సరసభారతి ఉయ్యూరు

మొదటి దూత(త్రివేణి)

శ్రీమతి కె. సావిత్రి-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

మొన్న అద్దం ముందు నిలబడి జుట్టు దువ్వుకుంటుండగా, నా నల్లని, అలల వంటి కేశాల మధ్య ఏదో తెల్లగా మెరిసినట్లు అనిపించింది. అది మేఘాల మధ్య మెరిసే మెరుపు తీగలా ఒక్క క్షణం మెరిసి, వెంటనే కనుమరుగైపోయింది. అంతకుముందెన్నడూ గమనించని ఆ దృశ్యం నాలో ఏదో తెలియని, అసహ్యకరమైన మార్పు జరిగిందనే అనుమానాన్ని కలిగించింది; నా చేతులు ఒక్కసారిగా ఆగిపోయాయి. అయితే, “బహుశా నేను పొరబడి ఉంటాను” అని నన్ను నేను ఓదార్చుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. ఈ విషయంలో నా కంటి చూపు అంత ఖచ్చితమైనదేమీ కాదని కూడా అనుకున్నాను.

“బహుశా ఏదైనా దారం ముక్క జుట్టులో చిక్కుకుని ఉంటుందిలే” అని ఆశాభావంతో అనుకున్నాను. కానీ, నా అంతరాత్మ మాత్రం, “ఇది కేవలం నీ భ్రమ మాత్రమే, నువ్వు ఏదో భ్రమలో బతుకుతున్నావు” అని హెచ్చరిస్తోంది. లేదు, అది పొరపాటు కాదు. అది నిజంగానే అక్కడ ఉంది—నాకు ఇంతటి అశాంతిని కలిగిస్తున్న ఆ తెల్ల వెంట్రుక! దాన్ని తాకినప్పుడు అది చాలా బలంగా, దృఢంగా అనిపించింది; మిగిలిన నల్లని వెంట్రుకలతో సమానంగా, ఎంతో ధీమాగా అక్కడ నిలబడి ఉంది.

“ఒక్క చిన్న తెల్ల వెంట్రుకలో అంత భయపడాల్సిన విషయం ఏముంది?” అని ఎవరైనా అడగవచ్చు. నిజమే, అది ఒక్కటే ఉన్నంత వరకు దానిని సులభంగానే అదుపులో ఉంచవచ్చు. ఎందుకంటే, అక్కడ ఉన్న లెక్కలేనన్ని నల్లని వెంట్రుకలు దానిని కప్పి ఉంచి, ఇతరుల కంట పడకుండా దాచగలవు.

కానీ, ఇది అంత తేలికైన విషయం కాదు. ఆ వెంట్రుకను చూసినప్పుడు, అది కేవలం ఒక వెంట్రుకగా మాత్రమే కాకుండా, అది దేనికి సంకేతమో అన్న కోణంలో ఆలోచిస్తాం. ఇది మనం ఇంతకాలం పూర్తిగా మర్చిపోయిన జీవితంలోని మరో కోణాన్ని గుర్తు చేస్తుంది—చీకటి నుండి భయంకరంగా మన కళ్ల ముందు నిలబడుతుంది. ఇది వృద్ధాప్యం అనే ప్రయాణంలో మనకు ఎదురయ్యే మొదటి దూత; మనం కోరుకున్నా, కోరుకోకపోయినా, మన ప్రయాణంలో మనతో పాటు రావడానికి బలవంతంగా ప్రవేశిస్తుంది. తగిన సమయంలో ప్రత్యక్షమై, ఆ దృశ్యంపైకి గుంపుగా తరలివచ్చే లెక్కలేనన్ని దూతల గురించిన ఒక తీవ్రమైన దర్శనం, మొత్తం వాతావరణాన్ని మార్చేయాలి – అందుకే చిన్న వయసులోనే జుట్టు నెరవడం అంత అశుభ సూచకంగా కనిపిస్తుంది. నిజానికి, నునుపైన అలలపై ఆనందంగా ప్రయాణించే ఏ ఓడ కూడా, క్షితిజంపై కనిపించే ఆ చిన్న చీకటి మచ్చను, వయసుకు చిహ్నమైన ఈ తెల్లని భాగాన్ని మనం చూసేంత ఆందోళనతో గమనించలేదు.

దాని ఉనికి గురించిన స్పృహ మరియు అది సూచించే అర్థం, ఇతరులు దానిని గమనిస్తున్నారన్న జ్ఞానం కన్నా మనసుకు చాలా ఎక్కువ వేదనను కలిగిస్తుంది. మనం అస్సలు ఊహించని సమయంలో, అది ఎల్లప్పుడూ ఒక ఆశ్చర్యంగా, అదీ ఒక బాధాకరమైన ఆశ్చర్యంగా ఎదురవడమే, భవిష్యత్తు మనకు అంత నిరాశాజనకంగా మరియు ఆమోదయోగ్యం కానిదిగా కనిపించడానికి కారణమని నేను భావిస్తున్నాను. అయితే, నేను ఈ మాట అంటున్నప్పుడు, పొద్దున్నే ఇలాంటి ఇబ్బందికరమైన అతిథులు చాలామందిని ఎదుర్కోవలసి వచ్చి, వారిని సంతోషంగా పట్టించుకోకుండా సహించడం తప్ప మరో మార్గం లేని వారి గురించి నేను చెప్పడం లేదు. బహుశా, వీటికి అలవాటుపడిన ఈ వ్యక్తులు, ఆశ్చర్యం నుండి తప్పించుకున్నందుకు నష్టపోవడమే కాక, పోల్చి చూస్తే మెరుగ్గానే ఉన్నారని చెప్పవచ్చు – ఎందుకంటే, మొదట వచ్చిన కొద్దిమంది చొరబాటుదారులు, తాము మొదట్లో చూపినంత ఉత్సాహంతో తమ సంఖ్యను పెంచుకోకపోవడంతో, వారి పరిస్థితి మరింత దయతో కూడుకున్నదిగా ఉంటుంది.

చార్లెస్ లాంబ్ తన ‘ఎస్సేస్ ఆఫ్ ఎలియా’లో, కాలంతో సగం దూరం ప్రయాణించే వారిని తాను ద్వేషిస్తానని చెబుతాడు. అతను ఏమి చెప్పాడో, అతని ఫిర్యాదులోని పూర్తి సారాంశం మనకు తెలుసు. కాలంతో సర్దుకుపోవడానికి బదులుగా, లాంబ్ ఉద్దేశించిన దానికి భిన్నంగా, దానిని పూర్తిగా విస్మరించాలని ఎంచుకునే వ్యక్తులు కొందరు ఉంటారు. వారు చాకచక్యంగా శత్రువు కంట పడకుండా తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు, అరవై ఏళ్ళ వయసులోనూ ఏమాత్రం సంకోచం లేకుండా ముప్పై ఏళ్ళ వారిలా నటించడానికి కుట్ర పన్నుతారు. కానీ, ఒకసారి ఆ ముసలితనం వారిపై పట్టు బిగించి, ఉక్కు బిగింపులో చిక్కుకున్నప్పుడు, ఆ ముసలి చేతిని ఎవరు గమనించకుండా ఉండగలరు? వేగంగా పారిపోతున్న యవ్వనాన్ని వారు నిస్సహాయంగా పట్టుకుని వేలాడే తీరు, కొంత జాలిని కలిగించని దృశ్యం కాదు.

ఈ ‘తప్పనిసరి వినాశకుడి’ నుండి తప్పించుకోవడం అసాధ్యం. మన విజయం శత్రువును జయించడంలో లేదు, ఎందుకంటే అది సాధ్యం కాదు. కానీ, సాధ్యమైనంత ఉత్తమమైన హుందాతో, ఉత్సాహంతో అతని ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించడంలో ఉంది. అతను మన స్ఫూర్తిని క్షీణింపజేయడానికి నిరాకరించడంలోనే మన బలాన్ని మనం కనుగొంటాము.

వృద్ధాప్యంలో అంత వికర్షణీయమైనది ఏముంది, దాని రాకను చూసి ప్రజలు సహజంగానే వెనకడుగు వేస్తారు? అది కూడా జీవిత ప్రయాణంలో ఒక భాగమే. ఉదయపు గులాబీ తాజాదనంతో మొదలై, మధ్యాహ్నపు ప్రచండ కాంతిగా వికసించిన అదే రోజులో, మృదువైన సాయంకాలపు వెలుగు కూడా ఒక భాగమే.

వయస్సుకు దాని ప్రయోజనాలతో పాటు ఆనందాలు కూడా ఉన్నాయి. దాని ఆపదను చూసినప్పుడు జాలి అనే సహజ ప్రవృత్తి మేల్కొనకుండా ఉండదు. లీర్ కేవలం ఒక రాజు, ఒక తండ్రి మాత్రమే కాకుండా, ఎనభై శీతాకాలాల భారాన్ని తన తలపై మోస్తున్న ఒక నిస్సహాయ వృద్ధుడు కూడా కాకపోతే, అతని విషాదం పరాకాష్టకు చేరదు. వృద్ధాప్యం చుట్టూ ఉన్న దయాగుణానికి ఒక ఆకర్షణ, గౌరవం తోడవుతాయి మరియు తరచుగా దానికి మేలు చేస్తాయి. వయసు పెరిగే కొద్దీ మరింత ప్రియమైనవారిగా మారే ఇలాంటి దయగల వృద్ధుల ఆత్మలు లేకుండా ఈ ప్రపంచం ఉండాలని మనం ఎప్పుడైనా కోరుకోగలమా? యవ్వనపు కాంతి మధ్యలో ముడతలు పడిన వృద్ధురాలిగా ఉన్న తన అమ్మమ్మను వదులుకోవడానికి ఇష్టపడతావా అని ఆ చిన్న పిల్లాడిని అడగండి. లేదు, ఆమెను విడిచిపెట్టడానికి అతను అస్సలు ఒప్పుకోడు. ఎందుకంటే, వారిద్దరి మధ్య ఒక పరిపూర్ణమైన సానుభూతి, అవగాహన ఉన్నాయి, మరియు అది అతనికి తెలుసు. ముడతలు, నెరిసిన జుట్టు ఉన్నప్పటికీ, ఆ ప్రియమైన వృద్ధ ముఖాన్ని అతను ప్రేమించడం నేర్చుకున్నాడు. బహుశా ఆమె కూడా సంతోషంగా ఉండి, తన చుట్టూ చిన్నపిల్లలను చేర్చి, బాల్యం మరియు వృద్ధాప్యం యొక్క పరిపూర్ణ చిత్రాన్ని ఆవిష్కరించే ఈ ధన్యమైన స్థితికి దేవుడికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ ఉంటుంది – ఈ రెండూ మానవ జీవితపు ఒక సంపూర్ణ చక్రాన్ని సూచిస్తాయి.

రచయిత్రి కె.సావిత్రి అమ్మాళ్ గురించి విశేషాలు

కె. సావిత్రి అమ్మాళ్ (మే 5, 1898 – అక్టోబర్ 16, 1992) ఒక తమిళ రచయిత్రి, అనువాదకురాలు మరియు తొలితరం మహిళా రచయిత్రులలో ఒకరు. ఆమె వారపత్రికలలో సామాన్య పాఠకుల కోసం కథలు రాసేవారు.

జననం, విద్యాభ్యాసం

కె. సావిత్రి అమ్మాళ్, మద్రాసు హైకోర్టులో సుప్రసిద్ధ న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన, ఇండియన్ బ్యాంక్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన వి. కృష్ణస్వామి అయ్యర్ కుమార్తె. ఆమె భారత జాతీయ ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు; మితవాద నాయకుడైన గోఖలేకు మద్దతుదారుగా ఉండేవారు (ఆమె వైఖరిని విమర్శిస్తూ సి. సుబ్రహ్మణ్య భారతి వ్యాసాలు కూడా రాశారు). కృష్ణస్వామి అయ్యర్ మరియు బాలంబాల్ దంపతులకు ఇద్దరు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండేవారు. వారు: కె. బాలసుబ్రహ్మణ్యన్, కె. చంద్రశేఖరన్, కె. బాలసుందరి అమ్మాళ్, కె. సావిత్రి అమ్మాళ్, కె. సుబ్బులక్ష్మి అమ్మాళ్ మరియు కె. సరస్వతి అమ్మాళ్. వీరిలో కె. చంద్రశేఖరన్ కథా రచయితగా ఉండేవారు; ఆయన తన తండ్రి జీవిత చరిత్రను కూడా రాశారు. సావిత్రి అమ్మాళ్ చెల్లెలు కె. సరస్వతి అమ్మాళ్ కథలు, నవలలు రచించేవారు. కె. సావిత్రి అమ్మాళ్ 1898 మే 5న జన్మించారు. ఆమె మైలాపూరులోని రాణి విజయనగరం పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్యను మాత్రమే అభ్యసించారు; తమిళం, ఆంగ్లం మరియు సంస్కృత భాషలను ఇంట్లోనే నేర్చుకున్నారు.

వ్యక్తిగత జీవితం

1908 జూన్‌లో, పదేళ్ల వయసులో, సావిత్రి అమ్మాళ్‌కు తంజావూరుకు చెందిన శివరామ అయ్యర్ కుమారుడు పట్టాభిరామ అయ్యర్‌తో వివాహం జరిగింది. సావిత్రి అమ్మాళ్ సోదరుడు కె. బాలసుబ్రహ్మణ్యం అయ్యర్ తన భార్యను చిన్న వయసులోనే కోల్పోయారు. సంతానం లేని సావిత్రి అమ్మాళ్, తన భర్తతో కలిసి సోదరుని ఇంట్లోనే ఉంటూ, ఆయన పిల్లలకు సంరక్షకురాలిగా వ్యవహరించారు.

1958లో, సావిత్రి అమ్మాళ్ తన ఆస్తిలో ఎక్కువ భాగాన్ని మైలాపూరులో ‘ఓరియంటల్ స్కూల్’ స్థాపన కోసం విరాళంగా ఇచ్చారు. అలాగే, మైలాపూరులోని ‘విద్యా మందిర్ స్కూల్’ మరియు ‘లేడీ శివస్వామి గర్ల్స్ హైస్కూల్’కు 12 లక్షల రూపాయలను విరాళంగా అందించారు. 1975 నుండి 1986 వరకు ఆమె విద్యా మందిర్ పాఠశాల నిర్వహణ బాధ్యతలను చూసుకున్నారు. 1958 నుండి 1982 వరకు ఆమె లేడీ శివస్వామి గర్ల్స్ స్కూల్ పాలకమండలిలో సభ్యురాలిగా పనిచేశారు.

సాహిత్య జీవితం

కె. సావిత్రి  అమ్మాల్

కె.  సావిత్రి  అమ్మాల్ పదిహేనేళ్ల వయసులో రాయడం ప్రారంభించారు. ఆమె ‘హేమలతై’ అనే పేరుతో ఒక ఆంగ్ల డిటెక్టివ్ నవలను అనువదించి ప్రచురించారు. ఆమె ఎఫ్.డబ్ల్యూ. బెయిన్స్ రచించిన ‘డిజిట్ ఆఫ్ ది మూన్’ను ‘కలై పిరై’ అనే పేరుతో అనువదించారు, దీనికి కి.వా. జగన్నాథన్ ముందుమాట రాశారు. ఆమె 1956లో ‘కల్పకం’ నవలను రాశారు. ఆమె కథలు ‘కల్కి’ మరియు ‘కలైమగళ్’ పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి.

కె. సావిత్రి  అమ్మాల్ తన కుటుంబ మిత్రుడు కె. రామ కోటేశ్వరరావు ప్రచురించిన ‘త్రివేణి క్వార్టర్లీ’ అనే ఆంగ్ల పత్రికలో క్రమం తప్పకుండా రాసేవారు. ఆమె రైట్ హానరబుల్ వి.ఎస్. శ్రీనివాస శాస్త్రి రచించిన రామాయణ గ్రంథాల వ్యాఖ్యానాలను అనువదించారు.

రామబత్రనిన్ కోట్టై (చిన్న కథ)

సంగీతం

కె. సావిత్రి అమ్మాల్ శిక్షణ పొందిన సంగీత విద్వాంసురాలు మరియు వీణా వాద్యకారిణి. 1937లో ముత్తుసామి దీక్షితార్ పాటలను పరిచయం చేస్తూ ఆమె రేడియోలో ఉపన్యసించారు.

మరణం

కె. సావిత్రి  అమ్మాళ్ అక్టోబర్ 16, 1992న కన్నుమూశారు.

నవలలు

కండ్రిన్ కురల్

కల్పకం

అనువాదాలు

హేమలతై

కలై పిరై (F.W. బెయిన్స్)

రామాయణంపై వ్యాఖ్యానం (V.S. శ్రీనివాస శాస్త్రి)

వీడుం వెలియుమ్

జనరల్

వంబు పేచు

ఇంగ్లీష్

కల్పకం మరియు ఇతర కథలు

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -28-10-26-ఉయ్యూరు .

గృహిణి*కవిత (త్రివేణి )

శ్రీమతి బాలమణి అమ్మ-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

I

నదిలో స్నానం ముగించుకుని ఇంటికి వేగంగా తిరిగి వస్తుండగా, ఆకాశంలో విహరించే పక్షుల గానంతో నా దారి ప్రతిధ్వనిస్తుంది;

భూగర్భంలో నివసించే జీవులు విప్పిన పచ్చని పతాకాలు నా ముందు రెపరెపలాడుతుంటాయి;

నా చుట్టూ రంగురంగుల రెక్కలను ఊపుతూ సీతాకోకచిలుకలు నాట్యం చేస్తుంటాయి,

అందంగా అలంకరించుకున్న ఈ ప్రపంచం, తన అద్భుతమైన ఉత్సవాన్ని చూడమని నన్ను ఆహ్వానిస్తుంది.

కానీ, సర్వసాక్షి అయిన సూర్యుడు ‘కొన్ర’ (laburnum) పూల దండలతో అలంకరించిన నా ఇంటి సౌందర్యంలోనే నా కళ్లు మైమరిచిపోయి ఉన్నాయి.

II

ఇంటి పనులన్నీ త్వరగా ముగించుకుని నా ప్రియుడి దగ్గరకు వెళ్తుండగా, నిర్మలమైన ఆకాశంలో సూర్యుడు మరింత ప్రకాశవంతంగా వెలుగుతుంటాడు;

మనసులోని లోతైన, దాగి ఉన్న భావాలు వేడి నిట్టూర్పులుగా బయటకు వస్తాయి;

శుభప్రదమైన కుంకుమను ధరించినట్లుగా, బంగారు వర్ణపు పూలు పూసే పొదలు ఆనందంతో నిండి, నిశ్శబ్దంగా నిలబడి ఉంటాయి.

ఈ ప్రపంచం నా ముందు ఉంచిన అద్దంలా మారుతుంది; నా ప్రియుడి కళ్లలో ప్రతిబింబిస్తున్న నా సొంత భావాలను చూస్తూ నేను పరవశించిపోతాను.

III

అంగణంలో ఆడుకుంటున్న నా పిల్లల దగ్గరకు పరుగెత్తుకెళ్తున్నప్పుడు, వారి స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వులు వెన్నెలగా మారి ఆకాశమంతా నిండిపోతాయి.

నదిలోని అలల సవ్వడి, వారి అడుగుల చప్పుళ్లను ప్రతిధ్వనిస్తుంది;

వారి నిర్మలమైన సౌందర్యంతో చుట్టుపక్కల ఇళ్లన్నీ వెలిగిపోతాయి.

వారి మంత్రముగ్ధమైన ఉనికితో ఈ ప్రపంచం ఒక అద్భుత లోకంలా (fairyland) మారిపోతుంది.

కానీ, నా ఆత్మ ఆ పువ్వుల వంటి రూపాల్లోనే లీనమైపోతుంది.

IV

ఆనందబాష్పాలతో కూడిన పొగమంచులో, ఈ ప్రపంచం క్రమంగా మరుగున పడి, అదృశ్యమైపోతుంది.

* రచయిత్రి తన మలయాళ కవిత “కుటుంబిని” (Kudumbini)కి స్వయంగా చేసుకున్న అనువాదం.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –27-10-26-ఉయ్యూరు .–

దశరూపక పధ్ధతి సంస్కృత అలంకార రచన చేసిన తెలుగుకవి –కురవి రామకవి

కురవి రామకవి మహావిద్వా౦సుడైన తెలుగు కవి .వేంకటాధ్వరి రాసిన ‘విశ్వగుణాదర్శ చంపు ‘’కు వ్యాఖ్య రాస్తూ కురవి రామకవి ‘’యచ్చేతశ్చంద్రచూడే తతపరికలనాత్ భ్రు౦గ  కీటాయమానం –ఏనాకార్యప్పయాధ్వర్యుదితకువలయానంద తిప్పణ్యమోఘా-యశ్చంపూ భారతీయా౦ వ్యతనుత వివృతిం స్వాడ్యగూడార్ధ సారాం –వ్యుత్పిత్సో ర్దాశ రూపీత్య వహదిహ ముదం పధ్ధతి ర్యాయదీయా .-భ్రాతుః సాహిత్య కళా౦ సాంగోపాంగా మధీత్య గోపాలాత్ –విశ్వ గుణాదర్శం సవ్యాఖ్యాతిశ్రీకురవి రామకవిః’’అని చెప్పుకున్నాడు .ఈకవి చాలావరకు నాట్య శాస్త్రం ,దశారూపకాలను అనుసరించాడు .భరతుడు నాట్యశాస్త్రం లో ఎనిమిది రసాలు చెప్పి శాంతరసం వదిలేశాడు .ధ్వనికారులు శా౦తరసాన్ని సమర్ధించారు .ఇందులోకూడా విడవబడింది .రామకవి దశారూపక శ్లోకాలను ,ఉన్నదున్నట్లే తీసుకున్నాడు .దశరూపక౦  లో లేని పటాక్షేపప్రవేశం ,,ధ్రువ మొదలైనవాటిని అదనంగా చేర్చాడు .ఇప్పటి దాకా అజ్ఞాతం లో ఉన్న ఈ గ్రంథాన్నివెలికి తీసిసి ప్రచురించిన వారు కెనడ సంస్కృత ప్రొఫెసర్ వేంకటాచార్య కు సాహితీ లోకం ఎంతో రుణపడి ఉంది .

తెలుగులో సింహాసన ద్వాత్రి౦శిక రాసిన కొరవి గోపరాజు ఉన్నాడు .కురవి రామకవి తన సోదరుడు గోపాలుడు అని చెప్పాడు .కొరవి కురవి లకు పెద్దగా తేడాలేదని గోపరాజు గోపాలుడు ఒక్కరే అని కొందరు అన్నారు .రామకవికి గోపరాజు సోదరుడుకాదు.గోపరాజు కృష్ణదేవరాయలకాలం వాడు .తెలంగాణా వాడు ..రామకవి కువలయానందం వ్యాఖ్యలో పూర్వ వ్యాఖ్యాత వైద్యనాథ పండితుడిని విమర్శించాడు .పండితుడు క్రీ.శ 1683 వాడు .కనుక రామకవి ఈయనకంటే తర్వాత వాడు .కాబట్టి  గోపరాజుకాలానికీ రామకవి కాలానికీ చాలా తేడా ఉంది .ఇంటిపేర్ల లోనూ తేడా ఉంది .కనుక రమకవికి గోపరాజు కు సోదరత్వం కుదరదు .సంస్కృతం లో మహావిద్వాంసుల ఆంధ్రకవులలో కురవి రామకవి స్థానం అత్యున్నతమైనది అన్నారు శ్రీ బులుసు వేంకట రమణయ్యగారు .

ఆధారం –శ్రీ బులుసు వేంకట రమణయ్య గారి వ్యాసం .

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –27-10-26-ఉయ్యూరు —

కవికులతిలక మహాకవి కాళిదాసు ఋతు సంహార కావ్యం.7 వ భాగం.27.10.26.

హిందూ-జావనీస్ కళ యొక్క స్వర్ణయుగం(త్రివేణి)

రచన: టి. ఎన్. రామచంద్రన్, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నానువాదం

(పురావస్తు సహాయకుడు, మద్రాస్ మ్యూజియం)

1925లో, హాలండ్‌లోని లైడెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృత ప్రొఫెసర్ మరియు కెర్న్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ అధ్యక్షులు అయిన డా. జె. పి. వోగెల్, మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉపన్యాసాల పరంపరను అందించారు. ఆయన ఉపన్యాసాలలో ఒకటి ‘హిందూ-జావనీస్ కళ’ అనే అంశంపై ఉంది. అనేక లాంతరు స్లయిడ్‌ల సహాయంతో ఆ అంశాన్ని ఆయన పాండిత్యపూర్వకంగా వివరించడం ద్వారా, ఆ ప్రొఫెసర్ ఆ విషయాన్ని చాలా ఆసక్తికరంగా మార్చి, ఆ ప్రత్యేక అంశంపై మరింత పరిశోధనను ప్రేరేపించారు. ఈ దిశగా నేను చేసిన కృషి ఫలితాలు ‘త్రివేణి’లో అనుకూలమైన భాగాలలో ప్రచురించబడతాయి.

“మలయ ద్వీపసమూహంలో ఇండో-ఆర్య నాగరికత వ్యాప్తి గొప్ప చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన విషయం.” నిజానికి ఆ వ్యాప్తి అసాధారణమైనది మరియు బృహత్తరమైనది, ఎందుకంటే ఆ వ్యాప్తి వలన ప్రభావితమైన ప్రదేశాలలో సుమత్రా, బోర్నియో, బాలి మరియు జావా వంటి చిన్న ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ నాగరికత బహుశా క్షీణ దశలో ఉన్నప్పటికీ, నేటికీ బాలిలో ఉంది. కానీ, జావానే తన గురించి ఒక విశిష్టమైన, మనోహరమైన మరియు అత్యంత ఆసక్తికరమైన కథను చెబుతుంది. దాని స్మారక చిహ్నాలు కళాకారుడికి ప్రేమ వాక్యాలను వినిపిస్తే, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తకు దాని అద్భుతమైన గతాన్ని గుసగుసలాడతాయి.

దక్షిణ భారతీయునికి జావా ప్రత్యేక ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది, ఎందుకంటే అతను జావాలో దాదాపుగా ఒకేలాంటి కళాకృతులు, ఒకేలాంటి దేవతలు, ఒకేలాంటి శాసనాలు మరియు రచనలు, మరియు కొంత సంకోచంతో చెప్పాలంటే, ఒకేలాంటి సంస్కృతిని కూడా కనుగొంటాడు. ఈ సంస్కృతి బౌద్ధం కంటే ఎక్కువగా హిందూ సంస్కృతికి దగ్గరగా ఉంటుంది, అయినప్పటికీ బౌద్ధమత అవశేషాలు కూడా కనిపిస్తాయి. జావా ఆధునిక చరిత్రను అధ్యయనం చేసేవారికి, పదిహేనో శతాబ్దంలో జావా ప్రజలలో ఎక్కువమంది ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించడం అనేది అత్యంత కీలకమైన మరియు ముఖ్యమైన ఘట్టంగా కనిపిస్తుంది. అయితే, హిందూ-జావనీస్ కళాఖండాల కోసం అన్వేషించే కళాకారులకు లేదా పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు అక్కడ ఎంతో విలువైన సమాచారం లభిస్తుంది; ఎందుకంటే, “నాలుగు శతాబ్దాల ముస్లిం పాలన కూడా హిందూమతానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లను పూర్తిగా చెరిపివేయలేకపోయింది.”

జావాలోని అనేక భౌగోళిక నామాలను గమనిస్తే, అవి భారతీయ మూలాల నుండి ఉద్భవించాయనో లేదా వాటి ద్వారా ప్రేరణ పొందాయనో అనిపిస్తుంది; ఇది మనలో ఒక రకమైన ఆసక్తిని, అభినందనా భావాన్ని కలిగిస్తుంది. ఈ ద్వీపంలోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరాన్ని ‘సెమెరు’ (Semeru) లేదా ‘స్మెరు’ (Smeru) అని పిలుస్తారు. ఇది భారతీయ పురాణాల్లోని ‘సుమేరు పర్వతం’ (Mount Sumeru) గుర్తుకు తెస్తుందనడంలో సందేహం లేదు.

జావా అనేక జిల్లాలుగా విభజించబడింది. వీటిలో అత్యంత తూర్పున ఉన్న ప్రాంతాన్ని ‘బెసుకి’ (Besuki) అని పిలుస్తారు. ఇది సంస్కృతంలోని ‘వాసుకి’ (సర్పరాజు) అనే పదానికి జావనీస్ రూపమేనని స్పష్టమవుతోంది. ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు ఎలా వచ్చిందనే దానిపై డాక్టర్ వోగెల్ వివరిస్తూ, బహుశా అక్కడ “సర్ప దేవునికి (వాసుకికి) అంకితం చేయబడిన ఏదో ఒక ఆలయం” ఉండేదని పేర్కొన్నారు.

జావా మధ్యభాగంలో ప్రవహించే ప్రధాన నది ‘సెరాయు’ (Serayu). ఇది ‘ప్రహు’ (Prahu) అనే పర్వతం యొక్క దక్షిణ వాలు ప్రాంతాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ఈ పేరు సంస్కృతంలోని ‘సరయు’ (Sarayu) నది నుండి వచ్చిందని స్పష్టమవుతోంది. నేడు ‘గోగ్రా’ (Gogra) నదిగా పిలువబడే ఈ సరయు నది ఒడ్డునే శ్రీరాముని రాజధాని అయిన అయోధ్య ఉంది.

జావనీస్ మరియు మలయ భాషలలో సంస్కృత మూలాలు కలిగిన పదాలు ఎంత ఎక్కువగా ఉన్నాయంటే, ఇంగ్లీష్ భాషలో లాటిన్ (రోమన్) మూలాలు కలిగిన పదాలు ఏ స్థాయిలో ఉంటాయో, దాదాపు అంతే స్థాయిలో ఇవి కనిపిస్తాయి. సంస్కృత పదాల మాదిరిగానే, మలయ భాషలోని పదాలలో కూడా చివరి నుండి రెండవ అక్షరంపై ఒత్తిడి (accent) పడుతుంది. ఉదాహరణకు, ‘అర్జున’ (Arjuna) అనే పేరును జావనీస్ ప్రజలు ‘అర్జున’ (Arjuna) అని ఉచ్చరిస్తారు. ఇతర ముఖ్యమైన అంశాలను గమనిస్తే, జావానీస్ భాషలోని చాలా పదాల ఉచ్చారణలో మార్పులు వచ్చాయి, పదాల అసలు అర్థాలు కాలక్రమేణా మారాయి, మరియు సంస్కృతంలోని ‘మహా ప్రాణ’ (aspirated) వ్యంజనాలు జావానీస్ భాషలో కనిపించవు.

ప్రాచీన జావానీస్ భాషను ‘భాష-కవి’ (Basa Kavi) అని పిలుస్తారు, దీని అర్థం “కావ్య భాష” అని. ‘కవి’ అనే పదాన్ని తరచుగా ‘వేద’ అనే పదానికి పర్యాయపదంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ ‘కవి’ భాషలో భద్రపరచబడిన సాహిత్యం, చాలా వరకు భారతీయ మూలాల నుండి స్వీకరించబడినది లేదా వాటి ద్వారా ప్రేరణ పొందినదని చెప్పవచ్చు. జావాలోని ఉన్నత వర్గాల వారికి మరియు ఉన్నతాధికారులకు ఇచ్చే బిరుదులు లేదా హోదాలలో సంస్కృత పదాలను మనం చూడవచ్చు.

మధ్య జావాలోని పాలకులు మరియు ఇతర నాయకులు ‘రాజ’, ‘ప్రభు’, ‘అధిపతి’, మరియు ‘ఆర్య’ వంటి బిరుదులతో పిలవబడతారు. ఇవి సంస్కృతంలోని ‘రాజ’, ‘ప్రభు’, ‘అధిపతి’, మరియు ‘ఆర్య’ అనే పదాలకు సమానమైనవి. వంశపారంపర్యంగా పాలించే నాయకులను ‘భుపతి’ (సంస్కృతంలో ‘భూపతి’) అని పిలుస్తారు. అధికారులలో ‘మంత్రి’, ‘పతి’, ‘ధ్యక్ష’ (సంస్కృతంలో ‘అధ్యక్ష’), మరియు ‘వెదోనో’ (సంస్కృతంలో ‘వదన’) వంటి హోదాలు సర్వసాధారణం.

వ్యక్తుల పేర్ల విషయానికి వస్తే, అరబిక్ మూలాలున్న పేర్లతో పాటు సంస్కృత మూలాలున్న పేర్లు కూడా కనిపిస్తాయి. జావాలోని ఉన్నత వర్గాల వారు ‘సూర్యవినత’, ‘సూర్యపుత్ర’ వంటి పేర్లకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిచ్చేవారు. సంస్కృత మూలాలున్న ఇటువంటి పేర్లు, నేడు భారతదేశంలో అంతగా వాడుకలో లేకపోయినప్పటికీ, అప్పట్లో జావాలోని ఉన్నత వర్గాలకు ఎలా నచ్చాయనే ప్రశ్న తలెత్తవచ్చు. దీనికి డాక్టర్ వోగెల్ వంటి డచ్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఇచ్చే సమాధానం ఏమిటంటే: – “ఇటువంటి పేర్ల వాడకం, నిస్సందేహంగా, ప్రాథమికంగా…”

‘మండపం’ (స్తంభాలతో కూడిన హాలు) అనే వాస్తుశిల్ప పదం, జావా వాస్తుశిల్పాన్ని అధ్యయనం చేసే వారికి ప్రత్యేక ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. దీనికి సమానమైన జావానీస్ పదం ‘పెండపా’ (pendapa). ఇది ఒక ఇంటి ముందు భాగంలో ఉండే పెద్ద స్తంభాల హాలును సూచిస్తుంది; జావా దేశపు నాయకులు ఇక్కడే తమ అతిథులను ఆహ్వానిస్తుంటారు.

జావా సంస్కృతిపై హిందూ సంస్కృతి ప్రభావం ఎంతగా ఉందో చెప్పడానికి జావానీస్ పురాణగాథలే ఒక బలమైన నిదర్శనం. హిందూ ఇతిహాసమైన రామాయణంలోని కథానాయకుడు శ్రీరాముడు, అలాగే పాండవ సోదరులు (యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు) — వీరంతా తమ జన్మభూమిలో ఎంతటి ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్నారో, జావా ప్రజల మధ్య కూడా అంతే ప్రాచుర్యం పొందారు. నిజానికి, రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాల్లోని కథలు జావాలో ఎంతగా ప్రాచుర్యం పొందాయంటే, అవి స్థానిక సంస్కృతిలో పూర్తిగా కలిసిపోయాయి. ఫలితంగా, ఇవి విదేశీ మూలాల నుండి వచ్చాయన్న విషయాన్నే ప్రజలు మర్చిపోయారు. నేడు జావాలోని సామాన్య ప్రజలకు పాండవులు, శ్రీరాముడు అంటే తమ సొంత గడ్డపైనే పుట్టి పెరిగిన జాతీయ వీరులుగానే కనిపిస్తారు.

భారతీయ పురాణగాథలు జావా సమాజంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజల ఆదరణను పొందడానికి ప్రధానంగా రెండు కారణాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, వీటిని ప్రాచీన జావానీస్ పద్యకావ్యాలలో గానం చేస్తారు; ఇది మన దగ్గర ఈ వీరుల కీర్తిని చాటిచెప్పే జానపద గేయాలను గుర్తుకు తెస్తుంది. రెండవది, వీటిని నాటక రూపంలో ప్రదర్శిస్తారు. భారతదేశంలో కూడా వీటిని నాటకాలుగా ప్రదర్శిస్తారు, కానీ అక్కడ అవి మనకు తెలిసిన సాధారణ నాటక శైలిలో ఉంటాయి. అదే జావాలో అయితే, ఇవి ‘వయాంగ్’ (Wayang) అని పిలువబడే ఒక ప్రత్యేకమైన ‘నీడ నాటకం’ (shadow-show) రూపంలో ప్రదర్శించబడతాయి.

ఈ ‘వయాంగ్’ జావా ప్రజలకు అత్యంత ఇష్టమైన వినోద కార్యక్రమంగా పేరు పొందింది. ఇది సూర్యాస్తమయం నుండి సూర్యోదయం వరకు, అంటే సుమారు 12 గంటల పాటు ఎటువంటి విరామం లేకుండా కొనసాగుతుంది. జావాలో దక్షిణ భారతదేశంలో ఉన్నటువంటి వాతావరణ పరిస్థితులే ఉంటాయి. ఇక్కడ ప్రదర్శించే ఈ మూకాభినయ తరహా ప్రదర్శన, దక్షిణ భారతదేశంలోని ‘కూత్తు’ (Koottu) కళారూపాన్ని పోలి ఉంటుంది. అయితే, ఒక ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే—’వయాంగ్’ ప్రదర్శన నిశ్శబ్దంగా సాగుతుంది, కానీ మన ‘కూత్తు’ ప్రదర్శనలో చాలా సందడి, శబ్దాలు ఉంటాయి. ఈ ప్రదర్శన సాయంత్రం 6 గంటలకు ప్రారంభమవుతుంది. ఇది ఉదయం 6 గంటలకు ముగుస్తుంది. “అర్జునుడు, కృష్ణుడు, రాముడు వంటి పాత్రలు ‘వయాంగ్’ (Wayang) తోలుబొమ్మల రూపంలో ఇక్కడ కనిపిస్తే భారతీయులు ఆశ్చర్యపోవచ్చు. విచిత్రమైన కల్పనాశక్తితో కూడిన, అదే సమయంలో అత్యంత కళాత్మకమైన ఈ బొమ్మలు, ఇండోనేషియా కళా సంప్రదాయానికి నిజమైన ప్రతిరూపాలు.”

జావా ద్వీపంలో ఉన్న అనేక చారిత్రక కట్టడాలను పరిశీలిస్తే, అక్కడ అటువంటి స్మారక చిహ్నాలు ఎన్నో కనిపిస్తాయి. వీటిలోని శిల్పాలు, హిందూ మతం జావా సంస్కృతిలో ఎంత లోతుగా పాతుకుపోయి, అక్కడి ప్రజల జీవనశైలిని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేశాయో నిరూపిస్తాయి. హిందూ కాలానికి చెందిన ఈ ప్రాచీన పవిత్ర స్థలాలు, “దురదృష్టవశాత్తూ, శతాబ్దాల నిర్లక్ష్యం మరియు ఉదాసీనత కారణంగా నేడు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి.” 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, డచ్ పండితుల కృషితో, జావాలోని ఈ హిందూ వారసత్వ సంపద పట్ల మళ్ళీ ఆసక్తి పెరిగింది; కాలక్రమేణా ఇది గొప్ప గౌరవభావంగా మారింది.

జావాలో పురావస్తు పరిశోధనలకు పునాది వేసిన ఘనత, బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో (క్రీ.శ. 1811–16) జావా గవర్నర్-జనరల్‌గా పనిచేసిన సర్ స్టామ్‌ఫోర్డ్ రాఫెల్స్‌కు దక్కుతుంది. అయితే, ఈ పరిశోధనల ద్వారా అద్భుతమైన ఫలితాలను సాధించి, ఈ చారిత్రక కట్టడాల వైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పిన ఘనత మాత్రం డచ్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల బృందానికే చెందుతుంది. వీరు గొప్ప సంస్కృత పండితులు, ఇండోనేషియా భాషా నిపుణులు మరియు నెదర్లాండ్స్‌లోని లైడెన్ నగరంలో ‘కెర్న్ ఇన్‌స్టిట్యూట్’ (Kern Institute) స్థాపకుడైన డాక్టర్ కెర్న్ నాయకత్వంలో పనిచేశారు.

వారి అధ్యయనాల సారాంశం ఏమిటంటే, “నేడు శిథిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ మనల్ని ఆశ్చర్యపరిచే అనేక రాతి మరియు ఇటుక దేవాలయాలు, భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి సముద్రం దాటి వచ్చిన ఒక గొప్ప నాగరికతా ప్రవాహం వల్ల ఉద్భవించాయి.” ఈ నాగరికతా ప్రవాహం బ్రాహ్మణ మతం మరియు బౌద్ధ మతం అనే రెండు సంప్రదాయాలకు దారితీసింది. ప్రస్తుతానికి మనం మొదటిదైన బ్రాహ్మణ మతం గురించి మాత్రమే చర్చిద్దాం.

ఈ కట్టడాలను అలంకరించిన వివిధ శిల్పాలను పరిశీలిస్తే, అందులో అనేకమంది హిందూ దేవతల రూపాలు కనిపిస్తాయి. వీరిలో ముఖ్యంగా బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు (త్రిమూర్తులు), గణేశుడు మరియు దుర్గాదేవి వంటి దేవతలు ఉన్నారు. ఈ ద్వీపంలో విస్తారంగా ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న అనేక దేవాలయాలలో ఈ దేవతల విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి. అయితే, వీటిలో శివారాధనకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఇచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది; ఎందుకంటే, ఈ దేవాలయాలన్నింటిలోనూ శివునికి మధ్యలో, అంటే ప్రధాన స్థానాన్ని కల్పించారు. వివిధ దేవతల అమరికను బట్టి చూస్తే, శివుడే ప్రధాన దైవంగా పరిగణించబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. డచ్ పండితుల రచనల ద్వారా, “జావాలో ఆచరించిన బ్రాహ్మణ మతం స్పష్టంగా శైవమతమే” అని, కాలక్రమేణా అది బౌద్ధమతంతో కలిసిపోయిందని నిర్ధారించవచ్చు.

హిందూ-జావనీస్ కళా చరిత్రలో ‘స్వర్ణయుగం’గా పేర్కొనబడే కాలం, సుమారు క్రీ.శ. 700 నుండి 900 వరకు ఉన్న రెండు శతాబ్దాల కాలానికి చెందుతుంది. ఈ కాలాన్నే “హిందూ-జావనీస్ వాస్తుశిల్పానికి చెందిన శాస్త్రీయ యుగం” (classical period) అని కూడా పిలుస్తారు.

మధ్య జావాలోని బ్రాహ్మణ మతపరమైన కట్టడాలు ఉన్న ఈ రెండు శతాబ్దాల కాలాన్ని ‘హిందూ-జావనీస్ కళా స్వర్ణయుగం’గా సముచితంగానే పిలవవచ్చు; అయితే, హిందూ నాగరికత యొక్క ఆరంభాలు…

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –27-1-26-ఉయ్యూరు —

కవిత్వ బహిష్కరణ(త్రివేణి)

రచన: పి. ఆర్. రామచంద్ర రావు-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ఆధునిక జీవిత విషాదానికి ప్రధాన కారణం, అది కవిత్వం నుండి విడిపోవడమే.

ఆధునిక మానవునికి కవిత్వం అంటే ఏమిటి? సామాన్యుడి దృష్టిలో అది ఒక అర్థం లేని విషయం; తనలాంటి వారి కోసం కాదు, కేవలం మేధావుల కోసం ఉద్దేశించినది. అతను సహజంగానే, ఒక విధమైన గౌరవభావంతో కవిత్వం నుండి ముఖం తిప్పుకుంటాడు. మధ్యతరగతి వర్గం విషయంలో ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది. వారి దృష్టిలో కవిత్వం ఒక ఫ్యాషన్, దాన్ని కత్తిరించకుండా, నాఫ్తలీన్‌తో పూసిన తోలు సంపుటాలలో భద్రపరుస్తారు. కవిత్వాన్ని ఇష్టపడి, చదివే వారిలో కొద్దిమందే దాన్ని అర్థం చేసుకుంటారు. కొందరికి, కవిత్వం ఎంత అర్థం కాకపోతే అంత కవిత్వంగా అనిపిస్తుంది. ఈ ‘అర్థం కాకపోవడాన్నే’ ఆధ్యాత్మికతగానో లేదా అలాంటి మరేదో పేరుతోనో కీర్తిస్తారు. నిజమైన అర్థంలో కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించేవారు చాలా తక్కువ మందే ఉంటారు. ఎందుకంటే, కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించాలంటే, కవిత్వ ప్రతిభ యొక్క ఉన్నత స్థాయికి తగిన మానసిక ఉన్నతి అవసరం. ఆస్వాదించడం అనేది ప్రాథమికంగా ఒక పునఃసృజనాత్మక ప్రయత్నం.

కవిత్వానికి ఒక నిర్వచనంతో ప్రారంభించడం కష్టం. మనం మరో కోణం నుండి ప్రారంభిద్దాం.

మానవ జీవితం మార్పులతో నిండి ఉంటుంది. అతని రాజకీయ, ఆర్థిక జీవితం నిరంతరం జరిగే మార్పుల, పునర్నిర్మాణాల ప్రక్రియ. మన సంస్థలు ఛిన్నాభిన్నమయ్యాయి, మన సామ్రాజ్యాలు ముక్కలయ్యాయి. మన సామాజిక జీవితంలో శాశ్వతమైన అంశం దాని అశాశ్వతత్వమే. మనం కూల్చడానికే కడతాం. శిథిలాల నుండి పునర్నిర్మిస్తాం.

మారనివి మానవుని భావోద్వేగాలు. ప్రపంచ ఆరంభం నుండి మానవుడు ప్రేమించాడు, ద్వేషించాడు, దుఃఖించాడు, ఆనందించాడు, మరియు ప్రపంచ అంతం వరకు అలానే చేస్తూ ఉంటాడు. నిజానికి, మానవుడు పరివర్తనకు లోబడనివాడు. మానవ భావోద్వేగాలే యుగాలను కలిపే బంధాలు. మానవాళి యొక్క ఆదిమ సహజాతాలే ప్రపంచాన్ని ఏకం చేస్తాయి. అవి భూ సరిహద్దులను దాటి, విరోధపూరిత జాతీయవాదాలను ఛేదిస్తాయి.

ఇక, సాహిత్యం మానవ భావోద్వేగాలకు అత్యంత ప్రామాణికమైన రికార్డు. అది కాలగమనంలో ప్రతిధ్వనించే భావోద్వేగాల పరంపర. అది ప్రామాణికమైనది, ఎందుకంటే మానవుని అనుభవాలు వాటి అత్యున్నత, స్వచ్ఛమైన రూపంలో అందులో నమోదు చేయబడతాయి. ఇక కవిత్వం, సాహిత్యం యొక్క ద్విగుణీకృత సారభూతం. అది గొప్ప మానవ అనుభవాల యొక్క సాంద్రీకృత వ్యక్తీకరణ.

కాబట్టి, కవిత్వం మానవ జీవితపు మూలాలను స్పృశిస్తుంది. అది మనిషిలోని ప్రాథమిక అనుబంధాన్ని స్థాపిస్తుంది. అంటే, కవిత్వం అంతర్జాతీయమైనది. హోమర్, డాంటే, షేక్స్‌పియర్, గోథే మరియు కాళిదాసు నిజానికి ఏ దేశానికీ చెందినవారు కాదు. వారు ప్రపంచ రంగస్థలంపై ప్రదర్శించబడే విశాలమైన మానవ నాటకాన్ని నమోదు చేస్తారు.

నేటి ప్రపంచం కవిత్వ స్ఫూర్తికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా నిలుస్తుంది. మన జీవితం వేగంగా మొదట రాజకీయంగా, ఆ తర్వాతే ఇతర విషయాలుగా మారుతోంది. భౌగోళిక సరిహద్దులపై నిర్మించిన సోదరహత్య అడ్డంకుల వల్ల ప్రపంచం ముక్కలైపోయింది. మన జాతీయవాదాలు ఒక ప్రగతిశీల నాగరికతలో అసంబద్ధమైన, కాలం చెల్లినవి. అయినప్పటికీ మనం సిగ్గులేకుండా మూఢనమ్మకంతో కూడిన పూజతో వాటిని పట్టుకొని వేలాడుతున్నాము.

ఈ సామూహిక ఆత్మహత్యకు ఆధారం ఏమిటి? మనుషులు ఒకరినొకరు తినడానికే బ్రతుకుతారని మనం తేలికగా తీసుకుంటాము. బలవంతుడే బ్రతుకుతాడు అనే ప్రాణాంతక సిద్ధాంతంతో విజ్ఞానశాస్త్రం మద్దతుగా నిలుస్తుంది. జీవిత నియమం దోపిడీయే అని చెప్పబడింది. పెట్టుబడి శ్రమను దోపిడీ చేసి నాశనం చేస్తుంది. సామ్రాజ్యవాద మనస్తత్వం పెరిగిన పెట్టుబడిదారీ విధానం బలహీన జాతీయతలపై దండెత్తుతుంది. సామ్రాజ్యవాద శక్తులు ఆత్మహత్యా సదృశమైన పోటీ ఉన్మాదంలో ఒకరినొకరు మింగేసుకుంటాయి. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే ఇదే ప్రపంచ సమస్య.

ఇదంతా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఎందుకంటే ప్రపంచం తీవ్రంగా భౌతికవాదంగా మారిపోయింది. దానిలో సానుభూతి, సున్నితమైన భావోద్వేగాలు కొరవడ్డాయి. దానిలో కల్పనాత్మక కవిత్వం కొరవడింది.

రైన్‌ల్యాండ్ సరిహద్దులో ఫ్రెంచ్ ఫిరంగులు జర్మన్ ఫిరంగులను ఎదుర్కోవడం హాస్యాస్పదంగా అనిపించడం లేదా? మానవాళి కొనసాగింపులో ఒక నిరంకుశ సరిహద్దు వల్ల వచ్చే తేడా ఏమిటి? నాగరిక మానవాళి యుద్ధం అనే ఈ నిర్దయాత్మకమైన, కాలం చెల్లిన పద్ధతిని ఎందుకు కొనసాగిస్తోంది? దీనికి ఒక వివరణ ఇద్దాం.

మానవునికి రెండు స్వభావాలు ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఒకటి ఉన్నతమైన స్వభావం, అది అత్యున్నతమైన మంచిని, పరమాణు సద్గుణాన్ని కోరుకుంటుంది; మరొకటి నిమ్నమైన స్వభావం, అది తక్షణ లక్ష్యం వైపు, ఆచరణాత్మక మార్గాల వైపు నడిపిస్తుంది. ఈ సంఘర్షణ ఆదర్శవాదానికి, భౌతికవాదానికి (తప్పుగా వాస్తవికత అని పిలవబడే) మధ్య ఉంది. ఇది మంచి, చెడు శక్తుల మధ్య ఉన్న పెద్ద వైరుధ్యానికి ఒక ఉదాహరణ. ‘కదులు.’ అంటుంది ఒకటి. ‘కదలవద్దు.’ అంటుంది మరొకటి. విజయం సాధించింది ఆ పిశాచమే. భౌతికవాదం స్థిరపడిపోయింది.

కవిత్వం ఆదర్శవాదానికి వ్యక్తీకరణ. అది పరమాణు సద్గుణానికి ఒక వ్యక్తీకరణ. గొప్ప మేధావుల అనుభవాలలో అత్యున్నతమైన శ్రేయస్సు వ్యక్తమవుతుంది. సద్గుణానికి సద్గుణానికి, మంచికి మంచికి వైరుధ్యం ఉండదు. అలాగే మంచి లేదా సద్గుణం అనే వర్గాలు కూడా ఉండవు. అందువల్ల, మనుషుల ఉత్తమ స్వభావాలు కోరుకునేవి పరస్పర విరుద్ధం కావు. కవిత్వపు మనసుల మధ్య సంఘర్షణ ఉండదు.

మరో కోణంలో ఆలోచిస్తే, కీట్స్ ‘సౌందర్యమే సత్యం, సత్యమే సౌందర్యం’ అని అన్నప్పుడు, ఈ భూమిపై మనం తెలుసుకోవలసినదంతా ఆయనే చెప్పారు. విశ్వంలోని అందమైన వాటన్నిటినీ ప్రశంసించడమే కవిత్వం. స్థూలంగా చెప్పాలంటే, సమస్త జీవరాశి సౌందర్యం రూపంలోనే వ్యక్తమవుతుంది. కాబట్టి, కళ అంటే సౌందర్యాన్ని ఆరాధించడం. సృష్టిలోని కవిత్వాన్ని మనిషి గ్రహించి, దానికి తనదైన వ్యాఖ్యానం చేసుకోవడమే కళ. మానవ ప్రవర్తనలో పనిచేసే సౌందర్య సూత్రమే సద్గుణం. దుర్గుణం వికారమైనది. సౌందర్య దర్శనాన్ని మనిషి గ్రహించడమే ప్రేమ. స్త్రీ సౌందర్య దర్శనానికి ప్రతీక. జీవితం అందమైనది. మరణం వికారమైనది, దానికి ఉనికి లేదు. కాబట్టి, ఉనికిలో ఉన్నది…

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –27-10-26-ఉయ్యూరు .–

మొట్టమొదటి బెంగాలీ సొనెట్ కవయిత్రి(త్రివేణి )

రచన: కాలిపద ముఖర్జీ, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

“నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను, సొనెట్ మన భాషలో అద్భుతంగా రాణిస్తుంది.” –

-మైఖేల్ ఎం. ఎస్. దత్తా.

సొనెట్, పెట్రార్క్ కాలం నుండి, అంతకు ముందు కాకపోయినా, ఐరోపా సాహిత్యంలో ఒక గొప్ప ప్రక్రియగా ఉంది. దాని అసలు స్వభావం ఏమిటో, అది ఏమి వ్యక్తపరచాలనుకుంటుందో ప్రఖ్యాత కవి-విమర్శకుడు థియోడర్ వాట్స్-డంటన్ ఈ విధంగా అద్భుతంగా వివరించారు: –

“సొనెట్ ఒక రాగ తరంగం:

భావోద్వేగ ఆత్మ యొక్క ఉప్పొంగే జలాల నుండి

ఒక సంపూర్ణమైన ఆటుపోటు సంగీతపు కెరటం

‘అష్టకం’లో ప్రవహిస్తుంది; ఆపై స్వేచ్ఛగా వెనుదిరుగుతూ,

దాని తగ్గుతున్న ఉప్పెనలు ‘షట్కం’లో దొర్లుతాయి

జీవితమనే కల్లోల సముద్రపు లోతుల్లోకి తిరిగి.”

అనేక దేశాలలో ఎన్నో అమూల్యమైన రత్నాలు, నిషేధించబడినప్పటికీ అందమైన ఈ అమరికలో ప్రపంచానికి అందించబడ్డాయి. కానీ సొనెట్‌ను ఎవరు ప్రారంభించారో ఇప్పుడు ఎవరూ ఖచ్చితంగా చెప్పలేరు. కొంతమంది విమర్శకులు, మిస్టర్ ఎస్. వాడింగ్టన్‌ను అనుసరించి, మొదటి సొనెట్ కవి ప్రొవెన్స్‌కు చెందిన ఫ్రెంచ్ కవి ఫ్రా గిట్టోన్ అని ఊహించారు; మరికొందరు, ఉదాహరణకు మిస్టర్ జె. ఎ. సైమండ్స్ వంటి వారు, సిసిలీ రాజసభలో ఫ్రెడరిక్ వద్ద సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్‌గా పనిచేసిన పియర్ డెల్లె విగ్నే (Pier delle Vigne) మొదటి ‘సానెట్’ (sonnet) కవి అని పేర్కొన్నారు; “ప్రారంభ ఇటాలియన్ కవిత్వాన్ని అధ్యయనం చేసే ఎవరూ ఆయన వాదనలను విస్మరించలేరు.” అయితే, ఒక విషయం మాత్రం నిర్వివాదాంశం: డాంటే (1265-1321), పెట్రార్క్ (1304-1374), మరియు టాస్సో (1493-1569) వంటి ఇటాలియన్ కవులు సానెట్ ప్రక్రియను అత్యున్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లారు. వీరిలో పెట్రార్క్ ఈ కవితా ప్రక్రియకు మొదటి గొప్ప ప్రతిపాదకుడు. ఆయన రాసిన ‘ఆఫ్రికా’ (Africa) అనే ఇతిహాసం (ఇది స్కిపియో ఆఫ్రికానస్ అనే వీరుని గురించి చెబుతుంది) లేదా ‘డి విరిస్ ఇలస్ట్రిబస్’ (De Viris Illustribus) అనే గద్య రచనలు ఆయనకు అంతగా పేరు తీసుకురాలేదు; కానీ, లారా (Laura) అనే మహిళపై ఆయనకున్న ప్రేమతో ప్రేరణ పొంది రాసిన ‘కాన్జోనియర్’ (Canzoniere) — అంటే ఆయన గీతాలు మరియు సానెట్లు — ఆయన కీర్తికి అసలైన పునాదులుగా నిలిచాయి. మిస్టర్ వాట్స్-డంటన్ రాసిన పై పంక్తులను చదువుతున్నప్పుడు, మన కళ్ల ముందు ఒక దృశ్యం మెదులుతుంది: ప్రేమలో విరహవేదన అనుభవిస్తున్న ఒక కవి, నిర్మానుష్యమైన సముద్ర తీరంలో నడుస్తూ, చంద్రకాంతిలో అలలు పైకి లేస్తూ, తిరిగి కిందకు పడుతున్న తీరును ఏకాగ్రతతో గమనిస్తున్నాడు. ఆ దృశ్యం అతడిని ఎంతగానో ముగ్ధుడిని చేసి ఉండవచ్చు; ఆ ప్రేరణతోనే, సముద్రపు అలల గమనానికి అనుగుణంగా, లయబద్ధమైన కవితల ద్వారా తన హృదయ వేదనను అతను వ్యక్తం చేసి ఉండవచ్చు.

ఈ విధంగా, డాంటే కాలం నుండి, గొప్ప కవులు తమ అంతరంగాన్ని వ్యక్తపరచుకోవడానికి ‘సానెట్’ ఒక అత్యంత అనువైన మాధ్యమంగా మారింది. అంతేకాకుండా, చాలా సానెట్లు మరియు సానెట్ సంపుటాలు ప్రేమకు సంబంధించిన కవితలుగానే, ప్రేమ గాథలుగానే రూపొందాయి. అందుకే ఐరోపాకు చెందిన అత్యంత గొప్ప కవులైన డాంటే, షేక్స్‌పియర్, మిల్టన్, టాస్సో మరియు కామోయెన్స్ వంటి వారందరూ సానెట్ కవులుగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఐరోపాలో ‘సానెట్’ (sonnet) ప్రక్రియను అత్యంత ఆదరించిన వారిని, అందులో ప్రావీణ్యం సంపాదించిన వారిని గురించి వర్డ్స్‌వర్త్ ఒక సానెట్‌లో పేర్కొన్నారు. స్వయంగా గొప్ప సానెట్ రచయిత అయిన వర్డ్స్‌వర్త్, ఈ ప్రక్రియను సమర్థిస్తూ రాసిన ఆ సానెట్‌ను, బెంగాలీ భాషలో మొట్టమొదటి సానెట్ రచయిత మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా కంఠస్థం చేసుకున్నారు. ఆయన ఒకసారి తన మిత్రుడు దివంగత సత్యేంద్ర నాథ్ ఠాగూర్ ఇంట్లో దీనిని ఎంతో అద్భుతంగా వినిపించారు.

అయితే, గేయ కవిత్వంలో సానెట్‌కు సమానమైన, లేదా అంతకంటే మెరుగైన ఇతర ప్రక్రియలు కూడా ఉన్నాయి. మరి అలాంటప్పుడు, ఎంతోమంది గొప్ప కవులు ఇతర ప్రక్రియలను కాదని, సానెట్‌నే ఎందుకు ఎంచుకున్నారు? దీనికి సమాధానం వర్డ్స్‌వర్త్ రాసిన మరొక సానెట్‌లో కనిపిస్తుంది. “అతి స్వేచ్ఛ వల్ల కలిగే భారాన్ని” అప్పుడప్పుడు అనుభవించే గొప్ప కవులు, సానెట్ అనే “చిన్న పరిధి” (scanty plot of ground) లో బంధీ కావడానికి ఎందుకు ఇష్టపడతారో, ఆయన అందులో క్లుప్తంగా వివరించారు.

ఈ గొప్ప, విస్తృతంగా ఆదరణ పొందిన కవితా ప్రక్రియ ఇటలీలో పుట్టి, కాలక్రమేణా ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, పోర్చుగీస్ వంటి వివిధ భాషా సాహిత్యాల్లోకి ప్రవేశించింది. ఇంగ్లీష్ సాహిత్యంలోకి ఇది సర్ థామస్ వ్యాట్ (1503?-1542), హెన్రీ హోవార్డ్ (ఎర్ల్ ఆఫ్ సర్రే, 1517?-1547) వంటి వారి కృషి ద్వారా వచ్చింది. వీరు పెట్రార్క్ (Petrarch) శైలిని అనుసరిస్తూ ప్రేమకు సంబంధించిన సానెట్లను రచించారు. ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, పెట్రార్క్‌ను ఒక నమూనాగా ఎంచుకోవడం (ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా జరిగిందా లేదా యాదృచ్ఛికంగా జరిగిందా అన్నది పక్కన పెడితే) ఇంగ్లాండ్‌లోని కవితా ఆలోచనల్లో, ఇతివృత్తాల్లో ఒక అద్భుతమైన మార్పును తీసుకువచ్చింది. ఈ సందర్భాన్ని వివరిస్తూ ప్రొఫెసర్ సెయింట్స్‌బరీ ఇలా పేర్కొన్నారు:

“మధ్యయుగ కవిత్వంలో వ్యక్తిగత అనుభూతులు లేదా వ్యక్తిగత దృక్పథం కనిపించకపోవడం ఒక సాధారణ విషయం; ముఖ్యంగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఇది మరీ స్పష్టంగా ఉండేది. కానీ, వ్యాట్ మరియు సర్రేల రాకతో, ఇంగ్లీష్ కవిత్వం ఒక్కసారిగా అత్యంత వ్యక్తిగతమైనదిగా, అంటే ‘ఆత్మపరిశీలనాత్మక’ (introspective) ధోరణి కలిగినదిగా మారింది. అంతకుముందు కూడా ప్రేమ కవిత్వం ఉండేది, కానీ అప్పటి సంప్రదాయం ప్రకారం అందులో వ్యక్తిగత అంశాలకు తావుండేది కాదు. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది.” ఆ ప్రేమికుడు తన సంతోషాల కన్నా తన దుఃఖాల గురించి, అవి తనపై చూపిన ప్రభావం గురించి తనకు సాధ్యమైనంత వ్యక్తిగత రీతిలో పాడాడు. జాతీయ అభిరుచిపై రూపకాలంకారానికి ఇంకా బలమైన పట్టు ఉన్నప్పటికీ, మరియు ‘ది ఫేరీ క్వీన్’లో దానికి అత్యున్నతమైన కవితా రూపం ఇంకా లభించనప్పటికీ, అది ‘రోమన్ డి లా రోజ్’లో ఐరోపాను బంధించి, అప్పటి నుండి ఐరోపా కవిత్వంలోని అన్ని విభాగాలలో, ముఖ్యంగా ప్రేమ వ్యవహారాల విభాగంలో ఆధిపత్యం చెలాయించిన రూపకాలంకారానికి పూర్తిగా భిన్నమైనది. ఇంగ్లాండ్‌లో నూతన కవిత్వం ఉదయించడంతో, మరియు ఒకే రకమైన సంప్రదాయబద్ధమైన భావనల నిరుత్సాహపరిచే ప్రభావాల ముందు ‘డేంజియర్’ మరియు అతని తోటి దయ్యాలు పారిపోయాయి.

బెంగాలీ కవిత్వంలో కూడా ఇలాంటిదే జరిగింది. మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా రాకకు ముందు, నిజానికి, ఆయన ‘చతుర్దశపది-కవితాబలి’ అని పేరు పెట్టిన తన బెంగాలీ సొనెట్లను రచించి, ప్రచురించక ముందు, కొందరు ప్రముఖ కవులు, గేయరచయితల పాటలను మినహాయిస్తే, బెంగాలీ కవిత్వం ఏ విధంగానూ నిజంగా వ్యక్తిగతమైనది కాదు. ప్రేమ కవిత్వం పుష్కలంగా ఉండేది, కానీ వాటన్నింటిలో ఒక ఉమ్మడి సంప్రదాయం ఉండేది. అదేమిటంటే, వ్యక్తిగత అంశాన్ని ఎల్లప్పుడూ అణచివేసి, పరమాత్మ అయిన కృష్ణుడు, రాధ మరియు వ్యక్తిగత ఆత్మల పేర్లతో అలంకారికంగా చిత్రీకరించడం. మధ్యయుగపు బెంగాలీ ప్రేమ కవిత్వం దాదాపు అంతా అలంకారిక స్వభావం గలదే. ఇది సంస్కృతంలో జయదేవుని గీతా-గోవింద (భారతీయ గీతాగీతం) సంప్రదాయాన్ని పంచుకుంది. మధుసూదన్, సొనెట్ మరియు బ్లాంక్ వెర్స్‌ను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా, కేవలం వైయాట్ మరియు సర్రేల రచనలను కలపడమే కాకుండా, బెంగాలీ కవిత్వంలో వ్యక్తిగత భావన అనే ఒక కొత్త ధోరణిని ఆవిష్కరించారు. దానికి, ఒక నిజమైన మనిషి జీవితం అందించే దాదాపు అనంతమైన పరిస్థితుల వైవిధ్యాన్ని, ఇతివృత్త వైవిధ్యాన్ని ఆయన జోడించారు.

అయితే, ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: మధుసూదన్ ఏ కాలంలోనైనా, ఏ వ్యక్తికైనా సుపరిచితమైన ఆంగ్ల కవుల పాఠశాలలోనే ఆత్మవ్యక్తీకరణను నేర్చుకున్నప్పటికీ, తన నాటకాలను మరియు రెండు ఇతిహాస కావ్యాలను రచించిన తర్వాత—ఇదంతా మూడేళ్ల పూర్తి సాహిత్య ఏకాగ్రతతో చేసిన కృషి—ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నప్పుడు, ‘అతి స్వేచ్ఛ యొక్క భారాన్ని’ అనుభవించిన తర్వాతే, వర్డ్స్‌వర్త్ వలె, ‘సొనెట్ యొక్క పరిమితమైన పరిధిలో బంధించబడటానికి’ ఆయన సంతోషించారు. అయితే, మధు తన ‘కృష్ణ కుమారి’ నాటకాన్ని రచిస్తున్న సమయంలో లేదా ఆ తర్వాత తన మొదటి సొనెట్‌ను రచించాడనే విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు. అది కవితా సౌందర్యం లేనిది కానప్పటికీ, పూర్తిగా ప్రయోగాత్మకమైనది. దాని గురించి ఆయన తన స్నేహితుడైన రాజ్ నారాయణ్ దత్తాకు, “నేను మన భాషలోకి సొనెట్‌ను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను” అని రాశారు. ఆ తర్వాత, ‘కవి మాతృభాష’ అని తాను పిలిచిన సొనెట్‌ను ఉటంకించి, అతను ఇలా అన్నాడు, “దీని గురించి మీరేమంటారు, నా ప్రియ మిత్రమా? నా వినయపూర్వక అభిప్రాయం ప్రకారం, మేధావులు దీనిని తీర్చిదిద్దితే, కాలక్రమేణా మన సొనెట్ ఇటాలియన్ సొనెట్‌కు పోటీ ఇస్తుంది.” కానీ, అది ఒక అరుదైన ఉదాహరణ మాత్రమే. దానికి ముందు, అతను తన మాతృభాషలో సొనెట్లు రాయడం ప్రారంభించడానికి చాలా కాలం ముందు, ఒక విచిత్రమైన కలం పేరుతో ఆంగ్లంలో వ్రాసిన ఒక ఖాళీ పద్య సొనెట్ యొక్క చాలా ఆసక్తికరమైన ఉదాహరణ ఉంది. సుమారు 1841లో వ్రాయబడిన ఈ విచిత్రమైన రచనను, అతని ఉన్మాదానికి మరియు విచిత్ర స్వభావానికి ఒక ఉదాహరణగా మేము క్రింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

శని గ్రహంలో సాయంకాలం

ఒక మరగుజ్జుకు అంకితం చేయబడిన ఖాళీ పద్య సొనెట్

ముందుమాట

పాఠకుడా! ముందుమాటతో సొనెట్‌ను ఎవరు ప్రచురిస్తారు? మీరు ‘ఎవరూ ప్రచురించరు’ అని అంటారని నేను విన్నాను, లేదా విన్నట్లు ఊహిస్తున్నాను! సరే! నేను ప్రచురిస్తాను. మనుషులు ‘ఆచారం’ అని పిలిచే దానికి నేను శత్రువును. కానీ ఏది ఏమైనప్పటికీ, నేను నా సొనెట్‌ను ముందుమాటతో ప్రచురిస్తాను: నేను ప్రపంచానికి ఏదో కొత్తది నేర్పించాలి. కోపగించుకోవద్దు. ఇదిగో! నేను ఖాళీ పద్యంలో ఒక సొనెట్ రాశాను! ఎంత అరుదైన ప్రయోగం! నన్ను నమ్మండి, ఓ పాఠకులారా, కవిత్వ దేవత తన పట్ల నేను చేసిన ఈ ‘మర్యాద ఉల్లంఘన’కు కోపగించుకోలేదు. ఓ ఆనందం! ఓ వైభవం! ఓ సంతోషం! నాకు ముందు ఎవరూ సాహసించని దాన్ని నేను విజయవంతంగా పూర్తి చేశాను!

ఈ ఆవేశపూరితమైన చిన్న ఉద్వేగాన్ని మన్నించండి. నేను నా కథాంశాన్ని శని గ్రహంలో ఏర్పాటు చేశాను, ఎందుకంటే నేను భూసంబంధమైన ప్రతిదాన్నీ అసహ్యించుకుంటాను.

ఒక ప్రకాశవంతమైన బంగారు తెర కప్పివేసింది

ప్రకాశవంతమైన పగటి దేవుడి నుదుటిని: మరియు ఆకాశం

తన వక్షస్థలంపై ఒక ఫలకంలా ధరించింది

సాధువైన కలం కూడా మధురమైన రూపాలను గీసింది!–

ఇప్పుడు ఎన్నో పక్షులు,–కోకిల్స్-ఫిలోమెల్స్ కాదు

కానీ మరింత దివ్యమైన జాతులకు చెందినవి–పాడటం ప్రారంభించాయి

పగటి శవపేటికపై ఎంత మధురమైన శోకగీతాన్ని,

ఓ ఈ దీనభూమి పుత్రులారా, మీరే సృష్టించి ఉండగలరు!

ఎంతో ఆప్యాయంగా స్మరించబడే ఆ మరణానికి నిట్టూర్పు,

ఇప్పుడు పడమటి నుండి ఆరు చంద్రులు చేతులు కలిపి ఉదయించాయి–

సిగ్గుతో ఎర్రబడిన, సుందరమైన సౌందర్యవతుల మృదువైన పట్టీలా–

ఓ! వాటి కాంతి కిరణాలు ఆ దృశ్యాన్నంతటినీ ఎంతగా ప్రకాశవంతం చేశాయి:

వాటి కాంతులు సరస్సులపైనా, గలగల పారే నదులపైనా పడ్డాయి,

వెండి కంబళ్ళలా:–ఇక్కడితో ఈ సొనెట్ ముగిసింది!

-క్రూక్-కాక్.”

ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నప్పుడే మధుసూదన్ ఫ్రెంచ్, జర్మన్ భాషలతో పాటు ఇటాలియన్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు. అక్కడే అతను పెట్రార్క్ యొక్క సొనెట్లను మొదటిసారి చదివాడు. ఆ సొనెట్లే అతనికి స్ఫూర్తినిచ్చి, సొనెట్‌ను శ్రద్ధగా ప్రయత్నించేలా చేశాయి. అలాగే, తాను ఎప్పటినుంచో కోరుకుంటున్నట్లుగా దానిని బెంగాలీలోకి పరిచయం చేయడానికి కూడా ప్రేరేపించాయి. ఫ్రాన్స్‌లోని వెర్సైల్స్‌లో గల 12, రూ డెస్ చాంటియర్స్ చిరునామా నుండి, 1865 జనవరి 26వ తేదీన మధుసూదన్ తన స్నేహితుడైన గౌర్దాస్ బైసాక్‌కు ఇలా రాశాడు, “నేను ఈ మధ్య ఇటాలియన్ కవి అయిన పెట్రార్క్‌ను చదువుతున్నాను, మరియు అతని శైలిలో కొన్ని ‘సొనెట్లు’ రాస్తున్నాను.” ఈ విధంగా, అన్ని భాషల సంపదతో తన మాతృభాషను సుసంపన్నం చేయడమే జీవితంలో అత్యున్నత ఆశయంగా పెట్టుకున్న మధుసూదన్ దత్తా యొక్క కృషి ద్వారా సొనెట్ బెంగాలీ కవిత్వంలోకి ప్రవేశించింది.

మైఖేల్ తన సోనెట్‌లను (sonnets) రచించేటప్పుడు పెట్రార్క్‌ను ఆదర్శంగా తీసుకున్నప్పటికీ, ఆ ఇటాలియన్ కవి ఆయనకు కేవలం ఒక నమూనాగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక ప్రేరణాశక్తిగా కూడా నిలిచారు. ఈ ప్రక్రియకు “సహజమైన” లేదా “సమకాలీన” అని పేర్లు ఉన్నప్పటికీ, సాధారణంగా దీనిని “పెట్రార్కన్” (Petrarchan) శైలి అని పిలుస్తారు. పెట్రార్కన్ సోనెట్‌లు, అలాగే స్పెన్సర్, షేక్స్‌పియర్, డాంటే వంటి కవిత్వ, నాటక రంగాల్లోని దిగ్గజాల సోనెట్‌లు—వీటన్నింటికీ మూల ప్రేరణ, ఒక ప్రియమైన స్త్రీ పట్ల కవికి కలిగే అంతర్గత అనురాగం లేదా గాఢమైన ఆకాంక్షే. ఈ సందర్భంలో, పెట్రార్క్ జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం—బహుశా అతి ముఖ్యమైన ఘట్టం—ఏమిటంటే, 1327 ఏప్రిల్ 6న అవిగ్నాన్‌లోని సెయింట్ క్లారా చర్చిలో ఆయన మొదటిసారిగా లారాను (Laura) కలవడం. లారా కేవలం కవి కల్పిత సృష్టి మాత్రమేననే వాదనను విద్వాంసులు ఎవరూ అంగీకరించలేదు; ఆమె నిజంగా జీవించిన స్త్రీ అని వారు నిర్ధారించారు. ఆమెను ఉద్దేశించి రాసిన సోనెట్‌లు, ఓడ్ (ode) ప్రక్రియకు చెందిన కవితల ద్వారా, ఆమె వివాహిత అని, పెట్రార్క్‌తో ఆమెకు గౌరవప్రదమైన—అంతగా సన్నిహితం కాని—స్నేహబంధం ఉండేదని స్పష్టమవుతోంది. పెట్రార్క్ రాసిన ‘కాన్జోనియర్’ (Canzoniere—లారాను ఉద్దేశించి రాసిన సోనెట్‌లు మరియు ఓడ్‌లు) ఒక రకంగా వ్యక్తిగత పరిధిని దాటి సార్వత్రికతను సంతరించుకున్నాయి (మిసెస్ బ్రౌనింగ్ తన సోనెట్‌ల అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని దాచిపెట్టి, వాటికి ‘సొనెట్స్ ఫ్రమ్ ద పోర్చుగీస్’ అని పేరు పెట్టడం దీనికి ఒక ఉదాహరణ). ఇవి కవి తన అంతరాత్మ లోతుల్లోంచి ఆలపించిన ఒక సుదీర్ఘమైన, అవిచ్ఛిన్నమైన గీతకావ్యంగా కనిపిస్తాయి. ఈ కవితల్లో పెట్రార్క్, లారాను ఒక ‘నిరంతర ఆనందదాయక చింతన’కు కేంద్రబిందువుగా—అంటే ఒక అందమైన స్త్రీగా లేదా స్వయంగా ‘సౌందర్య స్వరూపిణి’గా—చిత్రీకరించారు. ఆమె ఒక రమణీయమైన ప్రకృతి దృశ్యంలోనే కాకుండా, కవి యొక్క అంతరాత్మలోనే నిక్షిప్తమై ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. ప్రేమే ‘సానెట్’ (sonnet) ప్రక్రియకు జన్మనిచ్చిందని చెప్పవచ్చు. స్పెన్సర్, షేక్స్‌పియర్, డాంటే వంటి గొప్ప కవుల రచనలే దీనికి నిదర్శనం. డాంటే తన ‘వీటా నువా’ (Vita Nuova – కొత్త జీవితం)లో, బీట్రిస్ పట్ల తనకు ఉన్న అపారమైన ప్రేమను, ఆమెపై తనకు గల అనిర్వచనీయమైన గౌరవాన్ని అద్భుతమైన సానెట్ల ద్వారా కీర్తించారు. షేక్స్‌పియర్ కూడా తన హృదయాన్ని ఈ ప్రక్రియ ద్వారా ఆవిష్కరించుకున్నారు; ఆయన రాసిన సానెట్లలో ఎక్కువ భాగం తన ‘డార్క్ లేడీ’ (Dark Lady) పట్ల ఆయనకున్న ప్రేమను తెలియజేయగా, మరికొన్ని తనకెంతో ఆత్మీయుడైన స్నేహితుడికి అంకితం చేయబడ్డాయి. షేక్స్‌పియర్‌కు ముందే, స్పెన్సర్ తన ‘అమోరెట్టి’ (Amoretti) ద్వారా తన ప్రియురాలు ఎలిజబెత్ పట్ల గల ప్రేమను వ్యక్తపరిచారు. డాంటే గాబ్రియేల్ రోసెట్టి కూడా—ఆయన అంతకు ముందు పేర్కొన్న కవుల స్థాయికి చెందిన వారు కాకపోయినప్పటికీ, సానెట్ ప్రక్రియను అత్యంత సహజంగా, సమర్థవంతంగా ఉపయోగించిన ఆంగ్ల కవులలో ఒకరిగా నిలిచారు—తన ‘హౌస్ ఆఫ్ లైఫ్’ (House of Life) అనే సంపుటిలో, అందగత్తె ఎలిజబెత్ సిడాల్‌తో తనకున్న ప్రేమ జ్ఞాపకాలను భద్రపరిచారు.

అయితే, సానెట్ ప్రక్రియను ‘సందర్భోచిత అంశాల’ (occasional purposes) కోసం మొట్టమొదటగా, అత్యంత విజయవంతంగా ఉపయోగించిన కవి బహుశా మిల్టన్ కావచ్చు. మధుసూదన్ లాగే, మిల్టన్ కూడా పెట్రార్క్ రచనల ద్వారా ప్రేరణ పొంది సానెట్లు రాయడం ప్రారంభించారు. పెట్రార్క్ రాసిన సానెట్లు ప్రధానంగా ప్రేమకు సంబంధించినవి అయినప్పటికీ, ఆయన రాసిన మరికొన్ని ఇతర అంశాలకు సంబంధించిన గేయాల (lyrics) నుండి మిల్టన్ ఈ ‘సందర్భోచిత’ శైలిని గ్రహించి ఉండవచ్చు. పెట్రార్క్ చేసిన ఈ కొన్ని ప్రయత్నాలలో అతని అత్యుత్తమ రచనలలో మూడు ఉన్నాయి—ఒకటి, తన దేశాన్ని ఉద్దేశించి చేసిన ప్రసిద్ధ ప్రసంగం (ఇటాలియా మియా), ఇందులో అతను ఇటాలియన్ రాకుమారుల మధ్య ఉన్న విభేదాలను మరియు ఇటలీకి శాపంగా మారిన కిరాయి ‘అనాగరికులను’ తమ సహాయానికి పిలిచినందుకు వారిని నిందించాడు; ఈ మాటలను ఒకటిన్నర శతాబ్దాల తర్వాత మాకియవెల్లి తన ‘ప్రిన్స్’ గ్రంథంలోనూ, మరియు మన కాలంలో ఆస్ట్రియా నుండి స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన పోరాటంలోనూ పునరావృతం చేశాడు; రెండవది, (స్పిరిటో జెంటిల్), దీనిని కొందరు వ్యాఖ్యాతలు యువ కొలోనాను ఉద్దేశించి చేశారని భావిస్తే, మరికొందరు ప్రసిద్ధ కోలా డి రియెంజీని ఉద్దేశించి చేశారని భావిస్తారు; రోమ్‌లో ప్రాచీన గణతంత్ర ప్రభుత్వ రూపాలను పునరుద్ధరించడానికి రియెంజీ చేసిన తీవ్ర ప్రయత్నం పెట్రార్క్‌లో ఉత్సాహాన్ని రగిలించింది; మరియు మూడవది, (ఓ అస్పెల్లాటా ఇన్ సియెల్ బీటా ఇ బెల్లా అనిమా), ఇది తన స్నేహితుడైన జాకోపో కొలోనాను, అవిశ్వాసులకు వ్యతిరేకంగా ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన ఫిలిప్ యొక్క క్రూసేడ్‌లో చేరమని ప్రేరేపించడానికి ఉద్దేశించినది. మిల్టన్ యొక్క సొనెట్ల గురించి ప్రొఫెసర్ సెయింట్స్‌బరీ ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: “నిష్పాక్షికంగా తీసుకుంటే, వాటి సంఖ్య తక్కువైనప్పటికీ, మిల్టన్ సొనెట్లు విచిత్రంగా విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఇవి ఒకేసారి రెండు విషయాలను తెలియజేస్తాయి: ఒకటి, ‘సందర్భానుసార’ ప్రయోజనాలకు ఈ ప్రక్రియ ఎంతగా అనుకూలంగా ఉంటుందో; రెండు, ఈ అనుకూలతను దుర్వినియోగం చేయాల్సిన అవసరం ఏమాత్రం లేదో. వర్డ్స్‌వర్త్ స్వయంగా దానిని దుర్వినియోగం చేశాడు, మరియు అతని కంటే తక్కువ స్థాయి వారు దానిని ఇంకా ఎక్కువగా దుర్వినియోగం చేశారు.” అదే విమర్శకుడు ఇంకా ఇలా జోడించారు: “అయితే, ఇది సహజమే, కవి యొక్క ఆత్మకథాత్మక ధోరణి ఇంత ఆసక్తికరంగా మరెక్కడా చూపబడలేదు.” ఈ మాటలు, తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, మిల్టన్ సొనెట్లు ఎలా ఉంటాయో మనకు ఒక అద్భుతమైన అవగాహనను ఇస్తాయి. తన జీవితకాలపు సాహిత్య ఆదర్శమైన మిల్టన్ అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ, మైఖేల్ కూడా తన బెంగాలీ సాన్నెట్లను రచించాడు. వాటిలో చాలా వరకు ఆత్మకథాత్మక ధోరణిలో ఉండి, వర్డ్స్‌వర్త్ సాన్నెట్ల వలెనే చాలా విస్తృతమైన పరిధిని, వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. సాన్నెట్ రచనలో వర్డ్స్‌వర్త్, కొందరి అభిప్రాయంలో, ‘షేక్స్‌పియర్ కంటే కొంచెం దిగువన, మిల్టన్‌తో సమాన స్థాయిలో’ నిలుస్తాడు. మిల్టన్ ప్రభావంతోనే…

II

మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తకు మొదటి జీవిత చరిత్రకారుడైన దివంగత జోగేంద్రనాథ్ బోస్—ఆయన స్వయంగా మంచి కవి—మధుసూదన్ రాసిన సోనెట్లను (చతుర్దశపది కవితలను) ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు:

1. ప్రకృతికి సంబంధించిన సోనెట్లు.

2. ప్రశంసాత్మక సోనెట్లు.

3. పురాణ గాథలలోని సంఘటనలను వర్ణించే సోనెట్లు.

4. వ్యక్తిగత సోనెట్లు.

మిల్టన్ రాసిన సోనెట్లను స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ ఈ విధంగా వర్గీకరించారు:

1. వివాదాస్పద సోనెట్లు.

2. మహిళలను ఉద్దేశించిన సోనెట్లు.

3. వ్యక్తిగత సోనెట్లు.

4. రాజకీయ సోనెట్లు.

తర్వాతి భాగంలో గమనించినట్లుగా, మధుసూదన్ కూడా రాజకీయ సోనెట్లు రాశారు, కానీ ఆయన ఎటువంటి వివాదాస్పద సోనెట్లను రాయలేదు. మిల్టన్ తన మహాకావ్యాలను రచించకముందే తన సోనెట్లన్నింటినీ రాశారు; ఆయన మొదటి సోనెట్‌ను కేంబ్రిడ్జ్ వదిలే సమయంలో, రెండవ దానిని హార్టన్‌లో ఉన్నప్పుడు రాశారు. ఇటలీలో ఉన్న కాలంలో (1638-39) ఐదు ఇటాలియన్ సోనెట్లను, ఒక ‘కాన్జోన్’ (canzon)ను రచించారు. ఎనిమిదవ సోనెట్‌ను 1642లో రాశారు, ఆ తర్వాత తన వివాదాస్పద రచనల కాలంలో చివరి పదహారు సోనెట్లను రాశారు. అయితే, మధుసూదన్ విషయంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. ఆయన 1865లో ఫ్రాన్స్‌లోని వెర్సైల్స్‌లో ఉన్నప్పుడు తన సోనెట్లను రచించారు; అప్పటికే ఆయన తన రెండు మహాకావ్యాలను, నాటకాలను, మరియు ఇతర ముఖ్యమైన కవితా సంపుటాలను పూర్తి చేసి ఉన్నారు. న్యాయవాద వృత్తికి (Bar) అర్హత సాధించేందుకు ఆయన 1862 జూన్‌లో ఇంగ్లాండ్‌కు బయలుదేరారు. అక్కడ ఏడాదిన్నర కాలం గడిపిన తర్వాత, 1863 అక్టోబర్‌లో ఫ్రాన్స్‌కు వెళ్లి, వెర్సైల్స్‌లో రెండేళ్లపాటు నివసించారు. ఆ సమయంలోనే ఆయన ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ భాషలను నేర్చుకున్నారు. అక్కడే ఫ్రాన్సిస్కో పెట్రార్క్ ప్రభావంతో ఆయనలోని సుప్త కవితా ప్రతిభ మేల్కొనగా, కొత్త కవితా ప్రక్రియల వైపు అడుగులు వేశారు; కాబట్టి, మధుసూదన్ రచనలపై ఇటాలియన్ ప్రభావం పడిన మూడవ దశగా దీనిని పేర్కొనవచ్చు. ఈ కాలంలోనే మధుసూదన్ వంద బెంగాలీ సోనెట్లను రచించి, వాటిని కలకత్తాకు పంపి ప్రచురింపజేశారు. బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో, ఇలా ఒక కవితా సంపుటిని ప్రచురణ కోసం కలకత్తాకు పంపడం అంతకుముందు ఎన్నడూ జరగలేదు. అందువల్లనే, ప్రతి సోనెట్‌లోని మొదటి రెండు పంక్తులను రచయిత రాసిన అసలు ప్రతిలో ఉన్నట్టే ప్రచురణకర్త ముద్రించారు; తద్వారా అవి ఎలా ఉండేవో పాఠకులకు తెలిసే అవకాశం కలిగింది. మిగిలిన పంక్తులను మాత్రం యథావిధిగా ముద్రించారు. ఒకానొక సందర్భంలో మధుసూదన్ తన మిత్రుడైన గౌర్‌దాస్ బైసాక్‌కు ఇలా వ్రాశారు: “మిల్టన్ తన మాతృభాషను సుసంపన్నం చేసిన స్ఫూర్తి, మన మధ్య ఉన్న ప్రతి ప్రతిభావంతుడికి ప్రేరణనివ్వాలి.” మధుసూదన్ స్వయంగా అటువంటి స్ఫూర్తిని పొందారనడానికి ఆయన రచించిన ఈ ‘సానెట్లు’ (sonnets) నిదర్శనం. స్వదేశానికి ఏడు వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పటికీ, ఆయన తన మాతృభాషలోని దారిద్ర్యాన్ని (లోపాలను) విస్మరించలేదు; పైగా, ఒక సరికొత్త కవితా ప్రక్రియతో దానికి అలంకారం చేశారు. నేడు బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఈ ప్రక్రియ ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది.

ఈ సానెట్లలో గమనించదగ్గ ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, వీటి రూపం తప్ప, ఇవి ఏ ఇతర విదేశీ కవి రచనలకూ అనుకరణలు కావు. ఆస్కార్ వైల్డ్ ఒక సందర్భంలో, “అనుకరణ ఎక్కడ ముగుస్తుందో, అక్కడే కళాసృష్టి మొదలవుతుంది” అని అన్నారు. మధుసూదన్ విషయంలో ఇది అక్షరాలా నిజం. ఆయన ఇతరుల ఆలోచనలను, భావాలను కేవలం ప్రతిబింబించేలా కాకుండా, నిజమైన కళాఖండాలను మనకు అందించారు. ఇక్కడ ఆయన తనదైన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు; ఈ సానెట్లలో ఆయన తన అంతరాత్మనే ఆవిష్కరించారని చెప్పవచ్చు. ఆయన రచించిన ఈ సానెట్ల సంపుటి, ఎటువంటి కృత్రిమ వేషధారణలు లేకుండా, కవిని ఆయన సహజ రూపంలో మన ముందు ఉంచుతుంది. అందుకే ‘మధు-మెమరీ’ (Madhu-Memory) గ్రంథకర్త బాబు నాగేంద్రనాథ్ షోమ్ ఇలా పేర్కొన్నారు: “కవి అంతరంగిక జీవితాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఆయన సానెట్ల సంపుటిని చదవాలి; ఎందుకంటే అందులో ఆయన తన సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని, తనదైన అనితరసాధ్యమైన శైలిలో వ్యక్తపరిచారు.”

యుక్తవయసులో అనివార్య పరిస్థితుల దృష్ట్యా క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, ఈ కవి తన సానెట్లలో ఎంత మధురంగా తన ప్రియమైన బెంగాల్ గురించి—అక్కడి ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలు, పండుగల గురించి—అలాగే హిమాలయాలను కిరీటంగా, సముద్రాన్ని వస్త్రంగా ధరించిన భారతదేశం గురించి కీర్తించడం ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. అయితే, సాహిత్యపరంగా ఆయన ఒక విశ్వజనీన దృక్పథం (cosmopolitan outlook) కలిగిన వ్యక్తి. ఆయన రచించిన ప్రశంసాత్మక సానెట్లు దీనికి నిదర్శనం. ఇవి కేవలం ఐదు మాత్రమే ఉన్నాయి: మూడు యూరప్‌కు చెందిన గొప్ప కవులు—డాంటే, విక్టర్ హ్యూగో, ఆల్ఫ్రెడ్ టెన్నిసన్—గురించి, ఒకటి ప్రఖ్యాత భారతీయ అధ్యయనవేత్త (Indologist) థియోడర్ గోల్డ్‌స్టక్కర్ గురించి, మరొకటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన వెర్సైల్స్ నగరం గురించి ఉన్నాయి. వీటి అనువాదాలను కింద ఇస్తున్నాము… మొత్తం ఐదు సొనెట్లు: –

డాంటేకు

ఉదయాన్నే బంగారు ఫోబస్ నక్షత్రంలా

ఊదా రంగు సూర్యునికి సూచికగా

తన సుందరమైన కిరణాలతో దూరంగా ఉన్న చీకటిని పారద్రోలినట్లు,

అలాగే నీ వెలుగు ప్రతిఒక్కరి మనస్సు నుండి

అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలింది: నీ ఆరాధన గెలుచుకుంది

నిద్రపోతున్న కవిత్వాన్ని తన నిద్ర నుండి మేల్కొల్పింది.

ఈ లోకంలో నీ కీర్తిని మసకబార్చేవారు ఎవరూ నాకు కనబడలేదు

ఓ అదృష్టవంతునిగా జన్మించిన కవి, నీ కీర్తిని మసకబార్చేవారు ఎవరూ లేరు.

పాపులు ప్రవేశించడానికి ఆశలన్నీ వదులుకునే నరక ద్వారం గుండా నీ కవిత్వమే నిన్ను నడిపించింది.

నీ కథను చెప్పడానికి నువ్వు ఆనందంగా తిరిగి వచ్చావు.

దేవతల వలె నువ్వు ఎప్పటికీ అమరుడవు.

అటువంటి నక్షత్రం తన కీర్తి ఆకాశం నుండి రాలిపోగలదా?

అటువంటి మొగ్గను ఏ పురుగు అయినా ఎప్పుడైనా పాడుచేయగలదా?

విక్టర్ హ్యూగోకు

మినర్వా నీకు ప్రసాదించిన వీణను మీటు,

మధురంగా, పరిపూర్ణ ఆనందంతో మీటు;

నీ దేశం నీ కీర్తి వైభవంతో నిండి ఉంది,

గోకులము ‘బోకుల్’ (బకుళ) పుష్పాలతో శోభిల్లే రీతిలో!

వసంతకాలంలో నీ కవితా కుసుమాల మకరందంతో

నా మనస్సు పరవశించి, ఉన్మత్తమవుతోంది:

నీవు నిజంగా ‘విక్టర్’ (విజేత)వు, మానవాళిలో ఒక విజేతవు,

మృత్యువును సైతం ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే వీరుడవు.

నీ దేశమనే వనంలో, ‘జీవవృక్షం’ (Tree of Life) వలె

నీ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచి ఉంటుందని నా నమ్మకం;

కవి ఒక ప్రవక్త అనే భావన

ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి ఉంది. కాలక్రమేణా

శిలాస్తంభాలు సైతం శిథిలమైపోయినప్పుడు,

నీ కీర్తి మాత్రం అజరామరంగా వెలుగొందుతూనే ఉంటుంది.

ఆల్ఫ్రెడ్ టెన్నిసన్‌కు

నీ కవితా వనంలో వసంతం ముగిసిపోయిందని

ఎవరు చెప్పారు, ఓ ‘శ్వేత ద్వీప’ (ఇంగ్లాండ్) కవీ?

వినండి, ఇక్కడ నిరంతరం సంగీతం వినిపిస్తోంది,

కోకిలరాజు ఎప్పటిలాగే తన మధుర గీతాలను ఆలపిస్తున్నాడు.

ఓ కవితా దేవతా (Muse), నీ వీణ ఎప్పుడు మౌనంగా ఉంటుంది?

అది ఎప్పటికీ ఆగదు, సముద్ర తరంగాల హోరులాగే;

నక్షత్రాల తీగలతో కూడిన ఆకాశం కూడా

నిరంతరం ఒక సుందర సంగీతాన్ని వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.

నీ కవితా మందిరం భక్తులు లేక శూన్యమవుతుందా?

ప్రవేశించు ఓ కవీ, నీ ప్రతిభకు తగినట్లుగా

తీగల్లాంటి సుకుమార పాదాలు కలిగిన ఆ దేవత నిన్ను ఆహ్వానిస్తోంది.

నీవు సృష్టించిన పుష్పాలతో ఆమెను ఆరాధించు,

తద్వారా మృత్యువు అనే గొడ్డలి వేటు నుండి తప్పించుకో,

నీవు నిరంతరం ఆశించిన ఆ కీర్తిని సొంతం చేసుకో.

థియోడర్ గోల్డ్‌స్టకర్‌కు

దేవదానవులు క్షీరసాగరాన్ని మథించి అమృతాన్ని పొందినట్లుగా,

నీవు సంస్కృత విజ్ఞాన సాగరాన్ని మథించి కీర్తిని గడించావు,

నేడు ప్రపంచంలోని పండితులలో నీవు అగ్రగణ్యుడవు.

భారతీయ కోకిలలన్నీ తమ మధుర స్వరాలతో

ప్రతి కొమ్మ నుండి నీ చెవులకు విందు చేస్తున్నాయి.

భూమిపై ఏ రాజుకు లభిస్తుంది ఇంతటి గౌరవం?

కిరీటధారియైన ఏ చక్రవర్తికి దక్కుతుంది నీకు లభించినంతటి ఆదరణ? వాల్మీకి తన మధురమైన వీణాధ్వనితో,

నీ కోసం రాముని గాథను ఉత్సాహంగా ఆలపిస్తున్నాడు;

వ్యాసుని గీతం, సముద్ర ఘోష వలె,

గంభీరంగా, ఉదాత్తంగా నీకై వినిపిస్తోంది!

పూర్వజన్మలో నీవు చేసిన పుణ్యఫలమే,

దైవిక తేజస్సు కలిగిన కాళిదాసును నీకు మిత్రునిగా లభింపజేసింది.

వెర్సైల్స్ (Versailles) గురించి

ఓ కాలమా! ఈ భూమిపై నీవు ఎన్ని నాటకాలు ఆడుతున్నావో ఎవరికి తెలుసు?

ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని సృష్టించమని ఆజ్ఞాపించి, తన కోరిక మేరకు ఈ భూలోక స్వర్గాన్ని నిర్మించి ఆ రాజు ఎక్కడ ఉన్నాడు?

స్త్రీలలో అప్సరసల వంటి సౌందర్యవతులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

రాజసం కలిగిన వారి మనస్సులను పాటలతో, మధురమైన నృత్యాలతో, శృంగారభరితమైన కాంతితో అలరించిన వారెక్కడ?

