ప్రముఖ మణిపూర్ కళా కారులు –3

4- మణిపూర్‌కు చెందిన జానపద సంగీతకారుడు, గాయకుడు, తంగ్ఖుల్ నాగ సంగీత సంప్రదాయాన్నిపునరుద్ధరించిన  -. పద్మశ్రీ రెవ్బెన్ మషంగ్వా, గురు రెవ్బెన్ మషంగ్వా

రెవ్బెన్ మషంగ్వా, గురు రెవ్బెన్ మషంగ్వా (జననం 21 జూన్ 1961), భారతదేశంలోని మణిపూర్‌కు చెందిన జానపద సంగీతకారుడు మరియు గాయకుడు. ఆయన మణిపూర్‌లోని తంగ్ఖుల్ నాగ సంగీత సంప్రదాయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మరియు తన పాటలలో సాంప్రదాయ సంగీత వాయిద్యాలను ఉపయోగించటానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. బాబ్ డిలన్ మరియు బాబ్ మార్లే వంటి సంగీతకారులచే ప్రభావితమైన రెవ్బెన్ మషంగ్వా బ్లూస్ మరియు బల్లాడ్ లయల ఆధారంగా అనేక నాగ గిరిజన జానపద పాటలను సృష్టించారు.ఆయన ‘నాగాస్ బాబ్ డిలన్’ మరియు [5] ‘నాగాస్ రాజు’,  ప్లస్ ‘నాగా ఫోక్ బ్లూస్ పితామహుడు’ వంటి వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు.  ఆయన భారత ప్రభుత్వ గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నుండి గిరిజన సంగీత అభివృద్ధికి చేసిన కృషికి 2011–12లో జాతీయ గిరిజన అవార్డును అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం 2021లో ఆయనను కళకు చేసిన గొప్ప కృషికి నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ అవార్డుతో సత్కరించింది.

మషంగ్వా ది రఘు దీక్షిత్ ప్రాజెక్ట్ తో పాటు ది దేవారిస్ట్స్ మొదటి సీజన్‌లో కనిపించింది.

డిస్కోగ్రఫీ

తాంటివి (1999)

క్రియేషన్ (2006)

అవర్ స్టోరీ (2012)

5- నట సంకీర్తన గాయని , మణిపురి రాస్ నృత్యకారిణి,అధ్యాపకురాలు , సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత ఆల్ ఇండియా రేడియో  ఇంఫాల్ స్టేషన్‌ టాప్ గ్రేడ్ ఆర్టిస్ట్‌  బసక్ పాటల రచయిత్రి  -పద్మశ్రీ యుమ్లెంబం గంభినీ దేవి

యుమ్లెంబం గంభినీ దేవి నట సంకీర్తన గాయని మరియు మణిపురి రాస్ నృత్యకారిణి. ఆమె జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డ్యాన్స్ అకాడమీ (JNMDA)లో అధ్యాపక సభ్యురాలు మరియు 1988 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత. మణిపురి నృత్యం మరియు సంగీతానికి ఆమె చేసిన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు 2005లో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవమైన పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది.

