పురాణం సూరి శాస్త్రి గారు –నాటక విమర్శ-1

  పురాణం సూరి శాస్త్రి గారు –నాటక విమర్శ-1

ఆచార్య మొగిలి నాగ భూషణ శర్మ

నిన్న ఉయ్యూరు లైబ్రరీకి వెళ్లాను .అక్కడ నా దృష్టిని ‘’తొలి తెలుగు నాటక రంగ విమర్శకులు’’  ‘స్వర్గీయ శ్రీ ’పురాణం సూరి శాస్త్రి గారు’’ సుమారు వంద ఏళ్ళ క్రితం రాసిన ‘’నాట్యాంబుజం ,నాట్య అశోకం కలిసిసంస్కరణ చేసిన ప్రతి  ఆకర్షించింది .వెంటనే తీసుకొని వచ్చి చదివే శాను. సూరి శాస్త్రి గారి గురించి ఏభై ఏళ్ళకు పైగా వింటూనే ఉన్నాను .కాని వారి గురించి పూర్తీ వివరాలు నాకు తెలియలేదు .మల్లాది వారి మామ గారని మాత్రం తెలుసు మామా అల్లుడూ ఉద్దండ పండితులనీ తెలుసు అంతే . ఈ గ్రంధం  సంపాదకులు ప్రఖ్యాత రచయిత నాటక విమర్శకులు అయిన ఆచార్య  మొదలి నాగ భూషణ శర్మ గారు .వారు రాసినపుస్తకాలు ‘’ప్రజా నాయకుడు ప్రకాశం ,వగైరా చదివాను .ఇంగ్లీష్ లో ఇరవై ,తెలుగు లో ఇరవై గ్రంధాలు రచించారు .భారతీయ భాషా ,సంస్కృత ,పాశ్చాత్య భాషా నాటకాలను అనువదించి నటింప జేసి దర్శకత్వం వహించారు .’’కాయితం పులి’’,’’ ప్రకాశం ‘’,’’అనగనగా ఒక రాజు’’ నాటకాలను రాసి భారత దేశం అంతా ప్రదర్శించారు .తెలుగు జాన పద కళా రూపాల పై విస్తృత పరిశోధన చేసి ఎన్నో గ్రంధాలు రాశారు .భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రీతులను వివ రింఛి సమీక్షించే ‘’నర్తనం ‘’  అనే ఇంగ్లీష్ త్రైమాసిక పత్రిక కు సంపాదకులు కూడా .భారతీయ నాటక నృత్య ,జానపద కళలకు సంబంధించిన అనేక జాతీయ సంస్థలలో వారు సభ్యులు .ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ లో ఉంటున్నారు .

శర్మ గారిని నాలుగైదేళ్ళ క్రితం కూచి పూడి సిద్ధేంద్ర సభల్లో చూశాను .ఆయన ఎక్కడా ఎక్స్ పోజ్ కాక పోవటం అప్పుడు నేను చూశాను .అంత నిగర్వం గా ఉన్నారు .వారె శర్మ గారు అని నాకు తెలియదు .వెనక సీట్ల లో కూర్చున్నారు .వారి పక్క ఒక విదుషీ మణి ఉన్నారు .ఆమె చాలా కలుపు గోలు గా ఉన్నారు .అక్కడ ఒక స్టాల్ పెట్టి ‘’నర్తనం ‘’మేగజైన్ సేల్ల్ చేస్తున్నారు .. వెంపటి చిన సత్యం గారి పై వచ్చిన ప్రత్యెక సంచిక ను నేను కొన్నాను .అప్పుడు ఆవిడ చెప్పారు ఫలాని వారే శర్మ గారు అని .వెంటనే వారి దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించి పరిచయం చేసుకున్నాను సంతోషించారు

Inline image 1   Inline image 2Inline image 3

 

 