రాజ పాదాల చెంత పదాల పూలవాన కురిపించిన కవి ఎక్కడ ఉన్నాడు?

అర్జునుడిలా అజేయులైన, పరాక్రమవంతులైన వీరులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

బృహస్పతికి సమానమైన మేధావులైన మంత్రులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

ఓ కాలమా! నీవు అందరికీ మృత్యువుగా మారావు; చివరికి అందరూ నీ వైపునకే కదా పయనిస్తారు!

మొదటి సోనెట్‌కు—అంటే డాంటే గురించి రాసిన దానికి—ఒక ప్రత్యేక చరిత్ర ఉంది. గొప్ప ఇటాలియన్ కవి అయిన డాంటే జయంతి ఉత్సవాల (మూడు వందల ఏళ్ల వార్షికోత్సవం) సందర్భంగా దీనిని రచించారు. ఆ తర్వాత ఇది ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్ భాషల్లోకి అనువదించబడింది. ఇతర యూరోపియన్ కవుల మాదిరిగానే, మధుసూదన్ కూడా ఈ ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్ అనువాదాల ప్రతులను ఇటలీ రాజు ఇమ్మాన్యుయేల్‌కు పంపారు. ఆ కవితలోని సౌందర్యానికి, అంతేకాకుండా ఒక భారతీయుడు యూరోపియన్ కవికి నివాళి అర్పించాలనే ఆకాంక్షకు ముగ్ధుడైన రాజు, మధుసూదన్‌కు ఇలా లేఖ రాశారు: “ఇది ప్రాచ్య దేశాలను పాశ్చాత్య దేశాలతో కలిపే ఒక వారధి (ఉంగరం) వంటిది.” నిజానికి, ‘విశ్వజనీనత’ (cosmopolitanism) అనేది మధుసూదన్ సాహిత్య జీవితానికి మూల సూత్రంగా ఉండేది. ఆయన చేసిన రచనలే కాకుండా, తన బెంగాలీ రచనల ముఖచిత్రంపై ఆయన ఉంచిన చిహ్నం కూడా దీనిని నిరూపిస్తుంది; అందులో ఆయన ఒక ఏనుగుకు (తూర్పుకు చిహ్నం) మరియు ఒక సింహానికి (పశ్చిమానికి చిహ్నం) మధ్యలో, కవితా ప్రతిభకు ప్రతీకగా సూర్యుడిని ఉంచారు.

అయితే, ఒక విషయాన్ని మనం గుర్తుంచుకోవాలి: ఈ సోనెట్లలో మధుసూదన్ ముందుగా ఒక బెంగాలీగా, ఒక భారతీయుడిగా కనిపిస్తారు—ఆయన మిల్టన్ లాంటి గొప్ప దేశభక్తుడు. ఆ తర్వాతే ఆయన విశ్వజనీన దృక్పథం కలిగిన వ్యక్తిగా కనిపిస్తారు. మొదటి సాన్నెట్‌లో మధుసూదన్, బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఉత్తమ రచనలుగా గుర్తింపు పొందిన తిలోత్తమ, మేఘనాథ-బధ్, బ్రహ్మణంగన మరియు బీరంగనలను తన బెంగాలీ పాఠకులకు అందించిన రచయితగా తనను తాను పరిచయం చేసుకుని, తద్వారా తన గత కవితా ప్రస్థానాన్ని వారికి సమీక్షించుకుంటారు. ఇక ఆ తర్వాతి సాన్నెట్‌లో, ఇది పై సాన్నెట్‌కు అనుసంధానమై ఉండి, సాన్నెట్‌పై సాన్నెట్ అని పిలువదగినదిగా ఉంటుంది, ఆయన ఈ కవితా ప్రక్రియ యొక్క ఇటాలియన్ మూలం గురించి ప్రస్తావిస్తూ, లెక్కలేనన్ని కోకిలల గూటిని నిరంతర వసంత భూమిగా మార్చిన ఇటలీలోనే పెట్రార్క్ జన్మించాడని, ఆయన కవిత్వ గనిలో ఈ చిన్న రత్నాన్ని కనుగొని, తన సొంత దేశంలోని కవిత్వ దేవతకు దీనిని సమర్పించాడని గానం చేస్తారు. తాను కూడా పెట్రార్క్ లాగే ఈ అమూల్యమైన వజ్రాన్ని భారతీయ విద్యా దేవతకు కానుకగా సమర్పిస్తున్నానని ఆ కవి ఇంకా చెబుతారు. మధుసూదనుడి ఈ సొనెట్‌ను కొంత స్వేచ్ఛగా అనువదించి కింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

ఇటలీ కవిత్వపు సువిశాల వనం

ఎక్కడ లెక్కలేనన్ని కోకిలలు మధురంగా గానం చేస్తాయి

అరుదైన అమృతపు మధురమైన మంచు బిందువులు వర్షిస్తాయి.

మరియు హృదయాన్ని వసంతపు ఆనందాలతో నింపుతాయి.

మధురకంఠుడైన కవి కూడా అక్కడే జన్మించాడు,

ప్రసిద్ధ పెట్రార్క్, అతని పెంపకాన్ని

మినర్వా అత్యంత శ్రద్ధగా చూసుకుంది,

అతని చేతులకు బంగారు వీణను తెచ్చి ఇచ్చింది.

అతను ఈ అమూల్యమైన చిన్న రత్నాన్ని కనుగొన్నాడు

మరియు దానిని మినర్వా పాదాల వద్ద తన ఆలయంలో ఉంచాడు;

అమ్మా, నేను దీనితో ఒక పుష్పగుచ్ఛం అల్లుతున్నాను.

నా ఈ ప్రయత్నాన్ని వరాలతో స్వీకరించు.

భారతదేశ ఖ్యాతి గడించిన భారతి పాదాల వద్ద

తగినదని భావించిన ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాను.

ఈ లాంఛనప్రాయమైన పరిచయం తరువాత, చాలా కాలం క్రితం తాను వ్రాసిన మొదటి బెంగాలీ సాన్నెట్‌కు నిజానికి పునఃరూపమైన ‘బెంగాలీ భాష’పై వ్రాసిన తదుపరి సాన్నెట్‌లో కవి విలపిస్తాడు, లాటిన్‌లో వ్రాసినప్పుడు మిల్టన్ లాగానే, తాను కూడా తన యవ్వన సంవత్సరాలలో రత్నాలతో నిండిన తన సొంత మాతృభాషను తృణీకరించి, దురదృష్టవంతుడైన, దిక్కులేని బిచ్చగాడిలా ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్ళిపోయాడని; తన మాతృభాషకు అధిదేవత ఒక కల రూపంలో తనకు కనిపించి, తన భాషలోనే అద్భుతమైన రత్నఖనులు దాగి ఉండగా, తాను ఒక యాచకుడిలా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నావని మందలించిన వైనాన్ని కవి ఇందులో వర్ణించారు. ఆ దేవత చెప్పిన మాటలను అనుసరించి, ఆయన తిరిగి తన భాషా మూలాల వైపు అడుగులు వేశారు; అప్పుడు ఆయనకు బెంగాలీ భాషలో అపారమైన సంపద, రత్నతుల్యమైన భావాలు కనిపించాయి. కవిని ప్రేమించే వారికి ఈ సోనెట్ (పద్యం) ఆసక్తికరంగా ఉంటుందనే ఉద్దేశంతో, దాని అనువాదాన్ని ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాము: –

“స్వర్ణమయ సామ్రాజ్యాలలో ఎంతో కాలం తిరిగాను,

పరాయి దేశాలను చూడాలనే అత్యాశతో పరితపించాను,

నీ ఖజానాలో నిక్షిప్తమై ఉన్న రత్నాల మెరుపును విస్మరించి,

మూర్ఖుడిలా ప్రవర్తించాను.

భిక్షకుడి వృత్తిలోనే కాలం గడిపి,

నీచమైన వస్తువులను ఆరాధిస్తూ నా మనశ్శాంతిని కోల్పోయాను,

తామర వనాలను వదిలి, పాచి పట్టిన నేలపై దొర్లాను.

చివరకు నా కలల్లో నీ అధిదేవత ఇలా పలికింది: ‘బిడ్డా, తిరిగి రా!

నీ మాతృభాష అనే గదిలో రత్నాలు వెలుగుతున్నాయి,

మరి ఎందుకీ యాచక స్థితి? నీకేమైంది?’

నా తల్లి (మాతృభాష) ఆజ్ఞను సంతోషంతో పాటించాను:

నా మాతృభాషలోనే అపారమైన సంపదను కనుగొన్నాను.”

జాన్ కీట్స్ రాసిన ప్రసిద్ధ సోనెట్ ‘ఆన్ ఫస్ట్ లుకింగ్ ఇంటూ చాప్మాన్స్ హోమర్’ (On First Looking into Chapman’s Homer) ప్రభావం ఈ పద్యంలో కనిపిస్తుంది. సరిగ్గా ఇలాగే, జాన్ మిల్టన్ కూడా ఐరోపా పర్యటన ముగించుకుని ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, తనలో ఒక బలమైన కోరిక కలిగింది—”భవిష్యత్ తరాలు మర్చిపోలేని, చిరకాలం నిలిచిపోయే గొప్ప రచనను ఒకటి వదిలి వెళ్లాలి” అని ఆయన ఆకాంక్షించారు. తన స్నేహితుడు డేమన్ మరణంపై ఆయన రాసిన లాటిన్ శోకగీతంలో (ఎలిజీలో)—సిసిలియన్ కవుల శైలిని అనుసరిస్తూ—తన గత మూర్ఖత్వాన్ని విచారించుకుంటూనే, భవిష్యత్తులో తాను చేయబోయే గొప్ప కృషి గురించి ఆయన ఆశావహ దృక్పథంతో ఎదురుచూశారు.

మధుసూదన్ తన జీవితాంతం సీతను భారతీయ నారీత్వానికి ఆదర్శప్రాయమైన ప్రతిరూపంగా భావించి, ఎంతో గౌరవించారు. ఆయన తన అద్భుత కావ్యాల్లో పదేపదే ఆమెకు కవితాత్మక నివాళులర్పించారు. తన గొప్ప కావ్యం ‘మేఘనాద వధ’లో సీత యొక్క సున్నితమైన, మధురమైన రూపాన్ని ఎంతో అందంగా చిత్రించిన ఆయన, ఈ సందర్భంలో ఆమెకు అంకితం చేస్తూ ఒక సోనెట్‌ను (చతుర్దశపది పద్యం) రచించారు. ఇందులో ఆయన, రాక్షసరాజు రావణుని అశోకవనంలో సీత అనుభవించిన వేదనను వర్ణిస్తూ, ఆమెను అపహరించిన పాపానికి ఆ రాక్షస వంశమే సర్వనాశనం కాబోతోందని జోస్యం చెబుతారు. ‘సీతా వనవాసం’ (Sita-Banabase) అనే శీర్షికతో ఆయన మరికొన్ని సోనెట్‌లను కూడా రాశారు. లంకా విజయం తర్వాత, గర్భవతిగా ఉన్న సీతను అయోధ్య రాజు రాముడు అడవికి పంపిన ఘట్టాన్ని ఆయన ఎంతో కరుణరసాత్మకంగా ఇందులో పేర్కొన్నారు. తన పవిత్రతపై ప్రజలు వ్యక్తం చేసిన అనుమానాలను తొలగించేందుకు రాముడు ఆమెను అడవికి పంపాల్సి రావడం, ఆ కఠిన బాధ్యతను లక్ష్మణుడికి అప్పగించడం వంటి అంశాలను ఆయన ఇందులో చిత్రించారు. సీత గురించి రాసిన ఈ సోనెట్‌లన్నీ హృదయవిదారకంగా ఉంటాయి. వీటిలో ముందుగా పేర్కొన్న సోనెట్ మరొక కారణం చేత కూడా ముఖ్యమైనది; ఎందుకంటే, తన మహాకావ్యంలో రాముడు, లక్ష్మణుల పాత్రలను వికృతంగా చిత్రించి సాంప్రదాయ హిందువుల ఆగ్రహానికి గురైన మధుసూదన్, తన జీవితం చివరలో వారి పట్ల ఎంతటి గౌరవభావం కలిగి ఉండేవారో ఇది తెలియజేస్తుంది. అంతేకాకుండా, మహాభారతంపై కూడా ఆయన ఒక ప్రత్యేక సోనెట్‌ను రచించారు. ఇందులో ఆయన మహాభారత కర్త వ్యాసుడిని (సత్యవతీ పుత్రుడు) ఎంతో కొనియాడారు (ఇదే విషయాన్ని ఆయన తన ‘తిలోత్తమ సంభవం’ కావ్యంలోని మొదటి సర్గలో కూడా ప్రస్తావించారు). ఇందులో ఆయన కౌరవ వీరుడు దుర్యోధనుడు, సూర్యపుత్రుడు కర్ణుడు, మరియు పాండవ వీరులైన భీముడు, అర్జునుల గురించి క్లుప్తమైన, శక్తివంతమైన వర్ణనలు చేశారు; అలాగే కురుక్షేత్ర యుద్ధ సమయంలో కలిగే భయం, ఆశ్చర్యాలను తన కల్పనా శక్తితో వ్యక్తపరిచారు.

ఇక, పక్షుల గురించి రాసిన మూడు సోనెట్‌ల విషయానికి వద్దాం. మిల్టన్ అటువంటిది ఒక్కటే రాశారు—అదే ‘నైటింగేల్’కు అందమైన ఆరంభ గీతం—మరియు ఒక కవిగా, ప్రేమికుడిగా, మిస్టర్ స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ మాటల్లో చెప్పాలంటే, ప్రకృతి మరియు మనిషి పట్ల ప్రకాశవంతమైన మరియు задумчивый భావన అనే రెండు స్వరాలను పలికిస్తూ, ఆ సొనెట్‌ను రచించే సమయంలో ఆయన పూర్తిగా ‘ఊహాలోక స్వేచ్ఛ’ లేనివాడని చూపించారు. మధు కూడా ఫ్రాన్స్‌లోని తన సుదూర నివాసం నుండి ఒక ప్రేమికుడి మరియు కవి స్ఫూర్తితో ఈ సొనెట్‌లను రాశారు. మొదటిదైన ‘బౌ కథా కౌ’లో (అదే పేరు గల ఒక బెంగాలీ పక్షి, “వధువా, మాట్లాడు” అని పిలుస్తుంది), కవి మధురంగా పాడే ఆ పక్షి యొక్క задумчивый భావనను వర్ణిస్తూ, ఆ పక్షి స్త్రీపురుషులను అనుకరించడం పట్ల ఆశ్చర్యం వ్యక్తం చేస్తారు; మరియు తన స్వంత అనుభవం నుండి, ఆ ఆడ పక్షిని క్షమించమని కోరమని దానికి సలహా ఇస్తారు, ఎందుకంటే ప్రేమ రాజ్యంలో పరిపాలన అనేది యజమానితో పాటు సేవకుడి యొక్క ద్వంద్వ మరియు సమయోచిత వైఖరిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. తరువాతి పక్షి-సొనెట్‌ను ‘వసంతకాలపు పక్షికి’ అని పిలుస్తారు, కానీ ఈ సొనెట్ నిజానికి శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లో వ్రాయబడింది, అక్కడ శరదృతువు ఆ దేశానికి మంచులాంటి తెల్లని రూపాన్ని ఇస్తుంది. కవి, కోకిల కాకపోయినా మధురంగా పాడే ఆ పక్షిని, వసంతాన్ని ఆహ్వానించమని కోరుతాడు, ఈ సొనెట్ యొక్క క్రింది అనువాదంలో వలె: –

వసంతకాలపు పక్షికి

నీవు వసంత దూతవు కావు

భారతదేశంలో ప్రియమైన కోకిలగా ప్రసిద్ధి చెందినదానివి,

కోటికొండల పువ్వుల గానం వినసొంపుగా ఉంటుంది

అందమైన తోటలలో వసంతం: అయినా నీ పాటతో

నా మనసు మారుమోగుతుంది, అది ఎంతటి ఆనందాన్ని ఇస్తుందో.

ఇప్పుడు ఎవరు దుఃఖిస్తున్నారు? ఓ పక్షీ, ఆనందంగా పాడు.

ప్రతిదీ విలాపాన్ని పారద్రోలి ఉల్లాసాన్నిస్తుంది,

మరియు భూమాత కూడా తన రాజుపై ప్రేమను అనుభవిస్తుంది.

ఇక్కడ ఫ్రాన్స్‌లో, తరువాతి శరత్కాలం మృత్యువులా

భూమి యొక్క బాధపై క్రూరంగా, కనికరం లేకుండా ఉంటుంది,

దాని జుట్టును పూల దండలతో అలంకరించవద్దు,

దానిని తెల్లని వస్త్రాలతో కప్పవద్దు. అయినా నీవు జన్మనివ్వు

వసంతాన్ని, పరిమళభరితమైన శ్వాసతో కూడిన ఆనందమయ రుతువును,

భూమికి సౌందర్య కిరీటాన్ని అందించి, దానికి ఉల్లాసాన్ని పంచడానికి.

మూడవ సొనెట్‌లో, అంటే శ్యామ పక్షి గురించిన దానిలో, పంజరంలో ఉన్నప్పటికీ ఆ పక్షి ఎందుకంత మధురంగా పాడుతుందో కవి గ్రహించలేకపోయాడు. కీట్స్ యొక్క ‘హ్యాపీ ఇన్సెన్సిబిలిటీ’లో ఉన్నటువంటి ఒక భావన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, స్వేచ్ఛగా గడిపిన తన గతానందాన్ని ఆ పక్షి ఎలా మరచిపోతోందని కవి ప్రశ్నించినప్పుడు; చివరకు, విరహంలో కలిగే ప్రేమ యొక్క మసకబారిన ఆనందమే, చెరసాలలో కూడా ఆ పక్షికి అంత మధురమైన స్వరం ఇస్తోందని చెబుతూ అతను ముగిస్తాడు.

ఒక ఫ్రెంచ్ సుందరిని ఉద్దేశించి రాసిన రెండు సొనెట్లకు మనం ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి. మిల్టన్ ఐదు ఇటాలియన్ సొనెట్లు మరియు ఒక కాన్జోన్ రచించాడని మనందరికీ ఇప్పుడు తెలుసు – మిస్టర్ స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ చెప్పినట్లుగా, మరియు మాసన్ సంభావ్యంగా భావించినట్లుగా, మొదటిది ఒక బోలోగ్నీస్ మహిళను ప్రశంసిస్తూ రాశాడు, మిగిలినవి అతను గాఢంగా ప్రేమించిన ఒక విదేశీ మహిళను ఉద్దేశించి రాశాడు; మరియు అవి నిజమైన, కానీ తాత్కాలికమైన అభిరుచి యొక్క ముద్రను కలిగి ఉన్నాయి. మధు విషయంలో కూడా, ఈ సొనెట్లు ఒక ఆరంభ గీతం వంటివని నేను భావించడానికి దారితీసింది; ఇవి మొదట ఫ్రెంచ్‌లో వ్రాయబడి, ఆ తర్వాత మాత్రమే బెంగాలీలోకి అనువదించబడ్డాయి. వీటిలో, బెంగాలీ కవి తన జన్మభూమి అయిన భారతదేశాన్ని కవితాత్మకంగా, సజీవంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ సూర్యోదయ పర్వతాల మీదుగా సూర్యుడు ఉదయించి, బింబ వర్ణపు భూమి పెదవులను ముద్దాడుతాడు; గంగానది మధురంగా దైవ స్తుతిని గానం చేస్తూ సముద్రాన్ని కలుస్తుంది; హిమవర్ణ హిమాలయాలు జలపాతాలు, సెలయేళ్లతో అల్లిన పవిత్రమైన దారాల వలె నిలుస్తాయి; వసంత వనాలలో కోకిలలు గానం చేస్తాయి; పగటిపూట తామర కన్య సూర్యుడిని ప్రసన్నం చేసుకుంటుంది; మరియు కలువ వధువు…

సోనెట్ (పద్యం)

సూర్యరశ్మి సోకగా స్వచ్ఛమైన నీటిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చిత్రించుకునే ప్రఫుల్ల కమలంలా,

ఓ నా ఆరాధ్య దైవమా! నా హృదయ ఫలకంపై నీ సౌందర్యాన్ని నువ్వు చిత్రించుకున్నావు—ఒక గొప్ప చిత్రకారుడు మాత్రమే చేయగలిగినట్లుగా!

ఓ నా అలంకారప్రాయురాలా! నేను జీవించి ఉన్నంత కాలం, నిన్ను నా హృదయం నుండి ఎవరు వేరు చేయగలరు, లేదా ఎవరు చెరిపివేయగలరు?

గంగానది తన సంగమ స్థానంలో నిలిచి ఉన్నట్లుగా,

లేదా, కమలంలో దాని సుగంధం అల్లుకుపోయినట్లుగా—

నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నా, మనం ఎప్పటికీ వేరు కాము;

ఏది ఏమైనా, నేను నిన్ను ఆరాధిస్తూనే ఉంటాను,

నేను ఎక్కడికి వెళ్లినా, ఎక్కడ ఉన్నా సరే!

ఓ నా ప్రియతమా! నువ్వు నా ప్రేమకు ప్రతిరూపానివి,

నా స్మృతి మందిరంలో నీకు శాశ్వత స్థానం ఉంది,

ఈ విశాల ప్రపంచంలో నువ్వు నాకు నిరంతర సహచరివి.

‘ఆశ’ (Hope) గురించి రాసిన ఈ సోనెట్ కొంత విషాదభరితమైనది; ఎందుకంటే, జీవితంలో ఊహించని కష్టాలన్నింటిలోనూ కవిని నమ్మించి, ముందుకు నడిపించింది కేవలం ‘ఆశ’ మాత్రమే. ఈ పద్యంలో కవి ‘ఆశ’ను ‘నిద్ర’తో పోలుస్తూ, మేల్కొన్న వారికి మాత్రమే ఆశ వ్యర్థమైన కలలను చూపిస్తుందని, అందులో చాలా వరకు నిజం కావని పేర్కొంటాడు. భవిష్యత్తు అనే అంధకారంలోనే ఆశ అనే వెలుగు ప్రకాశవంతంగా వెలుగుతుందని చెబుతూ ముగిస్తాడు. మధుసూదన్ రాసిన చివరి సోనెట్‌కు, అంతకుముందున్న పద్యాలతో ఒక సంబంధం ఉంది: ఇందులో కవి ఎంతో భారమైన హృదయంతో తన ‘కావ్య దేవత’కు (Muse) శాశ్వత వీడ్కోలు పలుకుతాడు. ఎందుకంటే, తాను ఒక విజయవంతమైన బారిస్టర్‌గా మారి, జీవితంలో సుఖసంతోషాలతో జీవించగలననే ఒక వ్యర్థమైన ఆశను అతను మళ్లీ పెంచుకున్నాడు. ఆ చివరి సోనెట్ యొక్క అనువాదం ఇక్కడ ఉంది: –

చివరి సోనెట్

ఓ మాతా! నా దీనమైన, అల్పమైన హృదయాన్ని వెలిగించిన నీ ప్రతిరూపాన్ని,

నేడు నేను ‘విస్మృతి’ (మరుపు) అనే జలరాశిలో ముంచివేస్తున్నాను!

నీ వేదికపై వెలిగిన జ్వాలలను నా కన్నీళ్లతో ఆర్పేశాను!

నా హృదయాన్ని దోచుకున్న ఆ సుందర కమలం, ఇప్పుడు ఒంటరిగా వాడిపోతోంది.

కవిత్వమనే ప్రవాహంలో నా ఈ పడవ మునిగిపోయింది.

బాల్యంలో నిన్ను నేను గుర్తించలేకపోయాను, ఓ మాతా!

యవ్వనంలో నిన్ను పిలిచినప్పుడు, నీ శక్తిని నాకు ప్రసాదించావు. ఇప్పుడు, నా నుదుటి చుట్టూ చీకటి నీడలు అలుముకుంటున్నాయి:

దుఃఖకరమైన స్థితిలో నీ మందిరాలను నేను త్యజిస్తున్నాను.

కానీ, ఇది నీకు నా ప్రార్థన. ఓ తల్లి,

బెంగాళాను సకల భారతదేశపు కాంతితో నింపు.

ఈ విధంగా బెంగాల్ తొలి సొనెట్ కవి యొక్క చివరి సొనెట్ ముగుస్తుంది. మిల్టన్ సొనెట్ల వలె అతని సొనెట్లు కూడా పెట్రార్క్ నిర్దేశించిన పద్ధతికి ఎక్కువగా అనుగుణంగా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, మిల్టన్ వలె, ఈ బెంగాలీ కవి కూడా ఆ రూపంతో గొప్ప స్వేచ్ఛను తీసుకున్నాడు. ఉదాహరణకు, పెట్రార్కన్ సొనెట్ రూపం ప్రకారం ఎనిమిది పంక్తులతో కూడిన సొనెట్ యొక్క మొదటి వ్యవస్థ దానంతట అదే సంపూర్ణంగా ఉండాలి; కానీ మిల్టన్ సొనెట్ల వలె మధుసూదన్ సొనెట్ల విషయంలో ఇది ఎల్లప్పుడూ జరగలేదు. మధు, అష్టపది నుండి షట్పది వరకు కొనసాగించడంలో మిల్టన్‌ను అనుసరించాడు. ఈ విధంగా వారిద్దరూ, తాము అనుకరించిన పెట్రార్కన్ సొనెట్ యొక్క చివరి భాగాన్ని కోల్పోయారు. మధుసూదన్ ఈ రూపం విషయంలో మరింత స్వేచ్ఛ తీసుకున్నాడు, ఎందుకంటే అతను తన కొన్ని సాన్నెట్లలో అష్టకంలోని రెండు ప్రాసలను abba, baab మరియు abab, baba అనే క్రమంలో అమర్చాడు: అతని షట్పదులు కూడా రెండు లేదా మూడు ప్రాసలతో విభిన్నమైన అమరికలలో స్వేచ్ఛగా వ్రాయబడ్డాయి; కానీ పెట్రార్కన్ శైలి, భావోద్వేగ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉన్నంతవరకు షట్పదులకు ఎలాంటి అమరికనైనా అనుమతిస్తుంది. బౌ కథా కౌ పై వ్రాసిన ఒక సాన్నెట్ చాలా అస్తవ్యస్తంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే దాని రెండవ పంక్తిలో పద్నాలుగు అక్షరాలకు బదులుగా ఎనిమిది అక్షరాలు ఉంటాయి. మిల్టన్ ఒకే విషయంపై రెండు ‘జంట’ సాన్నెట్లను వ్రాశాడు, ఒకటి ‘నేను కొన్ని గ్రంథాలు వ్రాసిన తరువాత వచ్చిన నిందలపై’ మరియు మరొకటి సిరియాక్ స్కిన్నర్ పై. మధుసూదనుడు కూడా ఇలాంటి ఆరు జంట సొనెట్లను రచించాడు, వాటిలో ఒకదాని అనువాదాన్ని మేము క్రింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

ఒక యువతితో పరిచయం గురించి

సూర్యుడు ఉదయించే ఆ దేశంలో

సూర్యోదయ పర్వతాల మధ్య, ప్రేమతో ముద్దాడుతాడు

ఊదా వర్ణపు ఆనంద కన్య పెదవులను;

మరియు ఆనందంగా దేవుని స్తుతిస్తూ పాడతాడు

ఈ ఆనందంలో గంగానది సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది;

మరియు ఆకాశాల నడుమ పర్వతాల రాజు

శాంతియుత నిశ్శబ్దంలో తన శిరస్సును పైకెత్తి,

ఊహించిన అబద్ధాలలో ఉన్న తన స్వరూపాన్ని చూసుకుంటాడు,

మానస సరస్సులోని అద్దంలో వలె భయంకరంగా,

వక్షస్థలంపై తెల్లని పవిత్ర దారాల వంటి సెలయేళ్లతో;

వసంతకాలపు పొదరిళ్లలో కోకిలలు పాడుతాయి; ప్రేమ సృష్టిస్తుంది

సూర్యునికి కమలాన్ని వధువుగా, మరియు రాత్రి

చంద్రునికి కలువను, ఓ ప్రభూ, నేను తీసుకున్నాను

అక్కడే నా జన్మను, నేను ప్రేమకు వీరుడను.

అదే విధంగా

కవి ఒక బానిస అని ఎవరికి తెలియదు

పువ్వులకు ఎలాగైతే దాసుడో, ప్రేమకు కూడా అలాగే బానిస

గాలి, ఓ నా సౌందర్యమా, అందుకే నేను ఆరాటపడుతున్నాను

నీ ప్రేమను; అలాంటప్పుడు నీ సుఖాన్ని ఎందుకు సందేహించి, విడిచిపెడుతున్నావు?

మన్మథుని వనంలో, నీ కవి విలపిస్తున్నాడు,

…

జ్ఞానుల (మిస్టిక్స్) ఆగమనం(త్రివేణి)

రచన: ఎ. హెచ్. నిజామి-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(ఉపన్యాసకులు, దర్బార్ కళాశాల, రేవా)

తమ అద్భుతమైన విస్తరణ శక్తితో ప్రపంచాన్ని విస్మయపరిచిన ఇస్లాం మతం, 9వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి వచ్చేసరికి దాదాపు తన ప్రభావాన్ని కోల్పోయింది. పశ్చిమాన స్పెయిన్ నుండి తూర్పున సింధు వరకు ఇస్లాం విస్తరించడానికి అరబ్బులలోని తీవ్రమైన ఆధ్యాత్మిక ఉత్సాహమే ప్రధాన కారణం. వివిధ జాతుల ప్రజలు ఈ మత పరిధిలోకి వచ్చారు. అబ్బాసిద్ ఖలీఫాల పాలనలో, ఇస్లాం ఒక విశ్వజనీన సామ్రాజ్యంగా ఎదిగింది; అరబిక్ భాష అందరికీ సాహిత్య భాషగా, విద్యావంతుల మధ్య సంభాషణకు ప్రధాన మాధ్యమంగా మారింది. అబ్బాసిద్ ఖలీఫా సామర్థ్యం క్షీణించడంతో, ముస్లింలలోని ప్రచార ఉత్సాహం కూడా తగ్గింది. అప్పటివరకు ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసే శక్తిగా ఉన్న ఇస్లాం, ఆ తర్వాత నాలుగు శతాబ్దాల పాటు అనేక ఒడిదుడుకులతో, అస్థిరమైన స్థితిలో కొనసాగింది. చివరకు 13వ శతాబ్దంలో ‘కొత్త ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమం’ (New Mystic Movement) వచ్చి, దీనికి ఊతమిచ్చింది.

ఆ కాలం గొప్ప మేధోపరమైన మరియు రాజకీయ కార్యకలాపాలకు నిలయంగా ఉండేది; సంస్కృతి, నాగరికతల వికాసానికి ఇది ఒక విశేషమైన దశ. అయితే, మత ప్రచారం పట్ల ఉన్న ఉత్సాహం క్రమంగా మతపరమైన కరుకుదనానికి, వర్గ విభేదాలకు, మరియు అర్థరహితమైన సూక్ష్మ సిద్ధాంత చర్చలకు దారితీసింది. ముస్లింలు చాలా కాలం క్రితమే షియాలు మరియు సున్నీలుగా విడిపోయారు. ‘ఇస్లాంకు పర్షియన్ వ్యాఖ్యానం’గా పరిగణించబడే షియా సంప్రదాయంలో అనేక భిన్న దృక్పథాలు ఉండేవి. ఇందులో ‘ఇస్మాయిలీలు’ అని పిలువబడే అతివాద వర్గం, ప్రవక్త కుటుంబ సభ్యులలో దైవాంశ ఉంటుందని నమ్మేవారు. దీనివల్ల వారిని మతభ్రష్టులుగా పరిగణించిన సంప్రదాయవాద సున్నీలు, వారిని తీవ్రంగా హింసించారు. ఈ పరిస్థితి 10వ శతాబ్దంలో ‘పర్షియన్ పునరుజ్జీవనం’ (Persian Renaissance) వచ్చే వరకు కొనసాగింది. ఈ పునరుజ్జీవనం మానవీయ దృక్పథంతో, ప్రజల దృష్టిని మరియు వారి శక్తిని మరింత ఆరోగ్యకరమైన, ఉన్నతమైన కార్యకలాపాల వైపు మళ్లించే ప్రయత్నం చేసింది.

అరబ్బులచే జయించబడి, వారి ఆధీనంలోకి వచ్చిన దేశాలన్నింటిలోనూ, పర్షియన్లు అత్యంత ఉన్నతమైన సంస్కృతిని కలిగి ఉండేవారు. ససానిడ్ రాజవంశపు చివరి పాలకులు ఉన్న కాలంలో వారి ప్రాచీన నాగరికత కొంత క్షీణ దశకు చేరుకున్నప్పటికీ, వారు తమ నాగరికత పట్ల గర్వపడేవారు. ఉమయ్యద్ ఖలీఫాల కాలంలోని అరబ్ సామ్రాజ్యవాదం, పర్షియన్లకు సమాజంలోనూ రాజకీయాల్లోనూ గౌరవప్రదమైన స్థానాన్ని కల్పించలేదు. పర్షియన్లకు ఉన్న ఈ సామాజిక, రాజకీయ అసంతృప్తులు ‘మవాలి’ (Mawali) ఉద్యమానికి దారితీశాయి. తమ ఉన్నత సంస్కృతి, విద్యల కారణంగా, వారిలో వ్యాఖ్యాతలు, న్యాయవేత్తలు, కవులు, పండితులు, వ్యాపారులు, కళాకారులు మరియు యోధులు ఉండేవారు. సహజంగానే, త్వరలోనే వారు తమకు నిరాకరించబడిన రాజకీయ హక్కులు, సామాజిక హోదాల కోసం పోరాడటం ప్రారంభించారు. మొదట వారు ‘అలైడ్ల’ (అలీ వంశీయుల) పక్షాన నిలిచారు; ఆ తర్వాత అబ్బాసిడ్లు తమ ప్రచారాన్ని మొదలుపెట్టినప్పుడు, వారితో చేతులు కలిపారు. అప్పటికి ప్రజల ద్వేషానికి గురైన ఉమయ్యద్‌లను తొలగించి, అబ్బాసిడ్లను ఖలీఫా సింహాసనంపై ప్రతిష్ఠించడంలో పర్షియన్లు కీలక పాత్ర పోషించారు. దీనితో అరబ్బులపై పర్షియన్లు పైచేయి సాధించారు. వారు రాజ్యంలో అత్యున్నత పౌర మరియు సైనిక పదవులను అధిష్టించారు, ఇది వారికి జీవితంలోని ప్రతి రంగంలోనూ కీర్తిని, గౌరవాన్ని పొందేందుకు గొప్ప అవకాశాలను కల్పించింది. అబ్బాసిడ్ పాలకులకు వారు ఎంతో మంది ప్రసిద్ధ రాజనీతిజ్ఞులను అందించారు; వీరు పరిపాలనా వ్యవస్థను అత్యంత సమర్థవంతంగా తీర్చిదిద్దడమే కాకుండా, విజ్ఞాన శాస్త్రం, కళలు మరియు సాహిత్యానికి పోషకులుగా ఉంటూ, తమ ప్రభువులతో సమానంగా నిలిచారు. అబ్బాసిడ్ల వంటి, పర్షియన్ ప్రభావం ఎక్కువగా ఉన్న ఈ రాజవంశ పాలనలో, పర్షియాకు చెందిన స్వేచ్ఛా ఆలోచనాపరులు తమ భిన్నమైన (సాంప్రదాయేతర) భావాలను బహిరంగంగా వ్యక్తపరిచారు; అయితే, ప్రభుత్వం వీటిని ఎక్కువ కాలం సహించలేదు. పర్షియన్ల ఆధిపత్యం కూడా ఎక్కువ కాలం నిలవలేదు. అరబ్బులను పక్కకు నెట్టిన పర్షియన్ల స్థానంలో, ఇస్లాంను స్వీకరించిన టర్కులు వచ్చారు. టర్కులకు కళలు, సాహిత్యాల పట్ల పెద్దగా ఆసక్తి లేకపోయినప్పటికీ, వారు త్వరలోనే సైనిక రంగాన్ని పూర్తిగా తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు. ముస్లిం రాజకీయాల్లో వారు ఒక ప్రత్యేకమైన, శాశ్వత స్థానాన్ని ఏర్పరచుకుని, కీలక శక్తిగా మారారు. అయినప్పటికీ, విద్యా మరియు పరిపాలనా రంగాలలో పర్షియన్ల ఆధిపత్యం మాత్రం అలాగే కొనసాగింది. 9వ శతాబ్దంలో అబ్బాసిద్ ఖలీఫా సామ్రాజ్యం క్షీణించి, ‘చిన్న రాజవంశాలు’ స్థాపించబడ్డాయి. పర్షియా మరియు తుర్కిస్తాన్‌లో ఉద్భవించిన ఈ రాజవంశాలన్నింటిలో, సమనిద్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైనవారు మరియు అత్యంత శక్తివంతమైనవారు. పర్షియాలోని ప్రాచీన కియానీ రాజవంశానికి చెందిన పురాణ రాజుల నుండి వారు వచ్చారనే విషయం ప్రజల ఊహలను ప్రత్యేకంగా ఆకట్టుకుంది. వారి ద్వారా పర్షియన్ భాష మరియు సాహిత్యం తమ మొదటి గొప్ప పోషకులను పొందాయి. వారి ప్రోత్సాహంతో పర్షియన్ కవిత్వం శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. మామూన్ పాలనలోని స్వేచ్ఛాయుత మరియు అత్యంత విశ్వజనీన వాతావరణంలో, అబ్బాస్ మారుజీ మొదటి పర్షియన్ పద్యాలను రచించాడు. పర్షియన్ కవిత్వ పితామహుడైన రౌదాకీ సమనిద్ ఆస్థానంలో వర్ధిల్లాడు మరియు దఖీఖీ ద్వారా షా నామాకు బీజాలు నాటబడ్డాయి. ప్రజలు త్వరలోనే ప్రాచీన పర్షియన్ ఇతిహాసాల పట్ల అభిరుచిని పెంచుకున్నారు, మరియు ఎంతోకాలం నిర్లక్ష్యానికి గురైన పర్షియన్ భాష, జాతీయ భాష హోదాను పొందింది.

ఘజ్నవీయులు సమనిదుల స్థానంలోకి వచ్చినప్పుడు, ఘజ్నీ మహమూద్ ఒక టర్క్ అయినప్పటికీ, అన్ని వర్గాల ప్రజలలో మరియు అన్ని సమాజాలలో విస్తరించిన పర్షియన్ సంస్కృతి ప్రభావం వల్ల, పుట్టుకతో వచ్చిన నిజమైన పర్షియన్‌లా ప్రవర్తించాడు. సమనిద్ పాలనలో తొలి ఫలాలను పొందిన పర్షియన్ పునరుజ్జీవనం, మహమూద్ పాలనలో దాని పరాకాష్టకు చేరుకుంది, ఇది ఫిర్దౌసీ యొక్క షా నామాలోని తీవ్రమైన దేశభక్తితో పరాకాష్టకు చేరింది. ప్రాచీన పర్షియా వైభవాలు ప్రజల మనస్సులను ఆకట్టుకున్నాయి, మరియు తెలిసిగానీ తెలియకగానీ వారు తమ సాధారణ దైనందిన జీవితంలో ఖురాన్ కంటే షా నామాకే ఉన్నత స్థానాన్ని కల్పించారు. 2 వారు ఖురాన్ బోధనల కంటే షా నామాలోని పాఠాల ద్వారా, ఇస్లాం వీరుల జీవితాల కంటే ఇరాన్ ప్రాచీన వీరుల జీవితాల ద్వారా ఎక్కువగా ప్రేరణ పొందారు. 3 ఈ జాతీయ చైతన్య స్ఫూర్తి రెండు పనులను చేసింది. ఆధునిక ఐరోపా జాతులతో సహా అన్ని జాతులలోనూ కొరవడిన రీతిలో, ఇది అన్ని వర్గాల ప్రజలలో విస్తరించిన అపారమైన సంస్కృతికి, సంస్కారానికి జన్మనిచ్చింది. 4 ఇది ఉధృతమైన సైనిక కార్యకలాపాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక కొత్త శకానికి నాంది పలికింది, ఇది సామ్రాజ్యాలు మరియు రాజ్యాల స్థాపనకు, విధ్వంసానికి దారితీసింది. 5 ముస్లింలలో అత్యంత విశిష్టమైన సైనిక వర్గమైన టర్కులు—భారతదేశంలోని రాజపుత్రుల మాదిరిగానే, కేవలం పోరాటం కోసమే పోరాడే స్వభావాన్ని కలిగి ఉండేవారు—పర్షియన్ పునరుజ్జీవన కాలంలోని ఈ యుద్ధోన్మాద ధోరణిని అత్యధికంగా పుణికిపుచ్చుకున్నారు. అయితే, వారి జీవన దృక్పథం ప్రాథమికంగా లౌకికగానే ఉండిపోయింది; మతాన్ని వ్యక్తిగత విషయంగానే పరిగణించే పద్ధతి కొనసాగింది.

పాలకులుగా మరియు రాజనీతిజ్ఞులుగా సెల్జుకులు, గజనవీదులను అధిగమించారు. వీరి పాలనలో పర్షియన్ నాగరికత తన వైభవంలో అత్యున్నత శిఖరాలను చేరుకుంది. కానీ, గొప్ప సెల్జుకు పాలకులలో చివరివాడైన సుల్తాన్ సంజర్, ఘజ్ టర్కుల చేతికి చిక్కడం అనేది, ఆ గొప్ప రాజవంశం అంతానికి నాంది పలికింది. ఈ రాజవంశం కేవలం ఉత్తమమైన అంశాలను కాపాడటమే కాకుండా…

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-10-26-ఉయ్యూరు .

ప్రపంచ ప్రసిద్ధ సాంఘిక నవలా రచయిత చార్లెస్ డికెన్స్ జీవిత చరిత్ర -5

CHAPTER XIII.

మొదటి లార్డ్ షాఫ్ట్స్‌బరీ ఒక అద్భుతమైన మాట చెప్పారు: ప్రతి మనిషిలోనూ తెలివైనవాడు, తెలివితక్కువవాడు అని ఇద్దరు వ్యక్తులు ఉంటారు; కాబట్టి, వారిద్దరికీ ఎవరి వంతు వచ్చినప్పుడు వారికి తగినంత స్వేచ్ఛను ఇవ్వాలి. డికెన్స్‌కు సామాజికంగా అందరినీ ఆకట్టుకునే గుణం ఉండటానికి కారణం ఇదే—ఆయన ఈ సూత్రాన్ని పాటిస్తూ, తనలోని ప్రతి కోణానికి తగినంత అవకాశం ఇచ్చేవారు. తనలోని గంభీరమైన స్వభావానికి విశ్రాంతిని, ఉపశమనాన్ని కల్పించగలగడమే కాకుండా, సరదాగా గడపాల్సిన సమయం వచ్చినప్పుడు, పూర్తిగా ఆ ఆనందంలో మునిగిపోయేవారు. ఆ క్షణంలో ఆయన తన ఊహల్లోని అత్యంత విచిత్రమైన పాత్రకు సజీవ రూపంగా, ఒక అద్భుత ప్రతిభావంతుడిగా మారిపోయేవారు.

ఆయన రాసిన చివరి రచన గురించి చెబుతూ, ఆ రచన సాగుతున్న కాలంలో జరిగిన కొన్ని సంఘటనలను గుర్తుచేసుకుంటే, ఆ కాలం ప్రారంభంలో ఆయన ఇలాంటి హాస్యభరితమైన మానసిక స్థితిలోనే ఉండేవారని తెలుస్తుంది. అప్పుడు ఆయన ప్రభావానికి లోనైన వారిలో నేను, మరొక మిత్రుడు కూడా ఉన్నాము. “అసలు దీని అర్థం ఏమిటి?” అని మిస్టర్ ల్యాండర్ అయోమయంతో నాకు రాశారు. ఆ లేఖతో పాటు, డికెన్స్ రాసిన మరొక లేఖను కూడా ఆయన జత చేశారు. అది ఫిబ్రవరి 11వ తేదీన—అంటే ఆ ఏడాది జరిగిన రాజకుటుంబ వివాహ వేడుక మరుసటి రోజు—రాసినది. అందులో ఆయన, ఆ వివాహ వేడుకకు సంబంధించిన ఒక విచిత్రమైన భ్రమ గురించి మన పాత మిత్రుడికి వివరించారు; ఆ భ్రమ అప్పట్లో ఆయన మనసును పూర్తిగా ఆక్రమించేసింది. “ఇక్కడ సమాజం అదుపు తప్పింది,” అని ఆ లేఖలో ఉంది, “మహారాణి వివాహం కారణంగా అంతా గందరగోళంగా ఉంది. దురదృష్టవశాత్తూ, నేను మహారాణి ప్రేమలో పూర్తిగా మునిగిపోయాను. ఒక చెలికత్తెను (maid of honor) తీసుకుని, ఎవరూ లేని ఏదైనా ద్వీపానికి పారిపోవాలనే ఆలోచన నన్ను వెంటాడుతోంది—అందుకోసం ఒక కుట్ర కూడా పన్నాలనుకుంటున్నాను! అటువంటి హోదాలో ఉన్న యువతుల్లో, నాకు సరిపోయే వ్యక్తి ఎవరైనా మీకు తెలుసా? ఈ గొప్ప సాహసయాత్రలో నాకు సహాయపడే యువకుల బృందంలో (ఇందులో ఫార్స్టర్, మాక్లీస్ కూడా ఉన్నారు) మీరు చేరాలని అడగడం బహుశా ఎక్కువ అవుతుందేమో, కానీ మీలాంటి ఉత్సాహవంతుడైన వ్యక్తి తోడుంటే చాలా బాగుంటుంది. నా దృష్టి ఒక లేడీ (పేరు చెప్పలేదు…) మీద ఉంది; ఆమె చాలా అందంగా ఉండటమే కాకుండా, ఆమెకు బలవంతులైన సోదరులు కూడా ఎవరూ లేరు. ఈ పథకానికి సంబంధించిన మరిన్ని వివరాల గురించి మనం కలిసినప్పుడు మాట్లాడుకుందాం. అప్పటివరకు, ఈ లేఖను కాల్చివేయండి; ఎవరికీ ఎలాంటి అనుమానం రాకూడదు, బయటకు ఏ వార్తా తెలియకూడదు.”

ఆ చెలికత్తె, నిర్మానుష్య ద్వీపం అనేవి కేవలం కల్పితాలే. కానీ, ఈ విచిత్రమైన భ్రమను ఆయన, ఆయన స్నేహితులు (ఫార్స్టర్ మరియు మాక్లీస్) ఎంతవరకు తీసుకెళ్లారంటే, అది ఒక హాస్యభరితమైన, విపరీతమైన ఊహగా మారింది. మేము తరచుగా ఒకరికొకరు రహస్యాలు పంచుకునేవాళ్లం, అలాగే బహిరంగంగా కూడా “జీవితాన్ని ఆస్వాదించే శక్తి మాకు లేదు, ఇక బతకడంలో అర్థం లేదు” అని సరదాగా వాపోయేవాళ్లం. ఇది చూసిన ఇతరులకు, మాకు పిచ్చి పట్టిందేమో అనిపించేది! అటువంటి సందర్భాల్లో ఒకదాని గురించి, ఆయన రాసిన లేఖ నుండి ఒక ఉదాహరణ ఇక్కడ ఇస్తున్నాను. ఫిబ్రవరి 12న ఆయన నాకు ఇలా రాశారు: “నేను తీవ్రమైన వేదనలో ఉన్నాను, ఏమీ చేయలేకపోతున్నాను. కొత్త రచన కోసం ఆలోచనలను క్రమబద్ధీకరించుకోవడానికి ‘ఆలివర్’, ‘పిక్‌విక్’, ‘నిక్లెబీ’ పుస్తకాలను చదువుతున్నాను, కానీ ఏమీ ఫలితం లేదు:

“నా హృదయం విండ్సర్‌లో ఉంది,

నా హృదయం ఇక్కడ లేదు;” నా హృదయం విండ్సర్‌లో ఉంది.

ప్రియమైన వారూ, నన్ను అనుసరిస్తున్నారు.

ఈ ఉదయం నేను బాధ్యతలను చూసి, కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాను. నా భార్య ఉనికి నాకు చికాకు తెప్పిస్తుంది. నా తల్లిదండ్రులంటే నాకు అసహ్యం. నా ఇల్లు అంటే నాకు ఏవగింపు. నాకు సెర్పెంటైన్ గురించి, రీజెంట్స్ కెనాల్ గురించి, పై అంతస్తులోని రేజర్ల గురించి, వీధి చివరన ఉన్న మందుల దుకాణం గురించి,

శ్రీమతి —- గారి బల్ల వద్ద విషం తాగి ఆత్మహత్య చేసుకోవడం గురించి,

తోటలోని బేరిపండు చెట్టుకు ఉరి వేసుకోవడం గురించి,

ఆహారం మానేసి ఆకలితో చనిపోవడం గురించి,

నా జలుబుకు రక్తం తీయించుకుని కట్టును చింపివేయడం గురించి,

న్యూ రోడ్‌లో టాక్సీ గుర్రాల కాళ్ళ కింద పడిపోవడం గురించి,

చాప్‌మన్ & హాల్‌ను హత్య చేసి గొప్ప కథానాయకుడిగా మారడం గురించి (అప్పుడు ఆమె నా గురించి ఏదో ఒకటి వినాలి—బహుశా వారెంట్‌పై సంతకం చేస్తుందేమో: లేక అది కట్టుకథా?),

చార్టిస్ట్‌గా మారడం గురించి,

రాజభవనంపై ఏదో ఒక భయంకరమైన దాడికి నాయకత్వం వహించి నా ఒంటిచేత్తో ఆమెను కాపాడటం గురించి—నేను ఇంతకుముందు ఉన్నదానికి భిన్నంగా ఉండటం గురించి, నేను ఇంతకుముందు చేసినదానికి భిన్నమైనది చేయడం గురించి ఆలోచనలు రావడం మొదలయ్యాయి. “నీ అస్థిరచిత్తుడైన మిత్రుడు, సి. డి.” — ఈ అసంబద్ధమైన లేఖ చివరలో కనిపించే, రకరకాల ఆకారాల్లో ఉన్న నక్షత్ర గుర్తులతో కూడిన ఆ విచిత్రమైన గందరగోళాన్ని ఇక్కడ యథాతథంగా చూపించడం సాధ్యం కాదు.

నాకు గుర్తున్నంతవరకు, ఆ ఏడాది వసంతకాలంలో ఆయనకు గత కాలం నాటి కొన్ని ఆరోగ్య సమస్యలు మళ్లీ మొదలయ్యాయి. అప్పుడు ఆయనకు గుర్రపు స్వారీని (horse-exercise) మరింతగా చేయమని గట్టిగా సూచించారు. మార్చి నెలలో ఆయన నాకు రాసిన లేఖలో, “వారానికి కనీసం ఐదు రోజులు కచ్చితమైన ఆహార నియమాలు పాటిస్తూ, వ్యాయామం చేయడం తప్పనిసరి అనిపిస్తోంది. అందుకే, గుర్రాన్ని కొనుగోలు చేసే విషయంలో ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకూడదని భావిస్తున్నాను” అని పేర్కొన్నారు. ఆ తర్వాత, ఆయన సముద్ర తీర ప్రాంతంలో లేనప్పుడు, మేము తరచుగా గుర్రాల మీద నగర శివార్లలోని దారుల్లో తిరిగేవాళ్లం. ఆయన ఎంత బిజీగా పనిలో ఉన్నప్పటికీ, తన కొత్త ఇంటిలోని విశాలమైన తోటను ఆరోగ్యకరమైన వ్యాయామాల కోసం ఉపయోగించుకునేవారు. ఇదే సమయంలో ఆయన పెంచుకున్న కాకులలో మొదటిది అక్కడ వచ్చి చేరింది. అలాగే, అశ్వశాల (stable) చిమ్నీ నుండి వచ్చే పొగ విషయంలో ఆయనకు తన ఇద్దరు పొరుగువారితో వివాదాలు మొదలయ్యాయి. ఆ అశ్వశాల సంరక్షకుడు ‘టాపింగ్’ — అంటే ఎర్రటి జుట్టు ఉండి, చాలా విచిత్రంగా కనిపించే ఒక చిన్న మనిషి — ఆ చిమ్నీ సమస్యను తనదైన వింత పద్ధతులతో మరింత క్లిష్టంగా మార్చేశాడు.

“ఛీ, ఈ చిమ్నీ ఏంటి ఇలా పొగ వదిలేస్తోంది, కోచ్‌మన్‌!” అని ఆయన అన్నారు. “మీ వైపు అయితే పొగ రావడం లేదు కదా, సార్!” అని నేను అన్నాను. దానికి ఆయన, “నిజమే, కోచ్‌మన్‌! పొగ వేరే ఎవరి వైపుకైనా వెళ్తుంటే, నాకేం అభ్యంతరం లేదు, అంతా సరే!” అన్నారు. ఇప్పుడు ఆ పక్క ఇంట్లో ఉండేవారు వచ్చి, తమ గాజు గదిలోకి (కన్సర్వేటరీ) పొగ వస్తోందని నాపై ‘న్యూసెన్స్’ (అసౌకర్యం కలిగించినందుకు) కేసు వేస్తారేమోననిపిస్తోంది.”

డెవాన్‌షైర్ టెర్రస్‌లో నివసించడం ప్రారంభించిన కొత్త రోజుల్లోనే ఆయనకు ఎదురైన మరో ముఖ్యమైన సంఘటన, ఆయనలోని దయ, మానవత్వం ఎంత ఆచరణాత్మకమైనవో తెలియజేస్తుంది. దీని గురించి ఆయన తన చిన్న రచనల్లో ఒకదానిలో పేర్కొన్నారు; ఒక ‘బీడల్’ (స్థానిక పరిపాలనా అధికారి) వల్ల కలిగిన ఏకైక మంచి ఇదేనని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ అధికారి గురించి ఆయన ఇలా రాశారు: “లండన్‌లోని ఒక ప్రముఖ ప్రాంతంలో ఇల్లు అద్దెకు తీసుకున్నాను. అప్పట్లో అది చాలా పెద్ద, ఉన్నత శ్రేణి కుటుంబ నివాసంగా, ఎంతో బాధ్యతతో కూడిన ఇల్లుగా అనిపించింది. ఆ సమయంలోనే నేను ఈ చిక్కుల్లో చిక్కుకున్నాను.” అంటే, ఒక చిన్న బిడ్డను తల్లి హత్య చేసిందనే అనుమానంతో జరిగిన విచారణలో, ఆయన జ్యూరీ సభ్యుడిగా పాల్గొనాల్సి వచ్చింది. ఆయన చేసిన నిరంతర కృషి, దానికి తోడు కరోనర్ మిస్టర్ వేక్లీ అందించిన మానవతాపూర్వక సహకారంతో, ఆ తల్లిపై ‘శిశు హత్య’ అనే తీవ్రమైన అభియోగానికి బదులుగా, కేవలం ‘శిశు జననాన్ని దాచిపెట్టిందనే’ (concealment of birth) నేరం మాత్రమే నమోదయ్యేలా తీర్పు వెలువడింది. “ఆ అభాగ్యురాలు మా ముందు మోకాళ్లపై కూలబడి, మేము తీసుకున్న నిర్ణయం సరైనదేనని వేడుకోలుగా చెప్పింది (నా జీవితంలో నేను విన్న అత్యంత హృదయవిదారకమైన మాటల్లో అవి ఒకటి). ఆ తర్వాత ఆమె స్పృహ తప్పి పడిపోవడంతో అక్కడి నుండి తీసుకెళ్లారు. జైలులో ఆమెకు ప్రత్యేక శ్రద్ధ అందేలా చూశాను, అలాగే ‘ఓల్డ్ బెయిలీ’లో ఆమెపై విచారణ జరిగినప్పుడు, ఆమె తరపున వాదించడానికి ఒక న్యాయవాదిని కూడా ఏర్పాటు చేశాను.” ఆమెకు విధించిన శిక్ష చాలా తేలికైనది; ఆమె గత చరిత్ర, ప్రవర్తనలను బట్టి చూస్తే ఆ శిక్ష సరైనదేనని అర్థమవుతుంది.” ఆ చిన్న సంఘటన జరిగినప్పుడు ఆయన ఎంతగా కలత చెందారో, మరుసటి రోజు ఉదయం ఆయన నాకు రాసిన ఈ కొన్ని పంక్తుల ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు: “అది ఆ పాపం పసిబిడ్డ వల్ల జరిగిందా, లేక ఆ దురదృష్టవంతురాలైన తల్లి వల్లనా, లేక శవపేటికను చూశామా, లేదా నాతో పాటు ఉన్న ఇతర జ్యూరీ సభ్యుల ప్రభావమా—ఏమో తెలియదు కానీ, నిన్న రాత్రి నాకు తీవ్రమైన అనారోగ్యం, అజీర్ణం కలిగాయి. దీనివల్ల నేను నిద్రపోలేకపోవడమే కాకుండా, కనీసం పడుకోలేని పరిస్థితిలో కూడా పడిపోయాను.” అందువల్ల, కేట్ మరియు నేను ఆ నిస్సారమైన గంటలపాటు మేల్కొనే ఉన్నాము.

‘మాస్టర్ హంఫ్రీ’ (Master Humphrey) మొదటిసారిగా ప్రచురితమయ్యే రోజు (ఏప్రిల్ 4, శనివారం) వచ్చేసింది. ఆయన తన ఇతర రెండు గొప్ప ప్రాజెక్టుల విషయంలో పాటించిన పద్ధతి ప్రకారమే, ఏప్రిల్ 3, శుక్రవారం నాడు శ్రీమతి డికెన్స్‌తో కలిసి నగరం విడిచి వెళ్లారు. అంతకుముందు రాత్రి మేము రిచ్‌మండ్‌లో మాక్లీస్‌తో కలిసి ఉన్నాము. మరుసటి రోజు నేను బర్మింగ్‌హామ్‌లో ఆయనను కలిశాను. అప్పటికే ముద్రించిన మొత్తం అరవై వేల ప్రతులు అమ్ముడైపోయాయని, అదనంగా మరో పది వేల ప్రతుల కోసం ఆర్డర్లు వచ్చాయని శుభవార్త అందించాను! ఈ విజయం కలిగించిన ఉత్సాహంతో మా సెలవు దినాలు కొంచెం పొడిగించబడ్డాయి. స్ట్రాట్‌ఫోర్డ్‌లో షేక్స్‌పియర్ నివసించిన ఇంటిని,లిచ్‌ఫీల్డ్‌లో జాన్సన్ నివసించిన ఇంటిని సందర్శించి తిరిగి వస్తుండగా, మా దగ్గర డబ్బులు అయిపోయాయి. అప్పుడు, టామ్‌వర్త్ నుండి మా దగ్గరకు వచ్చిన ఆయన తమ్ముడు ఆల్ఫ్రెడ్ (అతను అప్పట్లో ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థి) ద్వారా, బర్మింగ్‌హామ్‌లో మా బంగారు గడియారాలను తాకట్టు పెట్టాల్సి వచ్చింది.

తర్వాతి నెల చివరలో ఆయన బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌కు వెళ్లారు. దానికి కొద్ది రోజుల ముందు (మే 20న), మిస్టర్ బెంట్లీ తరపున మిస్టర్ జోర్డాన్ ఒక లేఖ పంపారు. ఇది అంతకుముందు ప్రస్తావించిన చర్చలకు దారితీసింది; దీని ఫలితంగా ‘బార్నబీ రడ్జ్’ (Barnaby Rudge) పుస్తకానికి సంబంధించిన ఒప్పందం ‘చాప్‌మన్ అండ్ హాల్’ (Chapman & Hall) సంస్థకు బదిలీ చేయబడింది. ఆయన బయలుదేరినప్పుడు నేను అక్కడ లేను. తన ప్రయాణం గురించి తెలియజేస్తూ ఆయన రాసిన లేఖలో ఇలా పేర్కొన్నారు: “లండన్‌లో ప్రస్తుతం చెప్పుకోదగ్గ వార్తలేమీ లేవు, కానీ వచ్చే వారం మాత్రం చాలా విశేషాలు ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే నేను వెళ్ళిపోతున్నాను కదా! ఆ విశేషాల గురించి నాకు రాసి పంపండి. అది హత్యో, అగ్నిప్రమాదమో, భారీ దోపిడీయో లేదా గౌల్డ్ అనే వ్యక్తి తప్పించుకోవడమో ఏదో ఒకటి కావచ్చు, కానీ ఏదో ఒక అసాధారణ సంఘటన మాత్రం ఖచ్చితంగా జరుగుతుంది! గత ఏడాది నేను నగరం విడిచి వెళ్తున్నప్పుడు, ఒక పేద యువతి స్మారక స్తంభం (Monument) పై నుండి దూకి మరణించింది; దానికి నేనే కారణమేమోనని నాకే అనిపిస్తుంది.” “నేను అక్కడే ఉండి ఉంటే, ఆమె అలా చేసి ఉండేది కాదు; అలాగే ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులు మురుగు కాలువల్లో అస్థిపంజరాన్ని కూడా కనుగొనేవారు కాదు.” ఆయన చేసిన అంచనా చాలా ఖచ్చితమైనది; ఎందుకంటే, కొద్ది రోజులకే, రాణిపై కాల్పులు జరిపిన ఒక పనివాడి (పాట్‌బాయ్) గురించి నేను ఆయనకు చెప్పాల్సి వచ్చింది. “చాలా బాధాకరమైన విషయం ఏమిటంటే,” అని ఆయన ఎంతో వివేకంతో అన్నారు, “ఆ అబ్బాయిని—మాస్టర్ ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ను—ఊపిరాడకుండా చేసి, ఆ విషయాన్ని అక్కడితోనే ముగించలేకపోయారు. అతడిని రెండు మెత్తని పరుపుల మధ్య ఉంచి నిశ్శబ్దంగా అంతం చేసి ఉంటే, అతని వీరోచిత ప్రసంగాలు ఆగిపోయేవి, అతని కీర్తికి సంబంధించిన సందడి కూడా బాగా తగ్గిపోయేది. ఇప్పుడు పరిస్థితి ఇలా ఉంది కాబట్టి, ఆమె ఎంతోమంది మూర్ఖులను, పిచ్చివారిని ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది; వారిలో కొందరు బహుశా మరింత బాగా గురిచూసి కాల్చగలరు, పైగా నాణ్యత లేని ఆయుధాలకు బదులుగా మెరుగైన ఆయుధాలను కూడా ఉపయోగించవచ్చు.” ఇందులో ఎంతవరకు నిజమైందో పాఠకులకు తెలిసిన విషయమే.

బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌లో ఆయన గడుపుతున్న కాలానికి సంబంధించిన లేఖల్లో, ఆయన రాస్తున్న కథా రచన పురోగతి గురించి కొత్తగా చెప్పేదేమీ లేదు; అయితే, ఆయన ఏదైనా కొత్త ప్రదేశంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు—అది కొన్ని రోజుల కోసం కావచ్చు లేదా ఏళ్ల తరబడి ఉండటం కోసం కావచ్చు—అక్కడ ఆయన అనుసరించే అలవాటును ప్రతిబింబించే కొన్ని వాక్యాలను ఇక్కడ పేర్కొనవచ్చు. ఆయన సోమవారం రాత్రి అక్కడకు చేరుకున్నారు, మరుసటి రోజు (జూన్ 2న) నాకు ఇలా రాశారు: “నిన్న నేను ఏమీ తినకముందు లేదా తాగకముందు, బయలుదేరాను…”

ఆగస్టు ప్రారంభంలో, ఆయన తన తండ్రిని సందర్శించేందుకు డెవాన్‌షైర్‌కు వెళ్లారు; అక్కడ ఆయనతో పాటు శ్రీమతి డికెన్స్ కూడా ఉన్నారు. అయితే, ఆయన తన పనిని కూడా వెంట తీసుకెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఆయన నాకు రాసిన లేఖ ప్రకారం, వారికి దక్కిన ఏకైక నిజమైన సెలవు రోజున వారు డావ్లిష్, టీన్‌మౌత్, బాబికాంబ్ మరియు టోర్క్వే ప్రాంతాలను సందర్శించి, రాత్రికి ఎక్సెటర్‌కు తిరిగి వచ్చారు. సెప్టెంబర్ మొదట్లో ఆయన మళ్లీ బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌లో ఉన్నారు.

సెప్టెంబర్ 9న ఆయన ఇలా రాశారు: “నేను పని మొదలుపెట్టబోతుండగా ఈ లేఖ అందింది. ‘చాప్‌మన్ అండ్ హాల్’ (ప్రచురణకర్తలు) వద్దకు వెళ్లిన ఒక వ్యక్తికి సంబంధించిన విషయం విని నేను పూర్తిగా దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాను. ఇప్పటివరకు (ఒంటి గంటకు పావు తక్కువ సమయం వరకు) ఎంతో కష్టపడి రాసేందుకు ప్రయత్నించాను, కానీ చివరకు ఈ రోజుకు పనిని ఆపేస్తున్నాను. నిజం చెప్పాలంటే, ఇది అస్సలు భరించలేని విషయం. ఉదయం అంతా కోపంతో పళ్లు కొరుక్కుంటూనే ఉన్నాను. ఈ పుకార్ల గురించి ఒక రెండు వాక్యాలు రాస్తే బాగుంటుందనిపిస్తోంది. వీటిని ప్రూఫ్ కాపీకి (అప్పట్లో ‘ది క్లాక్’ మొదటి సంపుటి ముందుమాట సిద్ధమవుతోంది) జోడిస్తాను. ఒకవేళ మీకు, లేదా ఈ విషయంలో సరైన నిర్ణయం తీసుకోగల ‘చాప్‌మన్ అండ్ హాల్’ వారికి ఇది సరికాదని అనిపిస్తే, వీటిని తొలగించే పూర్తి స్వేచ్ఛ మీకు ఉంది.” అప్పట్లో ఆయన మానసిక సమతుల్యత కోల్పోయారని, ఒక పిచ్చివాసుల ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్నారని ఒక పుకారు బాగా ప్రచారంలోకి వచ్చింది; అది రకరకాల మార్గాల ద్వారా ఆయన ప్రచురణకర్తల వరకు కూడా చేరింది. ఆ పుకారును ఆయనకు తెలియకుండా దాచాలని నేను అనుకున్నాను, ఎందుకంటే అది త్వరగానే సమసిపోయే ఒక అర్థరహితమైన విషయం. కానీ, నా కోరికకు విరుద్ధంగా ఎవరో ఆయనకు ఈ విషయాన్ని చెప్పారు. దీనివల్ల ఆయనకు కలిగిన తీవ్రమైన, మరియు సహజమైన ఆగ్రహాన్ని అదుపులో ఉంచడం నాకు కష్టతరమైంది. కొన్ని రోజుల తర్వాత (15వ తేదీన) ఆయన ఇలా రాశారు: “ఇటీవల రోమన్ క్యాథలిక్ మతగురువుల నుండి నాకు కొన్ని అభ్యర్థనలు రావడం నన్ను ఆశ్చర్యపరిచింది. వారు చాలా గంభీరమైన అధికారంతో, ఒక రకమైన ‘పాస్టోరల్’ (మతపరమైన పెద్దరికం ఉట్టిపడే) ధోరణిలో నా దగ్గర సహాయాన్ని, సాహిత్యపరమైన ఉపాధిని, ఇంకా ఇతరత్రా విషయాలను కోరారు. ఏదో ఒక మార్గం ద్వారా, నేను కూడా ఆ మతానికి చెందినవాడినని ఎవరైనా వారికి చెప్పి ఉంటారని అప్పుడు నాకు అర్థమైంది. కార్క్ (Cork) నగరంలో ఉన్న లామెర్ట్ (Lamert) అనే వ్యక్తి నా తల్లికి రాసిన ఒక లేఖను నిన్న రాత్రి చూశాను. అందులో ఆయన ఇలా అడిగారు: ‘చార్లెస్ పిచ్చివాడైపోయాడని, అంతేకాకుండా అతను రోమన్ క్యాథలిక్ మతంలోకి మారిపోయాడని వార్తాపత్రికల్లో రాస్తున్నారు, దీని అర్థం ఏమిటి?’ అని!” ఇక్కడ ప్రస్తావించిన, సహాయం కోరుతూ లేఖలు రాసే వ్యక్తుల గురించి నేను ముందే చెప్పి ఉండాల్సింది. ఆయన రాసిన విడి వ్యాసాల్లో ఒకదానిలో, ఇలాంటి మోసగాళ్ల వల్ల తాను ఏ స్థాయిలో బాధితుడయ్యాడో, వారు ఎంత విచిత్రమైన పద్ధతుల్లో తనను మోసం చేశారో—ఏమాత్రం అతిశయోక్తి లేకుండా—వివరించారు. అయితే, తాను ఎదుర్కొన్న కష్టాల్లో చాలా వరకు తన సొంత తప్పిదమే ఉందని ఆయన ఒప్పుకోలేదు; ఎందుకంటే, మొదట్లో తనను సహాయం కోరి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఆయన ఉదారంగా డబ్బు ఇచ్చేవారు. చివరకు ఆయనకు కళ్లు తెరిపించిన సంఘటన ఏమిటంటే—అన్ని మార్గాలు మూసుకుపోయిన ఒక మోసగాడు, తన పరిస్థితిని ఒక చిన్నపాటి కుండల వ్యాపారి (traveling Cheap Jack) స్థాయికి పడిపోయానని వర్ణించి, మరుసటి రోజు తన కోసం ఒక గాడిదను బయట ఉంచమని కోరాడు! ఇది నాకు బాగా గుర్తుంది; ఆ వ్యక్తి బహుశా ఇంతకుముందు పేర్కొన్న డేనియల్ టోబిన్ (Daniel Tobin) అయి ఉంటాడని నా అనుమానం.[35]

ఆ కాలంలో బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్ (Broadstairs) నుండి ఆయన రాసిన మరికొన్ని లేఖలు చాలా ఆహ్లాదకరంగా ఉండేవి. వాటిలో ఆయనతో ఎక్కువ కాలం గడిపిన ఒక విచిత్రమైన వ్యక్తి గురించి హాస్యభరితమైన వర్ణనలు, సరదా మాటలు ఉన్నాయి. ఈ వ్యక్తిని ఆయన తన ప్రచురిత రచనల్లో ఒకదానిలో ‘మిస్టర్ కైండ్‌హార్ట్’ (Mr. Kindheart) అనే పాత్రగా చిత్రించారు. అయితే, ఆ లేఖల్లోని విషయాలు మరీ వ్యక్తిగతమైనవి కావడంతో, వాటిని ఇక్కడ యథాతథంగా పేర్కొనడం సాధ్యం కాదు. అతను అక్టోబర్ మధ్యలో తిరిగి వచ్చాడు. ఆ సమయంలో మేము మళ్ళీ దాదాపు ప్రతిరోజూ గుర్రపు స్వారీలు చేయడం, హాంప్‌స్టెడ్ లేదా ఇతర చోట్ల మాక్లైస్‌తో కలుసుకోవడం, అలాగే మాక్రీడీ, టాల్‌ఫోర్డ్, ప్రాక్టర్, స్టాన్‌ఫీల్డ్, ఫోన్‌బ్లాంక్, ఎలియట్‌సన్, టెన్నెంట్, డి’ఓర్సే, క్విన్, హార్నెస్, విల్కీ, ఎడ్విన్ ల్యాండ్‌సీర్, రోజర్స్, సిడ్నీ స్మిత్ మరియు బుల్వర్ వంటి మిత్రులతో సామాజిక సమావేశాల్లో పాల్గొనడం వంటివి కొనసాగించాము. ‘పెల్హామ్’ (Pelham), ‘యూజీన్ అరామ్’ (Eugene Aram) వంటి నవలల రచయిత (బుల్వర్) పట్ల ఆయనకు ఎప్పుడూ ఎంతో గౌరవం, ప్రశంస ఉండేవి. ఈ విషయాన్ని ఆయన ఆ ఏడాది ‘ఆలివర్ ట్విస్ట్’ (Oliver Twist) పుస్తకానికి రాసిన కొత్త ముందుమాటలో కూడా వ్యక్తం చేశారు. తరువాతి కాలంలో ఆయనకు మరికొంతమంది స్నేహితులు పరిచయమయ్యారు. అయితే, అన్ని వైపుల నుండి వచ్చే విందు ఆహ్వానాల పట్ల ఆయనకు పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు; కానీ, పైన పేర్కొన్న వ్యక్తులతో జరిపే సమావేశాలు, ముఖ్యంగా తన కెరీర్ ప్రారంభం నుండే మిస్ కౌట్స్ (Miss Coutts) చూపిన ప్రత్యేక ఆదరణ ఆయనకు ఎంతో సంతోషాన్ని ఇచ్చేవి.

ఆయన సాంగత్యం ఎంతటి ఆనందాన్ని ఇచ్చేదో ఇక్కడ విపులంగా చెప్పడం కంటే, తగిన సందర్భం వచ్చినప్పుడు దాని గురించి ప్రస్తావించడం బాగుంటుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, సృజనాత్మకత కలిగిన వ్యక్తులలో ఉండే ఒక ప్రత్యేక లక్షణం ఆయనలో అసాధారణంగా ఉండేది. ఆయన స్థానాన్ని మరెవరూ భర్తీ చేయలేరు. అత్యంత సాధారణమైన సంభాషణకు కూడా ఆయన తన వ్యక్తిత్వంతో ఒక ప్రత్యేక ఆకర్షణను జోడించేవారు. అది ఏదైనా చిన్న విషయం కావచ్చు—ఆ రోజు ఆయన చదివిన లేదా గమనించిన అంశం, పుస్తకంలోని ఏదో ఒక విచిత్రమైన ఆలోచన, బయటి ప్రపంచంలోని ఒక చిన్న దృశ్యం, ఏదైనా మోసాన్ని నవ్వుతూ బయటపెట్టడం, లేదా స్వచ్ఛమైన ఆనందంతో పగలబడి నవ్వడం—ఇలా ఏదైనా సరే, అది ఆయనకు మాత్రమే సొంతమైన, ప్రత్యేకమైన విషయంగా ఉండేది. ఈ లక్షణం, మరియు ఆయనలో ఎప్పుడూ తగ్గని ఉత్సాహం, ఆయనను అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన సహచరుడిగా మార్చాయి. స్నేహపూర్వకమైన పిలుపు ఏది వచ్చినా ఆయన ఎప్పుడూ వెనకడుగు వేసేవారు కాదు.

CHAPTER XIV.

1841 నాటి లేఖలు ఆయన చేసిన పనులు, చెప్పిన మాటల గురించి విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. ఆయన ఆ సమయంలో చేపట్టిన సాహిత్య రచనల గురించి తెలుసుకోవడానికి కూడా వీటినే మొదట పరిశీలించవచ్చు.

‘బార్నబీ రడ్జ్’ (Barnaby Rudge) నవలను ప్రారంభించేటప్పుడే, ఆయన దగ్గర కథకు సంబంధించిన కొంత భాగం సిద్ధంగా ఉంది. దానిని వారపు వాయిదాలుగా ప్రచురించడానికి వీలుగా, అక్కడక్కడా అధ్యాయాలను సర్దుబాటు చేస్తే సరిపోయేది. జనవరి చివరి నాటికి ఆయన ఈ పనిలోనే నిమగ్నమై ఉన్నారు. “ప్రస్తుతం నేను” (జనవరి 22, 1841) “లీ హంట్ (Leigh Hunt) చెప్పే ‘అసాధ్యమైన స్థితి’లో ఉన్నాను—అంటే, ‘మాస్టర్ హంఫ్రీ’ (Master Humphrey) పాత్ర నాలుగు పేజీల నిండా ఏమి ఆలోచించగలదో అని తలపోస్తున్నాను. నిన్న ‘క్యూరియాసిటీ షాప్’ (Curiosity Shop) చివరి అధ్యాయానికి కొన్ని అంశాలను జోడించాను; ఇక రాయాల్సింది కేవలం నాలుగు పేజీలే ఉన్నాయి.” (ఈ నాలుగు పేజీలను మాస్టర్ హంఫ్రీ రాసినట్లుగా, కొత్త కథకు పరిచయంగా రూపొందించారు. ఇందులో అర్ధరాత్రి నుండి తెల్లవారుజాము వరకు లండన్ నగరం ఎలా ఉంటుందో అద్భుతంగా వర్ణించబడింది.) “అంతేకాకుండా, ‘బార్నబీ’ నవలలోని రెండవ భాగానికి అవసరమైన విషయాలను సిద్ధం చేసి రాశాను—దీంతో మళ్ళీ పనిలో కొంత పురోగతి కనిపించింది.” అయితే, ఆ తర్వాత నాలుగు రోజుల పాటు ఆయన ఏమీ చేయలేకపోయారు. “ఈ ఉదయం పదిన్నర గంటల నుండి (ఇప్పుడు మధ్యాహ్నం మూడు గంటలు అవుతోంది) ‘క్యూరియాసిటీస్ ఆఫ్ లిటరేచర్’ (Curiosities of Literature) పుస్తకంలోని ఒకే ఒక్క పేజీని ఎంతో ఆసక్తిగా, శ్రద్ధగా చూస్తూ కూర్చున్నాను—కానీ, తర్వాతి పేజీని తిప్పే ధైర్యం కూడా నాకు కలగడం లేదు” అని ఆయన రాశారు. ఆ తర్వాత, శుక్రవారం (జనవరి 29న) కొంత మెరుగైన వార్త తెలిసింది. “నిన్న నేను బయటకు అడుగు పెట్టలేదు; రోజంతా కూర్చుని ఆలోచిస్తూనే గడిపాను. ఒక్క అక్షరం కూడా రాయలేదు; కనీసం ‘t’ అక్షరానికి గీత గీయడం గానీ, ‘i’ అక్షరం పైన చుక్క పెట్టడం గానీ చేయలేదు. నా మనసును పూర్తిగా ‘బార్నబీ’ (Barnaby) పాత్రపై కేంద్రీకరించడం ద్వారా, ఆ పాత్రకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను ఊహించుకోగలిగాను. ఈ ఉదయం మంచి ఉత్సాహంతో, బలమైన ఆశతో, ఉల్లాసమైన మనస్థితితో పని మొదలుపెట్టాను. నిన్న రాత్రి నేను ఎంతగా బాధపడ్డానంటే, ఆ బాధను మాటల్లో వర్ణించడం అసాధ్యం… ఏది ఏమైనా, వచ్చే ఆదివారం తర్వాత వచ్చే ఆదివారం (వారానికి మరుసటి ఆదివారం) కోసం మరెక్కడా ఎలాంటి అంగీకారాలు ఇవ్వకండి; ఎందుకంటే ఆ రోజు నా పుట్టినరోజు. అప్పటికి మన కష్టాలన్నీ తొలగిపోతాయని నమ్ముతున్నాను; నా స్టడీ రూమ్‌లోనే హాయిగా విందు ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాను.” కష్టాలు పూర్తిగా తొలగిపోకపోయినప్పటికీ, అనుకున్నట్లుగానే ఆ విందు జరిగింది. మరుసటి రోజే ఆయనకు మరో కుమారుడు జన్మించాడు. “దేవుడికి కృతజ్ఞతలు,” అని ఆయన 9వ తేదీన రాశారు, “అంతా క్షేమమే. నేను తీవ్రంగా ఆలోచిస్తున్నాను; కాకి (raven) గురించి చర్చించడానికి ఎప్పుడు వస్తావో తెలుపమని బ్రౌన్‌కు (Browne) లేఖ రాశాను.” గత ఏడాది కాలంగా ఆ కాకి ప్రదర్శిస్తున్న విన్యాసాలు మా అందరికీ ఎంతో వినోదాన్ని, ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. ఆ పక్షిని ‘బార్నబీ’ నవలలో ఒక ముఖ్యమైన పాత్రగా చేర్చాలని ఆయన అప్పటికే నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ కళాకారుడిని (బ్రౌన్‌ను) పిలవడానికి కారణం, ఆ పక్షిని నవలలో చిత్రరూపంలో ఎలా ఉత్తమంగా ప్రవేశపెట్టాలో చర్చించడమే. _బార్నబీ_ని ప్రస్తావిస్తూ వచ్చిన తర్వాతి ఉత్తరం బ్రైటన్ నుండి వచ్చింది (ఫిబ్రవరి 25),

అక్కడికి అతను ఒక వారం పాటు ప్రశాంతమైన పని కోసం విమానంలో వెళ్ళాడు: “నేను (ఇప్పుడు నాలుగు

గంటలు) ఈ ఉదయం చాలా మంచి పని పూర్తి చేశాను, ఆ పనిని నేను చాలా దగ్గరగా కూర్చుని చేశాను, అంతేకాక ఆ సంపుటి చివరి భాగాన్ని స్పష్టంగా చూసే అదృష్టం కూడా కలిగింది. ఒక సంచికలోని విషయాల గురించి ఆలోచించడానికి సాధారణంగా కనీసం ఒక రోజు పడుతుంది, తరచుగా అంతకంటే ఎక్కువ సమయం కూడా పడుతుంది కాబట్టి, ఇది నాకు చాలా ఉత్సాహాన్ని ఇస్తోంది. ఈ కథ ఇక్కడి నుండి ఒక గొప్ప ముందడుగు వేస్తుందని నేను అనుకుంటున్నాను–అంటే, ఆశిస్తున్నాను–మరియు ఆ ముందడుగును చాలా బాగా వేస్తుంది. మనం కలుద్దాం. పట్టు బలంగా ఉంటుంది, మరియు నేను వార్డెన్ కుటుంబం ఆధారంగా గొప్పగా నిర్మిస్తాను.”

తిరిగి వచ్చిన తర్వాత అతను ఒక గృహ విపత్తు గురించి విలపించవలసి వచ్చింది, _బార్నబీ_లోని ఆ ప్రసిద్ధ వ్యక్తితో దానికి ఉన్న సంబంధం కారణంగా, దానిని ఇక్కడ తప్పక ప్రస్తావించాలి. ఆ కాకి కొన్ని రోజులుగా అనారోగ్యంతో ఉంది, మరియు టాపింగ్ దాని గురించి, హామ్లెట్ గురించి షేక్స్‌పియర్ చెప్పినట్లుగా, అది తన ఉల్లాసాన్ని కోల్పోయి, తన అలవాటైన వ్యాయామాలన్నింటినీ మానేసిందని నివేదించాడు; కానీ డికెన్స్ దానిని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు, ఎందుకంటే గత వేసవిలో అది కొంత తెల్లటి రంగును మింగినప్పుడు వచ్చిన అనారోగ్యం నుండి కోలుకున్న విషయం అతనికి గుర్తుంది; అందువల్ల, అతన్ని వైద్యుడిని పిలిపించడానికి దారితీసిన ఆ తీవ్రమైన వార్త అతనికి అనుకోకుండా అందింది, మరియు దాని ఫలితాన్ని అతని స్వంత భాష తప్ప మరేదీ సముచితంగా వర్ణించలేదు. తన మానసిక స్థితి కారణంగా రెండు ఉత్తరాలు రాయలేక, అతను ఆ కథనాన్ని ఒక భారీ నల్ల ముద్రతో మాక్లిస్‌కు, నాకు పంపమని పంపాడు; మరియు ఆ విధంగా, ఒక గొప్ప హాస్యగాడు ప్రస్తుత ప్రపంచానికి తన వీడ్కోలును జరుపుకోగా, ఒక గొప్ప చిత్రకారుడు మరో ప్రపంచానికి స్వాగతం పలకడంతో, ఈ అదృష్ట పక్షికి కీర్తికి డబుల్ పాస్‌పోర్ట్ లభించింది.

“మీరు ఎంతో దిగ్భ్రాంతికి, బాధకు లోనవుతారు” (ఈ లేఖ మార్చి 12, 1841, శుక్రవారం సాయంత్రం నాటిది) “ఎందుకంటే, ఆ కాకి (Raven) ఇక లేదు. అది ఈరోజు మధ్యాహ్నం పన్నెండు గంటలు దాటిన కొద్ది నిమిషాలకు కన్నుమూసింది. గత కొన్ని రోజులుగా అది అనారోగ్యంతో ఉంది, కానీ ఇంత తీవ్రమైన పరిణామం ఉంటుందని మేము ఊహించలేదు. గత వేసవిలో అది మింగిన తెల్లని రంగు (white paint) కొంత భాగం ఇంకా దాని శరీరంలో ఉండి ఉండవచ్చని, అయితే అది దాని ఆరోగ్యానికి పెద్దగా హాని కలిగించకపోవచ్చని మేము భావించాము. నిన్న మధ్యాహ్నం దాని పరిస్థితి మరింత విషమించడంతో, నేను వెంటనే వైద్యుడిని (మిస్టర్ హెరింగ్) పిలిపించాను. ఆయన వచ్చి, దానికి తగినంత మోతాదులో ఆముదాన్ని (castor oil) ఇచ్చారు. ఆ మందు ప్రభావంతో అది కొంత కోలుకుంది; రాత్రి ఎనిమిది గంటల సమయానికి అది ‘టాపింగ్’ (Topping) అనే వ్యక్తిని కరిచేంత శక్తిని పుంజుకుంది. రాత్రంతా అది ప్రశాంతంగానే గడిపింది. ఈరోజు ఉదయం, సూర్యోదయ సమయంలో అది మెరుగ్గా కనిపించింది. వైద్యుడి సూచన మేరకు దానికి మరో మోతాదు ఆముదాన్ని ఇచ్చాము; అంతేకాకుండా, అది వేడి గంజిని కూడా బాగా ఆరగించింది, ఆ రుచిని అది ఎంతో ఇష్టపడినట్లుగా అనిపించింది.”

మాక్లిస్ పంపిన లేఖ ఒక దివ్యమైన వర్ణన, దానిని కేవలం ప్రతిరూపంగా మాత్రమే అందించగలరు.

గ్రిప్ ఎంతో గొప్పగా ప్రాతినిధ్యం వహించిన పక్షి జాతి అలవాట్లపై బార్నబీ కొనసాగించిన అధ్యయనం యొక్క ఫలాన్ని పొందేలా, ఆ నష్టాన్ని ఏ విధంగా భర్తీ చేశారో డికెన్స్ ఆ కథకు రాసిన ముందుమాటలో వివరించాడు;

మరియు, తన గౌరవనీయమైన పూర్వగామి యొక్క భద్రపరిచిన అవశేషాలను, తన యజమాని అధ్యయన గదికి అలంకరణగా ఒక గాజు పెట్టెలో పెట్టి ఇంటికి పంపకముందే, మిస్టర్ స్మిత్సన్ ద్వారా పొందిన మరొక, వయసు పైబడిన, మరియు పెద్దదైన గ్రిప్‌ను అశ్వశాలలో ప్రతిష్ఠించారు.

అతను వ్రాస్తున్న దానిపై నేను మా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను పునఃప్రారంభించాను: “ఇంకా కొన్ని పంక్తులకు స్థలం ఉందని నేను చూస్తున్నాను” (మార్చి 25), “మరియు నేను తొలగించిన దానిని పునరుద్ధరించాలని మీరు కోరుకోవడంలో పూర్తిగా సరైనవారు. డాలీ గురించి జో అంత క్లుప్తంగా ఉండటం నాకు ఇష్టం లేదు, మరియు ఆ యువతి గురించిన తన ప్రస్తావనలను నేను చాలా జాగ్రత్తగా వ్రాశాను,–వాటిలో ఒక అర్థం ఉన్న సహజమైన విషయాలుగా. చిగ్‌వెల్, నా ప్రియ మిత్రమా, ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్ప ప్రదేశం. వెళ్ళడానికి నీ రోజు చెప్పు. చర్చి ప్రాంగణానికి ఎదురుగా ఎంత అద్భుతమైన పాత సత్రం,–ఎంత మనోహరమైన ప్రయాణం,–ఎంత అందమైన అటవీ దృశ్యం,–ఎంత మారుమూల గ్రామీణ ప్రదేశం,–ఎంత మంచి చర్చి సేవకుడు! నేను మళ్ళీ చెబుతున్నాను, నీ రోజు చెప్పు.” వెంటనే ఆ రోజు చెప్పబడింది; మరియు అత్యంత తెల్లని రాళ్ళు ఇప్పుడు విచారకరమైన జ్ఞాపకంగా దానిని సూచిస్తున్నాయి. అతని వాగ్దానాన్ని మా ఆనందం మించిపోయింది; మరియు ఆ చక్కని పాత సత్రం యజమాని తనను, అలాగే బార్నబీని కూడా గుర్తించడం వల్ల అతనికి కలిగిన ఆనందం, ప్రపంచం అత్యున్నత గౌరవంగా భావించే దానిలో అతను పొందే ఏ గర్వాన్నైనా మించిపోయింది.

“ఈరోజు నేను ఒంటరిగా గదిలో బంధించుకున్నాను. ‘ది క్లాక్’ (The Clock) రచనపై పూర్తిగా దృష్టి పెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాను. కేట్ బయటకు వెళ్లడంతో, ఇల్లంతా నిశ్శబ్దంగా, ఒక రకమైన విషాదభరిత ప్రశాంతతతో ఉంది. మీరు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసిన భాగాన్ని నేను మార్చానో లేదో గుర్తులేదు, కానీ ఇందులో మీకు నచ్చనిది ఏదైనా ఉంటే, నిర్దాక్షిణ్యంగా తొలగించేయండి.” “మరీ తీవ్రంగా అనిపించే ఏ అంశాన్నైనా తొలగించడానికి వెనుకాడకండి. ఏది ఎక్కువైందో, ఏది సరిగ్గా ఉందో నిర్ణయించుకోవడం నాకు కష్టంగా ఉంది. ఈ కీలకమైన భాగం పక్కన, చాలా ప్రశాంతమైన మరొక భాగాన్ని రాస్తున్నాను. ఇది బాగుంటుందని ఆశిస్తున్నాను, కానీ ప్రస్తుతం నా మానసిక స్థితి పని చేయడానికి అంత అనుకూలంగా లేదు. ఇది శక్తివంతంగా ఉందని మీరు భావించడం సంతోషం. కాకి (raven)కి సంబంధించిన మరికొంత ఉపశమనకరమైన అంశాన్ని ఇందులో చేర్చాను.” రెండు రోజుల తర్వాత: “ఆ భాగాన్ని పూర్తి చేశాను, ఇప్పుడు మరో భాగంపై పని మొదలుపెడుతున్నాను. శుక్రవారం రాత్రిలోపు మొదటి అధ్యాయాన్ని పూర్తి చేయాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నాను (దేవుడి దయ ఉంటే!). ఈ రాత్రి మిమ్మల్ని కలుస్తాను, అప్పుడు శనివారం జరగబోయే విందులో ఇచ్చే ‘టోస్ట్’ల (ప్రశంసాపూర్వక ప్రసంగాలు/ప్రతిపాదనలు) గురించి నిర్ణయించుకుందాం. ఆరోగ్యం అంతంత మాత్రమే (పిత్త దోషం వల్ల ఇబ్బందిగా ఉంది), అయినా సరే, రాసిన భాగం బాగానే వచ్చిందని ఆశిస్తున్నాను. జెఫ్రీ నగరానికి వచ్చారు, నిన్న ఇక్కడే ఉన్నారు.” ఆ శనివారం రాత్రి రాసుకున్న ఒక నోట్ ప్రకారం, ‘మాస్టర్ హంఫ్రీ’ (Master Humphrey) రెండో సంపుటిని పురస్కరించుకుని 10వ తేదీన జరిగిన విందులో పలువురిని ఉద్దేశించి ప్రశంసాపూర్వక ప్రసంగాలు చేశారు. టాల్‌ఫోర్డ్ అధ్యక్షత వహించిన ఆ విందు ఎంతో ఉత్సాహంగా సాగింది. అందరం ఎంతో సంతోషంగా ఒకరినొకరు కొనియాడాము: టాల్‌ఫోర్డ్ ‘ది క్లాక్’ గురించి, మాక్రీడీ శ్రీమతి డికెన్స్ గురించి, డికెన్స్ ప్రచురణకర్తల గురించి, నేను చిత్రకారుల గురించి మాట్లాడాము. అలాగే, మాక్రీడీ టాల్‌ఫోర్డ్ గురించి, టాల్‌ఫోర్డ్ మాక్రీడీ గురించి, డికెన్స్ నా గురించి, నేను హాస్యనటుడు మిస్టర్ హార్లీ గురించి ప్రస్తావించాము. హార్లీ పాడిన హాస్యభరితమైన పాటలు ఆ సాయంత్రం అందరినీ ఎంతగానో అలరించాయి. ఐదు రోజుల తర్వాత ఆయన ఇలా రాశారు: “నిన్ననే ఆ సంచికను పూర్తి చేశాను. జెఫ్రీతో కలిసి భోజనం చేసిన తర్వాత, లార్డ్ డెన్‌మన్ వద్దకు వెళ్లాల్సి రావడంతో (దీనివల్ల నాకు ఆలస్యమైంది), ఈ ఉదయం మిసెస్ మాక్రోన్ కోసం ‘ల్యాంప్‌లైటర్’ (Lamplighter) రచనలో ఎనిమిది పేజీలను పూర్తి చేశాను. ఈ పని పూర్తయ్యాక, ‘క్లాక్’ (Clock) రచనకు సంబంధించి పెండింగ్‌లో ఉన్న పనులను క్రమపద్ధతిలో పూర్తి చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాను.” ‘ల్యాంప్‌లైటర్’ అనేది ఆయన రాసిన పాత ప్రహసనం (farce); దీనిని ఆయన అప్పుడు ఒక హాస్య కథగా మార్చారు. స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన ఇతర రచనలతో కలిపి, దీనిని ‘పిక్ నిక్ పేపర్స్’ (Pic Nic Papers) పేరుతో ఆయన సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు. దీని ద్వారా వచ్చిన ఆదాయంతో, తన పాత ప్రచురణకర్త భార్య ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్నప్పుడు, ఆమెకు 300 పౌండ్ల ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించగలిగారు. ‘బార్నబీ రడ్జ్’ (Barnaby Rudge) గురించి మళ్లీ ప్రస్తావించే సమయానికి ఆయన తన ఈ సేవా కార్యక్రమాన్ని పూర్తి చేశారు, కానీ ‘బార్నబీ రడ్జ్’ రచనలో మాత్రం ఆయన కొంత నెమ్మదిగానే పురోగమిస్తున్నారు. ఏప్రిల్ 29న ఆయన ఇలా రాశారు: “పని చాలా నెమ్మదిగా సాగుతోంది. నేను ఈ కథకే పూర్తిగా అంకితం కావాలనుకుంటున్నాను; అయితే, ఒకసారి రాసిన తర్వాత వెనక్కి వెళ్లి మార్పులు చేసే అవకాశం లేకపోవడం వల్ల, ఏదైనా తప్పు దొర్లితే ఎలా అన్న భయం ఈ పనిని పైకి కనిపించే దానికంటే చాలా కష్టతరంగా మారుస్తోంది. ఈ సంచికను సరిదిద్దే (కత్తిరించే) పనిని మీకు అప్పగించి ఇబ్బంది పెట్టినందుకు క్షమించండి, కానీ మీరు సరైన చోట మార్పులు చేయగలరని నాకు బాగా తెలుసు. ఇక కథను ముందుకు తీసుకెళ్లే విషయానికి వస్తే, నా దగ్గర కొన్ని అద్భుతమైన ఆలోచనలు ఉన్నాయి.” తదుపరి ప్రస్తావనకు ముందు ఒక నెల విరామం ఉంది: “సొలొమోను యొక్క వ్యక్తీకరణ” (జూన్ 3వ తేదీ) “సాధారణ మనసులలో కూడా బలమైన పరిస్థితులు సృష్టించే బలవంతులలో నేను ఒకడిగా ఉండాలనుకున్నాను. దాన్ని మీరు ఎలాగైనా తీసుకోండి. . . . గోర్డాన్ గురించి మీకు నచ్చింది చెప్పండి” (ఈ పిచ్చివాడి గురించి అతను చెప్పిన అభిప్రాయంలోని కొన్ని విషయాలను నేను వ్యతిరేకించాను, నా అభిప్రాయం ప్రకారం అతను వాటిని చాలా అనుకూలంగా చెప్పాడు), “అతను హృదయపూర్వకంగా దయగలవాడై ఉండాలి, మరియు తనదైన శైలిలో, నిరాదరణకు గురైన మరియు తిరస్కరించబడిన వారిని ప్రేమించేవాడై ఉండాలి. అతను తక్కువ ఆదాయంతో జీవించాడు, మరియు ఎల్లప్పుడూ దాని పరిధిలోనే ఉండేవాడు; చాలా మంది ప్రజల అవసరాలను తీర్చినవాడిగా పేరుపొందాడు; పార్లమెంటు నుండి తనను బయటకు పంపడానికి ఒక మంత్రి చేసిన అవినీతి ప్రయత్నాన్ని తన స్థానంలోనే బయటపెట్టాడు; మరియు న్యూగేట్‌లో గొప్ప దానధర్మాలు చేశాడు. అతను ఎల్లప్పుడూ ప్రజల పక్షాన మాట్లాడాడు, మరియు తన గందరగోళపు సోదరులకు వ్యతిరేకంగా వాదించాడు.