జీవిత చరిత్ర

గంభినీ దేవి 1945 నూతన సంవత్సర రోజున ఈశాన్య భారత రాష్ట్రమైన మణిపూర్‌లోని యైస్కుల్ హిరుహన్బా లైకైలో నట సంకీర్తన కళాకారుడు వై. గులాప్ సింగ్‌కు అతని ఎనిమిది మంది పిల్లలలో నాల్గవదిగా జన్మించారు. ఆమె 5 సంవత్సరాల వయస్సులో సంగీతం మరియు నృత్యం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది మరియు తరువాత, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డ్యాన్స్ అకాడమీ (JNMDA)లో చేరి, రాస్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిప్లొమా పొందింది. అకాడమీలో, ఆమె అముదోన్ శర్మ, మైస్నామ్ అముబి సింగ్, ఖైదేం లోకేషోర్ సింగ్, క్షేత్రితోంబి దేవి, న్గంగోమ్ జోగేంద్ర సింగ్ మరియు ఇబోపిషక్ శర్మ వంటి ప్రముఖ గురువుల నుండి మణిపురి నృత్యంలో మరియు నోంగ్మైథేం తోంబా సింగ్, ఖండా మోయినా డాన్, న్గంగోమ్ జోగేంద్ర సింగ్ మరియు థోక్చోమ్ గోపాల్ సింగ్ ల నుండి సంగీతంలో (మోనోహర్సాయి కీర్తన) శిక్షణ పొందింది.  ఆమె తొలి ప్రదర్శన ఆమెకు 7 సంవత్సరాల వయసులో జరిగింది మరియు అప్పటి నుండి భారతదేశం మరియు విదేశాలలో వివిధ వేదికలపై ప్రదర్శన ఇచ్చింది. ఆమె బోధనా జీవితం ఆమె అల్మా మేటర్‌లో ప్రారంభమైంది, అక్కడ ఆమె 2005లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు అధ్యాపక సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. అకాడమీలో విజిటింగ్ సీనియర్ గురు (గురుహన్)గా కొనసాగుతూ, ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియో యొక్క ఇంఫాల్ స్టేషన్‌లో టాప్ గ్రేడ్ ఆర్టిస్ట్‌గా పనిచేసింది, ఇది రాష్ట్రం నుండి టాప్ గ్రేడ్ పొందిన మొదటి మహిళా కళాకారిణిగా నివేదించబడింది.  ఆమె YGR, నాట్ సంకీర్తన షీదామ్ షాంగ్ అనే సంగీత శిక్షణా సంస్థను కూడా స్థాపించింది.  ఆమె రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయం మరియు దూరదర్శన్ కేంద్ర నృత్య ఆడిషన్ బోర్డు ఎంపిక కమిటీ మాజీ సభ్యురాలు. ఆమె పాటలు రెండు ఆల్బమ్‌లుగా సంకలనం చేయబడ్డాయి మరియు ఆమె బసక్ పాటలపై బసక్ పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది.

మణిపురి సాహిత్య పరిషత్ 1979లో దేవికి నృత్యరత్న అవార్డును ప్రదానం చేసింది మరియు ఆమె 1980లో మణిపూర్ రాష్ట్ర కళా అకాడమీ నుండి నట సంగీత అవార్డును అందుకుంది. నట సంకీర్తనకు సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు 1988లో ఆమెకు లభించింది, అదే సంవత్సరం ఆమె మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని సాంస్కృతిక శాఖ ద్వారా సీనియర్ ఫెలోషిప్‌కు ఎంపికైంది. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను 2005లో పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారంతో సత్కరించింది.

6- ఎద్దుల బండి రవాణాదారుడు,మణిపురి సాంప్రదాయ సంగీత వాయిద్యం’’ పెనా’’పై నిపుణుడు , లై హరోబా గురువు,- పద్మశ్రీ అందుకున్న తొలి పెనా కళాకారుడు -పద్మశ్రీ ఖంగెంబం మంగి సింగ్

ఖంగెంబం మంగి సింగ్ (8 నవంబర్ 1927 – 15 జూన్ 2022), గురు పెనా మంగిగా ప్రసిద్ధి చెందారు, ఒక భారతీయ సంగీతకారుడు, మణిపురి సాంప్రదాయ సంగీత వాయిద్యం పెనాపై ఆయనకున్న నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. భారత ప్రభుత్వం 2011లో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీతో ఆయనను సత్కరించింది.