.అలాంటి విస్తృత పరి శోధకులు పురాణం వారి నాటక విమర్శకు సంపాదకత్వం వహించి విస్తృత పీఠిక అంద జేశారు .పురాణం వారి బహుముఖీన ప్రజ్ఞ ను వివరించారు .ఆ నాటి  నటులు నాటక సమాజాలు అవి ఎక్కడ పుట్టాయి ఏ నటుడు ఎందులో ఎక్స్పర్ట్ ,హాస్య నటులలెవరు-హాస్య నటులను (శాస్త్రిగారు ‘’హసకులు ‘’అన్నారు ) ,ఏ పాత్రల్లో ఎవరెవరు రాణించారు,ఆ నాటకాలను ఎవరు రాశారు ,ఎక్కడ ప్రదర్శించారు  మొదలైన వివరాలను అదో జ్ఞాపిక లలో వివరం గా రాశారు .శాస్త్రి గారునాటకం పై  చూపిన వెలుగుకు శర్మ గారు బాగా ఫోకస్ చేశారు .శాస్త్రి గారు పడిన పోరబాట్లనూ శర్మ గారు వదిలి పెట్టక పోవటం ఆయన నిష్పాక్షికత కు నిలు వెత్తు సాక్ష్యం  .వీరి పీఠిక ను చదవాగానే నేను మొదలి శర్మ గారికి మెయిల్ రాశాను .నా ఆనందాన్ని తెలియ జేశాను .ఈ పుస్తకాన్ని 2011లోనే వెలువ రించినా  నాదృష్టికి ఇప్పుడే రావటం ఆశ్చర్యం గా ఉంది .పుస్తకాన్ని పురాణం సూరి శాస్త్రి గారి  మనుమడు,(శాస్త్రి గారి కుమార్తె కుమారుడు )  ప్రఖ్యాత తెలుగు కదా, నవలా,రచయిత  విమర్శకులు ,అనేక భాషల్లో మహా పండితులు సినీ గీతాలను సంభాషణలను రచించి పేరొందిన వారు అయిన స్వర్గీయ మల్లాది రామ కృష్ణ శాస్త్రి (మల్లాది వారు పురాణం వారి అల్లుడు )గారి కుమారుడు శ్రీ మల్లాది నరసింహ శాస్త్రి ‘’శివ ప్రసాదం’’ గా అందించారు .చక్కని ప్రింటింగ్ అలనాటి ఫోటోలు పుస్తకానికి వన్నె ,వాసి తెచ్చాయి . మల్లాది రామ కృష్ణ శాస్త్రి గారి ఇంకొక అబ్బాయి మల్లాది సూరి బాబు గారు తండ్రిలా ఆణిముత్యాల్లాంటి కధలు రాశారు .బందరు ఎల్ ఐ.సి లో ఉద్యోగించి ఏడెనిమిదేళ్ళ క్రితం స్వర్గస్తులయ్యారు

సూరి శాస్త్రి గారు

పురాణం సూరి శాస్త్రి గారు 1888లో బందరు లో జన్మించి యాభై మూడేళ్ళు మాత్రమె జీవించి 1941లో మరణించారు .ఆగర్భ శ్రీ మంతుల కుటుంబం వారిది .రసాయన శాస్త్రం లో పట్ట భద్రులు .జీవితాన్ని సాహిత్యానికి, శాస్త్ర చర్చ కు అంకితం  చేశారు .అ నాటి అవి భక్త కృష్ణా జిల్లా లో (కృష్ణా ,గుంటూరు ,పశ్చిమ గోదావరి ,ప్రకాశం జిల్లాలు కలిపి )డిగ్రీ లో ప్రప్రధమ పట్ట భద్రులు శాస్త్రి గారు .ఎన్ని రాష్ట్రాలు తిరిగినా బందరు ఆయన కార్య స్థానం .అక్కడే కలానిలయం గా అందరూ భావించే ‘’విద్యా లయం ‘’అనే స్వగ్రుహాన్ని నెల కొల్పి కవి పండిత గోస్టులకు కేంద్రం గా మార్చారు .ఆంద్ర దేశం లో లబ్ధ ప్రతిస్టూలైన కవి పండితులు కళా కారులు నటులు వీరి ఇంటికి వచ్చి ఆతిధ్యాన్ని పొందే వారు .వీరి ఇంట జరిగే సాహితీ గోస్టులు రాజాస్థానాల్లో జరిగే వాటికేమీ తీసి పోలేదని భావించే వారు .శాస్త్రి గారు నాటక పక్ష పాతి .ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని, అక్కడి నాటకాలను ఆమూలాగ్రం గా అధ్యయనం చేసిన వారు .ఆ అనుభవం తో కాలాన్ని నాటక రంగ చర్చకు వెచ్చించిన విమర్శకాగ్రేసరులు .

Inline image 4    Inline image 5

 

 

బందరు దగ్గర తరకటూరు  లో ‘’పర్ణ శాల ‘’పేరు తో ఒక విద్యా కేంద్రాన్ని స్తాపించి ,పర్ణ శాలలు ఏర్పరచి ,క్రీడలకు ,ఈత కొలను నిర్మించి ఆ నాడే ఈతకు క్రీడల్లో ప్రాధాన్యత నిచ్చారు .విద్యార్ధులతో బాటు విద్యార్ధులు కూడా ఉండేట్లు వారికీ గృహాలను నిర్మించి రెసి డేన్సియల్  విద్యకు శ్రీ కారం చుట్టారు .ఆక్కడే ‘’ఆరు బయలు’’నాటక శాల నిర్మించిన కళా వేది .ఆ నాటి అన్ని సంక్షేమ కార్య క్రమాలలో భాగస్వామ్యం ఉండేది .గ్రంధాలయోద్యమ సారధి గా ఉన్నారు .జాతీయోద్యమం లో పాల్గొన్నారు .ఉప్పు సత్యాగ్రహం లో సత్యాగ్రహులను తన ఇంటి లో ఆశ్రయం ఇచ్చిన దేశ భక్తుడు .దీని వలన ఆరు నెలలు జైలు పాలయ్యారు .