ఆనాటి జీవనవిధానం, దాని వాస్తవ పద్ధతుల పరిధి నుండి బయటకు రావడానికి డికెన్స్ చేసిన మొదటి ప్రయత్నం ఈ కథ. ‘ఆలివర్ ట్విస్ట్’ రచన జరుగుతున్న సమయంలో ప్రారంభించబడిన ఇది, కొంతకాలం పాటు పక్కన పెట్టబడింది; అది చివరికి తీసుకున్న రూపం దాని మొదటి ప్రణాళికలో పాక్షికంగా మాత్రమే ఇమిడి ఉంది; మరియు దాని తుది రూపంలో ఈ కథ ఒక ప్రత్యేక ఉద్దేశ్యాన్ని బలంగా ప్రదర్శించింది, ఇది అతని తొలి రచనలు మినహా మిగతా అన్ని రచనల లక్షణం. సాపేక్షంగా అమాయకులైన స్త్రీపురుషులను నిరంతరం ఉరితీయడం దేశంలోని ప్రతి భాగాన్ని అవమానపరుస్తున్న కాలంలో దీని కథాంశం సాగుతుంది; ఇది వేలాది మందిని నైతికంగా దిగజార్చి, ఉరిశిక్షకు సిద్ధం చేసింది. ఆ రోజుల్లో బట్టలు ఉతికే చోటు నుండి కొన్ని పాత గుడ్డలు దొంగిలించినా, లేదా కౌంటర్ నుండి ఒక రిబ్బన్ల కట్టను దొంగిలించినా, దానికి రక్తపాతం శిక్షగా ఉండేది; మరియు అటువంటి చట్టాలు వాటిని అమలు చేసేవారినీ, బాధితులనూ క్రూరంగా మార్చాయి. అంతేకాక, ఒక తప్పుడు మతపరమైన నినాదం భయంకరమైన అపరాధభావాన్ని, దుఃఖాన్ని వెంట తెచ్చిపెట్టిన కాలం కూడా అదే. ఇవి, అవి మొదట తీసుకున్న రూపాల కన్నా ఎక్కువ నష్టాన్ని మిగిల్చే దుర్గుణాలు; మరియు వాటి గురించి ఒక రచయిత రాయడానికి తగినంత పాఠాన్ని నేర్పుతాయి. వాటికి మరికొన్ని జోడించబడ్డాయి. బర్నబీ విషయంలోనే, మానవ బాధలలోకెల్లా అత్యంత ఘోరమైన దానిలో కూడా, ఓపిక మరియు ఉల్లాసం గల హృదయానికి ఎలాంటి ఓదార్పు మూలాలు ఉండవచ్చో చూపించాలనేది ఆకాంక్ష; మరియు అతని బహిష్కృత తండ్రి యొక్క దుర్భరమైన జీవితంలో, అతని నేరం కేవలం ఆ బాధనే కాకుండా ఇతర భయంకరమైన దుస్థితిని కూడా తెచ్చిపెట్టింది, పాపం యొక్క అనివార్యమైన మరియు అగాధమైన పరిణామాల గురించి అతని రచనలలో మరెక్కడా లేనంత శక్తివంతమైన చిత్రాన్ని మనం చూస్తాము. కానీ, కథ సాగుతున్న కొద్దీ, ఈ ఉద్దేశాల ఫలితంగా, దాని ముందు భాగంలో సాధించిన దాన్ని ఇక్కడ సాధించడం దాదాపు అసాధ్యమైంది, లక్ష్య సాధనలో ఏకాగ్రత, భావ ఐక్యత, లేదా కథనంలో సామరస్యం వంటి విషయాలలో; మరియు కథా వస్తువు నిర్వహణలో ఇతర లోపాలు తలెత్తాయి. కథ ప్రారంభంలో ఉన్న ఆసక్తి, ముగింపుకు ముందే కనుమరుగైంది; ప్రారంభంలో పాఠకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్న అంశాలు, తర్వాతి అధ్యాయాలలో వర్ణించబడిన భారీ అల్లర్ల తీవ్రత మరియు ఉద్వేగాల ముందు దాదాపు పూర్తిగా మరుగున పడిపోతాయి. అయితే, ఈ అల్లర్ల వర్ణన ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందంటే, కథా నిర్మాణం మరింత పరిపూర్ణంగా ఉండటం కోసం కూడా ఈ భాగాన్ని వదులుకోవడానికి ఎవరూ ఇష్టపడరు.

ఆయన రాసిన పుస్తకాలలో ఇంతటి నైపుణ్యంతో కూడిన ఘట్టాలు చాలా అరుదు. తుఫానుకు ముందు వినిపించే గుసగుసల నుండి, అది భయంకరమైన విస్ఫోటనంగా మారే వరకు—ప్రజల్లోని అజ్ఞానం, ఆగ్రహం ఎలా ఉధృతమయ్యాయో, రచయిత అత్యంత శక్తివంతంగా చిత్రించారు. అల్లరి మూకలు మొదట ఎటువంటి లక్ష్యం లేకుండా, కేవలం అల్లరి చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఎలా చేరాయో; ప్రారంభంలో జరిగిన అకృత్యాలను ఎవరూ అడ్డుకోకపోవడంతో, వారిలో ఎంతటి నిర్భయత్వం పెరిగిపోయిందో; ఆ నేరపూరితమైన పాత నగరంలోని పేదరికం, అజ్ఞానం, దుర్మార్గపు అడ్డాల్లోకి ఈ ఉన్మాదం ఎలా పాకిందో; దాని ప్రభావానికి లోనైన ప్రతి ఒక్కరూ ఎటువంటి ప్రణాళికా లేకుండా ఎలా విచక్షణ కోల్పోయి ప్రవర్తించారో; ఎటువంటి స్పష్టమైన ఉద్దేశ్యం లేకపోవడం వల్లనే ఈ అల్లర్లు మరింత భయంకరంగా ఎలా మారాయో—వీటన్నింటినీ రచయిత కళ్లకు కట్టినట్లు చూపారు. చివరకు, లండన్ నగరంలోని ప్రతి మూలలా ప్రజలు తమకు తామే ఎంతటి దుస్థితిని కొనితెచ్చుకున్నారో చూస్తుంటే, ఏదో ఒక భయంకరమైన ప్లేగు వ్యాధి ఆ వీధుల గుండా ప్రవహించినట్లు అనిపిస్తుంది. ఒక వాస్తవ సంఘటనను చిత్రీకరించడంలో, రచయిత అనుసరించిన శైలి ఈ దృశ్యాలకు అసాధారణమైన శక్తిని, అర్థాన్ని చేకూర్చింది. అంతేకాకుండా, అల్లర్ల ప్రారంభంలో చట్టం చూపిన పిరికితనంతో కూడిన ఉదాసీనతకు, చివరలో అదే చట్టం చూపిన విచక్షణారహితమైన క్రూరత్వానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని రచయిత ఎంతో స్పష్టంగా, ప్రభావవంతంగా వివరించారు. ఈ మొత్తం దృశ్యాన్ని వాస్తవికతతో మెరిపించే చిన్న చిన్న అంశాలలో ఒకటి—’న్యూగేట్’ జైలు ప్రమాదవశాత్తూ అంటుకున్నట్లు భావించినప్పుడు, అక్కడ సహాయం కోసం ఆర్తనాదాలు మిన్నంటుతుండగా, నలుగురు వ్యక్తులు బయటపడటం. నిజానికి, మరుసటి రోజు ఉరిశిక్ష పడాల్సిన ఆ నలుగురు వ్యక్తులు, ఆ అల్లర్ల వల్ల ఎలాగూ మరణించే పరిస్థితిలోనే ఉండటం గమనార్హం. ఈ కథలో రచన ఎంతో జాగ్రత్తగా, పరిణతితో సాగింది; ఇందులో దృఢమైన, ఉత్తమమైన ఆలోచనలు కనిపిస్తాయి. దీనికి ముందు వచ్చిన రచనలంతగా ఇది పాఠకులందరినీ విశేషంగా ఆకట్టుకోలేకపోయినప్పటికీ, ఇందులో కొన్ని పాత్రలు మాత్రం పాఠకుల మనస్సులో బలంగా ముద్ర వేసుకుని, చిరకాలం గుర్తుండిపోతాయి. ముఖ్యంగా గాబ్రియేల్ వార్డెన్ మరియు అతని కుటుంబ సభ్యుల పాత్రలను రచయిత ఎంతో ఇష్టంతో, తనదైన హాస్య చతురతను జోడించి అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దారు. నిజాయితీ గల తాళాల తయారీదారు (లాక్‌స్మిత్) గాబ్రియేల్ వార్డెన్—అతని చేతిలో ఉండే ఉల్లాసభరితమైన పానీయ పాత్ర, ఇనుమును, ఉక్కును బాదుతున్నప్పుడు వచ్చే ‘టింక్-టింక్-టింక్’ శబ్దాలు అతని ఆహ్లాదకరమైన స్వభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇక అతని భార్య—ఆమె మనసు మంచిదే అయినా, తన పదునైన మాటలతో అందరినీ విసిగిస్తుంటుంది, బాధపెడుతుంటుంది. వారి కుమార్తె డాలీ—చాలా చురుకైన, కొంచెం అల్లరి స్వభావం గల అమ్మాయి; తన చంచలమైన ప్రవర్తనతో, చిన్న చిన్న అహంకారపు చేష్టలతో ఇతరులను ఇబ్బంది పెట్టడమే కాకుండా, తానూ ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొంటుంది. అలాగే మిగ్స్—ఈమె స్వభావం చాలా విచిత్రమైనది; ఎప్పుడూ అసూయతో, కపటంతో, ఇతరుల కుటుంబాల్లో చిచ్చు పెట్టేలా ప్రవర్తిస్తుంది. పైకి మాత్రం “ఏడాదికి ఒక బంగారు గని ఇచ్చినా, టీ-చక్కెర ఖర్చులు భరించినా సరే, నేను ఎవరి విషయాల్లోనూ జోక్యం చేసుకోను” అని ప్రమాణాలు చేస్తుంటుంది! ఇలాంటి పాత్రల చిత్రణ ద్వారా రచయిత కుటుంబ జీవితానికి సంబంధించిన చక్కని నైతిక పాఠాలను అందించారు; అంతేకాకుండా, ఈ కథ అంతటా ఆలోచనల్లోనూ, భావాల్లోనూ ఒక చక్కని సమతుల్యత, ఔచిత్యం కనిపిస్తాయి.

CHAPTER XV.

ఆ సంవత్సరంలో జరిగిన సంఘటనలలో, ఆయన రాస్తున్న కథతో పాటు, ఆయనకు నాలుగవ సంతానం—రెండవ కుమారుడు—జన్మించిన విషయం కూడా క్లుప్తంగా పేర్కొనబడింది. “ఈ బాలుడికి ‘ఎడ్గార్’ అని పేరు పెట్టాలనుకుంటున్నాను,” అని అతను ఆ బిడ్డ పుట్టిన మరుసటి రోజు (ఫిబ్రవరి 9న) రాశాడు; “ఇది ఒక మంచి, నిజాయితీగల సాక్సన్ పేరు అని నా అభిప్రాయం.” అయితే, కొద్ది రోజుల తర్వాత తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకుని, లాండర్‌ను ఆ బిడ్డకు ‘గాడ్‌ఫాదర్’ (నామకరణకర్త/సంరక్షక పితామహుడు)గా ఉండమని కోరాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఈ ఆలోచన రాగానే, ఆయన తన ఆత్మీయ మిత్రుడైన లాండర్‌కు ఈ విషయాన్ని తెలియజేశాడు. ‘వాల్టర్ లాండర్’ అని పేరు పెట్టడం వల్ల ఆ బిడ్డ గర్వపడతాడని, అలాగే అలా పేరు పెట్టడం తన మనస్సుకు ఎంతో సంతోషాన్నిస్తుందని ఆయన చెప్పాడు. ఎందుకంటే, నామకరణ సంస్కారంలో మతపరమైన అర్థాలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, తనకు అత్యంత ఇష్టమైన స్నేహితులతో ఒక బంధాన్ని ఏర్పరచుకోవడానికి అది ఒక అవకాశాన్ని కల్పిస్తుందని ఆయన నమ్మాడు. ఇక ఆ బాలుడి విషయానికి వస్తే, గర్వపడదగ్గ పేరును ఇవ్వడం అంటే, భవిష్యత్తులో అతను పెద్దవాడైనప్పుడు ఏమాత్రం గౌరవహీనమైన లేదా అసత్యమైన పనులు చేయకుండా ఉండేందుకు అతనికి ఒక ప్రేరణను అందించడమేనని ఆయన భావించాడు. దురదృష్టవశాత్తూ, వాల్టర్ యవ్వన దశ వరకు మాత్రమే జీవించాడు. మిస్ కౌట్స్ చూపిన దయ వల్ల అతనికి సైనిక శిక్షణలో (మిలిటరీ క్యాడెట్‌షిప్‌లో) అవకాశం లభించింది; కానీ, 1863వ సంవత్సరం చివరి రోజున, తన ఇరవై మూడవ ఏట కలకత్తాలో అతను మరణించాడు.

ఈ విశిష్ట మహిళకు, ఆయన పట్ల మరియు ఆయన కుటుంబం పట్ల ఉన్న ఆసక్తి అంతకుముందే మొదలైంది. ‘ఆలివర్ ట్విస్ట్’ నవల రాస్తున్న రోజుల్లో, బర్మింగ్‌హామ్‌లో జరిగిన ఒక సభలో ఆమె తండ్రి, పేదల పక్షాన నిలబడినందుకు గాను ఆయనను ప్రస్తావించడం ఆయనకు ఎంతో సంతోషాన్ని ఇచ్చింది. అప్పట్లో ప్రవేశపెట్టిన కొత్త ‘పేదల చట్టం’ (New Poor-Law) పట్ల సర్ ఫ్రాన్సిస్ బర్డెట్ కూడా డికెన్స్‌తో పాటు, అప్పట్లో ఎంతోమంది ఉత్తమ వ్యక్తులు వ్యతిరేకించినట్లుగానే తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారా లేదా అన్నది నాకు తెలియదు. ఆ కొత్త చట్టం అమలులో మొదట్లో చూపిన అనవసరమైన, క్రూరమైన కఠినత్వం పట్ల వారు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు; అయితే, ఆ కఠినత్వం వల్ల వారు అంతకుముందు ఉన్న వ్యవస్థలోని అమానుషత్వాలను మర్చిపోయారేమోనని అనిపిస్తుంది. కానీ నిస్సందేహంగా ఇది డికెన్స్ యొక్క బలమైన భావనగా కొనసాగింది, దీనికి సంబంధించి విగ్‌లకు కలిగే ఏ చిన్న ఇబ్బందికైనా ఆయన మరెంతో సంతోషించేవాడు. “పేదల చట్టం బిల్లు ప్రభావం గురించి నేనూ, బ్లాక్ ఎంత తరచుగా గొడవపడేవాళ్ళం! వాల్టర్ ఆ పిలుపుతో వస్తాడు. విగ్‌లు దానిపై ఎలా స్పందిస్తారో చూద్దాం,” అని ఆయన ఏప్రిల్‌లో నాకు రాశాడు.

పార్లమెంటులో అయినా సరే, ఈ విషయంలో తన వాణిని వినిపించాలన్న ఆయన బలమైన కోరిక కారణంగానే, రీడింగ్ నియోజకవర్గం నుండి తనను గెలిపించాలన్న, ఆ ప్రాంతంలోని కొందరు ప్రముఖులు రహస్యంగా చేసిన ప్రతిపాదనను ఆయన వెంటనే తిరస్కరించలేదు; కానీ ఆ ఆలోచనను త్వరలోనే విరమించుకున్నారు, ఆ తర్వాత కాలంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు అది మళ్లీ తెరపైకి వచ్చినప్పుడు కూడా చాలా తెలివిగా విరమించుకున్నారు.

కొద్దిసేపట్లో స్పష్టమయ్యే విధంగా, ఆ సమయంలో ఆయన అభిప్రాయాలు అత్యంత తీవ్రంగా ఉండేవి; ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే పీల్‌కు ఒక్క ఓటు మెజారిటీ వచ్చి విగ్‌లను గద్దె దించినప్పుడు ఆయన దాన్ని ఏమాత్రం ఇష్టపడలేదు. ఇప్పుడే, నేను ఒక విషయం చెప్పాలి, సర్ ఫ్రాన్సిస్ బర్డెట్ గారి బల్ల వద్ద, అతిశయోక్తితో కూడిన టోరీయిజం గురించి మాట్లాడినందుకు, రోజర్స్ చేత మూర్ గారిని ప్రశాంతంగా కూర్చోబెట్టడాన్ని అతను చాలా ఆస్వాదించాడు.

సంస్కరణల వల్ల హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ ఎంతగా దిగజారిపోయిందంటే, ఒకవేళ మీకు బర్క్ గారు దొరికినా, ఆయన మాట కూడా ఎవరూ వినరని మూర్ అన్నారు.

“అలాంటిదేమీ లేదు, టామీ,” అన్నారు రోజర్స్;

“నువ్వు దొరికితే చాలు, వాళ్ళు నీ మాట కూడా వింటారు.” దీనికి కొద్ది రోజుల తర్వాత, ఆయన ఒక ప్రత్యేకమైన పద్ధతిలో అమలు చేయబోయే తన ఉద్దేశం గురించి నాకు సూచనప్రాయంగా చెప్పారు: “ఈరోజు నేను పెద్దగా ఏమీ చేయలేదు” (మార్చి 18: అంతకుముందు రోజు మేము టామ్ హిల్ నిర్వహించిన వేలంపాటలో కలిసి కొన్ని పుస్తకాలు కొనుగోలు చేశాం) “కేవలం ‘స్విఫ్ట్’ (Swift) పుస్తకాన్ని తెరిచి, ఎంతో హాయిగా, తీరికగా అందులోని ఆసక్తికరమైన భాగాలను చదువుకుంటూ గడిపాను; అలాగే పాపం టామ్ పుస్తకాలను భద్రపరిచాను. ఈ ఉదయం ఎడిన్‌బరో నుండి నాకు ఒక లేఖ వచ్చింది. అందులో జెఫ్రీ వచ్చే వారం తర్వాత లండన్‌కు వస్తున్నారని, ఎడిన్‌బరోలో ఆయన అందరితోనూ ‘కార్డేలియా (Cordelia) తర్వాత నెల్ (Nell) అంతటి అద్భుతమైన పాత్ర మరేదీ లేదు’ అని చెబుతున్నారని రాశారు—ఇదే విషయాన్ని ఆయన మరికొందరికి కూడా రాశారు. అంతేకాదు, ఆ రమణీయమైన నగరంలో నన్ను ఆహ్వానించి, సత్కరించాలని వారు కోరుకుంటున్నట్లు కూడా అందులో పేర్కొన్నారు. ఈ కారణాల వల్ల, జూన్‌లో ఐర్లాండ్‌కు వెళ్లే బదులు స్కాట్లాండ్‌కు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాను. ఈలోపు (మనకు పది వారాల సమయం ఉంది), మీరు కూడా మాతో కలిసి వచ్చే అవకాశం ఉందేమో ఒకసారి ఆలోచించండి—ఖచ్చితంగా ఆలోచించండి! ఆ పక్షం రోజుల ప్రయాణం ఎలా ఉంటుందో ఊహించుకోండి: యార్క్, కార్లైల్, బెర్విక్, మీ సొంత ప్రాంతమైన ‘బోర్డర్స్’, ఎడిన్‌బరో, రాబ్ రాయ్ నివసించిన ప్రాంతం, రైలు ప్రయాణాలు, కేథడ్రల్స్, గ్రామీణ సత్రాలు, ఆర్థర్స్ సీట్, సరస్సులు, లోయలు… చివరగా సముద్ర మార్గం ద్వారా తిరిగి రావడం! దీని గురించి తీరికగా, గంభీరంగా ఆలోచించండి.” ఇది ఎంతో ఆకర్షణీయమైన ప్రతిపాదన, కానీ అది సాధ్యపడలేదు.

ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో జెఫ్రీ వచ్చారు. ఆయనకు స్వాగతం పలికేందుకు అనేక విందులు, కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేశారు, కానీ ఆయన వాటిలో చాలా పరిమితంగానే పాల్గొన్నారు. ఆయన వెళ్ళేలోపు, జూన్‌లో స్కాట్లాండ్‌కు వెళ్లే ప్రయాణం ఖరారైంది. ఎడిన్‌బరోలో లార్డ్ జెఫ్రీ అధ్యక్షతన జరిగే ఒక బహిరంగ విందుతో ఈ పర్యటన ప్రారంభం కావాల్సి ఉంది. ఇంతలో, చిత్రకారుడు అలెన్ కూడా వచ్చారు; అప్పటికే అక్కడ ప్రయాణ సన్నాహాలు మరింత ఉత్సాహంగా సాగుతున్నాయి. విల్కీ విదేశాల్లో ఉన్నందుకు మేమంతా చింతిస్తున్న తరుణంలో, ఆ గొప్ప చిత్రకారుడు ఈ విందుకు తప్పక హాజరై ఉండేవారని డికెన్స్ సముచితమైన గర్వంతో చెబుతుండగా, ఆయన అకస్మాత్తుగా మరణించారన్న వార్త పిడుగులా వచ్చి పడింది[37]. ఇక మిగిలింది ఆయన స్మృతికి నివాళులర్పించే విషాదకరమైన అవకాశం మాత్రమే. ఆ రోజుకు ముందు మరో మార్పు కూడా చోటుచేసుకుంది. జూన్ 15న ఆయన ఇలా రాశారు: “ఈ ఉదయం ఎడిన్‌బరో నుండి నాకు సమాచారం అందింది. జెఫ్రీ ఆరోగ్యం బాగోలేదు, ఆయన బాధ్యతను స్వీకరించే స్థితిలో లేరు…”

ఈ పర్యటనలో జరిగిన సాధారణ సంఘటనలు కూడా ఇప్పుడు మనకు ఎంతో ఆసక్తికరంగా అనిపిస్తాయి, ఎందుకంటే అవి ఆయన వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించిన చిత్రాన్ని మరింత పూర్తి చేస్తాయి:

“ఈ ఉదయమంతా అలెన్ నాకు తోడుగా తిరుగుతున్నాడు. అతను, ఫ్లెచర్ కలిసి విందు ఏర్పాట్ల కమిటీ సమావేశానికి వెళ్లారు; ఆ సమయంలోనే నేను నీకు ఈ ఉత్తరం రాస్తున్నాను. ఈరోజు వారు మాతో కలిసి భోజనం చేస్తారు, రాత్రికి మేము థియేటర్‌కు వెళ్తున్నాం. అక్కడ ఎం’ఇయాన్ (M’Ian) నటిస్తున్నాడు. సాయంత్రం లోపు అతనికి నా విజిటింగ్ కార్డ్ ఇచ్చి రావాలనుకుంటున్నాను. ఇక్కడ ఉన్నన్ని రోజులూ మాకు ఇప్పటికే కార్యక్రమాలు ఖరారైపోయాయి; కానీ, నేను కలిసిన వ్యక్తులు ఎంతో ఆప్యాయంగా, ఉత్సాహంగా ఉండటంతో, అతిగా గౌరవించడం (lionization) వల్ల కలిగే ఇబ్బందులు చాలా వరకు తగ్గిపోయాయి. శుక్రవారం నాడు ‘విల్కీ జ్ఞాపకార్థం’ (Memory of Wilkie) ఒక టోస్ట్ ఇవ్వాలని వారు ప్రతిపాదించడం నాకు చాలా సంతోషాన్ని ఇచ్చింది. నేనే స్వయంగా ఎంచుకోవాల్సి వస్తే, ఇదే నాకు అత్యంత ఇష్టమైన ఎంపిక అయ్యేది. ఈ విషయాలన్నీ మాక్‌కు తెలియజేయి. మీరిద్దరూ ఇక్కడ ఉంటే ఎంత బాగుండునో! శుక్రవారం నాడు మీరిద్దరూ కలిసి ‘గ్రేస్ ఇన్’ (Gray’s Inn)లో భోజనం చేయండి, అప్పుడు నన్ను గుర్తుంచుకోండి. నా మొదటి గ్లాసు వైన్‌ను మీ కోసం తాగకపోతే, నా తుపాకులు పేలకుండా పోవాలి, నా గుర్రం కాలు జారి గాయపడాలి! కేట్ (Kate) తరపున మీకు ఎంతో ప్రేమ, శుభాకాంక్షలు. ఆమె మిస్ అలెన్‌తో కలిసి, తాను పుట్టిన ఇంటిని చూడటానికి వెళ్ళింది. త్వరగా, సుదీర్ఘమైన ఉత్తరం రాయి!” ఆ తర్వాత ఆయన రాసిన లేఖ, విందు జరిగిన మరుసటి రోజు, అంటే జూన్ 26, శనివారం నాటిది: “ఆ గొప్ప కార్యక్రమం ముగిసింది; అది పూర్తయ్యాక, నేను మళ్ళీ మామూలు మనిషిని అయ్యాను. మీరు ఊహించగలిగే దానికంటే ఇది అత్యంత అద్భుతంగా, ఆద్యంతం పరిపూర్ణ విజయంతో సాగింది. హాలు నిండిపోయింది; నిన్న టిక్కెట్ల కోసం వచ్చిన వారిలో డెబ్బై మందికి పైగా వ్యక్తులకు, స్థలం లేక టిక్కెట్లు ఇవ్వలేకపోయాం. విల్సన్ అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పటికీ, సింహంలా ధైర్యం తెచ్చుకుని అద్భుతంగా ప్రసంగించారు.[38] దీనికి సంబంధించిన ఒక పత్రికా కథనాన్ని మీకు పంపుతున్నాను, కానీ అందులో ఉన్న సమాచారం చాలా పేలవంగా ఉంది. దీనికంటే మెరుగైన కథనం వస్తుందని విన్నాను—అది ఎప్పుడు, ఎక్కడ వస్తుందో తెలియదు కానీ, వస్తే తప్పకుండా మీకు పంపుతాను. నాకైతే (అహం!) నేను బాగానే మాట్లాడినట్లు అనిపిస్తోంది. ఆ హాలు చాలా బాగుంది; చర్చించిన అంశాలు (విల్సన్ మరియు స్కాటిష్ సాహిత్యం, అలాగే విల్కీ జ్ఞాపకార్థం) మాట్లాడటానికి చాలా అనువుగా ఉన్నాయి. అక్కడ దాదాపు రెండు వందల మంది మహిళలు హాజరయ్యారు. ఆ హాలు అమరిక ఎలా ఉందంటే, ప్రధాన వేదిక (క్రాస్ టేబుల్) చాలా ఎత్తులో ఉంది—కింద కూర్చున్న వారి తలల కంటే చాలా పైన ఉంది. లోపలికి రాగానే (నాకైతే) అది ఒక అద్భుతమైన దృశ్యంగా అనిపించింది. ఏదేమైనా, నేను చాలా ప్రశాంతంగా, ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉన్నాను. అక్కడ ఉన్న ఉత్సాహం, ఉద్వేగం చాలా ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నప్పటికీ, నేను మాత్రం ఏమాత్రం చలించకుండా చాలా నిబ్బరంగా ఉన్నాను. మీరు అక్కడ ఉండి ఉంటే బాగుండేది అనిపిస్తోంది, ఎందుకంటే ఒక ‘ప్రముఖ అతిథి’గా ఆ దృశ్యాన్ని వర్ణించడం నా వల్ల కాదు. అది మాటలకు అందని అద్భుతం!”… అతని లేఖ ముగింపు ఇలా ఉంది: “నీ నుండి ఏదైనా సమాచారం వస్తుందని ప్రతిరోజూ ఎదురుచూస్తున్నాను, కానీ ఏమీ రాకపోవడంతో, ఈ లేఖను వీలైనంత క్లుప్తంగా ముగిస్తున్నాను. మేము వచ్చే ఆదివారం (అంటే వచ్చే వారం ఆదివారం) బయలుదేరుతున్నాం. ఈరోజు జెఫ్రీ దగ్గరకు వెళ్తున్నాం (అతని ఆరోగ్యం అస్సలు బాగోలేదు), రేపు సాయంత్రానికి తిరిగి వస్తాం. నేను తిరిగి వచ్చేసరికి నీ నుండి లేఖ లేకపోతే, ఇక నా నుండి ఎటువంటి రచనలూ ఆశించవద్దు—నీ అసహనానికి గురైన మిత్రుడి నుండి! విల్సన్ భోజన సమయంలో మాక్రీడీ గురించి నన్ను చాలా ప్రశ్నలు అడిగాడు; ఆ సందర్భంలో ముర్రే (మేనేజర్) మాక్రీడీ గురించి ఎంతో గౌరవంగా, హుందాగా, చక్కని మాటలతో ప్రస్తావించాడు.” నాలుగు రోజుల తర్వాత అతను ఇలా రాశాడు: “నీ లేఖకు వంద కృతజ్ఞతలు. ఈరోజు ఉదయం ఎంతో ఆనందంతో, ఉత్సాహంతో దాన్ని చదివాను; ఇప్పుడు అదే ఉత్సాహంతో సమాధానం రాస్తున్నాను. ఎక్కడి నుండి మొదలుపెట్టాలి—నా ప్రియమైన పిల్లల గురించి చెప్పాలా? చార్లీ ఎంత తెలివైనవాడో చూస్తుంటే చాలా ముచ్చటగా ఉంది. సరిగ్గా తన తండ్రి పోలికలే వచ్చాయి! దేవుడు వారిని చల్లగా చూడాలి. వారిని చూడాలని నాకు ఎంతగా అనిపిస్తుందో—నీకు ఎలా తెలుస్తుందిలే!—నువ్వు ఊహించలేవు కూడా. వారి గురించి ఆలోచిస్తుంటేనే మనసు భారమవుతోంది… నిన్న, లార్డ్ ప్రొవోస్ట్, కౌన్సిల్ మరియు మెజిస్ట్రేట్లు ఏకగ్రీవంగా నాకు నగర పౌరసత్వాన్ని (freedom of the city) ప్రసాదించారు. ‘జేమ్స్ ఫారెస్ట్ (లార్డ్ ప్రొవోస్ట్)’ నుండి అందిన లేఖ ప్రకారం, ‘ఒక రచయితగా మీకున్న విశేష ప్రతిభను గుర్తించి’ ఈ గౌరవాన్ని ఇస్తున్నట్లు పేర్కొన్నారు. ఈరోజు ఉదయం, వారు నాకు—మరియు నేను అంకితమైన ఈ సాహిత్య కృషికి—కల్పించిన ఈ గౌరవానికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేశాను. ఇది చాలా గొప్ప విషయం కదా, ఏమంటావు?”

నగర పౌరసత్వాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఇచ్చిన ఆ పత్రం (పార్చ్‌మెంట్ స్క్రోల్), దానిని ఇవ్వడానికి గల కారణాలను వివరిస్తూ, అతని అధ్యయన గదిలో చివరి వరకు ఫ్రేమ్ కట్టబడి వేలాడుతూ ఉండేది; అది అతని అత్యంత విలువైన వస్తువులలో ఒకటిగా నిలిచింది. నేను అడిగిన కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తూ, ఆ సందర్భంలో ప్రసంగించిన వ్యక్తుల గురించి అతను మరికొన్ని విషయాలు చెప్పాడు. అంతేకాకుండా, అప్పట్లో ఉత్తర ప్రాంత రాజధానిలో (ఎడిన్‌బరోలో) బలంగా ఉన్న రాజకీయ వర్గ పోరాటాల గురించి కొన్ని ఆసక్తికరమైన, వినోదాత్మకమైన విశేషాలను కూడా పంచుకున్నాడు. ఆ విందులో ప్రసంగించిన వారంతా ఇక్కడ అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న వ్యక్తులు, వీరిలో ఎక్కువమంది న్యాయవాద వృత్తికి చెందినవారు. వీరంతా విగ్ (Whig) మరియు టోరీ (Tory) పార్టీలకు చెందినవారు; వీరితో పాటు గోర్డాన్ వంటి కొందరు రాడికల్స్ (Radicals) కూడా ఉన్నారు. గోర్డాన్ ‘బర్న్స్’ (కవి) స్మృత్యర్థం ప్రసంగించారు. ఆయన విల్సన్ అల్లుడు మరియు లార్డ్-అడ్వొకేట్ మేనల్లుడు—నిజంగానే అద్భుతమైన వక్త, భవిష్యత్తులో గొప్ప పేరు తెచ్చుకోగల వ్యక్తి. కవుల గురించి ప్రసంగించిన నీవ్స్ (Neaves) కోర్టుల్లో మంచి పేరున్న ప్రముఖ న్యాయవాది, అయితే ఆయన శైలి నాకు కొంచెం మరీ న్యాయవాదిలా అనిపించింది. మిస్టర్ ప్రిమ్‌రోస్, లార్డ్ రోజ్‌బెరీ కుమారుడు. మీకు తెలిసినట్లుగానే, ఆడమ్ బ్లాక్ ఒక ప్రచురణకర్త. డాక్టర్ అలిసన్ పేదలకు ఎంతో ఆప్తుడైన వ్యక్తి. రాబర్ట్‌సన్ మరియు అల్లన్ మీకు తెలిసినవారే. కోల్‌హౌన్ ఒక న్యాయవాది. వీరందరినీ ఎంపిక చేయడానికి కారణం—వీరు అద్భుతమైన వక్తలు, అందరికీ తెలిసిన వ్యక్తులు, అంతేకాకుండా రాజకీయంగా ఒకరికొకరు తీవ్ర భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగిన వారు. అందుకే, ప్రొఫెసర్లు మరియు ఇతర ప్రముఖులు…

HAPTER XVI.

జూలై 5, సోమవారం నాడు ‘లాక్ ఎర్న్ హెడ్’ (Loch Earn Head) చేరుకున్న డికెన్స్, ఆ రోజు సాయంత్రం నాలుగు గంటలకు పూర్తిగా తడిసిపోయిన స్థితిలో ఇలా రాశారు: “శనివారం రాత్రి థియేటర్‌లో, జనంతో కిక్కిరిసిన ప్రదేశంలో చాలా పని ఉండటంతో, మేము నిన్న ఉదయం ఏడున్నర గంటలకు ఎడిన్‌బర్గ్‌ నుండి బయలుదేరాము. ఫ్లెచర్ మార్గదర్శకత్వంలో ప్రయాణించి, క్యాలెండర్ (Callender) పట్టణానికి తొమ్మిది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ‘స్టీవార్ట్స్ హోటల్’ అనే చోటికి చేరుకున్నాము. ముందుగా గదులను బుక్ చేసుకోకపోవడంతో, మా పడకగదినే కూర్చునే గదిగా (సిట్టింగ్ రూమ్‌గా) మార్చుకోవాల్సి వచ్చింది; అప్పుడు ఫర్నిచర్‌ను సర్ది అమర్చడంలో నాకున్న నైపుణ్యం ఎంతో ఉపయోగపడింది. ఫ్లెచర్ ఒక చిన్న గదిలో (కుక్కల గూడు లాంటి చోట) పడుకున్నాడు; అందులో మూడు అద్దపు కిటికీ పలకలు ఉన్నాయి, అవి ఒక పెద్ద కిటికీలో భాగం. మిగిలిన మూడు పలకలు గోడకు అవతలి వైపు పడుకున్న ఒక వ్యక్తికి చెందినవి. ఆ వ్యక్తి ఈ ఉదయం నాతో మాట్లాడుతూ, రాత్రంతా తనకు పీడకలలు వచ్చాయని, తాను భయంకరంగా అరిచానని చెప్పాడు. ఆ అపరిచితుడు, ఊహించినట్లుగానే, తెలతెలవారుతుండగానే ఒక బండిని (gig) అద్దెకు తీసుకుని వేగంగా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. అంతకుముందు రాత్రి మూడు గంటలకు మించి నిద్ర లేకపోవడంతో మేము బాగా అలసిపోయి, ఈ ఉదయం పది గంటల వరకు నిద్రపోయాము. ఆ తర్వాత పదకొండున్నర గంటలకు ‘ట్రోసాక్స్’ (Trossachs) మీదుగా ‘లాక్ క్యాట్రిన్’ (Loch Katrine) వైపు వెళ్లాము. అక్కడ నిన్న రాత్రి టీ తాగిన తర్వాత హోటల్ నుండి నడుచుకుంటూ వెళ్ళాను; అక్కడ కనిపించిన దృశ్యం ఎంత అద్భుతంగా ఉందో మాటల్లో చెప్పలేను. అక్కడ కురిసిన వర్షం మరెక్కడా చూడలేనంత తీవ్రంగా ఉంది. ‘లేడీ ఆఫ్ ద లేక్’ (Lady of the Lake) కథలో పేర్కొన్న ద్వీపాన్ని చూపించడానికి కేట్‌ను ఒక రాతి మార్గం గుండా తీసుకువెళ్లాము, కానీ ఐదు నిమిషాలకే ఆమె అలసిపోయి ఆగిపోయింది. అప్పుడు ఆమెను అక్కడే వదిలేశాము—ఆమె ఒక విచిత్రమైన, అసౌకర్యకరమైన స్థితిలో కూర్చుని ఉండగా, మేము వెంట తెచ్చుకున్న సేవకుడు టామ్ (డెవాన్‌షైర్ టెర్రస్ నుండి వచ్చినవాడు) ఆమె తలపై గొడుగు పట్టుకుని ఉన్నాడు. మేము తిరిగి వచ్చేసరికి, ఆమె బండిలోకి వెళ్లిపోయింది. మేము పూర్తిగా తడిసిపోయి, అదే స్థితిలో ఇరవై నాలుగు మైళ్ల దూరం ప్రయాణించాము. ఫ్లెచర్ చాలా మంచి స్వభావం కలవాడు, మాకు ఎంతో సహాయకారిగా ఉన్నాడు.” ఈ విచిత్రమైన ప్రాంతాల్లో, బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌లో ఇబ్బందికరంగా అనిపించే అతని అలవాటు—అంటే వంటగదుల్లోకి, బార్‌లలోకి వెళ్లడం—ఇక్కడ మాత్రం ఎంతో ఉపయోగకరంగా మారింది. మేము సాయంత్రం ఆరు గంటల వరకు వస్తామని వారు అనుకోలేదు, అందుకే మేము చేరుకునేసరికి వారు పొయ్యిల్లో మంటలు వెలిగించలేదు. ఇక, ఆ బాధ్యత అంతా అతనిదే కాబట్టి, అతను ఒక పెద్ద ఊదు గొట్టం (bellows) పట్టుకుని, గదిలోనూ, రెండు పడకగదుల్లోనూ అటు ఇటు పరుగెడుతూ, ఆత్రుతగా ఒక్కో పొయ్యిలోని మంటలను ఆర్పేస్తుంటే… అది చూసి మీరు నవ్వు ఆపుకోలేకపోయేవారు! అతని తల మీద ఒక పెద్ద ‘హైలాండ్’ టోపీ, ఒంటి మీద తెల్లటి కోటు ఉన్నాయి; అతని రూపం ఎలా ఉందంటే, ఎంతటి గొప్ప చిత్రకారుడు కూడా దాన్ని వర్ణించలేడు!

ఇక్కడ ఉన్న సత్రాలు—బయట నుంచీ, లోపలి నుంచీ కూడా—ఊహించలేనంత విచిత్రంగా ఉన్నాయి. ‘లాక్ ఎర్న్ హెడ్’ (Loch Earn Head) వద్ద ఉన్న ఈ సత్రం బయట నుంచి చూస్తే, పొరపాటున కిటికీలు అమర్చిన ఒక తెల్లటి గోడలా కనిపిస్తుంది. అయితే, మొదటి అంతస్తులో మాకు ఒక మంచి గది దొరికింది; ఇది నా స్టడీ రూమ్ అంత పెద్దది (కానీ అంత ఎత్తు లేదు). పడకగదులు ఎంత చిన్నగా ఉన్నాయంటే, బూట్లు విప్పేసిన తర్వాత కదలాలంటే కాలు గోడకో, ఫర్నిచర్‌కో తగిలి దెబ్బ తగిలేలా ఉన్నాయి! ఈ హైలాండ్స్ ప్రాంతంలో నా ముఖం పట్టేంత పెద్ద బేసిన్ ఒక్కటి కూడా లేదు; బట్టలు సర్దిన తర్వాత తెరుచుకునే డ్రాయర్ లేదు; కనీసం టూత్ బ్రష్ తడుపుకోవడానికి కూడా సరిపడా నీళ్లు పట్టే వాటర్ బాటిల్ లేదు. ఇక్కడి గుడిసెలు వర్ణనాతీతమైన దయనీయ స్థితిలో ఉన్నాయి. ఆహారం విషయానికొస్తే (డబ్బు చెల్లించగలిగే వారికి)—’మరీ అంత చెడ్డగా లేదు’ అని ‘M’ చెప్పినట్లుగా ఉంటుంది: ఓట్-కేక్, గొర్రె మాంసం, హాచ్-పాచ్ (కూరగాయలు, మాంసం కలిపిన వంటకం), సరస్సులోని ట్రౌట్ చేపలు, బాటిళ్లలో దొరికే తేలికపాటి బీర్, మార్మలేడ్ (పండ్ల జామ్), మరియు విస్కీ. ఈ విస్కీని ఈరోజు దాదాపు ఒక పైంట్ (సుమారు అర లీటరు) తాగేశాను. ఇక్కడ వాతావరణాన్ని ‘సాఫ్ట్’ (soft) అని పిలుస్తారు—అంటే ఆకాశం ఒక పెద్ద నీటి ధారలా నిరంతరం కురుస్తూనే ఉంటుంది! ఇక, ఈ పానీయం వల్ల కలిగే ప్రభావం కూడా నీళ్లు తాగినంతే ఉంది… నేను రేపు పనికి వెళ్తున్నాను, ఇక్కడి నుండి బయలుదేరేలోపు మీకు మరో లేఖ రాస్తానని ఆశిస్తున్నాను. ఎన్నికల ఫలితాలు నిజంగా చాలా బాధాకరంగా ఉన్నాయి. సిబ్‌థోర్ప్‌ను గెలిపించి, బల్వర్‌ను ఓడించడం అనేది—దేవుని మీద ఒట్టు—ఒక జాతీయ అవమానం… సాతాను లింకన్ నగరం మీదుగా ఎందుకు ఎగిరి వెళ్ళాడో నాకు అర్థమవుతోంది; అక్కడి ప్రజలు ఎంత మూర్ఖులంటే, సాతానుకు కూడా వారు వింతగా అనిపించి ఉంటారు! … ‘బెన్’ (పర్వతాలు) గురించి, రకరకాల పేర్లున్న సరస్సుల (లోచ్‌ల) గురించి చెప్పి మిమ్మల్ని విసిగించను కానీ, ఇది అద్భుతమైన ప్రాంతం. ఈరోజు పొగమంచు కొండల చుట్టూ తిరుగుతుంటే, మేఘాలు కొండ శిఖరాలపై వాలిపోతుంటే… లోతైన లోయలు, ఎత్తైన శిలలు, ఉధృతంగా పడే జలపాతాలు, అగాధాల్లో గర్జించే నదులు—ఇవన్నీ అద్భుతమైన దృశ్యాలు! ఈ ఇల్లు మేఘాల్లో కలిసిపోయేంత ఎత్తైన పర్వతాల మధ్య ఇరుక్కుని ఉంది; కిటికీల ముందు పన్నెండు మైళ్ల పొడవైన సరస్సు విస్తరించి ఉంది. బహుశా నా తదుపరి లేఖలో నేను మరింత గొప్ప విషయాల గురించి రాస్తానేమో; ప్రస్తుతానికి మాత్రం హాస్యాస్పదమైన విషయాలకే పరిమితం అవుతున్నాను. ఏది ఏమైనా, ఎల్లప్పుడూ మీవాడే…”

ఆయన రాసిన తదుపరి లేఖలో “బాలెచెలిష్, శుక్రవారం సాయంత్రం, జూలై 9, 1841, రాత్రి 9:30 గంటలు” అని తేదీ ఉంది. అందులో మేము ఇద్దరం కలిసి చూడాలని ఎంతో కాలంగా కోరుకున్న ‘పాస్ ఆఫ్ గ్లెన్‌కో’ (గ్లెన్‌కో కనుమ) గురించి వివరించారు… “ఇక్కడి నుండి మీకు లేఖ రాయకుండా నేను నిద్రపోలేను, నిజానికి మేము ఈ ప్రాంతం దాటి మరో చోటికి చేరుకునే వరకు ఇక్కడి నుండి పోస్ట్ బయలుదేరదు. లార్డ్ ముర్రే నా కోసం సిద్ధం చేసిన ప్రయాణ ప్రణాళికను చూస్తుంటే, వచ్చే గురువారం నాటికి అబాట్స్‌ఫోర్డ్ మరియు డ్రైబర్గ్‌ అబ్బేలను సందర్శించడంతో పాటు, మరో డెబ్బై మైళ్ల ప్రయాణం కూడా చేయాల్సి ఉంది! అందుకే, నేను అనుకున్న దానికంటే ముందుగానే బయలుదేరి…”

మేమిప్పుడు లాచ్ లెవెన్ (Loch Leven) ఒడ్డున ఉన్న ఒక సాదాసీదా తెల్లని ఇంట్లో ఉన్నాము. అయితే, ఆ ఇంటి పై అంతస్తులో (అంటే మొదటి అంతస్తులో) సౌకర్యవంతంగా అమర్చిన గదిలో కూర్చున్నాము. బయట డిసెంబర్ నెలలా వర్షం కిటికీపై పడుతోంది, గాలి భయంకరంగా హోరున వీస్తోంది, అంతటా చల్లని, తేమతో కూడిన పొగమంచు అలుముకుంది. లోపల చిమ్నీలో మంటలు బాగా మండుతున్నాయి. అదే సమయంలో, కిటికీ కింద ఒక విసుగు పుట్టించే పైపర్ (సన్నాయి వాయిద్యకారుడు) త్వరలో జరగబోయే పోటీ కోసం సాధన చేస్తున్నాడు… ఫ్లెచర్ గురించి మా దగ్గర ఎన్నో కథలు ఉన్నాయి, అవి చాలా కాలం పాటు గుర్తుండిపోతాయి. ఫ్లెచర్ కుటుంబం చాలా పెద్దదని, అతని తండ్రి హైలాండర్ (స్కాట్లాండ్ పర్వత ప్రాంతానికి చెందిన వ్యక్తి) అని తెలుస్తోంది. అందుకే, అతను ఎక్కడికి వెళ్లినా, ఎవరో ఒక చిన్న రైతును లేదా కౌలుదారుని తన బంధువుగా (కజిన్‌గా) కనుగొంటాడు! అతను తన బంధువుల ఇళ్లలోకి వెళ్లి, అక్కడ దొరికే పెరుగు, క్రీములను ఆస్వాదిస్తుంటే చూడాలి! నిన్న ఉదయం ఎనిమిది, తొమ్మిది గంటల మధ్య, నేను కిటికీ దగ్గర కూర్చుని రాసుకుంటుండగా, పోస్ట్‌మ్యాన్ లేఖల కోసం సత్రానికి (లాచ్ ఎర్న్ హెడ్‌లో ఇదే పోస్టాఫీసుగా పనిచేస్తుంది) వచ్చాడు. అతను వెళ్ళిపోతుండగా, కింద ఎక్కడో రాసుకుంటున్న ఫ్లెచర్ హఠాత్తుగా బయటకు వచ్చి, “ఏయ్! పోస్ట్‌మ్యాన్ గారూ!” అని పిలిచాడు. “అవును!” అని ఎవరో సమాధానమిచ్చారు. అప్పుడు ఫ్లెచర్, “ఆగండి, నేను రాసే వరకు కూర్చోండి… నేను చెప్పే వరకు ఎక్కడికీ వెళ్లకండి!” అన్నాడు. ఊహించుకోండి! నలభై గ్రామాలకు చెందిన లేఖలు ఉన్న సంచిని మోసుకెళ్తున్న పోస్ట్‌మ్యాన్‌తో అతను అలా అంటున్నాడు! … రేపు ఓబన్ (Oban)లో ఉంటాం. ఆదివారం ఇన్వెరరీ (Inverary)లో, సోమవారం టార్బెట్ (Tarbet)లో, మంగళవారం గ్లాస్గోలో (ఆ రాత్రికి హామిల్టన్‌లో) ఉంటాము. బుధవారం, గురువారం మెల్‌రోస్ (Melrose)లో ఉంటాము. శుక్రవారం ఎక్కడ ఉంటామో తెలియదు. శనివారం యార్క్ (York)లో ఉంటాము. ఆదివారం… మిమ్మల్ని కలుసుకుని కరచాలనం చేయబోతున్నందుకు ఎంత సంతోషంగా ఉందో! మాక్‌కు నా ప్రేమ తెలియజేయండి. అతను కనీసం ఒక్కసారైనా ఉత్తరం రాస్తాడని అనుకున్నాను. మాక్రీడీకి కూడా నా ప్రేమలు తెలియజేయండి. అతని నుండి నాకు చాలా మంచి,

స్వాగతించే ఉత్తరం వచ్చింది, మరియు ఇలియట్సన్ నుండి అత్యంత హృదయపూర్వకమైనది వచ్చింది. . . . పి.ఎస్.

సగం నిద్రలో ఉన్నాను. కాబట్టి విషయంలోనూ, రచనలోనూ ఉన్న మగతను క్షమించండి. మీ నుండి మరో ఉత్తరం అందుకుంటే నేను

చాలా ఆనందపడతాను! . . . పి.పి.ఎస్. వాస్తవానికి, ఇక్కడ వారు గేలిక్ మాట్లాడుతారు, మరియు చాలా మంది సామాన్య ప్రజలకు చాలా తక్కువ ఇంగ్లీష్ అర్థమవుతుంది. నేను ఈ ఉత్తరం రాసిన తర్వాత, పై అంతస్తులో ఉన్న అమ్మాయికి ఫోన్ చేసి, ఒక పింట్ షెర్రీని మరుగుతున్న నెగస్‌గా మార్చడానికి

వివరమైన సూచనలు ఇచ్చాను (నా పద్ధతి మీకు తెలుసు కదా); అన్ని పదార్థాలను ఒక్కొక్కటిగా పేర్కొంటూ,

ముఖ్యంగా జాజికాయను కూడా చెప్పాను. నేను చెప్పడం పూర్తి చేశాక, ఆమె స్పష్టంగా

గందరగోళంగా ఉండటం చూసి, చాలా గంభీరంగా, ‘ఇప్పుడు నువ్వు ఏమి ఆర్డర్ చేయబోతున్నావో నీకు తెలుసా?’ అని అడిగాను. ‘ఓ, అవును. తప్పకుండా.’ ‘ఏమిటి?’–ఒక విరామం–‘కేవలం’–మరొక విరామం–‘కేవలం బోలెడన్ని _నట్‌బర్గ్‌లు_!'”

గ్లెన్‌కో కనుమ అతనిపై కలిగించిన ముద్రను ఈ లేఖలో అతిశయోక్తిగా చెప్పలేదు. అతను అక్కడ దానిని ఎలా వ్యక్తపరిచాడో, అది అతనితోనే ఉండిపోయింది; మరియు మనం తరువాత చూడబోతున్నట్లుగా, ఒక అమెరికన్ ప్రైరీ యొక్క నిర్జనమైన ఎడారిలో ప్రకృతి తన అత్యంత నిర్జనమైన వైభవంతో ఉంటుందని అతను ఊహించినప్పటికీ, అతని ఊహ మరింత ఉన్నతమైన సంతృప్తితో గ్లెన్‌కో వైపు మళ్ళింది. కానీ దాని గురించిన అతని అనుభవం ఇంకా పూర్తిగా చెప్పబడలేదు. దాని కొనసాగింపు రెండు రోజుల తరువాత, “డాల్మల్లీ, ఆదివారం, జూలై పదకొండవ తేదీ, 1841:” అనే లేఖలో ఉంది.

“మా మార్గంలో ఈ పేరుతో ఏ ప్రదేశమూ లేదు కాబట్టి, ఈ రచన ప్రారంభంలో దానిని చూసి మీరు ఆశ్చర్యపోతారు. కానీ మేము ఇక్కడ ఉండటం అనేది వరదలు మరియు పొలాల వల్ల కలిగిన హృదయానికి హత్తుకునే యాదృచ్ఛిక సంఘటనలలో ఒక భాగం, అది మిమ్మల్ని ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.”

ఒకవేళ మీరు టోపీ పెట్టుకుని ఉంటే, దానిని తీసివేయండి, అప్పుడు మీ జుట్టు ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా నిటారుగా నిలబడుతుంది. బాలీహూలిష్ (ఫ్లెచర్ లేనప్పుడు నేను ఇలాగే రాయాల్సి వస్తుంది; ప్రస్తుతం అతను ఇక్కడ లేడు) నుండి ఓబన్‌కు వెళ్లాలంటే, రెండు ఫెర్రీలను (నీటి మార్గాలను) దాటాలి. వీటిలో ఒకటి సముద్రపు భాగమే, ఇది సుమారు ఎనిమిది నుండి పది మైళ్ల వెడల్పు ఉంటుంది. ప్రయాణికులు, వారి వాహనాలు, గుర్రాలు—అన్నీ ఈ ఫెర్రీ పడవలోకి ఎక్కుతాయి; వాతావరణం అనుకూలంగా ఉంటే, ఎలాగోలా అవతలి ఒడ్డుకు చేరుకోవచ్చు. అయితే, నిన్న ఉదయం గాలి చాలా బలంగా వీచింది. మేము ఓబన్ వరకు (ముప్పై మైళ్ల దూరం) గుర్రాల కోసం డబ్బు చెల్లించిన సత్రం యజమాని, మేము బయలుదేరే సమయానికి పై అంతస్తుకు వచ్చి, ఆ డబ్బును తిరిగి ఇచ్చేస్తూ, నదిని దాటడం అసాధ్యమని చెప్పారు. అప్పుడు మాకు వేరే మార్గం లేక, గ్లెన్‌కో మరియు ఇన్వెరోరాన్ మీదుగా ముప్పై ఐదు మైళ్లు వెనక్కి తిరిగి, ‘టైండ్రమ్’ అనే ప్రాంతానికి చేరుకోవాల్సి వచ్చింది. అక్కడి నుండి పన్నెండు మైళ్ల రహదారి డాల్మాలీకి వెళ్తుంది, ఇది ఇన్వెరరీ నుండి పదహారు మైళ్ల దూరంలో ఉంది. కాబట్టి, మేము వెనక్కి తిరిగాము. బలమైన గాలి, కుండపోత వర్షం మధ్య, అంతకుముందు రోజు ప్రయాణించిన ఆ నిరాశాజనకమైన మార్గంలోనే తిరిగి ప్రయాణించడం మొదలుపెట్టాము… ఆ భయంకరమైన గ్లెన్‌కో గుండా మళ్లీ వెళ్లాల్సి వచ్చినందుకు నాకు పెద్దగా బాధేమీ కలగలేదు. అంతకుముందు రోజే అది చాలా భీకరంగా అనిపిస్తే, నిన్న మాత్రం అది మరీ భయంకరంగా తయారైంది. రాత్రంతా వర్షం కురుస్తూనే ఉంది, అప్పుడు కూడా కురుస్తూనే ఉంది—ఇలాంటి వర్షాలు కేవలం ఈ ప్రాంతాల్లోనే కనిపిస్తాయి. పది మైళ్ల పొడవైన ఆ లోయ అంతటా, ప్రవాహాలు ఉప్పొంగుతూ, నురగలు కక్కుతూ ప్రవహిస్తున్నాయి; అవి లేపే నీటి తుంపర్లు, పెద్ద పెద్ద మంటల నుండి వచ్చే పొగలా అన్ని దిశల్లోనూ వ్యాపిస్తున్నాయి. కొండలు, పర్వతాల అంచులనుండి నీరు వేగంగా కిందికి దూకుతూ, దయ్యాల్లా దారికి అడ్డంగా పరుగెత్తుతూ, రాళ్ల లోతుల్లోకి పడిపోతోంది. కొన్ని కొండలు వెండితో నిండిపోయి, వంద చోట్ల పగిలిపోయినట్లు కనిపిస్తున్నాయి. మరికొన్ని కొండలు భయపడిపోయి, భయం వల్ల చెమటలు పట్టినట్లుగా ఉన్నాయి.

మేమంతా కలిసి సత్రానికి వెళ్లాం—ఆ అడవి మనిషి (మా మార్గదర్శి) ముందుగా గుర్రంపై వేగంగా వెళ్లి, అక్కడ మంట వేయించి సిద్ధం చేశాడు. అక్కడ మేము గుడ్లు, బేకన్, ఓట్-కేక్, విస్కీలతో భోజనం చేశాం; తడిసిన బట్టలు మార్చుకుని, ఒళ్లు ఆరబెట్టుకున్నాం. ఆ ప్రదేశం చిన్న చిన్న భవనాల సముదాయంలా ఉంది. అందులో ఒక గదిలో సుమారు యాభై మంది హైలాండర్లు (స్కాట్లాండ్ పర్వత ప్రాంతవాసులు) ఉన్నారు—వారంతా పూర్తిగా మద్యం మత్తులో ఉన్నారు! వారిలో కొందరు పశువుల కాపరులు, కొందరు పైపు వాయిద్యకారులు, మరికొందరు లార్డ్ బ్రెడల్‌బేన్ కోసం వేట విడిదిని నిర్మించడానికి వచ్చిన కార్మికులు; చెడు వాతావరణం కారణంగా వారు అక్కడ ఆశ్రయం పొందారు. వారిలో ఒకరు గోడలకు కాగితాలు అతికించే పని చేసే వ్యక్తి (పేపర్-హ్యాంగర్). అతను మూడు రోజుల క్రితమే ఆ సత్రంలోని అతి పెద్ద గదికి—అంటే ఒక పెద్ద కుక్క (న్యూఫౌండ్‌ల్యాండ్ డాగ్) పట్టేంత పరిమాణం ఉన్న గదికి—కాగితాలు అతికించడానికి వచ్చాడు. కానీ, వచ్చిన అరగంట నుండే ఇప్పటివరకు అతను నిరంతరాయంగా, పూర్తిగా మద్యం మత్తులోనే ఉన్నాడు! వారంతా అక్కడక్కడ పడి ఉన్నారు—బెంచీల మీద, నేల మీద, పై అంతస్తులో, మంట చుట్టూ దుప్పట్లు కప్పుకుని, టేబుళ్ల మీద, టేబుళ్ల కింద… ఇలా ఎక్కడ పడితే అక్కడ పడుకున్నారు. మేము మా బిల్లు చెల్లించి, సత్రం యజమానికి కృతజ్ఞతలు తెలిపి, ఆయన పిల్లలకు కొంత డబ్బు ఇచ్చి, ఒక గంట విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత మళ్లీ ప్రయాణమయ్యాం. రాత్రి పది గంటలకు మేము ఈ ప్రదేశానికి చేరుకున్నాం. ఇక్కడ ఒక చక్కని ‘ఇంగ్లీష్ తరహా’ సత్రం ఉండటం చూసి మాకు ఎంతో సంతోషం కలిగింది. అక్కడ మంచి పడకలు ఉన్నాయి (ఇంతకుముందు మేము పడుకున్నవన్నీ గడ్డితో చేసినవే ఉండేవి!), అన్ని రకాల సౌకర్యాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ఉదయం పదిన్నరకు అల్పాహారం తీసుకున్నాం, మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకు భోజనం కోసం ఇన్వెరరీకి బయలుదేరుతాం. ప్రయాణంలో అత్యంత కఠినమైన భాగం పూర్తయిందని భావిస్తున్నాను, ఇది నిజంగా సంతోషకరమైన విషయం. కేట్ అందరికీ తన శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తోంది. రేపు ఇన్వెరరీకి పోస్ట్ చేరినప్పుడు, మీ నుండి ఏదైనా లేఖ అందుతుందని ఆశిస్తున్నాను. నిన్ననే ఓబన్‌లోని పోస్ట్ ఆఫీసు వారికి లేఖ రాసి, మాకు వచ్చిన ఉత్తరాలు ఏవైనా ఉంటే వాటిని ఇన్వెరరీకి పంపమని కోరాను. మాక్‌కు నా ప్రేమ తెలియజేయండి.

స్కాట్లాండ్ నుండి రాసిన ఈ అద్భుతమైన లేఖల పరంపర, ఆయన ఉదార స్వభావాన్ని ప్రతి అక్షరంలోనూ ప్రతిబింబించే మరో చిన్న లేఖతో ముగుస్తుంది. అది

అతని ఉత్కంఠభరితమైన సాహసయాత్ర జరిగిన మరుసటి రోజు ఇన్వెరరీ నుండి తేదీ వేయబడింది;

మెల్‌రోజ్ నుండి మరొకటి పంపుతానని నాకు వాగ్దానం చేసింది (దురదృష్టవశాత్తు అది మిగిలిన వాటితో పాటు ఉంచబడలేదు); మరియు గ్లాస్గోలో జరిగే ఒక బహిరంగ విందుకు ఆహ్వానాన్ని జతచేసింది. నేను

నా వారపత్రికకు సంబంధించిన అత్యవసరమైన పని మీద ఇంటికి వెళ్తున్నానని, ఆగలేనని సమాధానంగా తిరిగి వచ్చాను.

కానీ నేను సెప్టెంబర్ లేదా అక్టోబర్‌లో ఏ రోజైనా వచ్చి, ఆ గౌరవాన్ని స్వీకరిస్తానని

అంగీకరించాను.

ఇప్పుడు, నేను తపాలా ద్వారా వచ్చి తిరిగి వెళ్తాను; మరియు, ఇది వారికి సమ్మతమైతే, నాతో పాటు రావడానికి

ఒక గంభీరమైన ఒడంబడిక చేసుకోండి. తప్పకుండా. మీరు తప్పక వస్తారని నాకు నమ్మకం ఉంది. . . . నా తదుపరి సమావేశం వరకు, మరియు ఆ తర్వాత ఎల్లప్పుడూ, దేవుడు మిమ్మల్ని దీవించుగాక. నాకు ఈ ఉదయం మీ స్వాగత లేఖ అందింది, మరియు దానిని వందసార్లు చదివాను.

ఎంత ఆనందంగా ఉంది! కేట్ శుభాకాంక్షలు. నేను ఆదివారం కోసం ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తున్నాను, మరియు

ఒక్కొక్కరికీ ఇరవై వేల చొప్పున ఇరవై విందుల కోసం ఇప్పుడు ఆగలేను.

[చిత్రం: ఎల్లప్పుడూ మీ ఆప్యాయ స్నేహితుడు

‘డజ్.]

“లార్డ్ జాన్ పార్లమెంటును కలుస్తారా, లేదా ముందుగా రాజీనామా చేస్తారా?” నేను అతనితో పాటు గ్లాస్గోకు వెళ్ళడానికి అంగీకరించాను; కానీ అనారోగ్యం ఆ వేడుకను అడ్డుకుంది.

CHAPTER XVII.

తిరిగి వచ్చిన కొద్ది కాలానికే, ఆగస్టు ప్రారంభంలో, ఆయన బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌కు వెళ్లారు. ఆ చివరి ప్రశ్న ఆయన ఆలోచనలు ఏ దిశలో సాగుతున్నాయో తెలియజేసింది; తన సెలవు దినాల్లో ఆయన మొదటగా ఆ అంశంపైనే దృష్టి సారించారు. అప్పట్లో టోరీ (Tory) పార్టీ తిరిగి అధికారంలోకి రావడం వల్ల ఏం జరుగుతుందోనని ఉదారవాదులు (Liberals) ఆందోళన చెందుతూ పోరాడుతుండగా, వారికి మద్దతుగా ఆయన కొన్ని వ్యంగ్య పద్యాలను (rhymed squibs) అజ్ఞాతంగా రాసి పంపారు. అప్పట్లో టోరీ పార్టీకి నాయకత్వం వహిస్తున్న రాజకీయ నాయకుడు తన పార్టీ కంటే ఎంత తెలివైనవాడో, లేదా మనం అత్యంత ఆశించిన మార్పులు, మనకు నిరాశ కలిగించిన ఆ టోరీల విజయంతోనే ఎలా సాధ్యమవుతాయో అప్పుడు మాకు తెలియదు. ఇప్పుడు ఆ పద్యాలలో ఒకదానిని ఇక్కడ పేర్కొనడంలో ఎటువంటి ఇబ్బంది లేదు; ఇది మిగిలిన అన్ని పద్యాల శైలిని, వాటిని ఎంత ఉత్సాహంతో రాశారో స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. అప్పట్లో పత్రికా రంగంలో జరుగుతున్న తీవ్రమైన రాజకీయ పోరాటాల్లో, బయటి వారికి తెలియకుండా ఇలా పాలుపంచుకోవడాన్ని ఆయన ఎంతగానో ఆస్వాదించేవారని నా నమ్మకం. “అబ్బో, నేను ఎంత రాడికల్‌గా (తీవ్రవాద భావాలు కలిగిన వ్యక్తిగా) మారిపోతున్నానో!” అని ఆయన నాకు (ఆగస్టు 13న) రాశారు. “రోజురోజుకూ నాలో సరైన సూత్రాల పట్ల పట్టు పెరుగుతోంది. ఇది సముద్ర తీరంలో ఉండటం వల్ల జరుగుతోందో లేదో తెలియదు కానీ, నిజంగానే ఇలా జరుగుతోంది.” రాజకీయ పరిస్థితులను చూసి ఒక్కసారిగా ఆగ్రహం కలిగినప్పుడు, ఆయన కోరియోలానస్ (Coriolanus) లాగా తన కుటుంబంతో సహా మరెక్కడో సుదూర ప్రాంతానికి వెళ్లిపోవాలని కూడా సరదాగా అనేవారు! “దేవుడికి కృతజ్ఞతలు, ‘వాన్ డీమెన్స్ ల్యాండ్’ (Van Diemen’s Land – అప్పటి టాస్మేనియా) అని ఒకటి ఉంది, అదే నాకు ఊరట! ఒకవేళ నేను ఏదైనా కొత్త కాలనీకి వెళ్తే, నా తెలివితేటలు, చేతులు, కాళ్లు మరియు ఆరోగ్యంతో అక్కడ సమాజంలో అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుని, హాయిగా జీవించగలనేమో కదా! ఏమంటారు? నిజం చెప్పాలంటే, నేను ఖచ్చితంగా అలా చేయగలననే నమ్ముతున్నాను!”

టోరీల పాలనా కాలంలో ఆయన రాసిన ఈ రాజకీయ వ్యంగ్య పద్యాలు, పీటర్ పిండార్ (Peter Pindar) శైలిలో చిత్రాలు గీయడానికి తగిన అద్భుతమైన అంశాలను అందించాయి. కానీ నేను ఎంచుకున్న దానిలో వ్యక్తిగత వ్యంగ్యం ఏమాత్రం లేదు, మరియు ఆ కారణంగా, దాని పునరుద్ధరణకు అతనే అతి తక్కువ అభ్యంతరం చెప్పి ఉండేవాడు. అన్ని

సంప్రదాయవాద విందులలో చెప్పడానికి లేదా పాడటానికి ఉద్దేశించిన “ది ఫైన్ ఓల్డ్ ఇంగ్లీష్ జెంటిల్‌మన్” యొక్క అతని కొత్త రూపం ఈ విధంగా సాగింది:

నేను మీకు ఒక కొత్త జానపద గీతం పాడతాను, మరియు అది అత్యుత్తమమైనదని నేను హామీ ఇస్తున్నాను,

ఆ పాత ఎస్టేట్‌ను కలిగి ఉన్న ఆ పాత పెద్దమనిషి రోజుల నాటిది;

వారు ప్రజాధనాన్ని విరివిగా ఖర్చు చేసినప్పుడు

ప్రతి ఉంపుడుగత్తె, దళారి, మరియు మోసగాడి మీద, ప్రతి గొప్ప ద్వారం వద్ద.

ఆ గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ కాలంలో;

త్వరలోనే వారు మళ్ళీ రావచ్చు!

ఆ మంచి పాత చట్టాలు ఉరికొయ్యలు, కొరడా దెబ్బలు, మరియు సంకెళ్లతో చక్కగా అలంకరించబడ్డాయి,

గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ శిక్షలతో, మరియు గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ వేదనలతో,

తిరుగుబాటుదారుల తలలతో మరియు ఒకప్పుడు తిరుగుబాటుదారుల సిరలలో వేడిగా ప్రవహించిన రక్త సముద్రాలతో;

ఎందుకంటే, ఆ గొప్ప పాత విజయాలను కాపాడటానికి ఇవన్నీ అవసరమయ్యాయి

ఆ గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ రోజులవి;

త్వరలోనే అవి మళ్ళీ రావాలి!

ఈ ధైర్యమైన పాత నియమావళికి, ఆర్గస్ లాగా, వందలాది నిఘా కళ్ళు ఉండేవి,

మరియు ప్రతి ఇంగ్లీష్ రైతుకు తన మంచి పాత ఇంగ్లీష్ గూఢచారులు ఉండేవారు,

అతని ఆకలితో ఉన్న అసంతృప్తిని గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ అబద్ధాలతో రెచ్చగొట్టడానికి,

ఆ తర్వాత అతని చిరాకు కేకలను ఆపడానికి మంచి పాత యోమన్‌రీని పిలవడానికి,

ఆ గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ రోజులలో;

త్వరలోనే అవి మళ్ళీ రావాలి!

తమ అవసరాల కోసం అరిచిన వారి గొంతులు కోసిన ఆ మంచి పాత రోజులు,

తమ తండ్రుల సిద్ధాంతాన్ని పట్టుకున్న వారిని వేటాడిన ఆ మంచి పాత రోజులు,

మంచి మనుషులందరూ అంగీకరించినట్లుగా, విలియం పిట్,

రైలు వేగం కంటే ఎక్కువ వేగంతో నేరుగా స్వర్గం నుండి దిగివచ్చిన ఆ మంచి పాత రోజులు. . . .

ఓ, ఆ గొప్ప పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ రోజులు;

అవి మళ్ళీ ఎప్పుడు వస్తాయి?

ఆ అరుదైన రోజుల్లో, పత్రికలు గర్జించడం గానీ, అరవడం గానీ అరుదుగా జరిగేది,

కానీ, ఏ శ్రావ్యమైన పిచ్చుకలాగైనా, అధికారంలో ఉన్న మనుషుల గురించి మధురంగా పాడేవి;

గౌరవనీయమైన న్యాయమూర్తులు కూడా, వారి దుష్కార్యాలన్నిటినీ ఎరుక లేకుండా చూసేవారు;

మరియు ఎనభై మందిలో ఒక్కరికి కూడా తన ముద్ర ఎలా వేయాలో తెలిసేది కాదు.

ఓ, ఆ చక్కటి పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ కాలాలు;

అవి త్వరలోనే మళ్ళీ రావాలి! . . .

కానీ సహనం, ఎగరడంలో నెమ్మదైనప్పటికీ, ప్రధానంగా బలమైన రెక్కలు కలిగి ఉంటుంది;

కాలక్రమేణా ఈ చక్కటి రోజులపై ఆ చీకటి రాక తప్పదని స్పష్టమైంది;

ఆ స్వచ్ఛమైన పాత స్ఫూర్తి పోరాడింది, కానీ దాని పోరాటాలు వ్యర్థమయ్యాయి;

ఒక జాతి పట్టు దానిపై పడింది, మరియు అది ఊపిరాడక చనిపోయే బాధతో మరణించింది,

ఆ చక్కటి పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ రోజులతో పాటు,

ఆ పాత కాలమంతా.

ఆ ప్రకాశవంతమైన పాత రోజు ఇప్పుడు మళ్ళీ ఉదయిస్తోంది; దేశమంతటా ఒక కేక వినిపిస్తోంది,

ఇంగ్లాండ్‌లో—ప్రియమైన రొట్టె! ఐర్లాండ్‌లో—ఖడ్గం మరియు కొరడా!

మరియు పేదరికం, అజ్ఞానం, ధనవంతులను మరియు గొప్పవారిని ఉబ్బిస్తాయి,

కాబట్టి, ఆ చక్కటి పాత ఇంగ్లీష్ టోరీ రోజుల యొక్క సున్నితమైన ఇనుప చేయి గల పాలకుల చుట్టూ చేరండి;

రాబోయే కాలానికి జయహో!

అతను లండన్ విడిచిపెట్టక ముందు ప్రత్యేకంగా ఆసక్తి చూపిన విషయాలలో, ఒకటి లేదా రెండు సరిగ్గా పేర్కొనవచ్చు. అతను ఎల్లప్పుడూ, ఆర్చ్‌బిషప్ వాట్లీ వలెనే దాదాపు అంతే బలంగా, డాక్టర్ ఇలియట్సన్ యొక్క సమ్మోహన పరిశోధనల పట్ల సానుభూతి చూపించేవాడు; మరియు, ఈ సంవత్సరం అతని మరో స్నేహితుడైన మిస్టర్ చాన్సీ హేర్ టౌన్‌షెండ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తీసుకువచ్చిన ఒక బెల్జియన్ యువకుడి ప్రదర్శనల ద్వారా ఇవి మరింత బలపడటంతో, చివరి వరకు అతనికి ఆకర్షణగా నిలిచిన ఈ విషయం, ఆ సమయంలో చాలా తీవ్రంగా మారింది.

ది క్లాక్_’ (The Clock) ప్రచురణకు సంబంధించి చిన్న చిన్న అసంతృప్తికరమైన విషయాలు తలెత్తుతూ వచ్చాయి; ఆయన ఉన్న పరిస్థితుల్లో ఇవి అనివార్యమయ్యాయి. ఇతరుల నుండి ఆశించిన సహకారం లభించకపోవడంతో, ఆయనపై భారం మరీ ఎక్కువైపోయింది—వాస్తవానికి అటువంటి సహకారం లభించడం సాధ్యం కాదని అనుభవం ద్వారా తేలిపోయింది. కాబట్టి, ‘_ది క్లాక్_’ను నిలిపివేయడం తప్పనిసరి అయింది. అయితే, వచ్చే మార్చి నెలలోనే కొత్త కథను ప్రారంభిస్తానని ఆయన అంగీకరించడం సరైన నిర్ణయం కాదని నాకు అనిపించింది. ఆయన వచ్చిన తర్వాత, మేము ఒక కొత్త ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకున్నాము. ఆ శనివారం మధ్యాహ్నం ఆ ప్రణాళికతోనే ప్రచురణకర్తల వద్దకు వెళ్ళాము; ఆ సమావేశం ఎలా జరిగిందో ఆయన మాటల్లోనే వినడం బాగుంటుంది. మరుసటి రోజు ఉదయమే ఆయన బ్రాడ్‌స్టెయిర్స్‌కు తిరిగి వెళ్ళిపోయారు. ఆ తర్వాత రోజు (సోమవారం, ఆగస్టు 23న) నాకు రాసిన లేఖలో, ఆ శనివారం మధ్యాహ్నం జరిగిన పరిణామాల్లో నా పాత్ర గురించి ఎంతో ఉత్సాహంగా ఇలా పేర్కొన్నారు: “ఆ రోజు చాప్‌మన్ చాలా ధైర్యంగా, వివేకంతో వ్యవహరించారు. హాల్ మంచి ఉద్దేశ్యంతోనే ఉన్నప్పటికీ, శారీరకంగానూ మానసికంగానూ బలహీనంగా కనిపించారు. మొత్తానికి, మేము ప్రతిపాదించిన ప్రణాళికను సమర్థవంతంగా వివరించగలిగాము, వారు కూడా దాన్ని సానుకూలంగా స్వీకరించారు—అదొక గొప్ప విజయం! మీకు కూడా అలానే అనిపించలేదా?” రెండు వారాల తర్వాత, సెప్టెంబర్ 7, మంగళవారం నాడు, నా కార్యాలయంలో ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి. ఆ ఒప్పందంలోని ముఖ్యాంశాలు ఇవి: ‘_బార్నబీ రడ్జ్_’ (Barnaby Rudge) పూర్తవడంతో ‘_ది క్లాక్_’ ప్రచురణ ఆగిపోతుంది; కాపీరైట్ హక్కులు మాత్రం మునుపటి ఒప్పందం ప్రకారమే కొనసాగుతాయి. ఇక కొత్త రచన విషయానికి వస్తే, ఇది ‘_పిక్‌విక్_’ (Pickwick) మరియు ‘_నిక్లెబీ_’ (Nickleby) తరహాలోనే ఇరవై భాగాలుగా ఉంటుంది. అయితే, ఇది వెంటనే కాకుండా, పన్నెండు నెలల విరామం తర్వాత, 1842 నవంబర్‌లో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ కొత్త రచన ప్రచురణలో ఉన్నంత కాలం, ఆయనకు నెలకు రెండు వందల పౌండ్లు చెల్లిస్తారు; ఈ మొత్తాన్ని మొత్తం ఖర్చుల్లో భాగంగా పరిగణిస్తారు. ‘_ది క్లాక్_’ ఒప్పందంలో ఉన్న నిబంధనల ప్రకారమే, ఈ కొత్త ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన అన్ని బాధ్యతలను మరియు అందులో ఉండే రిస్కులను ప్రచురణకర్తలే భరిస్తారు. అయితే, ప్రతి సంచిక (number) ద్వారా వచ్చే లాభాలలో వారికి కేవలం నాలుగో వంతు మాత్రమే దక్కాలి, మిగిలిన మూడు వంతులు అతనికి చెందాలి. పుస్తకం పూర్తిగా ప్రచురితమైన తర్వాత ఆరు నెలల వరకు ఈ ఒప్పందం అమలులో ఉంటుంది. ఆ గడువు ముగిశాక, అప్పటికి మిగిలి ఉన్న మొత్తం స్టాక్‌ విలువలో నాలుగో వంతు అతనికి చెల్లించినట్లయితే, భవిష్యత్తులో వచ్చే లాభాలలో వారికి సగం వాటా లభిస్తుంది. పుస్తక ప్రచురణ ప్రారంభం కావడానికి ముందున్న పన్నెండు నెలల కాలంలో, అతనికి నెలకు నూట యాభై పౌండ్ల చొప్పున చెల్లించాలి; అయితే, ఈ మొత్తాన్ని అతని మూడు వంతుల లాభాల వాటా నుండే తీసుకోవాలి. ఇది, ప్రచురణ జరుగుతున్న సమయంలో అతనికి అందే నెలకు రెండు వందల పౌండ్ల చెల్లింపులకు ఎటువంటి ఆటంకం కలిగించకూడదు.[41] ఈ “ప్రణాళిక” ఇలా ఉండేది. లాభాలు పెట్టుబడిని తిరిగి చెల్లించడానికి సరిపోని పక్షంలో (అలా జరగడం అసంభవమే అయినా) తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తల గురించి ఒక నిబంధన కూడా ఉంది—దీని గురించి తర్వాత చర్చిస్తాను. ఈ ఒప్పందంలో నాకు దక్కిన వాటా పట్ల నేను సంతృప్తిగానే ఉన్నప్పటికీ, దీనివల్ల అతనికి లభించే ఖాళీ సమయాన్ని అతను ఎలా ఉపయోగిస్తాడోనన్న భయం మాత్రం నన్ను కలవరపరిచింది. అతని నుండి నాకు వచ్చిన తర్వాతి ఉత్తరం చివరలో ఈ భయం నిరాధారమైనది కాదని తేలింది: “నా చివరి ఉత్తరం తర్వాత ఏ వార్తా లేదు” (సెప్టెంబర్ 13).

మేము ఈ రోజు రోజర్స్‌తో, మరియు ఇక్కడే ఉన్న లేడీ ఎసెక్స్‌తో కలిసి భోజనానికి వెళ్తున్నాము. రోజర్స్ లార్డ్ ఆష్లీతో చాలా సంతోషంగా ఉన్నారు, అతనికి పీల్ ప్రభుత్వంలో ఒక పదవిని ప్రతిపాదించాడు, కానీ పీల్ ఫ్యాక్టరీ-అభివృద్ధికి కట్టుబడి ఉంటానని వాగ్దానం చేస్తే తప్ప పదవిని స్వీకరించడానికి అతను నిశ్చయంగా నిరాకరించాడు. పీల్ ‘ఇంకా నిర్ణయం తీసుకోలేదు,’ మరియు లార్డ్ ఆష్లీ ఇతర ప్రలోభాలన్నింటినీ పెడచెవిని పెట్టాడు, అవి చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉండి ఉండాలి. అందుకు నేను అతన్ని ఎంతగానో గౌరవిస్తున్నాను. నేను స్నానం చేస్తూ, నడుస్తూ, చదువుతూ, ఎండలో పడుకుంటూ, పని తప్ప మిగతావన్నీ చేస్తూ, అత్యంత సోమరి స్థితిలో ఉన్నాను. విశ్రాంతి లభిస్తుందనే ఆశ, మరియు మీ వల్ల నేను చేయగలిగిన ఆశాజనకమైన ఏర్పాట్లు ఈ మానసిక స్థితిని మరింత బలపరిచాయి. అమెరికా గురించిన ఆలోచనలు నన్ను రాత్రింబవళ్లు వెంటాడుతూనే ఉన్నాయి. ఈ అవకాశాన్ని వదులుకోవడం విచారకరం. కేట్ ఏడుస్తుంది. నేను ఆ విషయం ప్రస్తావిస్తే చాలా నిరాశగా ఉంటుంది. కానీ, దేవుడి దయ ఉంటే, దీన్ని ఎలాగోలా సర్దుబాటు చేయాల్సిందేనని నేను అనుకుంటున్నాను!

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -25-10-26-ఉయ్యూరు —

ప్రపంచ ప్రసిద్ధ సాంఘిక నవలా రచయిత చార్లెస్ డికెన్స్ -3

CHAPTER IV

ఇప్పుడు, డికెన్స్‌తో కలిసి అతని ఇటాలియన్ యాత్రకు వెళ్ళే ముందు, వీడ్కోలు సందర్భంగా జరిగిన ఒకటి రెండు సంఘటనలను అతని లేఖల నుండి వివరిస్తాను.

గత వేసవిలో లేడీ బ్లెస్సింగ్టన్ కోసం వ్రాసిన ఒక ఆలోచనాత్మకమైన చిన్న కవితను మునుపటి పేజీలో ఉదహరించడం జరిగింది:

ఆమె పట్ల, మరియు గోర్‌హౌస్‌లోని నివాసులందరి పట్ల అతనికి ఎంతటి గాఢమైన అభిమానం ఉండేదో;

వారితో అతని సాంగత్యాలు ఎంత నిరంతరంగా ఆనందకరంగా, ఆహ్లాదకరంగా ఉండేవో;

మరియు ఇటలీకి అతని సన్నాహాలలో వారు ఇప్పుడు ఎంతటి విలువైన సహాయం అందించారో ఇక్కడ చెప్పడానికి అది నాకు గుర్తుచేయవచ్చు.

మనం చూసినట్లుగా, ఈ కవితను యార్క్‌షైర్‌లో, తన తొలి సహచరుడైన మిస్టర్ మిట్టన్ భాగస్వామిగా ఇప్పటికే పేర్కొనబడిన మిస్టర్ స్మిత్సన్ ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు వ్రాశారు;

మరియు ఈ పర్యటనను అతను ప్రస్తుత సంవత్సరంలో (ఏప్రిల్ 1844) మిస్టర్ స్మిత్సన్ అంత్యక్రియలకు హాజరైనప్పుడు, మరింత విచారకరమైన పరిస్థితులలో పునరావృతం చేశారు.

ఈ స్నేహితుని కుటుంబ సభ్యులు లేదా బంధువులతో అతని సంబంధాలు చాలా కాలం కొనసాగాయి. గత ఫిబ్రవరిలో, వరుసగా 26 మరియు 28 తేదీలలో, అతను లివర్‌పూల్‌లోని మెకానిక్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ మరియు బర్మింగ్‌హామ్‌లోని పాలిటెక్నిక్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ అనే రెండు గొప్ప సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించారు,

ఈ విషయాన్ని అతను 21వ తేదీ నాటి ఒక లేఖలో ప్రస్తావించారు.

నేను ఆ ప్రస్తావనను ఉదహరిస్తున్నాను, ఎందుకంటే అది ఒక సాహిత్యవేత్తగా తన స్థానం పట్ల ఆయనకున్న సున్నితమైన గౌరవాన్ని,

మరియు తన వర్గం యొక్క ప్రయోజనాలతో పాటు వారి భావాల పట్ల కూడా ఆయన చూపిన నిశితమైన శ్రద్ధను ఇంత తొందరగా తెలియజేస్తుంది.

ఈ లక్షణాలను ఆయన తన జీవితాంతం అనేక రకాలుగా మరియు తరచుగా గొప్ప ఆత్మత్యాగంతో కూడిన మార్గాలలో ప్రదర్శించారు. ఈ క్రింది విషయంలో నాకు సలహా ఇవ్వండి. ఈ రాత్రే నేను సమాధానం రాయాల్సి ఉంది (ఇప్పటికే ఒక పోస్ట్ సమయం దాటిపోయింది), కాబట్టి ఈ లేఖను తీసుకువచ్చిన వ్యక్తి ద్వారానే మీ సలహాను పంపండి. లివర్‌పూల్‌లోని ఈ సంస్థ చాలా సంపన్నమైనది; ఇందులో ఒక ఉన్నత స్థాయి వ్యాకరణ పాఠశాల (గ్రామర్ స్కూల్) ఉంది, అక్కడ పనిచేసే ఉపాధ్యాయులకు ఏడాదికి 2000 పౌండ్లకు పైగా జీతాలు అందుతాయి. (నిజం చెప్పాలంటే, ఈ సంస్థ ఎంత విస్తృతమైనదో చూస్తుంటేనే నాకు ఆశ్చర్యం, భయం కూడా వేస్తున్నాయి; ఈ ఉదయం నేను వారి పత్రాలను పరిశీలిస్తూ సతమతమవుతున్నాను). నిన్న, ఆ సంస్థ కార్యదర్శి నుండి నాకు ఒక వ్యాపార లేఖ అందింది; అందులో సోమవారం జరగబోయే కార్యక్రమాల క్రమం గురించి పేర్కొంటూ, ఇలా మొదలుపెట్టారు: “మా కమిటీ తరపున మీకు గౌరవపూర్వకంగా తెలియజేస్తున్నాము—మీరు లివర్‌పూల్‌కు వచ్చేటప్పుడు అయ్యే ఖర్చుల నిమిత్తం, ఇక్కడ 20 పౌండ్ల బ్యాంక్ డ్రాఫ్ట్‌ను జత చేస్తున్నాము.” నిజంగానే, ఆ డ్రాఫ్ట్ అందులో ఉంది. నాకైతే, దీన్ని తిరిగి ఇచ్చేయాలనే ఆలోచన బలంగా ఉంది—ఇప్పటికీ అదే అనిపిస్తోంది. 20 పౌండ్లు నాకేమీ పెద్ద విషయం కాదు; కానీ నా స్వేచ్ఛకు, స్వతంత్రతకు భంగం కలిగించే ఏ చిన్న విషయమైనా, దానికంటే ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువ విలువైనది. అయితే, ఇలా తిరిగి ఇచ్చేయడం సరైనదేనా, లేక ఇది ఏదో అహంకారంతో కూడిన ప్రవర్తనగా కనిపిస్తుందా అని నా మనసులో ఒక సందిగ్ధత మొదలైంది. అంతేకాకుండా, ఒక రచయితగా, ఆ సంస్థతో సంబంధం ఉన్న ఇతర సాహిత్య అధ్యాపకులకు సాధ్యం కాని ఒక ప్రత్యేక హోదాను నేను స్వీకరించడం ఎంతవరకు సమంజసం? మీకు అర్థమవుతోంది కదా? ఖచ్చితంగా అర్థమవుతుందనే అనుకుంటున్నాను. అసలు విషయం ఏమిటంటే: మాంచెస్టర్ సంస్థ ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉంది, వారు ఒక రకంగా పేదరికంలో ఉన్నవారిలా నా సహాయాన్ని కోరారు, వారు ఎటువంటి ఆర్థిక ఏర్పాట్లు చేయలేదు. బర్మింగ్‌హామ్ సంస్థ కూడా చాలా కష్టాల్లో ఉంటూ, అదే విధంగా నా సహాయాన్ని కోరింది. కానీ లీడ్స్ సంస్థ (చాలా బాగా అభివృద్ధి చెందుతోంది) మాత్రం, నా ఖర్చుల గురించి ఒక వ్యాపారపరమైన అంశంగా స్పష్టంగా పేర్కొంది. ఇక లివర్‌పూల్ సంస్థ విషయానికి వస్తే, వారు చాలా సున్నితమైన పద్ధతిలో, చివరి నిమిషం వరకు ఏమీ చెప్పకుండా, అకస్మాత్తుగా ఈ డబ్బును పంపారు. ఇప్పుడు, నిజంగా నేను ఏమి చేయాలి? ‘కర్నల్ జాక్’ తన దగ్గర ఉన్న బంగారాన్ని చూసి ఎంత అయోమయానికి గురయ్యాడో, ఇప్పుడు నేను కూడా ఈ చెక్కును చూసి అంతే అయోమయంలో ఉన్నాను. ఒకవేళ నిన్ననే దీన్ని నిప్పులో వేసి కాల్చేస్తే సమస్య పరిష్కారమవుతుందంటే, నేను ఖచ్చితంగా అలానే చేసేవాడిని. అది.

మీ అభిప్రాయం కోరడమైనది. బ్రుమ్మాగెమ్‌లో చాలా మంచి ప్రసంగం చేయడానికి నాకు తగిన కారణాలు ఉంటాయని నేను భావిస్తున్నాను; కానీ లివర్‌పూల్ గురించి నాకు అంత ఖచ్చితంగా తెలియదు:

అతి మర్యాదపై అనుమానాలు ఉన్నాయి.” నా అభిప్రాయం స్పష్టంగా డబ్బును వెనక్కి పంపడానికే, అందుకే అలా చేయడం జరిగింది.

పేర్కొన్న ప్రదేశాలలో ఉత్సాహభరితమైన శ్రోతలకు సక్రమంగా అందించబడిన రెండు ప్రసంగాలు బాగున్నాయి, మరియు రెండూ, తగిన మార్పులతో, ఒకే ఇతివృత్తాన్ని కలిగి ఉన్నాయి: బర్మింగ్‌హామ్‌లోని తన ప్రజాదరణ పొందిన ప్రేక్షకులకు వారి సంస్థ యొక్క సూత్రం, అంటే సమగ్రమైన మరియు మతాతీతమైన విద్య, మాత్రమే సురక్షితమైనదని చెప్పడం, ఎందుకంటే సద్గుణం అంటే ఏమిటో తెలుసుకునే మార్గాలను వారికి ఇవ్వకుండా, సద్గుణం కంటే దుర్గుణాన్ని ఇష్టపడినందుకు ఏ సమాజం కూడా ప్రమాదం లేకుండా మనుషులను శిక్షించలేదని చెప్పడం; మరియు లివర్‌పూల్‌లోని తన ఉన్నత వర్గ ప్రేక్షకులకు గుర్తుచేయడం, అదృష్టవశాత్తూ వారే మంచి విద్యను పొందినట్లయితే, వారు ఆ ప్రయోజనాన్ని అందరికీ మరింతగా విస్తరించడానికి ప్రయత్నించాలని, ఎందుకంటే, హోదా, సంపద లేదా తెలివితేటలకు ఎంత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాల్సి ఉన్నప్పటికీ, వాటికి అతీతమైన ఒక ఔన్నత్యం ఇంకా ఉందని, అది కవి పద్యంలో సహజంగా మరియు విద్య ప్రసాదించగల శక్తిలో వ్యక్తమవుతుందని చెప్పడం.

ఏది ఏమైనప్పటికీ, నాకు అనిపిస్తుంది,

మంచిగా ఉండటమే గొప్పతనం:

నిజమైన హృదయాలు కిరీటాల కన్నా గొప్పవి,

మరియు నిరాడంబరమైన విశ్వాసం నార్మన్ రక్తం కన్నా గొప్పది.

తిరిగి వచ్చినప్పుడు, అతను స్వయంగా తప్పించుకోగలిగిన కొంత బాధను అనుభవించాడు.

అడెల్ఫీలో జరిగిన ఆ చిన్న కథ యొక్క నాటకీయ ప్రదర్శన గురించి అతను నాకు ఇలా రాశాడు: “నిన్న రాత్రి నేను ‘కారోల్’ చూశాను. మామూలు కన్నా బాగుంది, మరియు

రైట్ బాబ్ క్రాచిట్‌ను ఆస్వాదిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది, కానీ నాకు మాత్రం ‘హృదయ విదారకంగా’ ఉంది. ఓ దేవుడా! దీని గురించి ఏమైనా ముందస్తు సూచన నా మనసులో ఉంటే ఎంత బాగుండేది! అయినా ఓ. స్మిత్ నేను ఊహించిన దానికంటే

విసుగు పుట్టించేంత బాగా నటించాడు. ఆ రకమైన మాంసం సగం ఉడికి ఉండటం గొప్ప ఊరటనిస్తుంది; మరియు అతని ముఖం చాలా పరిపూర్ణంగా ఉంది.”

వీటి నుండి అతను అనుభవించిన బాధల గురించి

డికెన్స్ ఒక విషాదకరమైన పిచ్చివాడి పాత్రలో (అతనికే తెలియకుండానే చాలా సమర్థవంతంగా) ఒక లేఖ రాసిన దానికి ఒక నెల ముందు, ఆయన నాకు ఒక లేఖ రాశారు. ఆ సమయంలో ఆయన తన ప్రసిద్ధ నవలలోని ఒక అధ్యాయాన్ని రాస్తున్నారు; అందులో పెక్‌స్నిఫ్ (Pecksniff) పాత్రకు తగిన శాస్తి జరుగుతుంది. అయితే, ఆ లేఖలోని చివరి భాగంలో ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన మాటల కోసం నేను దానిని ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను: “‘హిబెర్నియా’ (Hibernia) నౌక ద్వారా మాక్రీడీ (Macready) నుండి నాకు లేఖ అందింది. నేను నిరంతరం కష్టపడి పనిచేస్తున్నాను, కానీ వాతావరణం అనుకూలించకపోవడంతో పని వేగంగా సాగడం లేదు. మీరు సూచించినట్లుగా ఒక చిన్న పొరపాటును సరిదిద్దాను; మీకు నచ్చని ఆ సన్నివేశాన్ని తొలగించి, అక్కడ ఆ సందర్భంలోని తొందరపాటును ప్రతిబింబించేలా కొన్ని పదాలను చేర్చాను. న్యూ ఆర్లిన్స్‌లో బానిసత్వం గురించి మాక్రీడీ ఒక చిన్న సందేహాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ, ‘కానీ…’ (but) అని ఆగిపోయారు. న్యూ ఆర్లిన్స్‌లోనే కదా, ఒక వ్యక్తికి మరణశిక్ష పడింది? దేవుడంటే భయం లేక, బానిసగా ఉన్న ఒక వ్యక్తిని హింసకు అప్పగించనందుకు అతనికి ఈ శిక్ష పడింది! ఆ దేశంలో ఉన్న అతిపెద్ద ఫిరంగి ఇంకా పేలలేదు—కానీ అది ఖచ్చితంగా పేలుతుంది. మనకు దగ్గరగా కూడా ఇలాంటి పేలుళ్లు జరగకుండా దేవుడే కాపాడాలి! నిజం చెప్పాలంటే, ‘సమాజం’ అని పిలవబడే ఆ వర్గంలోకి వెళ్ళినప్పుడల్లా నాకు విసుగు, అసహ్యం, ద్వేషం కలుగుతాయి; అందుకే నేను దానిని పూర్తిగా తిరస్కరిస్తాను. వారిలో ఉన్న అపారమైన అహంకారాన్ని, బయటి ప్రపంచంలో ఏం జరుగుతుందో తెలియని వారి అజ్ఞానాన్ని చూస్తుంటే, ఆ సమాజం తనను తాను సంస్కరించుకోలేని స్థితికి చేరుకుందని నాకు అనిపిస్తుంది. ఇక వేరే మార్గం లేక, ఇతరుల చేత సంస్కరించబడటానికి లేదా ఈ భూమి మీద నుండి తుడిచిపెట్టుకుపోవడానికి అది సిద్ధం కావాల్సిందే.” దీనిని బట్టి, ఆ సమయంలో ఆయనలో పాత రాడికల్ (మార్పును కోరుకునే) భావజాలం మళ్ళీ బలంగా ఉద్భవించిందని అర్థమవుతోంది. అంతేకాకుండా, ఇటీవల ఆయన ‘మార్నింగ్ క్రానికల్’ (Morning Chronicle) పత్రికలో కొన్ని వ్యాసాలు రాయడం ద్వారా తన ఈ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసేవారు.