జీవిత చరిత్ర

“పెనా” ఒక సంగీత వాయిద్యం

ఖంగెంబం మంగి సింగ్ 1927 నవంబర్ 8న  భారతదేశంలోని మణిపురి రాజధాని ఇంఫాల్ పశ్చిమాన లాంబాల్ అని పిలువబడే ఒక చిన్న కుగ్రామంలో తక్కువ ఆర్థిక వనరులు ఉన్న కుటుంబంలో జన్మించారు, స్థానికంగా పెనా సంగీతకారుడు ఖంగెంబం తోమీ తన ఎనిమిది మంది పిల్లలలో ఒకరిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. అతను చిన్న వయసులోనే తన తండ్రి నుండి పెనా సంగీతాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు, అలాగే లైరెంకాబికి చెందిన మోయిరంగ్థెమ్ మోదు, తేరా ఉరాక్‌కు చెందిన ఫామ్‌డోమ్ సనాజావో, తంగ్జామ్ తోయై, టోక్పామ్ పాపు, ఖుముక్‌చమ్ కన్హై, యుమ్నామ్ కన్హై మరియు తోక్‌చోమ్ టోలోము వంటి సంగీతకారుల నుండి కూడా నేర్చుకున్నాడు. చిన్న ఖంగెంబం పదకొండు సంవత్సరాల వయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తండ్రి కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టాడు   అధికారిక విద్యను అభ్యసించడానికి అతనికి వనరులు లేవు. బదులుగా ఖంగెంబం తన కుటుంబం కోసం జీవనోపాధి కోసం పెనా సంగీతంలో తన నైపుణ్యాలను ఉపయోగించుకున్నాడు మరియు మణిపూర్ రాజు బుధచంద్ర ముందు ప్రదర్శన ఇచ్చే అవకాశం పొందాడు.  అతను పెనా పారాయణాలు చేయడంతో పాటు ఎద్దుల బండి రవాణాదారుగా కూడా పనిచేశాడు.

1975లో, మాంగి సింగ్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డ్యాన్స్ అకాడమీ, అప్పట్లో డ్యాన్స్ కాలేజ్‌గా పిలువబడేది, పెనా ప్రదర్శనకారుడిగా చేరాడు మరియు 1996లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు లై హరోబా గురువుగా అక్కడ పనిచేశాడు. ఆయన మణిపూర్ పండిట్ లోయిషాంగ్‌లో సనా లీఖం పెనా షాంగ్లక్పా మరియు పెనాలో బోధించిన లైహుయ్ గురువు పదవులను కలిగి ఉన్నారు.

ఖంగెంబం మాంగి సింగ్ యెంగ్‌ఖోమ్ మేమాను వివాహం చేసుకున్నారు మరియు ఈ దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. ఈ కుటుంబం పశ్చిమ ఇంఫాల్‌లోని లౌరుంగ్ పురేల్ లైకైలో నివసించారు. ఆయన 94 సంవత్సరాల వయసులో జూన్ 15, 2022న మరణించారు.

వారసత్వం మరియు గుర్తింపులు

1985లో ప్రారంభమైన సాంప్రదాయ మరియు స్వదేశీ ప్రదర్శన కళలపై పరిశోధన కేంద్రమైన లైహుయ్‌కి మాంగి సింగ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు,[ ఆయన మెక్సికో, వాషింగ్టన్, లండన్, బెర్లిన్, ఫ్రాన్స్ మరియు ఆసియా దేశాలు వంటి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రదేశాలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు మరియు సాంప్రదాయ మణిపురి నాటకాలు మరియు ఉత్సవాలలో పాల్గొన్నారు. ఆయన పత్రాలను కూడా సమర్పించారు మరియు వివిధ సెమినార్లు మరియు వర్క్‌షాప్‌లలో లై హరోబా మరియు పెనాపై ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.

2011లో పద్మశ్రీ అందుకున్న తొలి పెనా కళాకారుడు మాంగి సింగ్, సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (2006), మణిపురి సాహిత్య పరిషత్ షణ్మాన్ (2010), LEIKOL బసంత బిమల అవార్డు (2008), మణిపూర్ రాష్ట్ర కళా అకాడమీ అవార్డు (2005), మణిపురి సాహిత్య పరిషత్ సంగీత భూషణ్ (2004) మరియు మణిపూర్ పండిట్ లోయిషాంగ్ నుండి సనా లీఖం పెనా షాంగ్లక్పా (2002) వంటి అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నారు.

సశేషం

మీ -గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23-6-25-ఉయ్యూరు .