పాశ్చాత్య  సాహిత్య సిద్ధాంతాలను ఆక లింపు చేసుకొన్నారు .తంజావూర్ సరస్వతి మహల్ లో రెండు నెలలు ఉండి అక్కడున్న తెలుగు గ్రందాల వివరాలను సేకరించి అంద జేసిన మొదటి వ్యక్తీ .చదివే రోజుల్లోనే మద్రాస్ లో నాటకాలను చూశారు .తమిళ మళయాళ ,కన్నడ శ్రీ లంక లలో పర్య టించి నాటక రంగాలను అధ్యయనంచేసిన నాటక పరిశోధకులు  .చిత్ర లేఖనం  శాస్త్రి గారికి ఆరవ  ప్రాణం .చిత్రాలను చిత్రించలేదు కాని వాటిని విశ్లే షించే సామర్ధ్యం ఆనందించే గుణంఉన్న వారు . ఏ నాటకాన్ని గురించి రాసినా ఆయన స్వయం గా చూసి చదివి మాత్రమె  విమర్శించేవారు .తనకు తెలిసిన విషయాలను సమకాలీనులకు తెలియ జేయాలనేదే వారి ఆలోచన .సాంస్కృతిక మేధో సంపత్తి ఉన్నవారు 1916.నుండి 1927 వరకు పన్నెండేళ్ళు వీరి నాటక విమర్శ సాగింది . ..నాటక కళ పై .ఆంధ్ర నాటక నామావళి ,నాట్యాం బుజం ,నాట్యోత్పలం ,నాట్య అశోకం ,విమర్శక పారిజాతం ,ఆంద్ర నాటక సంస్కరణలు అనే ఆరు గ్రంధాలు రచించారు .అయన కళా వైశద్యం వీటిలో జ్యోతకం అవుతుంది .నాటక రచనతో బాటు నాటక ప్రదర్శనా ముఖ్యం అని భావించేవారు .తెలుగు సమగ్ర నాటక విమర్శ కు ‘’నాట్యాం బుజం ‘’ఒక శాస్త్ర బద్ధ మైన దిశా నిర్దేశం చేసిందని మొదలి వారు అంటారు .

నాట్యో త్పలం గ్రంధం లో అధ్యాయాలకు నెల పొడుపు ,ఆట మొలకలు మొదలైన ‘’ఆట’’ పేర్లు పెట్టటం తమాషా గా ఉంది .నాట్య అశోకం లో తాటాకుల్లో పచార్లు ,చెట్ల కింద ముచ్చట్లు ,మొదలైన పేర్లు పెట్టారు .శాస్త్రి గారు స్వయం గా సారంగ ధర ,రామ దాసు ,హరిశ్చంద్ర ,కృష్ణ లీల ,లంకా దహనం అనే అయిదు నాటకాలను ఆడించారు .ఈ పుస్తకాలూ కాకుండా ఆయన కావ్య సంతానం ,రూపక రసాలం ,కావ్యాభి నందనం ,కావ్యామ్బుజం ,మానస కల్ప వల్లి ,కావ్య ,లలిత కళా రహస్యాలను తెలిపే పారి భాషకా గ్రంధం కూడా రాయాలని ప్రణాళిక సిద్ధం చేసుకొన్నారు .శాస్త్రి గారు నాటకాన్ని ‘’కళా మకుటం ‘’అని గొప్ప అర్ధం వచ్చే మాట తో పిలిచారు .విమర్శ నిష్పక్ష పాతం గా ఉండాలని బోధించారు .తన కాలం నాటి నటుల అభినయ విధానాలను గురించి మొదట మూల్యాంకనం చేసిన వారు పురాణం వారే ..మౌలిక లక్ష్య లక్షణ సమన్వయము చేశారు .నాటక రంగం పై శాస్త్రి గారు చేసిన విమర్శనా పధ్ధతి తరు వాతి తరం వారికీ ఒజ్జ బంతి అయింది .అందుకే పురాణం సూరి శాస్త్రి గారు ‘’తెలుగు నాటక విమర్శ కు పితామహుడు ‘’.అని నిగ్గు తేల్చారు ఆచార్య మొగిలి నాగ భూషణ శర్మ గారు .

శాస్త్రి గారి నాట్యాం బుజం లో విశేషాలు ఈ సారి తెలియ జేస్తాను .

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -10-3-14-ఉయ్యూరు

 

 

About gdurgaprasad

Rtd Head Master 2-405 Sivalayam Street Vuyyuru Krishna District Andhra Pradesh 521165 INDIA Wiki : https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%97%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%9F_%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%8D
This entry was posted in పుస్తకాలు and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.