ఆయన రాసిన కొన్ని వ్యాసాలు ప్రజల్లో చర్చకు దారితీయడంతో, ఆ పత్రికా యాజమాన్యం ఆయనను క్రమంగా వ్యాసాలు రాయమని కోరింది; అందుకు ప్రతిఫలంగా ఒక్కో వ్యాసానికి పది గినియాలు (ten guineas) చెల్లించేందుకు అంగీకరించారు. అయితే, అతని పాత మిత్రుడు ‘బ్లాక్’ స్థానంలో వచ్చిన సంపాదకుడు చాలా వివేకంతో ఒక విషయాన్ని ఎత్తిచూపాడు. అప్పట్లో అతను రాసిన వ్యాసాలు విజయవంతం కావడంతో, ఆ సమయంలో అడిగినంత మొత్తాన్ని ఇచ్చే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, భవిష్యత్తులో కూడా అంత మొత్తాన్ని నిరంతరాయంగా చెల్లించడం కష్టమని ఆయన పేర్కొన్నాడు (1844 మార్చి 7 నాటి లేఖలో ఆయన స్వయంగా రాసిన దాని ప్రకారం). దీనిపై ఒక అవగాహనకు వచ్చారు: అతను స్వచ్ఛందంగా వ్యాసాలు రాస్తాడు, ఆ తర్వాత వచ్చే ఫలితాలను బట్టి పారితోషికం నిర్ణయించుకుంటారు. “అప్పుడు ఆ సంపాదకుడు ఇలా అన్నాడు—దీని గురించి మీరు తీరికగా ఆలోచించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను—ఒకవేళ నేను విదేశాలకు వెళ్తే, అక్కడ నాకు అనిపించిన విషయాలు, కలిగిన అనుభూతులు, చిన్న చిన్న వర్ణనలతో కూడిన లేఖలను—నాకు నచ్చిన పేరుతో—వారానికి ఒకటి చొప్పున రాయడం సాధ్యమేనా? ఒకవేళ సాధ్యమైతే, నేను వాటిని ‘క్రానికల్’ (Chronicle) పత్రిక కోసం రాస్తానా? అలా రాస్తే, దానికి ప్రతిఫలంగా ఎంత ఆశించవచ్చు?” అని అడిగాడు. ఇలాంటి రచనల కోసం ‘ఈస్ట్‌హోప్’ (Easthope) ఎంతైనా చెల్లించడానికి సిద్ధపడతాడని ఆయన భావించాడు. అటువంటి ఆలోచన నాకు ఎప్పుడూ రాలేదని, పైగా అటువంటి రచనల విలువ ఎంత ఉంటుందో ఆయనకు సరిగ్గా తెలియదేమోనని నాకనిపించిందని నేను అతనితో చెప్పాను. అతను తన మాటనే మళ్ళీ చెప్పాడు; అటువంటి లేఖలు రాయడం నాకు సరైనదేనా కాదా అని ఆలోచిస్తానని నేను అతనికి మాట ఇచ్చాను. దీనికి ఉన్న లాభనష్టాలను చాలా జాగ్రత్తగా బేరీజు వేసుకోవాలి. నేను ఏ వైపు మొగ్గు చూపుతున్నానో ఇప్పుడే చెప్పను, కానీ ఒకవేళ మన అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉన్నా లేదా ఏదైనా విషయంలో సందిగ్ధత ఏర్పడినా, మనం బ్రాడ్‌బరీని, ఎవాన్స్‌ను సంప్రదిద్దాం. మన ఇద్దరి ఆలోచనలు ఒకేలా ఉండే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది, కానీ మీకు అన్ని విషయాలు తెలిసి ఉండాలనే ఉద్దేశంతోనే ఈ సుదీర్ఘ వివరణ రాస్తున్నాను.” ఈ వివరణ ఏమాత్రం తక్కువ ప్రాముఖ్యత కలిగినది కాదు; ఎందుకంటే, ‘క్రానికల్’ పత్రికకు ‘కాదు’ అని చెప్పడం ఎంతవరకు వివేకవంతమైనదో అనే విషయంలో మా మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు లేనప్పటికీ, ప్రస్తావించబడిన ఆ ‘సదస్సు’ ఏదేమైనా జరిగింది.

మరియు దానిలోనే, పన్నెండు నెలల తర్వాత అతను చేపట్టబోయే మరో వార్తాపత్రికా సంస్థకు బీజం పడింది. దానికి కూడా ‘కాదు’ అని సమాధానమిచ్చి ఉంటేనే అతను మరింత వివేకవంతుడై ఉండేవాడు.

బయలుదేరడానికి సన్నాహాలు ఇప్పుడు చురుకుగా సాగుతున్నాయి,

ముఖ్యంగా దానికి అవసరమైన రెండు ముఖ్యమైన అనుబంధాల కోసం, ఒక కొరియర్ మరియు ఒక బండి కోసం అతను చేస్తున్న విచారణలు. ఇక బండి విషయానికొస్తే, తక్కువ డబ్బుకే “ఏదైనా మంచి పాత, చిరిగిన రంపపు బండి—’పాంటెక్నికన్’ పత్రిక మూలల్లో దాక్కునే ఆ భారీ మాయారూపాలలో ఒకటి”—దొరకవచ్చని అతనికి తట్టింది; మరియు సరిగ్గా అలాంటిదే అతనికి అక్కడ దొరికింది; దాని నిర్వాహకుడూ దాని చరిత్రను చెబుతుండగా, అతను ఒక సంపూర్ణ భావోద్వేగ యాత్రికుడిలా దానిలోపల కూర్చున్నాడు. సౌకర్యం విషయానికొస్తే–చూద్దాం–అది దాదాపు మీ గ్రంథాలయం అంత పరిమాణంలో ఉంటుంది; రాత్రి దీపాలు, పగటి దీపాలు, జేబులు, ఇంపీరియల్ సైజు అక్షరాలు, తోలు నేలమాళిగలు, ఇంకా అత్యంత అసాధారణమైన ఏర్పాట్లతో. పరిహాసం పక్కన పెడితే, అదొక అద్భుతమైన యంత్రం. మీరు దాన్ని చూసినప్పుడు (ఒకవేళ మీరు దాన్ని చూస్తే) మొదట దాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతారు, ఆ తర్వాత ‘అద్భుతంగా ఉంది, మిత్రమా’ అని ప్రకటిస్తారు.

దానిపై అరవై పౌండ్లు అని రాసి ఉంది; అతను దాన్ని నలభై ఐదు పౌండ్లకు కొన్నాడు; దాని పట్ల నాకున్న భావాలను అతను ముందుగానే చాలా సరిగ్గా వర్ణించాడు. ఒక దూతను కనుగొనడంలో అతను మరింత అదృష్టవంతుడయ్యాడు; ఈ విజయాల తర్వాత మూడవది కూడా వచ్చింది, అది చాలా ఆశాజనకంగా కనిపించినా, ఫలితం అంత సంతృప్తికరంగా లేదు. అతని ఇల్లు అంత జాగ్రత్త లేని వారికి అద్దెకు ఇవ్వబడింది.

ఆ కౌలుదారు ఊహించని విధంగా డెవాన్‌షైర్-టెర్రస్‌ను తీసుకోవడానికి ముందుకు రావడంతో,

ఇంగ్లాండ్‌లో అతను ఉన్న చివరి వారం లేదా రెండు వారాలలో అతను

ఓస్నాబర్గ్-టెర్రస్‌లో తాత్కాలిక వసతిలోకి వెళ్ళాడు; మరియు అతను

HAPTER V.

ఆ యాత్రా బృందం జూలై 14వ తేదీ, ఆదివారం సాయంత్రం మార్సెయిల్స్‌కు చేరుకుంది. పారిస్‌లో వెటురినో గుర్రాలు దొరక్కపోవడంతో, వారు తపాలా ద్వారా వచ్చారు; తొమ్మిది గుర్రాలకు డబ్బు చెల్లించి, కేవలం నాలుగు మాత్రమే తీసుకువచ్చారు,

తద్వారా ఇంగ్లాండ్‌లో ఆ నాలుగు గుర్రాలకు అయ్యే ఖర్చుతో పోలిస్తే మైలుకు ఒక షిల్లింగ్ ఆదా చేశారు.

అయితే, అప్పటివరకూ ప్రయాణ ఖర్చు ఎంత ఎక్కువగా ఉందంటే,

“దూరం, సరుకుల బండి, చూడదగ్గ ప్రదేశాలు, ఇంకా అన్నిటితో కలిపి,” వారు తమ గమ్యస్థానానికి చేరేలోపే రెండు వందల పౌండ్లు దాదాపుగా ఖర్చయిపోయాయి. మిగతా విషయాల్లో విజయం సంపూర్ణంగా ఉంది.

పిల్లలు తమ తీవ్రమైన కష్టాల్లో ఏడవలేదు,

భయంకరమైన రోడ్లపైన కూడా బండి తేలికగా ప్రయాణించింది,

ఆ దూత ఒక రత్నంలాంటివాడని నిరూపించుకున్నాడు.

“వింతైన మరియు పూర్తిగా కొత్త పరిస్థితుల మధ్య,” డికెన్స్ మార్సెయిల్స్ నుండి నాకు రాశారు, “నా పాత తల పక్కనే ఒక కొత్త తల పెట్టినట్లు అనిపిస్తోంది.”

తన ప్రయాణంలోని ప్రతి దశలో ఆ వృద్ధుడు తన తెలివైన, దయగల పరిశీలనతో తనకు ఎలా సహాయపడ్డాడో, అతను ప్రచురించిన యాత్రా గ్రంథం చెబుతుంది. వాటన్నిటి గురించి ఇక్కడ చెప్పడానికి ఏమీ ఉండదు; కానీ, తన ప్రయాణం ప్రారంభంలో జరిగిన రెండు అనుభవాలు మాత్రం ప్రస్తావించదగినంత ప్రత్యేకతను కలిగి ఉన్నాయి. వాటి గురించి అతను నాకు తర్వాత చెప్పాడు.

కొద్దికాలం క్రితమే, నాణేలు దొంగిలించాడనే అనుమానంతో పట్టుబడిన ఒక బౌలోన్ స్టీమర్ కెప్టెన్ గురించి ప్రజల్లో కొంత ఆసక్తి నెలకొంది. అయితే, యజమానులు బహిరంగంగా క్షమాపణ చెప్పిన తర్వాత, వారు అతన్ని తిరిగి విధుల్లోకి తీసుకున్నారు. వారిని అవతలి ఒడ్డుకు తీసుకువెళ్లాల్సిన పడవలో డికెన్స్ అడుగుపెట్టగానే, దాని కెప్టెన్ రూపాన్ని చూసి ఆకర్షితుడయ్యాడు. కొన్ని నిమిషాల సంభాషణ తర్వాత, అతనే ఆ కెప్టెన్ అని కనుగొన్నాడు. తన రహస్యాలను పంచుకున్న సాదాసీదా మాటలను నాకు అనుకరిస్తూ, “ఇంత నిజాయితీపరుడైన, నిరాడంబరమైన, మంచి వ్యక్తిని నేను ఎన్నడూ చూడలేదు,” అని డికెన్స్ అన్నాడు. బౌలోన్ (Boulogne) ప్రజలు అతనికి ఒక వెండి పాత్రను బహుకరించారని ఆయన చెప్పారు. “కానీ దేవుడా! అతని మనసు మళ్లీ కుదుటపడటానికి అంతకంటే ఎంతో ఎక్కువ అవసరమైంది; వారాల తరబడి అతను చాలా కుంగిపోయి, నిరాశలో మునిగిపోయాడు. చూడండి, అది ‘న్యూగేట్’ (Newgate – జైలు)! సముద్రయానం చేసే ఒక వ్యక్తికి, ఒకప్పుడు అందరిలోనూ తల ఎత్తుకుని తిరిగినవాడికి, ఈ ప్రాంతంలోనే కాదు—ఎక్కడైనా సరే—మరెవరికీ లేనంత మంది స్నేహితులు ఉన్న వ్యక్తికి, అదెంతటి దారుణమైన పరిస్థితి!”

అతను విదేశీ భాషను మొదటిసారిగా ఎదుర్కొన్నది అక్కడికి చేరుకోగానే జరిగింది. డబ్బు కోసం బ్యాంకుకు వెళ్ళిన అతను, కౌంటర్ వెనుక ఉన్న గుమాస్తాతో ఫ్రెంచ్ భాషలో చాలా శ్రమపడి, స్పష్టంగా సుదీర్ఘమైన మాటలు చెప్పాడు. కానీ, ఆ గుమాస్తా లండన్‌లోని ‘లంబార్డ్ స్ట్రీట్’ (Lombard-street) శైలిలో, చాలా ప్రశాంతంగా, “సార్, మీకు డబ్బు ఎలా కావాలి?” అని అడగడంతో అతను ఒక్కసారిగా అయోమయంలో పడిపోయాడు. చివరకు, అందరిలాగే అతను కూడా ఐదు ఫ్రాంకుల నాణేల రూపంలో డబ్బు తీసుకున్నాడు. అయితే, ఆ నాణేలు చాలా అసౌకర్యంగా అనిపించాయి; ఎందుకంటే అతనికి చాలా ఎక్కువ మొత్తంలో డబ్బు అవసరమై, వాటిని రెండు చిన్న సంచులలో మోయాల్సి వచ్చింది. ఆ సంచులు ఎక్కడో పోగొట్టుకున్నాననే భయం అతనికి పదేపదే కలిగేది, అప్పుడు అతను ఒక్కసారిగా కంగారుపడి, వేడెక్కిపోయినట్లుగా ఆందోళన చెందేవాడు.

జూలై 16, మంగళవారం సాయంత్రానికి అతను జెనోవా (Genoa) శివారు ప్రాంతమైన అల్బారో (Albaro) లోని ఒక విల్లాకు చేరుకున్నాడు. ‘గోర్-హౌస్’ (Gore-house) మిత్రుల సలహా మేరకు, నగరంలో నివాసం ఏర్పాటు చేసుకోకముందు వేసవి నెలలను ఇక్కడ గడపాలని అతను నిర్ణయించుకున్నాడు. అక్కడ లార్డ్ బైరాన్ (Lord Byron) నివసించిన ఇంటిని తీసుకోవాలని అతను ఆశించాడు, కానీ అది నిర్లక్ష్యానికి గురై, ఇప్పుడు ఒక సాధారణ, నాసిరకం వైన్ షాపుగా మారిపోయింది. అప్పుడు ఆ బాధ్యతను అంగస్ ఫ్లెచర్ (Angus Fletcher) అనే వ్యక్తికి అప్పగించారు; అతను అప్పట్లో జెనోవా సమీపంలోనే నివసిస్తుండేవాడు. అతను ఒక నివాసాన్ని అద్దెకు తీసుకున్నాడు, కానీ దాని అసలు విలువ కంటే చాలా ఎక్కువ అద్దె చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఆ ఇల్లు ఏమాత్రం ఆకర్షణీయంగా గానీ, ఆసక్తికరంగా గానీ లేదు; పైగా, అది చూడగానే ఒక ‘గులాబీ రంగు జైలు’లా అనిపించి, కొత్తగా వచ్చిన అతనికి మొదటి చూపులోనే చెడు అభిప్రాయాన్ని కలిగించింది. “ఇది,” అని ఆయన నాతో అన్నారు,

“మీరు ఊహించగలిగే దానికంటే అత్యంత ఏకాంతమైన, తుప్పు పట్టిన, స్తంభించిపోయిన, పాతబడిన ప్రదేశం ఇది. మీరు ఒక్కసారి ఆ ప్రాంగణాన్ని చూడగలిగితే ఎంత బాగుండు! నేను ఇంటికి ఆ వైపు వెళ్ళినప్పుడల్లా కిందకు చూస్తుంటాను; అక్కడ ఉన్న గుర్రపు శాల నిండా రకరకాల ‘కీటకాలు, చిన్న చిన్న జీవులు’ (నా అద్భుతమైన స్నేహితుడి మాటలను ఉటంకిస్తున్నందుకు క్షమించండి) ఉంటాయి. వాటిని చూస్తుంటే, ఎప్పుడైనా ఒక గుర్రపు బండిని, లెక్కలేనన్ని చురుకైన ఈగలు (fleas) పూన్చుకుని, తమకు నచ్చిన చోటికి లాక్కెళ్ళిపోతాయేమో అనిపిస్తుంది! మా ఇంట్లో ఇద్దరు ఇటాలియన్ పనివాళ్లు ఉన్నారు. వారిలో ఎవరో ఒకరు మా పనివాళ్లతో జెనోవా మాండలికంలో చాలా వేగంగా, ఉద్వేగంగా మాట్లాడుతుంటే, దానికి ప్రతిగా మా పనివాళ్లు ఇంగ్లీషులో అంతే ధారాళంగా (మరియు చాలా గట్టిగా—ఎదుటివారు ఇటాలియన్లు మాత్రమేనని కాకుండా, వారికి వినికిడి శక్తి కూడా లేదని భావించినట్లుగా!) సమాధానం ఇస్తుంటారు. ఇది చూడటానికి చాలా హాస్యాస్పదంగా ఉంటుంది. జెనోవా ప్రజల సంభాషణ శైలి చాలా ఉత్సాహంగా, సైగలతో కూడి ఉంటుంది; వీధిలో ఇద్దరు సామాన్య వ్యక్తులు ఎంతో స్నేహపూర్వకంగా మాట్లాడుకుంటున్నా, వారు ఇప్పుడే ఒకరినొకరు పొడుచుకోబోతున్నారేమో అన్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఇది చూసే కొత్త వ్యక్తులకు చాలా ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది—వారు నిజంగానే ఒకరినొకరు పొడుచుకోకపోవడం చూసి!”

అక్కడ ఉన్న వేడి ఆయన ఊహించిన దానికంటే తక్కువగానే అనిపించింది; అయితే ‘సిరోకో’ (సముద్రం వైపు నుండి వీచే వేడి గాలులు) మాత్రం భిన్నం. వారు సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండటం, ఆ గాలులు నేరుగా ఇంటి వైపు వీచడం వల్ల, గాలి లేని సమయాల కంటే అప్పుడు మరింత వేడిగా అనిపించేది. “ముఖ్యంగా ఉదయాన్నే నిద్రలేచినప్పుడు ఈ వేడి తీవ్రత ఎక్కువగా తెలుస్తుంది. అప్పుడు వాతావరణం ఎంత ఉక్కపోతగా ఉంటుందంటే, దుస్తులు ధరించడం కొనసాగించాలంటేనే చాలా దృఢ సంకల్పం కావాలి; లేదంటే, ఎక్కడ పడితే అక్కడ పడిపోయి అలాగే ఉండిపోవాలనిపిస్తుంది.” ఆయనకు అలా అనిపించింది.

అల్బారోలో ఆయనకు అత్యంత విలువైన పరిచయస్థుడు ఫ్రెంచ్ కాన్సల్-జనరల్. ఆయన మన సాహిత్య అధ్యయనకర్త; ఫ్రెంచ్ పత్రికల్లో ఒకదానిలో మన సాహిత్యంపై వ్యాసాలు కూడా రాశారు. ఆయన తన ఆంగ్ల భార్యతో కలిసి పక్కనే ఉన్న విల్లాలో నివసించేవారు. అయితే, ఆ విల్లా చుట్టూ ద్రాక్ష తోటలు ఎంత విచిత్రంగా అడ్డుగా ఉండేవంటే, పక్కపక్కనే ఉన్న ఆ రెండు ఇళ్ల మధ్య ప్రయాణించాలంటే ఒక మైలు దూరం చుట్టూ తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చేది.[82] ఆగస్టు నెలలో రాసిన ఒక లేఖలో, తనకు పరిచయమైన ఈ కొత్త మిత్రుడి రాక గురించి ఆయన ఎంతో ఆసక్తికరంగా పేర్కొన్నారు. ఫ్రెంచ్ సత్రాల గురించి సరదాగా వివరిస్తూనే, ఆ విషయాన్ని పక్కన పెట్టి, ఫ్లెచర్ గీసిన పెన్సిల్ చిత్రం ఆధారంగా ఒక విల్లా గురించి ఆయన నాకు పరిచయం చేశారు. దానికి ‘విల్లా డి బెల్లా విస్టా’ (Villa di Bella vista) అనే గొప్ప పేరు ఉన్నప్పటికీ, దాని యజమాని పేరును బట్టి ఆయన దానిని ‘బగ్నెరెల్లో’ (Bagnerello) అని పిలిచేవారు. మిత్రమా, ఇది చాలా ఖచ్చితంగా ఉంది.

దీని గురించి మీకు వివరిస్తాను. మీరు ఇప్పుడు మా ద్రాక్ష తోటలో, ద్రాక్షలు మరియు అంజూరపు చెట్ల మధ్య నిలబడి ఉన్నారు. మీరు ఇంటి వైపు చూస్తున్నప్పుడు, మీ వెనుక మధ్యధరా సముద్రం ఉంది. ఇక్కడ కనిపిస్తున్న చిత్రంలో, నాలుగు వైపులకు గాను రెండు వైపులా కనిపిస్తున్నాయి. కింది అంతస్తు (ఇది దాదాపు తీగలతో కప్పబడి ఉంది) లో హాలు, వైన్ నిల్వ చేసే గది (వైన్-సెల్లార్) మరియు కొన్ని నిల్వ గదులు ఉన్నాయి. మొదటి అంతస్తులో ఎడమ వైపున ఉన్న మూడు కిటికీలు ‘సాలా’ (పెద్ద గది)కి చెందినవి; ఇది చాలా ఎత్తుగా ఉండి, తెల్లని సున్నం పూయబడి ఉంటుంది. దీనికి మూల తిరిగిన తర్వాత మరో రెండు కిటికీలు కూడా ఉన్నాయి. నాలుగవ కిటికీ ఒకప్పుడు భోజన గదికి చెందినది, కానీ గాలి వెలుతురు బాగా ఉండాలని నేను పిల్లల గదుల్లో (నర్సరీలలో) ఒకదానిని మార్చాను; ఇప్పుడు ఆ కిటికీ ఆ గదికి చెందుతుంది. కుడివైపున ఉన్న ఐదవ మరియు ఆరవ కిటికీలు నా గదికి (మరియు నా భార్య గదికి) వెలుతురును అందిస్తాయి; కుడివైపు మూల తిరిగిన తర్వాత కనిపించే మొదటి కిటికీ—ఇది నీడలో ఉంది—కూడా మా గదిలో భాగమే. ఆ తర్వాత నీడలో ఉన్న కిటికీ, మిస్ హెచ్ (Miss H.) గారి గదికి చెందినది. ఆ పక్కనే పిల్లల గదికి చెందిన కిటికీ ఉంది; దీనికి మూల తిరిగిన తర్వాత మరికొన్ని కిటికీలు కూడా ఉన్నాయి. ఇంటికి ఎడమ వైపున విస్తరించి ఉన్న భాగం ఒక టెర్రస్ (అరుగు); ఇది అదే అంతస్తులో ఉన్న డ్రాయింగ్ రూమ్‌లోని ఒక పెద్ద తలుపు (ఫ్రెంచ్ విండో) ద్వారా బయటకు వస్తుంది. ఇది ప్రాంగణానికి (కోర్ట్‌యార్డ్‌కు) ఒక వైపుగా ఉంటుంది. పై అంతస్తులో ఉన్న కిటికీలు అక్కడ ఉన్న అనేక గదులకు చెందినవి; వీటిలో నాలుగవ కిటికీ మిగిలిన వాటి కంటే పొడవుగా ఉండి, ఎఫ్. (F.) గారి పడకగదికి చెందినది. అక్కడ ఒకటి లేదా రెండు వంటగదులు మరియు నా డ్రెస్సింగ్ రూమ్ కూడా ఉన్నాయి, కానీ ఈ కోణం నుండి అవి మీకు కనిపించవు. ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న వంటగదులు మరియు ఇతర గదులు కింద అంతస్తులో, ఇంటి పైకప్పు ఎక్కడైతే పొడవుగా ఉంటుందో, ఆ భాగంలో ఉన్నాయి. మీ ఎడమ వైపున, సుమారు రెండు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న జెనోవా అఖాతం అవతల, ఆల్ప్స్ పర్వత శ్రేణులు సుదూర క్షితిజం వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి; మీ కుడివైపున, మూడు లేదా నాలుగు మైళ్ల దూరంలో, పర్వత శిఖరాలు కనిపిస్తున్నాయి… కోటలు ఉన్నాయి. వాటి మధ్య ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశంలో అక్కడక్కడా విల్లాలు కనిపిస్తాయి—కొన్ని ఆకుపచ్చగా, కొన్ని ఎర్రగా, కొన్ని పసుపు రంగులో, కొన్ని నీలం రంగులో, మరికొన్ని (మాది కూడా వీటిలో ఒకటి) గులాబీ రంగులో ఉన్నాయి. నేను చెప్పినట్లుగా, మీ వెనుక వైపు సముద్రం ఉంటుంది; దాని ముందు, కఠినమైన రాళ్ల కుప్పపై, సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్ అనే శిథిలమైన చర్చికి చెందిన సన్నని ఇటాలియన్ శైలి టవర్ పైకి లేచి కనిపిస్తుంది. మీరు ప్రాంగణం గుండా వెళ్లి, గేటు దాటి, ఒక ఇరుకైన దారి వెంట సముద్రం వైపు వెళ్లవచ్చు. గమనించండి: ప్రధాన హాలు (సాలా) నేరుగా ఇంటి పైకప్పు వరకు ఉంటుంది; దీని పైకప్పు శంకువు ఆకారంలో ఉండి, దాని వంపు మొదలయ్యే చోట చిన్న పడకగదులు నిర్మించబడ్డాయి. మా ఇంట్లో వాస్తుపరమైన వైభవం ఏమీ లేకపోయినా, చాలా విశాలమైన స్థలం ఉందని మీరు గమనించవచ్చు. ఇక్కడ నేను రోజులు తరబడి కేవలం ద్రాక్ష తీగలను, సముద్రాన్ని మాత్రమే చూస్తూ గడుపుతున్నాను… దేవుడా! మీరు ఒక వారం లేదా రెండు వారాల పాటు ఇక్కడికి వస్తే ఎంత బాగుండు! ఇక్కడ దొరికే తెల్లని వైన్‌ను రుచి చూడవచ్చు—ధర కూడా చాలా తక్కువ, పింట్ (సుమారు అర లీటరు)కు చాలా తక్కువ పైసలే పడుతుంది. ఇది చాలా అద్భుతంగా ఉంటుంది! ఆ తర్వాత, ఏడు రోజుల గడిచిన మీదట: “నా దగ్గర ఇప్పుడు కాగితాలు, సిరాబుడ్డి, ఇతర పరికరాలు ఉన్నాయి (ఒస్నాబర్గ్ టెర్రస్ నుండి వచ్చిన పెట్టె గత గురువారమే చేరింది). ఇప్పుడు నేను క్రిస్మస్ పుస్తకం గురించి—ప్రతిరోజూ ఉదయం చేస్తున్నట్లుగానే—ఒక వృత్తిపరమైన దృక్పథంతో ఆలోచించగలను. నా కాగితాలను సర్దుకున్నాను, కలాలను ఎప్పటిలాగే అమర్చుకున్నాను. ఆ అమరిక మీకు తెలిసే ఉంటుంది, కదూ? నా పుస్తకాలు ఇంకా కస్టమ్స్ కార్యాలయం నుండి బయటకు రాలేదు; వోల్టేర్ రాసిన కొన్ని సంపుటాల విషయంలో నాకు ఆందోళనగా ఉంది… నేను ఇంటిలోని ప్రధాన పడకగదిలో కూర్చుని రాస్తున్నాను. మధ్యాహ్నం పన్నెండు గంటలు దాటిన కొద్దిసేపటికే, ఇంటి పక్కన ఉన్న మూల కిటికీ నుండి సూర్యరశ్మి తొలగిపోతుంది. అప్పుడు నేను కిటికీ తెరలను పూర్తిగా తెరిచి, నా కాగితాల నుండి తల ఎత్తి సముద్రాన్ని, పర్వతాలను, రంగు వెలిసిపోయిన విల్లాలను, ద్రాక్ష తోటలను, ఎండ వేడికి తెల్లగా మెరిసిపోతున్న కోటను—అక్కడ డ్రా-బ్రిడ్జ్ మీద తన తుపాకీ వెడల్పు మాత్రమే ఉన్న నీడలో నిలబడిన కావలివాడిని—మరియు ఆకాశాన్ని, నాకు నచ్చినన్నిసార్లు చూస్తూ ఉండవచ్చు. ఇది ఎంతో ప్రశాంతమైన, అదే సమయంలో ఎంతో ఉల్లాసకరమైన దృశ్యం. అత్యంత నిశ్శబ్దమైన వాతావరణం.”

అయితే, అప్పటికి ఇంకా రాయడం మొదలుపెట్టే సమయం రాలేదు. ఆయన చిన్న కుమార్తె కేట్‌కు తీవ్ర అనారోగ్యం కలగడంతో ఆయన చాలా ఆందోళనకు గురయ్యారు. ఆ తర్వాత, ఇటాలియన్ వ్యాకరణాన్ని స్వయంగా నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టినప్పటికీ, చివరకు ఒక ఉపాధ్యాయుడి సహాయం తీసుకోవాల్సి వచ్చింది; ఈ భాషాభ్యాసానికి కొంత సమయం పట్టింది. కానీ, ఆయనకు భాష నేర్చుకోవడంలో మంచి నైపుణ్యం ఉంది. ఒక నెల రోజుల కృషి తర్వాత (ఆగస్టు 24న), ఆయన నాతో ఇలా చెప్పారు: ఇప్పుడు తాను ఏదైనా దుకాణంలో లేదా కాఫీ హౌస్‌లో తనకు కావలసిన దానిని ఇటాలియన్ భాషలోనే అడగగలనని, అంతేకాకుండా ఆ భాషను బాగా చదవగలనని తెలిపారు. “నేను ఇక్కడ ఒంటరిగా తిరుగుతుంటే, మీకు తెలియకుండానే మీరు నన్ను చూడగలిగితే బాగుండును” (సెప్టెంబర్ 16న ఆయన ఇలా రాశారు), “ఇప్పుడు వీధుల్లో నేను సింహంలా ధైర్యంగా తిరుగుతున్నాను. వేరే మార్గం లేనప్పుడు, మనిషి ఎంత ధైర్యంగా కొత్త భాషలో మాట్లాడటం మొదలుపెడతాడో చూస్తుంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది!”

అతను మత సంస్థల గురించి తొందరగా చాలా విచారణలు చేశాడు, మరియు వాటిలో ఒకటి, అది నిజంగా ఏమిటో అతను కనుగొనక ముందే, అతని ఉత్సుకతను రేకెత్తించి, గందరగోళానికి గురిచేసింది. వీధి నుండి కనిపించేదల్లా ఒక పెద్ద ఎత్తైన గోడ, అది చూడటానికి ఒంటరిగా ఉన్నట్లు అనిపించింది, ఒక ఉమ్మడి గోడ కంటే మందంగా లేదు,

దానికి జాలీ కిటికీలు ఉన్నాయి, వాటికి ఇనుప తెరలు మరింత రక్షణను ఇచ్చాయి. మొదట అతను అక్కడ అగ్నిప్రమాదం జరిగిందని అనుకున్నాడు; కానీ క్రమంగా అవతలి వైపు ఒకదానిపై ఒకటి, ఇంకొకదానిపై ఇంకొకటి… ఇలా గ్యాలరీలు ఉన్నాయని, మరియు సన్యాసినులు ఎప్పుడూ వాటిలో అటూ ఇటూ తిరుగుతూ ఉంటారని తెలుసుకున్నాడు. బయట రాకెట్-గ్రౌండ్ గోడలా, అది ఒక చాలా పెద్ద సన్యాసినుల మఠం లోపల ఉంది; మరియు ఆ పేద సన్యాసినులు ఎంత నడిచినా, వారు గానీ, అటుగా వెళ్లేవారు గానీ ఒకరినొకరు చూసుకోలేరు. అది అక్వా సోలాకు కూడా దగ్గరగా ఉంది; అది ఇంకా చిన్నవైనప్పటికీ చాలా అందమైన చెట్లు, మరియు తాజాగా, ఉల్లాసంగా ఉండే ఫౌంటైన్‌లతో కూడిన ఒక చిన్న ఉద్యానవనం, జెనోవా వాసులు ఆదివారం నాడు అక్కడ విహరిస్తారు; మరియు

దాని కింద పెద్ద ప్రజా తొట్టెలు ఉన్న ఒక తోరణం ఉండేది, అక్కడ, అన్ని

సాధారణ సమయాల్లో, ముప్పై లేదా నలభై మంది చాకలి స్త్రీలు కలిసి బట్టలు ఉతుకుతూ ఉండేవారు.

ఈ విషయంలో అల్బారోలో వారి పరిస్థితి ఇంకా దారుణంగా ఉండేది: అక్కడ బట్టలను ఒక చెరువులో ఉతికి, సొరకాయలతో కొట్టి, సున్నం మిశ్రమంతో తెల్లగా చేసేవారు: “అందువల్ల,” అతను నాకు (ఆగస్టు 24న) రాశాడు, “ఆ కొట్టడం మరియు కాల్చడం మధ్యలో అవి అనుకోకుండా గుంతలలో పడిపోతున్నాయి, మరియు నా తెల్లటి ప్యాంటు, ఆరు వారాలు ఉతికిన తర్వాత, చాలా మంచి చేపలు పట్టే వలలుగా పనికొస్తాయి.

ఇది ఎంత తీవ్రమైన నష్టమంటే, మేము పెస్కియెర్‌కు వెళ్ళినప్పుడు ఇంట్లోనే ఉతకాలని అనుకుంటున్నాము.”

ఈ తేదీకి సరిగ్గా పక్షం రోజుల ముందు, అతను వచ్చే అక్టోబర్ మొదటి తేదీ నుండి పెస్కియెర్‌లో గదులను అద్దెకు తీసుకున్నాడు; మరియు అలా, తన శీతాకాలపు నివాసం కోసం అతన్ని చాలాసార్లు నగరానికి తీసుకువెళ్ళిన ఇల్లు వెతకడం ముగిసింది. జెనోవాలో అద్దెకు ఇవ్వబడిన అతిపెద్ద రాజభవనం పెస్కియెరే,

పట్టణానికి దూరంగా ఒక ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉండటం మరియు దాని చుట్టూ సొంత తోటలు ఉండటం అనే ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంది. అద్దెకు తీసుకున్న గదుల్లో అంతకుముందు ఒక ఆంగ్లేయ కల్నల్ ఉండేవారు; ఆయన గడువులో మిగిలిన కాలాన్ని డికెన్స్ నెలకు 500 ఫ్రాంకుల (20 పౌండ్లు) చొప్పున అద్దెకు తీసుకున్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత (ఆగస్టు 20న), తనతో పాటు అదే భవనంలో ఉంటున్న మరొక వ్యక్తి గురించి ఆయన నాకు ఇలా చెప్పారు: “పెస్చియెరేలో నా గదికి కింద ఉన్న గదిని ఒక స్పానిష్ డ్యూక్ అద్దెకు తీసుకున్నారు. ఆయనతో చాలా ఏళ్లుగా సహజీవనం చేస్తున్న ఆ డచెస్, ఆయనకు ఆరుగురు కుమార్తెలకు (బహుశా) జన్మనిచ్చారు. ఒకవేళ ఆమె కొడుకుకు జన్మనిస్తే, ఆమెను వివాహం చేసుకుంటానని ఆయన ఆమెకు మాట ఇచ్చి ఉండేవారు. చివరకు వారికి ఒక కుమారుడు జన్మించగా, ఆయన ఆమె పడకగదిలోకి వెళ్లి—’డచెస్, మిమ్మల్ని అభినందించడానికి నేను ఎంతో సంతోషిస్తున్నాను!’ అని అన్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆమెను నిజంగానే వివాహం చేసుకున్నారు, అంతేకాకుండా స్పానిష్ చట్టం ప్రకారం ఆ మిగిలిన పిల్లలందరికీ చట్టబద్ధమైన హోదాను కల్పించారు.” ఆయన అక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకున్నాక, ఆ కొత్త నివాస స్థలం ఎంత అందంగా ఉందో వివరిస్తే బాగుంటుంది. అంతలో, అల్బారోలో ఆయన గడిపిన చివరి వారాలకు సంబంధించిన ఒకటి రెండు సంఘటనలను ఇక్కడ పేర్కొనవచ్చు.

ఆగస్టు మధ్యలో ఆయన ఫ్రెంచ్ కాన్సల్-జనరల్‌తో కలిసి భోజనం చేశారు; ఆ విందు గురించి ఆయన రాసిన ఆసక్తికరమైన వివరణను ఇప్పుడు ప్రచురించడంలో ఎలాంటి అభ్యంతరం ఉండదు. అక్కడ ఇతర జెనోవా వాసులతో పాటు, మార్క్విస్ డి నెగ్రి కూడా ఉన్నారు: అతను

చాలా లావుగా, వయసులో చాలా పెద్దవాడైన ఒక జర్మన్. అతని మాటల్లోనూ అదే మందత్వం,

అదే నాలుక పరిమాణం ఉన్నాయి. అతను బైరన్ స్నేహితుడు, ఇక్కడ తన ఇంటి తలుపులు అందరికీ తెరిచి ఉంచుతాడు,

కవిత్వం రాస్తాడు, అప్పటికప్పుడు అల్లి చెబుతాడు, ఇంకా అతను ఒక మంచి పాతకాలపు బ్లండర్‌బోర్; ఎక్కడైనా ఒక ఆర్టీజియన్ బావిని తవ్వడానికి సరిగ్గా సరిపోయే సాధనం లాంటివాడు. సరే, అయ్యా, భోజనం తర్వాత, కాన్సుల్ నా యోగక్షేమాలు అడిగారు. నేను ఇటలీ యొక్క

అందమైన వాతావరణాన్ని స్వయంగా అనుభవించడానికి వచ్చానని, ఇటాలియన్

సూర్యునికి, అతని సందర్శకుడికి మధ్య ఒక పోలిక ఉందని, సూర్యుడు చీకటి ప్రదేశాలలోకి కూడా ప్రవేశించి తన దయగల ప్రభావంతో వాటిని

ప్రకాశవంతంగా, సంతోషంగా మారుస్తాడని, నా పుస్తకాలు కూడా మనుషుల వక్షోజాలతో అలాగే చేశాయని, ఇలాంటివన్నీ చెబుతూ, కాస్త ఫ్రెంచ్ అహంకారంతో మాట్లాడారు. దానికి బ్లండర్‌బోర్ తన మెరిసే గుండీలున్న నీలి కోటును ఛాతీపై గట్టిగా చరుచుకుని, తన చేపలాంటి కన్ను పైకెత్తి, తన చేతిని చాచాడు. ఆస్లీస్ వద్ద మెరుపును ధిక్కరిస్తూ నిలబడిన సజీవ విగ్రహం, నా గౌరవార్థం ఆశువుగా నాలుగు పద్యాలు వినిపిస్తుంది, వాటికి అందరూ మంత్రముగ్ధులవుతారు, అందరికన్నా ఎక్కువగా నేనే—బహుశా అదే సరైన కారణం కావచ్చు, ఎందుకంటే వాటిలో ఒక్క ముక్క కూడా నాకు అర్థం కాలేదు.

అప్పుడు కాన్సల్ తన ఛాతీ నుండి ఒక కాగితపు చుట్టను తీసి, ‘నేను వాటిని చదువుతాను!’ అని అంటాడు. అప్పుడు బ్లండర్‌బోర్, ‘వద్దు!’ అని అంటాడు. కానీ కాన్సల్

అలాగే చేస్తాడు, మరియు బ్లండర్‌బోర్ బల్లపై తన పిడికిళ్లతో ఆ పద్యాల సంగీతానికి తాళం వేస్తాడు; మరియు తనకూ నాకూ మధ్య కూర్చున్న ఒక మహిళ టోపీ మీదుగా చూడటానికి నిరంతరం ముందుకు వంగుతాడు, వాటి గురించి నేను ఏమనుకుంటున్నానో తెలుసుకోవడానికి. నేను తీవ్రమైన భావోద్వేగాన్ని ప్రదర్శిస్తాను. ఆ పద్యాలు ఫ్రెంచ్ భాషలో ఉన్నాయి–చిన్న పంక్తులు–ప్రిన్స్ డి జాయిన్‌విల్లే చేత టాంగియర్స్ నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం గురించి; మరియు వాటికి గొప్ప ప్రశంసలు లభించాయి; ముఖ్యంగా అక్కడ ఉన్న ఒక ప్రభువు నుండి, అతనికి చదవడం రాయడం రాదని చెబుతారు. నా మనసులో (వాటిని వేగంగా వచనంలోకి అనువదిస్తూ) అవి ఈ విధంగా ముగుస్తాయి,–

‘ఫ్రాన్స్ ఫిరంగులు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ

స్వర్గానికి పునాదులను కంపింపజేస్తాయి.

విస్మయానికి గురైన సముద్రంలో, రాజు

తీరంలోని ఫిరంగిదళం మరియు రాజకుటుంబం అంతా

నిశ్శబ్దమయ్యారు. కన్నీళ్లలో తడిసిపోయారు

జాయిన్‌విల్లేకు గౌరవం.

మరియు ఆ ధైర్యవంతులు! వారు పిలుస్తారు

మార్క్విస్‌కు ఒక అద్భుతమైన నివాసం ఉండేది. అయితే, అక్కడ ఉన్న ప్రాంగణాన్ని గుహలు, విచిత్రమైన నడక మార్గాలుగా తీర్చిదిద్దిన తీరు చూస్తుంటే, అది డికెన్స్‌కు లండన్‌లోని ‘వైట్-కాండ్యూట్-హౌస్’ (White-conduit-house) గుర్తుకు వచ్చేలా చేసింది. కాకపోతే, అక్కడ ఒక వెయిటర్ వచ్చి “ఏం కావాలి బాబూ?” అని అడిగి ఉంటే బాగుండేదని ఆయనకు అనిపించింది; ఎందుకంటే, కేవలం ఐస్‌క్రీములు, రంగురంగుల దీపాల మధ్యే రాత్రంతా గడపడం ఆయనకు అంత సులభమైన విషయం కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, కొంతసేపటి వరకు ఆ దృశ్యం బాగానే అనిపించింది. ముఖ్యంగా మార్క్విస్ స్వయంగా ఎంతో ఆనందంతో, అటు ఇటు తిరుగుతూ—చీకటి మూలల్లోకి, పూల కుండీల మధ్యలోకి, లాటిస్ పనితనం ఉన్న చోటకి దూసుకువెళ్తూ—చేతులు రుద్దుకుంటూ, గట్టిగా నవ్వుతూ ఆ వినోదాన్ని ఆస్వాదిస్తుంటే, ఆ వాతావరణం మరింత సరదాగా అనిపించింది. అయితే, ఇలాంటి వినోదం మరో నాలుగు గంటల పాటు కొనసాగితే భరించడం కష్టమని డికెన్స్‌కు ఒక్కసారిగా అనిపించింది. అదీకాక, రాత్రి పన్నెండు గంటలకు జెనోవా నగర ద్వారాలు మూసివేస్తారు. నృత్య కార్యక్రమం ముగిసి, ద్వారాలు తిరిగి తెరిచే సమయానికి వచ్చేలా బండిని ఏర్పాటు చేసుకున్నందున, తాను అల్బారోకు తిరిగి వెళ్లాలంటే, వెంటనే అక్కడి నుండి బయలుదేరాల్సిందేనని ఆయన గ్రహించారు. “అర్ధరాత్రి లోపు గేటు చేరుకోవడానికి నాకు చాలా తక్కువ సమయం మాత్రమే ఉంది,” అని ఆయన నాతో చెప్పారు. “నేను కొండ దిగువన, అసమానమైన నేల మీద, ‘స్ట్రాడా సెవ్రా’ (strada Sevra) అనే కొత్త వీధిలో వీలైనంత వేగంగా పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్తున్నాను. అకస్మాత్తుగా, వీధికి అడ్డంగా, దాదాపు రొమ్ము ఎత్తులో ఒక కర్ర కట్టి ఉండటాన్ని గమనించాను. అక్కడ ఎటువంటి వెలుతురు లేదు, కాపలాదారు కూడా లేడు—ఇది పూర్తిగా ఇటాలియన్ శైలి! నేను దానిపై పడి, వేగంగా దొర్లుకుంటూ వెళ్ళాను; నా బట్టలన్నీ చిరిగిపోయాయి, శరీరం అంతా దుమ్ముతో నిండిపోయింది. కానీ, మోకాలి దగ్గర చిన్న గీత పడటం తప్ప, నాకు పెద్దగా గాయాలేమీ కాలేదు. అప్పుడు దాని గురించి ఆలోచించే సమయం లేదు, ఎందుకంటే గేటును చేరుకోవాలనే తొందరలో వెంటనే లేచి మళ్ళీ పరుగందుకున్నాను. కానీ, గోడ దాటి బయటకు వచ్చాక నా పరిస్థితి చూసుకుంటే, నా మెడ విరిగిపోనందుకు ఆశ్చర్యమేసింది! ఆ తర్వాత కాస్త నెమ్మదించి, నిర్మానుష్యమైన దారుల గుండా ఎవరికీ ఎదురుపడకుండా ఇంటికి చేరుకున్నాను. ఇటలీలోని ఈ ప్రాంతంలో అర్ధరాత్రి వేళ నడవడం వల్ల పెద్దగా ప్రమాదమేమీ ఉండదని నా నమ్మకం. ఇతర ప్రాంతాల్లో అయితే పొరపాటున ఎవరైనా కత్తితో పొడిచే ప్రమాదం ఉండవచ్చు, కానీ ఇక్కడి ప్రజలు చాలా ప్రశాంతంగా, మంచి స్వభావంతో ఉంటారు; అల్లరి పనులు అస్సలు చేయరు.”

అయితే, ఇలాంటి సాహసాలు తరచుగా కొన్ని పరిణామాలకు దారితీస్తుంటాయి. ఈ సందర్భంలో కూడా, ఆయనకు స్వల్పకాలం పాటు తీవ్రమైన అనారోగ్యం కలిగింది. పాత గిడ్డంగిలో ఉన్నప్పుడు బాబ్ ఫేగిన్ వేడి నీళ్ల సీసాలతో చికిత్స చేసిన, ఆ పాత “భరించలేని, తీవ్రమైన పక్కటెముకల నొప్పి” మళ్ళీ మొదలైంది. అయితే, శక్తివంతమైన మందులు వాడటంతో అది త్వరగానే తగ్గిపోయింది. ఆ తర్వాత కొన్ని రోజుల పాటు ఆయన ‘అల్బారో’ (Albaro) లోని చిన్న చిన్న దృశ్యాలను చూస్తూ కాలం గడపాల్సి వచ్చింది. ప్రతిరోజూ సముద్ర తీరంలో ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న ప్రార్థనా మందిరం (chapel) నీడలో కూర్చునేవారు. ఒక చిన్న గ్రామీణ చర్చిలో జరుగుతున్న ఉత్సవాన్ని (festa) కూడా ఆయన గమనించారు; అక్కడ ఒక గాయకుడు, ఒక ‘సెరాఫిన్’ (సంగీత వాయిద్యం), మరియు నలుగురు పూజారులు బలిపీఠం పక్కన వరుసగా కూర్చుని ఉన్నారు. వారు పూల డిజైన్లు ఉన్న శాటిన్ వస్త్రాలు, చిన్న టోపీలు ధరించి ఉండటాన్ని చూస్తుంటే, ఏదో ఒక వింత జంతు ప్రదర్శనశాల (wild-beast-caravan) లోని సంగీత బృందంలా అనిపించారు! అతనికి వైన్ తయారీ ప్రక్రియ పట్ల, అలాగే గ్రామీణ కౌలుదారులు తమ భూస్వాముల కోసం ఏటా సమర్పించే కానుకలను సిద్ధం చేయడం పట్ల ఆసక్తి ఉండేది. ఆ కానుకల్లో ద్రాక్షలు, ఇతర పండ్లు ఉండి, వాటిని పూలతో అందంగా అలంకరించేవారు. ద్రాక్ష పండ్లు పక్వానికి వచ్చే కాలంలో, సాయంత్రం వేళల్లో వాటిని తినడానికి ఎలుకల గుంపులు వచ్చేవి. వాటిని అరికట్టడానికి రైతులు తుపాకులతో వేటకు దిగేవారు. ఆ తుపాకుల మోతలు, వాటి ప్రతిధ్వనులు వింటుంటే, అతనికి ఏదో ‘అల్బారో’ (Albaro) నగరంపై ముట్టడి జరుగుతోందేమోనన్న భ్రమ కలిగేది. అంతేకాకుండా, ఈగలు, దోమల బెడద కూడా ఎక్కువగా ఉండేది; రాత్రిపూట ఆయన దోమతెర కింద, ఏదో ఆహార పదార్థాన్ని భద్రపరిచినట్లుగా, పూర్తిగా కప్పుకుని పడుకోవాల్సి వచ్చేది.

ఇంగ్లాండ్ నుండి వచ్చే వార్తలు, ముఖ్యంగా ఇటలీలో పర్యటిస్తున్న ఆంగ్ల మిత్రుల రాక ఆయనకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేవి. ఆ సంవత్సరమే, ‘హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్’లో జరిగిన అప్పీలు విచారణ ద్వారా ఓ’కాన్నెల్ (O’Connell) జైలు నుండి విడుదలయ్యారు. “ఈ పరిణామంతో ఓ’కాన్నెల్ ఒక గొప్ప స్థానాన్ని అధిష్టించగలరని నేను నమ్మడం లేదు; ఎందుకంటే ఆయన ఎప్పుడూ అహంకారంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటారు. డెన్‌మన్ (Denman) నాకు ఎంతో నచ్చుతారు. ఆయనను నేను ఎప్పుడూ ఇష్టపడుతూ వచ్చానన్న ఆలోచనే నాకు సంతోషాన్నిస్తుంది. ఆయన ఏదైనా పొరపాటు చేశారంటే, అది నిజంగానే ఒక పొరపాటు మాత్రమే అని నేను నమ్ముతాను. నీచమైన, పిరికితనంతో కూడిన పనుల పట్ల ఆయన చూపే తిరస్కార భావం మరెవరిలోనూ ఉండదు; ఆయన అంతటి గొప్ప, ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వం కలవారు. ఆయనకు బహిరంగంగా గౌరవ సూచకమైన నివాళి అర్పించడం సముచితంగా ఉంటే బాగుండు అనిపిస్తుంది… ఓ’కాన్నెల్ ప్రసంగాలు ఎప్పటిలాగే ఉన్నాయి: అసహనంతో, గొప్పలు చెప్పుకుంటూ, అర్థరహితమైన ఆవేశంతో, జనసమూహంలోని విమర్శకులపై కోపంతో నిండి ఉంటాయి—వీటిలో ఏమాత్రం నిజమైన గొప్పతనం లేదు… కార్లైల్ (Carlyle) రాసిన ఆ అద్భుతమైన లేఖను చదవడం ఎంత ఉపశమనాన్ని ఇచ్చిందో!” (ఈ లేఖలో కార్లైల్, మాజినీ (Mazzini) యొక్క నిజాయితీని, గౌరవప్రదమైన వ్యక్తిత్వాన్ని సమర్థిస్తూ సాక్ష్యమిచ్చారు). “ఆ లేఖను ఎంత పొగిడినా తక్కువే. ఆయనకు నా ప్రేమను తెలియజేయండి.” ఆయనను సందర్శించిన వారిలో మిస్టర్ టాగార్ట్ (Mr. Tagart) కుటుంబం కూడా ఉంది; వారు మిలాన్‌లో జరిగిన ఒక శాస్త్రీయ సదస్సు నుండి తిరిగి వస్తూ ఆయనను కలిశారు. మరియు రోమ్ నుండి వచ్చిన పీటర్ రాబర్ట్‌సన్ (అప్పటికి ఆయన ‘లార్డ్’ హోదా పొందారు) గురించి ఆయన ఎంతో ఆసక్తికరంగా రాశారు. వేసవి కాలంలో ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ‘బర్న్స్ ఫెస్టివల్’ (Burns Festival) పేరుతో బర్న్స్ కుమారులకు ఒక కార్యక్రమం నిర్వహించారు. అక్కడ హాజరైన జెరోల్డ్ ద్వారా నేను ఆయనకు ఆ కార్యక్రమం గురించి అంత సానుకూలమైన అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయలేదు; ఇప్పుడు రాబర్ట్‌సన్ కూడా అదే విషయాన్ని ధృవీకరించారు. విల్సన్ చేసిన ప్రసంగం గురించి, అలాగే ఇతర విషయాల గురించి రాబర్ట్‌సన్ రాసిన లేఖల్లో చాలా భయంకరమైన (లేదా విస్మయపరిచే) వివరాలు ఉన్నాయి.

తన విచిత్ర స్వభావం గల స్నేహితుడు చేజార్చుకున్న ఒక అవకాశం గురించి అతను విచారించాడు, దాని గురించి అతను ఇటలీ నుండి బయలుదేరే ముందు నాకు వివరించాడు. నేను నిన్న రాత్రి, ఇక్కడి నుండి ఆరు మైళ్ళ దూరంలో, సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న డోరియా వారి ఒక పాత భవనాన్ని చూశాను.

అతను ఆ అసహ్యకరమైన బాగ్నెరెల్లో విల్లాను తీసుకోవాలని పట్టుబట్టినప్పుడు, డె లా రూ మన కోసం ఆ భవనాన్ని తీసుకోమని ఫ్లెచర్‌ను ఒత్తిడి చేశాడు;

ఆ విల్లాను జెనోవా వాళ్ళు, నేను చెల్లించిన దానిలో నాలుగో వంతుకే, ఎప్పుడో అద్దెకు తీసుకున్నారు. అతను ఒప్పందం చేసుకోవడానికి ముందు వాళ్ళు అతనికి ఈ విషయం పదే పదే చెప్పారు.

ఇది ఇటలీలోని అత్యంత విచిత్రమైన పాత భవనాలలో ఒకటి.

దాని చుట్టూ కొన్ని మైళ్ళ విస్తీర్ణంలో పెద్ద పెద్ద చెట్లతో కూడిన అందమైన అడవులు ఉన్నాయి (ఇక్కడ ఇది చాలా అరుదు):

మరియు దాని డాబాపై ఒక ఎత్తైన గోపురం ఉంది, అది పూర్వం

కుటుంబానికి వ్యతిరేకంగా నేరం చేసినవారికి జైలుగా మరియు సముద్రపు దొంగల నుండి రక్షణగా ఉండేది.

ప్రస్తుత డోరియా దానిని ఉన్నది ఉన్నట్లుగా సంవత్సరానికి 40 ఇంగ్లీష్ పౌండ్లకు అద్దెకు ఇచ్చారు.

మరియు దాని ఆవరణ నిర్వహణకు పెద్దగా ఖర్చు ఉండదు;

డోరియా దానిని గర్వంగా నిర్వహిస్తారు,

అతను ఆ అద్దె వచ్చినప్పుడు, దానిని పైకప్పు మరియు కిటికీల మరమ్మతులకు ఖర్చు చేస్తారు.

అది ఒక అద్భుతమైన ఇల్లు; అత్యంత వివరించలేని చిత్రాలతో మరియు అత్యంత నమ్మశక్యంకాని ఫర్నిచర్‌తో నిండి ఉంది: అందులోని ప్రతి గది కాటర్‌మోల్ చిత్రాలలోని అత్యంత విచిత్రమైన మరియు ఊహాత్మకమైన దానిలా ఉంది; మరియు ఎన్ని గదులు ఉన్నాయో చెప్పడానికి నేను భయపడుతున్నాను.” జూన్ 2, 1845.

[79] “ఈ రోజు వరకు మాకు లండన్ ఆకాశం ఉంది,” అని అతను జూలై 20న రాశాడు, “మీకు నచ్చినట్లుగా బూడిద రంగులో మరియు మేఘావృతమై ఉంది: కానీ సాయంత్రాల విషయంలో నేను చాలా నిరాశ చెందాను, అవి చాలా సాధారణంగా ఉన్నాయి; ఎందుకంటే సంధ్యా సమయం లేదు, మరియు నక్షత్రాలు ఇక్కడ ఇతర చోట్ల కంటే ఎక్కువ కాంతిని ఇస్తాయనేది శుద్ధ అబద్ధం.”

అయితే, 1844 వేసవికాలం అసాధారణంగా తుఫానులతో కూడిన మరియు తడి కాలంగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది.

వారు ఇటలీకి వచ్చినప్పటి నుండి కేవలం నాలుగు రోజులు మాత్రమే నిజంగా నిర్మలంగా ఉన్నాయని అతను అక్టోబర్ 21న నాకు రాశాడు.

[80] “ఆ విషయంలో నా విశ్వాసం నిశ్చయంగా కదిలిపోయింది, అందుకే నేను మిమ్మల్ని అడగాలనుకుంటున్నాను

మీరు ఎప్పుడైనా సిమండ్ యొక్క ‘టూర్ ఇన్ ఇటలీ’ చదివారా అని. అది చాలా

ఆకర్షణీయమైన పుస్తకం, మరియు దాని అద్భుతమైన వివేకానికి, మరియు

సాంప్రదాయ అబద్ధాలకు లొంగిపోకూడదనే దాని దృఢ నిశ్చయానికి అది విశేషంగా చెప్పుకోదగినది.” తర్వాతి లేఖలో అతను ఇలా అంటాడు: “సిమండ్ పుస్తకం తప్ప మరే పుస్తకం కూడా సహజంగా మరియు సత్యంగా లేదు, అది దాని ధైర్యంతో, మరియు ఒక వ్యక్తి ఇతరుల కపట అభిప్రాయాలను దయనీయంగా మరియు బానిసలా అనుసరించకుండా

తనకంటూ సొంత అభిప్రాయాలను ఏర్పరచుకోవడానికి వీలు కల్పించే ఆ అరుదైన మరియు ప్రశంసనీయమైన గుణాన్ని నిష్కపటంగా ప్రదర్శించడంతో నన్ను మరింతగా ఆకర్షిస్తుంది. ప్రముఖ చిత్రాలపై అతని సమీక్షలు నన్ను మంత్రముగ్ధుడిని చేస్తాయి. అవి చాలా ఖచ్చితంగా న్యాయబద్ధంగా, విశ్వసనీయంగా, మరియు చాలా చమత్కారంగా తెలివిగా ఉంటాయి.”

రోమ్, మార్చి 9, 1845.

[81] నా హృదయాన్ని నీ వద్దకు పంపుతున్నాను, నా హృదయపూర్వకంగా

ఈ నా గానంలో!

ఎందుకంటే నక్షత్రాలు నాకు సహాయం చేస్తాయి, మరియు సముద్రం నాకు తోడుగా ఉంటుంది;

రాత్రి దట్టంగా అతుక్కుని ఉంది

వెనిస్ వీధులకు మరింత దగ్గరగా వచ్చి నా పైన ఒక ఖాళీని వదిలింది, అక్కడి నుండి నీ ముఖం

నా ఆనందభరిత హృదయానికి నీవే నివాస స్థానమనే వెలుగును ప్రసరింపజేయగలదు.

అకాడమీ కేటలాగ్‌లో మాక్లీస్ యొక్క విషయాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి వ్రాయబడింది.

[82] “వారి ఇల్లు మా ఇంటి పక్కనే కుడివైపున ఉంది, మధ్యలో ద్రాక్షతోట ఉంది;

కానీ ఆ ప్రదేశం ఎంత విచిత్రంగా నిర్మించబడిందంటే, వారి ఇంటి గుమ్మం వరకు వెళ్లాలంటే

ఒక మైలు మొత్తం చుట్టూ తిరిగి వెళ్ళాలి.”

[83] అయితే, అదృష్టవశాత్తూ, మరో ముఖ్యమైన విషయంలో అలా కాదు, ఎందుకంటే

వారు ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళే ముందు రోజు రాత్రి ఆమె అక్కడే ఉండి ఒక ఇటాలియన్‌ను పెళ్లి చేసుకోవాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది. “ఆమె ఫ్లోరెన్స్‌కు వెళ్లాల్సి ఉంటుంది” (1845 మే 12), “అక్కడ లార్డ్ హాలండ్ ఇంట్లో వివాహం జరగాలి. అయితే, ఆ వివాహం కేవలం ఇంగ్లీష్ చట్టం ప్రకారం మాత్రమే చెల్లుబాటు అవుతుంది; ఫ్రాన్స్‌లో గానీ, ఇటలీలో గానీ దీనివల్ల ఆమెకు ఎటువంటి చట్టపరమైన హక్కులు లభించవు. ఆ వ్యక్తి దగ్గర చిల్లిగవ్వ కూడా లేదు. ఒకవేళ జెనోవాలో ఏదైనా మంచి, పరిశుభ్రమైన రెస్టారెంట్ పెట్టే అవకాశం ఉన్నా—అలాంటి అవకాశం ఉంటుందని నేను అనుకోను, ఎందుకంటే జెనోవా ప్రజలకు మురికి, వెల్లుల్లి, నూనె అంటేనే అమితమైన ఇష్టం—అయినా సరే, అది చాలా ప్రమాదకరమైన ప్రయత్నం అవుతుంది. ఎందుకంటే, ఒక ప్రొటెస్టంట్ మహిళను వివాహం చేసుకున్నందుకు, వీలు దొరికితే మతగురువులు ఖచ్చితంగా ఆ వ్యక్తికి హాని తలపెడతారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఒకవేళ అటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితి ఎదురైతే, ఆమె తిరిగి ఇంగ్లాండ్‌కు చేరుకోవడానికి అవసరమైన ఆర్థిక సహాయం అందేలా చూడటం మాత్రమే నేను చేయగలను. మా నాన్నగారు చెప్పినట్లుగా, ‘ఏది విత్తితే అదే కోయాలి’ కదా!”

[84] ఇక్కడ ఒక విషయం చెప్పాలి—ఆయన ఇటలీలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్న వ్యక్తులకు పరిచయ లేఖలను (letters of introduction) తనతో పాటు తీసుకెళ్లారు, కానీ వాటిలో ఒక్కటి కూడా ఆయన ఎవరికీ ఇచ్చినట్లు లేదు. ఆయన ఆ దేశం విడిచిపెట్టడానికి రెండు నెలల ముందు నాకు రాసిన లేఖలో, ఈ విషయాన్ని తలచుకుని ఆయన సంతోషం వ్యక్తం చేశారు: “మేము చాలా ప్రశాంతంగా జీవిస్తున్నాం. స్థానికులతో పరిచయాలు పెంచుకోకుండా, దూరంగా ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నందుకు, అలాగే ఆ పరిచయ లేఖలను ఎవరికీ ఇవ్వనందుకు ఇప్పుడు నాకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. ఒకవేళ నేను వాటిని ఇచ్చి ఉంటే, ఏమీ చూసేవాడిని కాదు, ఏమీ తెలుసుకునేవాడిని కూడా కాదు. విదేశీయులను వివాహం చేసుకున్న ఇంగ్లీష్ మహిళలు, తమకు లభించిన స్వేచ్ఛను అత్యంత ధైర్యంగా, హద్దులు దాటి ఉపయోగిస్తుంటారని నేను గమనించాను. ఒక ఉదాహరణ చెప్తాను—ఒక మహిళ, రాజసభలోని ఒక అధికారిని (ఇక్కడ కాదు, వేరే చోట) వివాహం చేసుకుంది. ఒకసారి మేము కలిసి భోజనం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ మహిళ ఇంటి యజమానితో ఇలా అంది: ‘మీరు ఇచ్చిన *శాటిరిస్ట్* (Satirist) పత్రికను తిరిగి తెచ్చాను, కానీ ఇందులో పాత రోజుల్లో ఉన్నంత ‘సరదా’ (fun) ఏమీ లేదు.’ ఆ తర్వాత నేను ఆ పత్రికను చూశాను; అందులో ఎంత అసహ్యకరమైన, అశ్లీలమైన విషయాలు ఉన్నాయంటే, అవి చదివితే ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది!” [85] అతని పాపం ఆ చిన్న కుక్క పడిన బాధలను, యజమాని ఎదుర్కొన్న కష్టాల జాబితా నుండి విస్మరించకూడదు.

సశేషం

మీ -గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -24-10-26-ఉయ్యూరు —

కవికులతిలక మహాకవి కాళిదాసు ఋతు సంహార కావ్యం.4 వ భాగం.24.10.26.

అధర్వ వేద సంహిత. కళా ప్రపూర్ణ విద్వాన్ విశ్వం గారి అనువాదం.4 వ భాగం.24.10.26

విద్వన్మహాకవి బ్రహ్మశ్రీ హరి పద్మనాభ శాస్త్రి గారి సంస్కృత మహాకావ్యం –శ్రీహరి చరితం ‘’

రామాయణ మహాకావ్యమే శ్రీహరి చరితం .13 సర్గల ,994శ్లోకాలకావ్యం .కవి తూగోజి కోటిపల్లి నివాసి .తండ్రికామ శాస్త్రి, తాత పద్మనాభ శాస్త్రి ,ముత్తాత మల్లావధాని .కోటిపల్లి శ్రీ సోమేశ్వరస్వామి ఉత్సవ సందర్భం లో ఈకవి రాసిన ‘’త్రిపుర విజయ వ్యాయోగం ‘’ప్రదర్శిచేవారు . హరి వారి కుటుంబం లో మరొక పద్మనాభశాస్త్రి ‘’మదన లీలా భాణం’’రాసినట్లు తెలుస్తోంది .శ్రీహరి చరిత కావ్యాన్ని మద్రాస్ అడయార్ లైబ్రరి 1972లో అందం గా ముద్రించి ప్రచురించారు .కెనడా టొరంటో యూనివర్సిటి సంస్కృత ప్రొఫెసర్ డా.టి.వేంకటాచార్య అమూల్యమైన పీఠిక, నోట్స్ రాశారు .ఈయన పగొజి నరసాపురం వాసి .వేమూరి రామచంద్ర శాస్త్రి గారి వలన తెలుగు లిపి లో ఉన్న తాటాకు ప్రతి పొందారు .శాస్త్రిగారు ప్రసిద్ధ సంస్క్రుతపండితులు ,అలంకారికులు .అయిన రామగోవింద శాస్త్రి గారి కుమారుడు .పండిత వంశం వారు కనుకనే కావ్యాన్ని భద్రంగా కాపాడారు.

కవి గారు శ్రీహరి చరితకావ్యం లో ‘’వితరతు మతి మతివిమలాం –సోమా సోమావతంస వామాన్గాం ‘’అనే మొదటి శ్లోకం తో పార్వతీదేవిని స్తుతించి ,రెండో శ్లోకం లో ‘’కరివరదం తమ్ కలయే ‘’శ్లోకం తో గణపతిని ,స్తుతించి తర్వాత సరస్వతీ  దేవి ని స్తుతించారు ..నాలుగవ శ్లోకం నుంచి కథ ప్రారంభించి ఇందులో రామాయణ కథ చెబుతున్నట్లు తెలియజేశారు .

ఇది 16 సర్గలకావ్యం .అన్ని సర్గలలోనూ ఆర్యాచంద,స్సు వాడారు . చివరిశ్లోకం పృధ్వీ వృత్తం ‘’లో ఉంటుంది .13 వ సర్గ వరకు యుద్ధకాండ శ్రీరామపట్టాభి షేకం రాసి,చివరి మూడు సర్గలలో ఉత్తర కాండ కథ చెప్పారు  .14 వ సర్గలో పార్వతి పరమేశ్వరుడిని శ్రీరామరాజ్యం ‘’గురించి చెప్పమని కోరినట్లున్నది –‘’శ్రీశైలజాధ నాథంశ్రీశైర్వర్యం సమున్మనాః శ్రోతుం –అహ ప్రణయ ప్రణతా మహాత్మ్యం బ్రూహి రామ రాజ్యస్య ‘’.ఇందులో రావణ జనననం, శూద్రకుని తపస్సు ,లవణాసురవధ ,కుశలవులకు రాజ్యం అప్పగించి రాముడు స్వర్గప్రస్థానం చేయటం ఉన్నాయి .

కవి శబ్దాలంకార ప్రియుడు .దాదాపు ప్రతిశ్లోకం లోనూ అనుప్రాస ఉంటుంది .సున్నితమైన అలంకార రచన ,.క్రియాపదప్రయోగంలో గొప్ప నేర్పు చూపారు .అహల్యను శపించి శాపా౦తాన్నికూడా అనుగ్రహించిన గౌతమమహర్షి గురించి చెబుతూ –‘’స్మృశతి యదా రామస్వాం దాశరధిః పాదపంకజేన తదా-శాపా౦తస్తె పునరపి శాపాంతే మాముపేష్యతి స్వస్తాః’’అనే శ్లోకం చాలు కవి ఎంతసరళ౦గా రాశారో చెప్పటానికి .దీనికి ముందు మాట రాసిన టొరంటో యూనివర్సిటి సంస్కృత ప్రొఫెసర్ ఎ.కె.వార్డర్ ‘’ఇలాంటి సంపాదకుడు తన గ్రంథానికి లభించినందుకు అమరలోక వాసి అయిన కవి హరి పద్మనాభశాస్త్రి గారు ఎంతో అదృష్టవంతులు ‘’అన్నారు .

ఆధారం –శ్రీ బులుసు వెంకట రమణయ్య గారి వ్యాసం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -24-10-26-ఉయ్యూరు    —

ప్రపంచ ప్రసిద్ధ  సాంఘిక నవలా రచయిత చార్లెస్ డికెన్స్ జీవిత చరిత్ర -1

ఆ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నవలా రచయితగా, ఇంగ్లాండ్ కన్న గొప్ప హాస్య రచయితలలో ఒకరిగా పేరుగాంచిన చార్లెస్ డికెన్స్, 1812 ఫిబ్రవరి 7వ తేదీ, శుక్రవారం నాడు పోర్ట్‌సీలోని ల్యాండ్‌పోర్ట్‌లో జన్మించారు.

ఆయన తండ్రి జాన్ డికెన్స్, నౌకాదళ వేతన కార్యాలయంలో (Navy-pay office) గుమాస్తాగా పనిచేసేవారు. ఆ సమయంలో ఆయన పోర్ట్స్‌మౌత్ డాక్‌యార్డ్‌లో విధులు నిర్వర్తిస్తుండేవారు. సోమర్‌సెట్ హౌస్‌లోని అదే కార్యాలయంలో పనిచేసే థామస్ బారో అనే వ్యక్తి ద్వారా, ఆయన సోదరి ఎలిజబెత్ బారోతో జాన్ డికెన్స్‌కు పరిచయం ఏర్పడింది; కాలక్రమేణా ఆమె ఆయనను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి మొత్తం ఎనిమిది మంది సంతానం కలగగా, వారిలో ఇద్దరు చిన్నతనంలోనే మరణించారు. వీరిలో పెద్ద కుమార్తె ఫన్నీ (జననం 1810) కాగా, ఆ తర్వాత చార్లెస్ జన్మించారు (పోర్ట్‌సీ బాప్టిజం రిజిస్టర్‌లో ఆయన పేరు ‘చార్లెస్ జాన్ హఫ్హామ్’ అని నమోదైంది; అయితే ఆయన అరుదుగా తన పేరును రాసుకున్నప్పుడు ‘హఫ్హామ్’ (Huffam) అని పేర్కొనేవారు). ఆ తర్వాత ఆల్ఫ్రెడ్ అనే కుమారుడు జన్మించి చిన్నతనంలోనే మరణించగా, ఆపై లెటిషియా (జననం 1816), హ్యారియెట్ (ఈమె కూడా చిన్నతనంలోనే మరణించింది), ఫ్రెడరిక్ (జననం 1820), ఆల్ఫ్రెడ్ లామెర్ట్ (జననం 1822) మరియు అగస్టస్ (జననం 1827) జన్మించారు. వీరిలో ప్రస్తుతం రెండవ కుమార్తె మాత్రమే జీవించి ఉన్నారు.

వాల్టర్ స్కాట్ తన స్వీయచరిత్రలో, తన కుంటితనానికి చేసిన విచిత్రమైన చికిత్సల గురించి ప్రస్తావిస్తూ, తనకు మూడేళ్లు కూడా నిండని వయసులో, తన తాతగారి ఫామ్‌హౌస్‌లోని గదిలో నేలపై పడుకుని ఉన్నట్లు గుర్తుచేసుకున్నారు. అప్పుడు ఆయన శరీరం చుట్టూ, గొర్రె శరీరం నుండి తీసిన వెచ్చని చర్మాన్ని కప్పి ఉంచేవారు. డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్ జ్ఞాపకశక్తి అంతకంటే వెనక్కి వెళ్తుంది. తన శైశవదశలోని అస్పష్టమైన రోజుల్లోకి ఆయన ఎంత లోతుగా తొంగి చూశారంటే, తన తల్లిని, ఆమె దగ్గర పనిచేసే పనిమనిషిని ఆయన చూడగలిగారు. వారు నేలపై వంగి ఉండటం లేదా మోకాళ్లపై కూర్చోవడం వల్ల, ఆయన దృష్టికి వారు చిన్నగా కనిపించేవారు; ఆయన వారిద్దరి మధ్య అస్థిరమైన అడుగులతో అటు ఇటు తిరుగుతుండేవారు. ఇది కేవలం కల్పన కావచ్చునని ఆయన అంగీకరించినప్పటికీ, చాలా చిన్న పిల్లల్లో ఉండే పరిశీలనా శక్తి ఎంతో అద్భుతమైనదని, అది చాలా సూక్ష్మంగా, ఖచ్చితంగా ఉంటుందని ఆయన నమ్మేవారు. మనలో చాలామంది ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువ కాలం వెనక్కి వెళ్లి, అప్పటి విషయాలను గుర్తుంచుకోగలమని ఆయన భావించేవారు. అయితే, ఆయన చెప్పిన మరో విషయం మాత్రం ఖచ్చితంగా కల్పన కాదు: “ఈ కథనంలో నేను రాసే విషయాల ద్వారా, నేను చిన్నతనంలోనే చాలా నిశితంగా పరిశీలించేవాడినని లేదా పెద్దయ్యాక కూడా నా బాల్యానికి సంబంధించిన బలమైన జ్ఞాపకశక్తిని కలిగి ఉన్నానని అనిపిస్తే, ఆ రెండు లక్షణాలు నిజంగానే నాలో ఉన్నాయని నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను.” డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్ విషయంలో ఇది ఎంత నిజమో, చార్లెస్ డికెన్స్ విషయంలో కూడా ఇది అంతే సహజమైన, నిజమైన విషయం.

పోర్ట్‌సీలోని తమ ఇంటి ముందున్న చిన్న తోట తనకు గుర్తున్నట్లు ఆయన నాతో తరచుగా చెప్పేవారు. ఆయనకు రెండేళ్ల వయసున్నప్పుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఆ తోటలో, వంటగది కిటికీ (ఇది నేల మీద ఉన్న కంకర దారికి దాదాపు సమాంతరంగా ఉండేది) గుండా ఒక నర్సు గమనిస్తుండగా, ఆయన ఏదో తింటూ అటు ఇటు తిరిగేవారు; ఆయనతో పాటు ఆయన అక్క కూడా ఉండేవారు. ఒకరోజు సైనికుల కవాతును చూపించడానికి ఆయన్ని ఆ తోట నుండి తీసుకువెళ్లారు. ఆయన ‘నిక్లెబీ’ (Nickleby) నవల రాస్తున్న సమయంలో మేము కలిసి పోర్ట్స్‌మౌత్‌లో ఉన్నప్పుడు, పాతికేళ్ల క్రితం, అదే ప్రదేశంలో, తాను చాలా చిన్న పసిపిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడు చూసిన సైనిక కవాతు యొక్క ఆకారాన్ని ఆయన సరిగ్గా గుర్తుపట్టారు. అతని తండ్రి తన విధురీత్యా పోర్ట్స్‌మౌత్ నుండి లండన్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వారు మిడిల్‌సెక్స్ హాస్పిటల్ సమీపంలోని నార్ఫోక్ స్ట్రీట్‌లో అద్దె ఇంట్లో నివసించారు. పోర్ట్‌సీ నుండి బయలుదేరినప్పుడు మంచు కురుస్తోందనే విషయం ఆ చిన్నారి జ్ఞాపకాల్లో బలంగా ముద్రించుకుపోయింది. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, అతని తండ్రికి చాథమ్ డాక్‌యార్డ్‌లో విధి నిర్వహణ బాధ్యతలు అప్పగించడంతో, వారు మరో చోటికి మారాల్సి వచ్చింది. చాథమ్‌లో వారు నివసించిన ఇల్లు ‘సెయింట్ మేరీస్ ప్లేస్’ (దీనినే ‘ది బ్రూక్’ అని కూడా పిలిచేవారు)లో ఉండేది. ఆ ఇంటి ముందు, వెనుక చిన్న తోటలు ఉండేవి; పక్కనే ‘ప్రొవిడెన్స్ చాపెల్’ అనే బాప్టిస్ట్ ప్రార్థనా మందిరం ఉండేది. దీనికి మిస్టర్ గైల్స్ అనే వ్యక్తి పాస్టర్‌గా ఉండేవారు (ఆయన గురించి తర్వాతి భాగంలో ప్రస్తావిస్తాను). అప్పుడు చార్లెస్‌కు నాలుగైదు ఏళ్ల వయస్సు; అతను తొమ్మిదేళ్ల వయస్సు వచ్చే వరకు అక్కడే ఉన్నాడు. అతని బాల్యపు జ్ఞాపకాల్లో అత్యంత చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయినవి ఇక్కడే ఏర్పడ్డాయి. అతని జీవిత చరమాంకంలో కూడా, అతని మనసును అత్యంత గాఢంగా ప్రభావితం చేసిన అంశాలు అతని బాల్యపు తొలి రోజులకు సంబంధించినవేనని చెప్పవచ్చు.

రోచెస్టర్ మరియు గ్రేవ్సెండ్ నగరాల మధ్య ప్రధాన రహదారిలో, అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ‘గాడ్స్‌హిల్ ప్లేస్’ అనే ఇల్లు ఉంది. అది అతని నివాసంగా మారకముందే, మేము చాలా ఏళ్ల పాటు ఆ ఇంటి ముందు నుండి ప్రయాణించేవాళ్లం. ప్రతిసారీ దాని గురించి ఏదో ఒక మాట చెప్పుకునేవాళ్లం. మొదటిసారి అతనితో కలిసి ఆ ఇంటిని చూసినప్పుడు, అతను నాతో ఒక విషయం చెప్పాడు: తన బాల్యపు జ్ఞాపకాల్లో ఈ ఇల్లు ఎప్పుడూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉండేదని అతను తెలిపాడు. చాథమ్ నుండి తన తండ్రితో కలిసి వస్తున్నప్పుడు, ఈ ఇంటిని చూసి అతను ఎంతో ముగ్ధుడై, దాని వైపు ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. అప్పుడు అతని తండ్రి, “నువ్వు కష్టపడి పనిచేస్తే, పెద్దయ్యాక ఇలాంటి ఇంట్లోనే లేదా ఇదే ఇంట్లో నివసించవచ్చు” అని వాగ్దానం చేశారు. ఆ మాట అతనిలో ఎంతో కాలం పాటు ఒక బలమైన ఆశయంగా నిలిచిపోయింది. ఈ కథ చాలా ఆహ్లాదకరమైనది. విదేశీ ప్రయాణాల గురించి ఆయన రాసిన వ్యాసాల్లో ఒకదాని ప్రారంభంలో దీనికి ఒక ప్రామాణికమైన ధృవీకరణ కనిపిస్తుంది. కాంటర్‌బరీకి వెళ్లే దారిలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఆయనకు తన చిన్ననాటి రూపం ఎదురైనట్లుగా ఒక దృశ్యం కనిపిస్తుంది:

“పాత రాజమార్గం చాలా నునుపుగా ఉంది, గుర్రాలు ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి, మేము చాలా వేగంగా వెళ్తున్నాం. గ్రేవ్స్‌ఎండ్ మరియు రోచెస్టర్ నగరాల మధ్యలో ఉన్నప్పుడు—అక్కడ వెడల్పాటి నదిలో తెల్లని తెరచాపలున్న ఓడలు, నల్లని పొగను వదిలే స్టీమర్లు సముద్రం వైపు వెళ్తున్నాయి—దారి పక్కన ఒక విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు కనిపించాడు.

“‘హలో!’ అని నేను ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడిని అడిగాను, ‘నువ్వు ఎక్కడ ఉంటావు?’

“‘చాథమ్‌లో ఉంటాను’ అని వాడు చెప్పాడు.

“‘అక్కడ ఏం చేస్తావు?’ అని అడిగాను.

“‘బడికి వెళ్తాను’ అని వాడు చెప్పాడు.

“నేను వెంటనే వాడిని ఎక్కించుకున్నాను, మేము ప్రయాణం కొనసాగించాం. కాసేపటికే, ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు ఇలా అన్నాడు, ‘మనం ఇప్పుడు గాడ్స్‌హిల్ దగ్గరకు వస్తున్నాం. ఇక్కడే ఫాల్‌స్టాఫ్ అనే వ్యక్తి ప్రయాణికులను దోచుకోవడానికి వచ్చి, ఆ తర్వాత పారిపోయాడు.’

“‘నీకు ఫాల్‌స్టాఫ్ గురించి తెలుసా, ఏంటి?’ అని అడిగాను.

“‘అతని గురించి అంతా తెలుసు!’ అని ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు చెప్పాడు. ‘నాకు తొమ్మిదేళ్లు, నేను రకరకాల పుస్తకాలు చదువుతాను. దయచేసి మనం కొండ పైభాగంలో ఆగి, అక్కడ ఉన్న ఆ ఇంటిని ఒక్కసారి చూద్దామా!’

“‘నీకు ఆ ఇల్లు అంతగా నచ్చిందా?’ అని అడిగాను.

“‘అయ్యో, అయ్యా!’ అని ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు అన్నాడు, ‘నాకు తొమ్మిదేళ్ల వయసులో సగం వయసు ఉన్నప్పటి నుండే, ఈ ఇంటిని చూడటానికి రావడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఇప్పుడు నాకు తొమ్మిదేళ్లు, అందుకే నేనే స్వయంగా దీన్ని చూడటానికి వస్తున్నాను. నాకు గుర్తున్నంత కాలంగా, నేను ఈ ఇంటిని ఎంతగా ఇష్టపడుతున్నానో గమనించిన మా నాన్న, నాతో తరచుగా ఇలా అనేవారు: “నువ్వు పట్టుదలతో, కష్టపడి పనిచేస్తే, ఏదో ఒక రోజు ఈ ఇంట్లోనే నివసించే అవకాశం నీకు రావచ్చు.” కానీ అది అసాధ్యం కదా!’ అని వాడు అన్నాడు.”

చాథమ్‌లో చార్లెస్ నివసించిన చివరి రెండు సంవత్సరాలలో,

అప్పటికే మిస్టర్ విలియం గైల్స్ అని పేరు పొందిన యువ బాప్టిస్ట్ మతబోధకుడు క్లోవర్ లేన్‌లో నడుపుతున్న పాఠశాలకు అతన్ని పంపించారు.

అతని చిత్రం నా మదిలో చాలా బలంగా ఉంది; అతను ఒక సున్నితమైన, ఆలోచనాపరుడైన, బలహీనమైన శరీరం గల చిన్న బాలుడు; అంతటి చిన్నపిల్లవాడికి ఉండకూడని అసాధారణమైన జ్ఞానం, ఊహాశక్తి, మరియు ఒక ఉపాధ్యాయుడు తన నిర్దేశం ప్రకారం మంచికి లేదా చెడుకు, సంతోషానికి లేదా దుఃఖానికి మళ్లించగల ప్రమాదకరమైన చంచలమైన తెలివితేటలు అతనిలో ఉండేవి.

అంతేకాకుండా, మిస్టర్ గైల్స్ ప్రభావం, అది ఎంత ఉన్నప్పటికీ, అనుకూలంగానే ఉన్నట్లు అనిపించింది.

తరువాతి కాలంలో చార్లెస్‌కు, తన సరిగా పట్టించుకోని బాల్యంలో తన మొదటి గురువు తనను ఒక సమర్థుడైన బాలుడిగా ప్రకటించాడనే కృతజ్ఞత లేని భావన కలిగింది. మరియు, ‘పిక్విక్’ ప్రచురణ దాదాపు సగం పూర్తయినప్పుడు,

అతని పాత గురువు “అనుపమానమైన బోజ్”కు ప్రశంసాపూర్వకమైన శాసనంతో ఒక వెండి పొగాకు డబ్బాను పంపినప్పుడు,

అది అతనికి క్లోవర్ లేన్ అకాడమీలో తన మొదటి సంవత్సరం పరీక్షలో పొందిన మరింత విలువైన ప్రశంసను గుర్తుచేసింది.

ఆ పరీక్షలో అతను ‘హ్యూమరిస్ట్స్ మిసెల్లానీ’ నుండి డాక్టర్ బోలస్ గురించిన ఒక భాగాన్ని పఠించినందుకు, అతని యవ్వనపు అహం అతన్ని మోసగించకపోతే, రెట్టింపు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.

మిస్టర్ గైల్స్ అతనికి నేర్పిన ఏకైక చెడ్డ అలవాటు అయిన, ‘ఐరిష్ బ్లాక్‌గార్డ్’ అని పిలవబడే పొగాకును కొంతకాలం చాలా మితంగా వాడటం, తన పాత గురువు ఇచ్చిన ఈ బహుమతి ఫలితమే; కానీ అతను కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత దానిని మానేశాడు, మరియు మళ్ళీ ఎన్నడూ పునఃప్రారంభించలేదు.

క్లోవర్ లేన్ సమీపంలోని బాలుర ఆటస్థలంలో—అక్కడే పాఠశాల కూడా ఉండేది—ఒకానొక బాల్య జ్ఞాపకం ప్రకారం, ఎండుగడ్డిని కుప్పగా పోసిన ఒక భారీ రాశిని ‘సెరింగపటం చెరసాల’గా భావించి, అందులో బందీగా ఉన్న తనను, విజేతలైన బ్రిటిష్ సైనికులు (నిజానికి పక్క ఇంట్లో ఉండే బాలుడు, అతని ఇద్దరు బంధువులు) వచ్చి విడిపించారని అతను గుర్తు చేసుకునేవాడు. అప్పుడు, ఇంగ్లాండ్ నుండి (అంటే, వరుసలో ఉన్న రెండో ఇల్లు) తనను విడిపించి, వివాహం చేసుకోవడానికి వచ్చిన తన కాబోయే భార్య (మిస్ గ్రీన్) అతన్ని చూసి ఎంతో ఆనందపడిందట! అంతేకాదు, ఇదే ఆటస్థలంలో—అతనే స్వయంగా రాసుకున్నట్లుగా—ప్రభుత్వంలో మంచి పలుకుబడి ఉన్న ఒక స్నేహితుడి ద్వారా, ‘రాడికల్స్’ అనే భయంకరమైన ముఠా గురించి అతను రహస్యంగా విన్నాడు. ఆ రాడికల్స్ సిద్ధాంతాలు ఏమిటంటే: ప్రిన్స్-రీజెంట్ (రాజప్రతినిధి) మహిళలు ధరించే ‘స్టేస్’ (ఒక రకమైన బిగుతైన నడుము పట్టీ) ధరిస్తాడని, ఎవరికీ జీతం తీసుకునే హక్కు లేదని, సైన్యం మరియు నౌకాదళాలను రద్దు చేయాలని! ఈ విషయాలు విని అతను భయంతో వణికిపోయేవాడు; రాత్రిపూట పడకపై పడుకున్నప్పుడు, ఆ రాడికల్స్‌ను త్వరగా పట్టుకుని ఉరితీయాలని దేవుడిని ప్రార్థించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, పెద్దయ్యాక అతను తన బాల్యపు జ్ఞాపకాలు ముడిపడి ఉన్న ఆ ప్రదేశాన్ని మళ్లీ సందర్శించినప్పుడు, అక్కడ ఆటస్థలం కనిపించకపోవడం అతనికి పెద్ద నిరాశను కలిగించింది; ఎందుకంటే, ఆ స్థానంలో ఇప్పుడు ఒక రైల్వే స్టేషన్ వచ్చేసింది. అక్కడ ఉన్న రెండు అందమైన హాథోర్న్ చెట్లు కూడా మాయమైపోయాయి; ఒకప్పుడు కంచెలు, పచ్చిక బయళ్లు, బట్టర్‌కప్ మరియు డైసీ పూలతో కళకళలాడిన ఆ చోట, ఇప్పుడు కేవలం రాళ్లు రప్పలతో నిండిన, ప్రయాణానికి అసౌకర్యంగా ఉండే దారి మాత్రమే మిగిలి ఉంది.

అతనికి తొమ్మిదేళ్లు దాటిన కొద్ది కాలానికే, అతని తండ్రిని చాథమ్ నుండి సోమర్‌సెట్ హౌస్‌కు పిలిపించారు. దాంతో అతను ఆ మంచి ఉపాధ్యాయుడిని, తన జీవితాంతం మధుర జ్ఞాపకాలుగా వెంటాడిన ఆ పాత ప్రదేశాన్ని వదిలి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఇక్కడే అతనికి డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్ ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్న ప్రసిద్ధ పుస్తకాలతో పరిచయం ఏర్పడింది—అంటే ‘రోడెరిక్ రాండమ్’, ‘పెరెగ్రిన్ పికిల్’, ‘హంఫ్రీ క్లింకర్’, ‘టామ్ జోన్స్’, ‘వికార్ ఆఫ్ వేక్‌ఫీల్డ్’, ‘డాన్ క్విక్సోట్’, ‘గిల్ బ్లాస్’, ‘రాబిన్సన్ క్రూసో’, ‘అరేబియన్ నైట్స్’ మరియు ‘టేల్స్ ఆఫ్ ది జీనీ’ వంటివి. వీటితో పాటు ‘స్పెక్టేటర్’, ‘టాట్లర్’, ‘ఐడ్లర్’, ‘సిటిజన్ ఆఫ్ ది వరల్డ్’, మరియు మిసెస్ ఇంచ్‌బాల్డ్ రాసిన ‘కలెక్షన్ ఆఫ్ ఫార్సెస్’ వంటి రచనలతో కూడా అతనికి పరిచయం కలిగింది. ఇవన్నీ అతనికి అందుబాటులో ఉన్న చిన్న గ్రంథాలయంలో ఉండేవి. వీటి గురించి అతనికి ఉన్న అతి పాత జ్ఞాపకం ఏమిటంటే—చాథమ్‌లో ఉన్నప్పుడు, వీటిని ఒకసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడుసార్లు మాత్రమే కాకుండా, పదే పదే చదువుకోవడం. అతనికి ఒక్క స్నేహితుడు కూడా లేని ఆ రోజుల్లో, ఈ పుస్తకాలే అతనికి ఎంతోమంది స్నేహితులుగా తోడు నిలిచాయి. ఆ ప్రదేశాన్ని వదిలి వెళ్లేటప్పుడు, తాను కేవలం ఆ ప్రాంతాన్నే కాకుండా, తన అనారోగ్యంతో కూడిన చిన్న జీవితానికి రంగులద్దిన, వెలుగును పంచిన ఆ పుస్తకాలను కూడా వదిలి వెళ్తున్నానని అతను తరచుగా చెప్పేవాడు. అది అతని కల్పనా శక్తికి పుట్టినిల్లు; అక్కడ నిరంతరం మారుతూ ఉండే దృశ్యాలు, వైవిధ్యభరితమైన సన్నివేశాలు అతని జీవితంలో ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయో, వాటిని శాశ్వతంగా తన కళ్ల ముందు నుండి దూరం చేసే చీకటి మేఘం కమ్ముకొచ్చినప్పుడే అతను గ్రహించాడు. ఉత్సాహంగా అటు ఇటు తిరిగే సైనిక దళాలు, నిరంతరం జరిగే కవాతులు, తుపాకుల మోతలు, కృత్రిమ ముట్టడిలు మరియు రక్షణ విన్యాసాలు, ఆసుపత్రిలో అతని బంధువు ఏర్పాటు చేసిన నాటకాలు, తన తండ్రితో కలిసి ‘షీర్‌నెస్’కు ప్రయాణించిన నౌకాదళ చెల్లింపుల నౌక (నేవీ-పే యాచ్), మరియు మెడ్‌వే నదిలో తేలుతూ సముద్రపు సుదూర దృశ్యాలను గుర్తుకు తెచ్చే నౌకలు—వీటన్నింటినీ అతను కోల్పోవలసి వచ్చింది. ఇకపై అతను బాలురు ఆడుకునే ఆటలను చూడలేడు, వారు చేసే ఆ కృత్రిమ ముట్టడిలను, రక్షణ విన్యాసాలను మళ్లీ చూసే అవకాశం అతనికి లేదు. అతన్ని ‘కొమోడోర్’ అనే స్టేజ్-కోచ్ (గుర్రపు బండి)లో లండన్‌కు తీసుకువెళ్లాల్సి ఉంది. కెంటిష్ అడవులు, పొలాలు, కోభమ్ పార్క్ మరియు హాల్, రోచెస్టర్ కేథడ్రల్ మరియు కోట—వీటన్నింటితో ముడిపడి ఉన్న అద్భుతమైన అనుభూతులన్నీ, అలాగే తాను ఎంతో గాఢంగా ప్రేమించిన ఆ ఎర్రని బుగ్గలు గల చిన్నారి కూడా, ఒక కలలా కరిగిపోనున్నాయి. “మేము బయలుదేరడానికి ముందు రాత్రి,” అని ఆయన నాతో చెప్పారు, “నా యజమాని సామాన్లు సర్దుతున్న చోటికి వచ్చి, నాకు జ్ఞాపికగా గోల్డ్‌స్మిత్ రాసిన ‘బీ’ (Bee) అనే పుస్తకాన్ని ఇచ్చారు.”

అతను అటువంటి వ్యక్తి అయి ఉండి కూడా, ఎలా చివరకు దుర్భర స్థితికి, నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాడనే విషయంపై మా మధ్య తరచుగా చర్చలు జరిగేవి. ఒక సందర్భంలో, అతను తన తండ్రి వ్యక్తిత్వం గురించి నాకు వివరించాడు. అతను చెప్పిన మాటలను యథాతథంగా ఇక్కడ పేర్కొనడం, నేను చెప్పక తప్పని ఈ కథకు సరైన పరిచయం అవుతుందని భావిస్తున్నాను. “మా నాన్నగారు ఈ ప్రపంచంలోనే అత్యంత దయగల, ఉదార స్వభావం కలిగిన మనిషి అని నాకు తెలుసు. నా తల్లి, తోబుట్టువులు లేదా స్నేహితుల పట్ల—ముఖ్యంగా వారు అనారోగ్యంతో లేదా కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు—ఆయన చూపిన శ్రద్ధ, ప్రేమ వర్ణనాతీతం. నేను అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు, ఆయన అలసట లేకుండా, ఎంతో ఓపికతో పగలు, రాత్రి నా పక్కనే ఉండి నన్ను కనిపెట్టుకుని ఉండేవారు. ఆయన చేపట్టిన ఏ పనినైనా, బాధ్యతను లేదా నమ్మకాన్ని ఎంతో ఉత్సాహంతో, నిజాయితీతో, సమయపాలన పాటిస్తూ, గౌరవప్రదంగా పూర్తి చేసేవారు. ఆయన ఎప్పుడూ అవిశ్రాంతంగా శ్రమించేవారు. ఆయనకు నా పట్ల ఒక రకమైన గర్వం ఉండేది, అలాగే నేను పాడే హాస్య గీతాలను ఆయన ఎంతో మెచ్చుకునేవారు. అయితే, ఆయనకున్న సరళమైన స్వభావం, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఆ సమయంలో నాకు చదువు చెప్పించాలనే ఆలోచననే పూర్తిగా విస్మరించారు. అంతేకాదు, ఆ విషయంలో నాకేదైనా హక్కు ఉందనే భావనను కూడా ఆయన పూర్తిగా పక్కన పెట్టేశారు. దాంతో, నా పరిస్థితి ఎలా తయారైందంటే—ఉదయాన్నే ఆయన బూట్లు, నా బూట్లు శుభ్రం చేయడం; చిన్న ఇంట్లో పనులకు సహాయపడటం; నాకంటే చిన్నవారైన తోబుట్టువులను (మేము మొత్తం ఆరుగురం ఉండేవాళ్ళం) చూసుకోవడం; మరియు మా పేదరికపు జీవనశైలికి తగ్గట్టుగా చిన్న చిన్న పనుల కోసం బయటకు వెళ్లడం వంటి పనులకే పరిమితమయ్యాను.”

నేను ఇంతకుముందు ప్రస్తావించిన బంధువు (వివాహ సంబంధం ద్వారా బంధువైన) జేమ్స్ లామెర్ట్, అప్పటికే శాండ్‌హర్స్ట్‌లో తన విద్యను పూర్తి చేసుకుని, సైన్యంలో అధికారి పదవి (కమిషన్) కోసం ఎదురుచూస్తూ, బేహమ్ స్ట్రీట్‌లోని మా కుటుంబంతో కలిసి నివసిస్తుండేవారు. ఆయనకు అప్పటికి కూడా నాటకరంగం పట్ల ఆసక్తి తగ్గలేదు, అలాగే దానికి సంబంధించిన సృజనాత్మక పనుల్లో ఆయనకు మంచి నైపుణ్యం ఉండేది. ఒంటరిగా ఉన్న ఆ బాలుడిపై జాలిపడి, అతని కోసం ఒక చిన్న నాటకశాలను తయారు చేసి, దానికి రంగులు వేశారు.

అతని ప్రస్తుత జీవితంలో అదొక్కటే ఒక కల్పనాత్మక వాస్తవికత; కానీ,

అతను తీవ్రంగా కోల్పోయిన దానిని అది తీర్చలేకపోయింది. ఆ లోటు ఏమిటంటే, తన వయసున్న అబ్బాయిల సాంగత్యం. వారితో కలిసి అతను పాఠశాల ప్రయోజనాలను పంచుకోవచ్చు, బహుమతుల కోసం పోటీపడవచ్చు.

దాదాపు ఇదే సమయంలో అతని సోదరి ఫ్యానీ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో విద్యార్థినిగా ఎన్నికైంది;

ఇంట్లోని అందరి కన్నీటి శుభాకాంక్షల మధ్య, తన చదువును ప్రారంభించడానికి ఆమె దూరంగా వెళ్ళిపోవడాన్ని చూసినప్పుడు, తనను ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదనే ఆలోచనతో తన గుండెకు ఎంత గుచ్చుకుందో అతను నాతో చెప్పాడు.

అయినప్పటికీ, కాలం గడిచేకొద్దీ, అత్యంత కఠినమైన, సమర్థవంతమైన ఉపాధ్యాయుల వద్ద అతని చదువు కూడా తెలియకుండానే కొనసాగింది;

నిర్లక్ష్యం చేయబడి, దుఃఖంలో ఉన్నప్పటికీ,

చాథమ్‌లో తాను నింపుకున్న కలల ప్రపంచాన్ని, శృంగారాన్ని అంతటినీ క్రమంగా లండన్‌కు బదిలీ చేసుకోగలిగాడు. అప్పుడు బేహమ్ వీధి పైభాగంలో కొన్ని ధర్మశాలలు ఉండేవి,

దాదాపు ఇరవై ఏడు సంవత్సరాల క్రితం అతను నాతో కలిసి ఆ ప్రదేశాన్ని మళ్ళీ సందర్శించినప్పుడు కూడా అవి ఇంకా ఉన్నాయి;

ఆ ప్రదేశానికి వెళ్లి, అక్కడి నుండి (మేము కలిసి చూసినప్పుడు అక్కడ లేని) దుమ్ము కుప్పలు, డాక్ ఆకులు, పొలాల మీదుగా పొగలోంచి అస్పష్టంగా కనిపించే సెయింట్ పాల్స్ గోపురాన్ని చూడటం ఒక గొప్ప అనుభూతి అని అతను నాతో చెప్పాడు.

ఆ తర్వాత గంటల తరబడి అస్పష్టమైన ఆలోచనలలో మునిగిపోయేలా ఆ అనుభూతి అతనికి కలిగింది.

నిజమైన పట్టణంలోకి, ముఖ్యంగా కోవెంట్ గార్డెన్ లేదా స్ట్రాండ్ పరిసరాల్లోని ఏ ప్రదేశానికైనా నడకకు వెళ్లడం అతనికి సంపూర్ణ ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.

కానీ అన్నింటికన్నా ఎక్కువగా, అతనికి సెయింట్ గైల్స్ పట్ల ఒక తీవ్రమైన వికర్షణ ఆకర్షణ ఉండేది.

తనను బయటకు తీసుకెళ్లిన వారిని సెవెన్-డయల్స్ గుండా కూడా తీసుకెళ్లేలా ఒప్పించగలిగితే, అతను అత్యంత సంతోషంగా ఉండేవాడు.

“ఓరి దేవుడా!” అని అతను ఆశ్చర్యంగా అనేవాడు, “ఆ ప్రదేశం నుండి నా మనసులో దుష్టత్వం, లేమి, మరియు యాచకత్వం యొక్క అద్భుతమైన వింత దృశ్యాలు ఎలా ఉద్భవించాయి!” పాఠకులకు గుర్తుండే ఉంటుంది, ఆ కాలమంతటా అతను తరచుగా అనారోగ్యానికి గురవుతూ ఉండేవాడు. దీనివల్ల, తన వయస్సుతో పోలిస్తే అతను చాలా చిన్నగా, బలహీనంగా కనిపించేవాడు.

అతని బాల్యంలోని ఆ దశ గురించి ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. తర్వాతి కాలంలో అతనికి కీర్తి, సంపద లభించినప్పుడు, ఆ బాల్య జ్ఞాపకాలు అతని మనసుపై ఒక బాధాకరమైన భారాన్ని మోపాయి. ఒక స్నేహితుడితో ఆ విషయాలను పంచుకున్నాకే అతనికి కొంత ఉపశమనం కలిగింది; త్వరలో నేను ప్రస్తావించబోయే ఒక సంఘటన, అతను ఈ విషయాలను బయటపెట్టడానికి కారణమైంది. అయితే, ఆ సంఘటనకు ముందు కొన్ని నెలల కాలం గడిచింది. ఆ కాలానికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలను, మా మధ్య జరిగిన సంభాషణలు లేదా ఉత్తరప్రత్యుత్తరాల ద్వారా నేను సేకరించగలిగాను. ఆ వివరాలే ఇప్పుడు ఈ రచనలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఒక ముఖ్య విషయం చెప్పాలి—ఈ వివరాలను ఇలా ఉపయోగించుకోవాలనే ఆలోచన అప్పుడే కలిగింది. అతని మరణానికి చాలా కాలం ముందే, నేను అతని కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించి, అతని గురించి రాసే అవకాశం ఉంటుందని నేను నమ్మడం మానేశాను. అయినప్పటికీ, అతను తన బాల్యంలో వ్యక్తం చేసిన కోరికను ఎప్పుడూ వెనక్కి తీసుకోలేదు. అంతేకాదు, తన మరణానికి ముందు రోజు వరకు కూడా అతను నాపై ఉంచిన నమ్మకం, ఈ రచనను పూర్తి చేయడానికి నాకు తోడ్పడింది. నిజానికి, ‘డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్’ (David Copperfield) నవలలో అతను కొంతవరకు తన గతాన్ని వెల్లడించడం ద్వారా, నా పనిని మరింత  సులభతరం చేశాడు.

బేహామ్ స్ట్రీట్ (Bayham Street)లో నివసిస్తున్నప్పుడు, అతను ప్రధానంగా తన కుటుంబానికి చెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులను కలిసేవాడు—ఒకరు అతని తల్లికి అన్నయ్య, మరొకరు అతని గాడ్‌ఫాదర్ (ధర్మపిత). ఆ గాడ్‌ఫాదర్ వృత్తిరీత్యా నౌకలకు అవసరమైన పరికరాలు (రిగ్గింగ్, మాస్ట్‌లు, తెడ్లు, బ్లాక్‌లు వంటివి) తయారు చేసేవారు. ఆయన లైమ్‌హౌస్ (Limehouse) ప్రాంతంలో ఒక చక్కని, పటిష్టమైన ఇంట్లో నివసించేవారు.

డేవిడ్‌కు బాగా తెలిసిన అదే తాకట్టు దుకాణం (pawnbroker’s shop), చార్లెస్‌కు కూడా అంతే పరిచయమైపోయింది. అక్కడ తాకట్టు దుకాణదారుడు, లేదా కౌంటర్ వెనుక పనిచేసే అతని ప్రధాన గుమాస్తా, చార్లెస్ పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపేవాళ్లు. వారు తాకట్టు రసీదును సిద్ధం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ బాలుడు లాటిన్ క్రియలను (Latin verbs) conjugating చేయడం, లేదా ‘musa’, ‘dominus’ వంటి పదాలను అనువదించడం లేదా విభక్తులతో (declensions) చెప్పడం వినడానికి వారు ఎంతో ఆసక్తి చూపేవారు. ఇలాంటి పనుల మధ్య కాలం నెమ్మదిగా గడిచిపోయింది; చివరికి, గౌవర్ స్ట్రీట్ నంబర్ నాలుగులోని గృహోపకరణాలలో కొన్ని కుర్చీలు, వంటగది బల్ల, మరియు కొన్ని పడకలు తప్ప మరేమీ మిగలలేదు. అప్పుడు వారు ఖాళీ అయిన ఆ ఇంటిలోని రెండు గదుల్లోనే, ఒక రకమైన తాత్కాలిక నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుని, రాత్రింబవళ్లు అక్కడే గడపసాగారు.

ఇదంతా, ఇక ముందు చెప్పబోయే కథకు కేవలం ఒక నాంది మాత్రమే.

[1] “ఈ లేఖను ఇంతటితో ముగిస్తాను, ఎందుకంటే డ్రాయింగ్ రూమ్‌లో ‘మసానిల్లో’ (Masaniello) సంగీతం వాయిస్తున్నారు. ఇది నాకు చిన్నతనంలో, కొద్ది మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ఒక సంఘటనను గుర్తుకు తెస్తోంది. అప్పట్లో ఎవరో ఒకరు (ఆమె ఎవరో, ఆమె మరణించినప్పుడు ఎటువైపు వెళ్ళిపోయారో!) నాకు సాయంత్రం వేళ ప్రార్థనా గీతాన్ని (evening hymn) పాడి వినిపించేవారు. అప్పుడు నేను దిండుపై తల ఆనించి ఏడ్చేవాడిని—బహుశా నేను ఎవరినైనా తన్నానన్న పశ్చాత్తాపంతో కావచ్చు, లేదా ఆ రోజు మరెవరో నా మనసును గాయపరిచినందుకు కావచ్చు.” — గాడ్స్‌హిల్ నుండి, సెప్టెంబర్ 24, 1857. “మళ్ళీ ఇక్కడ ఉండటం… అంటే, మరెక్కడైనా ఉండటం లాగే, ఇక్కడ కూడా ఉండటం అన్నమాట.” [2] “ఆ ఇంటి యజమానురాలు మా జ్ఞాపకాల్లో ఎక్కడా మిగలలేదు; కానీ, ఆ ఇరుకైన, సుదీర్ఘమైన ప్రవేశ మార్గంలో, ఎప్పుడూ ఒకే చోట పడి ఉండే డోర్-మ్యాట్ మీద, ఒక లావుపాటి ‘పగ్’ (pug) జాతి కుక్క ఉండేది. దానికి మా పట్ల ఏదో తెలియని పగ ఉండేది; కాలం గడిచినా అది మాత్రం అలాగే ఉండిపోయింది. ఆ కుక్క చేసే భయంకరమైన మొరుగుడు, మా కాళ్లపైకి అకస్మాత్తుగా దూకి కరిచే ప్రయత్నం, దాని తడి నల్లని ముక్కు, తెల్లని దంతాలతో కూడిన వికృతమైన నవ్వు, గొర్రెల కాపరి కర్రలా వంకరగా తిరిగిన దాని తోక—ఇవన్నీ ఇప్పటికీ స్పష్టంగా గుర్తున్నాయి. దానికి ‘ఫిడిల్’ (fiddle – వాయిద్యం) అనే పదంతో ఏదో సంబంధం ఉన్నట్లు అనిపించడం వల్ల, అది బహుశా ఫ్రెంచ్ జాతికి చెందినదై ఉంటుందని, దాని పేరు ‘ఫిడెల్’ (Fidèle) అని మేము భావించాము. అది ఒక మహిళకు చెందినది; ఆమె ఎక్కువగా ఇంటి వెనుక గదిలోనే ఉండేది. ఆమె జీవితం అంతా ఏదో వాసన చూడటంలోనూ, గోధుమ రంగులో ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన టోపీని (beaver bonnet) ధరించడంలోనే గడిచిపోయినట్లు అనిపిస్తుంది.”–_Reprinted Pieces_, 287. (ఆయన రచనల నుండి తీసుకున్న ఉల్లేఖనల కోసం, ‘చార్లెస్ డికెన్స్ ఎడిషన్’ (Charles Dickens Edition)ను ఉపయోగించడం జరిగింది.)

[3] “మా తాతగారింట్లో అప్పటివరకు ఏకైక సంతానంగా పెరిగిన నాకు, కొన్ని వారాల పాటు అక్కడ గడిపిన తర్వాత, సోదరుల మధ్య గొడవలు జరగడం చాలా సహజమైన విషయమని అర్థమైంది.”–లాక్‌హార్ట్ రాసిన _Life_ (జీవిత చరిత్ర), సంపుటి 1, పేజీ 30.

[4] 1848 ఏప్రిల్ 22 నాటి ఒక లేఖ నుండి నేను ఉదహరిస్తున్నాను, పాఠకులు మన్నించగలరు. “నా కీర్తి విషయానికి వస్తే, నా భౌతిక శరీరం మట్టిలో కలిసిపోయి, క్రమశిక్షణ పట్ల నాకున్న మక్కువ కూడా ఇక పని చేయని రోజున, నాకు ఇంతటి జీవిత చరిత్రకారుడు, ఇంతటి విమర్శకుడు లభించడం కంటే గొప్ప అదృష్టం మరొకటి ఉండదు.” 1862 జూలై 6న ఇదే విషయాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ఆయన ఇలా రాశారు: “మరెవరూ ఎన్నడూ ఎరుగని విధంగా, నన్ను నీవు బాగా అర్థం చేసుకున్నావు.” ఈ సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో రాసిన నా డైరీలో కొన్ని వాక్యాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి, ఈ జీవిత చరిత్రలో రెండవ అధ్యాయానికి మూలాధారంగా మారనున్న ఆత్మకథాత్మక భాగం నాకు మొదటిసారిగా ఒక పూర్తి రూపంలో కనిపించిన సమయాన్ని తెలియజేయడమే కాకుండా, ఆ భాగాన్ని రాసినప్పుడు ఆయనకు కలిగిన భావాలను కూడా వ్యక్తపరుస్తున్నాయి: “జనవరి 20, 1849. వాస్తవ జీవితంలో ఆయనకు కలిగిన అనుభూతి, ఈ వివరణను చదివే ఇతరులకు కలగకపోవచ్చు… ఇది ఎప్పటికీ వెలుగు చూడకపోవచ్చు. ఆయనకు అటువంటి కోరిక ఏమీ లేదు. దీనిని జె.ఎఫ్. (J. F.) లేదా ఇతరుల నిర్ణయానికి వదిలేశారు.” ఈ తేదీకి ఐదు నెలల తర్వాత ‘డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్’ (David Copperfield) నవలలోని మొదటి భాగం ప్రచురితమైంది. అయితే, తన ఆత్మకథాత్మక భాగాన్ని ‘డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్’లోని పదకొండవ భాగంలో చేర్చకముందే, దానిని తన సొంత పేరుతో పూర్తి చేయాలనే ఆలోచనను ఆయన విరమించుకున్నారని నాకు తెలుసు. ఆయన వ్యక్తం చేసిన “కోరిక లేకపోవడం” (no wish) లేదా నాకు వదిలిపెట్టిన విచక్షణాధికారం, ఆ తర్వాత ఎప్పుడూ మారలేదు. అదే డైరీ నమోదులో, ఆ ఆత్మకథాత్మక ప్రతి (manuscript) గురించి ఇలా ఉంది: “కల్పిత కథలు రాసేటప్పుడు చేసేలా ఇందులో ఎటువంటి దిద్దుబాట్లు (blottings) లేవు; ఒక సాధారణ లేఖ రాసినట్లుగా, ఎక్కడా ఆగకుండా నేరుగా రాసుకుంటూ వెళ్లారు.”

అధ్యాయం II.

బాల్యంలో కఠిన అనుభవాలు.

1822-1824.

మిస్టర్ డిల్కే ఇచ్చిన అర-క్రౌన్ (నాణెం) — బాల్యపు కథ — డి.సి. (D. C.) మరియు సి.డి. (C. D.) — లామెర్ట్ బంధువుల వ్యాపార ప్రయత్నం — జీవితంలో మొదటి ఉద్యోగం — ‘బ్లాకింగ్’ (బూట్ల పాలిష్) తయారీ కేంద్రం — ఒక చిన్న బాలుడి కష్టాలు — బాబ్ ఫేగిన్ మరియు పోల్ గ్రీన్ — “ఫాసిలిస్ డిసెన్సస్” (పతన మార్గం) — అణచివేయబడిన ఆశలు — గౌర్ స్ట్రీట్‌లోని నివాసం — ‘అలామోడ్’ (ఒక రకమైన మాంసాహార వంటకం) విందు — విచ్ఛిన్నమైన కుటుంబం — కామ్‌డెన్ టౌన్‌లోని మిసెస్ రాయ్లాన్స్ వద్ద బస — జైలులో గడిపిన ఆదివారాలు — పుడ్డింగ్ షాపులు మరియు కాఫీ షాపులు — జరిగినవి మరియు జరగవలసినవి — థామస్ మరియు హ్యారీ — లాంట్ స్ట్రీట్‌లో అద్దె గది — మార్షల్సీ (జైలు)లో భోజనాలు — సి. (C.) డి. మరియు

మార్షియోనెస్–గార్లాండ్ కుటుంబం యొక్క మూలాలు–బాబ్ ఫేగిన్‌తో సాహసం–శనివారం రాత్రి ప్రదర్శనలు–అధికారికంగా అంచనా వేయబడింది–కానన్ రోలో పబ్లికన్ మరియు భార్య–కాపర్‌ఫీల్డ్‌లో మార్షల్‌సీ సంఘటన–సంఘటన జరిగిన తీరు–పిక్‌విక్ కోసం సామగ్రి–సోదరి ఫ్యానీ యొక్క సంగీత బహుమతి–హంగర్‌ఫోర్డ్ మెట్ల నుండి చాండోస్ వీధి వరకు–జేమ్స్ లామెర్ట్‌తో తండ్రి గొడవ–గోదామును విడిచిపెట్టడం–బానిసత్వం యొక్క చేదు జ్ఞాపకాలు–బ్లాకింగ్ వ్యాపారానికి ఏమైంది.

ఇప్పుడు చెప్పబోయే ఈ సంఘటనలు బహుశా ఎప్పటికీ జరిగి ఉండేవి కావు.

తర్వాత వివరించబోయే సన్నివేశాలకు పరోక్షంగా కారణమైన వ్యక్తి జేమ్స్ లామెర్ట్. ఇతను నా అత్తగారి వివాహ బంధం ద్వారా నాకు బంధువు (కజిన్). ఇతని గురించి నేను తరచుగా ప్రస్తావించాను. ఇతను చాథమ్‌లో నాటక ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేసేవాడు. శాండ్‌హర్స్ట్‌లో శిక్షణ పూర్తి చేసిన తర్వాత, సైన్యంలో అధికారిగా (commission) చేరాలనే ఆశతో బేహామ్ స్ట్రీట్‌లోని మా కుటుంబంతో కలిసి నివసించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, అతని తండ్రి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా అతనికి ఆ పదవి లభించింది, కానీ అతను దానిని తన తమ్ముడికి ఇచ్చేశాడు. అయితే, మా కుటుంబం కామ్‌డెన్-టౌన్ నుండి మారకముందే, అతను మాతో కలిసి ఉండటం మానేశాడు. అతని సోదరి భర్త—అంటే అతని కజిన్ అయిన జార్జ్ లామెర్ట్—కొంత ఆస్తిపాస్తులు కలిగిన వ్యక్తి. అతను ఒక విచిత్రమైన వ్యాపార ప్రయత్నాన్ని మొదలుపెట్టి, జేమ్స్‌ను తన కార్యాలయంలో, తన ఇంట్లో ఉంచుకుని, ఆ పనిలో సహాయం చేయించుకునేవాడు. ఇప్పుడు డికెన్స్ రాసిన ఆత్మకథలోని ఒక భాగాన్ని ఇక్కడ ఇస్తున్నాను:

“ఈ వ్యాపారం అప్పట్లో చాలా ప్రసిద్ధి చెందిన ‘వారెన్స్ బ్లాకింగ్, 30, స్ట్రాండ్’ (Warren’s Blacking, 30, Strand) సంస్థకు పోటీగా మొదలైంది. జోనాథన్ వారెన్ అనే వ్యక్తి (ప్రసిద్ధుడైన వారెన్ పేరు రాబర్ట్), 30, హంగర్‌ఫోర్డ్ స్టేర్స్ (లేదా మార్కెట్), స్ట్రాండ్ అనే చోట నివసించేవాడు. తాను అసలైన ‘బ్లాకింగ్’ (బూట్ల పాలిష్) తయారీ విధానాన్ని కనుగొన్నానని, లేదా దానికి యజమానినని, కానీ తన బంధువైన ఆ ప్రసిద్ధ వ్యక్తి తనను మోసం చేసి, అన్యాయంగా బయటకు పంపేశాడని అతను చెప్పుకునేవాడు. చివరకు, అతను తన తయారీ విధానాన్ని, తన పేరును, మరియు 30, హంగర్‌ఫోర్డ్ స్టేర్స్, స్ట్రాండ్ అనే చిరునామాను (ఇందులో ’30, స్ట్రాండ్’ అని పెద్ద అక్షరాలతో రాసి, మధ్యలో ఉండే చిరునామా వివరాలను చాలా చిన్న అక్షరాలతో రాసేవారు) ఒక వార్షిక ఆదాయం (annuity) కోసం విక్రయించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. కొంచెం పెట్టుబడి పెడితే ఈ వ్యాపారాన్ని చాలా పెద్దదిగా చేయవచ్చని అతని ప్రతినిధులు ప్రచారం చేశారు. ఈ వ్యాపారంలో పెట్టుబడి పెట్టేందుకు జార్జ్ లామెర్ట్—అంటే జేమ్స్‌కు కజిన్ మరియు బావ—ముందుకు వచ్చాడు. అతను ఆ హక్కులను, ఆ చిరునామాను కొనుగోలు చేసి, ఆ ‘బ్లాకింగ్’ వ్యాపారాన్ని మొదలుపెట్టాడు.

“—నా దురదృష్టవశాత్తూ, ఆ సమయం నాకు చాలా చేదు అనుభవాలను మిగిల్చింది.” అక్కడ ప్రధాన నిర్వాహకుడిగా ఉన్న జేమ్స్ లామెర్ట్—బేహామ్ స్ట్రీట్‌లో మాతో కలిసి నివసించిన మా బంధువు—నేను ప్రతిరోజూ ఎలాంటి పనులు చేస్తున్నానో, అప్పట్లో మా కుటుంబ పరిస్థితి ఎలా ఉందో గమనించి, నన్ను ‘బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్’ (బూట్ల పాలిష్ తయారీ కేంద్రం)లో పనికి చేరమని సూచించాడు. అక్కడ నాకు వారానికి ఆరు షిల్లింగ్‌ల వేతనం లభిస్తుందని చెప్పాడు. అది ఆరు షిల్లింగ్‌లా లేక ఏడు షిల్లింగ్‌లా అన్నది నాకు సరిగ్గా గుర్తులేదు; బహుశా మొదట్లో ఆరు, ఆ తర్వాత ఏడు షిల్లింగ్‌లు ఇచ్చి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనా, నా తల్లిదండ్రులు ఈ ప్రతిపాదనను ఎంతో సంతోషంగా అంగీకరించారు. అలా ఒక సోమవారం ఉదయం, నా వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించడానికి నేను ఆ బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్‌కు వెళ్లాను.

“అంత చిన్న వయసులో నన్ను అంత సులభంగా ఎలా వదిలేశారో తలచుకుంటేనే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. లండన్‌కు వచ్చినప్పటి నుండి నేను ఒక దీనమైన, కష్టపడే చిన్న బాలుడిగా మారిపోయినప్పటికీ, నా పట్ల ఎవరికీ కనీస జాలి కలగలేదా? నేను అసాధారణమైన తెలివితేటలు, చురుకుదనం, ఉత్సాహం, సున్నితమైన మనస్తత్వం కలిగిన పిల్లవాడిని—శారీరకంగా గానీ, మానసికంగా గానీ చాలా త్వరగా గాయపడే స్వభావం కలవాడిని. నన్ను ఏదో ఒక సాధారణ పాఠశాలలో చేర్పించేందుకు కనీసం ప్రయత్నం చేయలేదా? నిజానికి అలా చేయడం సాధ్యమే కదా! బహుశా మా స్నేహితులందరూ విసిగిపోయి ఉంటారు, అందుకే ఎవరూ ఏమీ అనలేదు. నా తల్లిదండ్రులు కూడా పూర్తిగా సంతృప్తి చెందారు. ఒకవేళ నేను ఇరవై ఏళ్ల వయసులో, ఏదైనా మంచి పాఠశాలలో రాణించి, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లే స్థాయికి చేరుకున్నా, వారు ఎంత సంతోషించేవారో, అప్పుడు కూడా అంతే సంతోషంగా ఉన్నారు!

“ఆ బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్, పాత హంగర్‌ఫోర్డ్ మెట్ల దగ్గర, దారికి ఎడమ వైపున ఉన్న చివరి భవనం. అది చాలా పాతబడి, కూలిపోయే స్థితిలో ఉన్న భవనం; నది ఒడ్డున ఉండటంతో పాటు, అక్కడ ఎలుకలు విపరీతంగా తిరుగుతూ ఉండేవి.” చెక్క పలకలతో కప్పబడిన గదులు, కుళ్ళిపోయిన నేలలు, మెట్లు, నేలమాళిగల్లో గుంపులు గుంపులుగా తిరిగే బూడిద రంగు ఎలుకలు, అవి చేసే కిచకిచ శబ్దాలు, అటు ఇటు తిరుగుతున్నప్పుడు వచ్చే చప్పుడు—ఇవన్నీ నా కళ్ల ముందు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి; అక్షరాలా నేను మళ్లీ అక్కడే ఉన్నట్లు అనిపిస్తోంది. మొదటి అంతస్తులో ఉన్న ఆ కార్యాలయం నుండి బొగ్గు రవాణా చేసే పడవలను, నదిని చూడవచ్చు. అక్కడ ఒక చిన్న గూడు లాంటి ప్రదేశం ఉండేది, నేను అక్కడ కూర్చుని పని చేయాల్సి వచ్చేది. నా పని ఏమిటంటే—బూట్ల పాలిష్ (పేస్ట్-బ్లాకింగ్) ఉన్న డబ్బాలను కప్పడం; మొదట ఒక ఆయిల్-పేపర్‌తో, ఆ తర్వాత నీలం రంగు కాగితంతో వాటిని కప్పి, దారంతో గట్టిగా కట్టాలి. ఆ తర్వాత, కాగితం అంచులను చక్కగా, అందంగా కత్తిరించాలి; అలా తయారైన డబ్బాలు చూస్తుంటే, ఏదో మందుల దుకాణంలో దొరికే లేపనం డబ్బాల వలె చాలా బాగుండేవి. ఇలా నిర్ణీత సంఖ్యలో డబ్బాలను సిద్ధం చేసిన తర్వాత, ప్రతి దానిపై ఒక ముద్రిత లేబుల్‌ను అంటించాలి; ఆపై మళ్లీ కొత్త డబ్బాలతో ఇదే పనిని కొనసాగించాలి. నాతో పాటు మరికొందరు బాలురు కూడా కింద అంతస్తులో ఇదే పని చేసేవారు, వారికి కూడా నాకే సమానమైన వేతనం లభించేది. మొదటి సోమవారం ఉదయం, చిరిగిన ఏప్రాన్ ధరించి, కాగితపు టోపీ పెట్టుకున్న ఒక బాలుడు పైకి వచ్చి, దారాన్ని ఎలా ఉపయోగించాలో, ముడి ఎలా వేయాలో నాకు నేర్పించాడు. అతని పేరు బాబ్ ఫేగిన్; చాలా కాలం తర్వాత, నా ‘ఆలివర్ ట్విస్ట్’ (Oliver Twist) నవలలో నేను అతని పేరును ఉపయోగించుకున్నాను.

మా బంధువు ఒకరు, ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్న భోజన విరామ సమయంలో—బహుశా పన్నెండు నుండి ఒకటి గంట వరకు—నాకు ఏదైనా నేర్పించాలని ఏర్పాటు చేశారు. కానీ, ఆ కార్యాలయ పనికి ఈ ఏర్పాటు ఏమాత్రం సరిపడకపోవడంతో, అది త్వరగానే ఆగిపోయింది; ఇందులో ఆయన తప్పు గానీ, నా తప్పు గానీ ఏమీ లేదు. అదే కారణం చేత, నా చిన్న పని బల్ల, ఆ డబ్బాల గుంపులు, కాగితాలు, దారం, కత్తెర, జిగురు పాత్ర, లేబుళ్లు—ఇవన్నీ క్రమంగా ఆ కార్యాలయంలోని గూడు నుండి మాయమైపోయాయి.

టీ తాగడానికి మాకు అరగంట సమయం ఉండేదని గుర్తు. నా దగ్గర తగినంత డబ్బు ఉన్నప్పుడు, నేను ఏదో ఒక కాఫీ షాపుకు వెళ్లి, అర పైంటు కాఫీ, వెన్న రాసిన రొట్టె ముక్క తీసుకునేవాడిని. డబ్బు లేనప్పుడు, కోవెన్ గార్డెన్ మార్కెట్‌కు వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న పైనాపిల్ పండ్లను చూస్తూ గడిపేవాడిని. నేను తరచుగా వెళ్లే కాఫీ షాపుల్లో ఒకటి ‘మెయిడెన్ లేన్’లో ఉండేది; మరొకటి హంగర్‌ఫోర్డ్ మార్కెట్ దగ్గర ఒక సందులో (ఇప్పుడు అది లేదు) ఉండేది; ఇంకొకటి సెయింట్ మార్టిన్స్ లేన్‌లో ఉండేది. అది చర్చికి దగ్గరగా ఉండేదని, దాని తలుపు మీద అండాకారపు గాజు పలకపై ‘COFFEE-ROOM’ అని రాసి వీధి వైపునకు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది. ఇప్పుడు ఎప్పుడైనా నేను వేరే రకమైన కాఫీ షాపులోకి వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ అటువంటి అక్షరాలు గాజుపై కనిపిస్తే—వాటిని వెనుక వైపు నుండి, అంటే ‘MOOR-EEFFOC’ అని చదివినప్పుడు (అప్పట్లో నేను దిగులుగా ఆలోచిస్తూ తరచుగా ఇలాగే చేసేవాడిని)—నా ఒంట్లో ఒక రకమైన వణుకు పుడుతుంది.

“నా ఆర్థిక పరిస్థితి ఎంత దయనీయంగా ఉండేదో, నా జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు ఉండేవో—నేను ఏమాత్రం అతిశయోక్తి లేకుండా, నిజాయితీగానే చెబుతున్నాను. ఎవరైనా ఒక షిల్లింగ్ ఇస్తే, దాన్ని నేను భోజనానికో లేదా టీకో ఖర్చు చేసేవాడిని. ఒక చిరిగిన బట్టలు వేసుకున్న చిన్న పిల్లాడిగా, ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు సాధారణ మనుషులు, అబ్బాయిలతో కలిసి పనిచేశాను. నా దగ్గర ఉన్న డబ్బును ముందుగానే ఖర్చు చేయకుండా, వారం మొత్తం సరిపోయేలా చూసుకోవాలని ప్రయత్నించాను; కానీ అది సాధ్యం కాలేదు. ఆఫీసులో నాకు ఉన్న ఒక డ్రాయర్‌లో, డబ్బును ఆరు చిన్న చిన్న పొట్లాలుగా కట్టి, ఒక్కో దానిపై ఒక్కో రోజు పేరు రాసి ఉంచేవాడిని. సరైన తిండి లేక, ఆకలితో వీధుల్లో తిరిగిన రోజులు ఉన్నాయి. దేవుని దయ లేకపోతే, నా గురించి పట్టించుకునే వారు ఎవరూ లేని ఆ పరిస్థితుల్లో, నేను సులభంగా ఒక చిన్న దొంగగానో లేదా అనాథగా తిరిగే సంచారిగానో మారిపోయేవాడిని.” “బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్‌లో (బూట్ల పాలిష్ తయారీ కేంద్రంలో) నాకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. అకౌంటింగ్ విభాగంలో పనిచేసే నా బంధువు, తనకున్న పరిమితుల్లోనే నన్ను మిగిలిన వారి కంటే భిన్నంగా చూసేందుకు ప్రయత్నించారు. అయితే, నేను అక్కడికి ఎలా వచ్చాననే విషయాన్ని ఎవరితోనూ (పెద్దవారితో గానీ, పిల్లలతో గానీ) పంచుకోలేదు; అక్కడ ఉన్నందుకు బాధపడుతున్నట్లు కూడా ఎక్కడా బయటపడనీయలేదు. నేను ఎంతటి తీవ్రమైన వేదనను రహస్యంగా అనుభవించానో, అది నాకే తప్ప మరెవరికీ తెలియదు. నేను ఎంతగా బాధపడ్డానో మాటల్లో చెప్పడం అసాధ్యం; వాస్తవ పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉండేదంటే, ఎవరూ ఊహించలేనంత తీవ్రంగా ఉండేది. కానీ, నేను ఎవరికీ ఏమీ చెప్పకుండా నా పనిని నేను చేసుకుంటూ పోయాను. మిగిలిన వారితో సమానంగా నా పనిని సమర్థవంతంగా చేయకపోతే, అందరి చిన్నచూపులకు, అవమానాలకు గురికాక తప్పదని నాకు మొదటి నుంచే తెలుసు. త్వరలోనే నేను కూడా మిగిలిన పిల్లలంత వేగంగా, నైపుణ్యంతో పని చేయడం నేర్చుకున్నాను. వారితో కలిసి పనిచేస్తున్నప్పటికీ, నా ప్రవర్తన, పద్ధతులు వారి కంటే భిన్నంగా ఉండటంతో మా మధ్య ఒక అదృశ్య దూరం ఏర్పడింది. అక్కడ పనిచేసే వారు, ఇతర పురుషులు నన్ను ఎప్పుడూ ‘యువ పెద్దమనిషి’ (young gentleman) అని పిలిచేవారు. థామస్ అనే వ్యక్తి (ఒకప్పుడు సైనికుడు, అక్కడ ఫోర్‌మెన్‌గా పనిచేసేవాడు), హ్యారీ అనే మరో వ్యక్తి (ఇతను సరుకులు రవాణా చేసేవాడు, ఎర్రటి జాకెట్ ధరించేవాడు) అప్పుడప్పుడు నన్ను ‘చార్లెస్’ అని పిలిచేవారు. అయితే, మేము చాలా సన్నిహితంగా ఉన్నప్పుడు, లేదా పని చేస్తున్న సమయంలో నేను వారికి పాత కథలు, విషయాలు చెప్పి అలరించినప్పుడు మాత్రమే వారు అలా పిలిచేవారు—ఆ విషయాలు అప్పటికే నా జ్ఞాపకాల నుండి క్రమంగా చెరిగిపోతున్నాయి. ఒకసారి ‘పోల్ గ్రీన్’ అనే వ్యక్తి ఈ ‘యువ పెద్దమనిషి’ అనే పిలుపును వ్యతిరేకిస్తూ గొడవకు దిగాడు, కానీ బాబ్ ఫేగిన్ వెంటనే అతడిని అదుపులోకి తెచ్చాడు.

“ఇటువంటి జీవితం నుండి నాకు విముక్తి లభిస్తుందనే ఆశే లేదని నేను భావించాను, ఆ ఆశను పూర్తిగా వదిలేశాను. అయితే, ఒక్క గంట కూడా నేను ఈ పరిస్థితిని అంగీకరించలేదని, నిరంతరం అత్యంత దుర్భరమైన బాధలోనే గడిపానని మాత్రం నేను దృఢంగా చెప్పగలను.” అయితే, నా తల్లిదండ్రులకు, తోబుట్టువులకు దూరంగా ఉండటం, అలాగే రోజువారీ పని ముగించుకుని ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ ఎటువంటి ఆదరణా, ఆత్మీయతా లేని శూన్యత ఎదురుకావడం నన్ను తీవ్రంగా కలవరపరిచేవి. ఈ పరిస్థితిని మార్చుకోవచ్చని నేను భావించాను. ఒక ఆదివారం రాత్రి, నా తండ్రి దగ్గర ఈ విషయం గురించి చాలా దీనంగా, కన్నీళ్లతో నా బాధను వెళ్లగక్కాను. ఆయనలోని దయగల స్వభావం కరిగిపోయింది; ఇది సరైన పద్ధతి కాదని ఆయనకు అనిపించింది. బహుశా అంతకుముందు ఆయన ఈ విషయం గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచించి ఉండకపోవచ్చు. నా జీవిత పరిస్థితులపై నేను చేసిన మొదటి ఫిర్యాదు ఇదే; ఇది నేను అనుకున్న దానికంటే ఎక్కువ విషయాలను బయటపెట్టింది. చివరకు, ‘లాంట్ స్ట్రీట్’ (Lant Street) లో నివసించే ఒక ఏజెంట్ ఇంట్లో నాకు ఒక గది దొరికింది (చాలా ఏళ్ల తర్వాత బాబ్ సాయర్ కూడా అక్కడే బస చేశాడు). అక్కడ నా కోసం ఒక పడక, పరుపులు ఏర్పాటు చేశారు. ఆ చిన్న కిటికీలోంచి చూస్తే కలప నిల్వ ఉంచే ప్రాంగణం (timber-yard) కనిపించేది; ఆ కొత్త నివాసంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు, అది నాకు ఒక స్వర్గంలా అనిపించింది.

ఇక్కడ కొంత సమాచారం లోపించింది, కానీ ఆయన రాసిన లేఖలు, నాకున్న జ్ఞాపకాల ఆధారంగా ఆ ఖాళీని పూరించడం కష్టమేమీ కాదు. ఆయనకు ఆ ‘స్వర్గం’ వంటి నివాసంలో లభించిన అతిపెద్ద ఆనందం ఏమిటంటే, అది ఆయనను మళ్ళీ తన కుటుంబానికి దగ్గర చేసింది—అది కొంత బాధాకరమైన పరిస్థితుల్లోనే అయినప్పటికీ. అప్పటి నుండి ఆయన తన కుటుంబంతో కలిసి—అంటే మార్షల్సీ (Marshalsea) జైలులో—అల్పాహారం తీసుకోవడం మొదలుపెట్టారు. జైలు ద్వారాలు తెరవగానే, లేదా అంతకంటే ముందే ఆయన అక్కడికి చేరుకునేవారు. అక్కడ వారికి భౌతిక సౌకర్యాలకు ఎటువంటి లోటు ఉండేది కాదు. ఆయన తండ్రికి వస్తున్న ఆదాయం అందుకు సరిపోయేది. నిజానికి, తగినంత స్థలం లేకపోవడం మినహా, మిగిలిన అన్ని విషయాల్లోనూ వారి కుటుంబం అక్కడ చాలా సౌకర్యవంతంగానే జీవించేదని ఆయన చెప్పగా విన్నాను.

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –23-10-26-ఉయ్యూరు .

మానవ విలువల పరిణామం(త్రివేణి)

ప్రొఫెసర్ ఎన్. జి. రంగా, బి.లిట్. (ఆక్సన్)-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

నరమాంస భక్షణం

ప్రపంచంలోని చాలా దేశాల చరిత్రలో, నరమాంస భక్షణం ఒక ఆమోదయోగ్యమైన జీవన విధానంగా ఉన్న కాలాలు ఉండేవి. సొంత పిల్లలనే తినడం అనేది దీనిలో అత్యంత తీవ్రమైన రూపం; అయితే, కొన్ని తెగలలో ఇలాంటి చర్యలను నిషేధించేవారు కాదు. వివిధ తెగల మధ్య సంబంధాల విషయంలో నరమాంస భక్షణం ఒక సాధారణ జీవన పద్ధతిగా ఉండేది. తెగల మధ్య తరచుగా జరిగే యుద్ధాలలో అనేకమంది బందీలుగా చిక్కేవారు. అటువంటి వారి గతి అత్యంత దయనీయంగా ఉండేది, ఎందుకంటే విజేతలు వారిని ఆహారంగా తినేవారు. వేటపైనే ప్రధానంగా ఆధారపడి జీవించే వారికి, ఓడిపోయిన శత్రువులు ఒక రకమైన ‘వేట జంతువుల’లా కనిపించేవారు. మనుషులను కూడా వేట జంతువులుగా పరిగణించే ఈ అలవాటు ఎంతగా పాతుకుపోయిందంటే, మధ్యయుగ కాలం నాటి నాగరికులైన ఐరోపా ప్రజలు కూడా, తమ ఉచ్చులలో చిక్కుకున్న మనుషులను ‘వేట జంతువుల’తో పోల్చి మాట్లాడేవారు—అయితే వారిలో నరమాంస భక్షణ అలవాటు లేకపోయినప్పటికీ, వారి ఆలోచనా ధోరణిలో ఈ భావన అలాగే ఉండిపోయింది.

సామూహిక హత్యాకాండ

ప్రకృతిపై మానవుడికి పట్టు పెరిగి, మనుషులు కాకుండా ఇతర జంతువులను వేటాడటం సులభతరం కావడంతో, మనుషులు నరమాంస భక్షణ అనే అలవాటు నుండి, ఆ అవసరం నుండి క్రమంగా బయటపడగలిగారు. అయితే, తెగల మధ్య నిరంతరం జరిగే యుద్ధాల వల్ల, బందీలను ఏమి చేయాలనే ప్రశ్న తలెత్తింది. దీనికి పరిష్కారంగా ‘సామూహిక హత్యాకాండ’ అనే మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు. అనాగరిక తెగల ప్రజలు ఏమనుకునేవారంటే, ఇతర తెగల వారు తమతో పాటు దుష్ట దేవతలను, దురాత్మలను తీసుకువస్తారని, వారి ఉనికి తమ సొంత దేవతలకు, దైవాలకు ఏమాత్రం ఇష్టం ఉండదని నమ్మేవారు. నరమాంస భక్షణం నుండి సామూహిక హత్యాకాండ వైపు సాగిన ఈ పరిణామానికి, ఆయా తెగలలోని పెద్దలు లేదా మాంత్రికులు (witch-doctors) తాము ఆత్మలతో సంప్రదింపులు జరిపి పొందిన ‘సందేశాలు’ దోహదపడేవి. ఈ విషయంలో వారి విధానాలు తరచుగా మారుతూ ఉండేవి. పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలో, ఐరోపా దేశాలు బెల్జియన్ కాంగోలో, ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో, మరియు ఆస్ట్రేలియాలో అనేక తెగల ప్రజలను—వారు కేవలం జంతువులే అన్నట్లుగా—క్రూరంగా హతమార్చాయి. బానిసత్వం

మన నాగరికతకు మూలపురుషులైన ఆదిమ మానవులు ఏ శతాబ్దంలో బానిసత్వం అనే భావనను కనుగొన్నారో ఖచ్చితంగా చెప్పడం కష్టం. అయితే, ఈ భావన ఉద్భవించే సమయానికి వారు వేట మరియు సంచార జీవన దశలను దాటి, పశుపాలన మరియు వ్యవసాయ ఆధారిత జీవనశైలికి చేరుకుని ఉంటారని మాత్రం ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. ఎందుకంటే, ఆదిమ సమాజ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక వ్యక్తి చేసే శ్రమకు విలువ ఏర్పడినప్పుడే, ఆ వ్యక్తిని చంపివేయడానికి బదులుగా, అతనికి ఆహారం, దుస్తులు ఇచ్చి తన కోసం పనిచేయించుకోవడం లాభదాయకమని భావించే అవకాశం కలిగింది. తద్వారా, ఇతర తెగల చేతిలో బందీలుగా చిక్కుకున్న అనేకమంది ప్రజల జీవితం బానిసత్వంగా మారింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ మరింత సంక్లిష్టంగా మారిన కొద్దీ, స్వయంగా కష్టపడటం కంటే ఇతరుల శ్రమపై ఆధారపడటం సౌకర్యవంతంగా అనిపించింది. అంతేకాకుండా, ఒక తెగలోని వ్యక్తుల మధ్య ఆర్థిక అసమానతలు పెరగడంతో, ఆదిమ సమాజ ఆర్థిక వ్యవస్థలో బానిసలు కీలక పాత్ర పోషించసాగారు. దీనివల్ల, భార్యల ద్వారా పని చేయించుకోవాలనే సామాజిక-ఆర్థిక పద్ధతి ప్రాచుర్యం కోల్పోగా, బానిసలను కలిగి ఉండటం విలువైన విషయంగా మారింది. ఫలితంగా, బానిసలను సంపాదించుకోవడానికి ఇతర తెగలపై నిరంతరం దాడులు చేసే పరిస్థితి ఏర్పడింది.

బానిసల ఆర్థిక విలువ

తెగల మధ్య సామాజిక సంబంధాలు మెరుగుపడి, ఆచారాలు మరియు సంప్రదాయాలతో కూడిన ఒక క్రమబద్ధమైన వ్యవస్థ ఏర్పడిన తర్వాత, సమాజం మొత్తం మరియు వ్యక్తులు కూడా బానిసలను తమ ఆస్తిగా భావించి విలువ ఇవ్వడం మొదలుపెట్టారు. ప్రాచీన గ్రీస్‌లో ప్రజాస్వామ్య రాజ్య వ్యవస్థ ఏర్పడిన తర్వాతే, బానిసల యాజమాన్యానికి సంబంధించిన ఆర్థిక సిద్ధాంతం ఒక క్రమ పద్ధతిలో రూపుదిద్దుకుంది. బానిసల శ్రమకు ఒక ధరను నిర్ణయించడం మాత్రమే కాకుండా, వారిని ఇతర వస్తువులతో మార్పిడి చేసుకునే పద్ధతి కూడా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. ఈజిప్టులో అప్పటికే ఉన్న పద్ధతి ప్రకారం బానిసలను బహిరంగ మార్కెట్‌లో అమ్మడమే కాకుండా, నిర్ణీత కాలానికి, నిర్ణీత ధరతో వారిని ఇతరులకు అద్దెకు ఇచ్చే విధానం కూడా అమలులోకి వచ్చింది. తదుపరి దశలో, ఒక బానిసకు ఆహారం, దుస్తులతో పాటు కొంత వేతనం—అంటే అతని జీవన అవసరాలకు మించిన అదనపు ప్రతిఫలం—ఇచ్చినట్లయితే, అతను మరింత మెరుగ్గా, యజమానికి ఎక్కువ లాభం చేకూర్చేలా పనిచేస్తాడనే విషయాన్ని గుర్తించడం జరిగింది. దీనివల్ల కొందరు బానిసలు కొంత సొమ్మును పొదుపు చేయడం, భూమిని లేదా ఇతర ఆస్తులను కొనుగోలు చేయడం, చిన్న స్థాయిలో వ్యాపారాలు నిర్వహించడం సాధ్యమైంది. వివిధ ప్రజల మధ్య జరిగిన అనేక యుద్ధాల వల్ల స్వతంత్ర పౌరుల సంఖ్య నిరంతరం తగ్గిపోవడంతో, వారు తమ బానిసల శ్రమపై మరింతగా ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. తద్వారా, సమాజంలో బానిసలు గతంలో లేని ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకోగలిగారు. కొంతకాలం గడిచిన తర్వాత, యజమానులు తమ బానిసల పిల్లల జీవితాలపై హక్కును కలిగి ఉండటమే కాకుండా, బానిసలు మరణించినప్పుడు వారి ఆస్తులన్నింటినీ కూడా తామే స్వాధీనం చేసుకోవాలని డిమాండ్ చేయడం మొదలుపెట్టారు.

క్రీడాస్ఫూర్తితో లభించిన అవకాశం

ఆచార వ్యవహారాల అండతో, సమాజ ఆర్థిక నిర్మాణంలో కనిపించని అనేక మార్పుల వల్ల, నెమ్మదిగా విల్లెన్ తన పరిస్థితిని మెరుగుపరుచుకుని, కొన్ని ప్రత్యేక హక్కులను సంపాదించుకోగలిగాడు. విల్లెన్‌ల మధ్య నెలకొన్న అశాంతి, మరియు ఎస్టేట్‌లు, మఠాలలో చెలరేగిన తిరుగుబాట్ల కారణంగా, భూస్వాములు, సన్యాసులు ఇద్దరూ తమ విల్లెన్‌ల సామాజిక, ఆర్థిక జీవితంపై తమ నియంత్రణను తగ్గించుకోవలసి వచ్చింది. కానీ, భూస్వామి అడవుల నుండి ఉచితంగా కట్టెలు పొందడం, గ్రామ ఉమ్మడి భూములను ఉపయోగించుకోవడం, భూస్వామి భూములలో ఒక చిన్న భాగాన్ని తమ సొంత అవసరాల కోసం సాగు చేసుకోవడం, తమ సొంతంగా కొన్ని పశువులను లేదా పందులను పెంచుకోవడం వంటి హక్కులు, ఎంతమాత్రం స్పష్టంగా నిర్వచించబడని అధికారాలకు లోబడి ఉండేవంటే, ఈ ప్రజలు అభివృద్ధి చెందడానికి చాలా తక్కువ అవకాశం ఉండేది. పదమూడవ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్ జనాభాలో దాదాపు యాభై శాతం మంది ఈ వర్గానికి చెందినవారేనన్న వాస్తవం, ఈ ప్రజల సంఖ్య తక్కువ కాదని సూచిస్తుంది.

కానీ ఈ బానిసత్వ వ్యవస్థ కేవలం ఐరోపాకే ప్రత్యేకమైనది కాదు. ఇది ఇటీవలి కాలం వరకు భారతదేశంలో దాని పూర్తి కఠినత్వంతో, దుర్భరమైన రూపంలో కొనసాగింది. మన గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఈ హీనమైన వ్యవస్థ నుండి విముక్తి పొందిందనే విషయం మన పాత గ్రామస్తులలో చాలా మందికి కేవలం జ్ఞాపకంగానే ఉంది. ప్రతి రైతుకు తన బానిస వ్యక్తిపైనా, అతని సంతానంపైనా ఆస్తి హక్కు ఉండేది. మన బానిసలలో చాలామంది అంటరాని కులాలకు చెందినవారేనన్నది నిజమే, కానీ ఈ ప్రజలు కూడా మన గ్రామీణ జనాభాలో పదిహేను నుండి ఇరవై శాతం వరకు ఉండేవారు. అంటరాని సాధువు అయిన నందుని తన యజమాని కోసం బానిసలా పనిచేసిన ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ, ఆధ్యాత్మికత కలిగిన ఈ దేశంలో కూడా ఈ వ్యవస్థ ఎంత కఠినంగా, నిర్దయగా ఉండేదో చూపిస్తుంది. మొన్నటి వరకు మలబార్ నాయర్ల పరిస్థితి కూడా అంతకన్నా మెరుగ్గా ఏమీ లేదు, మరియు ఐరోపా భూస్వామి సంకోచంగా కోరిన ‘సంబంధం’ అనే హక్కును అతని భారతీయ ప్రతిరూపం స్వేచ్ఛగా, విరివిగా అనుభవించింది. ఈనాటికీ, నీలగిరిలోని చెట్టిలు తమ పానియన్లను ఆస్తిగా భావిస్తారు మరియు పానియన్ల కుటుంబాలను ఎలా అమ్మాలో, కొనాలో, లీజుకు ఇవ్వాలో లేదా అద్దెకు ఇవ్వాలో వారికి బాగా తెలుసు. వాస్తవానికి, ఒక చెట్టి తన భూమిని దానిలోని జన్మం పానియన్లతో కలిపి కొంటాడు, అందువల్ల ఆ పానియన్లు కూడా చేతులు మారే ఆస్తిలో ఒక భాగంగా పరిగణించబడతారు.

తిరుగుబాట్లు

పన్నెండవ శతాబ్దంలో ఖండంలోని విల్లెయిన్లు మరియు రైతుల తిరుగుబాట్లు వారి ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచడంలో పెద్దగా ప్రయోజనం చేకూర్చకపోయినప్పటికీ, అవి బ్లాక్ డెత్ తర్వాత పద్నాలుగో శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్‌లో భూస్వాములు మరియు సన్యాసులకు వ్యతిరేకంగా వారు చేసిన మరింత వ్యవస్థీకృత తిరుగుబాటుకు మార్గం సుగమం చేశాయి. ప్లేగు విలయం కారణంగా, జనాభా సగానికి తగ్గింది మరియు కార్మికుల సంఖ్య మరింత ఎక్కువగా క్షీణించింది, దాని పర్యవసానంగా విల్లెయిన్లు బలమైన వ్యూహాత్మక స్థానంలో నిలిచారు. ఈ విషయాన్ని అసంతృప్తిగా ఉన్న కార్మికులు త్వరగా గ్రహించి, భూస్వాములు మరియు సన్యాసుల ఎస్టేట్లలో తరతరాలుగా వస్తున్న ఉచిత శ్రమ నుండి స్వేచ్ఛతో పాటు, అధిక వేతనాలను కూడా డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించారు. చాలామంది అప్పుడు ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంటున్న అభివృద్ధి చెందుతున్న పట్టణాలకు వలస వెళ్లగలిగారు మరియు ఇంకా చాలామంది తమ సేవలకు ప్రతిఫలంగా డబ్బును అంగీకరించేలా తమ భూస్వాములను బలవంతం చేయగలిగారు. ఆ మహా తిరుగుబాటు11 తాత్కాలికంగా కార్మికులకు వినాశకరంగా ముగిసినప్పటికీ, అధిపతులు తమ విధానాన్ని మార్చుకోకపోతే, విల్లెయిన్లు మరియు రైతులు అన్ని భూస్వామ్య పన్నులు, నియంత్రణ మరియు బానిసత్వం నుండి పూర్తిగా విముక్తి పొందకుండా ఆపడానికి ఏమీ లేదనే హెచ్చరికను అది ఇచ్చింది. చాలామంది విల్లెయిన్లు తమ దుర్భరమైన స్థితి నుండి బయటపడి, ఇష్టానుసార కౌలుదారులుగా మారగలిగారు మరియు చాలామంది రైతులు అన్ని బాహ్య జోక్యం మరియు భూస్వామ్య నియంత్రణ నుండి విముక్తి పొందారు. గులాబీల యుద్ధాలు మరియు దాని ఫలితంగా దేశ పారిశ్రామిక వ్యవస్థలో వచ్చిన పరివర్తన ఈ పరిణామానికి దోహదపడ్డాయి. కానీ ఖండంలో విషయాలు మరింత నెమ్మదిగా సాగాయి, ఎందుకంటే కార్మికులకు సహాయపడటానికి బ్లాక్ డెత్ వంటి ప్రకృతి వరం ఏదీ లేదు, మరియు ఇంగ్లాండ్‌తో పోలిస్తే అక్కడ ప్రభువులు మరియు మఠాధిపతుల ఆధిపత్యం చాలా ఎక్కువగా ఉండేది, అదే సమయంలో ఇంగ్లీష్ ఛానల్ అవతల ఉన్న వారి సోదరుల కంటే సామాన్య ప్రజలు మరింత విధేయులుగా ఉండేవారు. అయితే, గొప్ప ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ ఉద్యమం¹² విల్లెయిన్‌ల (రైతుల) మధ్య స్వేచ్ఛా ఉద్యమానికి ఊపునిచ్చింది మరియు పదహారవ శతాబ్దంలో పేదల తిరుగుబాటు బృహత్తర స్థాయికి చేరుకుంది. లూథర్ వంటి గొప్ప ప్రొటెస్టంట్ ఈ ఆర్థిక స్వేచ్ఛా ఉద్యమం నుండి తనను తాను వేరు చేసుకోవడం, మరియు వారు పోప్‌కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న సమయంలోనే, రాజులు మరియు మతగురువులందరూ ఈ తిరుగుబాటు పతాకాన్ని ఎగురవేయడాన్ని అణచివేయడానికి ఏకతాటిపైకి రావడం ఆ కాలపు పరిస్థితులకు విలక్షణమైనది. రోమన్ చర్చికి వ్యతిరేకంగా రాజులు చేసిన తిరుగుబాటులో విజయం సాధించడం రైతుల తలరాతను నిర్ధారించింది మరియు వారి పాక్షిక విముక్తిని ఫ్రెంచ్ విప్లవం వరకు వాయిదా వేసింది.

జర్మనీ వలె రష్యా కూడా ప్రజా రైతుల తిరుగుబాట్లలో పాల్గొనడానికి ప్రయత్నించలేదు. దాని బానిసలు మరింత దిగ్భ్రాంతిలో ఉండేవారు మరియు వారికి స్వేచ్ఛా వాతావరణాన్ని పీల్చుకునే అవకాశం ఎప్పుడూ లభించలేదు.13 నిజానికి, రష్యన్ బానిసలు పూర్తి స్వేచ్ఛను పొందే ముందు కిరాయి బానిసత్వం అనే మధ్యంతర దశను ఎప్పుడైనా దాటారా అనేది సందేహాస్పదమే. ఇక భారతదేశం విషయానికొస్తే, అక్కడ ఎప్పుడూ లేవని చెప్పడం ఏమాత్రం అతిశయోక్తి కాదు.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –23-10-26-ఉయ్యూరు —

జాతీయవాదం యొక్క సవాలు(త్రివేణి)

రచన: హిరేంద్ర నాథ్ ముఖర్జీ, ఎం.ఏ. (కలకత్తా), బి.ఏ., బి.లిట్. (ఆక్సాన్.)-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

బార్-ఎట్-లా

(లెక్చరర్, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం)

ఆస్ట్రియన్ కవి, గ్రిల్‌పార్జర్, ఒకప్పుడు ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: ‘మానవత్వం, జాతీయత ద్వారా, పశుత్వానికి తిరిగి వెళుతుంది.’ మజ్జిని వంటి జాతీయతా ప్రవక్తలకు, జాతీయవాదం అనేది ప్రజలలో కదిలే ప్రాణవాయువు వంటిది; అయితే ఆక్టన్‌కు, అది ఒక దుష్టశక్తిలా కనిపించింది. దాని గమనం, అతను ఊహించినట్లుగా, ‘మానవాళి ప్రయోజనాలపై ఒక నూతన ఆవిష్కరణ విజయం సాధించడం కోసం, భౌతిక మరియు నైతిక వినాశనంతో గుర్తించబడుతుంది.’ మనం యుద్ధానంతర ప్రపంచాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఆక్టన్ చెప్పింది పెద్దగా తప్పేమీ కాదు. ఎందుకంటే, నాగరికత యొక్క ఐక్యతకు లేదా దాని పరిరక్షణకు కూడా, పరస్పర విరుద్ధమైన జాతీయవాదాలు కలిగించగల ముప్పును ఆ ప్రపంచం ప్రదర్శిస్తోంది. జెనీవా మరియు లోకార్నో ఒప్పందాలు జరిగినప్పటికీ, యూరోపియన్ కస్టమ్స్ యూనియన్లు మరియు ఆయుధ ప్రోటోకాల్‌ల గురించి చర్చలు జరిగినప్పటికీ, మరియు టాగోర్ వంటి వారు జాతీయత అనే భావనను ఎంతగా ధిక్కరించినప్పటికీ, జాతీయత సమస్య మరియు జాతీయ అసూయల సమస్య పరిష్కారానికి ఇంకా చాలా దూరంలో ఉందన్న నిజాన్ని మరచిపోవడం అవివేకం.

జాతీయవాదాన్ని ఉద్దేశించి లెనిన్ ఇలా అన్నారు: ‘ఉన్నదాన్ని తిరస్కరించడానికి అనుమతించలేము; గుర్తింపు దానంతట అదే వస్తుంది.’ ఉదాహరణకు, నేటి ప్రపంచంలో ఆర్థిక జాతీయవాదం ఒక ప్రధాన లక్షణంగా ఉందన్న నిజాన్ని, దిగుమతి ‘కోటాలు,’ ఎగుమతి రాయితీలు, సరిహద్దులకు రాయితీతో కూడిన రైల్వే ఛార్జీలు మరియు అక్కడి నుండి జరిమానాతో కూడిన రైల్వే ఛార్జీలు, ఇంకా అంతర్జాతీయ మార్పిడులను పరిమితం చేయడానికి ఉద్దేశించిన అనేక రకాల చర్యలను వివిధ దేశాల సివిల్ సర్వీసులు రూపొందించాయన్న నిజాన్ని, ఇంకా రూపొందిస్తున్నాయన్న నిజాన్ని విస్మరించడం అంధత్వమే అవుతుంది. ఒక బ్రిటిష్ ఆర్థికవేత్త ప్రపంచ ‘టారిఫ్ మ్యాప్’ను నిర్వహిస్తాడని మేము విన్నాము. అతను అనేక సరిహద్దుల వెంబడి, ప్రతి దేశం యొక్క టారిఫ్‌ల స్థాయిని సూచించడానికి వివిధ ఎత్తులలో చిన్న కాగితపు గోడలను ఏర్పాటు చేస్తాడు. జాన్ స్ట్రాచీ చెప్పినట్లుగా, అతని పటంలో ఐరోపా, ప్రతి దేశం తన సొంత చిన్న ఆర్థిక గదిలో బందీగా భయంతో వణికిపోతున్న ఒక జైలు అడ్డుకోతను పోలి ఉంటుంది. గ్రేట్ బ్రిటన్ ఒక సంరక్షణావాద దేశంగా మారింది. ప్రపంచ వాణిజ్య ప్రవాహం నుండి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని వేరుచేయాలని ఒట్టావా ఉద్దేశించింది – అయితే ఆ ఉద్దేశం, ఆర్థిక అంతర్జాతీయవాద శక్తుల వల్ల కాకుండా, సామ్రాజ్యం లోపల ఉన్న తీవ్రమైన జాతీయ వైరుధ్యాల వల్ల పాక్షికంగా విఫలమైంది. అంతర్జాతీయ రుణాల జారీ దాదాపుగా నిలిచిపోయింది. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్ ఉన్మాద జాతీయవాద ధోరణిలో ఉంది. ఫ్రాన్స్, జర్మనీల మధ్య అంత స్నేహపూర్వక వాతావరణం లేదు. తీవ్రమైన అంతర్గత శత్రుత్వం నేపథ్యంలో తూర్పు, మధ్య ఐరోపాలో కరువు కబళిస్తోంది.

నిజానికి, జాతీయవాదం ఒక కొత్త మతంలా మారింది. జర్మనీ యొక్క వంకర శిలువ, ఇటాలియా విగ్రహం, పారిస్‌లోని ఆర్క్ డి ట్రయంఫ్ కింద అజ్ఞాత సైనికుడి సమాధి ముందు నిరంతరం వెలిగే జ్వాల ఆరాధనకు చిహ్నాలుగా నిలిచాయి. బ్రిటన్ యొక్క ‘బ్రిటిష్ వస్తువులనే కొనండి’ అనే ధోరణి, తక్కువ నాటకీయతతో, అదే స్ఫూర్తిని వ్యక్తపరుస్తుంది; రాజు జూబ్లీ సందర్భంగా ఇటీవల జరిగిన సామూహిక ఉన్మాదం కూడా ఇదే అంశంపై ఆంగ్లో-సాక్సన్ల యొక్క మరొక రూపాంతరం. ఒక యువ, అమాయక ఇటాలియన్ ఫాసిస్టుతో మాట్లాడితే చాలు; హిట్లర్‌కు పూర్వం ఉన్న జర్మనీలో కూడా, ‘డ్యూచ్‌లాండ్, ఉబెర్ అల్లెస్’ అనే ఉత్సాహభరితమైన గానంతో కార్యక్రమాలు ప్రారంభమయ్యే విద్యార్థి సమావేశాలకు హాజరైనా, లేదా మోల్లర్ వాన్ డెన్ బ్రూక్ రాసిన ‘జర్మనీస్ థర్డ్ ఎంపైర్’ లేదా ఫ్రెడ్రిక్ సీబర్గ్ రాసిన ‘జర్మనీ, మై కంట్రీ’ చదివినా; బాస్టిల్ పతనం వార్షికోత్సవమైన జూలై 14న రోజంతా పారిస్ వీధుల్లో తిరిగినా చాలు, జాతీయవాద ఉత్సాహం యొక్క బలం మరియు నిజాయితీని గ్రహించవచ్చు. కొలోన్‌లో జరిగిన ఉపాధ్యాయుల సమావేశంలో ప్రొఫెసర్ నౌమాన్ చేసిన ప్రసంగ నివేదికను చదివిన తర్వాత, హిట్లర్ యొక్క అద్భుతమైన ఆధిపత్యానికి గల కారణాలను అర్థం చేసుకోవడం అంత కష్టం కాదు: ‘ఇది అనాగరికంగా అనిపించవచ్చు, కానీ ఇది నిజం: జర్మనీలో అందమైన కవితలు, అద్భుతమైన వ్యాకరణాలు మరియు తాత్విక వ్యవస్థలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. దీనికి కొత్తగా ఏమీ జోడించకపోయినా, రాబోయే వందల సంవత్సరాల పాటు మనం జీవించడానికి సరిపోయే ఒక నిధి మనకు ఉంటుంది.’ కానీ ప్రస్తుతం జర్మనీలో డాంజిగ్ లేదా వియన్నా, లేదా యూపాన్‌లోని సార్ జిల్లా వంటి వాటి కొరత తీవ్రంగా ఉంది. అయినప్పటికీ, ప్రస్తుతం డాంజిగ్ మరియు వియన్నాలు మాకు ఒక అందమైన కవిత కన్నా అందమైనవిగా, ఒక చమత్కారమైన పుస్తకం కన్నా విలువైనవిగా కనిపిస్తున్నాయి,–ముఖ్యంగా ఆ అందమైన కవిత లేదా చమత్కారమైన పుస్తకం పారిస్ లేదా పోలాండ్‌లో కూడా అంతే చక్కగా తయారు చేయగలిగేవి అయితే.’ 1 జర్మన్ జాతీయ ప్రతిష్టకు ఒకరకమైన సూచికగా ఉన్న సార్, ఇటీవలి జర్మన్ జాతీయవాదానికి పరాకాష్టగా నిలిచిన ఒక చిరస్మరణీయమైన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఫలితంగా ఇప్పుడు మాతృభూమిలో భాగమైంది. కానీ, ప్రతి వార్తాపత్రిక పాఠకుడికి తెలిసినట్లుగా, నేటి ఐరోపాలో అకస్మాత్తుగా మంటలు అంటుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న అనేక మందుగుండు సామగ్రిలాంటి ‘అస్థిర సంఘర్షణలకు’ కొదవే లేదు. పోలిష్ కారిడార్, విల్నా జిల్లా, అప్పర్ సైలేసియా మరియు మాసిడోనియా, ఇటలీ మరియు ఆస్ట్రియా మధ్య, ఇటలీ మరియు యుగోస్లేవియా మధ్య, హంగరీ మరియు రొమేనియా మధ్య, ఇటలీ మరియు గ్రీస్ మధ్య వివాదాస్పద ప్రాంతాలు–ఇవన్నీ శాంతి కాంతి ప్రవేశించడం కష్టంగా ఉండే ప్రమాదకర ప్రదేశాలు. వీటన్నిటికీ తోడుగా, శక్తివంతమైన దేశాలు ‘సూర్యరశ్మిలో మెరిసే ప్రదేశాలు’ అని మృదువుగా పిలవబడే వాటిపై తమ హక్కులను కూడా చెప్పుకుంటున్నాయి–

ప్రొఫెసర్ హెర్మన్ గౌచ్ రచించిన, ఇటీవల నాజీల పుస్తకమైన ‘ది ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ ఆంత్రోపాలజీ’లో ఈ అద్భుతమైన వాక్యం కనిపిస్తుంది: ‘నార్డిక్ కానివాడు 100% మానవుడు కాదు; నిజానికి, జంతువుతో పోలిస్తే అతను అస్సలు మానవుడే కాదు, కేవలం ఒక మధ్యవర్తి, ఒక వారధి మాత్రమే… [అతను] మానవ-కోతుల తర్వాతి వాడు.’ ‘శీలం కలిగి ఉండటం మరియు జర్మన్‌గా ఉండటం నిస్సందేహంగా ఒకటే అర్థం’ అని ఫిచ్టే అన్నప్పుడు, బహుశా అతని ఉద్దేశం కూడా దీనికి భిన్నమైనదేమీ కాదు. అతని 1807 నాటి ‘ప్రసంగాలు’, కేవలం జర్మన్‌కు మాత్రమే స్వచ్ఛమైన భాష ఉన్నందున, మిగతా అందరికంటే జర్మన్ ఆధిక్యతను వివరిస్తూ మొదలవుతాయి. రష్యన్లు, టర్కులు మరియు చైనీయులకు, ఎస్కిమోలు మరియు హాటెంటాట్‌ల గురించి చెప్పనవసరం లేదు, వారికి కూడా స్వచ్ఛమైన భాషలు ఉన్నాయనే విషయాన్ని అతను మరచిపోయాడని బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ తన అద్వితీయమైన వ్యంగ్యంతో ఎత్తిచూపుతాడు. నేటి హిట్లర్ అనుచరులు జర్మన్ ఆధిక్యతకు నిదర్శనంగా భాషను కాకుండా జాతిని చూస్తున్నారు; వారి పూర్వీకులు లేకపోలేదు. హోమర్ ఒక ఐరిష్ వ్యక్తి అని నిరూపించడానికి ఐరిష్ ప్రొఫెసర్లు పుస్తకాలు రాశారు. ఉత్తర ఐరోపాలో నాగరికతకు మార్గదర్శకులు ట్యూటాన్‌లు కాదని, సెల్ట్‌లేనని ఫ్రెంచ్ మానవ శాస్త్రవేత్తలు పురావస్తు ఆధారాలు ఇచ్చారు. నాజీ ఉద్యమం ద్వారా తాను సెయింట్‌గా ప్రకటించబడటాన్ని చూడనంత కాలం జీవించిన ఆ రహస్యమయ ఆంగ్లేయుడు హ్యూస్టన్ చాంబర్‌లేన్, డాంటే ఒక జర్మన్ అని మరియు క్రీస్తు యూదుడు కాదని సుదీర్ఘంగా వాదించాడు. ఆంగ్లో-ఇండియన్లు ఎల్లప్పుడూ జాతికి ప్రాధాన్యతనిచ్చారు మరియు కిప్లింగ్ ద్వారా, సామ్రాజ్యవాద ఇంగ్లాండ్‌కు ఆ గుణం సోకింది. 2

రాజకీయాలపై ఏ పాఠ్యపుస్తకం అయినా మనకు చెప్పినట్లుగా, ఒక దేశం అనేది ఒక భౌగోళిక సమూహాన్ని మరియు ఐకమత్య భావనను సూచిస్తుంది. ఈ భావనకు సామూహిక స్ఫూర్తితో గణనీయమైన సారూప్యతలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా సంక్షోభ సమయాల్లో, ఒక దేశం ఒక గుంపులా ప్రవర్తిస్తుంది; రెండింటి భావోద్వేగ స్వరం దాదాపుగా ఒకేలా ఉంటుంది: అవే హేతుబద్ధం కాని ప్రేమ మరియు ద్వేషం, అవే పెరిగిన అహంభావం, అవే వ్యక్తిత్వాన్ని కోల్పోయేలా చేసే ఒక పెద్ద సమూహంలో కలిసిపోయే భావన, అస్పష్టంగా గ్రహించిన ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం యొక్క ఉత్సాహం. జర్మనీపై యుద్ధ ప్రకటన జరిగిన రోజున బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్ ముందు కేరింతలు కొడుతున్న జనసమూహాలు, ఆ సమయానికి, నిజంగా యావత్ బ్రిటిష్ జాతికి ప్రాతినిధ్యం వహించాయి.

జాతీయ సంఘీభావ భావన అనేది ఒక ఉమ్మడి భాష, ఒకే మూలాల నుండి వచ్చామనే నమ్మకం, ఉమ్మడి సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాలు, లేదా ఉమ్మడి ప్రయోజనాలు మరియు ఉమ్మడి ప్రమాదాల వల్ల ఏర్పడవచ్చు. చాలా సందర్భాలలో, జాతీయ భావనను కలిగించడంలో ఇవన్నీ కొంత పాత్ర పోషిస్తాయి. అయితే, ఈ భావన ఎలా ఏర్పడినా, ఒక దేశం ఉనికిలో ఉండటానికి ఇదే అత్యంత కీలకమైన అంశం. రెనాన్ (Renan) గుర్తించినట్లుగా, జాతీయతను దాని పట్ల ఉండే ‘జాతీయతా భావం’ ద్వారా తప్ప మరే ఇతర పద్ధతిలోనూ నిర్వచించడం సాధ్యం కాదు; ఈ భావం ఒక వాస్తవం. మనం ఒక దేశమని మనం భావిస్తాం, కాబట్టి మనం ఒక దేశంగా ఉంటాం; ‘మన ఆలోచనే దాన్ని అలా మారుస్తుంది.’ అయితే, అందుకు తగిన పరిస్థితులు ఏర్పడే వరకు మనం అలా ఆలోచించము—చరిత్రలో జాతీయవాదం ఆలస్యంగా ఉద్భవించడానికి కారణం ఇదే. జాతీయవాదం అనేది తెగతత్వాలు (tribalism), వంశాధార సమూహాలు (clannishness) లేదా సామ్రాజ్యవాదం (imperialism) కంటే ఏమాత్రం ఎక్కువ ‘సహజమైనది’ కాదని మనం మర్చిపోకూడదు; భౌతిక పరిస్థితులు మారినప్పుడు మనం దీన్ని వదిలించుకోగలము. ఆధునిక జాతీయవాదాన్ని రూపొందించిన వారు, దానిని ప్రచారం చేసిన వారు మేధావులు—ముఖ్యంగా మధ్యతరగతికి చెందిన, కొంత ఆర్థిక స్థోమత కలిగిన వ్యక్తులు. తమ ఉనికిని చాటుకోవాల్సిన సమయం వారికి రాగానే, వారు జాతీయవాదాన్ని ఒక సాధనంగా ఉపయోగించుకున్నారు. అదృష్టవశాత్తూ, ఈ జాతీయవాదంలో సామాన్య ప్రజలను కూడా బలంగా ఆకర్షించగల అంశాలు ఉన్నాయి. బోహేమియాకు చెందిన గొప్ప చరిత్రకారుడు, జాతీయవాది అయిన పలాకీ (Palacky) ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని చెప్పారు: ఒక రాత్రి ఆయన, ఆయన స్నేహితులు భోజనం చేస్తున్న గది పైకప్పు కూలిపోయి ఉంటే, చెక్ జాతీయవాద ఉద్యమమే అంతమైపోయేదని ఆయన పేర్కొన్నారు; అప్పట్లో అది కేవలం ఒక చిన్న సమూహానికే పరిమితమై ఉండేది, ఇంకా సామాన్య ప్రజల్లోకి విస్తరించలేదు. పలాకీ చేసిన వ్యాఖ్య కొంత అతిశయోక్తిగా అనిపించినప్పటికీ, అనేక దేశాల్లో జాతీయవాదం ఎలా మొదలైందో చెప్పేందుకు ఇలాంటి ఉదాహరణలు ఎన్నో ఉన్నాయి.

కాబట్టి, జాతీయవాదం అనేది సామాన్య ప్రజల్లో గానీ, ఉన్నత వర్గాల్లో గానీ సహజ సిద్ధంగా (instinctively) ఉండేది కాదు. మనలో చాలామంది జాతీయవాదులుగా ఉన్నామంటే, దానికి కారణం మన పూర్వీకులు—తెలిసో తెలియకో—మనలో ఈ భావనను నాటడమే. జెండాను లేదా ఇతర జాతీయ చిహ్నాలను ఆరాధించడం గురించి మనం ఎప్పుడూ ప్రశ్నించము. దీనికి కారణం, మన మనస్సు అనేది ఒక సామాజిక ఉత్పత్తి (social product) కావడమే. మనకు తెలియకుండానే, ‘మంచి పేరున్నవి’గా పరిగణించబడే సూత్రాలను, కల్పనలను, మోసాలను మనం పునరావృతం చేస్తాము. అంతేకాకుండా, జాతీయవాదం మన హృదయాలలో ఒక నిజమైన స్పందనను రేకెత్తిస్తుంది కాబట్టి అది బలంగా ఉంటుంది; అది ఎంత అసమర్థంగానైనా, సమాజం కోసం మనకున్న ఆకలిని తీర్చడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. కానీ దాని స్వరూపం, స్వభావం చరిత్రచేత నిర్ధారించబడ్డాయి, ఇది దాని మార్పులేనితనాన్ని స్పష్టంగా ఖండిస్తుంది; ఉదాహరణకు, క్లిష్టమైన సందర్భాలలో, జాతీయ విధానపరమైన పరిగణనల కంటే వర్గ ప్రయోజనాలే మరింత శక్తివంతమైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి. మనందరికీ తెలిసినట్లుగా, ఫ్రెంచ్ వలసదారులు 1792లో ఫ్రాన్స్‌కు వ్యతిరేకంగా జర్మనీకి సహాయం చేశారు; రష్యన్ మధ్యతరగతి వర్గాలు విప్లవానికి వ్యతిరేకంగా జర్మనీ మరియు ఎంటెంటె శక్తులతో ఏకాంతరంగా పొత్తు పెట్టుకున్నాయి; తూర్పున ఉన్న పాలక వర్గాలు, యూరోపియన్ సామ్రాజ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా జరిగే పోరాటంలో ఒక సహాయంగా రష్యన్ విప్లవ ప్రచారాన్ని కొంతకాలం స్వాగతించినప్పటికీ, తరువాత తమ సొంత ప్రయోజనాలకు ముప్పు వాటిల్లుతుందని ఆందోళన చెంది, దానిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. వాస్తవానికి, జాతీయత సిద్ధాంతపరంగా ఎటువంటి శ్రేణులను, ఎటువంటి అధికార పరిధిని అంగీకరించదు.

భూ ఉపరితలంలో ఆరవ వంతుకు పైగా ఉన్న సోషలిస్ట్ సోవియట్ రిపబ్లిక్‌ల సమాఖ్యలో, జాతీయవాద సమస్యలను పరిష్కరించగలదని వాగ్దానం చేసే రీతిలో జాతీయ సమస్యను పరిష్కరిస్తున్నారు. జాతి అనే అనైతిక సిద్ధాంతం మన కాలపు అత్యంత ప్రాణాంతకమైన ప్రమాదాలలో ఒకటి మరియు దురదృష్టవశాత్తు, ఇది ముస్సోలినీ మరియు హిట్లర్ వంటి వారి కార్యక్రమాలలో అగ్రస్థానంలో ఉంది. యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్.లో జాతీయవాదానికి సాపేక్ష స్వభావం ఇవ్వబడింది; దాని స్వంత ప్రయోజనం కోసం, దాని ఔన్నత్యం మరియు దాని చారిత్రక కర్తవ్యం కోసం జాతిత్వాన్ని నెరవేర్చే ప్రశ్నే తలెత్తదు. సోషలిజం సాధించడంతో, మనకు తెలిసిన జాతీయవాదం అదృశ్యమవుతుంది; అంతిమ లక్ష్యాన్ని మరింత వేగంగా చేరుకోవడం కోసమే ప్రస్తుతం దీనిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నారు. 4

సోవియట్ యూనియన్ యొక్క అత్యంత తీవ్రమైన శత్రువులు కూడా దాని ‘జాతీయ విధానాలు’, అంటే జారిస్ట్ సామ్రాజ్యం యొక్క పూర్వ పరాధీన ప్రజల పట్ల వ్యవహరించిన తీరు, దాని అత్యంత ముఖ్యమైన విజయాలలో ఒకటి అని కాదనరు. విప్లవం తర్వాత జరిగిన ఒక గొప్ప చర్యలో, ఇతర అగ్రరాజ్యాలతో పాటు ఆసియా దేశాలలో జారిస్ట్ ప్రభుత్వం అనుభవించిన అన్ని ప్రాధాన్యతలు, లొంగుబాట్లు, రాయితీలు మరియు ప్రత్యేక హక్కులను యూనియన్ త్యజించింది. లెనిన్, ‘ప్రపంచ శ్రామికులారా, ఏకం కండి’ అనే నినాదాన్ని ‘సకల దేశాల శ్రామికులారా, మరియు ప్రపంచంలోని అణగారిన ప్రజలారా, ఏకం కండి!’గా విస్తరించారు. రష్యా ప్రజల హక్కుల ప్రకటన వెలువడిన దాదాపు వెంటనే, రష్యా మరియు తూర్పు దేశాలలోని మహమ్మదీయ కార్మికులకు ఒక ప్రకటన జారీ చేయబడింది. అందులో, వారు తమ జాతీయ జీవితాన్ని సంపూర్ణ స్వేచ్ఛతో మరియు అవసరమైనప్పుడు రష్యన్ శ్రామికవర్గం యొక్క సహాయంతో నిర్వహించుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు. యూనియన్ పతాకం, సింహాలు, గద్దలు మరియు ఎలుగుబంట్లు వంటి రాజ్యపు క్రూర మృగాలైన అన్ని జాతీయ చిహ్నాలను తొలగించి, కార్మిక నూతన సువార్తకు చిహ్నాలుగా, మొక్కజొన్న కంకుల చట్రంలో సూర్యకాంతి పడుతున్న గోళంపై కొడవలి మరియు సుత్తిని చూపించింది. దానిపై వివిధ భాషలలో ‘సకల దేశాల శ్రామికులారా, ఏకం కండి!’ అనే నినాదంతో అల్లిన రిబ్బన్లు ఉన్నాయి.

యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్. భూభాగంలో, వాతావరణంలోనే కాకుండా సంస్కృతిలో కూడా విపరీతాలు ఉన్నాయి. కానీ జార్ ప్రభుత్వం ఉన్నచోట… అనేక పరాధీన ప్రజలను హింసాత్మకంగా అణచివేయవలసి వచ్చినప్పటికీ, సోవియట్ యూనియన్ తన సరిహద్దుల్లోని ప్రతి జాతి సమూహాన్ని ప్రోత్సహించగలిగింది. సాంస్కృతికంగా అభివృద్ధి చెందిన ఉక్రేనియన్, సంచార, నిరక్షరాస్య ఉజ్బెక్, గ్రేట్ రష్యన్ మరియు జిప్సీ, వీరందరూ తమ జాతీయ వ్యక్తిత్వాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి సమానంగా స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు. జాతీయ గణతంత్రాలలో స్థానిక పరిశ్రమలకు పునాది వేయడానికి భారీ మొత్తంలో ఖర్చు చేయబడింది. విప్లవానికి పూర్వపు వ్యవస్థ కింద అనేక జాతులు మరియు లక్షలాది మంది ప్రజలు ‘ప్రణాళికాబద్ధమైన వెనుకబాటుతనం’ అని పిలవబడే దానికి గురయ్యారు. మరోవైపు, బోల్షెవిక్‌లు పత్తిని పండించగల తుర్కెస్తాన్‌లో వస్త్ర పరిశ్రమను నిర్మించడం ప్రారంభించారు, మరియు వారి ప్రోత్సాహంతో సుదూర కాకసస్ ఒక పారిశ్రామిక కేంద్రంగా మారుతోంది. పారిశ్రామిక పరికరాలు లేనప్పుడు, ఒక ఉజ్బెక్ రోజుకు పదహారు గంటలు కష్టపడవలసి వస్తే, అతను తన సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి ‘స్వేచ్ఛ’ కలిగి ఉన్నాడని సూచించడం కేవలం కపటత్వం అవుతుందని గుర్తించడంలో ఎటువంటి లోపం లేదు; మనందరికీ ఉన్న స్వేచ్ఛకు చాలా భిన్నమైన స్వేచ్ఛ అతనికి ఉండాలి. రోల్స్ రాయిస్ సొంతం చేసుకోండి, రిట్జ్‌లో భోజనం చేయండి.’

విప్లవానికి ముందు, సామ్రాజ్యం మొత్తంలో పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు మరియు ప్రభుత్వ పాఠశాలల భాష రష్యన్, అయినప్పటికీ రష్యన్లు 43% కంటే ఎక్కువ లేరు. జనాభాలో. వాస్తవానికి, ఆర్థడాక్స్ చర్చి అనే ఒకే ఒక అధికారిక మతం ఉండేది, మరియు ఆసియాలోనూ, వోల్గా నది వెంబడి ఉన్న రష్యనేతరులందరికీ పౌర హక్కులు లేవు. 1905 వరకు, ఉక్రేనియన్, వైట్ రష్యన్ మరియు లిథువేనియన్ భాషలలో పుస్తకాలను ముద్రించడం చట్టవిరుద్ధం. నేడు, 185 జాతులు మరియు 147 భాషలు కలిగిన యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్.లో, ఏ జాతి ప్రజలపైన గానీ, ఏ భాషపైన గానీ బలవంతంగా రుద్దబడిన ప్రత్యేక హక్కులు లేవు. విస్తృతమైన మైనారిటీ చట్టాలు, ఇతర విషయాలతో పాటు, మైనారిటీలకు వారి పాఠశాలలను మరియు వారి సొంత భాషల అధికారిక వినియోగాన్ని హామీ ఇస్తున్నాయి. అనేక భాషలకు, అక్షరమాలలను కూడా తాత్కాలికంగా రూపొందించుకోవలసి వచ్చింది. స్థానిక అధికారులు మరియు ఆర్థిక సంస్థల సభ్యులు, ఒకవేళ వారు బయటివారైతే, స్థానిక భాషను నేర్చుకోవలసి ఉంటుంది. గతంలో అనాగరికంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇప్పుడు నిఘంటువులను జారీ చేసే అకాడమీలు, ప్రచురణ సంస్థలు, గ్రంథాలయాలు, థియేటర్లు, మ్యూజియంలు, చారిత్రక మరియు శాస్త్రీయ సంఘాలు ఉన్నాయి; భాషలను అభివృద్ధి చేసే ఉద్దేశ్యంతో సినిమా మరియు రేడియో ప్రసారాలను క్రమంగా వినియోగించుకుంటున్నారు. 1929 నుండి, యూనియన్ అంతటా, ఆసియా ప్రజల సాంస్కృతిక నిద్రను పొడిగించే ఉద్దేశ్యంతో రూపొందించినట్లుగా కనిపించే సంక్లిష్టమైన అరబిక్ లిపి స్థానాన్ని లాటిన్ లిపి భర్తీ చేసింది; కెమలిస్ట్ టర్కీ కంటే ముందే అరబిక్ లిపిని వదులుకుని, మహిళా విముక్తి కోసం చట్టాన్ని ఆమోదించిన మొదటి మహమ్మదీయ రాజ్యమైన అజర్‌బైజాన్ ఈ మార్గానికి నాయకత్వం వహించింది. మాస్కో జిప్సీలు తమ జిప్సీ భాషలో మొదటి గోడ పత్రికను ప్రచురించి, మొదటి నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. సంచార మరియు అర్ధ-సంచార జాతులు నివసించే ప్రాంతాలలో ‘రెడ్ యర్ట్స్’ మరియు ‘రెడ్ కితాబికాస్’ స్థాపించబడ్డాయి – ఇవి ఒక శిబిరం నుండి మరొక శిబిరానికి ఉపాధ్యాయులు, వైద్యులు, మంత్రసాని మరియు గ్రంథాలయం వెళ్ళడానికి ఉపయోగపడే రవాణా చేయదగిన గుడారాలు. ‘పర్వత ప్రాంత మహిళల గుడిసెలు’ కూడా ఇదే విధంగా పనిచేస్తాయి.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –22-1౦-26-ఉయ్యూరు —

రొమాంటిక్ ఉద్యమ హీరో లార్డ్ బైరన్ -9(చివరిభాగం )

193

అతనికి కష్టతరమైన, విసుగు పుట్టించే పనులు అంటే అస్సలు ఇష్టం ఉండేది కాదు,” అని మరొకరు పేర్కొన్నారు; ఆ పనుల బాధ్యతను ఆయన ఇతరులపైనే ఉంచేవారు.

అయితే, ఇటలీలో ‘కార్బోనారిజం’ (Carbonarism) ఉద్యమం ఘోరంగా విఫలం కావడాన్ని కళ్లారా చూసిన ఆయన, అప్పటికే ఒక ఆచరణాత్మక రాజకీయవేత్తగా మారారు. ఈ చివరి ప్రయత్నంలో ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం గ్రీకు జాతికి జాతీయ స్వాతంత్ర్యం సాధించిపెట్టడం; ఇది ఐరోపాలోని అగ్రరాజ్యాల మద్దతు, అనుకూలత ఉంటేనే సాధ్యమవుతుంది. ఇది కేవలం ‘హోలీ అలయన్స్’ (Holy Alliance)కు వ్యతిరేకంగా ప్రజాస్వామ్యం చేస్తున్న పోరాటం మాత్రమే కాదు; ఇది ముస్లింల అణచివేతకు, దుష్పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా క్రైస్తవ నాగరికత చేస్తున్న పోరాటం. ఐరోపా మొత్తం ఏ జాతికి అయితే రుణపడి ఉందో, ఆ జాతి వారసులకు స్వతంత్ర దేశంగా గుర్తింపు లభించేలా చూడటమే ఆయన ఉద్దేశ్యం. అందుకే, అయోనియన్ దీవుల (Ionian islands) పాలన ఎంత అధ్వాన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, స్టాన్హోప్ (Stanhope) నిరంతరం దానిని విమర్శించడాన్ని ఆయన అంగీకరించలేదు. ఎందుకంటే, ఇంగ్లాండ్‌ను దూరం చేసుకోకూడదని ఆయన భావించారు; అంతేకాక, అప్పుడే పురుడు పోసుకుంటున్న, కష్టాల్లో ఉన్న ఆ గ్రీకు జాతీయతకు ఆ దీవులతో స్వేచ్ఛాయుత సంబంధాలు అవసరమని ఆయన నమ్మారు. ప్యారీ (Parry) చెప్పిన దాని ప్రకారం, గ్రీస్‌కు ‘సమాఖ్య’ (federation) తరహా ప్రభుత్వమే ఉత్తమమని బైరాన్ భావించారు. మోరియా (Morea), దీవులు, మరియు పశ్చిమ ప్రాంతాల ప్రజలచే ఎన్నుకోబడిన ఒక అధ్యక్షుడు ఉండాలని ఆయన ఆశించారు. కొత్తగా ఏర్పడబోయే ఆ దేశానికి అమెరికాలో రాయబారిగా వెళ్లాలని ఆయన కోరుకున్నారు; అమెరికా గుర్తింపు లభిస్తే, దానిని చూసి ఐరోపా దేశాలు కూడా గుర్తింపునిస్తాయని ఆయన నమ్మారు. విముక్తి పొందిన గ్రీస్‌లో ఒక పెద్ద ప్రాంతానికి గవర్నర్-జనరల్‌గా ఉండమని అధికారులు చేసిన ప్రతిపాదనను ఆయన తాత్కాలికంగా తిరస్కరించారు. అయితే, సలోనా (Salona)లో జరగాల్సిన కాంగ్రెస్‌లో ఒకవేళ అటువంటి ప్రతిపాదన లేదా అంతకంటే గౌరవప్రదమైన పదవిని ఆఫర్ చేసి ఉంటే, ఆయన బహుశా దానిని తిరస్కరించి ఉండేవారు కాదు. ఒడిస్సియస్ (Odysseus), ట్రెలానీ (Trelawny), మరియు స్టాన్హోప్‌లు ఆయనను, మావ్రోకోర్డాటోస్‌ను (Mavrocordatos) ఆ సమావేశానికి ఆహ్వానించడం ద్వారా, అప్పటికే వారి మధ్య ఉన్న అంతర్గత విభేదాలు తగ్గుముఖం పట్టాయని నిరూపించ బడింది

ఒకరోజు, స్టాన్హోప్ గదిలో ఉన్నప్పుడు, ఆయన సరదాగా ఇలా చెబుతున్నారు… సైనికుల ముద్రణాలయం సిద్ధమయ్యేలోపే, రచయితల బృందం సిద్ధమవుతుందని భావించిన తరుణంలో, ఆయనకు మూర్ఛ వ్యాధిని పోలిన ఒక తీవ్రమైన అనారోగ్య పరిస్థితి ఎదురైంది (ఫిబ్రవరి 15). మరుసటి రోజు ఆయన కణతలకు జలగలను (leeches) అంటించి రక్తాన్ని తీయగా, రక్తస్రావాన్ని ఆపడం కష్టతరమైంది. ఆయన అనుసరిస్తున్న పోషకవిలువలు లేని ఆహారం, అలాగే మానసిక వేదనలు, నిరాశలు ఈ అనారోగ్యానికి దారితీసిన కారణాలుగా ఉన్నాయి. ఆయన ప్రధానంగా టోస్ట్ (కాల్చిన రొట్టె), కూరగాయలు, మరియు జున్ను మాత్రమే తీసుకునేవారు. ఈ అనారోగ్య పరిస్థితి తర్వాత, తన శరీరం బలహీనపడటం వల్ల కాకుండా, అతిగా తినడం వల్లే ఇలా జరిగిందని భావించి, ఆయన తన ఆహారాన్ని మరింత తగ్గించుకున్నారు. అటువంటి స్థితిలో, ఆయన శరీరం నుండి అంత భారీగా రక్తాన్ని తీయడం ఎంతవరకు సమంజసం? ఆ కాలంలో బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఈ చికిత్సా విధానాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించడం ఆయనకు ఉన్న సహజమైన అంతర్దృష్టికి నిదర్శనం! కల్నల్ స్టాన్హోప్ ఇలా రాశారు: “ఆ భయంకరమైన అనారోగ్య దాడి తర్వాత, ఆయన తన మంచంపై పడి ఉన్నప్పుడు—నరాల వ్యవస్థ పూర్తిగా దెబ్బతిన్న స్థితిలో ఉన్నప్పుడు—దుమ్ముతో నిండిన, అదే సమయంలో అద్భుతమైన దుస్తులు ధరించిన తిరుగుబాటుదారులైన సులియోట్లు (Suliotes) ఆయన గదిలోకి చొరబడ్డారు. వారు తమ ఖరీదైన ఆయుధాలను ఊపుతూ, తమ హక్కుల కోసం గట్టిగా డిమాండ్ చేశారు. ఈ ఊహించని పరిణామానికి లార్డ్ బైరాన్ ఒక్కసారిగా ఉత్తేజితులై, అనారోగ్యం నుండి కోలుకున్నట్లు కనిపించారు. సులియోట్లు ఎంతగా రెచ్చిపోయి ప్రవర్తిస్తే, ఆయన అంతగా ప్రశాంతమైన ధైర్యంతో వారిని ఎదుర్కొన్నారు. ఆ దృశ్యం నిజంగా అద్భుతమైనది.” కౌంట్ గాంబా ఇలా పేర్కొన్నారు: “కష్టతరమైన ప్రతి సందర్భంలోనూ ఆయన ప్రదర్శించిన ప్రశాంతతను, ఉదాత్తతను మాటల్లో వర్ణించడం అసాధ్యం. చిన్న చిన్న విషయాల్లో ఆయన ఖచ్చితంగా చిరాకు పడేవారు” (ఉదాహరణకు, తాను కొన్న ఎర్రటి వస్త్రం విషయంలో గాంబాను పదేపదే విసిగించడం వంటివి), “కానీ ప్రమాదం ఎదురైనప్పుడు మాత్రం క్షణాల్లో ప్రశాంతంగా మారిపోయేవారు. అప్పుడు ఆయన తన గొప్ప వ్యక్తిత్వంలోని అన్ని శక్తులను తిరిగి పుంజుకునేవారు. ఆపద సమయంలో ఆయన చూపినంతటి నిర్భయత్వం మరెవరిలోనూ చూడలేం.”

లార్డ్ బైరాన్ ఇదేనా కార్లైల్ పేర్కొన్న “కపట బలవంతుడు” (sham strong man)! బైరన్‌కు అత్యంత ఇష్టమైన ఈ సులియోట్లు (Suliotes), ఒక పట్టణవాసి ఇంట్లోకి బలవంతంగా ప్రవేశించే క్రమంలో అతడిని చంపేశారు; ఎందుకంటే, ఆ పట్టణవాసి వారిలో కొందరికి తన ఇంట్లో ఆశ్రయం కల్పించడానికి నిరాకరించాడు. వీరు అత్యంత అల్లరి స్వభావం కలవారు, చట్టాన్ని ధిక్కరించేవారు మరియు మొత్తం పట్టణ ప్రజలను భయాందోళనలకు గురిచేసేవారు; అంతేకాదు, వీరు ద్రోహానికి కూడా పాల్పడాలని ఆలోచిస్తున్నట్లు సమాచారం. అనారోగ్య తీవ్రత తగ్గిన తర్వాత, మాటలు తిరిగి వచ్చినప్పుడు బైరన్ ఇలా అన్నారు: “నాకు నిజం చెప్పండి. నేను చనిపోవడానికి భయపడుతున్నానని అనుకోవద్దు. అస్సలు భయపడటం లేదు.” అయితే, సున్నితమైన శరీరతత్వం కలిగిన ఆయనకు ఆ నొప్పిని ఓర్చుకోవడం చాలా కష్టమైంది; ఈ అనారోగ్య దాడిలో కలిగిన నొప్పి భయంకరంగా ఉందని ఆయన వర్ణించారు. మరణానికి ముందు ఆయన మరికొన్ని చిన్నపాటి అనారోగ్య సమస్యలను కూడా ఎదుర్కొన్నారు. చిరాకు కలిగించే స్వభావం, బలహీనమైన ఆరోగ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆయన తన శారీరక సామర్థ్యానికి మించిన కఠినమైన పనిని చేపట్టారు. ఒకానొక సమయంలో, గ్రీకు నౌకాదళం వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, ఆ పట్టణం మళ్లీ టర్కుల దిగ్బంధనంలో చిక్కుకుంది. ఆపై ప్లేగు వ్యాధి భయం, భూకంపం సంభవించడం వంటివి జరిగాయి. సులియోట్ల గొడవలే కాకుండా, వివిధ తెగల మధ్య కూడా ఘర్షణలు చెలరేగాయి. అనటోలికో నుండి కారియాస్కాచి (Cariascachi) నాయకత్వంలో సాయుధులైన వ్యక్తులు పడవల్లో పట్టణంలోకి చొరబడి, ఏదో తెగకు జరిగిన అవమానానికి ప్రతీకారంగా ఇద్దరు ప్రముఖులను (Primates) అపహరించుకుపోయారు. ఒకసారి, కొందరు సులియోట్లు గర్వంతో, అహంకారంతో ప్రయోగశాల (laboratory) లోకి ప్రవేశించి, బయటకు వెళ్లడానికి నిరాకరించారు. అప్పుడు అక్కడ కాపలా ఉన్న స్వీడన్ దేశస్థుడు, కెప్టెన్ సాస్ (Captain Sass), వారిలో ఒకరిని తన కత్తి యొక్క వెడల్పాటి భాగంతో కొట్టాడు. దానికి ప్రతిచర్యగా ఆ సులియోట్, కెప్టెన్ సాస్‌ను కాల్చి చంపేశాడు. ఆ హంతకుడిని అప్పగించడానికి అతని సహచరులు నిరాకరించారు; ఎందుకంటే, వారి దృష్టిలో ఒక దెబ్బ తగిలితే, దానికి ప్రతిగా ఎలాంటి చర్య తీసుకున్నా అది సమర్థనీయమే!

“197

అతని ఊహ సృష్టించిన ఏ పాత్ర కన్నా అతని పాత్ర చాలా అసాధారణంగా కనిపిస్తుంది.”

కానీ అతను షేక్స్‌పియర్‌ను హాస్యాస్పదంగా తక్కువ చేసి మాట్లాడాడు, మరియు స్టాన్-హోప్ అతని పట్ల అసూయపడ్డాడని నమ్మారు. అయినప్పటికీ వారిద్దరి మధ్య పోలికే లేదు. బైరన్ ఒక ఆత్మాశ్రయ, కథనాత్మక, విశ్లేషణాత్మక, మరియు వ్యంగ్య కవి. నాటకరంగంలో అతని ఆదర్శం ఆల్ఫియరీ. అతను వర్డ్స్‌వర్త్‌ను కూడా ఎంత తెలివితక్కువగా తక్కువ చేసి మాట్లాడాడో మనకు తెలుసు, మరియు కోల్రిడ్జ్‌లోని ఒక సున్నితమైన సత్య వాక్యంపై అతను చేసిన అద్భుతమైన విమర్శ ద్వారా అతని సూక్ష్మబుద్ధిని అంచనా వేయవచ్చు, “పచ్చని ఆకాశాన్ని ఎవరైనా ఎప్పుడైనా చూశారా?” అని అడుగుతూ. మెసోలోంగీ ఒక జ్వరాల కేంద్రం; ఇది బురదతో కూడిన, మలేరియా వ్యాపించే చిత్తడి నేలల మధ్య ఉంది. బైరన్ నివసించిన ఇల్లు ఆ ప్రాంతంలోనే అత్యంత అనారోగ్యకరమైన చోట, అంటే ఒక నిస్సారమైన, చిత్తడి కాలువ ఒడ్డున ఉండేది. పైగా, ఆయనకు జ్వరాలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉండేది. అయితే, జ్వర తీవ్రత తగ్గినప్పుడు ఆయన కొంత కోలుకునేవారు; వాతావరణం అనుకూలించినప్పుడు గుర్రంపై సమీప ప్రాంతాల్లో పర్యటించేవారు. సులియోట్లు (Suliotes) క్రమశిక్షణ తప్పినందున వారిని పట్టణం నుండి పంపించివేసినప్పటికీ, బైరన్ తన వద్ద యాభై మంది అంగరక్షకులను ఉంచుకున్నారు. ఆయన గుర్రంపై బయటకు వెళ్ళినప్పుడు వీరు ఆయన పక్కనే పరిగెత్తేవారు; గుర్రం వేగంగా వెళ్తున్నప్పుడు కూడా వారు దానితో పాటే పరుగెత్తేవారు. ఆయన వెంట ‘టిటా’ అనే అందమైన గోండోలియర్ (పడవ నడిపే వ్యక్తి) మరియు ట్రెలానీ (Trelawny) ఆయనకు అప్పగించిన ఒక నల్లజాతీయుడైన సేవకుడు ఉండేవారు. గ్రీస్‌లోనూ, తూర్పు దేశాల్లోనూ నల్లజాతీయుడైన సేవకుడిని కలిగి ఉండటం ఒక గౌరవ చిహ్నంగా భావించేవారు. వీరు ఇద్దరూ వేటగాళ్ల తరహా దుస్తులను (en chasseur) ధరించేవారు.

గ్రీస్ పరిస్థితి మెరుగుపడుతూ వచ్చింది. ఈ కవి (బైరన్) పేరుకున్న ప్రాభవం వల్ల లండన్‌లో రుణం పొందే ప్రయత్నాలు విజయవంతమయ్యాయి. ఆయనను ఆదర్శంగా తీసుకుని, ప్రపంచం నలుమూలల నుండి స్వచ్ఛంద సేవకులు గ్రీస్‌కు తరలివచ్చారు.

బైరన్ ఆరోగ్యం మెరుగుపడాలంటే, ఈ వ్యాధులు ప్రబలే మెసోలోంగీ ప్రాంతాన్ని వదిలి వెళ్ళమని ఆయన వైద్యులు, స్నేహితులు గట్టిగా సూచించారు. ఆయన అక్కడే ఉండిపోతే పరిస్థితి విషమిస్తుందని వారు తీవ్ర ఆందోళన చెందారు. సెఫలోనియాలో ఆయన ఎక్కువ కాలం ఉండిపోవడానికి గల కారణాలలో ఒకటి ఆయనకున్న “సోమరితనం, ఆలస్యం చేసే అలవాట్లు” అని ట్రెలానీ పేర్కొన్నప్పటికీ, మెసోలోంగీని వదిలి వెళ్ళకూడదని బైరన్ నిర్ణయించుకోవడానికి ప్రధాన కారణం మరొకటి ఉంది: అలా వెళ్ళిపోవడం తన బాధ్యతను విస్మరించడమేనని, అది ఇతరులకు చెడు ఉదాహరణగా మారుతుందని ఆయన భావించారు. అయితే, ఈ “జ్వరాల ఉచ్చు”లో చిక్కుకుపోయి, ఏమీ చేయలేని నిష్క్రియ స్థితిలో ఉండటం ఆయనకు ఎంతటి వేదనను కలిగించి ఉంటుందో… అంతటి ఉద్వేగభరితమైన, చంచలమైన వ్యక్తిత్వానికి ఆ పరిస్థితులు అస్సలు భరించరానివిగా మారాయి. గ్రీకులలో కనిపించే క్రూరత్వం, తీరని అత్యాశ అతనికి తీవ్ర అసహ్యాన్ని కలిగించాయి — ప్రాచీన గ్రీకులకు, ఆధునిక గ్రీకులకు పెద్దగా తేడా ఏమీ లేదని అతను భావించాడు. సలోనాకు వెళ్ళిన కల్నల్ స్టాన్హోప్, అక్కడి నుండి అతనికి లేఖ రాస్తూ, “ఆ చిత్తడి నేలలో మీ ఆరోగ్యాన్ని, బహుశా మీ ప్రాణాలను కూడా పణంగా పెట్టకండి, ఇక్కడి నుండి వచ్చేయండి” అని కోరారు. అయితే, జాంటే (Zante) నుండి వచ్చిన ఒక సదుద్దేశంతో కూడిన ఆహ్వానానికి సమాధానంగా అతను ఇలా అన్నాడు: “నేను నిలబడగలిగినంత కాలం, ఈ లక్ష్యం కోసం నిలబడాల్సిందే. ఇక్కడ పణంగా పెట్టిన విషయం నా లాంటి వారి ప్రాణాలు లక్షల కొద్దీ ఉన్నా సరే, వాటికంటే ఎంతో విలువైనది.” సలోనాలో జరగనున్న సమావేశం, తూర్పు మరియు పశ్చిమ ప్రాంతాల నాయకులను ఏకం చేసి, రాబోయే పోరాటంలో తమ బలగాలన్నింటినీ సమన్వయం చేసుకునేలా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసుకోవడానికి దోహదపడుతుంది. బైరన్‌ను, మావ్రోకోర్డాటోస్‌ను ఈ సమావేశానికి ఒప్పించేందుకు ఒడిస్సియస్ మిస్టర్ ఫిన్లేను, కల్నల్ స్టాన్హోప్ మిస్టర్ హంఫ్రీస్‌ను పంపారు. మావ్రోకోర్డాటోస్‌కు ఒడిస్సియస్‌ను కలవడం అస్సలు ఇష్టం లేదు; అతనికి ఒడిస్సియస్ అంటే నమ్మకం లేదు. వారిద్దరి వ్యక్తిత్వాలు పూర్తిగా భిన్నమైనవి. కానీ బైరన్ వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు; తాను కేవలం పశ్చిమ ప్రాంత నాయకులకే మద్దతు ఇస్తున్నట్లు కనిపించడం అతనికి ఇష్టం లేదు.

199

అతను మావ్రోకోర్డాటోస్‌ను ఎంతగా ఇష్టపడినప్పటికీ, అతని చేతిలో ఒక సాధనంగా మారడానికి లేదా స్థానిక నాయకుల కనుసన్నల్లో నడవడానికి అతను ఇష్టపడలేదు; నిజానికి, నివాస స్థలాన్ని ఎంచుకునే విషయంలో అతనికి ఎదురైన మొదటి ఇబ్బందే ఇదే. అయితే, ఆ సమయంలో అతను చాలా దౌత్యపరంగా, మర్యాదపూర్వకంగా వ్యవహరించి, యువరాజు (మావ్రోకోర్డాటోస్) కోరుకున్న చోట ఉండటానికి కొంత అంగీకరించాడు. దీనివల్ల ప్రయాణంలో జాప్యం జరిగింది; భారీ వర్షాల కారణంగా రోడ్లు పాడై, ప్రయాణానికి వీలు లేకుండా పోవడం కూడా ఈ జాప్యానికి ఒక కారణమైంది. వారు మార్చి 27న బయలుదేరాల్సి ఉండగా, అలా జరగలేదు; మార్చి 30న ఆ కవికి ఆ నగర పౌరసత్వం (freedom of the city) లభించింది. ఏప్రిల్ 9న అతనికి అగస్టా నుండి ఒక లేఖ అందింది. అందులో ఆమె, అడా (Ada) ఇద్దరూ ఆరోగ్యంగా ఉన్నారని సమాచారం ఉంది. అంతేకాకుండా, అడా గురించి అగస్టా ద్వారా అతను అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానంగా లేడీ బైరాన్ రాసిన లేఖను కూడా ఆమె జతచేసింది. ఆ చిన్నారి వ్యక్తిత్వం, అలవాట్ల గురించి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన విషయాలు ఉన్న ఆ లేఖ, చాలా స్నేహపూర్వకంగా, దయతో కూడిన ధోరణిలో ఉంది. ఇది ఖచ్చితంగా ఒక తండ్రిగా—మరియు భర్తగా—అతనికి ఎంతో సంతోషాన్ని ఇచ్చి ఉంటుంది; ఎందుకంటే, ఎలా చూసినా అతను తన భార్య పట్ల శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నాడు. ట్రెలానీ మెసోలోంగికి చేరుకున్నప్పుడు, మరణించిన ఆ కవి అగస్టాకు రాయడం మొదలుపెట్టి పూర్తి చేయని లేఖను, అతని పార్థివదేహం ఉన్న గదిలోని బల్లపై గమనించాడు. అదే గదిలో, అడా యొక్క ప్రొఫైల్ చిత్రం (తల్లి పంపినది), ఒక మహిళ పేరును జుట్టుతో కుట్టిన రుమాలు (అది అతని రక్తంతో తడిసి ఉంది), మరియు అతను ఎంతో విలువైనవిగా భావించిన మరికొన్ని వస్తువులు నేలపై చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి. ఆ లేఖలో, అడా గురించి సమాచారం అందించినందుకు అతను కృతజ్ఞతలు తెలియజేశాడు. అంతేకాకుండా, ఆ చిన్నారి స్వభావం కొన్ని విషయాల్లో తన స్వభావాన్నే పోలి ఉండటం పట్ల అతను ఎంతో ఆసక్తిని, సంతోషాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన తనకు ఇటీవల కలిగిన మూర్ఛ వ్యాధి వంటి అనారోగ్య సమస్య గురించి ప్రస్తావించాల్సి వచ్చింది. తద్వారా, అడా (Ada) విషయంలో తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని ఆయన కోరుకున్నారు; ఆమె అనారోగ్యానికి సంబంధించిన వార్తలు ఆయనకు అప్పటికే ఎంతో ఆందోళన కలిగించాయి.

200

అయితే, ఆ ఉద్వేగభరితమైన హృదయంలోని తీవ్రమైన తేజస్సు, ఒక మహా అగ్నిలా తనను తాను దహించుకుపోసాగింది. అప్పటికే ఇంగ్లాండ్ నుండి రుణం మంజూరైంది, కవి అయిన బైరన్‌ను దానికి కమిషనర్‌గా నియమించారు. కానీ, ఏప్రిల్ 16వ తేదీ వరకు కాంగ్రెస్ సమావేశం జరగలేదు; అప్పటికే బైరన్ మరణశయ్యపై ఉన్నారు. ఏప్రిల్ 10న ఆయన గాంబా (Gamba)తో కలిసి గుర్రపు స్వారీకి వెళ్లారు. అప్పుడు వర్షంలో పూర్తిగా తడిసిపోయారు. నగర ద్వారం వద్ద పడవ ఎక్కే అలవాటు ఉండటంతో, ఆయన అలాగే చేశారు. వద్దని వారించిన గాంబాతో, “ఇలాంటి చిన్న విషయాలకు భయపడితే, నేను మంచి సైనికుడిని ఎలా అవుతాను?” అని సరదాగా అన్నారు. మరుసటి రోజు, చలి మరియు కీళ్ల నొప్పులతో బాధపడుతున్నప్పటికీ, ఆయన మళ్లీ ఆలివ్ చెట్ల మధ్య గుర్రపు స్వారీకి వెళ్లారు. అయితే, జీను తడిగా ఉండటం వల్ల ఇబ్బంది పడ్డారు. ఆ సాయంత్రమే ఆయనకు రుమాటిక్ జ్వరం (కీళ్ల నొప్పులతో కూడిన జ్వరం) మొదలైంది. బ్రూనో మరియు మిల్లింగెన్ అనే మరో యువ వైద్యుడు ఆయనకు రక్తమోక్షం (శరీరం నుండి రక్తాన్ని తీసివేయడం – bleeding) చేయాలని సూచించారు. కానీ, తన తల్లికి ఎప్పటికీ ఇలా రక్తాన్ని తీయించుకోనని మాట ఇచ్చిన బైరన్, అందుకు నిరాకరించారు. అయితే, ఏప్రిల్ 16న మిల్లింగెన్, “రక్తాన్ని తీయించుకోకపోతే పిచ్చి పట్టే ప్రమాదం ఉంది” అని చెప్పడంతో, బైరన్ అత్యంత కోపంతో తన చేయిని ముందుకు చాపి, “సరే! మీరంతా దౌర్భాగ్యపు కసాయివాళ్లలా కనిపిస్తున్నారు—మీకు కావలసినంత రక్తాన్ని తీసుకోండి, ఇక ఈ వ్యవహారాన్ని ముగించండి!” అని అన్నారు. ఏప్రిల్ 17న మరో రెండుసార్లు రక్తాన్ని తీశారు. అంతేకాకుండా, పాదాలపై కాకుండా మోకాళ్ల పైన కాళ్లపై బొబ్బలు వచ్చేలా (blisters) చికిత్స చేశారు; ఎందుకంటే పాదాలపై అలా చేయడం ఆయనకు ఇష్టం లేదు. ఇదంతా ఇలా జరిగింది… బైరన్ వంటి వ్యక్తికి ఇది ప్రాణాంతకమైన చికిత్సగా మారింది. 18వ తేదీన ఆయన పరిస్థితి మరింత క్షీణించింది; అయినప్పటికీ, టిటా చేయి పట్టుకుని పక్క గదిలోకి కొద్ది నిమిషాల పాటు నడవగలిగారు. ప్రతిసారీ రక్తాన్ని బయటకు తీసే ప్రక్రియ (బ్లీడింగ్) జరిగిన తర్వాత ఆయన స్పృహ తప్పి పడిపోయేవారు. అప్పుడు ఆయన ఫ్లెచర్‌తో, తాను వారం రోజులుగా నిద్రపోలేదని, తగినంత నిద్ర లేకపోతే మనిషికి పిచ్చి పడుతుందని చెప్పారు. ఇంకా ఆయన, “పిచ్చివాడిగా మారడం కంటే, నన్ను నేనే కాల్చుకోవడం మేలు. నాకు మరణం అంటే భయం లేదు—అనుకున్న దానికంటే నేను మరణానికి సిద్ధంగానే ఉన్నాను” అని అన్నారు. ఆయనకు మతిభ్రమ కలిగినప్పుడు, టిటా ఆయన పడక పక్కన ఉన్న పిస్టళ్లను, కత్తిని తొలగించారు. ఆయన మళ్లీ ఫ్లెచర్‌తో, “రాత్రింబవళ్లు నిరంతరం మేల్కొని ఉండటం వల్ల నీకూ, టిటాకూ అనారోగ్యం కలుగుతుందేమోనని భయంగా ఉంది” అని అన్నారు; కానీ, తాము ఎంతో ప్రేమించిన తమ యజమాని కోసం వారు చేయగలిగినదంతా చేశారు.

మరణించడానికి రెండు గంటల ముందు మాత్రమే, ఆయన మరో ఇద్దరు వైద్యులను చూడటానికి ఎంతో కష్టమ్మీద అంగీకరించారు. ఆయనకు సేవలు చేయడానికి ఏ మహిళా అందుబాటులో లేరు, అక్కడ ఉన్న మిగిలిన వారు కూడా అటువంటి సేవలు చేయడానికి అసమర్థులుగా కనిపించారు. వారికి ఒకరి భాష మరొకరికి సరిగ్గా అర్థం కాలేదు; కానీ, వారు ఆపుకోలేకపోయిన కన్నీళ్లు, ఆయన ఇక బతకరని వారు భావిస్తున్నారనే విషయాన్ని ఆయనకు తెలియజేసి ఉండవచ్చు. అప్పుడు ఆయన ఫ్లెచర్‌కు కొన్ని సూచనలు ఇవ్వాలనుకున్నారు, వాటికి ఆయన చాలా ప్రాముఖ్యతనిచ్చారు. కానీ, ఆయన మాటలు పలికే శక్తిని కోల్పోతుండటంతో, ఆ బాధాకరమైన చివరి ఘట్టం మొదలైంది; ఇందులో ఆయన సేవకుడు (వాలెట్) ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. కలం, కాగితం తీసుకురావాలా అని ఫ్లెచర్ అడగగా, ఏమాత్రం సమయం లేదని ఆయన సమాధానమిచ్చారు. ఫ్లెచర్ స్వయంగా చెప్పిన వివరాల ప్రకారం, ఆయన మొదట “నీకు తగిన ఏర్పాటు జరుగుతుంది” అని చెప్పారు. ఆ తర్వాత, “అయ్యో! నా పాపం బిడ్డ… నా ప్రియమైన అడా… దేవుడా! ఒక్కసారి ఆమెను చూడగలిగితే బాగుండేది!” అని అన్నారు. “ఆమెకు నా ఆశీస్సులు తెలియజేయండి — అలాగే నా ప్రియ సోదరి అగస్టాకు, ఆమె పిల్లలకు కూడా. మీరు లేడీ బైరన్ దగ్గరకు వెళ్లి, ఆమెతో మాట్లాడండి — అన్ని విషయాలు ఆమెకు చెప్పండి — మీరు ఆమెకు మిత్రులు కదా.” ఫ్లెచర్ ఇలా జోడించాడు, “ఈ సమయంలో ఆయన ఎంతో భావోద్వేగానికి లోనైనట్లు కనిపించారు. అప్పుడు నా యజమాని గొంతు మూగబోయింది, దానివల్ల నేను…

బైబిల్, మరియు కొన్నిసార్లు ఆ భయంకరమైన నొప్పికి తిట్టాడు. అతను హోభోయిస్ మరియు కిన్నైర్డ్ పేర్లను కూడా చెప్పినట్లు తెలుస్తోంది. ఏప్రిల్ 18వ తేదీ సాయంత్రం సుమారు ఆరు గంటల సమయం. అప్పుడు ఆయన, “ఇక నేను నిద్రపోతాను” అని అన్నారు; అవే ఆయన పలికిన చివరి మాటలు. ఆయన వంటి వ్యక్తికి ఇవి ఎంత సముచితమైన మాటలు! ఫెరారాలో సమాధులపై ఉన్న “ఇంప్లోరా పాచే” (శాంతిని కోరుకుంటున్నాను – *Implora pace*) అనే వాక్యాలను చదివినప్పుడు, ఆయన ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: “మరణించిన వారు కేవలం విశ్రాంతిని మాత్రమే కోరుకుంటారు; జీవితంలో వారు అనుభవించాల్సింది అనుభవించేశారు, అందుకే ఇప్పుడు వారు శాంతిని వేడుకుంటున్నారు.” మత్తుమందుల ప్రభావంతో, దాదాపు ఇరవై నాలుగు గంటల పాటు అపస్మారక స్థితిలో ఉన్న ఆయన, ఏప్రిల్ 19వ తేదీ సాయంత్రం ఆరు గంటల పదిహేను నిమిషాలకు కళ్లు తెరిచారు. సరిగ్గా అదే సమయంలో, భయంకరమైన ఉరుములు, మెరుపులతో కూడిన తుఫాను చెలరేగింది; ఆ తుఫానును ప్రేమించే ఆయన ఆత్మ, ఆ తుఫానుతో పాటే నిష్క్రమించింది. బైరన్ మరణించారు.

మావ్రోకోర్డాటోస్ ఆదేశం మేరకు, ఆ కవి జీవించిన ప్రతి సంవత్సరానికి ఒకటి చొప్పున మొత్తం ముప్పై ఏడు ఫిరంగి గుండ్లు కాల్చబడ్డాయి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, పాత్రాస్ నగరంలోని టర్కులు ఉత్సాహంతో ఫిరంగులను పేల్చారు. అంత్యక్రియల సమయంలో ఆయనకు రాజోచిత గౌరవాలు లభించాయి. వీధులకిరువైపులా సైనికులు నిలబడగా, మతగురువుల బృందం కీర్తనలు పాడుతూ అంతిమయాత్రకు నాయకత్వం వహించారు. ఆయన పార్థివదేహం ఉన్న సాధారణ శవపేటికపై ఒక ఖడ్గం, శిరస్త్రాణం (హెల్మెట్), మరియు విజయానికి చిహ్నమైన లారెల్ కిరీటాన్ని ఉంచారు; ఆ కవి-యోధుడి గుర్రం కూడా ఆ ఊరేగింపులో వెనుక నడిచింది. గాంబా, మావ్రోకోర్డాటోస్ మరియు బైరన్ ఏర్పాటు చేసిన సైనిక దళంలోని ఒక విభాగం ఈ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యాయి. ట్రికౌపి గ్రీకు భాషలో సంతాప ప్రసంగం చేశారు.

మరణానంతర పరీక్ష (పోస్ట్-మార్టం) నిర్వహించి, పార్థివదేహం పాడవకుండా రసాయనాలతో భద్రపరిచిన (ఎంబాల్మింగ్) తర్వాత, మరుసటి సాయంత్రం వరకు శవపేటికను అందరూ చూసేలా ఉంచారు. తమ గొప్ప మిత్రుడిని, విముక్తి ప్రదాతను చివరిసారిగా చూసేందుకు ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. మూడు రోజుల పాటు దుకాణాలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను మూసి ఉంచాలని, ఈస్టర్ పండుగ వేడుకలను నిలిపివేయాలని, దేశవ్యాప్తంగా సంతాప దినాలు పాటించాలని ఆదేశాలు జారీ అయ్యాయి. అన్ని చర్చిలలో ఆయన కోసం ప్రార్థనలు జరిగాయి. గ్రీకులు ఆ కవిని ఏథెన్స్‌లోని థీసియస్ ఆలయంలో సమాధి చేయాలని కోరుకున్నారు. అయితే, ఆయన పార్థివ దేహాన్ని ఇంగ్లాండ్‌కు తరలించి, వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బేలో ఖననం చేయాలని నిర్ణయించారు. అందుకోసం స్టాన్హోప్ ‘ఫ్లోరిడా’ నౌకలో ఆ పార్థివ దేహంతో పాటు ప్రయాణించారు. కానీ, వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బే డీన్ అందుకు అనుమతి నిరాకరించారు. దాంతో, లండన్‌లో కొన్ని రోజుల పాటు ప్రజల సందర్శనార్థం ఉంచిన తర్వాత, బైరన్‌ను హక్‌నాల్‌లోని ఒక చిన్న చర్చిలో, ఆయన తల్లి మరియు పూర్వీకుల పక్కన సమాధి చేశారు. ఇది ఆయనను ఎంతో ప్రేమించిన ఆయన సోదరి అగస్టా కోరిక మేరకు జరిగింది. ఆయన భౌతిక అవశేషాలు ఆ గొప్ప ఇంగ్లీష్ అబ్బేలో లేవు; కానీ, “ఒకవేళ మీరు ఆయన స్మారక చిహ్నం కోసం వెతుకుతుంటే, చుట్టూ చూడండి!” (అంటే, ఆయన సృష్టించిన రచనలే ఆయనకు నిజమైన స్మారక చిహ్నాలు).

“ఇతను ఒక గొప్ప వ్యక్తిగా ఉండాల్సింది — ఇతనిలో అపారమైన శక్తి ఉంది;

అద్భుతమైన అంశాలతో కూడిన ఒక గొప్ప వ్యక్తిత్వానికి అవసరమైన లక్షణాలన్నీ ఇతనిలో ఉన్నాయి,

ఒకవేళ ఆ లక్షణాలు సరైన రీతిలో, వివేకంతో కలిసి ఉండి ఉంటే!”

* ఇటీవల ప్రచురితమైన మేరీ హోవిట్ ‘ఆత్మకథ’ (Autobiography of Mary Howitt) ద్వారా తెలిసిన విషయమేమిటంటే, నాటింగ్‌హామ్ ప్రాంతానికి చెందిన ‘గౌరవనీయులైన’, సంప్రదాయవాద చిన్న తరగతి ఉన్నత వర్గాల వారు ఎవరూ హక్‌నాల్‌లో జరిగిన అంత్యక్రియలకు హాజరు కాలేదు. బైరన్ తమ ఆడంబరాలకు, అహంకారాలకు వ్యతిరేకి అని వారు బలంగా భావించడమే అందుకు కారణం. కానీ, విశాల హృదయం కలిగిన సామాన్య ప్రజలు మాత్రం తమ ప్రియమైన, గొప్ప వ్యక్తిని కడసారి వీడ్కోలు పలికేందుకు భారీ సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. కవికి అత్యంత సన్నిహితుడైన హోబ్‌హౌస్, తీవ్రమైన బాధతో, అలసటతో కూడిన ముఖంతో, ఆయన తరపున ఏకైక ప్రతినిధిగా హాజరయ్యారు.

సంపూర్ణం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –22-10-26-ఉయ్యూరు .

సంస్కరించబడని సంస్కర్త:సాక్షాత్కారంపై ప్రతిబింబాలు(ప్రబుద్ధ భారత ఆగస్ట్ 2026(  ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం )

ఈ ఇంటర్నెట్ మరియు సోషల్ మీడియా రోజుల్లో,

స్వయం ప్రకటిత ఉపాధ్యాయులు, ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌లు, ప్రేరణాత్మక వక్తలు, లైఫ్ కోచ్‌లు, మరియు తమ పరీక్షించని ఆలోచనలను తమ ప్రసంగాలను వినే లేదా చూసే వారి గొంతుల్లోకి బలవంతంగా చొప్పించాలని చూసే అంతులేని రకాల ప్రబోధకుల విస్ఫోటనాన్ని మనం చూస్తున్నాము. మరియు దాదాపు సెలబ్రిటీల వలె ఉండే ఈ ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌ల సుదీర్ఘ జాబితాకు తాజాగా చేరింది AI. ఇది ఒక వ్యక్తి అందులో లీనమైపోవడానికి ఒక సంపూర్ణ ‘అద్భుత ప్రపంచాన్ని’ సృష్టించగలదు. అటువంటి ఉత్సాహం వల్ల కలిగే ప్రమాదాలు ఇరువైపులా ఉంటాయి—ఇచ్చేవారికీ, తీసుకునేవారికీ. పరిణామాలను ఎదుర్కొనే భారం ఎవరినీ వదిలిపెట్టదు. మనం ఇతరుల కంటే ముందుండకముందే వారిని నడిపించడానికి మనల్ని పురికొల్పే ఈ అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ప్రవృత్తి గురించి కొంచెం లోతుగా పరిశీలిద్దాం.

మానవులు మార్పులేని ఉపాధ్యాయులు లేదా ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌లు. ఇతరులు మన మార్గాలను అనుసరించాలని, మన నమ్మకాలను స్వీకరించాలని, మరియు మన ముగింపులకు రావాలని మనం సహజంగానే కోరుకుంటాము. మనం అమితంగా ఇష్టపడే ఒక ఆలోచనను లేదా ఆదర్శాన్ని మరొక వ్యక్తి స్వీకరించినప్పుడు, మనలో ఒక రకమైన నిశ్శబ్ద విశ్వాసం—గర్వం కూడా—కలుగుతుంది. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రవృత్తి, ఎంత సార్వత్రికమైనదైనా, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలోని సూక్ష్మమైన ఉచ్చులలో ఒకదానిని దాచిపెడుతుంది: అదేమిటంటే, మనల్ని మనం సంస్కరించుకోవడం ప్రారంభించకముందే ఇతరులను సంస్కరించడంలో నిమగ్నమవ్వాలనే ప్రలోభం. స్వామి వివేకానంద, శ్రీ రామకృష్ణ, మరియు భగవద్గీత ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రలోభాన్ని, అసాధారణమైన సూటితనంతో ప్రస్తావిస్తారు.

స్వామిజీ తన ‘మొదటి అడుగులు’ అనే ఉపన్యాసాన్ని ఒక ఆధ్యాత్మిక పరీక్షలాంటి ప్రశ్నతో ప్రారంభిస్తారు: ‘మనకు ఏమి కావాలి? ఈ ప్రశ్నను ప్రతిరోజూ మనల్ని మనం అడుగుకుందాం, మనకు దేవుడు కావాలా? మీరు ఈ విశ్వంలోని పుస్తకాలన్నీ చదవవచ్చు, కానీ ఈ ప్రేమ వాక్శక్తితో, అత్యున్నత మేధస్సుతో, లేదా వివిధ శాస్త్రాల అధ్యయనంతో లభించదు.’ ఎవరైతే భగవంతుని కోరుకుంటారో, వారికి భగవంతుడు తననే తాను ప్రసాదిస్తాడు. ఇది లోతుగా ఆలోచించాల్సిన ప్రశ్న—ఎందుకంటే, దీనికి నిజాయితీగా ఇచ్చే సమాధానం మనం ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువ అసౌకర్యాన్ని కలిగించవచ్చు.

నిజం చెప్పాలంటే, మనం అనుకుంటున్నంత నిజాయితీపరులం కాము. లోకపు అభిప్రాయాల పట్ల భయం, సామాజిక ఆచారాలు, ఇంకా ఇతర చిన్న చిన్న కారణాల వల్ల మనం ప్రపంచం ముందు ఒక ఆదర్శవంతమైన ముఖాన్ని ప్రదర్శిస్తుంటాం. ఇది ఆ ఆదర్శాన్ని మనం పరిపూర్ణ హృదయంతో ప్రేమిస్తున్నందువల్ల కాదు, అలా ప్రేమిస్తున్నట్లుగా ఇతరులకు కనిపించాలనే కోరికతో మాత్రమే చేస్తాం. ఒకవేళ మనం నిజంగానే సత్యాన్ని ప్రేమించి, మన సర్వస్వంతో దానిని కోరుకుంటే, దాని ఫలితాలు సహజంగానే వస్తాయి: అప్పుడు మనం ఆ ఆదర్శం వైపు ఎదగాలనే తపనతో, దానికి విరుద్ధంగా ఉన్నవాటిని వదిలివేయాలనే బలమైన సంకల్పంతో ఉంటాం. ప్రతి అడుగులోనూ మనల్ని కాపాడటానికి ‘వివేకం’—అంటే మంచి-చెడులను విడదీసి చూసే శక్తి—సహజంగానే ఉద్భవిస్తుంది. ఒకవేళ మన లక్ష్యం పరమాత్మయే అయితే, క్రమంగా శుద్ధి చెందే సుదీర్ఘమైన, శ్రమతో కూడిన ప్రక్రియే ఏకైక మార్గం కానక్కర్లేదు. కానీ, సాధారణంగా మన లక్ష్యం అది కాదు.

ఈ జాప్యానికి మరొక లోతైన కారణం ఏమిటంటే, మనలో ఉన్న దైవత్వంపై మనకు పూర్తి నమ్మకం లేకపోవడం. మనం ఈ బోధనను ఒక అందమైన, ఓదార్పునిచ్చే సిద్ధాంతంగా స్వీకరిస్తాం తప్ప, మన అంతరాత్మనే పూర్తిగా మార్చివేసేంత గాఢమైన నమ్మకం మనకు ఉండదు. ఇలాంటి అస్థిరమైన, సగం నమ్మకంతో కూడిన పునాదిపైనే మనం ఇతరులను మార్చడానికి, వారికి మార్గనిర్దేశం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంటాం. అయితే, భగవంతుని ప్రేమలో పూర్తిగా లీనమైన వ్యక్తికి ఇటువంటి పనులకు సమయం ఉండదు. అటువంటి వ్యక్తి ప్రతి క్షణం, తాను ఆదర్శంగా మారాలనే అంతర్గత లక్ష్యం కోసం నిరంతరం శ్రమిస్తుంటాడు. వారు వదిలివెళ్ళిన అడుగుజాడలు ప్రపంచానికి కనిపిస్తాయి; వాటిని అనుసరించాలా వద్దా అనేది ప్రపంచం ఇష్టానికే వదిలేయబడుతుంది.

ఇక్కడ ఒక స్పష్టత అవసరం. పైన చెప్పిన విషయాలను, వేదాంత సందేశాన్ని ప్రపంచానికి తీసుకువెళ్లమని స్వామీజీ ఇచ్చిన పిలుపును తిరస్కరించినట్లుగా భావించకూడదు. స్వామీజీ స్వయంగా ఒక విషయాన్ని నొక్కి చెప్పారు: బోధకుడు తాను ప్రచారం చేసే సత్యంలో ముందుగా దృఢంగా నిలవాలి, ఆ సత్యాన్ని తన జీవితంలో కొంత మేరకైనా నిజాయితీగా ఆచరించాలి; ఆ తర్వాతే ఇతరులను ఆ మార్గంలో నడిపించే ప్రయత్నం చేయాలి. అంతేకాకుండా, ఆయన ఇచ్చిన బోధనా పిలుపులను ఆయా కాలాల చారిత్రక నేపథ్యాన్ని బట్టి అర్థం చేసుకోవాలి. సంస్కృతంలో ఒక సూక్తి ఉంది: “ఆపత్కాలే మర్యాదా నాస్తి” — అంటే, తీవ్రమైన సంక్షోభ సమయాల్లో సాధారణ ప్రవర్తనా నియమాలను తాత్కాలికంగా పక్కన పెట్టవచ్చు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో ఒక అసాధారణ ఘట్టానికి ప్రతిస్పందించిన ప్రవక్తగా, స్వామీజీకి అసాధారణ నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం, మరియు ఆ నిర్ణయాల వల్ల కలిగే భారాన్ని పూర్తిగా తనపై వేసుకోగల శక్తి ఉండేవి. కాబట్టి, ఆయన తీసుకున్న ఆ ప్రత్యేక వెసులుబాటును, తగినంత జాగ్రత్తలు తీసుకోకుండా, సాధారణ పరిస్థితుల్లో ఉన్న సాధారణ సాధకులు తమకు కూడా వర్తిస్తుందని భావించకూడదు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నిజమైన పురోగతి సాధించిన వారికి మరొక ప్రమాదం పొంచి ఉంటుంది: అదే ప్రదర్శన చేయాలనే ప్రలోభం. మనలో ఏదైనా అంతర్గత పురోగతి కలిగినట్లు అనిపించినా, లేదా మనకు కొంత ఆధ్యాత్మిక ప్రభావం ఉందని తెలిసినా, దానిని ఇతరులకు చూపించాలనే కోరిక చాలా బలంగా మనసులోకి వస్తుంది. గీత దీనిని స్పష్టంగా హెచ్చరిస్తుంది: “న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్” — అంటే, “కర్మల పట్ల ఆసక్తి కలిగి, అజ్ఞానంతో ఉన్నవారి మనస్సులను జ్ఞాని అయినవాడు గందరగోళపరచకూడదు.” శ్రీరామకృష్ణుల మేనల్లుడైన హృదయ్‌కు, ఒకానొక సమయంలో దైవిక సాన్నిహిత్యం కలిగినట్లు, తాను భగవంతుని కార్యం కోసం భూమిపైకి వచ్చానని అనిపించినప్పుడు, అతను ఉద్వేగంతో కేకలు వేయడం మొదలుపెట్టాడు…

గురువుగారు నిశ్శబ్దంగా హృదయ్ తలపై తన చేయి ఉంచి, వెంటనే ఆ దర్శనాన్ని ఉపసంహరించుకున్నారు.4 ఆ పాఠం తక్షణమే, స్పష్టంగా అర్థమైంది: ముందుగానే ప్రకటించబడిన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం, మేలు కంటే కీడే ఎక్కువ చేస్తుంది.

ఈ దిద్దుబాటు నుండి స్వామీజీ కూడా మినహాయింపు కాదు. న్యూయార్క్‌లో ఒక తరగతి ప్రసంగం సందర్భంగా, తన శ్రోతలపై తాను ప్రయోగిస్తున్న శక్తి గురించి ఆయనకు తీవ్రంగా స్పృహ కలిగింది—వారి మనస్సులు తన చేతుల్లో మెత్తటి బంకమట్టిలా, పూర్తిగా సున్నితంగా, గ్రహణశక్తితో ఉన్నాయని. ఆయన వెంటనే ఆగి, గది నుండి బయటకు వెళ్లి, ఆ ఉపన్యాసాన్ని అసంపూర్తిగా వదిలేశారు.

ఆ విధంగా మనస్సులను తీర్చిదిద్దడం, తాను నమ్మే ప్రతిదానికి విరుద్ధమని ఆయన ఒక స్నేహితునికి వివరించారు.

ప్రతి వ్యక్తి తన అంతర్గత స్వభావం ప్రకారం ఎదగాలని, ఎంత దయతోనైనా ఇతరుల ఇష్టానికి అనుగుణంగా మలచబడకూడదని ఆయన కోరుకున్నారు.5

కానీ అత్యంత లోతైన పాఠం అంతకు ముందే, 1886 మార్చిలో శివరాత్రి సందర్భంగా కొస్సిపోర్ గార్డెన్ హౌస్‌లో లభించింది. నరేన్ (స్వామి వివేకానంద), అసాధారణమైన అంతర్గత శక్తి ఉప్పొంగడాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు

అయితే, అత్యంత లోతైన పాఠం అంతకుముందే లభించింది;

1886 మార్చి నెలలో, శివరాత్రి రోజున కాశీపూర్ తోట ఇంట్లో ఇది జరిగింది. నరేన్ (స్వామి వివేకానంద) తనలో అసాధారణమైన అంతర్గత శక్తి ఉప్పొంగుతుండగా,

కాళిని (తర్వాతి కాలంలో స్వామి అభేదానంద) తనను తాకమని కోరాడు.

ఆ స్పర్శ ద్వారా శక్తి ప్రసరించడంతో, కాళి గాఢమైన, నిశ్చలమైన సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిపోయాడు;

ఆ స్థితిలో అతను బాహ్య ప్రపంచ స్పృహను పూర్తిగా కోల్పోయాడు. ఆ రాత్రి పూజ ముగిసిన తర్వాత, నరేన్ పై అంతస్తులో ఉన్న శ్రీరామకృష్ణుల వద్దకు వెళ్ళగా,

గురువుగారు అతడిని సూటిగా, కఠినంగానే ఇలా మందలించారు:

“ఇదేమిటి? ఏమీ దాచుకోకుండానే అంతా ఖర్చు చేసేస్తున్నావా!

ముందు నీలో ఆ శక్తిని తగినంతగా నింపుకో; అప్పుడు దేనిని, ఎక్కడ, ఎలా ఖర్చు చేయాలో నీకే తెలుస్తుంది.

నీ మానసిక స్థితిని మరొకరిలోకి ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా నువ్వు అతనికి ఎంత హాని చేశావో నీకు అర్థం కావట్లేదా?

అతను ఒక ప్రత్యేకమైన మానసిక దృక్పథంతో పురోగమిస్తూ వచ్చాడు, కానీ ఇప్పుడు అదంతా నాశనమైపోయింది—

ఇది సరిగ్గా ఆరవ నెలలో గర్భస్రావం జరిగినట్లుగా తయారైంది.

జరిగింది ఏదో జరిగిపోయింది. ఇకపై ఇలా ఆలోచన లేకుండా ప్రవర్తించకు” (1.167).సంస్కరించబడని సంస్కర్త:సాక్షాత్కారంపై ప్రతిబింబాలు(ప్రబుద్ధ భారత ఆగస్ట్ 2026(  ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం )

ఈ ఇంటర్నెట్ మరియు సోషల్ మీడియా రోజుల్లో,

స్వయం ప్రకటిత ఉపాధ్యాయులు, ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌లు, ప్రేరణాత్మక వక్తలు, లైఫ్ కోచ్‌లు, మరియు తమ పరీక్షించని ఆలోచనలను తమ ప్రసంగాలను వినే లేదా చూసే వారి గొంతుల్లోకి బలవంతంగా చొప్పించాలని చూసే అంతులేని రకాల ప్రబోధకుల విస్ఫోటనాన్ని మనం చూస్తున్నాము. మరియు దాదాపు సెలబ్రిటీల వలె ఉండే ఈ ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌ల సుదీర్ఘ జాబితాకు తాజాగా చేరింది AI. ఇది ఒక వ్యక్తి అందులో లీనమైపోవడానికి ఒక సంపూర్ణ ‘అద్భుత ప్రపంచాన్ని’ సృష్టించగలదు. అటువంటి ఉత్సాహం వల్ల కలిగే ప్రమాదాలు ఇరువైపులా ఉంటాయి—ఇచ్చేవారికీ, తీసుకునేవారికీ. పరిణామాలను ఎదుర్కొనే భారం ఎవరినీ వదిలిపెట్టదు. మనం ఇతరుల కంటే ముందుండకముందే వారిని నడిపించడానికి మనల్ని పురికొల్పే ఈ అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ప్రవృత్తి గురించి కొంచెం లోతుగా పరిశీలిద్దాం.

మానవులు మార్పులేని ఉపాధ్యాయులు లేదా ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌లు. ఇతరులు మన మార్గాలను అనుసరించాలని, మన నమ్మకాలను స్వీకరించాలని, మరియు మన ముగింపులకు రావాలని మనం సహజంగానే కోరుకుంటాము. మనం అమితంగా ఇష్టపడే ఒక ఆలోచనను లేదా ఆదర్శాన్ని మరొక వ్యక్తి స్వీకరించినప్పుడు, మనలో ఒక రకమైన నిశ్శబ్ద విశ్వాసం—గర్వం కూడా—కలుగుతుంది. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రవృత్తి, ఎంత సార్వత్రికమైనదైనా, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలోని సూక్ష్మమైన ఉచ్చులలో ఒకదానిని దాచిపెడుతుంది: అదేమిటంటే, మనల్ని మనం సంస్కరించుకోవడం ప్రారంభించకముందే ఇతరులను సంస్కరించడంలో నిమగ్నమవ్వాలనే ప్రలోభం. స్వామి వివేకానంద, శ్రీ రామకృష్ణ, మరియు భగవద్గీత ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రలోభాన్ని, అసాధారణమైన సూటితనంతో ప్రస్తావిస్తారు.

స్వామిజీ తన ‘మొదటి అడుగులు’ అనే ఉపన్యాసాన్ని ఒక ఆధ్యాత్మిక పరీక్షలాంటి ప్రశ్నతో ప్రారంభిస్తారు: ‘మనకు ఏమి కావాలి? ఈ ప్రశ్నను ప్రతిరోజూ మనల్ని మనం అడుగుకుందాం, మనకు దేవుడు కావాలా? మీరు ఈ విశ్వంలోని పుస్తకాలన్నీ చదవవచ్చు, కానీ ఈ ప్రేమ వాక్శక్తితో, అత్యున్నత మేధస్సుతో, లేదా వివిధ శాస్త్రాల అధ్యయనంతో లభించదు.’ ఎవరైతే భగవంతుని కోరుకుంటారో, వారికి భగవంతుడు తననే తాను ప్రసాదిస్తాడు. ఇది లోతుగా ఆలోచించాల్సిన ప్రశ్న—ఎందుకంటే, దీనికి నిజాయితీగా ఇచ్చే సమాధానం మనం ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువ అసౌకర్యాన్ని కలిగించవచ్చు.

నిజం చెప్పాలంటే, మనం అనుకుంటున్నంత నిజాయితీపరులం కాము. లోకపు అభిప్రాయాల పట్ల భయం, సామాజిక ఆచారాలు, ఇంకా ఇతర చిన్న చిన్న కారణాల వల్ల మనం ప్రపంచం ముందు ఒక ఆదర్శవంతమైన ముఖాన్ని ప్రదర్శిస్తుంటాం. ఇది ఆ ఆదర్శాన్ని మనం పరిపూర్ణ హృదయంతో ప్రేమిస్తున్నందువల్ల కాదు, అలా ప్రేమిస్తున్నట్లుగా ఇతరులకు కనిపించాలనే కోరికతో మాత్రమే చేస్తాం. ఒకవేళ మనం నిజంగానే సత్యాన్ని ప్రేమించి, మన సర్వస్వంతో దానిని కోరుకుంటే, దాని ఫలితాలు సహజంగానే వస్తాయి: అప్పుడు మనం ఆ ఆదర్శం వైపు ఎదగాలనే తపనతో, దానికి విరుద్ధంగా ఉన్నవాటిని వదిలివేయాలనే బలమైన సంకల్పంతో ఉంటాం. ప్రతి అడుగులోనూ మనల్ని కాపాడటానికి ‘వివేకం’—అంటే మంచి-చెడులను విడదీసి చూసే శక్తి—సహజంగానే ఉద్భవిస్తుంది. ఒకవేళ మన లక్ష్యం పరమాత్మయే అయితే, క్రమంగా శుద్ధి చెందే సుదీర్ఘమైన, శ్రమతో కూడిన ప్రక్రియే ఏకైక మార్గం కానక్కర్లేదు. కానీ, సాధారణంగా మన లక్ష్యం అది కాదు.

ఈ జాప్యానికి మరొక లోతైన కారణం ఏమిటంటే, మనలో ఉన్న దైవత్వంపై మనకు పూర్తి నమ్మకం లేకపోవడం. మనం ఈ బోధనను ఒక అందమైన, ఓదార్పునిచ్చే సిద్ధాంతంగా స్వీకరిస్తాం తప్ప, మన అంతరాత్మనే పూర్తిగా మార్చివేసేంత గాఢమైన నమ్మకం మనకు ఉండదు. ఇలాంటి అస్థిరమైన, సగం నమ్మకంతో కూడిన పునాదిపైనే మనం ఇతరులను మార్చడానికి, వారికి మార్గనిర్దేశం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంటాం. అయితే, భగవంతుని ప్రేమలో పూర్తిగా లీనమైన వ్యక్తికి ఇటువంటి పనులకు సమయం ఉండదు. అటువంటి వ్యక్తి ప్రతి క్షణం, తాను ఆదర్శంగా మారాలనే అంతర్గత లక్ష్యం కోసం నిరంతరం శ్రమిస్తుంటాడు. వారు వదిలివెళ్ళిన అడుగుజాడలు ప్రపంచానికి కనిపిస్తాయి; వాటిని అనుసరించాలా వద్దా అనేది ప్రపంచం ఇష్టానికే వదిలేయబడుతుంది.

ఇక్కడ ఒక స్పష్టత అవసరం. పైన చెప్పిన విషయాలను, వేదాంత సందేశాన్ని ప్రపంచానికి తీసుకువెళ్లమని స్వామీజీ ఇచ్చిన పిలుపును తిరస్కరించినట్లుగా భావించకూడదు. స్వామీజీ స్వయంగా ఒక విషయాన్ని నొక్కి చెప్పారు: బోధకుడు తాను ప్రచారం చేసే సత్యంలో ముందుగా దృఢంగా నిలవాలి, ఆ సత్యాన్ని తన జీవితంలో కొంత మేరకైనా నిజాయితీగా ఆచరించాలి; ఆ తర్వాతే ఇతరులను ఆ మార్గంలో నడిపించే ప్రయత్నం చేయాలి. అంతేకాకుండా, ఆయన ఇచ్చిన బోధనా పిలుపులను ఆయా కాలాల చారిత్రక నేపథ్యాన్ని బట్టి అర్థం చేసుకోవాలి. సంస్కృతంలో ఒక సూక్తి ఉంది: “ఆపత్కాలే మర్యాదా నాస్తి” — అంటే, తీవ్రమైన సంక్షోభ సమయాల్లో సాధారణ ప్రవర్తనా నియమాలను తాత్కాలికంగా పక్కన పెట్టవచ్చు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో ఒక అసాధారణ ఘట్టానికి ప్రతిస్పందించిన ప్రవక్తగా, స్వామీజీకి అసాధారణ నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం, మరియు ఆ నిర్ణయాల వల్ల కలిగే భారాన్ని పూర్తిగా తనపై వేసుకోగల శక్తి ఉండేవి. కాబట్టి, ఆయన తీసుకున్న ఆ ప్రత్యేక వెసులుబాటును, తగినంత జాగ్రత్తలు తీసుకోకుండా, సాధారణ పరిస్థితుల్లో ఉన్న సాధారణ సాధకులు తమకు కూడా వర్తిస్తుందని భావించకూడదు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నిజమైన పురోగతి సాధించిన వారికి మరొక ప్రమాదం పొంచి ఉంటుంది: అదే ప్రదర్శన చేయాలనే ప్రలోభం. మనలో ఏదైనా అంతర్గత పురోగతి కలిగినట్లు అనిపించినా, లేదా మనకు కొంత ఆధ్యాత్మిక ప్రభావం ఉందని తెలిసినా, దానిని ఇతరులకు చూపించాలనే కోరిక చాలా బలంగా మనసులోకి వస్తుంది. గీత దీనిని స్పష్టంగా హెచ్చరిస్తుంది: “న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్” — అంటే, “కర్మల పట్ల ఆసక్తి కలిగి, అజ్ఞానంతో ఉన్నవారి మనస్సులను జ్ఞాని అయినవాడు గందరగోళపరచకూడదు.” శ్రీరామకృష్ణుల మేనల్లుడైన హృదయ్‌కు, ఒకానొక సమయంలో దైవిక సాన్నిహిత్యం కలిగినట్లు, తాను భగవంతుని కార్యం కోసం భూమిపైకి వచ్చానని అనిపించినప్పుడు, అతను ఉద్వేగంతో కేకలు వేయడం మొదలుపెట్టాడు…

గురువుగారు నిశ్శబ్దంగా హృదయ్ తలపై తన చేయి ఉంచి, వెంటనే ఆ దర్శనాన్ని ఉపసంహరించుకున్నారు.4 ఆ పాఠం తక్షణమే, స్పష్టంగా అర్థమైంది: ముందుగానే ప్రకటించబడిన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం, మేలు కంటే కీడే ఎక్కువ చేస్తుంది.

ఈ దిద్దుబాటు నుండి స్వామీజీ కూడా మినహాయింపు కాదు. న్యూయార్క్‌లో ఒక తరగతి ప్రసంగం సందర్భంగా, తన శ్రోతలపై తాను ప్రయోగిస్తున్న శక్తి గురించి ఆయనకు తీవ్రంగా స్పృహ కలిగింది—వారి మనస్సులు తన చేతుల్లో మెత్తటి బంకమట్టిలా, పూర్తిగా సున్నితంగా, గ్రహణశక్తితో ఉన్నాయని. ఆయన వెంటనే ఆగి, గది నుండి బయటకు వెళ్లి, ఆ ఉపన్యాసాన్ని అసంపూర్తిగా వదిలేశారు.

ఆ విధంగా మనస్సులను తీర్చిదిద్దడం, తాను నమ్మే ప్రతిదానికి విరుద్ధమని ఆయన ఒక స్నేహితునికి వివరించారు.

ప్రతి వ్యక్తి తన అంతర్గత స్వభావం ప్రకారం ఎదగాలని, ఎంత దయతోనైనా ఇతరుల ఇష్టానికి అనుగుణంగా మలచబడకూడదని ఆయన కోరుకున్నారు.5

కానీ అత్యంత లోతైన పాఠం అంతకు ముందే, 1886 మార్చిలో శివరాత్రి సందర్భంగా కొస్సిపోర్ గార్డెన్ హౌస్‌లో లభించింది. నరేన్ (స్వామి వివేకానంద), అసాధారణమైన అంతర్గత శక్తి ఉప్పొంగడాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు

అయితే, అత్యంత లోతైన పాఠం అంతకుముందే లభించింది;

1886 మార్చి నెలలో, శివరాత్రి రోజున కాశీపూర్ తోట ఇంట్లో ఇది జరిగింది. నరేన్ (స్వామి వివేకానంద) తనలో అసాధారణమైన అంతర్గత శక్తి ఉప్పొంగుతుండగా,

కాళిని (తర్వాతి కాలంలో స్వామి అభేదానంద) తనను తాకమని కోరాడు.

ఆ స్పర్శ ద్వారా శక్తి ప్రసరించడంతో, కాళి గాఢమైన, నిశ్చలమైన సమాధి స్థితిలోకి వెళ్ళిపోయాడు;

ఆ స్థితిలో అతను బాహ్య ప్రపంచ స్పృహను పూర్తిగా కోల్పోయాడు. ఆ రాత్రి పూజ ముగిసిన తర్వాత, నరేన్ పై అంతస్తులో ఉన్న శ్రీరామకృష్ణుల వద్దకు వెళ్ళగా,

గురువుగారు అతడిని సూటిగా, కఠినంగానే ఇలా మందలించారు:

“ఇదేమిటి? ఏమీ దాచుకోకుండానే అంతా ఖర్చు చేసేస్తున్నావా!

ముందు నీలో ఆ శక్తిని తగినంతగా నింపుకో; అప్పుడు దేనిని, ఎక్కడ, ఎలా ఖర్చు చేయాలో నీకే తెలుస్తుంది.

నీ మానసిక స్థితిని మరొకరిలోకి ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా నువ్వు అతనికి ఎంత హాని చేశావో నీకు అర్థం కావట్లేదా?

అతను ఒక ప్రత్యేకమైన మానసిక దృక్పథంతో పురోగమిస్తూ వచ్చాడు, కానీ ఇప్పుడు అదంతా నాశనమైపోయింది—

ఇది సరిగ్గా ఆరవ నెలలో గర్భస్రావం జరిగినట్లుగా తయారైంది.

జరిగింది ఏదో జరిగిపోయింది. ఇకపై ఇలా ఆలోచన లేకుండా ప్రవర్తించకు” (1.167).

తర్వాతి కాలంలో నరేన్ ఇలా ఒప్పుకున్నాడు, “నేను పూర్తిగా దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాను. గురువుగారు ప్రతి విషయాన్ని తెలుసుకోగలరు…”

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –21-10-26-ఉయ్యూరు .–

తర్వాతి కాలంలో నరేన్ ఇలా ఒప్పుకున్నాడు, “నేను పూర్తిగా దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాను. గురువుగారు ప్రతి విషయాన్ని తెలుసుకోగలరు…”

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –21-10-26-ఉయ్యూరు .–

పంచసూక్తాలు.9 వ చివరి భాగం.20.10.26.

పంచసూక్తాలు.8 వ భాగం.19.10.26.

వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం. డా. ఎక్కిరాల వేదవ్యాస వ్యాఖ్యానం.40 వ భాగం.19.10.26.

వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం. డా. ఎక్కిరాల వేదవ్యాస వ్యాఖ్యానం.40 వ భాగం.19.10.26.

‘హిందువు’ – పునర్నిర్వచనం(ప్రబుద్ధభారత -2026 మేసంచిక

స్వామి జపసిద్ధానంద –ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ఒక నిజమైన హిందువుకు ఉండాల్సిన లక్షణాలను స్వామీజీ తన ఉపన్యాసాలలో, లేఖలలో మరియు సంభాషణలలో వివరించారు. వివిధ వనరుల నుండి సేకరించిన అటువంటి పద్నాలుగు అంశాలను ఈ విభాగంలో పొందుపరిచాము. ఆయన అందించిన సందేశం జ్ఞానోదయం కలిగిస్తుంది, శక్తినిస్తుంది మరియు వ్యక్తిని పరివర్తన చెందేలా చేస్తుంది. ఇది హిందువులలోని ఉత్తమ గుణాలను ప్రేరేపించడమే కాకుండా, జాతి, దేశం మరియు సమస్త మానవాళి పట్ల బాధ్యతాయుతమైన నిబద్ధతను కలిగి ఉండేలా చేస్తుంది. స్వామీజీ పలికిన ఈ మాటలు హిందువులకు ఒక నూతన దృక్పథాన్ని అందిస్తాయి. నేటి ఆధునిక కాలంలో, ముఖ్యంగా ఒక కీలక మలుపులో ఉన్న హిందువులకు, ఆయన సందేశం ఒక గొప్ప మార్గదర్శక శక్తిగా నిలుస్తుంది.

స్వామీజీ మాటలకు ఉన్న అంతర్గత శక్తికి ప్రధానంగా మూడు కారణాలు ఉన్నాయి: మొదటిది, ఆయన చెప్పిన విషయాలన్నీ పూర్తిగా ఉపనిషత్తుల సారాంశంతో కూడినవి; రెండవది, శ్రీరామకృష్ణుల అనుభవాల వెలుగులో ఆయన మాట్లాడారు; మూడవది, దైవంతో ఆయనకు ఉన్న ప్రత్యక్ష అనుభవం వల్ల ఆయన మాటలకు ఒక గాంభీర్యం, ప్రామాణికత చేకూరాయి. ఈ కారణాల వల్లే ఆయన మాటలకు అపారమైన ఆకర్షణ, అధికారికత లభించాయి; ఇవి నేటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి మరియు భవిష్యత్తులో కూడా అలాగే నిలిచి ఉంటాయి.

కాబట్టి, స్వామీజీ సందేశానికి అనుగుణంగా జీవించడం అంటే, ఉపనిషత్తులు నిర్దేశించిన మార్గంలో నడవడమే. ఒక సందర్భంలో స్వామీజీ ఇలా అన్నారు:

“కాబట్టి, నేను కేవలం ఉపనిషత్తులనే బోధిస్తాను. మీరు గమనిస్తే, నేను ఉపనిషత్తుల నుండి తప్ప మరే ఇతర గ్రంథాల నుండి ఉదహరించలేదని మీకు అర్థమవుతుంది. ఆ ఉపనిషత్తులలో కూడా, నేను ప్రధానంగా ఒకే ఒక అంశాన్ని నొక్కి చెబుతాను—అదే ‘శక్తి’.”¹

కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence) మరియు మిశ్రమ వాస్తవికత (Mixed Reality) వంటి సాంకేతికతలు రాజ్యమేలుతున్న ఈ కాలంలో, స్వామీజీ జీవితం ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రకాశాన్ని వెదజల్లే దిక్సూచిలా నిలుస్తుంది.

క్రింద ఇవ్వబడిన ‘హిందువు’కు సంబంధించిన ప్రతి నిర్వచనంతో పాటు, దానిలోని ప్రధానాంశాన్ని తెలిపే శీర్షిక, వివరణ మరియు దానికి సంబంధించిన శాస్త్ర ప్రమాణాలు కూడా అందించబడ్డాయి.

హిందువు ఆధ్యాత్మికతకు, ధర్మానికి ప్రాధాన్యతనిస్తాడు

ఆధ్యాత్మికత అనేది ఆత్మకు సంబంధించిన విజ్ఞానం; ధర్మం (మతం) అంటే ఆ విజ్ఞానాన్ని జీవితంలో ఆచరణలో పెట్టడం. ఉపనిషత్తులలో ఈ ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం నిక్షిప్తమై ఉంది, ఇదే ఒక హిందువు జీవితానికి పునాది. ఒక హిందువు ఇతర దేని కంటే ఎక్కువగా ఆధ్యాత్మిక ఆదర్శాల ద్వారానే జీవశక్తిని పొందుతాడు. జీవితంలోని కోలాహలం మరియు హడావిడి మధ్య, ఆధ్యాత్మిక ప్రకాశం కోసం ఉండే అంతర్గత తపన ఒక హిందువు యొక్క ప్రాథమిక స్వభావాన్ని సూచిస్తుందని స్వామీజీ పేర్కొన్నారు: “ఒక నిజమైన హిందువు వ్యక్తిత్వంలోని రహస్యం ఏమిటంటే—అతను అభ్యసించిన పాశ్చాత్య విజ్ఞాన శాస్త్రాలు, అతని సంపద, హోదా మరియు పేరుప్రతిష్టలు—వీటన్నింటినీ కూడా, ప్రతి హిందూ బిడ్డలో సహజంగానే ఉండే ఒక ప్రధాన లక్ష్యానికి, అంటే తన జాతికి చెందిన ఆధ్యాత్మికతకు మరియు పవిత్రతకు లోబడి ఉంచడమే.”

ఇంద్రియ సుఖాలను తృప్తిపరిచే విషయాల కంటే, ఆత్మను ఉన్నతపరిచే విషయాలనే అన్వేషించాలని ఉపనిషత్తులు బోధిస్తున్నాయి:

• “జ్ఞానులు శ్రేయస్సును (హితాన్ని) ఎంచుకుంటారు; కానీ అవివేకులు కేవలం భౌతిక ప్రయోజనాలను ఆశిస్తూ, తమకు ఆహ్లాదకరంగా అనిపించే వాటిని ఎంచుకుంటారు.” శ్రేయో హి ధీరో’భి ప్రేయసి

వృణితే ప్రయో మాండో యోగక్షేమద్వృణితే.’’³

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –19-10-26-ఉయ్యూరు

రొమాంటిక్ ఉద్యమ హీరో లార్డ్ బైరన్-3

40

అన్నెస్లీ, తాను ప్రేమించిన మహిళ యొక్క పసిపాపను చూసి ఎంతో చలించిపోయాడు. అతను ఆమెకు ఈ క్రింది పంక్తులతో మొదలయ్యే కవితను పంపాడు:

“ఓ, నా విధి నీ విధికి ముడిపడి ఉండి ఉంటే!”

ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, ఇంగ్లాండ్‌ను విడిచి వెళ్లే ముందు (మొదటిసారిగా), అతను ఆమెను ఉద్దేశించి ఇలా రాశాడు:

“అంతా పూర్తయింది, గాలివానలో వణుకుతూ,

ఓడ తన తెల్లని తెరచాపను విప్పుతోంది.”

హారో (Harrow) పాఠశాల సెలవు రోజుల్లోనే, అతను తన సవతి సోదరి అగస్టాను మొదటిసారిగా కలుసుకున్నాడు. ఆమెపై అతనికి కలిగిన ప్రేమ కాలంతో గానీ, దూరంతో గానీ ఏమాత్రం తగ్గలేదు. అది ఒక పవిత్రమైన, ఉన్నతమైన ప్రేమ; అతని అత్యంత సున్నితమైన కవితలకు అదే స్ఫూర్తినిచ్చింది. దుష్ప్రచారకులు దీనిపై ఎంత విషం చిమ్మినా, అతని జీవితంలో ఇదే అత్యుత్తమమైన, శాశ్వతమైన ప్రభావంగా నిలిచిపోయింది. 1802 వరకు వారు విడివిడిగా ఉన్నారు, ఎందుకంటే అగస్టా తన అమ్మమ్మ, వృద్ధురాలైన లేడీ హోల్డర్‌నెస్ వద్ద ఉండేది. ఆమె మరణం తర్వాతే వీరు కలుసుకోగలిగారు. అగస్టా తన సోదరుడి కంటే నాలుగేళ్లు పెద్దది. అతను ప్రసిద్ధ వ్యక్తిగా మారిన తర్వాత కూడా, ఆమె అతన్ని “బేబీ బైరాన్” అని పిలిచేది. అతని వ్యక్తిత్వంలోని కొన్ని బాల్యపు లక్షణాలను ఆమె ఎంతో సరదాగా, ప్రేమపూర్వకంగా గమనించేది; నా దృష్టిలో, అతని సంక్లిష్టమైన వ్యక్తిత్వంలో ఇవి అత్యంత ఆకర్షణీయమైన లక్షణాలు. వీరిద్దరి కలయిక బ్రైటన్‌లో జరిగింది. అతని సోదరి చూడటానికి అంత అందంగా లేకపోయినా, ఎంతో మంచి మనసున్నది, భక్తిపరురాలు మరియు జీవితంలోని అన్ని బంధాల్లోనూ అత్యుత్తమంగా వ్యవహరించే వ్యక్తి.

నాటింగ్‌హామ్ నుండి, మిసెస్ బైరాన్ తన కుమారుడితో కలిసి న్యూస్టెడ్‌కు దగ్గరగా ఉన్న సౌత్‌వెల్ అనే చిన్న పట్టణానికి తరలివెళ్లారు. అక్కడ ఒక అందమైన పాత చర్చి ఉండేది.

అక్కడ, తల్లి తరచుగా తీవ్రమైన కోపంతో ఊగిపోయేది, దీనికి ప్రతిస్పందనగా కుమారుడు కూడా మౌనంగానే తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని ప్రదర్శించేవాడు. వారిద్దరి మధ్య ఎంతటి హింసాత్మక ప్రవర్తన ఉండేదంటే, ఒక సాయంత్రం తల్లి, కుమారుడు విడివిడిగా మందుల వ్యాపారి (apothecary) దగ్గరకు వెళ్లి, ఒకరికొకరు విషం ఇచ్చే అవకాశం ఉందని, కాబట్టి ఎవరికీ విషం అమ్మవద్దని అతడిని హెచ్చరించారు. ఒక సందర్భంలో, అతని తల్లి నిప్పులు కదిలించే ఇనుప కడ్డీతో (poker) లేదా పట్టకారుతో (tongs) అతడిని కొట్టబోగా, అతను తప్పించుకుని ఒక స్నేహితుడి ఇంట్లో ఆశ్రయం పొందాడు. ఆ తర్వాత లండన్‌కు పారిపోయి, అక్కడ కొంతకాలం పికాడిల్లీ (Piccadilly) ప్రాంతంలో నివసించాడు. శ్రీమతి బైరాన్ అతడిని వెతుక్కుంటూ వెళ్లినప్పటికీ, చివరకు వారు విడిపోయారు. ఆ తర్వాత అతను కొంతకాలం వర్తింగ్ (Worthing)లో గడిపి, అదే ఏడాది ఆగస్టులో తిరిగి తన తల్లి వద్దకు చేరుకున్నాడు.

లార్డ్ బీకన్స్‌ఫీల్డ్ తన ‘వెనీషియా’ (Venetia) నవలలో, యువ లార్డ్ కాడర్సిస్ మరియు అతని తల్లి మధ్య జరిగే గొడవలను, నిజ జీవితంలోని ఇటువంటి సంఘటనల ఆధారంగానే చిత్రించారు. అయితే, సౌత్‌వెల్‌కు చెందిన తన పరిచయస్థుడు మిస్టర్ పిగోట్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో, బైరాన్ స్వయంగా ఈ గొడవలను గురించి వివరించారు. ఒక తల్లి తన ఏకైక కుమారుడి పట్ల ఎలా ఉండగలదో (కొన్నిసార్లు ఎంత కఠినంగా మారగలదో) తెలిసిన వారికి, బైరాన్ అందించిన ఈ వివరణ వినోదాత్మకంగా అనిపించినప్పటికీ, నిజానికి ఇది చాలా బాధాకరమైన విషయమే. బైరాన్ అద్భుతమైన లేఖలు రాసేవారు; ఆయన శైలి ఉత్సాహభరితంగా, స్పష్టంగా, శక్తివంతంగా మరియు సరళంగా ఉండేది. ఆయన ఎప్పుడూ “ప్రచురణ కోసం” రాస్తున్నట్లుగా కాకుండా, సహజంగా రాసేవారు. దురదృష్టవశాత్తూ, లేఖలు రాసే ఈ కళ నేడు కనుమరుగైపోయింది.

బేల్ (Beyle) ఇలా అంటారు: “ఆయన డైరీ, ఆయన రాసిన వ్యక్తిగత లేఖలు, ఆయన రాసిన ప్రతి గద్యం కూడా చమత్కారం, కోపం మరియు ఉత్సాహంతో పరితపిస్తూ ఉంటాయి. సెయింట్ సైమన్ (St. Simon) కాలం తర్వాత, ఇంతటి సజీవమైన అంతరంగావిష్కరణలను మనం మరెక్కడా చూడలేదు. ఆయనతో పోలిస్తే, ఇతర రచయితల శైలులు నీరసంగా, వారి వ్యక్తిత్వాలు మందకొడిగా కనిపిస్తాయి.” నా దృష్టిలో, బైరాన్ రచనల్లో పాండిత్య ప్రదర్శన, అనవసరమైన పండితమ్మన్యం లేదా వృత్తిపరమైన రచయితగా కనిపించాలనే తాపత్రయం లేకపోవడమే ఆయనకున్న గొప్ప ప్రత్యేకత. ఆయన మానవత్వానికి దూరంగా ఉండే ఒక నిర్జీవమైన భావన కాదు, లేదా కేవలం సాహిత్యపు అలంకారాలతో మురిసిపోయే వ్యక్తి కాదు; ఆయన ఒక పరిపూర్ణ మానవుడు. అందుకే, కేవలం పుస్తక పాండిత్యంతో విర్రవీగే వారికి లేదా కేవలం సాహిత్యంతోనే కాలక్షేపం చేసే వారికి, బైరాన్ ఎప్పటికీ నచ్చకపోవచ్చు. ఒక వాక్యాన్ని అందంగా మలచగల సామర్థ్యం అతడిని సృష్టికి కేంద్రబిందువుగా, శిఖరాగ్రాన నిలబెడుతుంది; అదే సమయంలో, మానవ జీవితంలోని ఇతర కార్యకలాపాలన్నీ సులభంగానే విస్మరించదగినవిగా అనిపిస్తాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అతను ఐరోపాలోని పురుషులకు, మహిళలకు ఎల్లప్పుడూ ప్రియమైన వ్యక్తిగానే ఉంటాడు. తన “బెప్పో” (Beppo) కావ్యంలో అతను ఇలా అంటాడు: —

“కేవలం రచయితగానే మిగిలిపోయిన వారిని ఎవరూ ఇష్టపడరు;

కాగితపు దుస్తులు ధరించి, సిరా మరకలతో నిండిన ఆ వ్యక్తులు—

అతిగా ఆత్రుతగా, తెలివైన వారిలా, గొప్పవారిలా నటిస్తూ, అసూయతో ఉంటారు;

వారిని చూస్తే ఏమనాలో, వారి గురించి ఏమనుకోవాలో కూడా అర్థం కాదు.”

అతను గ్రీస్‌కు వెళ్లడానికి ఒక కారణం—”పద్యాలు రాయడం కంటే మెరుగైన పని ఏదైనా చేయగలనని” ప్రపంచానికి నిరూపించుకోవాలనే అతని తపన. తన చివరి రోజుల్లో, తీవ్రమైన జ్వరంతో బాధపడుతున్నప్పుడు, గ్రీకు ప్రజలను నడిపిస్తూ లెపాంటో (Lepanto) నగరంపై దాడి చేస్తున్నట్లు కలలు కంటూ అతను కన్నుమూశాడు. మాథ్యూస్‌తో కలిసి ‘క్యామ్’ (Cam) నదిలో పద్నాలుగు అడుగుల లోతులోకి దూకి నాణేలను, చిన్న చిన్న వస్తువులను వెతికి పట్టుకోవడం; ఇంగ్లాండ్‌లో మహిళలతో సాగించిన ప్రేమాయణాలు, వెనిస్‌లో గడిపిన విలాసవంతమైన, అదుపులేని రాత్రులు; ‘బోలివార్’ (Bolivar) నౌకలో సముద్రయానాలు, ట్రెలానీ లేదా ఎకెన్‌హెడ్‌లతో కలిసి చేసిన సుదీర్ఘ ఈత ప్రయాణాలు; హాబ్‌హౌస్‌తో కలిసి చేసిన పర్యటనలు, ప్రకృతి ఒడిలో ఒంటరిగా గడిపిన క్షణాలు; కేంబ్రిడ్జ్‌లో గాయక బృందంలో ఉన్న యువకుడు ఎడ్ల్‌స్టోన్‌తో గడిపిన ఆహ్లాదకరమైన సమయాలు; అగస్టాతో గడిపిన గృహ జీవితం; అలాగే అడా, అలెగ్రా—వీటన్నింటినీ అతను ఎంతగానో ప్రేమించాడు. “చైల్డ్ హెరాల్డ్” (Childe Harold) లేదా “డాన్ జువాన్” (Don Juan) వంటి గొప్ప కావ్యాలను రచించడం ఎంత ముఖ్యమో, అతని జీవితంలోని ఈ అనుభవాలు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. అయితే, జీవితం పట్ల ఉన్న ఈ గాఢమైన ఆసక్తికి భిన్నంగా, తన హోదాను ప్రదర్శించుకోవాలనే ఒక రకమైన అల్పమైన ప్రవృత్తి, లేదా ఒక ప్రత్యేక వ్యక్తిగా పరిగణించబడాలనే అతని కోరిక—ఇవన్నీ అతని వ్యక్తిత్వంలో ఒక భాగంగా ఉండేవి.

ఒక కవిగా కంటే ప్రభువుగా ఉండటం వల్ల, బహుశా ఆయన తన కళాత్మక రచనల సాంకేతిక పరిపూర్ణత విషయంలో కొంత అజాగ్రత్తగా లేదా తగినంత బాధ్యతారహితంగా వ్యవహరించి ఉండవచ్చు. నిజమైన కళాకారుడికి తన కళ పవిత్రమైనది, ఒక ఆదర్శవంతమైన భార్యలా లేదా అత్యంత ప్రియమైన ప్రేయసిలా ఉండాలి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, బైరన్ కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితమైన వ్యక్తి కాకపోవడం ఆయనకు ఒక గొప్ప లాభమేనని నా అభిప్రాయం. ఆయన ప్రపంచాన్ని కేవలం తన కళాత్మక కల్పనలకు కావలసిన ముడి పదార్థంగా మాత్రమే చూడలేదు. ఆయన ఒక ‘బెర్సెర్కర్’ (ఉద్వేగభరితమైన యోధుడు) వంటివాడు; ఆయనలోని అదుపులేని స్ఫూర్తి కవిత్వ రూపంలో బయటకు వచ్చింది. ఆయనది రక్తమాంసాలున్న, వేదన చెందే మానవ హృదయం—అయినప్పటికీ, ఆయన దానిని ఒక అద్భుత ప్రదర్శనగా (pageant) మలచుకోగలిగారు. ఆయన రచనల్లో సముద్రపు ఉప్పెన గాలి, ప్రాణం ఉట్టిపడే జీవన స్పందన కనిపిస్తాయి; ఆయన ఉద్వేగభరితమైన స్వరంలో సజీవమైన పలుకుబడి ఉంటుంది. సముద్రాలు, పర్వతాలు లేదా మానవాళి మధ్య ఆయన గడిపింది కేవలం కవిత్వం రాయడం కోసమే కాదు; అయితే, ఇవన్నీ ఆయనలో కవిత్వం రాయాలనే బలమైన ప్రేరణను కలిగించాయి. ఆయన ప్రజలతో కలిసిమెలిసి జీవించారు, వారికి సహాయపడ్డారు లేదా కొన్నిసార్లు హాని కూడా కలిగించారు; వారితో కలిసి తిన్నారు, తాగారు, విందు వినోదాల్లో పాల్గొన్నారు. ప్రకృతి మరియు మానవులు ఆయనకు ఎంత ముఖ్యమో, వారి ద్వారా ప్రేరణ పొంది ఆయన సృష్టించిన కళాఖండాలు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. ఆ కళాఖండాలు ఆయన ఆలోచనల, ఊహాశక్తి యొక్క ఏకాంత శిఖరాలపై అద్భుతమైన రూపాలను సంతరించుకుని, అక్కడ నుండి పరివర్తన చెంది, అమరత్వంతో వెలువడ్డాయి. కార్యాచరణ (action) మరియు చింతన (contemplation) రెండింటి పట్ల ఆయన చూపిన ఈ అరుదైన, చిరస్మరణీయమైన ఆసక్తియే, గోథే (Goethe) పేర్కొన్నట్లుగా, బైరన్‌కు అసాధారణమైన వ్యక్తిత్వాన్ని కల్పించింది. అయితే, అదే సమయంలో, ఆయన ఒక రకమైన “సూక్ష్మదర్శినుల పీడ” (plague of microscopes) మధ్య జీవించారని కూడా చెప్పాలి. ఆయన గురించి రాయడం ద్వారా కొంత ప్రఖ్యాతిని పొందాలనుకున్న ఎంతోమంది అల్ప వ్యక్తులు, ఆయన పలికిన ప్రతి చిన్న మాటను, ఆయనలోని ప్రతి భావోద్వేగాన్ని, చూపును, అప్పటికప్పుడు కలిగే కోరికను, హావభావాలను—ఇలా ప్రతి చిన్న విషయాన్ని నమోదు చేశారు. అంతేకాకుండా, కొన్నిసార్లు తన స్వంత అవగాహన అనే వక్రీకరణ మాధ్యమం ద్వారా, మరియు.

53

చాలా తరచుగా తన స్వంత పగ లేదా పక్షపాతం అనే మాధ్యమం ద్వారా కూడా దానిని పంపిస్తూ, ఈ లక్షణాన్ని పెంచుతూ, మరొకదాన్ని తగ్గిస్తూ లేదా విస్మరిస్తూ; తద్వారా మనకు మిగిలింది ఉదాసీనమైన ఛాయాచిత్రాల పరంపర, అవి ఆ వ్యక్తికి న్యాయం చేయడానికి మనకు ఏమాత్రం వీలు కల్పించవు. అటువంటి పరీక్ష నుండి ఎవరు నిరపరాధిగా బయటపడగలరు? ఆపై, మిస్ బ్లైండ్ తన “జిట్టర్స్”కు రాసిన అద్భుతమైన పరిచయంలో చెప్పినట్లుగా, అతను అందరికీ అన్ని విధాలుగా ఉండేవాడు, తన సహచరులు లేదా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపిన వారి స్వభావాన్ని ఊసరవెల్లిలా ప్రతిబింబించేవాడు; అతను వంతులవారీగా అనేక పాత్రలు పోషించాడు. కాబట్టి అన్ని రేఖాచిత్రాలు ఏకపక్ష సత్యాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వాటిని కలిపి, సవరించి ఒక చిత్రపటంగా రూపొందించాలి.

అధ్యాయం II.

1805వ సంవత్సరం అక్టోబర్‌లో, ఆ యువకుడు హారోను విడిచిపెట్టి కేంబ్రిడ్జ్‌లోని ట్రినిటీ కాలేజీకి వెళ్ళాడు. అక్కడ మూడు సంవత్సరాల పాటు క్రమరహితంగా హాజరై, 1808వ సంవత్సరం మార్చిలో తన (గౌరవ ప్రభువు) ఎం.ఏ. పట్టాను పొందాడు. అయితే, అతను ఎప్పుడూ ఒక పేద విద్యార్థిగానే ఉండేవాడు, అక్కడి చదువులపై పెద్దగా శ్రద్ధ పెట్టేవాడు కాదు. అక్కడ అతను అనేక బలమైన స్నేహాలను ఏర్పరచుకున్నాడు మరియు, నేను ఇదివరకే చెప్పినట్లుగా, కాలేజీ గాయక బృందంలో మధురమైన స్వరంతో పాడే, పదిహేడేళ్ళ అందమైన మరియు స్నేహశీలి అయిన యువ ఎడ్ల్‌స్టోన్‌తో అతనికి చాలా గాఢమైన అనుబంధం ఏర్పడింది. ఆ ఎడ్ల్‌స్టోన్ అతనికి ఒక కార్నీలియన్ హృదయాన్ని ఇచ్చాడు, అది కొన్ని పద్యాలకు ప్రేరణగా నిలిచింది. అతను మిస్ పిగోట్‌కు ఇలా రాశాడు: “నేను నిశ్చయంగా ఏ మానవుడి కంటే అతన్నే ఎక్కువగా ప్రేమిస్తున్నాను”; మరియు, 1811లో అతను మరణించినప్పుడు, అతని దుఃఖం అపారమైనది. ఒకరి తర్వాత ఒకరుగా వచ్చిన జీవిత చరిత్రకారులు చేసిన అత్యంత విచిత్రమైన సూచన ఏమిటంటే, బైరన్‌కు తనకంటే సామాజిక హోదాలో తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న వ్యక్తి పట్ల అనుబంధం ఏర్పడటానికి కారణం, అతను అటువంటి వ్యక్తిని ఆదరించి, తన ఆధిక్యాన్ని ప్రదర్శించుకోవాలనుకోవడమేనని! బైరన్‌లో లోపాలు ఏమున్నా, అతను టామ్ మూర్ (ఇతను ప్రభువులను, ఉన్నత వర్గాల వారిని అమితంగా ఇష్టపడేవాడు) పేర్కొన్నంతటి అహంకారి (snob) మాత్రం కాదు. ఆ బాలుడి కోసం బైరన్ రాసిన సమాధి శాసనంలో మార్పులు చేయడం, అలాగే ‘అవర్స్ ఆఫ్ ఐడ్ల్‌నెస్’ (Hours of Idleness) సంపుటి నుండి ఆ బాలుడికి సంబంధించిన మరొక కవితను తొలగించడం వంటి చర్యలకు కారణం—సామాజికంగా తక్కువ హోదా కలిగిన ఒక వ్యక్తితో తనకు ఉన్న స్నేహాన్ని అందరి జ్ఞాపకాల నుండి తుడిచిపెట్టాలనే బైరన్ కోరికేనని టామ్ మూర్ భావించాడు. కానీ, ఇది నిజం కాదు.

హారో (Harrow) పాఠశాల నుండి వచ్చిన ఎడ్వర్డ్ నోయెల్ లాంగ్, బైరన్‌కు మంచి స్నేహితుడిగా కొనసాగాడు; వారు కలిసి ‘కామ్’ (Cam) నదిలో ఈత కొడుతూ, నీటిలోకి దూకుతూ సరదాగా గడిపేవారు. హారో నుండే వచ్చిన ‘హార్నెస్’ (Harness) కూడా అతని స్నేహితుడే. ముర్రేకు రాసిన ఒక లేఖలో, బైరన్ ‘పోర్సన్’ గురించి ఒక సరదా విషయాన్ని పేర్కొన్నాడు: “అతను మద్యం మత్తులో, ఒక బానిసలా (హెలోట్) గ్రీకు భాషను తడబడుతూ ఉచ్చరిస్తున్నాడు.” కేంబ్రిడ్జ్‌లో బైరన్‌కు ఉన్న అత్యంత సన్నిహిత మిత్రులలో చార్లెస్ స్కిన్నర్ మాథ్యూస్ ఒకడు; ఇతను హెర్‌ఫోర్డ్‌షైర్ పార్లమెంటు సభ్యుని కుమారుడు. ఇతను అసాధారణ ప్రతిభావంతుడైన యువకుడిగా పేరు పొందాడు. 1811 వేసవిలో, ‘కామ్’ నది ఒడ్డున రెల్లు గడ్డి మధ్య ఒంటరిగా స్నానం చేస్తుండగా, అతను ప్రమాదవశాత్తూ నీటిలో మునిగి మరణించాడు. బైరన్ ఒకసారి మాథ్యూస్‌కు సంబంధించిన ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని చెప్పాడు—బైరన్ ఏడాది పాటు బయట ఉన్న సమయంలో, మాథ్యూస్ ట్రినిటీ కళాశాలలోని అతని గదిలో నివసించాడు. అప్పుడు అక్కడ సేవకుడిగా పనిచేసే జోన్స్, మాథ్యూస్‌ను ఆ గదిలోకి పంపుతూ, తనదైన విచిత్ర శైలిలో ఇలా అన్నాడు: “మిస్టర్ మాథ్యూస్, గదిలోని వస్తువులేవీ పాడవకుండా జాగ్రత్త వహించండి; ఎందుకంటే లార్డ్ బైరన్ చాలా ఉద్వేగపూరితమైన స్వభావం కల వ్యక్తి.” ఈ మాట మాథ్యూస్‌కు బాగా నచ్చింది. ఆ తర్వాత ఎవరైనా అతన్ని కలవడానికి వచ్చినప్పుడు, జోన్స్ చెప్పిన మాటలను అతని శైలిలోనే అనుకరిస్తూ, గది తలుపును కూడా చాలా జాగ్రత్తగా తాకమని కోరేవాడు. కవికి ఎంతో ఇష్టమైన మరో స్నేహితుడు స్క్రోప్ డేవిస్. తన వ్యక్తిగత జీవితంలో పరిస్థితులు విషమించి, ఇల్లు విడిచి వెళ్లాల్సి వచ్చినప్పుడు, బైరన్ అతనికి ఇలా రాశాడు: “స్క్రోప్, నా దగ్గరకు రా; నేను పూర్తిగా ఒంటరిని అయిపోయాను—ఈ ప్రపంచంలో ఎవరూ లేరు. నాకున్నది కేవలం నువ్వు, హెచ్., మరియు ఎం. మాత్రమే. కాబట్టి, మిగిలి ఉన్న మీతోనైనా కొంత సమయం గడిపే అవకాశం నాకు దక్కనివ్వు.”

ఇంటికి తిరిగి వెళ్లే దారిలో బండి ఎక్కాడు, కానీ అప్పటికే మద్యం మత్తులో ఉండి కూడా, మోకాళ్లపై కూర్చుని భక్తితో ప్రార్థనలో నిమగ్నమయ్యాడు.” ఇక జాన్ క్యామ్ హాబ్‌హౌస్ (తర్వాతి కాలంలో లార్డ్ బ్రాటన్) విషయానికి వస్తే, ఆయన కవికి అత్యంత సన్నిహితమైన, నమ్మకస్థుడైన స్నేహితుడు. కవి ప్రయాణాల్లో తోడుగా ఉండటమే కాకుండా, ఆయన వివాహానికి సాక్షిగా, వీలునామాను అమలు చేసే వ్యక్తిగా, చివరకు ప్రసిద్ధ “జ్ఞాపకాలు” (Memoirs) అనే రచనను నాశనం చేసిన వ్యక్తిగా నిలిచారు (ఈ పనిని సాధారణంగా ఇతరులు చేశారని భావిస్తుంటారు). ఆయన సాహిత్య, రాజకీయ రంగాల్లో రాణించిన సమర్థుడు; ఆచరణాత్మక విషయాల్లో పరిణతి చెందిన, ఉత్తమమైన విచక్షణ కలిగిన వ్యక్తి. అంతేకాకుండా, బైరన్ మంచి పేరును కాపాడిన వ్యక్తి కూడా. హాబ్‌హౌస్, బైరన్‌లోని లోపాలను అంగీకరించినప్పటికీ, ఆయనను ఎంతో ప్రేమించేవారు. నేను చిన్నతనంలో ఉన్నప్పుడు, ఆయన తన ఆత్మీయ మిత్రుడైన బైరన్ గురించి మాట్లాడటం విన్నాను, కాబట్టి ఇది నిజమని నేను చెప్పగలను. సాండర్స్ గీసిన, మూర్‌ రాసిన “లైఫ్” (జీవిత చరిత్ర) గ్రంథంలో ముద్రితమైన బైరన్ చిత్రం—అంటే, ఒక యువకుడిగా పడవ పక్కన నిలబడి, మెడలో వదులుగా కట్టిన టై, కర్చీఫ్, మరియు తెరిచిన కాలర్‌తో ఉన్న చిత్రం—ఆయనను అత్యంత సహజంగా ప్రతిబింబించే చిత్రమని హాబ్‌హౌస్ నాతో చెప్పారు. బైరన్ జీవితంలోని కష్టకాలంలో, ముఖ్యంగా కుటుంబపరమైన సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు, హాబ్‌హౌస్ ఆయనకు అత్యంత నమ్మకస్థుడైన మిత్రుడిగా నిలిచారు. లార్డ్ బ్రాటన్ ఇలా అన్నారు: “ఆయనకున్న ఆకర్షణకు ఒక కారణం—ఆయన తన వ్యక్తిగత సంభాషణల్లో ఏమాత్రం సంకోచం లేకుండా, పూర్తిగా తనను తాను ఆవిష్కరించుకోవడం; ఇది కొన్నిసార్లు ప్రమాదకరమైనంత నిజాయితీగా అనిపించవచ్చు. అయితే, ఆయనలోని బలహీనతలు కూడా సున్నితమైనవి; ఆయనలోని కొన్ని సద్గుణాల మాదిరిగానే, ఇవి కూడా ఒక రకమైన ‘స్త్రీసహజ’ లక్షణాలను కలిగి ఉండేవి. అందుకే, ఆయన పట్ల కలిగే అనురాగం, ఒక ప్రియమైన—అప్పుడప్పుడు మొండిగా ప్రవర్తించే—సోదరి పట్ల కలిగే ప్రేమలా ఉండేది.” ఆయన స్వార్థపూరిత స్వభావం, ఆయనలోని గొప్ప, ఉదారమైన వ్యక్తిత్వానికి ఒక పెద్ద మచ్చ అని కూడా ఆయన అంగీకరించారు. అయితే, తన స్నేహితుడిపై వచ్చిన ఆరోపణల గురించి ఆయన ఇలా పేర్కొన్నారు: “లార్డ్ బైరాన్‌కు లోపాలు ఉన్నాయి, నిజానికి చాలా లోపాలే ఉన్నాయి; కానీ ఆయనలో ఎటువంటి నీచమైన దుర్గుణాలు లేవు. ఆయనకున్న సద్గుణాలు, మంచి లక్షణాలు అన్నీ అత్యున్నత స్థాయికి చెందినవి.” మరోవైపు…

ఒకసారి గుర్రపు స్వారీ చేస్తున్నప్పుడు బైరాన్ ట్రెలానీతో ఇలా అన్నారు: “గ్రీస్‌లో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, హాబ్‌హౌస్ మరియు నేను ప్రతిరోజూ వాదించుకునేవాళ్లం. ఆయన మిట్‌ఫోర్డ్ రాసిన కల్పిత చరిత్రను ప్రామాణికంగా తీసుకునేవారు. ఆయనకు పురాణ గాథలు, భౌగోళిక విశేషాలు, శాసనాల పట్ల విపరీతమైన ఆసక్తి ఉండేది. గ్రామ పెద్దలతో (ఎఫోరీలతో), గొర్రెల కాపరులతో, మా అనువాదకుడితో ఆయన ఏదో ఒక భాషలో (లింగువా ఫ్రాంకాలో) గడబిడగా మాట్లాడేవారు. పిండస్, పార్నెస్, పార్నాసస్ పర్వతాల పాదాల వద్ద పాతకాలపు దేవాలయాలు లేదా నగరాలు ఎక్కడ ఉండేవో తెలుసుకోవడానికి ఆయన మ్యాప్, దిక్సూచితో కుస్తీ పట్టేవారు. నేను నా కంచరగాడిదపై ఆ పర్వతాల పైకి వెళ్లేవాడిని. చిన్నతనం నుంచే ఆ ప్రదేశాలు నా కలల్లో మెదిలేవి; అక్కడ కనిపించే పైన్ చెట్లు, గద్దలు, రాబందులు, గుడ్లగూబలు—అవన్నీ థెమిస్టోక్లీస్, అలెగ్జాండర్ కాలం నాటి వాటికి వారసులుగా ఉన్నాయి. మనుషులలాగా అవి క్షీణించిపోలేదు; అక్కడి రాళ్లు, సెలయేర్లు కూడా అప్పటిలాగే ఉన్నాయి. తన అభిరుచిని కొనసాగించడంలో జాన్ క్యామ్ చూపిన పట్టుదల అసూయపడదగ్గది; నాకు అటువంటి అభిరుచులు లేవు, పట్టుదలా లేదు. నేను నక్షత్రాల వైపు చూస్తూ ఆలోచనల్లో మునిగిపోయేవాడిని తప్ప, ఎటువంటి నోట్స్ రాసుకోలేదు, ఎవరినీ ఏమీ అడగలేదు. ప్రకృతి తనను ఒక పండితుడిగా (scholar) చూడాలని అనుకుందని, కానీ అనుకోకుండా రాజకీయాల్లోకి రావాల్సి వచ్చిందని ఆయన అనేవారు. అంతేకాదు, నేను కవిత్వం కంటే వచన రచన (prose) బాగా రాస్తానని కూడా ఆయన చెప్పేవారు.” ఏదేమైనా, బైరన్ ఎల్లప్పుడూ హోబ్‌హౌస్‌ను తన అత్యంత ఆప్తమిత్రుడిగా పేర్కొనేవాడు. మేడమ్ గైసియోలీ చెప్పిన దాని ప్రకారం, అతను పీసాలోని లాన్‌ఫ్రాంచి ప్యాలెస్ మెట్లు అనుకోకుండా ఎక్కినప్పుడు, బైరన్‌కు తీవ్రమైన ఆనందం వెల్లువెత్తడంతో, అది అతని శక్తిని హరించివేస్తున్నట్లు అనిపించి, అతను కన్నీళ్లతో కూర్చుండిపోవలసి వచ్చింది. రెవరెండ్ ఎఫ్. హాడ్గ్సన్ మరో స్నేహితుడు. అతని కుమారుడు సంకలనం చేసిన అతని ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలలో ఆ కవికి సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన వివరాలు ఉన్నాయి. అతను తొలి ‘సాటైర్’ మరియు “చైల్డ్ హెరాల్డ్” యొక్క మొదటి కాంటోలలో ఒక గొప్ప కవి ఎదిగే ప్రతిభను గుర్తించాడు. అతను తన అల్లరి మరియు అసాంప్రదాయ సహచరునికి ఇచ్చిన మంచి సలహా వివేకవంతమైనదిగా, దయతో కూడినదిగా అనిపిస్తుంది, మరియు

58

సద్భావనతో స్వీకరించబడింది. ఇంత ప్రారంభంలోనే బైరన్, హాడ్గ్సన్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో మతం పట్ల తన వైఖరిని ఇలా నిర్వచించాడు: “సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే) నేను దేనినీ ఖండించను, కానీ ప్రతీదాన్నీ సందేహిస్తాను.” అతను ఒక సంశయవాది, ఇప్పుడు అజ్ఞేయవాది అని పిలవబడేవాడు. కానీ గిఫోర్డ్‌తో అతను, తాను దేవుని ఉనికిని ఎప్పుడూ ఖండించలేదని, కేవలం మన అమరత్వాన్ని మాత్రమే సందేహించానని చెప్పాడు. తరువాత దీనిని కూడా అతను పెద్దగా సందేహించలేదు. మరోవైపు, అతను లేడీ బైరన్‌తో ఇలా అనేవాడు, “దీనిలో చెత్త విషయం ఏమిటంటే, నేను నమ్ముతాను.” మరియు ఆమె, తాను యూనిటేరియన్ మరియు విశ్వ పునరుద్ధరణ సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించేదైనప్పటికీ, అతని స్కాటిష్ బోధనల కాల్వినిజం నుండి అతన్ని బయటకు తీసుకురావడానికి వ్యర్థంగా ప్రయత్నించింది. కాల్విన్ యొక్క ఆ నిరాశాజనకమైన మతవిశ్వాసానికి అతని వివేకం మరియు మనస్సాక్షి తిరుగుబాటు చేశాయి, అయినప్పటికీ అతను దానిని పూర్తిగా వదిలించుకోలేకపోయాడు. తాను పశ్చాత్తాపానికి మరియు మోక్షం పొందే అవకాశానికి మించి చాలా లోతుగా పాపం చేశానని అతను తన భార్యతో చెప్పాడు. “కాల్వినిజమే నేను విరిగిపోయిన బండరాయి,” అని ఆమె చెప్పింది. మరియు ఇది “కైన్”లో మరియు ఇతర చోట్ల (అతనికి తెలిసినంత వరకు) సనాతనవాదం పట్ల అతని వైఖరిలోని తీవ్రమైన శత్రుత్వాన్ని వివరిస్తుంది. కానీ “కైన్” కావ్యం పూర్వనిర్ణయం, విధి, గమ్యం అనే భావనలతో నిండి ఉంది; పాపం, బాధ, మరియు మరణం వంటి అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా కైన్ తిరుగుబాటు చేస్తాడు. ఆ కావ్యంలో, మరియు “హెవెన్ అండ్ ఎర్త్”లో దైవ కోపం, ప్రతీకారం నిందించబడ్డాయి; అక్కడ దేవదూత ప్రేమికులు, స్వర్గంలోని తమ ఆనందమయమైన స్థానానికి పిలిచినప్పుడు కూడా, వినాశనానికి గురైన మానవులను విడిచిపెట్టరు. కాబట్టి యాఫెత్ అనాను విడిచిపెట్టడు. ఇది రాజులు మరియు యాజకుల స్వరూపంలో సృష్టించబడిన ప్రతీకార, నిరంకుశ దేవునికి వ్యతిరేకంగా చేసిన తిరుగుబాటు.

69

యెహోవా బలిపీఠంపై అమాయక జంతువులను బలి ఇచ్చే క్రూరమైన ఆచారాలను చూసి, బైరన్ అసహ్యించుకునేవాడు; ఆయన మానవతావాది. సంభాషణల్లో, నిరంతర శిక్ష (నరకం వంటివి) ఉండాలనే సిద్ధాంతాన్ని బైరన్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించేవాడు (కెన్నెడీ రాసిన “సంభాషణలు” వంటి గ్రంథాలను చూడండి). అయితే, క్రైస్తవ మతం ద్వారా వెల్లడైన శాశ్వత సత్యాలను తనదైన శైలిలో అర్థం చేసుకుని, వాటిని కొత్తగా మలచుకునేంతటి తాత్విక దృక్పథం లేకపోవడంతో, ఆయన ఆ భావనను పూర్తిగా వదిలించుకోలేకపోయి ఉండవచ్చు. ఆయన ‘విధి’ని (Destiny) నమ్మేవాడు—షెల్లీ రాసిన అద్భుతమైన కవితలో, ‘మడ్డలో’ (బైరన్‌కు ప్రతిరూపం) ‘జూలియన్’ (షెల్లీకి ప్రతిరూపం)తో వాదించేటప్పుడు ‘అవశ్యవాద’ (Necessarian) దృక్పథాన్ని సమర్థిస్తాడు. అయినప్పటికీ, వ్యక్తిత్వానికి అంతటి ప్రాధాన్యతనిచ్చిన వ్యక్తి, మనిషి సొంత నిర్ణయాధికారం—అంటే ‘స్వేచ్ఛా సంకల్పం’ (Free-will)—జీవితాన్ని మార్చగలదని, నిర్దేశించగలదని అంగీకరించక తప్పదు. బహుశా ఆయన భార్యకు ఉన్న ఉదారవాద మతపరమైన అభిప్రాయాలు, బైరన్‌కు తెలియకుండానే ఆయన నమ్మకాలపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపి ఉండవచ్చు.

బైరన్, రాబర్ట్ బర్న్స్‌ను చాలా పోలి ఉంటాడు; బర్న్స్ రాసిన గొప్ప గీతాలు నేటికీ ప్రజల హృదయాల్లో సజీవంగా ఉన్నాయి. బర్న్స్‌లో కనిపించే అదే ఉద్వేగభరితమైన, అనియంత్రితమైన ఆవేశం, హాస్య చతురత, గంభీరత మరియు సరదా కలగలిసిన స్వభావం, వైరుధ్యాలతో కూడిన వ్యక్తిత్వం బైరన్‌లోనూ కనిపిస్తాయి. అయితే, బర్న్స్‌లో కొంత మొరటుతనం, సామాన్యత ఎలా ఉన్నాయో, బైరన్‌లోనూ ఒక రకమైన ఆడంబరమైన మోసం, కోలాహలం, మరియు జీవితంలోనూ కవిత్వంలోనూ ఒక రకమైన అతిశయోక్తి కనిపిస్తాయి. ఇవి సామాన్య ప్రజలను (సున్నితమైన అంశాలను, పక్షుల కిలకిలరావాలను, సెలయేటి సవ్వడిని లేదా మాస్టర్ వాయించే వయోలిన్ లోని ఆత్మను తాకే స్వరాలను గ్రహించలేని వారిని) సులభంగా ఆకట్టుకుంటాయి. అందుకే, మూర్ (Moore) మరియు బైరన్‌ల హవా కొనసాగుతున్న సమయంలో, వర్డ్స్‌వర్త్, షెల్లీ, కీట్స్ మరియు కోల్‌రిడ్జ్ వంటి కవులు తమ సమయం కోసం వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. చివరికి బైరన్ తనదైన ప్రత్యేక శైలిలో కవిత్వాన్ని ప్రపంచానికి అందించాడు. అయితే, కేవలం గేయ కవిగా (lyrical poet) చూస్తే, ఆయన బర్న్స్‌తో సమాన స్థాయిని అందుకోలేదనే చెప్పాలి.

‘టామ్ ఓ’షాంటర్’ (Tam O’Shanter), ‘డాన్ జువాన్’ (Don Juan) వంటి రచనలు చేసిన కవులు తమ జీవితానుభవాలనే కవిత్వంలోకి ఒలికించారు.

బైరన్ తన అంతరంగాన్ని హాడ్గ్సన్ (Hodgson) ముందు ఎంత స్వేచ్ఛగా ఆవిష్కరించుకున్నాడంటే, తన బలహీనతలను కూడా ఏమాత్రం దాచుకోకుండా బయటపెట్టుకున్నాడు. ‘హర్రా! హాడ్గ్సన్’ (Huzza! Hodgson) అని మొదలయ్యే, ఎంతో ఉత్సాహభరితమైన హాస్య కవితలను ఆయన హాడ్గ్సన్ ఉద్దేశించే రాశాడు. అంతేకాదు, తన సహజమైన ఉదారతతో, హాడ్గ్సన్ అప్పులను తీర్చుకోవడానికి బైరన్ 1,000 పౌండ్ల భారీ మొత్తాన్ని ఇచ్చాడు. తన మామకు రాసిన లేఖలో హాడ్గ్సన్ ఇలా పేర్కొన్నాడు: “ఆ బాధాకరమైన ఆర్థిక ఇబ్బందుల నుండి విముక్తి పొందినప్పుడు కలిగే మానసిక ఉల్లాసాన్ని, ఆనందాన్ని మీరు గనుక తెలుసుకోగలిగితే… నా ప్రియ మిత్రుడు, సోదరుడు అయిన బైరన్‌ను మీరు కూడా మనస్ఫూర్తిగా దీవిస్తారు.” అంతేకాకుండా, బైరన్ ఎంత సున్నితమైన హృదయంతో, ఎంతటి సున్నితత్వంతో ఆ సహాయం చేశాడో కూడా ఆయన అందులో వివరించాడు. ఇక, హాడ్గ్సన్ బావమరిది హెన్రీ డ్రూరీ (Henry Drury), మరియు బైరన్‌తో వివాహ సంబంధం ద్వారా బంధువైన రాబర్ట్ చార్లెస్ డల్లాస్ (Robert Charles Dallas) కూడా ఆయనకు సన్నిహితులుగా ఉండేవారు. వారిద్దరూ కలుసుకోకముందే బైరన్ డల్లాస్‌కు ఒక లేఖ రాశాడు. అందులో అతని ప్రవర్తనలో ఒక రకమైన చులకన భావం, అతిశయోక్తి, గొప్పలు చెప్పుకోవడం, అలాగే ఇతరులను ఆశ్చర్యపరచడానికి తాను ఒక ‘దుర్మార్గుడి’లా నటించడం వంటి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దురదృష్టవశాత్తూ, ఇవి బైరన్ వ్యక్తిత్వానికి భిన్నమైనవి కావు—అయితే, అప్పట్లో అవి కేవలం అపరిపక్వమైన, బాల్యపు చేష్టలుగా మాత్రమే అనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, డల్లాస్ అతడిని ఒక మంచి వ్యక్తితో (మంచి లార్డ్ లిటిల్టన్) పోల్చి మెచ్చుకుంటే, బైరన్ దానికి ప్రతిగా తాను ఒక దుర్మార్గుడైన లార్డ్ లిటిల్టన్ లాంటివాడినని చెప్పి అతడిని ఆశ్చర్యపరిచాడు! గోథే (Goethe) పేర్కొన్నట్లుగా, బైరన్‌లో లౌకికవాదం లేదా అతిగా ‘ప్రపంచానుభవం’ (Empeiria) అనే లోపం కొంత ఉండేది. షెల్లీ “కులీన వర్గపు తెగులు” (canker of aristocracy) గురించి, తొలగించాల్సిన “వికృత భావాల” గురించి మాట్లాడేవాడు. ఇది కొంతవరకు అతని స్వభావంలోని లోపం, మరికొంతవరకు రీజెన్సీ కాలపు కృత్రిమమైన, అవినీతిమయమైన సమాజం అతనిని అలా మార్చిన ఫలితం. ట్రెలానీతో అతని సంభాషణలు తరచుగా అతని అత్యంత అసహ్యకరమైన మనస్థితిని ప్రతిబింబిస్తాయి.

లార్డ్ బైరన్.

నిరంతరం ప్రదర్శించే కృత్రిమత్వం లేదా బలవంతంగా రుద్దే వ్యంగ్య ధోరణి అసహ్యకరంగా ఉంటాయి. ట్రెలానీ మంచి వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను లోకజ్ఞానం కలిగినవాడు కావడంతో, ఈ ‘పాడైపోయిన బిడ్డ’ (బైరన్) లోని అత్యంత నీచమైన సంభాషణా ధోరణులను బయటకు తీశాడు. అతిగా గారాబం చేయడం వల్ల పాడైపోయిన బైరన్, క్రూరమైన అన్యాయాల వల్ల చేదు అనుభవాలను పొంది, వ్యంగ్యపూరితమైన వ్యక్తిగా మారాడు. అయితే, జీవిత వ్యవహారాల్లో ట్రెలానీ ప్రభావం కవిపై ఆరోగ్యకరంగా, ఉత్తేజపరిచేలా ఉండేది.

బైరన్‌కు కేంబ్రిడ్జ్ అంటే అస్సలు నచ్చేది కాదు. మేధావులకు, ప్రతిభావంతులకు ఈ విద్యాసంస్థలు (Alma Mater) తరచుగా కఠినమైన, మొండి తల్లిలా మారాయి; అవి తమ పురాతన, గౌరవప్రదమైన ఒడిలో ఉన్న మేధావులకు పోషక విలువలు లేని, పుల్లని పాలను మాత్రమే ఇచ్చి ఆకలితో అలమటించేలా చేశాయి. మిల్టన్‌కు కూడా ఈ విశ్వవిద్యాలయం అంటే ఎంత ద్వేషం ఉండేదంటే, కనీసం ఆ విశ్వవిద్యాలయం చుట్టూ ఉన్న పొలాలను కూడా అతను అసహ్యించుకునేవాడు. గ్రే కూడా దీని గురించి తక్కువ చేసి మాట్లాడాడు. డ్రైడన్‌కు కూడా ఈ విద్యాసంస్థ పట్ల పెద్దగా అభిమానం లేదు. ఇక స్విఫ్ట్, గోల్డ్‌స్మిత్, చర్చిల్ వంటి వారి పేర్లను కూడా మర్చిపోకూడదు—వీరందరినీ తాము చదువుకున్న విశ్వవిద్యాలయాలే అసమర్థులుగా ముద్ర వేశాయి, కానీ నిజానికి వారి పేర్లే ఆ విశ్వవిద్యాలయాల చరిత్రకు అలంకారంగా నిలిచాయి. ఇక షెల్లీని అయితే ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి అవమానకరంగా బయటకు పంపేశారు. కేంబ్రిడ్జ్ గురించి బైరన్ ఇలా అంటాడు: “అక్కడి హెలికాన్ (కవిత్వానికి నిలయం) దాని ‘కామ్’ (నది) కంటే కూడా నీరసంగా ఉంటుంది.”

1806 నవంబర్‌లో, బైరన్ తన బాల్య కవితలను మొదటిసారిగా ప్రైవేట్ పంపిణీ కోసం ముద్రించాడు. వీటిని నెవార్క్‌కు చెందిన రిడ్జ్ అనే ముద్రణకర్త ప్రచురించాడు. మరియు 1807 మార్చిలో, అతను అదే ముద్రణాలయంలో “ది అవర్స్ ఆఫ్ ఐడిల్‌నెస్”ను ప్రచురించాడు. జూన్‌లో, తన బరువు మరియు నడుము చుట్టుకొలత తగ్గడం పట్ల అతను తనను తాను అభినందించుకోవడం మనం చూస్తాము. అతను చాలా లావుగా ఉండేవాడు, మరియు పద్నాలుగు స్టోన్‌లకు పైగా బరువు ఉండేవాడు. ఇది అతనికి తీవ్రమైన బాధను కలిగించింది.

* కానీ ఇటీవలే అని సంతోషంగా అంగీకరించాడు.

68

మిగతా జాతి కన్నా తాము గొప్పవారమనే ఆత్మసంతృప్తి — నిజానికి, చిన్నపిల్లల వంటి, నిస్తేజమైన చిరునవ్వు గల జాతిలో, నూతన ప్రపంచంలోని సాహసవంతులు,

దౌర్జన్యపరులు,

మొరటు మనుషులలో, ఆధునిక లండన్ యొక్క సాహిత్య సౌందర్యవేత్తలలో, మరియు పారిస్ మురికివాడల యొక్క బట్టలు లేని అనాగరిక కులోట్లలో కనిపించే అహంకారపూరితమైన ఊహలు.

అయ్యో! అతను ఎంత తక్కువ కవి!

అతనితో కొన్ని వారాలు నివసించిన బేల్ (స్టెండల్) యొక్క వ్యాఖ్యలు ఇక్కడ సందర్భోచితంగా ఉన్నాయి.

అందమైన వస్తువుల సమక్షంలో అతను దివ్యంగా మారాడు. కానీ

కొన్ని రోజులు అతనికి పిచ్చిపట్టినట్లు ఉండేది ” (వైద్యుడు వేరేలా నిర్ధారించే వరకు లేడీ బైరన్ అలా అనుకుంది). “చిన్నచిన్న ఆంగ్ల

వ్యామోహాలు,** అని ఆ ఖండాంతర రచయిత అంటారు, “హోదా గర్వం, ఒక వ్యర్థమైన డాండిజం అతన్ని అస్థిరపరిచాయి; అతను బ్రుమ్మెల్ గురించి అసూయ మరియు ఆరాధనతో కూడిన వణుకుతో మాట్లాడేవాడు.** “కానీ

చిన్నదైనా, పెద్దదైనా ** (ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది మరియు అర్థవంతమైనది), “ ప్రస్తుత వ్యామోహం ఒక తుఫానులా అతని మనసుపై విరుచుకుపడి, అతన్ని మేల్కొల్పి, అతన్ని వివేకహీనతలోకి గానీ, లేదా మేధావిత్వంలోకి గానీ తీసుకువెళ్ళింది.”* అయినప్పటికీ, తాను ఏ అమ్మాయిని లొంగదీసుకోలేదని బైరన్ ఎప్పుడూ నొక్కి చెప్పేవాడు, ఇది అతనిపై అత్యంత గట్టిగా మరియు అసూయతో దురుద్దేశంతో ఆరోపణలు చేసేవారిలో కొందరు చెప్పగలిగే దానికంటే ఎక్కువ.

మరియు అతను ఎప్పుడూ తన గురించి చెడుగా చిత్రీకరించుకునేవాడు కాబట్టి,

మనం అతన్ని నమ్మవచ్చు. అతను విపరీతంగా జూదం ఆడేవాడు, మరియు

కేంబ్రిడ్జ్‌లో జీను గుర్రాలు మరియు సేవకులతో ఒక బండిని నిర్వహిస్తూ ఉండేవాడు. అతను త్వరలోనే చాలా ఇబ్బంది పడ్డాడు.

1807 వేసవిలో, థేమ్స్ నదిలో పైకి కిందకి వెళ్తున్న దేనినో చూస్తున్న ఒక గౌరవనీయమైన, పౌరుషమైన వ్యక్తిని లీ హంట్ గమనించాడు. అతను బాక్సింగ్ క్రీడాకారుడైన జాక్సన్, బైరన్‌కు అతనితో చాలా సన్నిహిత సంబంధం ఉండేది. తన ఆరాధ్యుడు లాంబెత్ నుండి బ్లాక్‌ఫ్రియర్స్ వరకు, మలుపులతో సహా సుమారు మూడు మైళ్ల దూరం ఈదుతుండగా, అతను తీవ్ర ఆసక్తితో చూస్తున్నాడు. మార్గంమధ్యలో,

బైరన్ యొక్క జీవితకాల సన్నిహితులు వారి ప్రతిభ మరియు తెలివితేటలకు, లేదా వారి ఆకర్షణ మరియు మంచితనానికి ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తులు; లేదా కేంబ్రిడ్జ్ యొక్క మధురమైన గాయకుడైన లార్డ్ క్లేర్ మరియు బాక్సింగ్‌లో కండలు తిరిగిన ప్రొఫెసర్ వంటి ఇతర ఆసక్తికరమైన వ్యక్తులు. అయితే, అతను అప్పుడప్పుడు తన వర్గంతో కలవడానికి ఇష్టపడేవాడు. కానీ అతను కేవలం తన స్నేహితులలో ఒకరిని ఎంచుకోలేదు. హోదా మరియు ఫ్యాషన్‌కు సంబంధించిన అహంకారపూరితమైన అర్థరహిత మాటలు — “మూర్ఖపు ముఖాన్ని ప్రదర్శించే పదవ ప్రసారకులు.” అలాంటి విషయాల పట్ల అతనికున్న శ్రద్ధను, అతని వల్ల మనోభావాలు దెబ్బతిన్నవారు లేదా ఉన్నత వంశీయులైన పురుషులు మరియు స్త్రీల భావాలను అర్థం చేసుకోలేని వారు దురుద్దేశపూర్వకంగా అతిశయించి చూపించారు.

సౌత్‌వెల్‌కు చెందిన రెవరెండ్ మిస్టర్ బెచర్, బైరన్‌ను తన “జువెనిలియా” మొదటి సంచిక మొత్తాన్ని నాశనం చేసేలా ప్రేరేపించాడు, ఎందుకంటే అందులోని ఒక శృంగార కవిత చాలా ఉద్వేగభరితంగా ఉందని అతను భావించాడు. ఇక ఇప్పుడు మనం “అవర్స్ ఆఫ్ ఐడిల్‌నెస్” పై ఎడిన్‌బరో రివ్యూ చేసిన చురుకైన, కానీ తెలివితక్కువ విమర్శ వద్దకు వద్దాం. అందులో రచయిత ఒక యువ ప్రభువు అయినందుకు ఎగతాళి చేయబడ్డాడు, మరియు అతనికి స్పష్టంగా వృత్తి లేని కవిత్వాన్ని వెంటనే వదిలివేయమని సలహా ఇవ్వబడింది. మాట్లాడిన జీవి తన జాతి ప్రకారమే మాట్లాడింది, మరియు దాని ప్రభావం లేకపోతే ఆ విషయం గమనించదగినది కాదు. కానీ ముత్యపుచిప్పలోని చికాకు కలిగించే ఇసుక రేణువులు గాయాన్ని ముత్యాలతో నింపడానికి చేపను ఎలా ప్రేరేపిస్తాయో, అలాగే ఇది కూడా చేసింది. ఈ పేద జీవి చేసిన గాయం, “ఇంగ్లీష్ బార్డ్స్” వ్యంగ్యానికి బైరన్ ఆగ్రహాన్ని మరింత పెంచింది. అది ఎవరైనప్పటికీ, ఆ తర్వాత తన వికారమైన ముఖాన్ని ఎప్పటికీ దాచుకున్నారు; మరియు అది బ్రూమ్ అని మనకు తెలియదు, కానీ బైరన్ అలా అనుకున్నాడు. కేంబ్రిడ్జ్ అధ్యాపకులకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న అపరిపక్వ పద్యాలలోని, నిజానికి చాలా ఆశాజనకంగా వినోదాత్మకంగా ఉన్న దూషణల కింద ఇబ్బందిపడిన ఒక ట్రినిటీ అధ్యాపకుడే ఆ పని చేశాడని మిస్టర్ జెఫ్రీసన్ చేసిన సూచన నాకు సరైనదిగా అనిపిస్తుంది. అదే సమయంలో, ఒకవేళ

65

రచయిత సత్యం మరియు న్యాయం కోసం చాలా బలహీనమైన ప్రయత్నం చేశాడు (స్పష్టంగా అతని స్థాయి వ్యక్తులకు అసాధ్యమైన ప్రయత్నం), ఆ పుస్తకంలో అతను తన జాతికి సహజమైన ఆనందంతోనే కాకుండా, మంచి మనస్సాక్షితో కూడా ఉపసంహరించుకోగలిగేది చాలా ఉంది. ఎందుకంటే, ఇంత తేలికపాటి వాగ్దానాన్ని ఇచ్చి, ఇంత పనికిమాలిన రాతలు, లేదా బలహీనమైన, సంప్రదాయబద్ధమైన, మరియు అహంకారపూరితమైన పద్యాలను కలిగి ఉన్న తొలి సంపుటిని ఏ గొప్ప కవి కూడా ఎన్నడూ సృష్టించలేదు.

అయినప్పటికీ, “లోచ్-నా-గైర్,” “ది ప్రేయర్ ఆఫ్ నేచర్,” మరియు కొన్ని వ్యంగ్య రచనలు సానుకూల గుర్తింపును పొంది ఉండాల్సింది. ఈ సమీక్షను చదివిన వెంటనే, బైరన్ ఒక సవాలు విసరబోతున్న వ్యక్తిలా కనిపించాడని చెబుతారు — అతను అదే సాయంత్రం మూడు సీసాల క్లారెట్ తాగినట్లు ఒప్పుకున్నాడు — మరియు అతను ఒక వ్యాసంతో “ఆరిపోనివ్వలేదు.” “నాకు ఇరవై నాలుగు గంటల పాటు ఒక అపారమైన ఆగ్రహం కలుగుతుంది,” అని అతను అలాంటి సందర్భంలోనే మరో సందర్భంలో అన్నాడు,

“ఈ లొంగి ఉండే, కుంగిపోయే స్వభావం నాకు అర్థం కాదు.” దీన్ని ఒక వైకింగ్ నిందించాడు, కానీ ఏ క్రైస్తవుడూ కాదు. అయినప్పటికీ లొంగి ఉండటం మరియు ఆత్మనిగ్రహం నేర్చుకోవాలి; అతను నేర్చుకుంటున్నాడు; కానీ “కైన్” వాటిని బోధించలేకపోయాడు. బైరన్ వాటిని ఎప్పుడూ బోధించలేదు. అతను మొదలు పెట్టడానికి మంచివాడు, కానీ ముగించడానికి కాదు. ఆ పుస్తకం లార్డ్ కార్లైల్‌కు అంకితం చేయబడింది, అతను దానిని చదవకముందే దాని రసీదును ధృవీకరించాడు, మరియు మళ్ళీ ఎప్పుడూ వ్రాయలేదు. అంతేకాకుండా, 1809 మార్చిలో హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్‌లో తన స్థానాన్ని స్వీకరించడానికి న్యూస్టెడ్ నుండి లండన్‌కు వచ్చినప్పుడు, అతను తన కోరికకు విరుద్ధంగా, ఎగువ సభలోని ఏ సభ్యుడూ పరిచయం చేయకుండానే ఆ స్థానాన్ని స్వీకరించవలసి వచ్చింది; ఎందుకంటే అతను తన సంరక్షకుడికి వ్రాసి, తదుపరి పార్లమెంటరీ సమావేశం ప్రారంభమయ్యే నాటికి తనకు వయస్సు వస్తుందని తెలియజేశాడు; కానీ, అతన్ని పరిచయం చేస్తానని ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించడానికి బదులుగా, ఆ పరి కేవలం ఒక నిర్లిప్తమైన ఉత్తరం రాశాడు, ఆ సందర్భంలో ఏ లాంఛనాలు అవసరమో అతనికి తెలియజేస్తూ.

66

మరియు మళ్ళీ, తన తాత, అడ్మిరల్ బైరన్ వివాహానికి సంబంధించిన సాక్ష్యాలను సమర్పించాలని, అది సంపాదించడం కష్టమని తెలిసినప్పుడు, ఆ ఉద్రేకపూరిత యువకుడు తన తండ్రి చట్టబద్ధతను నిరూపించలేనేమోనని చాలా ఆందోళన చెందాడు; ఎందుకంటే, ఉపయోగపడే సమాచారం కోసం లార్డ్ కార్లైల్‌ను అడిగినప్పుడు, అతను దానిని ఇవ్వలేకపోయాడు లేదా ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు. ఇవన్నీ కలిసి కవికి తీవ్ర కోపం తెప్పించాయి; అందువల్ల, తన వ్యంగ్య రచనతో పట్టణానికి వచ్చినప్పుడు, తన సంరక్షకుడి గురించిన పంక్తులు ప్రశంసాత్మకంగా ఉండగా, ఇప్పుడు అతను కోపంతో కూడిన తీవ్ర విమర్శను ప్రవేశపెట్టాడు. కానీ, ఎప్పటిలాగే తన ప్రియమైన సోదరి మంచి సలహాతో, “చైల్డ్ హెరాల్డ్”లో అతను తరువాత పరిహారం చేసుకున్నాడు; వాటర్లూ గురించిన ఆ అద్భుతమైన ఘట్టంలో,

అతను “యువ, ధైర్యవంతుడైన హోవార్డ్” గురించి విలపిస్తూ, లార్డ్ కార్లైల్ కుమారుడైన అతను ఆ వాక్యాన్ని పరిచయం చేస్తూ,

“మరియు కొంతవరకు నేను అతని తండ్రికి కొంత అన్యాయం చేశాను.” అని అంటాడు.

బైరన్ తనకు కూడా లేఖ రాశాడని మా తాతగారు నాకు చెప్పారు,

ఆ సందర్భంలో తనతో పాటు రావచ్చా అని అడిగాడు, కానీ లార్డ్ రోడెన్ లండన్‌లో లేకపోవడంతో అది అసాధ్యమైంది.

ఆ యువ ప్రభువు అప్పటి మర్యాద నియమాల గురించి ఒక అపోహలో ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అయితే, అతను వెళ్తున్న సమయంలోనే అటుగా వచ్చిన మిస్టర్ డల్లాస్,

అతనితో పాటు వెళ్ళాడు, మరియు ఆ తర్వాత ఏమి జరిగిందో వివరించాడు.

“ఇంట్లో చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు. లార్డ్ ఎల్డన్ కొన్ని సాధారణ పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్నాడు.” లార్డ్ బైరన్ ప్రమాణాలు స్వీకరించగానే, ఛాన్సలర్ తన ఆసనం నుండి లేచి, చిరునవ్వుతో అతని వైపు వెళ్ళాడు. అతను అన్న మాటలు నాకు సరిగ్గా వినిపించకపోయినా, అతను అతనికి ఏదో పొగిడినట్లు నేను గమనించాను. కానీ లార్డ్ బైరన్ దాన్ని పట్టించుకోకుండా, బిగువుగా వంగి నమస్కరించి, తన వేలికొనలను చూపించాడు.

67

ఛాన్సలర్ చేతిలో చేయి ఉంచారు. ఛాన్సలర్ ఆ పలకరింపును పెద్దగా పట్టించుకోకుండా తిరిగి తన స్థానంలో కూర్చున్నారు. అటువైపు, లార్డ్ బైరాన్ ఏమాత్రం పట్టించుకోకుండా, సింహాసనానికి ఎడమవైపున—సాధారణంగా ప్రతిపక్ష సభ్యులు కూర్చునే—ఖాళీ బెంచీలలో ఒకదానిపై కాసేపు కూర్చున్నారు. ఆయన నా దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు, నా మనసులో కలిగిన భావాలను ఆయనతో పంచుకున్నాను. దానికి ఆయన ఇలా అన్నారు: “నేను ఆయనతో ఉత్సాహంగా చేయి కలిపి ఉంటే, నన్ను తన పక్షానికి చెందినవాడిగా భావించేవారు. కానీ, ఏ పక్షంతోనూ నాకు ఎటువంటి సంబంధం లేదు. నా స్థానాన్ని నేను తీసుకున్నాను, ఇక నేను విదేశాలకు వెళ్తాను.”

కొద్ది రోజుల తర్వాత “ఇంగ్లీష్ బార్డ్స్ అండ్ స్కాచ్ రివ్యూయర్స్” (English Bards and Scotch Reviewers) ప్రచురితమైంది. రచయిత పేరు లేకుండా వెలువడిన మొదటి ముద్రణ నెల రోజుల్లోనే అమ్ముడైపోయింది—కవి తనకిష్టమైన కవి ‘పోప్’ (Pope) శైలిని బాగా అధ్యయనం చేశారని దీనిని బట్టి అర్థమవుతుంది. ఈ రచనలో మంచి శక్తి, పదునైన విమర్శలు ఉన్నాయి. అయితే, ఇది కేవలం భవిష్యత్తులో రాబోయే గొప్ప వ్యంగ్య రచనలైన “విజన్ ఆఫ్ జడ్జిమెంట్” (Vision of Judgment), “డాన్ జువాన్” (Don Juan) వంటి వాటికి ఒక ఆరంభం మాత్రమే; అంతేకాకుండా, ఇందులో అన్యాయమైన విమర్శలు, విచక్షణారహితమైన దూషణలు కూడా ఉన్నాయి. తరువాతి కాలంలో, ఇందులో చేసిన కొన్ని వ్యాఖ్యల గురించి రచయిత స్వయంగా పశ్చాత్తాపపడ్డారు. 1808 చివరి నెలలను ఆయన ‘న్యూస్టెడ్’ (Newstead)లో గడిపారు. అక్కడ ఆయన తన కోసం, తన తల్లి కోసం కొన్ని గదులను సిద్ధం చేయడంలో నిమగ్నమయ్యారు (ఆయన వెళ్ళిన తర్వాతే ఆయన తల్లి అక్కడికి రావాల్సి ఉంది). ఆ సమయంలో ఆయన దగ్గర రెండు అందమైన కుక్కలు ఉండేవి—ఒకటి ‘నెల్సన్’ అనే క్రూరమైన బుల్‌డాగ్, మరొకటి ‘బోట్‌స్వైన్’ అనే న్యూఫౌండ్‌ల్యాండ్ జాతి కుక్క. ఈ ‘బోట్‌స్వైన్’ న్యూస్టెడ్‌లో ఉన్నప్పుడు పిచ్చి వ్యాధితో మరణించింది. అది పిచ్చిదని తెలియక, దాని యజమాని (బైరాన్) ఆ జంతువు నోటి నుండి కారుతున్న లాలాజలాన్ని తుడిచి శుభ్రం చేశారు. ఆ కుక్క గురించి ఆయన ఇలా రాశారు:

** ఒక మిత్రుని అవశేషాలను గుర్తు చేయడానికి ఈ రాళ్లు నిలిచాయి;

జీవితంలో నాకు తెలిసిన ఏకైక మిత్రుడు ఇక్కడే శయనించి ఉన్నాడు. ** న్యూస్టెడ్‌లోని తోటలో ఉన్న స్మారక చిహ్నంపై, అక్కడ సమాధి చేయబడిన ఆ గొప్ప జంతువు (కుక్క) యొక్క గుణగణాలను కొనియాడుతూ రాసిన హృదయపూర్వకమైన, చక్కని నివాళిని నేను స్వయంగా చదివాను. 1808 ప్రారంభ నెలల్లో, కవి బ్రాంప్టన్‌లో ఒక యువతితో కలిసి నివసించేవాడు. ఆమె అబ్బాయిలా దుస్తులు ధరించి అతనితో పాటు గుర్రపు స్వారీకి వెళ్లేది. బ్రైటన్‌కు వెళ్ళినప్పుడు కూడా ఆమె అదే వేషధారణలో అతనితో పాటు వెళ్ళింది; అప్పుడు అతను ఆమెను తన పరిచయస్తులకు “నా సోదరుడు గోర్డాన్” అని పరిచయం చేసేవాడు. ఒకరోజు అక్కడ గుర్రపు స్వారీ చేస్తున్నప్పుడు, ఒక ఉన్నత వర్గపు మహిళ ఆమె గుర్రం అందాన్ని మెచ్చుకోగా, ఆమె “అవును, దీన్ని మా సోదరుడు నాకు ఇచ్చాడు!” అని సమాధానమిచ్చింది. ఆ యువతి ఆ తర్వాత (మే, 1809లో) న్యూస్టెడ్‌లో జరిగిన విందు వినోదాల్లో పాల్గొన్న బృందంలో ఒకరిగా ఉంది. “చైల్డ్ హెరాల్డ్” కావ్యంలో పేర్కొన్నట్లుగా, కవి తన స్వదేశాన్ని విడిచిపెట్టకముందు అతని పూర్వీకుల భవనాల్లో “పాటలు పాడుతూ, నవ్వుతూ” గడిపిన ఆ “పాఫియన్ యువతుల” (స్త్రీల) తరహాలో, అక్కడ ఉన్న ఏకైక ప్రతినిధి బహుశా ఈమెయే కావచ్చు (ఒక పనిమనిషిని మినహాయిస్తే, ఇది కూడా ఖచ్చితంగా చెప్పలేం). ఆ సమయంలో బైరన్ తన న్యూస్టెడ్ నివాసంలో మాథ్యూస్, స్క్రోప్ డేవిస్, హాడ్జ్‌సన్ మరియు హాబ్‌హౌస్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. స్థానిక భూస్వామ్య వర్గాల వారు ఎవరూ పెద్దగా అటువైపు వచ్చినట్లు లేదు; బైరన్ వయోజనుడైన సందర్భంగా ఇచ్చిన విందులో కూడా ఎవరూ పాల్గొన్నట్లు సమాచారం లేదు. అయితే, అప్పుడప్పుడు సమీప ప్రాంతాలకు చెందిన ముగ్గురు లేదా నలుగురు మతగురువులు (క్లెర్జీ సభ్యులు) వచ్చి ఆ యువకులతో కలిసేవారు. వీరే ఆ “దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన విందు ప్రియులు”! ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ బృందం అక్కడ చాలా ఉత్సాహంగా, సంతోషంగా సమయాన్ని గడిపింది. ఆలస్యంగా లేచి,

వారు మధ్యాహ్నం అల్పాహారం చేశారు, చదువుకున్నారు, కత్తియుద్ధం చేశారు, కర్రతో పోరాడారు,

గుర్రపు స్వారీ చేశారు, నడిచారు, సరస్సులో పడవ ప్రయాణం చేశారు, పిస్టళ్లతో సాధన చేశారు,

భోజన సమయంలో, బైరన్‌కు ఎప్పుడూ ఇష్టమైనట్లుగా, అనిల్ పిచ్చివాడిలా నటించాడు: ఎందుకంటే అతను చివరి వరకు ఒక అల్లరి, వినోదప్రియుడైన బాలుడు (అతనిలో కొద్దిగా దుష్ట స్వభావం కూడా ఉంది).

వారు మఠం తోటలో ఒక సన్యాసి పుర్రెను తవ్వి తీశారు, మరియు

అతను దానిని బుయిగండీ కోసం ఒక వైన్ కప్పుగా పాలిష్ చేయించాడు.

అతను మఠాధిపతి వేషం వేసుకుని, తన స్నేహితులకు సన్యాసుల వస్త్రాలు (శిలువలు, పూసలు, గుండు చేయించుకోవడం వంటివన్నీ) తొడిగించాడు, మరియు భోజనం తర్వాత వారు నిస్సందేహంగా చాలా సరదాగా గడిపారు. కానీ ఈ స్నేహితులు అతనితో కలిసి ఆ మఠంలో ఎక్కువసేపు ఉండలేదు, మరియు బైరన్ విరామ సమయాల్లో చాలా చదువుకున్నాడు. ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఒక తోడేలు మరియు ఎలుగుబంటిని గొలుసులతో కట్టి ఉంచారు. అతను లండన్‌లో ఉన్నప్పుడు, సెయింట్ జేమ్స్ స్ట్రీట్ నుండి శ్రీమతి బైరన్‌కు, ద్వంద్వ యుద్ధంలో చంపబడిన లార్డ్ ఫాల్క్‌లాండ్ మరణం గురించి లేఖ రాశాడు, అతని కుటుంబం చాలా నిస్సహాయ స్థితిలో మిగిలిపోయింది. అతను వారి పట్ల తీవ్రమైన సానుభూతిని కనబరిచాడు, మరియు తన సొంత కష్టాలను సైతం లెక్కచేయకుండా, ఆ వితంతువుకు తాను ఆమె శిశువుకు గాడ్‌ఫాదర్‌గా ఉండబోతున్నానని గుర్తు చేసిన తర్వాత, అత్యంత సున్నితమైన మరియు ఉదారమైన రీతిలో, నామకరణ కార్యక్రమానికి హాజరైనప్పుడు ఆమె కోసం ఒక గిన్నెలో ఐదు వందల పౌండ్ల నోటును వేశాడు. అతను గది నుండి వెళ్ళిపోయిన తర్వాత గానీ అది బయటపడనంత రహస్యంగా ఆ పని చేశాడు. ఆ సమయంలో, తన కష్టాలు ఏవైనా సరే, న్యూస్టెడ్‌ను తాను ఎప్పటికీ వదులుకోనని అతను ప్రకటించాడు.

కానీ అప్పుడు అతను, తన పూర్వ అధికారి అక్రమంగా అమ్మిన రోచ్‌డేల్ అనే ఆస్తిని తిరిగి పొందడం కోసం నడుస్తున్న వ్యాజ్యంపై ఆధారపడి ఉన్నాడు. అయితే, ఆ వ్యాజ్యం ఒకదాని తర్వాత మరొక కోర్టులో సాగుతూ, అతనికి భారీ ఖర్చులను తెచ్చిపెట్టి, ఎటువంటి సంతృప్తికరమైన ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదు.

జూలై మొదటి తేదీన అతను తన స్నేహితుడు హోబ్‌హౌస్‌తో కలిసి ఫాల్‌మౌత్ నుండి లిస్బన్‌కు ఓడలో ప్రయాణించి, రెండు సంవత్సరాలు విదేశాలలోనే ఉండిపోయాడు.

ఇంగ్లాండ్ విడిచి వెళ్తున్నప్పుడు ఒక పాత స్నేహితుడు షాపింగ్‌కు వెళ్లాల్సి ఉందని చెప్పి వీడ్కోలు చెప్పకుండా తప్పించుకుని, తనను అవమానించినందుకు, అతను తన సహజమైన ఆప్యాయమైన సున్నితత్వంతో రాశాడు. అతను ఆ నెల మధ్యలో లిస్బన్‌కు చేరుకున్నాడు. హోబ్‌హౌస్ వారి ప్రయాణం గురించి గద్యరూపంలో రాశాడు, అదే సమయంలో అతను 70వ అధ్యాయాన్ని రచించాడు.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -18-10-26-ఉయ్యూరు .–

పంచసూక్తాలు.7 వ భాగం.18.10.26.

వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం.33 వ భాగం 18.10.26 https://youtu.be/-ILXAdChBVI

రొమాంటిక్ ఉద్యమ హీరో లార్డ్ బైరన్ జీవిత చరిత్ర -2

22

గ్రీస్‌లో బైరన్ మరణం కంటే, కళ యొక్క భవిష్యత్తు గమ్యానికి మరియు లక్ష్యానికి అంతకంటే అందమైన చిహ్నం మరొకటి లేదు. కవిత్వానికి, ప్రజల ఆశయాలకు మధ్య ఉన్న పవిత్ర అనుబంధం — ఆలోచన మరియు ఆచరణల కలయిక (ఇది ఇప్పటికీ చాలా అరుదు) — దేవుడు తన బిడ్డలందరి కోసం నిర్దేశించిన హక్కులను సాధించడంలో అన్ని దేశాల మధ్య ఉండే గొప్ప ఐక్యత — ఇలా యూరప్‌లోని ప్రగతిశీల వర్గానికి నేడు మతంగా, ఆశాకిరణంగా ఉన్న అంశాలన్నీ ఈ దృశ్యంలో అద్భుతంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. లయ, ప్రాసల విషయంలో వేగవంతమైన, సహజసిద్ధమైన, శక్తివంతమైన, సుదూర తీరాలకు ఎగిరే గరుత్మంతుడి వంటి కవి బైరన్. ఆయన రచనల్లో అప్పుడప్పుడు అజాగ్రత్త, అతిగా వాడుక భాషను వాడటం, తన మాతృభాష విషయంలో ఒక రకమైన ‘అభిజాత్యపు నిర్లక్ష్యం’ వంటి లోపాలు ఉండవచ్చు. కానీ, ఇటువంటి చిన్న చిన్న లోపాలను పట్టుకుని, అతి సూక్ష్మంగా విమర్శిస్తూ, ఆయనను తక్కువ చేసి మాట్లాడటం అర్థరహితం. మనిషి కంటే వేసుకున్న దుస్తులకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు మాత్రమే ఇలాంటి అల్పమైన విమర్శలు చేస్తారు. ఆయన రాసిన పదాలు విమర్శలకు తావు ఇవ్వవచ్చు, అదే సమయంలో అవి విమర్శలకు అతీతంగా కూడా ఉంటాయి. మిస్టర్ మోర్లీ అన్నట్లుగా, “ఆయనలోని మాంత్రిక శక్తి ఇప్పటికీ పనిచేస్తూనే ఉంది.” ఆయన రచనల్లో ఇంకా పెద్ద లోపాలు కూడా ఉండవచ్చు—అసభ్యత, సాధారణత్వం, బూతు, ఆలోచనలోనూ, వ్యక్తీకరణలోనూ, సంగీతంలోనూ సూక్ష్మత లేకపోవడం; అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, వస్తువులోనూ, శైలిలోనూ కనిపించే ఏకతానత (monotony), నాటకీయమైన భంగిమలు, అలాగే సామాజిక వ్యతిరేక, దూకుడు స్వభావం కలిగిన, ఎప్పటికీ తృప్తి చెందని, అసహనంతో కూడిన వ్యక్తిని ఉన్నత స్థానంలో నిలబెట్టడం వంటివి. అయినప్పటికీ, ఆయన వాడిన ఛందస్సు తరచుగా గంభీరంగా, ఉదాత్తంగా ఉంటుంది; ఆయన భావాలు పాఠకులను ఉన్నత స్థితికి చేరుస్తాయి. ఆయన భాష శక్తివంతంగా, స్పష్టంగా, క్లుప్తంగా, చిరస్మరణీయంగా ఉంటుంది. అయితే, కేవలం బాహ్య రూపానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చే నేటి కాలపు వారికి బైరన్ నచ్చకపోవచ్చు. ఇంతటి గాఢత, మౌలికత, మరియు ప్రభావవంతమైన వ్యక్తీకరణ ఉన్నప్పుడు, కేవలం సాంకేతిక అంశాల గురించి సూక్ష్మంగా విమర్శించడం సమంజసం కాదు.

ఒక గొప్ప కవిని తిరస్కరించడానికి లేదా ఆయనను ఉన్నత స్థానం నుండి తొలగించడానికి ఇటువంటి చిన్న చిన్న సాంకేతిక లోపాలను సాకులుగా చూపడం తగదు. బైరన్ గొప్పతనంపై ఐరోపా ఖండం మరియు భావి తరాలు ఇప్పటికే తమ తీర్పును ఇచ్చేశాయి.

ప్రసిద్ధ స్పానిష్ రచయిత కాస్టెలార్ తన అద్భుతమైన ప్రశంసా వ్యాసంలో ఇలా అంటారు: “ఆయన గ్రీకు వీరుల వంటివారు—యవ్వనవంతులు, తేజోవంతులు; కత్తిని ఎంత నైపుణ్యంతో వాడగలరో, వీణను కూడా అంతే నైపుణ్యంతో మీటగలరు. అందమైన స్త్రీల ప్రేమను పొందిన వారు, విజేత…” క్రీడల్లోనూ, యుద్ధాల్లోనూ ఎలాగైతే ఉంటుందో, అలాగే—కానీ, పుట్టినప్పటి నుండే క్రూరమైన విధిచేత పాతాళ దేవతలకు అంకితం చేయబడినట్లుగా బైరన్ జీవితం సాగింది. ఆయన ఎవరి హృదయాన్నైనా గెలుచుకున్నాడంటే, అది వారికి, చివరికి తనకు కూడా వేదననే మిగిల్చింది. ఆయన అద్భుతమైన కల్పనాశక్తిలోని మాధుర్యమంతా, వాస్తవికతను ఎదుర్కొన్నప్పుడు చేదుగా మారిపోయేది. “మానవ సామర్థ్యాల మధ్య ఉండే అసమానత నుండే అసాధారణమైన గుణాలు, అత్యున్నతమైన ప్రతిభ ఉద్భవిస్తాయని మనుషులు గ్రహించరు.” “గరుడ పక్షి ఎందుకు నైటింగేల్ పక్షిలా పాడదని సృష్టికర్తను అడగండి. అసాధారణమైన ప్రతిభ అనేది ఒక అంతర్గత బలహీనత; అది ఒక దైవిక బలహీనత, ఒక రకమైన అమరత్వపు వేదన (martyrdom). కవి అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తే కాలిపోకుండా ఉండలేడు; ఉరుములతో కూడిన మేఘాల మధ్యలోకి వెళ్తే విద్యుత్ఘాతానికి గురికాకుండా ఉండలేడు. వారు తమ మెదడు అనే దీపంలో వెలిగే తేజస్సును, తమ కళ్ల నుండి రాలే కన్నీళ్లతో, హృదయం నుండి వచ్చే రక్తంతో పోషించుకుంటారు.” “సముద్రం ఒక చేదు చుక్కలా, భూమి ఒక ధూళి కణంలా—అంతులేని కోరికల అగాధంలో పడిపోతాయి. ప్రతి కవికి ఒక రకమైన ‘గృహాతీత వేదన’ (home-sickness) కలుగుతుంది—అంటే, ఏదో తెలియని చోటు నుండి బహిష్కరించబడినట్లుగా, మరింత ఉన్నతమైన, పవిత్రమైన విషయాల కోసం పరితపించే బాధ. ప్రతి గొప్ప కవి, స్వర్గం నుండి బహిష్కరించబడిన దేవదూత వంటివాడు.” “వర్జిల్, పెట్రార్క్, రాఫెల్ వంటి వారిలో ఇది ఒక సున్నితమైన విషాదంలా కనిపిస్తే; మైఖేల్ ఏంజెలో, డాంటే, బైరన్ వంటి వారిలో ఇది నిరాశావాదానికి దగ్గరగా ఉండే తీవ్రమైన వేదనగా, సముద్రపు అలల పైన హోరెత్తే తుఫానులా ఉంటుంది.”

చాలామంది ప్రతిభావంతులు తమ అంతరాత్మను తమ కళాఖండాల ద్వారా వ్యక్తపరచుకుంటూ ఓదార్పు పొందుతారు. మైఖేల్ ఏంజెలో ఏకాంతాన్ని ఆశ్రయించి, సిస్టీన్ చాపెల్ పైకప్పుపై ప్రవక్తలు, సిబిల్స్ (భవిష్యవాణి చెప్పేవారు), అద్భుతమైన టైటాన్ల చిత్రాలను సృష్టించాడు; ఇందుకోసం అతను ఎంతో లోతైన భావోద్వేగ వేదనను అనుభవించాడు. అవన్నీ అతని ఆత్మలో కలిగిన సంఘర్షణల నుండే పుట్టాయి.” “ఈ గొప్ప మేధావి, సమస్త మానవాళి ఆకాంక్షలను తన రచనల ద్వారా ప్రతిబింబిస్తూ జీవించాడు.” మనం దుఃఖంతో, కన్నీళ్లతో, గుండెల్లో వెక్కి వెక్కి ఏడుపులతో జీవితంలోకి ప్రవేశించినట్లే, సందేహంతో, నిరాశతో సత్యంలోకి ప్రవేశిస్తాము.

సందేహించని యుగం, ప్రశ్నించని యుగం; మరియు మనం దేవుని వద్దకు ప్రార్థనలతో వెళ్ళినట్లే, ప్రశ్నలతో సత్యాన్ని వేడుకోవాలి.

ఆ కవి తన తండ్రి మరియు తల్లి వైపు వంశం గురించి చాలా గర్వపడ్డాడు. బైరన్‌లు ఒక పురాతన నార్మన్ కుటుంబం, వారి పూర్వీకులు విజేతతో పాటు వచ్చారు. వారిలో కొందరు క్రెస్సీలో పోరాడారు; మరికొందరు కాలే ముట్టడిలో మరియు బాస్వర్త్‌లో పోరాడారు. మఠాల రద్దు సమయంలో, హెన్రీ VIII న్యూస్టెడ్ అబ్బేను “గొప్ప గడ్డం గల చిన్న సర్ జాన్” అని పిలువబడే వ్యక్తికి ప్రదానం చేశాడు. ఎలిజబెత్ పాలనలోని సర్ జాన్ అక్రమ సంతానం. ఎడ్జ్‌హిల్‌లో ఏడుగురు బైరన్‌లు యుద్ధరంగంలో ఉన్నారు. న్యూబరీలో చేసిన సేవలకు గాను, మరొకరికి 1643లో రోచ్‌డేల్ బారన్ బిరుదు ఇవ్వబడింది. మిగిలిన వారిలో,

సముద్రంలో తన దురదృష్టం కారణంగా “ఫౌల్ వెదర్ జాక్” అని పిలువబడిన అడ్మిరల్ బైరన్, మరియు ఈ “వికెడ్ లార్డ్” తర్వాత పీరేజ్‌లో చేరిన కవికి ముత్తాత అయిన లార్డ్ బెర్కిలీ కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్న “వికెడ్ లార్డ్ బైరన్” బాగా ప్రసిద్ధి చెందినవారు. గౌరవనీయులైన అడ్మిరల్ జాన్ బైరన్, తాను సముద్రంలో చేసిన అనేక సాహసాల గురించి ఉత్సాహభరితమైన వృత్తాంతాన్ని రాశారు, దాని గురించి “D”లో ప్రస్తావించబడింది.

1790 ప్రారంభంలో, శ్రీమతి బైరాన్ తన బిడ్డతో కలిసి అబెర్‌డీన్‌లోని ఒక చిన్న ఇంట్లో స్థిరపడ్డారు. కొంతకాలం పాటు ఆమె భర్త కూడా వారితో వచ్చి ఉన్నారు; కానీ వారిద్దరి స్వభావాలు పొసగకపోవడంతో, త్వరలోనే వారు పూర్తిగా విడిపోవాల్సి వచ్చింది. అయినప్పటికీ, ఫ్రాన్స్‌లో తన భర్త మరణించాడన్న వార్త తెలిసినప్పుడు, ఆమె చేసిన ఆర్తనాదాలు పొరుగువారిని కూడా కలవరపరిచాయని చెబుతారు. (సర్ వాల్టర్ స్కాట్ ఒక సందర్భాన్ని పేర్కొన్నారు: వివాహానికి ముందు, ఒక నాటక ప్రదర్శనలో—సదరన్ రాసిన “ఫేటల్ మ్యారేజ్” (Fatal Marriage) నాటకంలో శ్రీమతి సిడాన్స్ ‘ఇసాబెల్లా’ పాత్రను పోషిస్తుండగా—ఆమె “ఓ నా బైరాన్, నా బైరాన్!” అని అరుస్తూ ఉండగా, శ్రీమతి బైరాన్ స్పృహ తప్పి పడిపోయారని, అప్పుడు ఆమెను నాటకశాల నుండి బయటకు తీసుకువెళ్లారని ఆయన చెప్పారు.) తన తండ్రి పిచ్చివాడై, ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని బైరాన్ హార్నెస్‌కు చెప్పాడు; కానీ ఇది నిజం కాదని సాధారణంగా భావిస్తారు. దీనికి మద్దతుగా ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. కవి తన తండ్రిని ఎంతో ప్రేమతో గుర్తుంచుకున్నారు. అబెర్‌డీన్‌లో ఉన్నప్పుడు, వారు పూర్తిగా విడిపోకముందు, ‘మ్యాడ్ జాక్’ (బైరాన్ తండ్రి) తన భార్యకు దూరంగా అదే పట్టణంలో వేరే చోట నివసించేవారు; అప్పుడప్పుడు ఆయన తన బిడ్డ కోసం వేచి ఉండి, అతనితో ఆడుకునేవారు. ఒకసారి ఆయన తన కుమారుడిని తన దగ్గరకు తీసుకువెళ్లి, ఒక రాత్రి తనతో ఉంచుకున్నారు. అప్పుడు బైరాన్‌కు కేవలం మూడు ఏళ్లు మాత్రమే, అయినా ఆ సంఘటన అతనికి గుర్తుంది. తన ప్రారంభ కవితల్లో ఆయన ఇలా రాశారు:

“కఠినమైన మరణం నా అనాథ బాల్యానికి,

తండ్రి ప్రేమపూర్వక మార్గదర్శకత్వాన్ని పొందే భాగ్యాన్ని దూరం చేసింది.” మిస్టర్ జీట్‌ఫిర్క్సన్ ఒక కథను చెబుతారు—దీనికి తగిన ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. ఒకసారి, ‘డీ’ నదిపై ఉన్న పాత ‘బాల్గోనీ వంతెన’ (Brig of Balgonie) దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు, ఆ బాలుడు మరొక పిల్లవాడితో కలిసి గుర్రపు స్వారీ చేస్తున్నాడు. వంతు ప్రకారం ఆ సమయంలో మరొక పిల్లవాడు గుర్రం ఎక్కాలి, కానీ ఇతడు తానే స్వయంగా గుర్రంపై వంతెన దాటాలని పట్టుబట్టాడు. ఎందుకంటే, తనతో ఉన్న ఆ పిల్లవాడు తన తల్లికి ఏకైక కుమారుడు. అప్పట్లో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఒక వింత జోస్యం అతనికి తెలుసు:

“బాల్గోనీ వంతెనా, నీ గోడలు బలహీనమైనవి;

ఒక తల్లికి ఒక్కడే కొడుకు, ఒక గుర్రపు తల్లికి ఒక్కటే పిల్ల—

వీరిద్దరూ నీపై వెళ్తే, నువ్వు కూలిపోతావు.”

మరియు ‘లారా’ (Lara) అనే కావ్యంలో ఇలా ఉంది:

“తండ్రిని కోల్పోయాడు—ఆ నష్టాన్ని అర్థం చేసుకునేంత వయసు కూడా లేదు,

తనకు తానే యజమాని అయ్యాడు—అదొక దురదృష్టకర వారసత్వం,

మానవ హృదయంలో ఉండి, ఆ హృదయానికే ప్రశాంతత లేకుండా చేసే ఒక భయంకర సామ్రాజ్యం.

అదుపు చేసేవారు ఎవరూ లేరు, తప్పుదారి పట్టకుండా సరైన మార్గాన్ని చూపేవారు లేరు,

నేరాల వైపు దారితీసే వేల మార్గాల్లో ఏ మార్గంలో వెళ్లాలో చెప్పేవారు లేరు.”–

ఒకవేళ ఆయన ఎక్కువ కాలం జీవించి ఉన్నా, తన కుమారుడి అనుభవం లేని అడుగులకు మార్గనిర్దేశం చేసే సామర్థ్యం ఆయనకు అస్సలు లేదు—అదీ అటువంటి కుమారుడి విషయంలో! ఇక తల్లి విషయానికొస్తే… కొన్నిసార్లు తండ్రి చూపించాల్సిన దృఢమైన ప్రేమ, వివేకవంతమైన అనుభవం లోపించినప్పుడు, తల్లి తన ఆప్యాయతతో, సున్నితమైన జ్ఞానంతో ఆ లోటును కొంతవరకు భర్తీ చేయగలదు. కానీ ఇక్కడ అటువంటి తల్లి కూడా లేదు. ఎంత తీరని లోటు ఇది! మాతృత్వపు పవిత్ర అనుభవం ద్వారా స్త్రీని ఒక దివ్యమైన వెలుగులో చూసి, ఆమెను గౌరవించడం నేర్చుకోలేకపోవడం ఎంతటి దురదృష్టం! పాపం, మిసెస్ బైరాన్ మంచి మనసున్న మహిళే; తనదైన వింత పద్ధతిలో ఆమె తన కుమారుడిని ఎంతో ప్రేమించేది. కానీ, కవికి చిన్ననాటి స్నేహితుడైన ఒక బాలుడు చాలా సూటిగా, “బైరాన్, నీ తల్లి ఒక మూర్ఖురాలు” అని అన్నాడు. దానికి బైరాన్, “నాకు తెలుసు!” అని మాత్రమే సమాధానమివ్వగలిగాడు. ఆమె అత్యంత ఉద్వేగపూరితమైన, క్రమశిక్షణ లేని, తరచుగా తీవ్రమైన కోపోద్రేకాలకు లోనయ్యే, అస్థిర మనస్తత్వం కలిగిన వ్యక్తి. విచిత్రమేమిటంటే, అసాధారణ సున్నితత్వం మరియు ప్రతిభ కలిగిన, అగ్నిపర్వతంలాంటి ఆ బాలుడికి శిక్షణ ఇచ్చే బాధ్యత ఆమెకే అప్పగించబడింది! అతని పట్ల ఆమె ప్రవర్తించిన తీరు ఎంత విపరీతంగా ఉండేదంటే, అది అతనిలో ఒక ప్రత్యేక లక్షణానికి కారణమైంది—అదే, ఆ మహిళ పట్ల అతనికి ఉండాల్సినంత అనురాగం లేకపోవడం. ఇది అతని లేఖల్లోనూ, ఇతర సందర్భాల్లోనూ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె ఎప్పుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తుందో ఎవరికీ తెలిసేది కాదు; ఒక్కోసారి అతన్ని ఎంతో ప్రేమగా దగ్గరకు తీసుకునేది, మరికొన్నిసార్లు ఏ కారణం లేకుండానే, కేవలం తన ఇష్టానుసారమైన మూడ్ మార్పుల వల్ల అతన్ని కొట్టేది.

లార్డ్ బీకన్స్‌ఫీల్డ్ రాసిన ‘వెనీషియా’ (Venetia) నవల చదివిన వారికి, చిన్నతనంలో అతను తనను తాను కాపాడుకోవడానికి కుర్చీలను అడ్డుపెట్టుకోవడం, అతని తల్లి అతనిపైకి పొయ్యిలో వాడే ఇనుప కడ్డీని (poker) విసరడానికి ప్రయత్నించడం వంటి దృశ్యాలు గుర్తుండే ఉంటాయి. ఒకసారి, ఆమె అతన్ని తీవ్రంగా దూషించిన తర్వాత, చివరగా “కుంటి వెధవ!” అని పిలిచింది. అప్పుడు అతని పెదవులు వణకాయి, ముఖం పాలిపోయింది, కళ్లలో ఒక భయంకరమైన మెరుపు మెరిసింది. అతను ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: “అమ్మా, నేను పుట్టినప్పుడే ఇలా పుట్టాను!” పీసాలో ఉన్నప్పుడు అతను ‘ది డిఫార్మ్డ్ ట్రాన్స్‌ఫార్మ్డ్’ (The Deformed Transformed) అనే రచన చేస్తున్నప్పుడు, ఈ సంఘటన అతని మనసులో మెదిలి ఉంటుంది.

ఈ కవికి లభించిన వారసత్వం, అతనికి అందిన విద్యాభ్యాసం ఇలా ఉండేవి. చిన్నతనంలోనే అతని స్వభావం భవిష్యత్తులో అతను ఎలా ఉండబోతాడో సూచించింది—అంటే, “తీవ్రమైన ఉద్వేగాలు కలవాడు, మొండివాడు, అధికారాన్ని ఎదిరించేవాడు, కానీ ప్రేమను చూపిస్తే మాత్రం ఎంతో సులభంగా లొంగిపోయేవాడు.” ఒకసారి తన దుస్తులను మురికి చేసినందుకు మొదటి నర్సు అతన్ని మందలించగా, అతను ఆ దుస్తులను పై నుండి కింద వరకు చింపేశాడు; తన తల్లి కూడా తన టోపీలను, గౌనులను అలా చింపేయడం అతను చూసి ఉండవచ్చు. అయితే, ఆ తర్వాత వచ్చిన మేరీ గ్రే అనే నర్సుతో మాత్రం అతను ఎంతో అనుబంధాన్ని పెంచుకున్నాడు. బైబిల్ గురించి అతనికి ఉన్న విస్తృతమైన పరిజ్ఞానం ఆమె వల్లనే లభించిందని చెబుతారు. ఆమె తర్వాత చెప్పిన దాని ప్రకారం, అతను చిన్నతనంలోనే మతానికి సంబంధించిన చిక్కు ప్రశ్నలు అడగడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతనిలో చివరి వరకు నిలిచిపోయిన ‘కాల్వినిజం’ (Calvinism) అనే గాఢమైన భావజాలం అతని తల్లి నుండే వచ్చింది. అయితే, తన తల్లి నుండి అతను పొందిన మరో గొప్ప, ఉన్నతమైన లక్షణం ఒకటి ఉంది. ఒకవైపు తన వంశం పట్ల ఎంతో గర్వపడుతూ, తన కుమారుడికి కూడా అటువంటి గర్వాన్ని అలవరచినప్పటికీ, శ్రీమతి బైరాన్ తనను తాను ఒక “ప్రజాస్వామ్యవాది” (democrat) అని చెప్పుకునేవారు; ఆ కాలపు ఇంగ్లాండ్‌లో అలా చెప్పుకోవడానికి ఎంతో ధైర్యం అవసరమయ్యేది. ఆమె తన కుమారుడైన ఆ కవికి, నిరంకుశ పాలకులను అసహ్యించుకోవాలని, పేదలు, బలహీనులు మరియు అణగారిన వారి పట్ల జాలి చూపాలని నేర్పింది.

అతనికున్న శారీరక వైకల్యం (కుంటితనం) గురించి ప్రస్తావించకుండా నేను ముందుకు సాగకూడదు. ఎందుకంటే, ఈ ఒక్క లోపం తప్ప, అతను చూడటానికి ఎంతో అందంగా ఉండేవాడు.

తనకున్న శారీరక వైకల్యం వల్ల, బైరన్ అత్యంత అహంభావంతో, అతిగా ఆత్మస్పృహతో, మరియు విపరీతమైన సున్నితత్వంతో ఉండేవారు; ఇది చిన్నతనం నుండే ఆయన జీవితాన్ని చేదుగా మార్చేసింది. వాల్టర్ స్కాట్‌కు కూడా పాదంలో లోపం (clubfoot) ఉన్నప్పటికీ, అది ఆయన ప్రశాంత స్వభావాన్ని ఏమాత్రం ప్రభావితం చేయలేదు. కానీ, బైరన్ విషయంలో ఈ వైకల్యం చాలా బాధాకరంగా, కలవరపరిచేలా మరియు హానికరంగా ఉండేది. ఆయన కుడి కాలి మడమ నరం (Achilles tendon) ఎంతగా ముడుచుకుపోయి ఉండేదంటే, ఆయన తన పాదాన్ని నేలపై పూర్తిగా ఆనించి ఉంచలేకపోయేవారు. దీనికోసం ఆయన ఎత్తైన మడమ కలిగిన బూటును ధరించేవారు, ఆ బూటు లోపల మడమ కింద ప్రత్యేకమైన ప్యాడింగ్‌ను అమర్చుకునేవారు. నిజానికి, ఆయన రెండు పాదాల నరాలు కూడా ముడుచుకుపోయి ఉండటంతో, ఆయన కేవలం పాదాల ముందు భాగం మరియు వేళ్లపైనే నడవాల్సి వచ్చేది. అంతేకాకుండా, ఆయన కుడి పాదం లోపలి వైపునకు తిరిగిపోయేంతగా వికృతంగా ఉండేదని చెబుతారు. అయితే, ఇది బహుశా అతని పాదానికి శస్త్రచికిత్స చేసిన వ్యక్తి యొక్క నైపుణ్యలేమి వల్ల జరిగి ఉండవచ్చు. లీ హంట్ కొంత వెటకారంగా, అతను “పక్షిలా అటు ఇటు గెంతుతూ ఉండేవాడు” అని పేర్కొన్నాడు.

ఈ వైకల్యం వల్ల బైరాన్ ఆరోగ్యకరమైన, సాధారణ స్థాయి వ్యాయామం చేయలేకపోయాడు; దీనివల్ల అతను లావుబారే అవకాశం మరింత పెరిగింది. తన శరీరం లావుగా, అసహ్యంగా తయారవ్వకూడదని అతను రకరకాల పద్ధతులను అనుసరించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు—అయితే, ఆ పద్ధతులు అతని ఆరోగ్యానికి ఇతర విధాలుగా హాని కలిగించేవి. సహజంగానే మంచి ముఖవర్చస్సు, ఆకర్షణీయమైన శరీరాకృతి, ఛాయ కలిగిన వ్యక్తి, తన శరీరం అసహ్యంగా కనిపించకూడదని కోరుకోవడంలో విమర్శించాల్సినంత తప్పు ఏముందో నాకు అర్థం కాలేదు. శారీరక సౌందర్యాన్ని తక్కువ చేసి చూడటం అనేది ఒక గొప్ప గుణం ఏమీ కాదు; పైగా ఇది సున్నితత్వ లోపాన్ని లేదా అనైతికమైన సన్యాస ధోరణిని సూచిస్తుంది. అంతేకాకుండా, అధిక బరువు (స్థూలకాయం) అనేది ఒక బాధాకరమైన అనారోగ్యం, దీనిని ఆరోగ్య దృష్ట్యా అదుపులో ఉంచుకోవాల్సిందే. అందుకే అతను ఆకలితో ఉండేవాడు, తరచుగా ‘ఎప్సమ్ సాల్ట్స్’ (Epsom salts) తీసుకునేవాడు—ఇది శరీరాన్ని బాగా బలహీనపరిచే అలవాటు.

అతను చాలా కాలం పాటు తక్కువ ఆహారం తీసుకునేవాడు, కానీ ఈ పద్ధతి క్రమపద్ధతిలో ఉండేది కాదు. అప్పుడప్పుడు, బలవంతంగా విధించుకున్న ఈ నియమాలను పక్కనపెట్టి, విపరీతంగా తింటూ, తాగుతూ ఉండేవాడు. స్కాట్ లాగే, బైరాన్‌కు కూడా రుచులను గుర్తించే విషయంలో అంతగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు; అతను మంచి రుచికరమైన ఆహార ప్రియుడు (gourmet) కాకపోయినప్పటికీ, నిరంతరం ఆకలితో ఉండటం—అంటే తన మాటల్లో చెప్పాలంటే “తన దవడలకు తానే మూతి కట్టు (muzzle) వేసుకోవడం”—అతనికి ఏమాత్రం సులభమైన పని కాదు. అయితే, తన శరీరానికి ఆహారం ఇవ్వకుండా ఆకలితో ఉంచడం ద్వారా, తనలోని పశుప్రవృత్తిని అణచివేసి, మెదడును చురుకుగా ఉంచుకోగలనని అతను భావించాడు. అతని కళ్లు చాలా ప్రకాశవంతంగా ఉండేవి, స్వరం కూడా చాలా స్పష్టంగా ఉండేది. ఒక చిన్నారి అతన్ని “అందమైన స్వరం కలిగిన పెద్దమనిషి” అని పిలిచింది. అతను రోజుల తరబడి కేవలం బిస్కెట్లు, సోడా వాటర్ మాత్రమే తీసుకుంటూ జీవించేవాడు. ఆ తర్వాత, బాగా ఆకలితో ఉన్నప్పుడు, వెనిగర్‌లో నానబెట్టిన బంగాళదుంపలు, అన్నం మరియు చేపలను పెద్ద మొత్తంలో తినేవాడు. ఇటువంటి ఆహారపు అలవాట్లు, మరియు అతని నాడీ శక్తిపై తీవ్రమైన మేధోపరమైన పని భారం పడటం వల్ల, తరువాతి జీవితంలో అతని జీర్ణక్రియ అతనికి ఒక పెద్ద వేదనగా మారింది. ఆ బాధతో అతను నేలపై దొర్లేవాడు, నిద్ర కూడా పట్టేది కాదు. సాధారణంగా అతను మద్యం విషయంలో చాలా మితంగా ఉండేవాడు; కానీ అప్పుడప్పుడు మూర్ (Moore) లేదా ఇతర స్నేహితులతో కలిసి ఎక్కువగా మద్యం సేవించేవాడు. ఒకసారి చాటర్టన్ అనే బాలుడు, తినడానికి నిరాకరిస్తూ, “దేవుడు నన్ను ఎంత తెలివితక్కువవాడిగా సృష్టించాడో, అంతకంటే ఎక్కువ తెలివితక్కువవాడిగా నేను ఎందుకు తయారవ్వాలి?” అని అన్నాడు. దురదృష్టవశాత్తూ, కాలక్రమేణా అతనికి అటువంటి సాకులు చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా లేకుండా పోయింది. 1816లో వెనిస్‌లో ఉన్నప్పుడు, బైరన్ అతిగా బ్రాందీ తాగేవాడు; కొంతకాలం పాటు ‘లాడనం’ (ఒక రకమైన మత్తుమందు) కూడా తీసుకునేవాడు. అంతేకాకుండా, ఆకలిని తగ్గించుకోవడానికి పొగాకు నమిలేవాడు. అయితే, ఇవన్నీ అతని జీవితంలో అసాధారణమైన లేదా అరుదైన సందర్భాలే. వ్యాయామం విషయానికి వస్తే, అతను ప్రధానంగా ఈత కొట్టడం మరియు గుర్రపు స్వారీ చేసేవాడు; కొంతవరకు బాక్సింగ్, ఫెన్సింగ్ (కత్తిసాము) మరియు క్రికెట్ కూడా ఆడేవాడు. కానీ, పరిగెత్తడం వంటివి అతను చాలా తక్కువగా చేసేవాడు.

తన ప్రారంభ కవితల్లో అతను “యువ హైలాండర్” (పర్వత ప్రాంతవాసి) లాగా కొండల మీద తిరిగినట్లు పేర్కొన్నప్పటికీ, అటువంటి సంచారానికి పరిమితులు ఉండేవి. నిజానికి, అటువంటి ప్రయాణాలు ఎక్కువగా చిన్న గుర్రం (పోనీ) మీదనే సాగేవి. ట్రెలానీ (Trelawny) ఇలా అంటాడు: “అతని చిన్నతనంలో, శరీరం తేలికగా మరియు చురుకుగా ఉన్నప్పుడు, అతను బహుశా ఒకటి లేదా రెండు మైళ్ల దూరం నడవగలిగేవాడేమో…” అయితే, కాలక్రమేణా ఆయన బరువు పెరిగిన తర్వాత, కొన్ని వందల గజాల కంటే ఎక్కువ దూరం నడవాల్సి వస్తే, ఆయన వెంటనే ఏదో ఒక గోడకో, గట్టుకో, చెట్టుకో లేదా బండరాయికో ఆనుకుని నిలబడేవారు. నేల మీద కూర్చునేవారు కాదు, ఎందుకంటే అలా కూర్చుంటే మళ్లీ లేవడం ఆయనకు కష్టమయ్యేది. “హారో (Harrow) పాఠశాలలో ఆయన కొన్ని పోరాటాల్లో గెలిచారు” అని జీఫ్రెసన్ (Jeaffreson) పేర్కొన్నారు. “అయితే, ప్రతిసారీ ఆయన ఫ్రెంచ్ పదాతిదళ సైనికుడిలా వేగంగా ప్రత్యర్థిపైకి దూసుకెళ్లి, తన బలమైన చేతులతో రెండు మూడు దెబ్బలు బలంగా కొట్టి, పోరాటాన్ని త్వరగా ముగించేవారు.” ఒకవేళ ఇలా విజయం సాధించలేకపోతే, బలహీనమైన పాదాల కారణంగా ఆయన ఓడిపోయేవారు. ప్రసిద్ధ బాక్సర్ జాక్సన్ (Jackson) మరియు అతని శిష్యులతో బాక్సింగ్ చేసేటప్పుడు కూడా ఆయన ఇదే పద్ధతిని అనుసరించేవారు. తన ప్రాచుర్యం అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్న రోజుల్లో, లండన్‌లోని ఉన్నత వర్గాల గృహాల్లోకి (drawing-rooms) ప్రవేశించేటప్పుడు ఆయన నడుచుకుంటూ కాకుండా, దాదాపు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చేవారు. ఆ తర్వాత అకస్మాత్తుగా తన ఎడమ కాలిని నేల మీద బలంగా ఉంచి, దానిపై ఆని నిలబడేవారు. ఆయన చిన్నతనంలో ఉన్నప్పుడు, ఒక స్నేహితుడు ఆయన సంరక్షకురాలితో, “జార్జ్ ఎంత అందమైన అబ్బాయి! కానీ, అతని కాలు ఇలా ఉండటం ఎంత బాధాకరం!” అని అన్నాడు. అప్పుడు చిన్న జార్జ్, తన చేతిలో ఉన్న పిల్లల కొరడాతో ఆ వ్యక్తిని వెంబడిస్తూ, “ఆ విషయం గురించి మాట్లాడకండి!” అని అరిచాడు. హారో పాఠశాలలో ఉన్నత తరగతులకు చేరుకునే వరకు ఆయన ఆ పాఠశాలను అస్సలు ఇష్టపడేవారు కాదు; అక్కడ ఉన్న క్రూరమైన, బలవంతులైన విద్యార్థులు ఆయన కుంటి కాలిని…

అతడు స్వయంగా దాని గురించి ప్రస్తావించే వరకు, అది అంతగా ఎవరికీ గమనించబడలేదు. తన ‘ది వాల్ట్జ్’ (The Waltz) అనే పద్య రచనలో అతను నృత్యాన్ని ఎగతాళి చేశాడు; అలాగే ‘లారా’ (Lara) అనే రచనలో, స్తంభానికి ఆనుకుని నిలబడిన ఒక గంభీరమైన, విషాదభరితమైన వ్యక్తి దృశ్యం కనిపిస్తుంది—అతని చుట్టూ ఉత్సాహవంతులైన నృత్యకారులు అడుగులు వేస్తూ నృత్యం చేస్తుంటారు. మాట్‌లాక్‌లో, కవి స్వయంగా తన ప్రేమపాత్రురాలైన మేరీ చావర్త్, ఇతర భాగస్వాముల చేతుల్లో ఉండి నృత్యం చేస్తుండగా, తాను కేవలం చూస్తూ ఉండిపోవాల్సి వచ్చింది. అతనికున్న కుంటితనం—దీనిని అతను పట్టించుకోకుండా ఉండలేకపోయాడా? చివరికి, అతను ప్రేమించిన మేరీ చావర్త్ కూడా అతని బాల్యపు అనురాగంపై ఒక క్రూరమైన దెబ్బ కొట్టింది. అతను దగ్గరలోనే ఉన్నాడని తెలియక, ఆమె తన పరిచారికతో, “ఆ కుంటి అబ్బాయిని నేను ఇష్టపడతానని నువ్వు అనుకుంటున్నావా?” అని ఎగతాళిగా అన్న మాటలు అతని చెవిన పడ్డాయి. అంతట అతను ఆమె ఉన్న ఇంటి నుండి బయటకు పరుగెత్తి, న్యూస్టెడ్‌కు వెళ్ళిపోయాడు. తన మరణశయ్యపై ఉన్నప్పుడు, వైద్యుని ఆదేశం మేరకు తన పాదాలకు ఆవాల మిశ్రమాన్ని (mustard) పూయడానికి అతను నిరాకరించాడు; అయితే, గదిలో ఉన్న మిగిలిన వారందరినీ బయటకు పంపిన తర్వాత, తన నమ్మకస్థుడైన సేవకుడు ఫ్లెచర్‌ను మాత్రం అలా చేయడానికి అనుమతించాడు. ఈ విషయాన్ని బట్టి చూస్తే, ట్రెలవ్నీ (Trelawny) అతని మరణానంతరం అతని పాదాలను పరిశీలించి, వాటి గురించి నివేదిక ఇవ్వడం ఎంతటి అనాలోచితమైన మరియు అసందర్భమైన చర్యగా అనిపిస్తుందో అర్థమవుతుంది. ఎందుకంటే, ట్రెలవ్నీ స్వయంగా చెప్పిన దాని ప్రకారం, ఫ్లెచర్ ఎంతో జాగ్రత్తగా కప్పి ఉంచిన ఆ పాదాలను, అతను (ఫ్లెచర్‌ను నీళ్ల గ్లాసు తీసుకురమ్మని బయటకు పంపి) బయటపెట్టాడు! ఏది ఏమైనప్పటికీ, బైరన్‌పై ట్రెలవ్నీకి ఉన్న వ్యతిరేకతను పక్కన పెడితే, అతని రచనను బాస్‌వెల్ రాసిన “జాన్సన్” (Boswell’s “Johnson”) వంటి గొప్ప గ్రంథాలతో సమానంగా పేర్కొనవచ్చు; పైగా, ఇది ఒక వృత్తిపరమైన రచయిత రాసినది కాకపోవడం దీనికి అదనపు ప్రత్యేకత.

కొంతమంది ట్యూటర్ల వద్ద ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించిన తర్వాత, 1794లో ఈ కవిని అబెర్‌డీన్ గ్రామర్ స్కూల్‌లో చేర్పించారు. అక్కడ, విద్యార్థుల ప్రత్యేక ఆసక్తులను లేదా సామర్థ్యాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అందరికీ ఒకే రకమైన పాఠాలను బోధించే పద్ధతి ఉండేది; అటువంటి చదువుల పట్ల అతనికి పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. అయితే, అతను తన తరగతిలో అసాధారణ రీతిలో అగ్రస్థానానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ ఒక విచిత్రమైన పద్ధతి ఉండేది—పాఠం మొదలయ్యే ముందు తరగతి క్రమాన్ని తలకిందులు చేసేవారు; దీనివల్ల అప్పటివరకు వెనుకబడిన లేదా ఏమీ తెలియని విద్యార్థులు మొదటి వరుసలోకి వచ్చేవారు. అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతడిని ఉద్దేశించి, సరదాగా, “సరే జార్జ్, చూద్దాం… నువ్వు ఎంత త్వరగా మళ్ళీ చివరి స్థానానికి (అంటే తరగతిలో వెనుకబడిన స్థానానికి) చేరుకుంటావో!” అని అనేవారు. అయినప్పటికీ, అతను పుస్తకాలు చదివే అలవాటు కలిగి ఉండి, తనను తాను విద్యావంతుడిగా తీర్చిదిద్దుకున్నాడు; అదే సమయంలో, పెద్దలు తన కోసం ఏర్పాటు చేసిన విద్యా విధానాన్ని మాత్రం తిరస్కరించాడు. అతను చిన్నతనంలోనే చదివిన పుస్తకాల జాబితా చాలా ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటుంది… పది.

సుమారు ఆ సమయంలో, అంటే తన తొమ్మిదవ ఏట, అతను తనకంటే కొంచెం పెద్దదైన మేనత్త కూతురు మేరీ డఫ్‌తో ప్రేమలో పడ్డాడు. తన తరపున ఆమెకు లేఖలు రాయమని ఒక పనిమనిషిని బతిమాలేవాడినని, పదహారవ ఏట తన మేనత్త కూతురికి వివాహం జరిగిందని తల్లి చెప్పినప్పుడు, తాను దాదాపు ఫిట్స్ (మూర్ఛ) వచ్చేంతగా కుంగిపోయానని అతను పేర్కొన్నాడు. ఇది డాంటే తన పదవ ఏట బీట్రిస్‌పై పెంచుకున్న అనురాగాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. అంతేకాకుండా, తనలోని “నిశ్శబ్ద క్రోధావేశాలు మరియు మొండి ప్రవర్తన” గురించి కూడా అతను చెప్పాడు—ఇవే తర్వాత కాలంలో లేడీ బైరాన్‌కు ఎంతో అసహనాన్ని కలిగించాయి. 1796లో, అబెర్‌డీన్‌లో స్కార్లెట్ ఫీవర్ (ఒక రకమైన జ్వరం) బారిన పడిన తర్వాత, అతని తల్లి అతన్ని బల్లాటర్‌కు తీసుకువెళ్లింది. పర్వత ప్రాంతాల పట్ల తనకు కలిగిన ప్రేమ ఆ కాలం నుండే మొదలైందని అతను తెలిపాడు. “చెల్టెన్‌హామ్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ప్రతిరోజూ సాయంత్రం సూర్యాస్తమయ సమయంలో నేను మాల్వెర్న్ కొండలను చూస్తూ ఉండేవాడిని; అప్పుడు కలిగే అనుభూతిని మాటల్లో వర్ణించలేను.” తన “ది ఐలాండ్” (The Island) అనే రచనలో అతను ఇలా పేర్కొన్నాడు:

“బాల్యంలో కలిగిన ఆ అద్భుత అనుభూతి, యవ్వనంలోనూ అలాగే నిలిచి ఉంది,

లోచ్-నా-గేర్ (Loch-na-gair) పర్వతం, ఐడా (Ida) పర్వతంతో కలిసి ట్రాయ్ నగరాన్ని వీక్షించినట్లుగా,

సెల్టిక్ జ్ఞాపకాలు ఫ్రిజియన్ పర్వతంతో కలిసిపోయాయి,

హైలాండ్ జలపాతాలు కాస్టాలీ (Castalie) పవిత్ర జలధారతో మమేకమయ్యాయి.”

అతని సంరక్షకురాలు (నర్సు), అతను “మోర్వెన్ పర్వత శిఖరాన్ని అధిరోహించాను” అని గొప్పగా చెప్పుకున్నప్పటికీ, నిజానికి అతను ఎప్పుడూ అక్కడికి వెళ్లలేదని పేర్కొంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అతను ఆ పర్వతం వైపు చూస్తూ, తన కల్పనా ప్రపంచంలో ఆ పర్వత ప్రాంతమంతా తిరిగేవాడు.

1798 మే నెలలో, అతని ముత్తాత సోదరుడైన ఐదవ లార్డ్ (ఇతనిని ‘దుర్మార్గుడైన లార్డ్’ అని పిలిచేవారు) మరణించడంతో, పదకొండేళ్ల వయస్సులో జార్జ్ గోర్డాన్ కుటుంబ హోదాను (టైటిల్‌ను) వారసత్వంగా పొందాడు. ఐదవ లార్డ్ మనవడు (అతని బంధువు) కోర్సికాలో మరణించడంతో, జార్జ్ గోర్డాన్ తదుపరి వారసుడిగా మారాడు. అదే ఏడాది శరదృతువులో, మిసెస్ బైరాన్ (తన ఇంటి సామాగ్రిని అమ్మేసి…) ఆమె తన కుమారుడితో కలిసి ఇంగ్లాండ్‌కు బయలుదేరింది; ఆ తర్వాత ఆమె కుమారుడు మళ్లీ ఎప్పుడూ స్కాట్లాండ్‌కు తిరిగి రాలేదు. ‘న్యూస్టెడ్’ (Newstead) వద్ద ఉన్న టోల్ గేటు దాటుతున్నప్పుడు, మిసెస్ బైరాన్ అక్కడ బాధ్యత వహిస్తున్న మహిళను ఆ అబ్బే (Abbey) ఎవరికి చెందినదని అడిగారని మూర్ (Moore) పేర్కొన్నారు. దానికి ఆ మహిళ, గతంలో యజమానిగా ఉన్న లార్డ్ కొంతకాలం క్రితమే మరణించారని చెప్పింది. తదుపరి వారసుడు ఎవరని మిసెస్ బైరాన్ తిరిగి ప్రశ్నించగా, “అబెర్డీన్‌లో నివసించే ఒక చిన్న బాలుడు వారసుడని విన్నాను” అని ఆ మహిళ సమాధానమిచ్చింది. అప్పుడు, బాలుడితో పాటు బండిలో ఉన్న నర్సు మేరీ గ్రే, “ఇదిగో, ఇతనే ఆ బాలుడు; దేవుడు ఇతనిని దీవించును గాక!” అని ఉద్వేగంగా అన్నది. అయితే, అక్కడ నివసించే ఆర్థిక స్తోమత లేకపోవడంతో, మిసెస్ బైరాన్ నాటింగ్‌హామ్‌కు (Nottingham) వెళ్లి అక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు. అప్పటికే ఆ భవనం, గత యజమాని నిర్లక్ష్యం వల్ల చాలా శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ఆస్తి అప్పటికే కోర్టు (Chancery) పరిధిలోకి వెళ్ళిపోయింది. జార్జ్ గోర్డాన్‌కు బంధువైన (ఐదవ లార్డ్ సోదరి ఇసాబెల్లా బైరాన్ కుమారుడు) ఎర్ల్ ఆఫ్ కార్లైల్ (Earl of Carlisle) అతని సంరక్షకుడిగా నియమితులయ్యారు. మిసెస్ బైరాన్ నాటింగ్‌హామ్‌లో సుమారు పన్నెండు నెలల పాటు నివసించారు. అక్కడ ఆమె తన కుమారుడి కోసం ‘రోజర్స్’ (Rogers) అనే ఒక ట్యూటర్‌ను ఏర్పాటు చేశారు; జార్జ్ గోర్డాన్ ఆయనను ఎంతో ఆప్యాయంగా చూసుకునేవాడు. అక్కడ ఉన్న సమయంలో, ‘లా’ (La…) అనే ఎముకల వైద్యుడి (bonesetter) వల్ల అతను చాలా బాధను అనుభవించాడు.

అతనిని అనవసరమైన హింసకు గురిచేసేవారు. ఒకసారి బైరన్ అతనితో ఒక చిన్న పిల్లల చేష్ట చేశాడు—అక్షరాలను అర్థం లేని పదాలుగా అమర్చి, అది ఏ భాష అని లావెండర్‌ను అడిగాడు. దానికి అతను “ఇటాలియన్” అని సమాధానమివ్వడంతో, బైరన్ ఎంతో ఆనందించాడు.

ఒకరోజు, కాలి నొప్పి వల్ల తీవ్ర బాధపడుతూ పాఠాలు చదువుకుంటున్న ఆ చిన్న బాలుడిని చూసి, అతని ట్యూటర్ (గురువు) బాధపడ్డారు. అప్పుడు ఆ ధైర్యవంతుడైన బాలుడు, “పర్వాలేదు మిస్టర్ రోజర్స్, ఇకపై నా బాధ మీకు ఏమాత్రం కనిపించదు” అని చెప్పాడు. అంతేకాకుండా, బైరన్ తన మొదటి పద్యాలను—అవి కూడా వ్యంగ్యంతో కూడినవి—ఒక వృద్ధురాలిని ఉద్దేశించి రాశాడని చెబుతారు. ఆమె అంటే బైరన్‌కు అస్సలు ఇష్టం ఉండేది కాదు. మరణం తర్వాత మనుషుల ఆత్మలు చంద్రుడిపై నివసిస్తాయని ఆమె నమ్మేది. ఒకరోజు ఆమె బైరన్‌ను ఏదో విషయంలో విసిగించడంతో, అతను తన సంరక్షకురాలి (నర్సు)తో, “ఆ ముసలి మంత్రగత్తెను చూడటం నా వల్ల కావడం లేదు” అని అంటూ, వెంటనే ఈ క్రింది చమత్కారమైన పద్యం అల్లాడు:

“నాటింగ్‌హామ్ కౌంటీలోని స్వాన్ గ్రీన్‌లో,

చూడటానికి అత్యంత దుర్మార్గురాలైన ఒక ముసలి ఆవిడ ఉంది;

ఆమె చనిపోయినప్పుడు—అది త్వరలోనే జరుగుతుందని ఆశిస్తున్నాను—

తాను నేరుగా చంద్రుడిపైకి వెళ్తానని ఆమె గట్టిగా నమ్ముతోంది.” తర్వాతి ఏడాది, మిసెస్ బైరాన్ లండన్‌లోని స్లోన్ టెర్రస్‌కు మారారు. ఆమెకు ‘సివిల్ లిస్ట్’ (ప్రభుత్వ పింఛను జాబితా) నుండి ఏడాదికి 300 పౌండ్ల పింఛను లభించింది. లార్డ్ కార్లైల్ సూచన మేరకు, ఆ బాలుడిని డాక్టర్ బైలీ (జోన్నా బైలీ సోదరుడు) వద్దకు తీసుకెళ్లారు. ప్రసిద్ధ శస్త్రచికిత్స నిపుణుడు జాన్ హంటర్ గతంలో సూచించిన విధంగానే, ఆ బాలుడి కోసం ప్రత్యేకమైన పాదరక్షలను తయారు చేయించాలని డాక్టర్ బైలీ ఆదేశించారు. అప్పటివరకు బాలుడిని చూసుకున్న నర్సు మేరీ గ్రే, తిరిగి స్కాట్లాండ్‌కు వెళ్లిపోయారు. ఆమెతో విడిపోయేటప్పుడు ఆ బాలుడు ఎంతో బాధపడ్డాడు; తన దగ్గరున్న మొదటి గడియారాన్ని ఆమెకు బహుమతిగా ఇచ్చాడు. ఆమె మరణశయ్యపై ఉన్నప్పుడు, ఆ గడియారం అబెర్‌డీన్‌కు చెందిన డాక్టర్ ఇవింగ్‌కు చేరింది. కవి బాల్యానికి సంబంధించిన కొన్ని జ్ఞాపికలను కూడా ఆమె డాక్టర్ ఇవింగ్‌కు అందించారు. అంతేకాకుండా, ఆ బాలుడు తన చిన్న చిత్రపటాన్ని (మినీయేచర్) కూడా ఆమెకు ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత, అతడిని డల్విచ్‌లోని డాక్టర్ గ్లెన్నీ నడుపుతున్న పాఠశాలలో చేర్పించారు. డాక్టర్ గ్లెన్నీ తన లైబ్రరీలోనే బాలుడికి నివాస ఏర్పాటు చేయగా, అక్కడ ఉన్న పుస్తకాలను చదవమని అతడిని ప్రోత్సహించారు. బాలుడు ఆ పుస్తకాలను ఎంతో ఆసక్తిగా చదివాడు. “నా అధ్యయన గదిలో, చౌసర్ నుండి చర్చిల్ వరకు మన కవుల రచనల సంపుటాలు ఉన్నాయి. వాటిని అతను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు మొదటి నుండి చివరి వరకు చదివాడని చెప్పవచ్చు” అని డాక్టర్ గ్లెన్నీ పేర్కొన్నారు. ఆ పుస్తకాలలో ‘నరేటివ్ ఆఫ్ ద షిప్‌వ్రేక్ ఆఫ్ ద జూనో’ (జూనో నౌక ప్రమాదంపై కథనం) ఒకటి ఉంది. ‘డాన్ జువాన్’ కావ్యంలో నౌకా ప్రమాదానికి సంబంధించిన సన్నివేశంలో, ఇద్దరు తండ్రుల గురించి వివరించే భాగం దాదాపు అక్షరాలా ఈ పుస్తకం నుండే తీసుకోబడింది. మిసెస్ బైరాన్ ప్రతి శనివారం నుండి సోమవారం వరకు తన కుమారుడిని తన దగ్గరకు పిలిపించుకునేవారు, దీనివల్ల అతని చదువుకు తరచుగా అంతరాయం కలిగేది. డాక్టర్ గ్లెన్నీ ఈ విషయాన్ని లార్డ్ కార్లైల్‌కు తెలియజేయగా, ఆయన జోక్యం చేసుకుని అటువంటి అంతరాయాలను అడ్డుకోవాలని ప్రయత్నించారు. అయితే, లార్డ్ కార్లైల్ మందలించినప్పుడు మిసెస్ బైరాన్ తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని ప్రదర్శించారు. దాంతో ఆయన పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయుడితో ఇలా అన్నారు: “నేను…” “శ్రీమతి బైరన్‌తో ఇక నాకు ఎటువంటి సంబంధం లేదు; ఇకపై మీరు ఆమెను ఎలాగోలా చూసుకోండి.” డాక్టర్ గ్లెన్నీకి ఆ కుమారుడంటే ఇష్టమే ఉన్నప్పటికీ, తల్లి గురించి మాత్రం చాలా ప్రతికూలమైన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. రెండేళ్ల తర్వాత, ఆమె లార్డ్ కార్లిస్ల్‌ను కోరి, ఆ కవిని హారో (Harrow) పాఠశాలకు పంపేలా చేశారు. అలా, తన పద్నాలుగో ఏట (1801లో) ఆయన అక్కడికి వెళ్లారు.

తన పన్నెండో ఏట (1800లో), ఆ బాలుడు తన బంధువు మార్గరెట్ పార్కర్‌తో ప్రేమలో పడ్డాడు. ఆమె ఎంతో సున్నితమైన ఛాయ కలిగిన బాలిక. “నా ప్రేమ,” అని ఆయన పేర్కొన్నారు, “నాపై ఎప్పటిలాగే ప్రభావం చూపింది. నాకు నిద్ర పట్టలేదు, తినలేకపోయాను, ప్రశాంతంగా ఉండలేకపోయాను. ఆమె కూడా నన్ను ప్రేమిస్తోందని తెలిసినప్పటికీ, మళ్ళీ కలుసుకోవడానికి మధ్యలో గడిచే సమయం—సాధారణంగా ఒక పన్నెండు గంటల విరామం—నాకు ఎంతో వేదనను కలిగించేది. అప్పట్లో నేను ఎంత అమాయకుడినో! ఇప్పటికీ పెద్దగా మారలేదేమో! నా సోదరి చెప్పిన దాని ప్రకారం, మార్గరెట్ మరణానికి కొద్దికాలం ముందు ఆమెను చూడటానికి వెళ్ళినప్పుడు, పొరపాటున నా పేరు ప్రస్తావించగానే, మార్గరెట్ ముఖం మరణానికి ముందున్న పాలిపోయిన స్థితిలో కూడా ఒక్కసారిగా ఎర్రబడింది. నా సోదరికి మా మధ్య ఉన్న ఈ అనుబంధం గురించి ఏమీ తెలియదు కాబట్టి, ఆమె ఎంతో ఆశ్చర్యపోయింది.” చెల్టెన్‌హామ్‌లో ఉన్నప్పుడు, ఒక జ్యోతిష్యురాలు చెప్పిన మాటలు ఆయన తల్లిని బాగా కలవరపరిచాయి. తన కుమారుడికి యుక్తవయస్సు రాకముందే విషప్రయోగం వల్ల ప్రమాదం పొంచి ఉందని, అంతేకాకుండా అతనికి రెండుసార్లు వివాహం జరుగుతుందని—రెండవ వివాహం ఒక విదేశీ మహిళతో ఉంటుందని—ఆమె జోస్యం చెప్పింది. కవి ఆమెతో ప్రేమలో పడిన సుమారు రెండేళ్ల తర్వాత, మార్గరెట్ పార్కర్ క్షయవ్యాధితో మరణించింది. ఆమెపైనే ఆయన తన మొదటి గంభీరమైన కవితలను రాశారు. ఆ తర్వాత కాలంలో ఇలా రాశారు:

“గాలులు నిశ్చలమయ్యాయి, సాయంత్రపు చీకటి అలుముకుంది;

తోటలో కనీసం ఒక చిన్న గాలి వీచడం కూడా లేదు,

నేను నా మార్గరెట్‌ను చూసేందుకు తిరిగి వెళ్తున్నాను…” సమాధి,

“నేను ప్రేమించిన వారి ధూళిపై పూలను చల్లండి,”

మిస్టర్ జీఫ్రెసన్ భావించినట్లుగా, ఈ అమ్మాయి ‘థైర్జా’ (Thyrza)నా?

కాదని నా నమ్మకం. ‘థైర్జా’ అనేది కవి కల్పిత సృష్టి అని, ఆమెను ఉద్దేశించి రాసిన కవితలు “అనేక దుఃఖాల సారాంశం లేదా ఒక రకమైన అమూర్త భావన” అని మూర్ (Moore) పేర్కొన్నారు. కేంబ్రిడ్జ్‌లో ఆయనకు స్నేహితుడైన ఎడ్లెస్టన్ (Eddlestone) అనే యువ గాయకుడిని కోల్పోవడం వల్ల కలిగిన బాధ కూడా ఇందులో భాగమే. ఈ పద్యాలు ఒక తీవ్రమైన—అదే సమయంలో స్వచ్ఛమైన—ప్రేమను, అనురాగాన్ని స్మరిస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయి. అయితే, ఈ ప్రేమ ఎవరిని ఉద్దేశించినదో తెలియదు. 1806 వేసవిలో, అంటే కేంబ్రిడ్జ్‌లో ఆయన మొదటి సంవత్సరంలో, తనను ఆవహించిన ఒక అనుభూతి గురించి ఆయన తన డైరీలో ప్రస్తావించారు.

1809లో తన రెజిమెంట్‌తో కలిసి లిస్బన్‌కు వెళ్తున్న ప్రయాణంలో మునిగిపోయిన ఎడ్వర్డ్ నోయెల్ లాంగ్‌తో ఉన్న స్నేహాన్ని అతను ఎంతో సున్నితంగా గుర్తుచేసుకున్నాడు.

థైజాకు రాసిన కొన్ని పంక్తులు ఉన్న కచ్చితమైన తేదీన, అక్టోబర్ 11, 2811న, అతను ఈ విషయాన్ని మిస్టర్ డల్లాస్‌కు ఇలా రాశాడు:

ఒక మరణంతో నేను దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాను, సంతోషకరమైన రోజులలో నాకు ఎంతో ప్రియమైన వారిని కోల్పోయాను, కానీ దుఃఖం యొక్క రుచిని దాదాపుగా మరచిపోయాను, భయంకరమైన సంఘటనలతో మొద్దుబారిపోయాను;

ఐదేళ్ల క్రితం అయితే నా తల నేలకు వంచేలా చేసిన ఈ సంఘటనకు నా కళ్లలో ఒక్క కన్నీటి చుక్క కూడా రాలలేదు.” కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, ఆ కవితలు ఎవరిని ఉద్దేశించి రాశారని అడగ్గా, లార్డ్ బైరన్ బాధతో కూడిన ఆందోళనతో సమాధానం చెప్పడానికి నిరాకరించాడు. ఏదేమైనా, “నువ్వు యవ్వనంగా, అందంగా ఉన్నప్పుడే చనిపోయావు” అని మొదలయ్యే పంక్తులు బహుశా మన భాషలోని ఏ పంక్తులంత అందంగా, సున్నితంగా ఉంటాయి. “థైర్జా” ఆ గాయక బృంద స్నేహితురాలే అయ్యుండటానికి చాలా అవకాశం ఉంది — మూర్ నమ్మినట్లు పాక్షికంగా మాత్రమే కాదు — బహుశా బైరన్ అలా ఒప్పుకున్నందువల్ల కావచ్చు — కానీ పూర్తిగా; — కేవలం ఎగతాళిని, ఇంకా సాధ్యమయ్యే అపార్థాన్ని కూడా నివారించడానికి, అతను తన పోగొట్టుకున్న ప్రియుడికి ఒక ఆడ పేరు పెట్టాడు, మరియు ఆ మారువేషానికి తగినట్లుగా కవితల భాషను మలుపు తిప్పాడు. సమర్థన అవసరమైతే, షేక్స్‌పియర్ యొక్క సొనెట్‌లను లేదా “ఇన్ మెమోరియమ్”ను ఉదహరించవచ్చు.

బైరన్ 1810 వేసవి నుండి 1805 వరకు హారో పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు, మరియు కొంతకాలం అతను డాక్టర్ డ్రూరీ వద్ద ఉన్నాడు. అతనికి డ్రూరీ అంటే చాలా ఇష్టం, మరియు అతన్ని గౌరవించడం ఎప్పుడూ మానలేదు. అదే సమయంలో, ప్రధానోపాధ్యాయుడు తన శిష్యుడిని ఇష్టపడేవాడు మరియు అతని భవిష్యత్ గొప్పతనాన్ని ఊహించాడు. అతని సామర్థ్యాల గురించి విచారిస్తున్న లెండ్ కార్లైల్‌తో అతను ఇలా అన్నాడు, “ప్రభూ, అతనికి ప్రతిభ ఉంది, అది అతని కీర్తికి మరింత శోభను చేకూరుస్తుంది.”

మరియు డాక్టర్ డ్రూరీ, ఈ లేఖ యొక్క తన కథలో, ఇలా జతచేస్తాడు…

సంరక్షకుడి ఏకైక సమాధానం “నిజమే” అనే ఏకాక్షర పదం. దానిని అతను ఆశ్చర్యంతో కూడిన స్వరంతో పలికాడు, కానీ అది యజమాని యొక్క పూర్తి సంతృప్తిని వ్యక్తపరచలేదు. డాక్టర్ ఊహించాడు.

“ఆ ఉదాసీనత కవులకు అంటుకొని ఉండే అసూయ వల్ల వచ్చిందా,” (ఎందుకంటే ఎర్ల్ ఉదాసీనమైన పద్యాలు రాశాడు, వాటిని అతని సంరక్షణలో ఉన్నవాడు నిర్దయగా ‘కార్లైల్ యొక్క పక్షవాతపు నొప్పులు’ అని పిలుస్తాడు), “అవిశ్వాసం వల్ల వచ్చిందా, లేక ఏ ప్రతిభ కూడా హోదాకు వన్నె తేలేదనే భావన వల్ల వచ్చిందా అనే విషయంపై మాకు సందేహం మిగిలింది,” అని నికోల్ అంటాడు. డాక్టర్ డ్రూరీ గురించి బైరన్ ఇలా అంటాడు:

“నాకు దొరికిన స్నేహితులలో అతనే అత్యుత్తముడు, దయగలవాడు (అయినా కఠినమైనవాడు కూడా), మరియు నేను ఇప్పటికీ అతన్ని ఒక తండ్రిలా చూస్తాను. నేను తప్పు చేసినప్పుడు, చాలా ఆలస్యమైనప్పటికీ, అతని హెచ్చరికలను బాగా గుర్తుంచుకున్నాను; నేను మంచిగా లేదా తెలివిగా ప్రవర్తించినప్పుడు మాత్రమే అతని సలహాను పాటించాను.” అయినప్పటికీ, గత ఏడాదిన్నర వరకు అతను హారోను ద్వేషించాడు—అంటే, అతను పాఠశాలలో ఉన్నత స్థానానికి చేరుకుని, నాయకత్వం వహించగలిగే వరకు. అతను ఆ రోజుల్లో చాలా అప్రియమైనవాడు, కానీ చిన్న వయసులోనే వేధింపులకు గురైనప్పటికీ, తన స్వభావంలోని సహజమైన శక్తిని, పట్టుదలను ప్రదర్శించడానికి సరిపడా కాలం అక్కడే ఉండి, తన తోటి విద్యార్థుల మధ్య గౌరవం పొందాడు; అయినప్పటికీ అతను అక్కడ పెద్దగా చదువుకోలేదు. 1805లో, డాక్టర్ డ్రూరీ పదవీ విరమణ చేయగా, ఆయన స్థానంలో డాక్టర్ బట్లర్ నియమితులయ్యారు. ఈ నియామకం అబ్బాయిలకు నచ్చలేదు, ఎందుకంటే వారు పాత ఉపాధ్యాయుడి కుమారుడైన హైఫీ డ్రూరీని ఇష్టపడి ఉండేవారు. గొడవలకు ఎప్పుడూ పేరుగాంచిన బైరన్, తిరుగుబాటుదారులైన అబ్బాయిలకు నాయకుడు. అతను మాస్టర్ యొక్క కొన్ని కిటికీల ముందు ఉన్న కిటికీ తెరలను పడగొట్టాడు, “ఎందుకంటే అవి హాలును చీకటిగా చేశాయి.” అయితే, అతను తిరుగుబాటుకు హద్దులు కూడా పెట్టాడు, ఎందుకంటే కొంతమంది ఉద్రేకపూరిత మనస్తత్వం గలవారు తరగతి గదులలో ఒకదానిని తగలబెట్టబోయినప్పుడు, పాత బల్లలను నాశనం చేస్తే సరిపోతుందని వారికి గుర్తుచేసి ఈ దారుణాన్ని నివారించాడు.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -18-10-26-ఉయ్యూరు —

వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం. డా. ఎక్కిరాల వేదవ్యాస వ్యాఖ్యానం.32 వ భాగం.17.10.26

మానవుని అన్వేషణ ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత కోసం:(ప్రబుద్ధభారత్ జూన్ 2026)

విజ్ఞానం మరియు మతం

స్వామి జ్ఞానగమ్యానంద-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు

స్థూలలోకం, అంతర్గత మరియు బాహ్య.

ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యంను పొందుతాము

ఈ వ్యాసం విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం యొక్క సామరస్యపూర్వక సహజీవనం గురించినది. ఇది హేతువుకు మరియు విశ్వాసానికి మధ్య ఉన్న సంఘర్షణ గురించి కాదు. భారతదేశంలో, ప్రాచీనమైనా లేదా ఆధునికమైనా, మతం విజ్ఞానశాస్త్రంతో ఎన్నడూ సంఘర్షణ పడలేదు. పైగా, విమర్శనాత్మక తర్కం మరియు తార్కిక-హేతుబద్ధమైన వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన వేదాంత తత్వశాస్త్రం, శాస్త్రీయ స్ఫూర్తిని మరియు స్వభావాన్ని నిజంగా సమర్థించి, ప్రోత్సహిస్తుంది.

స్వామి వివేకానంద, ‘వేదాంత తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక శిఖరాల నుండి, విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తాజా ఆవిష్కరణలు ప్రతిధ్వనుల వలె అనిపిస్తాయి…’ అని అన్నప్పుడు, ఆయన ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన సారూప్యతను నొక్కిచెప్పారు.1 ఈ పత్రం మానవుని యొక్క రెండు ప్రాథమిక అన్వేషణలకు మరియు వాటిపై శాస్త్రీయ, మతపరమైన వివరణకు మాత్రమే పరిమితం.

ప్రాథమిక అన్వేషణలు విశ్వం కోసం, రెండవదిగా మానవుని కోసమే.

మొదటగా, మనం ఎల్లప్పుడూ విశ్వం లేదా ప్రకృతి మరియు మన చుట్టూ ఉన్న సహజ దృగ్విషయాల పట్ల ఆకర్షితులమయ్యాము, మరియు రెండవదిగా, మనం ఎల్లప్పుడూ మన స్వంత స్వభావాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతాము. అందువల్ల, విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు వేదాంతం వెలుగులో విశ్వం యొక్క స్వభావం మరియు మానవుని స్వభావంపై చేసే ఈ లోతైన విచారణే ఈ వ్యాసం యొక్క ఇతివృత్తం. ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మత మరియు శాస్త్రీయ దృక్కోణాలను, వేదాంత తత్వశాస్త్రం ద్వారా వాటి మధ్య సయోధ్య కుదర్చడానికి కూడా ఇక్కడ ప్రయత్నం చేయబడింది. స్వామీజీ ఇలా అంటారు:

మానవుని ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత అన్వేషణ:

రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు స్థూలలోకం, అంటే అంతర్గత మరియు బాహ్య.

అనుభవం ద్వారా ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యాన్ని పొందుతాము. అంతర్గత అనుభవం నుండి లభించే సత్యం మనస్తత్వశాస్త్రం, అధిభౌతిక శాస్త్రం మరియు మతం; బాహ్య అనుభవం నుండి లభించేది భౌతిక శాస్త్రాలు. ఇప్పుడు ఒక పరిపూర్ణ సత్యం ఈ రెండు లోకాలలోని అనుభవాలతో సామరస్యంగా ఉండాలి.

సూక్ష్మలోకం స్థూలలోకానికి, మరియు స్థూలలోకం సూక్ష్మలోకానికి సాక్ష్యంగా నిలవాలి; భౌతిక సత్యానికి అంతర్గత లోకంలో దాని ప్రతిరూపం ఉండాలి, మరియు అంతర్గత లోకానికి బయట దాని ధృవీకరణ ఉండాలి. … నాకు తెలిసినంతవరకు, మనస్తత్వశాస్త్రంలోని నిజమైన, ముఖ్యమైన భాగాలు ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రంలోని ముఖ్యమైన భాగాలతో సంపూర్ణంగా ఏకీభవిస్తున్నాయని నేను కనుగొన్నాను. … అదే సమయంలో, ప్రతి ఒక్కటీ సత్యంపై ఆధారపడి ఉందని చెప్పుకుంటుంది; మరియు మనం ముందుగా పేర్కొన్నట్లుగా, ఏ జ్ఞాన రంగంలోనైనా నిజమైన సత్యం తనకు తాను విరుద్ధంగా ఉండదు; అంతర్గత సత్యాలు బాహ్య సత్యాలతో సామరస్యంగా ఉంటాయి (2.432).

విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు మతం పరస్పర విరుద్ధమైనవా?

తరచుగా, మతం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవిగా చిత్రీకరించబడతాయి. ఈ సాధారణ అపోహ వెనుక ఉన్న కారణాలను అర్థం చేసుకుందాం. ఈ విషయంలో ఐరోపాకు ఒక కథ ఉంది.

మధ్యయుగం వరకు, ఐరోపాలో విశ్వం పట్ల ఉన్న దృక్పథం మరియు మానవ స్వభావం గురించి వారికున్న అవగాహన…

(ఈ వ్యాస రచయిత నాగ్‌పూర్‌లోని రామకృష్ణ మఠం నుండి ప్రచురితమయ్యే ‘జీవన్ వికాస్’ అనే మరాఠీ మాసపత్రికకు సంపాదకులు.)

1.1 హిందువు దేవుడిని నమ్ముతాడు

స్వామీజీ హిందువుకు ఉండాల్సిన ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటిగా దేవునిపై విశ్వాసాన్ని పేర్కొన్నారు. హిందువుల దేవుని భావన శాస్త్రీయమైనది, అందువల్ల అది విశ్వజనీనమైనది అని గమనించడం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.

ఏ అనంత శక్తి నుండి సమస్తం ఉద్భవిస్తుందో, దేనిలో సమస్తం నిలిచి ఉంటుందో, మరియు చివరకు దేనిలో సమస్తం లీనమవుతుందో, దానినే హిందువు ‘దేవుడు’ అని పిలుస్తాడు. భాగవతం ప్రారంభంలోనే ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ దేవుని నుండి ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టి మొదలైనవి జరుగుతాయో…’ (జన్మాద్యస్య యతః). బ్రహ్మసూత్రం కూడా ప్రారంభంలోనే దీని గురించి ఇలా పేర్కొంది: ‘జన్మాద్యస్య యతః’. భగవద్గీతలో భగవంతుడే స్వయంగా ఇలా అన్నారు: ‘నేను ఈ సమస్త విశ్వానికి మూలాన్ని మరియు అంతాన్ని (అలాగే దాని స్థితికి కూడా కారణాన్ని) అయి ఉన్నాను’ (అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా). ఉపనిషత్తు ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ పరమాత్మ నుండి ఈ ప్రాణులన్నీ జన్మిస్తాయో, జన్మించిన తర్వాత దేని ఆధారంగా జీవిస్తాయో, మరియు చివరకు దేని వైపు ప్రయాణించి అందులో లీనమవుతాయో, దానిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.’ అదే బ్రహ్మం—యతో వా ఇమాని భూతాని జాయంతే, యెన జాతాని జీవంతి, యత్‌ప్రయంత్యాభిసంవిశంతి, తద్విజిజ్ఞాసస్వ, తద్బ్రహ్మేతి’.5 స్వామీజీ ఈ విషయాన్ని నొక్కిచెప్పారు: ‘మనమందరం

దేవునిపై విశ్వాసం ఉన్నవారమే; అనగా,

ప్రతిదీ దేని నుండి వచ్చిందో, దేనిలో జీవిస్తుందో, మరియు అంతిమంగా దేనిలోకానికే తిరిగి వెళ్ళాలో ఆ అత్యంత అద్భుతమైన అనంతమైన శక్తిని విశ్వసించని ఆ వ్యక్తిని

హిందువు అని పిలవలేము.’6

ఈ ప్రాథమిక సందేశం గీతలో కూడా కనిపిస్తుంది: ‘యతః ప్రవృత్తిర్భూతానామ్ యెన సర్వమిదం తతం, స్వకర్మనా తమభ్యార్చ్య సిద్ధిమ్ విందతి మానవః—మానవుడు అర్హుడు అవుతాడు

‘హిందూ’ పునర్నిర్వచనం

ఈ వ్యాసం విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం యొక్క సామరస్యపూర్వక సహజీవనం గురించినది. ఇది హేతువుకు మరియు విశ్వాసానికి మధ్య ఉన్న సంఘర్షణ గురించి కాదు. భారతదేశంలో, ప్రాచీనమైనా లేదా ఆధునికమైనా, మతం విజ్ఞానశాస్త్రంతో ఎన్నడూ సంఘర్షణ పడలేదు. పైగా, విమర్శనాత్మక తర్కం మరియు తార్కిక-హేతుబద్ధమైన వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన వేదాంత తత్వశాస్త్రం, శాస్త్రీయ స్ఫూర్తిని మరియు స్వభావాన్ని నిజంగా సమర్థించి, ప్రోత్సహిస్తుంది.

స్వామి వివేకానంద, ‘వేదాంత తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక శిఖరాల నుండి, విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తాజా ఆవిష్కరణలు ప్రతిధ్వనుల వలె అనిపిస్తాయి…’ అని అన్నప్పుడు, ఆయన ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన సారూప్యతను నొక్కిచెప్పారు.1 ఈ పత్రం మానవుని యొక్క రెండు ప్రాథమిక అన్వేషణలకు మరియు వాటిపై శాస్త్రీయ, మతపరమైన వివరణకు మాత్రమే పరిమితం.

ప్రాథమిక అన్వేషణలు విశ్వం కోసం, రెండవదిగా మానవుని కోసమే.

మొదటగా, మనం ఎల్లప్పుడూ విశ్వం లేదా ప్రకృతి మరియు మన చుట్టూ ఉన్న సహజ దృగ్విషయాల పట్ల ఆకర్షితులమయ్యాము, మరియు రెండవదిగా, మనం ఎల్లప్పుడూ మన స్వంత స్వభావాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతాము. అందువల్ల, విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు వేదాంతం వెలుగులో విశ్వం యొక్క స్వభావం మరియు మానవుని స్వభావంపై చేసే ఈ లోతైన విచారణే ఈ వ్యాసం యొక్క ఇతివృత్తం. ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మత మరియు శాస్త్రీయ దృక్కోణాలను, వేదాంత తత్వశాస్త్రం ద్వారా వాటి మధ్య సయోధ్య కుదర్చడానికి కూడా ఇక్కడ ప్రయత్నం చేయబడింది. స్వామీజీ ఇలా అంటారు:

మానవుని ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత అన్వేషణ:

రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు స్థూలలోకం, అంటే అంతర్గత మరియు బాహ్య.

అనుభవం ద్వారా ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యాన్ని పొందుతాము. అంతర్గత అనుభవం నుండి లభించే సత్యం మనస్తత్వశాస్త్రం, అధిభౌతిక శాస్త్రం మరియు మతం; బాహ్య అనుభవం నుండి లభించేది భౌతిక శాస్త్రాలు. ఇప్పుడు ఒక పరిపూర్ణ సత్యం ఈ రెండు లోకాలలోని అనుభవాలతో సామరస్యంగా ఉండాలి.

సూక్ష్మలోకం స్థూలలోకానికి, మరియు స్థూలలోకం సూక్ష్మలోకానికి సాక్ష్యంగా నిలవాలి; భౌతిక సత్యానికి అంతర్గత లోకంలో దాని ప్రతిరూపం ఉండాలి, మరియు అంతర్గత లోకానికి బయట దాని ధృవీకరణ ఉండాలి. … నాకు తెలిసినంతవరకు, మనస్తత్వశాస్త్రంలోని నిజమైన, ముఖ్యమైన భాగాలు ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రంలోని ముఖ్యమైన భాగాలతో సంపూర్ణంగా ఏకీభవిస్తున్నాయని నేను కనుగొన్నాను. … అదే సమయంలో, ప్రతి ఒక్కటీ సత్యంపై ఆధారపడి ఉందని చెప్పుకుంటుంది; మరియు మనం ముందుగా పేర్కొన్నట్లుగా, ఏ జ్ఞాన రంగంలోనైనా నిజమైన సత్యం తనకు తాను విరుద్ధంగా ఉండదు; అంతర్గత సత్యాలు బాహ్య సత్యాలతో సామరస్యంగా ఉంటాయి (2.432).

విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు మతం పరస్పర విరుద్ధమైనవా?

తరచుగా, మతం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవిగా చిత్రీకరించబడతాయి. ఈ సాధారణ అపోహ వెనుక ఉన్న కారణాలను అర్థం చేసుకుందాం. ఈ విషయంలో ఐరోపాకు ఒక కథ ఉంది.

మధ్యయుగం వరకు, ఐరోపాలో విశ్వం పట్ల ఉన్న దృక్పథం మరియు మానవ స్వభావం గురించి వారికున్న అవగాహన…

(ఈ వ్యాస రచయిత నాగ్‌పూర్‌లోని రామకృష్ణ మఠం నుండి ప్రచురితమయ్యే ‘జీవన్ వికాస్’ అనే మరాఠీ మాసపత్రికకు సంపాదకులు.)

స్వామీజీ హిందువుకు ఉండాల్సిన ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటిగా దేవునిపై విశ్వాసాన్ని పేర్కొన్నారు. హిందువుల దేవుని భావన శాస్త్రీయమైనది, అందువల్ల అది విశ్వజనీనమైనది అని గమనించడం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.

ఏ అనంత శక్తి నుండి సమస్తం ఉద్భవిస్తుందో, దేనిలో సమస్తం నిలిచి ఉంటుందో, మరియు చివరకు దేనిలో సమస్తం లీనమవుతుందో, దానినే హిందువు ‘దేవుడు’ అని పిలుస్తాడు. భాగవతం ప్రారంభంలోనే ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ దేవుని నుండి ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టి మొదలైనవి జరుగుతాయో…’ (జన్మాద్యస్య యతః). బ్రహ్మసూత్రం కూడా ప్రారంభంలోనే దీని గురించి ఇలా పేర్కొంది: ‘జన్మాద్యస్య యతః’. భగవద్గీతలో భగవంతుడే స్వయంగా ఇలా అన్నారు: ‘నేను ఈ సమస్త విశ్వానికి మూలాన్ని మరియు అంతాన్ని (అలాగే దాని స్థితికి కూడా కారణాన్ని) అయి ఉన్నాను’ (అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా). ఉపనిషత్తు ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ పరమాత్మ నుండి ఈ ప్రాణులన్నీ జన్మిస్తాయో, జన్మించిన తర్వాత దేని ఆధారంగా జీవిస్తాయో, మరియు చివరకు దేని వైపు ప్రయాణించి అందులో లీనమవుతాయో, దానిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.’ అదే బ్రహ్మం—యతో వా ఇమాని భూతాని జాయంతే, యెన జాతాని జీవంతి, యత్‌ప్రయంత్యాభిసంవిశంతి, తద్విజిజ్ఞాసస్వ, తద్బ్రహ్మేతి’.5 స్వామీజీ ఈ విషయాన్ని నొక్కిచెప్పారు: ‘మనమందరం

దేవునిపై విశ్వాసం ఉన్నవారమే; అనగా,

ప్రతిదీ దేని నుండి వచ్చిందో, దేనిలో జీవిస్తుందో, మరియు అంతిమంగా దేనిలోకానికే తిరిగి వెళ్ళాలో ఆ అత్యంత అద్భుతమైన అనంతమైన శక్తిని విశ్వసించని ఆ వ్యక్తినిహిందువు అని పిలవలేము.’

ఈ ప్రాథమిక సందేశం గీతలో కూడా కనిపిస్తుంది: ‘యతః ప్రవృత్తిర్భూతానామ్ యెన సర్వమిదం తతం, స్వకర్మనా తమభ్యార్చ్య సిద్ధిమ్ విందతి మానవః—మానవుడు అర్హుడు అవుతాడు

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –17-10-26-ఉయ్యూరు

‘

రొమాంటిక్ ఉద్యమ హీరో లార్డ్ బైరన్ జీవిత చరిత్ర -1

రచన -PROFESSOR ERIC S. ROBERTSON, M,A.

ముందుమాట.

ఈ చిన్న పుస్తకం కోసం నాకు అందుబాటులో ఉన్న అన్ని ఆధారాలను పరిశీలించాను. అంతేకాకుండా, ఈ విషయాలపై కొత్త వెలుగునివ్వగల వ్యక్తులతో సంప్రదింపులు జరిపాను. వారి సౌజన్యానికి నేను కృతజ్ఞుడను; అయితే, కొన్ని కారణాల దృష్ట్యా, వారు తమ వద్ద ఉన్న కీలక సమాచారంలో ప్రధాన భాగాన్ని ప్రస్తుతానికి వెల్లడించకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు. ఇంతవరకు ఎక్కడా ప్రచురితం కాని ఒక హస్తప్రతిని (MS) ప్రచురించేందుకు అనుమతినిచ్చినందుకు శ్రీ ఎస్. మెక్‌కాల్‌మోంట్ హిల్ (Mr. S. McCalmont Hill) గారికి నా ధన్యవాదాలు. లార్డ్ బైరన్ రచించిన “ది మాంక్ ఆఫ్ అథోస్” (The Monk of Athos) అనే కవితా ఖండిక ఒకటి నా వద్ద ఉంది. ఇది కేవలం ఒక భాగం మాత్రమే, కవి స్వహస్తంతో వ్రాయబడింది. ఇది లార్డ్ బైరాన్ నుండి ఆయన మిత్రుడు రాబర్ట్ డల్లాస్‌కు చేరి, ఆ తర్వాత డల్లాస్ మునిమనవడైన మిస్టర్ హిల్‌కు వారసత్వంగా లభించింది. అయితే, ఇందులో మూడు చరణాలను మాత్రమే నేను ప్రచురిస్తున్నాను; ఎందుకంటే, మిగిలిన భాగం బైరాన్ కీర్తికి తగినట్లుగా లేదనిపించింది. ఒక రచయిత ఏదైనా రచనను ప్రచురణకు పనికిరాదని పక్కన పెట్టేశాడంటే, కేవలం ఆ రచయితకున్న పేరును బట్టి మరొకరు దానిని ప్రచురించడం అంత సమంజసంగా అనిపించదు. ఈ అసంపూర్ణ రచన ఏ కాలంలో, ఏ సందర్భంలో వ్రాయబడిందో తెలిపే ఆధారాలేవీ నాకు లభించలేదు. ఇక్కడ ఇచ్చిన చరణాలలో, బైరాన్ శైలికి ప్రత్యేకమైన, అద్భుతమైన వర్ణనాత్మక ధోరణి కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం

6

ముందుమాట.

ఈ సంపుటి చివరలో, నా స్వంత రచనల సంకలనం “సాంగ్స్ ఆఫ్ ది హైట్స్ అండ్ డీప్స్” (Songs of the Heights and Deeps) నుండి ఒక కవితను కూడా చేర్చాను. ఇది నేను న్యూస్టెడ్ (Newstead) మరియు హక్నాల్ (Hucknall) ప్రాంతాలను సందర్శించిన తర్వాత వ్రాసినది. ఈ గొప్ప ఆంగ్లో-యూరోపియన్ కవి గురించి నాకున్న అభిప్రాయాలను, అనుభూతులను వచనంలో చెప్పడం కంటే, ఈ కవిత మరింత సమర్థవంతంగా తెలియజేస్తుందని భావించాను. బైరాన్‌పై ఉన్న కొన్ని తీవ్రమైన ఆరోపణల గురించి ఇక్కడ ప్రస్తావించకపోవచ్చు, కానీ అవి ఇప్పటికే ప్రపంచవ్యాప్తంగా బహిరంగ చర్చకు వచ్చాయి. కాబట్టి, ఆయన జీవిత చరిత్రను ఎంత క్లుప్తంగా వ్రాసినా, ఆ ఆరోపణలకు సంబంధించిన సాక్ష్యాధారాలను పరిశీలించకుండా అది సంపూర్ణమైనదిగా లేదా నిష్పక్షపాతమైనదిగా పరిగణించబడదు.

ఆర్. ఎన్.

విషయ సూచిక.

అధ్యాయం I.

కొంతమంది కవుల జీవితం మరియు వారి కవిత్వం—ముఖ్యంగా బైరాన్ విషయంలో—ఒకదానితో ఒకటి విడదీయలేనివి; ఆయనకున్న ప్రజాదరణ; ఆయన కవిత్వంలోని సాధారణ లక్షణాలు; విప్లవ కవిగా ఆయన స్థానం; ఆయనకు మద్దతుగా గొప్ప రచయితల అభిప్రాయాలు; తన కాలాన్ని ప్రతిబింబించే కవిగా ఆయన; సాహిత్యంలో ఆయనకున్న స్థానం. జననం, జనవరి 22, 1788; వంశ నేపథ్యం; కుటుంబం; బాల్య దశ; శారీరక వైకల్యం (కుంటితనం); దానివల్ల ఏర్పడిన అలవాట్లు; అబెర్డీన్; మేరీ డఫ్; వారసత్వంగా బిరుదును పొందడం; డల్విచ్; మార్గరెట్ పార్కర్; ప్రకృతిపై కలిగిన తొలి స్పష్టమైన అనురాగం; థైర్జా; ఎడ్ల్‌స్టోన్; హారో; అక్కడ ఏర్పడిన బలమైన స్నేహబంధాలు; బాల్యంలో ఆయన వ్యక్తిత్వం మరియు రూపం; సెలవు దినాలు; మేరీ ఆన్ చావర్త్; అగస్టా లీ; ఆయన తల్లి; ఆయన రాసిన లేఖలు; సౌత్‌వెల్; సాహిత్యం పట్ల ఎంత ఆసక్తి ఉండేదో, జీవితం పట్ల కూడా అంతే ఆసక్తి; కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం కాని వ్యక్తిత్వం; బహుముఖ ప్రజ్ఞ; విద్యావంతులు లేదా ‘మేధావులు’ అని భావించే వారికి ఇతని జీవిత చరిత్ర అంతగా నచ్చకపోవచ్చు.

13

రెండవ అధ్యాయం.

కేంబ్రిడ్జ్, అక్టోబర్ 1805; కవులకు నిలయమైన విద్యాసంస్థ (ఆల్మా మేటర్); ఎడ్ల్‌స్టోన్; లాంగ్; మాథ్యూస్; డేవిస్; హాబ్‌హౌస్; హాడ్సన్; మతపరమైన అభిప్రాయాలు; ఉదారత, ఇతరులకు సహాయం చేయడంలో సున్నితమైన దృక్పథం; లోపాలు; హార్నెస్; బైరన్‌కు సన్నిహితంగా ఉన్నవారెవరు?; లండన్; విలాసవంతమైన జీవనం; తన అనుభవాలను కళాత్మకంగా ప్రదర్శించుకోవడం; స్టెండాల్; “అవర్స్ ఆఫ్ ఐడ్ల్‌నెస్” (Hours of Idleness), మార్చి 1807; బెచెర్; ఎడిన్‌బర్గ్ రివ్యూ; లార్డ్ కార్లైల్; హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్‌లో సభ్యుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించడం;

8

విషయ సూచిక.

“ఇంగ్లీష్ బార్డ్స్ అండ్ స్కాచ్ రివ్యూయర్స్” (English Bards and Scotch Reviewers), మార్చి 1809; న్యూస్టెడ్; ఆయన పెంచుకున్న కుక్కలు; విదేశీ ప్రయాణం, జూన్ 1809–11; పోర్చుగల్; సెవిల్; స్పానిష్ యువతులతో పరిచయాలు; మాల్టా; అల్బేనియా; అలీ పాషా; సముద్రంలో తుఫాను; పార్నాసస్; ఏథెన్స్; నికోలో గిరావిడ్; హెల్లెస్పాంట్ జలసంధిని ఈదుతూ దాటడం; బైరన్ మరియు ట్రెలానీల క్రీడా స్ఫూర్తి; హోదా పట్ల గర్వం; “ది గియార్” (The Giaour) కావ్యంలోని ఒక సందర్భం; ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి రావడం; “చైల్డ్ హెరాల్డ్” (Childe Harold). డల్లాస్; అతని తల్లి మరణం; ఎడ్ల్‌స్టోన్, మాథ్యూస్, వింగ్‌ఫీల్డ్‌ల మరణాలు; బైరన్ రాసిన వీలునామా; మూర్ (Moore)తో పరిచయం; బైరన్ సౌందర్యం; నాటింగ్‌హామ్ ఫ్రేమ్-బ్రేకర్స్ బిల్లుపై ప్రసంగం; 1813 ఫిబ్రవరిలో “చైల్డ్ హెరాల్డ్” (Childe Harold) ప్రచురణ; లభించిన ప్రజాదరణ; అతని ప్రారంభ కవిత్వంలోని లక్షణాలు; లేడీ కేథరిన్ ల్యాంబ్; ముర్రే (Murray); 1813-16 మధ్య కాలంలో రాసిన కథనాలు (Tales); సర్ వాల్టర్ స్కాట్‌తో భేటీ; బైరన్‌కు తన వంశం పట్ల ఉన్న గర్వం, ప్రదర్శనాత్మకమైన ఆత్మవిశ్వాసం—వీటికి, అతని మానవతావాద మరియు విప్లవాత్మక దృక్పథాలకు మధ్య సంఘర్షణ; తగ్గుముఖం పడుతున్న ప్రజాదరణ…

మూడవ అధ్యాయం

1815 జనవరిలో మిస్ మిల్బ్యాంక్‌తో వివాహం; “ది డ్రీమ్” (The Dream) అనే రచన; వివాహానంతర ప్రారంభ రోజుల్లో దంపతుల సంతోషం; బైరన్ డబ్బు కోసం వివాహం చేసుకోలేదు; అతని హాస్యచతురత, అల్లరి స్వభావం; లేడీ బైరన్ అతనిపై చేసిన ఆరోపణలు; వారిద్దరి మధ్య పొసగని స్వభావాలు; లేడీ బైరన్ వ్యక్తిత్వం; ఆమె అతన్ని వదిలి వెళ్లడానికి గల సమర్థనీయ కారణాలు; ఆమె పట్ల బైరన్ ప్రవర్తించిన తీరు, అతని విచిత్ర ధోరణులు; లేడీ బైరన్‌లోని సద్గుణాలు, సాంప్రదాయవాదం మరియు కఠినత్వం; ఆమె అతన్ని పిచ్చివాడిగా భావించడం; అగస్టా లీ (Augusta Leigh); బైరన్ వీలునామా; లార్డ్ వెంట్‌వర్త్ మరణం; 1815 డిసెంబర్‌లో అడా (Ada) జననం; మిసెస్ క్లెర్మంట్; ఆర్థిక ఇబ్బందులు; మిసెస్ లీపై లేడీ బైరన్ చేసిన ఆరోపణలు—వాటి వెనుక ఉన్న కారణాలు; బైరన్ తనను తాను తీవ్రంగా నిందించుకోవడం; అగస్టాతో లేడీ బైరన్‌కు ఉన్న సుదీర్ఘ స్నేహం, ఆ తర్వాత ఏర్పడిన దూరం; “మాన్‌ఫ్రెడ్” (Manfred) రచనకు ప్రేరణ; 1816 జనవరిలో లేడీ బైరన్ తన భర్తను వదిలి వెళ్లడం; డాక్టర్ లషింగ్‌టన్‌ను సంప్రదించడం; బైరన్‌ను పరీక్షించడానికి వైద్యుడిని, న్యాయవాదిని పంపడం; ఆమె తండ్రి విడిపోవాలని పట్టుబట్టడం; తన అసంతృప్తికి గల కారణాల గురించి ఆమె మౌనం వహించడం.

అధ్యాయం IV.

బైరన్ విదేశీ పర్యటన, ఏప్రిల్, 1816; జెనీవా; షెల్లీని కలుసుకుంటాడు;

అతనితో కలిసి సరస్సుల మీద పర్యటన; అపనింద; అల్లెరా జననం, ఫిబ్రవరి, 1817; మేడమ్ డి స్టాల్; హోబ్‌హౌస్‌తో కలిసి ఓబర్‌ల్యాండ్ పర్యటన; “ప్రిజనర్ ఆఫ్ చిలోన్;” మూడవ కాంటో

**చైల్డ్ హెరాల్డ్;” ‘’మాన్‌ఫ్రెడ్;” “ప్రొమేథియస్,” మొదలైనవి, 1817 జూన్-జూలై; గృహ కవితలు; అతని కవితా యాత్ర;

హాబ్‌హౌస్‌తో ఇటలీకి; వెనిస్; షెల్లీ మరియు క్లైర్ గురించిన కథ; బైరన్ మరియు హాప్నర్ దానిని నమ్ముతారు; బైరన్ శ్రీమతి షెల్లీ యొక్క నిరాకరణ పత్రాన్ని శ్రీమతి ఇలోపిమర్‌కు ఎందుకు పంపలేదు;

క్లైర్‌తో బైరన్ ప్రవర్తన; అలెగ్రాను బాగ్ని కావాలోలోని ఒక కాన్వెంట్‌కు పంపారు, మరియు ఆమె ఏప్రిల్, 1822లో అక్కడే మరణించింది; ఆమెపై బైరన్ ప్రేమ; వెనిస్‌లో దురాచారం; మరియానా సెగాలి; “టాసో విలాపం”; రోమ్; థోర్వాల్డ్సెన్ విగ్రహం; “హెరాల్డ్,” కాంటో iv., 1818; షెల్లీ మరియు బైరన్‌ల కవిత్వం; దానిలోని కొన్ని లోపాలు;

బైరన్ కవిత్వం ఒక పరివర్తన కాలం నాటిది, సగం సాంప్రదాయిక, సగం శృంగారభరితం;

పోప్‌ను ఎంతగానో ఆరాధించారు; గేయాలు; వర్ణనాత్మక కవిత్వం; లా మీరా;

మార్గరీటా కాగ్ని; “మజెప్పా;” “బెప్పో;” “డాన్ జువాన్,”

1818-19; బైరన్ మరియు అగస్టాల పరస్పర ప్రేమ; వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బే తలుపులు అతనికి మూసివేయబడినప్పుడు ఆమె హక్‌నాల్‌లో ఫలకాన్ని ఏర్పాటు చేసింది; షెల్లీ వెనిస్‌ను సందర్శించడం, ఆగష్టు,

1818; ఇడ్డో నౌకలో షెల్లీతో సవారీలు; “జూలియన్ మరియు మద్దలో; ఫెరారాలోని సమాధి శాసనాలు; బైరన్‌లో కనిపించే లౌకికవాద ఛాయలు; లా మిరాలో రూపొందించిన విడిపోవడానికి సంబంధించిన పత్రం; 1819లో మూర్ (Moore) సందర్శన; బైరన్ చూపిన దయ, ఉదారత; సేవకుల పట్ల ఆయనకున్న ఆప్యాయత; ఆర్థిక పరిస్థితి; ‘న్యూస్టెడ్’ (Newstead) అమ్మకం; ‘జ్ఞాపకాలు’ (Memoirs); లేడీ నోయెల్ మరణం…

అధ్యాయం V.

థెరెసా గ్విసియోలి (ఏప్రిల్, 1819) మరియు ఆమె భర్త కౌంట్; రావెన్నా; అనారోగ్యానికి గురైన థెరెసా, తన వద్దకు రావాలని బైరన్‌ను కోరడం, ఆయన వెళ్లడం; ఆమె పడక వద్ద జరిగిన హాస్యభరిత సన్నివేశాలు; ‘కావలియర్ సెర్వెంటే’ (Cavalier servente – ప్రేయసికి సేవలు చేసే వ్యక్తి); పైన్ అడవి; 1819లో రచించిన ‘ప్రొఫెసీ ఆఫ్ డాంటే’ (Prophecy of Dante); గుర్రం విషయంలో గొడవ; బైరన్‌కు కలిగే తీవ్ర కోపం మరియు పిచ్చిగా మారే ప్రవృత్తి; బోలోగ్నా; థెరెసాతో కలిసి లా మిరాకు వెళ్లడం; బైరన్ నుండి డబ్బు పొందలేకపోయిన ఆమె భర్త, ఆమెను బలవంతంగా రావెన్నాకు తీసుకెళ్లడం; బైరన్ తిరిగి ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లాలని ఆలోచించడం; అయితే థెరెసాకు మళ్లీ అనారోగ్యం కలగడంతో, ఆమె కుటుంబ సభ్యుల పిలుపు మేరకు 1819 డిసెంబర్ – 1820 జనవరి మధ్య కాలంలో రావెన్నాకు వెళ్లడం; కౌంట్ పట్ల హెచ్చరికలు అందడం; థెరెసా తన భర్త నుండి విడిపోవడానికి చట్టపరమైన అనుమతి (డిక్రీ) పొందడం; 1820లో ‘కార్బోనారి’ (Carbonaro) కుట్రలలో బైరన్ భాగస్వామి కావడం; పియట్రో గాంబా; బైరన్ ప్రదర్శించిన ధైర్యం; గాంబా కుటుంబం బహిష్కరణకు గురికావడం; బైరన్‌లో ఉన్న మహత్వాకాంక్ష, అదే సమయంలో స్వేచ్ఛ పట్ల నిజమైన ప్రేమ మరియు అణచివేత పట్ల ద్వేషం; పిసాకు వెళ్లడం; లార్డ్ క్లేర్ మరియు రోజర్స్‌లను కలవడం; నాటకాలు — ‘టూ ఫోస్కారి’ (Two Foscari), ‘వెర్నర్’ (Werner), ‘మరినో ఫాలిరో’ (Marino Faliero), ‘సర్దానపాలస్’ (Sardanapalus – 1820-22); చివరి రెండు అద్భుతమైన నాటకాలు; ‘కేయిన్’ (Cain). ఆలోచనకు బైరన్ చేసిన కృషి;

అతను ఎంతవరకు సంప్రదాయ వ్యతిరేకి?

గొప్ప నైతిక అంశాలు; ఈ గొప్ప నాటకీయ కావ్యంలో కొన్ని నిగూఢమైన, మరికొన్ని ఉపరితల మతపరమైన అభ్యంతరాలు; “వికృతంగా మారి రూపాంతరం చెందింది”;

“స్వర్గం మరియు భూమి;” “తీర్పు దర్శనం,” 1822;

సౌతీ; పుల్సీ మరియు డాంటేల నుండి అనువాదం; సాహిత్యంలో తన సమకాలీనులలో బైరన్ ఎవరిని మెచ్చుకున్నాడు; పీసాలో జీవితం,

1821-2; ట్రెలానీ, షెల్లీ, మెడ్‌విమ్; ఒక సైనికుడితో ఘర్షణ; మాంటే నీరో; శ్రీమతి షెప్పర్డ్ ప్రార్థన; లేడీ బైరన్‌కు ఇవ్వకుండా ఆపిన లేఖ; అడా జుట్టు మరియు చిత్రపటాన్ని అడిగి అందుకున్నాడు; లేడీ నోయెల్ వీలునామా; అడా తన తండ్రిని ప్రేమించడం నేర్చుకుంది; హంట్ మరియు ది లిబరల్, 1822; షెల్లీ మునిగిపోయాడు,

1822; అతని శరీరాన్ని దహనం చేస్తున్నప్పుడు బైరన్; థెరిసాతో కలిసి జెనోవాకు బయలుదేరాడు; “డాన్ జు.ఇన్,” 1822-3; ‘ది ఐలాండ్;’

లేడీ బ్లెస్సింగ్టన్ యొక్క “కాన్ వెయి’.ఏట్స్” • . . . 148

అధ్యాయం VI.

స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో సహాయం చేయడానికి గ్రీస్‌కు వెళ్లాలని ఆలోచిస్తాడు;

అక్కడ విభేదాలు; ఇంగ్లాండ్‌లోని గ్రీక్ కమిటీ అతడిని వెళ్ళమని ఆహ్వానిస్తుంది; సంకోచాలు మరియు తటపటాయించడం; గ్రీస్‌లో మరణం సంభవిస్తుందనే దుశ్శకునం; జరిగిన సంఘటనలు తిరస్కరించబడ్డాయి; దేశీయ సయోధ్య

మరియు ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి రావడం — ప్రపంచ దుఃఖ కవిగా కాదు,

మరియు విప్లవ ఐరోపాకు, లేదా గ్రీస్ విమోచకుడిగా కాదు }

అతను థెరిసాతో విసిగిపోయాడా? అతను చేసిన ఒక అహంకారపూరిత వ్యాఖ్య;

విషయసూచిక,

అతని మారుతున్న మనోభావాలు ఉన్నప్పటికీ, అతని స్వభావం దృఢమైనది మరియు నిజాయితీ గలది,

పైపై ఆడంబరాలు మరియు తటపటాయించడం వెనుక; అతను ఎంతవరకు నిందకుడు?

అతని ఆచరణాత్మకత; నెర్క్యులెస్ నౌకను ప్రారంభిస్తాడు,

జూలై, 1823; ఇంగ్లీష్ రుణం కోసం హామీలు ఇవ్వడానికి ఇంగ్లాండ్‌కు ప్రతినిధులను పంపుతాడు,

మరియు తన వ్యక్తిగత కీర్తిలో అధిక భాగాన్ని ఆ ఉద్యమానికి వినియోగించడానికి సిద్ధమవుతాడు; జెనోవాకు తిరిగి వచ్చి, మళ్ళీ ప్రయాణం చేస్తాడు;

లెఘోర్న్‌లో గోథే పద్యాలు; ట్రెలానీ, బ్రౌన్; స్ట్రోంబో; సెఫలోనియా; అక్కడ అతని ఆలస్యం ఉద్దేశపూర్వకమైనది; టర్కీకి వ్యతిరేకంగా యుద్ధ పురోగతి; గ్రీకు వర్గాలు; సైనికులను,

డబ్బు, మరియు వైద్య సామాగ్రిని పంపుతాడు; ట్రెలానీ మరియు బ్రౌన్ బైరన్ కోసం సలామిస్‌లోని సాధారణ ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరుపుతారు;

అతను గ్రీకులను న్యాయంగా చూస్తాడు; మెటాక్సాటాలో ఒక ఇంటిని తీసుకుంటాడు;

అక్కడి నుండి ఇథాకాను సందర్శిస్తాడు; ఒక మఠంలో అతని వింత ప్రవర్తన:

అనారోగ్యం; కెన్నెడీతో మతంపై సంభాషణలు; పూడ్చిపెట్టిన కార్మికులను రక్షిస్తాడు; అతని అనేక దాతృత్వ కార్యాలు; సమర్థవంతమైన

రాష్ట్ర పత్రిక, ఐక్యతను కోరుతూ; మావ్రోకోర్డాటోస్ అతన్ని మెసోలోంగికి రమ్మని వేడుకుంటాడు, మరియు నౌకాదళం కోసం డబ్బు పంపుతాడు; బైరన్ గ్రీస్ కిరీటాన్ని తిరస్కరించి ఉండకపోవచ్చు, దానిని ఇవ్వాలనే ఉద్దేశం కొంత ఉంది; 1823, డిసెంబరులో మెసోలోంగికి సముద్రయానం;

ఒక టర్కీ నౌక చేత దాదాపు పట్టుబడ్డాడు; రాజోచిత గౌరవాలతో స్వాగతం; సులియోట్స్ అతని అంగరక్షకులు; సులియోట్స్ అందరికీ సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడిగా నియమించబడ్డాడు; మరియు లెపాంటోపై దాడికి నాయకత్వం వహించడానికి నియమించబడ్డాడు; అతని ముప్పై ఆరవ పుట్టినరోజున పద్యాలు;

అతని స్వభావం మరింత ఉన్నతంగా మరియు నిస్వార్థంగా మారడం; కార్లైల్ యొక్క వ్యంగ్యచిత్రం; తన కాలానికి ప్రతినిధిగా, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా ఉన్న ఒక మేధావి యొక్క విచిత్రమైన ప్రలోభాలు మరియు కష్టాలు; అతని మరణశయ్య చుట్టూ వివిధ దేశాలకు చెందిన అతని సహచరులు విలపించారు; టర్కీ ఖైదీల పట్ల అతని క్రియాశీల మానవత్వం; ఒక టర్కీ అమ్మాయిని దత్తత తీసుకోవాలని ప్రతిపాదించాడు; గ్రీకుల పట్ల మానవతా దృక్పథంతో వ్యవహరించాలని టర్కీ సైన్యాధిపతిని కోరాడు; ఫిరంగి దళం మరియు సామాగ్రితో ప్యారీ రాక; కష్టాలు మరియు చికాకులు; ఆచరణాత్మక హాస్యాలు; సులియోట్స్ యొక్క అవిధేయత; స్టాన్-హోప్‌తో విభేదాలు; బైరన్ ఒక ఆచరణాత్మక రాజకీయవేత్తగా మారాడు; జ్ఞానం

మరియు మితత్వం; అతని మూర్ఛ వ్యాధి; సులియోట్‌ను అణచివేస్తాడు

తన మరణశయ్యపై నుండి అసంతృప్తులను; మరిన్ని అల్లర్లు; కెప్టెన్ సాస్

చంపబడ్డాడు; ఆంగ్ల యంత్రకులు ఉండటానికి నిరాకరించారు; లెపాంటో ముట్టడి

విరమించబడింది; బైరన్ గురించి స్టాన్హోప్ యొక్క వర్ణన;

కవితాత్మక మరియు విమర్శనాత్మక సూక్ష్మత లేకపోవడం; అనారోగ్యం

మెసోలోంగి; దానిని విడిచిపెట్టమని బైరన్ వేడుకున్నాడు; ఒకదాని నుండి నిరాకరిస్తాడు

12

విషయసూచిక.

పాగ్

కర్తవ్య భావం; అతను మరియు మావ్రోకోర్డాటోస్ హాజరు కావడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు

సలోనా కాంగ్రెస్, మార్చి, 1824; లేడీ నుండి వచ్చిన లేఖ

ఆడా గురించి అగస్టా జతచేసిన బైరన్; అతని అసంపూర్ణ ప్రత్యుత్తరం ట్రెలానీకి మరణ గదిలో దొరికింది; నియమించబడ్డాడు

ఆంగ్ల రుణానికి కమిషనర్; గుర్రపు స్వారీలో తడిసిపోయాడు;

కీళ్లవాతం వచ్చింది; రక్తమోక్షణానికి లొంగిపోయేలా ఒప్పించబడ్డాడు;

ఫ్లెచర్‌కు అతను ఇచ్చిన అర్థం కాని ఆదేశాలు; చివరి మాటలు; మరణం,

ఏప్రిల్ 19, 1824; గ్రీస్‌లో అంత్యక్రియలు; శరీరాన్ని రసాయనాలతో భద్రపరిచి, ఇంగ్లాండ్‌కు పంపారు; వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్‌లో ఖననం చేయడానికి అనుమతిని అగస్టా లీ కోరిక మేరకు నిరాకరించడంతో,

అధ్యాయం I.

సాహిత్యవేత్తల జీవిత చరిత్రలు, వారి రచనల గురించి లేదా వాటి విశ్లేషణ గురించి ఆసక్తి ఉన్నవారికి తప్ప, సాధారణంగా అంత ఆసక్తికరంగా ఉండవు; వాటిలో చెప్పుకోదగ్గ విశేషాలేవీ ఉండవు. అయితే, కొందరు వ్యక్తులు ఆలోచనాపరులుగా ఉండటంతో పాటు క్రియాశీలకంగా కూడా ఉంటారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఒక వ్యక్తిని అతని రచనల నుండి వేరు చేయడం కష్టమవుతుంది; ఎందుకంటే అతను తన వ్యక్తిత్వంలోని ఎంతో భాగాన్ని ఆ రచనల్లోనే నిక్షిప్తం చేస్తాడు; అవి అతని స్వంత అనుభవాలతో అంతగా పెనవేసుకుని ఉంటాయి. అటువంటి వారి సమకాలీనులకు, వారు రాసే రచనల పట్ల ఎంత ఆసక్తి ఉంటుందో, వారి వ్యక్తిత్వం పట్ల కూడా అంతే ఆకర్షణ ఉంటుంది. అటువంటప్పుడు, కవి జీవితం గురించి మౌనం పాటించాలన్న టెన్నిసన్ సలహాను పాటించడం కష్టతరమవుతుంది: —

“భూమిపై అతనికి బహిరంగ జీవితం లేదు.

అతను గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు కాదు, రాజు అంతకన్నా కాదు.

అతను ప్రజలకు తన ఉత్తమమైన దానిని అందించాడు;

తనలోని లోపాలను తన దగ్గరే ఉంచుకుని, శ్రేష్ఠమైన దానిని వారికి ఇచ్చాడు.

అతని భస్మాన్ని ప్రశాంతంగా ఉండనీయని మూర్ఖులపై, దుర్మార్గులపై

నా షేక్స్‌పియర్ శాపం పడుగాక!”

అయితే, షేక్స్‌పియర్, డాంటే, టాస్సో, మిల్టన్ లేదా స్పెన్సర్ వంటి వారు వర్డ్‌స్‌వర్త్ లాగా ఏకాంత జీవనం గడపలేదు. నా విషయానికి వస్తే, షేక్స్‌పియర్ వ్యక్తిగత జీవితం గురించి మనకు తెలిసిన దానికంటే మరికొంత ఎక్కువ సమాచారం తెలిసుంటే బాగుండేదనిపిస్తుంది. అతని రచనల్లో—ఉదాహరణకు అతని ‘సానెట్స్’ (sonnets) లో—మానవ స్వభావం కనిపిస్తుంది కాబట్టి, అతని వ్యక్తిగత జీవితంలో కూడా అటువంటి మానవ సహజ లక్షణాలు ఎన్నో ఉండవచ్చు. కానీ, అలా తెలిసినంత మాత్రాన మనం దిగ్భ్రాంతి చెందాలా? లేదా అతని జీవితంలోని పొరపాట్లను, వైఫల్యాలను కప్పిపుచ్చాలని ప్రయత్నించాలా?

“ఎవరూ తమ సేవకుడి దృష్టిలో వీరులు కాదు; కానీ అది సేవకుడి లోపమే తప్ప, ఆ వ్యక్తిది కాదు.” ఒక జీవిత చరిత్రలో, సదరు వ్యక్తిని ఎటువంటి లోపాలు లేని, నిర్జీవమైన, అస్పష్టమైన పరిపూర్ణత కలిగిన ఒక వింత జీవిగా చిత్రీకరించడంలో అర్థం లేదు. నిజానికి, ఏ గొప్ప రచయిత విషయంలోనైనా, వారి జీవితం మరియు వారి రచనలు—ఒకదానిపై ఒకటి వెలుగును ప్రసరింపజేయగలవని నేను భావిస్తున్నాను. కొన్ని ముఖ్యమైన సందర్భాలలో ఇది నిజమని ఏమాత్రం సందేహం లేదు. “అద్భుత బాలుడు” అయిన చాటర్టన్ నుండి వేరుగా రౌలీ కవితలను ఎవరు పరిగణించాలనుకుంటారు? ఇక బర్న్స్ విషయానికొస్తే, అతని వ్యక్తిత్వాన్ని, వృత్తిని అతని కవిత్వం నుండి మనం వేరు చేయగలమా? కానీ నిస్సందేహంగా, కొంతమంది కళాకారుల వ్యక్తిత్వం వారి కళ కంటే మరేదో దానికోసం గుర్తింపు పొందుతుంది — నేను గొప్పదని అనడం లేదు, కానీ ఎక్కువ అని — అయితే ఇతరులది (బహుశా సాధారణంగా “నిష్కళంకమైన” కళాకారులది) తక్కువగా కనిపిస్తుంది. కేవలం ఆలోచించే యంత్రాలు — తత్వవేత్తలు, గణిత శాస్త్రజ్ఞులు — సాధారణంగా ఆకర్షణీయంగా ఉండరు.

కానీ బైరన్, రూసో లాగే, తన గురించి మనం చాలా తెలుసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, మరియు మనం తెలుసుకునేలా జాగ్రత్తపడ్డాడు: అతను తనను తాను ముందుకు తెచ్చాడు. భావోద్వేగం, ఊహ, సంచరించే ఉన్మాద స్వభావం, బోహేమియనిజం, రంగును అద్దుతాయి.

మరియు అతను ఒక ఆకర్షణీయమైన, మంత్రముగ్ధులను చేసే వ్యక్తిత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాడు, దానిని గోథే “రాక్షస వ్యక్తిత్వం” అని పిలిచాడు.

ఇతను ఒక రచయిత కంటే ఎక్కువ; ఇతను ఒక మనిషి;

అయితే “కేవలం కళాకారులు తరచుగా మానవ బంధువులు.” ఒకరు తప్పక

లార్డ్ బైరన్,

15

అతని తప్పులను ఉదారంగా మరియు మానవ సానుభూతితో చూడాలి,

అవి తప్పులు అని కాదనకుండా, లేదా వాటిని కప్పిపుచ్చకుండా,

అతనిలోని సద్గుణాలను కూడా పూర్తిగా అంగీకరిస్తూ, అటువంటి వ్యక్తి యొక్క సృష్టిలోని నిర్దిష్ట గుణం, లేదా ప్రత్యేకత, అతని తప్పులు మరియు బలహీనతలతో, అలాగే అతనికి చెందిన బలం మరియు మంచితనంతో కూడా విడదీయరాని సంబంధం కలిగి ఉందని గ్రహించాలి. ఒక గొప్ప వ్యక్తి యొక్క తప్పులు మరియు దుర్గుణాలతో ఈ విధంగా వ్యవహరించడం అంటే, ‘విదూషకుడు లేదా మోసగాడు’ అనే స్ఫూర్తితో అతని ‘బూడిదను చెదరగొట్టడం’ కాదు, అలాగే పుకార్లు మరియు అపవాదుల పట్ల ‘బహుముఖ మృగం’ యొక్క అనారోగ్యకరమైన ఆకలిని (అనుకోకుండా అయితే తప్ప) తీర్చడం కూడా కాదు; తన దేశం కోసం, ఐరోపా కోసం గొప్ప పనులు చేసిన ఒక వ్యక్తిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించడం ముఖ్యం. ఈ కవి ప్రభావం మంచికి దారితీసిందా లేక చెడుకు దారితీసిందా అన్నది ఎప్పటికీ చర్చనీయాంశమే. అయితే, బైరన్ రచనలలో “నిజమైన సంస్కృతికి” చోటు ఉందా అని ఎకర్మాన్ సందేహించినప్పుడు, గోథే ఇలా సమాధానమిస్తారు: “అక్కడ నేను మీతో విభేదించాలి. బైరన్‌లోని సాహసం, గొప్పతనం ఖచ్చితంగా సంస్కృతి వైపు నడిపిస్తాయి. సంస్కృతిని కేవలం ‘పరిశుద్ధమైన’ లేదా ‘నైతికమైన’ అంశాలలోనే వెతకకూడదు. గొప్పదైన ప్రతిదీ, దానిని గుర్తించినప్పుడు, వ్యక్తిని ఉన్నత స్థితికి చేరుస్తుంది (సంస్కృతిని పెంపొందిస్తుంది).” అంతేకాకుండా, ఆయన ఎంతో లోతుగా ఇలా అంటారు: “గొప్పతనం ఎప్పుడూ వ్యక్తిని తీర్చిదిద్దుతుంది.” జాన్ నికోల్ చెప్పిన ఒక చక్కని మాటను అన్వయిస్తే, బైరన్ “ఆత్మను రక్షించలేకపోయినా, కనీసం దానిని సజీవంగా ఉంచుతాడు.” మరణమే భయంకరమైనది, జీవితం కాదు; ప్రాణం ఉన్నంత వరకు ఆశ ఉంటుంది. బర్న్స్ లాగే, బైరన్ కూడా యవ్వనం, ఉద్వేగం, ఆనందం, మరియు తీవ్రమైన, సజీవమైన భౌతిక జీవితానికి కవిగా నిలుస్తారు; ఆయనకు లభించిన అపారమైన ప్రజాదరణకు ఇది ఒక ప్రధాన కారణం. నవలల కాలానికి ముందే, ఆయన పద్య రూపంలో సరళమైన కథలను అందించారు. అంతేకాకుండా, తన కాలం నాటి సామాన్య ప్రజల ఆలోచనలను, భావాలను అత్యంత స్పష్టంగా, సాటిలేని శక్తితో ఆయన వ్యక్తపరిచారు.

10

జీవితం

అతను సులభగ్రాహ్యమైన సంగీతంలా ఉంటాడు; షెల్లీలా ప్రజల అవగాహనకు అందని ఉన్నత లోకాల్లోకి ఎగిరిపోడు, లేదా వర్డ్స్‌వర్త్ లాగా ఎవరికీ అర్థం కాని గాఢమైన అంతరార్థాల్లోకి మునిగిపోడు. పైగా, విజయం సాధించిన వారికి లభించే ఆదరణే మరిన్ని విజయాలకు దారితీస్తుంది. పుస్తక విక్రేతలు, సంపాదకులు, విమర్శకులు, మరియు సాధారణ ప్రజలు—వీరంతా ఆ వ్యక్తిని కాకుండా, అతనికున్న ‘ప్రజాదరణ’ను ప్రేమిస్తారు; అంటే, తమ సొంత గళాల ప్రతిధ్వనులనే వారు ఆరాధిస్తుంటారు. ఇది కేవలం ఒక ఫ్యాషన్‌గా మారి, డ్రాయింగ్ రూమ్ టేబుళ్లపై అలంకరించే బహుమతులుగా మిగిలిపోతుంది. అయితే, లీ హంట్ బైరన్ గురించి వ్యక్తం చేసినంత నీచమైన అభిప్రాయం పూర్తిగా అసంబద్ధం. ఎందుకంటే, ఇది అతని కవిత్వాన్ని—అంటే, అతని అంతరాత్మ నుండి వెలువడిన ప్రధాన సృష్టిని—పూర్తిగా విస్మరిస్తుంది. ఏ నిజమైన కవీ బయటి నుండి వచ్చే ప్రేరణకు కేవలం ఒక యాంత్రిక మాధ్యమం మాత్రమే కాడు; అతను ఆ ప్రేరణతో కలిసి పనిచేస్తాడు, సృజన చేసేటప్పుడే తన అత్యున్నత స్థితిలో ఉంటాడు. లేడీ బైరన్ తన భర్త గురించి, అతను “ఉత్సాహాన్ని నటించేవాడు” అని అన్నప్పుడు, వారిద్దరి మధ్య ఉన్న ప్రాథమిక అసంగతత స్పష్టంగా బయటపడింది. అలాగే, ట్రెలానీ కూడా బైరన్ చేసే పరిహాసాల వెనుక ఉన్న అసలు అర్థాన్ని గ్రహించలేకపోయాడు—నిజానికి, ట్రెలానీ ప్రవర్తనే బైరన్ నుండి అటువంటి పరిహాసాలను బయటకు తీసిందనే విషయం అతనికి తెలియదు. గ్విసియోలి (తర్వాత మేడమ్ డి బోయిస్సీగా మారిన ఆమె) బైరన్‌ను ఒక దేవదూతగా, సాధువుగా చిత్రీకరించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, మనం అతని భార్య మరియు ఇతర విమర్శకుల ప్రతికూల అభిప్రాయాలను, అలాగే అతని స్నేహితుల అభిప్రాయాలను కలిపి చూస్తేనే, అతని వ్యక్తిత్వంపై ఒక సమగ్రమైన అవగాహన కలుగుతుంది. “దేవదూతా లేక రాక్షసుడా?” అని లామార్టిన్ ప్రశ్నించాడు. నా సమాధానం: “రెండూ కొంచెం కొంచెం ఉన్నాయి.” థెరెసా గ్విసియోలితో గడిపిన ఏడేళ్ల కాలంలో, అతను ఖచ్చితంగా తనలోని దేవదూత వంటి కోణాన్ని మాత్రమే ఆమెకు చూపించి ఉంటాడు. ఆమె చెప్పే అతని అనేక సద్గుణాల గురించి మనం కొంత ప్రాముఖ్యతను ఇవ్వాలి; అయితే, ప్రేమ వల్ల కలిగే పక్షపాతాన్ని కూడా దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి.

బైరన్ కవిత్వంలో మానవ స్వభావానికి సంబంధించిన ఉన్నతమైన కోరికలతో పాటు, నిమ్న స్థాయి కోరికలకు కూడా తగినంత పోషణ లభిస్తుంది. అయితే, స్వచ్ఛమైన బంగారం కంటే, కొంత లోహపు మిశ్రమం కలిపిన నాణేలు ఎలాగైతే సాధారణ చలామణికి మరింత అనువుగా ఉంటాయో, అలాగే అతని కవిత్వం కూడా ఉంటుంది. నిజానికి, ప్లేటో తన ఆదర్శ గణతంత్ర రాజ్యం నుండి బహిష్కరించే కవులలో బైరన్ ఒకడు కావచ్చు. ఎందుకంటే, గర్వం, అసహ్యం, కోపం, అదుపులేని విలాసాలు వంటివి అతని కవిత్వంలో చోటు చేసుకుని, మనపై లౌకిక ప్రవృత్తుల ప్రభావాన్ని మరింత బలపరుస్తాయి. కానీ, అంతకు మించిన గొప్ప విషయాలు కూడా అందులో ఉన్నాయి. శక్తివంతమైన, ఉత్సాహభరితమైన, ధైర్యసాహసాలు కలిగిన, దృఢ నిశ్చయం గల అంశాల పట్ల ఇందులో అపారమైన ఆనందం కనిపిస్తుంది. జీవించడం పట్ల, అందమైన మరియు ఉదాత్తమైన విషయాల పట్ల, ప్రకృతి పట్ల గాఢమైన అనురాగం, గౌరవం ఇందులో ఉన్నాయి. నిరంకుశ పాలకుల పట్ల ద్వేషం, వారితో పోరాటం; బాధితుల పట్ల, బలహీనుల పట్ల, సమాజం వెలివేసిన వారి పట్ల, అణగారిన వర్గాల పట్ల జాలి; పైపైన కనిపించే ఆచారాలు, కపటమైన నైతికతలు, కేవలం మర్యాదగా నటించే ధోరణుల పట్ల తీవ్ర తిరస్కారం; మన క్రూరమైన ఆంగ్ల సమాజపు కృత్రిమ నైతికతలను ఎండగట్టేలా, అపోలో దేవుని బాణాల వంటి పదునైన వ్యంగ్యం ఇందులో కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ యోధుడు మరియు కవి—అంటే పాట పాడేవాడు మరియు కార్యాచరణలో పాల్గొనేవాడు—ఒక్కటిగా కనిపిస్తారు. గ్రీస్ దేశం గురించి, దాని కష్టాల గురించి పాడే ఈ వ్యక్తి, ఆ దేశం కోసం ఆయుధం పట్టి, దాని రక్షణలోనే ప్రాణాలను అర్పిస్తాడు. అంటే, అతనిలోని క్రియాశీలక వ్యక్తిత్వం, అతనిలోని చింతనాత్మక (కవితాత్మక) వ్యక్తిత్వంతో కలిసిపోయి, దానికి మరింత మెరుగును అద్దుతుంది. అతని జీవితంలో ఎలాగైతే గందరగోళం, అశాంతి, అపవిత్రత వంటి అంశాలు ఉన్నాయో, అతని కవిత్వంలో కూడా అటువంటి లక్షణాలే కనిపిస్తాయి. నిందాపరుడు, లోకజ్ఞానం కలవాడు—వీరిద్దరి లక్షణాలూ కొంతమేర కలిగి ఉన్న ఒక రచయిత నన్ను ఆకట్టుకున్నాడు; ఆయనకు భూమితో ఉన్న గాఢమైన అనుబంధం నుండి నేను శక్తిని పొందాను. ఆ కవి రాసిన సూక్తులు, చమత్కారమైన పద్య పాదాలు, మరియు కఠినమైన వ్యంగ్యోక్తులు—వీటిని చూస్తుంటే, మరొక గొప్ప కవి చెప్పిన ఈ గొప్ప మాటను ఆయన ఎల్లప్పుడూ తనకి తాను అన్వయించుకోలేకపోయారేమో అనిపిస్తుంది:

(నేను చిన్న మనుషులను భయపెట్టాను, కానీ చిన్న పిల్లలను ఎప్పుడూ భయపెట్టలేదు!)

ఈ రచనలు ప్రపంచంలోని విమర్శనాత్మక దృక్పథం కలిగిన పురుషులను, స్త్రీలను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి, అలరించాయి. ఇవి కొన్నిసార్లు ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని నీచమైన లక్షణాలకు, ఆయన జీవితంలోని అపవిత్రమైన ఘట్టాలకు ప్రతిబింబాలుగా నిలిచాయి. యువత కూడా ఆయన కల్పించుకున్న శృంగారభరితమైన వేషధారణకు, ఆయన చుట్టూ అల్లుకున్న రహస్య వాతావరణానికి, అంతేకాకుండా ఆయనకున్న సౌందర్యం, ఉన్నత వంశం, మరియు ఆయన ముఖంలో కనిపించే ఆకర్షణీయమైన విషాదానికి ముగ్ధులయ్యారు. యువత కేవలం సరదా కోసం కూడా విషాదంలో మునిగిపోగలరు—”అందమైన విషాదం కంటే మధురమైనది మరొకటి లేదు” కదా! బైరన్ తన కథల్లో ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఒక “భంగిమ” (pose) ప్రదర్శించేవారు; తన వ్యక్తిగత బాధలను అతిగా ప్రదర్శిస్తూ, ప్రజల సానుభూతిని పొందేందుకు ఎర వేసేవారు. అయితే, ఆయన పొందిన ఈ ప్రజాదరణలో చాలా భాగం కృత్రిమమైనది, అవాంఛనీయమైనది; ఇది ఆయన జీవన పరిస్థితుల వల్ల, మరియు ఒక ప్రభువుగా (peer) ఆయన ప్రదర్శించిన ఫ్యాషనబుల్ వ్యక్తిత్వం వల్ల కలిగినదే తప్ప, సహజమైనది కాదు. కాలక్రమేణా, ఆయనతో పాటే ఆ ప్రజాదరణ కూడా కనుమరుగైపోయింది. నేడు అంతకంటే బలహీనమైన, తాత్కాలికమైన సాహిత్య ధోరణులు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి.

మొత్తం మీద, కవిత్వానికి అంతగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వని ఆంగ్ల జాతి ప్రజలు బైరన్‌ను ఆదరించడం ఒక విశేషమే; అయితే, మనలో చాలామంది ఆయనలోని లోపాలను చూసి కూడా, వాటిని భరిస్తూనే ఆయనలోని గుణాలను అంగీకరించారనే చెప్పాలి. నిజానికి, సమాజంలోని కొన్ని నీచమైన వర్గాలకు చెందిన వ్యక్తులు, ఆయన అందరి కోసం వదిలిన “వ్యర్థ పదార్థాలను” (offal) ఆరగించారు—అదే సమయంలో, ఆయన కొద్దిమంది మేధావుల కోసం “కావియర్” (అత్యుత్తమమైన కళాత్మక రచనలు) వంటి అద్భుతాలను కూడా అందించారు. సగటు ఆంగ్లో-సాక్సన్ వ్యక్తికి—అంటే, ఆలోచనాపరంగా కొంత మొరటుగా, అస్తవ్యస్తంగా ఉండే మేధస్సుకు—ఆయన చేసిన ఒక జోక్ ఎంతటి ఉపశమనాన్ని ఇచ్చిందంటే… బైరన్ తాత్విక ఆదర్శవాదం (philosophic idealism) గురించి ఇలా అన్నారు: —

^ “బిషప్ బర్కిలీ ‘పదార్థం (matter) అంటూ ఏదీ లేదు’ అని చెప్పినప్పుడు,

ఆయన ఏమి చెప్పారన్నది ఏమాత్రం ముఖ్యమైన విషయం కాదు.”

“ప్రతి ఒక్కరూ ఎప్పుడూ ఇదే కదా అనుకుంటూ వచ్చారు, కాదూ?”

19

చూశారా, ఎంత చక్కగా చెప్పారో! నిజానికి మనమెంత తెలివైనవాళ్లం! పైగా బైరన్ కూడా మనతో ఏకీభవిస్తున్నారు! “డాన్ జువాన్” (Don Juan) కావ్యాన్ని కొందరు అల్పబుద్ధి గల వ్యక్తులు చేసే అర్థరహితమైన ప్రశంసల వల్ల తక్కువ చేసి చూడటం జరిగింది. కానీ, ఆ రచనలో చాలా భాగం ఎంతో నిజాయితీతో కూడినది, చిరకాలం నిలిచిపోయేది. అందులోని తీవ్రమైన వ్యంగ్యంలో చాలా భాగం సమర్థనీయమైనది; అది నీచమైన, చెడు విషయాలను నిర్మూలించేలా ఉంటుంది. అలాగే, అందులోని గంభీరమైన పద్యభాగం పాఠకులను ఉన్నత స్థితికి చేరుస్తుంది, సత్యం మరియు న్యాయం వైపు నడిపిస్తుంది. ఇది మన దృక్పథాన్ని విశాలం చేస్తుంది, సున్నితత్వాన్ని పెంచుతుంది, అనుభవాలను లోతుగా, విస్తృతంగా మారుస్తుంది; అంతేకాకుండా, గొప్ప ప్రయత్నాల కోసం మనుషులకు ఉత్సాహాన్ని, ధైర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. అదే సమయంలో, ఈ పుస్తకం అపారమైన హాస్యాన్ని, చమత్కారాన్ని, వినోదాన్ని కూడా అందిస్తుంది. నిరాశా నిస్పృహలతో, ఆత్మహత్యలకు దారితీసేంతటి విషాదకరమైన వాతావరణంలో, నిత్యం ఒకే రకమైన విసుగు పుట్టించే దైనందిన జీవితాన్ని గడుపుతున్న మనుషులకు—ఇదొక గొప్ప వరం కాదా!

“ఆయన మానవాళికి ఎటువంటి మంచి ఆలోచనను అందించలేదు” అని కార్లైల్ (Carlyle) అన్నారు. కానీ, గోథే (Goethe) తన సహచరుడు ఎకర్మాన్‌తో ఇలా అన్నారు: “ఇంతటి విశిష్ట వ్యక్తిత్వం కలిగిన వారు గతంలో ఎన్నడూ లేరు, బహుశా ఇక ముందు కూడా ఉండరు. ‘ఫాస్ట్’ (Faust) నాటకంలోని రెండవ భాగంలో ‘హెలెనా’ (Helena) ఘట్టంలో—అందులో అతను ‘యుఫోరియన్’ (Euphorion) పాత్ర—నేను అతనికి ఒక ప్రేమపూర్వక స్మారకాన్ని అంకితం చేయడం సరైన నిర్ణయమే. ఆధునిక కవితా యుగానికి ప్రతినిధిగా ఎంచుకోవడానికి అతని కంటే గొప్ప వ్యక్తి మరొకరు లేరు; నిస్సందేహంగా మన శతాబ్దపు అత్యంత ప్రతిభావంతుడు అతనే.” అయితే, “ఒక వ్యక్తి ఆలోచించడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, అతను శిశువుగా మారిపోతాడు” అని గోథే పేర్కొన్నాడు. బహుశా, లోతైన మౌలిక ఆలోచనలు లేకపోవడం వల్లే, అతను ఒక ఎండు గడ్డి పుల్లలా (thistle-down) చాలా తేలికగా, స్వేచ్ఛగా సామాన్య ప్రజల ఆలోచనా ప్రపంచంపై విహరించగలిగాడు. ఈ సామాన్య ప్రపంచం కొత్త ఆలోచనలు మొలకెత్తడానికి ఏమాత్రం అనువైన నేల కాదు; పైగా, ఇది మౌలికమైన ఆలోచనలను అంగీకరించదు, అర్థం చేసుకోలేదు కూడా. అయితే, బైరన్ తన కాలానికి అత్యంత ప్రముఖ ప్రతినిధిగా, ప్రతిధ్వనిగా నిలిచాడని మనం గమనించాలి. ఆ కాలం సందేహవాదం, నిరాకరణ, అశాంతి, స్థిరపడిన నమ్మకాలు మరియు వ్యవస్థల విధ్వంసంతో కూడినది. అంతేకాకుండా, జర్మన్లు “ప్రపంచ దుఃఖం” (world-sorrow) అని పిలిచే స్థితి—అంటే తన పట్ల, తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం పట్ల తీవ్ర నిరాశ—అప్పుడు రాజ్యమేలింది. అప్పటివరకు మనుషులకు జీవితంలో దృఢమైన పునాదిని అందించిన విశ్వాసం కనుమరుగవ్వడంతో, వారు నిస్సహాయ స్థితిలో పడిపోయారు. ప్రతి విషయాన్ని మానవ వివేకం ప్రశ్నించసాగింది; అటువంటి సామూహిక మానసిక స్థితికి ఒక వ్యక్తీకరణ అవసరమైంది—అది ఎంత శక్తివంతంగా ఉంటే అంత మంచిది. ప్రశ్నించడం, నిరాకరించడం అనేవి భవిష్యత్తులో ఒక సమగ్ర అవగాహనకు, మరియు తిరస్కరించబడిన అంశాలను మరింత లోతుగా, అర్థవంతంగా తిరిగి పునఃప్రతిష్టించుకోవడానికి అవసరమైన అనివార్య దశలు. బైరన్ ఒక గొప్ప విప్లవాత్మక స్వరం; అతను ప్రశాంతంగా, సౌకర్యవంతంగా నిద్రిస్తున్న సమాజాన్ని, అడ్డుకట్టలను బద్దలు కొట్టుకుంటూ వచ్చే సముద్రపు హోరులా వచ్చి మేల్కొల్పాడు. అతను ఎంతో కాలంగా ఆరాధించబడిన విగ్రహాలను ముక్కలు చేశాడు—సముద్రంలాగే అశాంతితో, అలజడితో నిండిన తిరుగుబాటు కవి అతను. చిన్నతనం నుండే అతనికి యుద్ధ వాతావరణంలో ఉండటం అంటే ఇష్టం. రూసో, షాటోబ్రియండ్‌లతో పాటు బైరన్ కూడా మనల్ని ప్రకృతిని ధ్యానించేలా ప్రేరేపించాడనే విషయాన్ని కార్లైల్ విస్మరించాడు. ఆధునిక కాలానికి ప్రత్యేకమైన, ప్రకృతిని ఆరాధించే ఆ పవిత్ర సంప్రదాయానికి ఐరోపాలో బైరన్ ప్రధాన మార్గదర్శిగా నిలిచాడు. నేను ఇంతకుముందు చెప్పినట్లుగా, అతని ఉద్వేగభరితమైన, ఆరాధనాపూర్వకమైన మాటలు మా బాల్యంలో ప్రకృతిని చూసి ఆరాధించేలా మాలో స్ఫూర్తిని రగిలించాయి. అతని అద్భుతమైన సంగీతం—తుఫానుల, మహాసముద్రాల గంభీర ధ్వనులతో, స్వేచ్ఛాయుతమైన, అనంతమైన, శాశ్వతమైన అంశాలతో నిండిన ఆ సంగీతం—యూరప్ అంతటా విస్తరించింది. మానవాళికి చెందిన పవిత్ర స్థలాలు అపవిత్రమై, విశ్వాసము, నిరీక్షణ అనే దేవదూతలు శాశ్వతంగా దూరమైపోతున్నట్లు అనిపించిన ఆ క్లిష్ట సమయంలో, ఒక దైవాజ్ఞలా ఆ సంగీతం యూరప్‌ను మళ్ళీ తలవంచేలా చేసింది.

మానవుని సూక్ష్మ పరిశీలనా శక్తి ముందు అన్ని రహస్యాలు బయటపడ్డాయని, మూఢనమ్మకాలన్నీ అంతమయ్యాయని, సమస్త రహస్యాలు వివరించబడ్డాయని భావించిన కాలం అది. అప్పటివరకు మనుషులు ఎంతో భక్తిభావంతో చూసిన విశ్వం, తన పవిత్రతను కోల్పోయి, ఒక భయంకరమైన రోగగ్రస్తుల నివాసస్థలంలా (lazar-house) మారి, దానిలోని ప్రతి వికృత కోణం అందరికీ కనిపించేలా తయారైంది. భౌతికవాదం అనే మంత్రదండం ప్రభావంతో, ప్రేమ కేవలం ఒక అనుభూతిగా మారిపోయింది, మనిషి కేవలం పిడికెడు ధూళిగా కుంచించుకుపోయాడు. దేవుని శ్వాసతో జీవం పోసుకున్న ఈ ప్రపంచాన్ని, ఒక సంకుచిత దృక్పథం కలిగిన ప్రొఫెసర్ తన బల్లపై ఉంచి, ఎంతో అగౌరవంగా శవపరీక్ష (dissection) చేస్తున్నట్లుగా విశ్లేషించసాగాడు. అటువంటి సమయంలో, రూసో, బైరన్ వంటి ప్రవక్త-కవులు మానవాళికి ‘విశ్వాత్మ’ (World-Soul) వైపు మార్గనిర్దేశం చేశారు. ప్రకృతిలో వెల్లివిరిసే దైవిక జీవనంలోని వేగవంతమైన, సూక్ష్మమైన వైభవం ముందు మళ్ళీ తమ ముఖాలను కప్పుకుని (భక్తితో తలవంచి) నిలబడమని వారు పిలుపునిచ్చారు. అయితే, ప్రకృతిని అర్థం చేసుకోవడంలో వర్డ్స్‌వర్త్ మరింత స్వచ్ఛంగా, లోతుగా, సూక్ష్మంగా, సున్నితంగా ఉండేవారు; అంతేకాదు, ప్రకృతిని ఆరాధించే ఈ మార్గంలో ఆయన బైరన్‌కు పూర్వీకుడిగా కూడా నిలిచారు.

అతని జీవిత చరిత్రను క్లుప్తంగా చెప్పే ముందు, ప్రతి మంచి మరియు నిజాయితీ గల వ్యక్తి గౌరవించదగ్గ ఒక మూలం నుండి సేకరించిన మరొక సాక్ష్యాన్ని ఇక్కడ ఉదహరిస్తాను. “ఒక రోజు వస్తుంది,” అని మాజిని అంటారు, “అప్పుడు ప్రజాస్వామ్యం, బైరాన్‌కు తాను ఎంతగా రుణపడి ఉందో గుర్తుంచుకుంటుంది. ఇంగ్లాండ్ కూడా, ఏదో ఒక రోజు, బైరాన్ ఐరోపా ఖండంలో నెరవేర్చిన ఆ మహత్తర కార్యాన్ని—అది పూర్తిగా ఇంగ్లాండ్‌కు చెందినదే అయినప్పటికీ, ఇప్పటివరకు ఆ దేశం విస్మరించిన ఆ కార్యాన్ని—గుర్తుంచుకుంటుందని నేను ఆశిస్తున్నాను. ఆ కార్యం ఏమిటంటే—ఆంగ్ల సాహిత్యానికి ఆయన ఒక ఐరోపా స్థాయిని కల్పించడం, మరియు మా (ఐరోపా ప్రజల) మధ్య ఇంగ్లాండ్ పట్ల సానుభూతిని, ఆదరణను ఆయన పెంపొందించడం.” (ఎందుకంటే, నిజానికి ఆయన దృక్పథంలో ఇంగ్లాండ్‌కు పరిమితం కాకుండా, ఒక ఐరోపావాదిగా ఉండేవారు.) “ఆయన,” అని మాజిని ఇంకా ఇలా అంటారు, “బైరాన్ అనే మేధావిని…”

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –17-10-26-ఉయ్యూరు —

విద్యకు సంబంధించిన శాశ్వత సూత్రాలు మరియు భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థలు(ప్రబుద్ధ భారత మాగజైన్ జనవరి20 26 వ్యాసానికి నాఅనువాదం )

మహాభారతంలో యుధిష్ఠిరునికి సంబంధించిన ఒక కథ ఉంది. ఒకరోజు, గురువు ద్రోణాచార్యుడు తన శిష్యులైన పాండవ, కౌరవ రాజకుమారులందరికీ ఒక సరళమైన పాఠాన్ని నేర్చుకుని, దానిని తమలో ఇముడ్చుకోమని చెప్పారు: ‘సత్యం వద, ధర్మం చర’—అంటే ‘ఎల్లప్పుడూ సత్యాన్నే పలుకు, ధర్మ మార్గంలో నడువు’. ఈ పాఠాన్ని ఇంటికి వెళ్లి ఆచరణలో పెట్టాలని, మరుసటి రోజు దీని గురించి చర్చిద్దామని ఆయన వారికి సూచించారు.

మరుసటి రోజు, ద్రోణాచార్యుడు ఒక్కో రాజకుమారుడిని ఆ పాఠం గురించి అడిగారు. తెలివైన అర్జునుడు, చురుకైన దుర్యోధనుడు సహా అందరూ ఆ వాక్యాన్ని తప్పులేకుండా వల్లెవేసి, తాము పాఠాన్ని నేర్చుకున్నామని చెప్పారు. కానీ, పాండవ సోదరులలో పెద్దవాడైన యుధిష్ఠిరుణ్ణి అడిగినప్పుడు, అతను వినయంగా తాను ఇంకా ఆ పాఠాన్ని నేర్చుకోలేదని సమాధానమిచ్చాడు. ఇలా కొన్ని రోజుల పాటు కొనసాగింది; ఇది గురువుకు ఆశ్చర్యాన్ని, మిగిలిన రాజకుమారులకు వినోదాన్ని కలిగించింది. యుధిష్ఠిరుడు చాలా తెలివైన, శ్రద్ధగల విద్యార్థి అని అందరికీ తెలుసు, కాబట్టి అంత చిన్న వాక్యాన్ని కూడా అతను నేర్చుకోలేకపోవడం వారికి అర్థం కాలేదు.

చివరకు, ఒక వారం గడిచిన తర్వాత, యుధిష్ఠిరుడు కావాలనే అల్లరి చేస్తున్నాడని భావించిన ద్రోణాచార్యుడు, అతడిని శిక్షించాలని నిర్ణయించుకుని కర్రను పైకి ఎత్తారు. అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు ఏమాత్రం చలించకుండా, ప్రశాంతంగా, “ఆచార్యా, నేను పాఠాన్ని నేర్చుకున్నాను!” అని చెప్పాడు. ఆశ్చర్యపోయిన ద్రోణాచార్యుడు, అకస్మాత్తుగా ఎలా నేర్చుకోగలిగావని అడిగారు. దానికి యుధిష్ఠిరుడు ఇలా వివరించాడు: తాను ఒక రాజకుమారుడిగా, తనపై కర్ర ఎత్తినప్పుడు కోపగించుకోవడానికి పూర్తి అవకాశం ఉంది; కానీ తాను కోపపడలేదు, అంటే తన భావోద్వేగాలపై తనకు పూర్తి నియంత్రణ ఉందని అర్థం. అంతవరకు, తాను ఆ పాఠాన్ని పూర్తిగా ‘నేర్చుకున్నానని’ చెప్పడం గురువుగారి దగ్గర అబద్ధం అవుతుంది కాబట్టి, అలా చెప్పలేకపోయానని తెలిపాడు. ఇది విని ద్రోణాచార్యుడు ఎంతో ముగ్ధుడై, ఆనందపడ్డారు. యుధిష్ఠిరుని దృష్టిలో విద్య అంటే కేవలం విషయాలను కంఠస్థం చేయడం కాదు, ఆ సూత్రాలను తన జీవితంలో ఆచరణాత్మకంగా అమలు చేయడం మరియు వాటిని తన వ్యక్తిత్వంలో భాగం చేసుకోవడం అని ఆయన గ్రహించారు.

విద్య అంటే ఏమిటి? ఈ సంఘటన యుధిష్ఠిరుణ్ణి ‘ధర్మరాజు’గా—అంటే ధర్మానికి ప్రతిరూపమైన రాజుగా—కీర్తింపజేసింది. ఇది సత్యం మరియు ధర్మం పట్ల ఆయనకున్న అచంచలమైన నిబద్ధతను చాటిచెప్పింది; ఈ లక్షణమే ఆయన జీవిత ప్రయాణం మొత్తానికి మూలస్తంభంగా నిలిచింది. సత్యం మరియు ధర్మాల పట్ల యుధిష్ఠిరునికి ఉన్న గాఢమైన అవగాహన ఈ ప్రత్యేక పరీక్ష ద్వారా వెల్లడవుతుంది. కేవలం మాటల్లోనే కాకుండా, తన చేతల్లో కూడా ఈ సూత్రాలను ఆచరించడంలో ఆయనకున్న నిబద్ధత ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

ఈ కథ ద్వారా, విద్య అంటే వ్యక్తిగత వికాసం కోసం తనను తాను తీర్చిదిద్దుకునే ప్రక్రియ అని మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. అంటే, కళ్లు తెరిచి వాస్తవికతను గమనించడం మరియు మన చుట్టూ ఉన్న యథార్థాన్ని అంగీకరించడం అని అర్థం.

విద్యకు సంబంధించిన శాశ్వత సూత్రాలు మరియు భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థలు

అంటే, ఇటువంటి అనుభవాల నుండి పాఠాలను నేర్చుకోవడం అని అర్థం.

ఈ అనుభవాల నుండి పాఠాలు నేర్చుకుని

ఒక సంపూర్ణ మానవుడిగా,

ఒక పరిపూర్ణ ఆత్మగా పరిణామం చెందడమే. మనం ఈ పరిపూర్ణ స్థితిని పొందిన తర్వాత, ఇక బలహీనత, దుఃఖం ఉండవు;

మరణం కూడా ఉండదు.

సమస్త విద్య యొక్క లక్ష్యం ఈ పరిమితులను అధిగమించడమే.

భారతీయ విద్యా వ్యవస్థ అనుభవజ్ఞానంపై ఆధారపడి ఉండేది.

ఈ జ్ఞాన వ్యవస్థ యొక్క వ్యవస్థాపకులు ఋషులు, మంత్ర ద్రష్టలు.

తమ దృఢ విశ్వాసం మరియు అనుభవం ద్వారా, వారు తమ విద్యార్థులను ప్రభావితం చేసి,

తమకు తెలిసిన, అనుభూతి చెందిన, మరియు అనుభవించిన ప్రతిదానిలో సత్యాన్ని అన్వేషించేలా వారిని ప్రేరేపించారు.

గురువు విద్యార్థి గౌరవాన్ని సంపాదించుకోవాలి, దానిని డిమాండ్ చేయకూడదు.

మానవ హక్కులను పరిరక్షిస్తామని చెప్పుకునే చట్టాలు మరియు సంస్థలచే రక్షించబడుతున్నందున, ఎలాంటి ఆంక్షలకు లేదా బలవంతాలకు భయపడని ఆధునిక ఇంటర్నెట్ మరియు AI తరం నేపథ్యంలో ఇది మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

తన శిష్యులకు మరియు భక్తులకు జీవితాంతం చేసిన ఉపదేశం ద్వారా, శ్రీ రామకృష్ణ ఒక బిడ్డతో లేదా విద్యార్థితో ఎలా ప్రవర్తించాలో ప్రదర్శించారు. విద్యార్థుల యొక్క అశాంతమైన, అహంకారపూరిత మనస్సులు నిజాయితీ, నిష్కపటమైన, ప్రామాణికమైన మరియు నిస్వార్థమైన వారి సాంగత్యంలో మాత్రమే సాంత్వనను పొందగలవు.

శ్రీ రామకృష్ణుల శిష్యులలో వ్యక్తమైన విభిన్న స్వభావాలను,

ప్రతి వ్యక్తి యొక్క అవసరాలు మరియు లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఆయన పరిష్కరించారు.

అయినప్పటికీ, ఆయన ‘శిక్షణా కార్యక్రమం’లో చేరడానికి కొంత అర్హత అవసరం,

కానీ ఒకసారి ఎవరైనా తగినంత అర్హత సాధిస్తే, వారిని ఒక ఆత్మీయ స్నేహితునిలా లేదా తన సొంత బిడ్డలా చూసుకునేవారు.

బుద్ధుడు మరియు అంగుళీమాల—ఒక ఉదాహరణ

సిద్ధార్థ గౌతముడు కపిలవస్తు యువరాజు. అతని తండ్రి, శుద్ధోదన మహారాజు, అతన్ని బయటి ప్రపంచాన్ని చూడకుండా నిషేధించాడు,

అతని వినోదం  ఇతర సుఖాలతో పాటు అన్ని అవసరాలు రాజభవనం లోపలే తీరేలా చూసుకున్నాడు.

ఒక రోజు, అతను రాజభవనం నుండి బయటకు వెళ్లి, మొదటిసారిగా వ్యాధి, వృద్ధాప్యం, మరణం మరియు సర్వత్యాగం చేసిన ఒక సన్యాసిని చూశాడు. ఈ అనుభవం అతని అమాయక మనసును తీవ్రంగా కదిలించి, సత్యాన్వేషణలో రాజభవనంలోని విలాసాలను వదులుకునేలా చేసింది.

అమరత్వం పొందాలనే అతని తీవ్రమైన కోరిక, ఒక ఏకాంత తరగతి గది వాతావరణంలో అతనికి కలిగి ఉండేది కాదు. ప్రపంచంలోని కఠోర వాస్తవాలతో జరిగిన ఈ ఎదుర్పాటుతోనే గౌతముని విద్యాభ్యాసం జరిగింది.

తరువాత, నిర్వాణం పొందిన చాలా కాలం తర్వాత, గౌతమ బుద్ధుడు ఒక అడవిలో తనను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, దొంగ-హంతకుడైన అంగుళీమాలను ఒక సాధువుగా మార్చాడు. మళ్ళీ, విద్యాభ్యాసం తరగతి గది బోధనల ద్వారా కాకుండా, జీవిత మరణాల మధ్య, జ్ఞానోదయానికి మరియు అజ్ఞానపు చీకటికి మధ్య ఉన్న సన్నని గీతపై జరిగింది.

నేల సిద్ధం చేయడం

12-14 సంవత్సరాల వయస్సు యుక్తవయస్సు ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది, ఈ కాలంలో ఒక పిల్లవాడు రాబోయే మూడు నుండి నాలుగు సంవత్సరాలలో క్రమంగా వయోజనుడిగా రూపాంతరం చెందుతాడు. ఇప్పటివరకు పూర్తిగా తల్లిదండ్రులపై ఆధారపడిన పిల్లలు, కొత్తగా పొందిన శారీరక పరిపక్వతను మరియు దానితో ముడిపడి ఉన్న స్వేచ్ఛను గొప్ప ఉత్సుకతతో, ఉత్సాహంతో అన్వేషించడం ప్రారంభిస్తారు. ఈ శారీరక మరియు మానసిక మార్పు గురించి వారికి తగినంత జ్ఞానం లేకపోతే, వారు భవిష్యత్తులో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంది. దాహం వేసిన తర్వాత బావి తవ్వకూడదు అని ఒక ప్రసిద్ధ సామెత చెబుతుంది.

అందువల్ల, కౌమారదశలోని ఈ దశకు సన్నాహాలు మూడు నుండి నాలుగు సంవత్సరాల ముందు నుంచే ప్రారంభించాలి.

శతాబ్దాలుగా, భారతీయ సంప్రదాయాలు సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయస్సులో పిల్లలకు పవిత్రమైన గాయత్రీ మంత్రాన్ని బోధించడం ద్వారా ఈ సవాలును ఎదుర్కొన్నాయి. తల్లిదండ్రులు వారికి రాబోయే సంవత్సరాల గురించి మరియు వారు అనివార్యంగా ఎదుర్కొనే శారీరక, మానసిక పరివర్తనల గురించి అవగాహన కల్పిస్తారని ఆశించారు. ఇది మంత్రాలు మరియు సంబంధిత క్రమశిక్షణలను అభ్యసించడానికి అవసరమైన దిశానిర్దేశంతో పిల్లలను మరింత బాగా సిద్ధం చేస్తుంది.

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-10-26-ఉయ్యురు

అలంకార శాస్త్రవేత్త తెలుగు పండిట్ సాహిత్య ప్రవీణ శ్రీ బులుసు వేంకట రమణయ్య గారి జీవిత చరిత్ర.5 వ భాగం.15.10.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం. విశ్వనాథ వేయిపడగలు.58 వ భాగం.15.10.26

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం. విశ్వనాథ వేయిపడగలు.58 వ భాగం.15.10.26

పంచ సూక్తా లు.4 వభాగం.15.10.26.

వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం. డా. ఎక్కిరాల వేదవ్యాస వ్యాఖ్యానం.30 వ భాగం.,15.10.26

అలంకార శాస్త్ర వేత్త తెలుగు పండిట్ సాహిత్య ప్రవీణ శ్రీ బులుసు వేంకట రమణయ్య గారి జీవిత చరిత్ర.4 వ భాగం.14.10.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.57 వ భాగం.14.10.26

ధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.57 వ భాగం.14.10.26

పంచ సూక్తాలు.3 వ భాగం.14.10.26.