బెంగాలీ ఆశుకవి కవులు(త్రివేణి )
రచన: కాళిపద ముఖర్జీ-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
మన ఆశుకవి కవులలో కొందరి రచనలు ఈనాటికీ ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. వారిలో కొందరు అప్పుడప్పుడు దూషణలు, అశ్లీలతలలో ఆనందించేవారు; కానీ నిస్సందేహంగా వారిలో చాలామంది బెంగాల్కు చెందిన గొప్ప వైష్ణవ, శాక్త గేయ కవుల సంప్రదాయానికి కట్టుబడి ఉన్నారు. లండన్లోని ఇండియా సొసైటీ ముందు శ్రీ బసబేంద్రనాథ్ టాగోర్ చెప్పినట్లుగా, బెంగాలీ సాహిత్యం తొలిరోజుల్లో, స్పానిష్ వారు ఎద్దుల పోరాటంలో, రోమన్లు రథ పందాలలో వినోదం పొందుతుంటే, బెంగాల్ ‘కవుల పోరాటం’ అనే మరింత కళాత్మకమైన ఆటలో వినోదాన్ని పొందింది. అటువంటి కవితా పోటీలు, ప్రతి సంవత్సరం ప్రసిద్ధ దేవుళ్ళు లేదా దేవతల గౌరవార్థం జరుపుకునే మతపరమైన పండుగల సందర్భంగా బెంగాల్లో ఈనాటికీ జరుగుతూనే ఉన్నాయి.
ఈ కవులలో తొలితరం వారిని ‘దండ కవులు’ అని పిలిచేవారు – అంటే, నిలబడి ఆశువుగా కవిత్వం అల్లే కవులు. ఎందుకంటే, వారు బహిరంగ ప్రదేశాలలో లేదా దేవాలయాలకు అనుబంధంగా ఉండే ప్రేక్షకశాలలలో నిలబడి, అప్పటికప్పుడు తమ పద్యాలను రచించేవారు. అయితే, వారిని సాధారణంగా కబీవాలాలు లేదా ‘కబీలు’ లేదా ఆశు గీతాలు అల్లేవారు అని పిలుస్తారు.1 వీరిలో తొలితరం వారు బహుశా రఘు, మాతే (మోతీ), నంద. వీరందరూ పదకొండవ శతాబ్దానికి చెందినవారు. కొందరు రఘు ఒక ముచి (చెప్పులు కుట్టేవాడు) అని అంటారు; మరికొందరు అతను కుల రీత్యా కాయస్థుడని భావిస్తారు.
వృత్తిపరంగా పాటలు అల్లే ఈ కవుల ఘనత ఏమిటంటే, వారిలో కొందరు బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో స్థానం సంపాదించుకున్నారు. ఇది నిస్సందేహంగా వారి సహజసిద్ధమైన ప్రతిభ వల్లే సాధ్యమైంది, ఎందుకంటే వారిలో కొందరికి నిజమైన కవితా శక్తులు ఉండేవి. అటువంటి ఆశు కవి రామ్ బసు, రాధాకృష్ణుల గురించిన తన పాటలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. అటువంటి ఒక గీతంలో ఒక మనోహరమైన దృశ్యం ఉంది: రాధ యమునా నదీ జలాల్లో ప్రతిబింబిస్తున్న కృష్ణుని సౌందర్యాన్ని చూస్తూ మైమరచి నిలబడి ఉంటుంది. ఆ ఆనందాన్ని కొనసాగించడానికి, ఆమె చేతులు జోడించి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, తన సహచరులను అలలు సృష్టించవద్దని వేడుకుంటుంది, ఎందుకంటే అలా చేస్తే ఆ దృశ్యం వక్రీకరించబడుతుంది. ఇది ఒక ఇష్టమైన ప్రసిద్ధ వీడ్కోలు దృశ్యం. ఒక బెంగాలీ భార్య ఇలా అంటుంది: “ఆయన నవ్వి, ‘అయితే నాకు వీడ్కోలు చెప్పండి’ అన్నప్పుడు, ఆయన చిరునవ్వును చూసి నా రొమ్ములు పొంగిపోతాయి.” తన వియోగ దుఃఖాన్ని ఆమె ఎవరికీ తెలియనివ్వదు. అప్పుడు ఆమె ఈ రహస్యాన్ని తన ఆత్మీయురాలితో పంచుకుంటుంది: “ఆయన ముఖాన్ని చూసి నా ముఖాన్ని దాచుకుని, హృదయ దుఃఖంతో ఏడ్చాను. కానీ నా ప్రియుడు ఎంతో సునాయాసంగా బయటకు వెళ్ళిపోయాడు.” మరో గీతంలో, రాధ కృష్ణునితో ఇలా అంటుంది, “ఓ నా ప్రాణనాథా, కాసేపు నిలబడు, నీ ముఖం దాచుకుని వెళ్ళిపోకు….. నీ కళ్ళు మూసుకుని నాకు బాధ కలిగించకు.”
ఈ రామ్ బసు, సందర్భోచితమైన అనుప్రాసను ఉపయోగించడంలో కూడా గొప్ప నిపుణుడు. ఆయన కొన్ని పద్యాలలో మనసును కట్టిపడేసే మధురమైన రాగం కనిపిస్తుంది.
1738లో కలకత్తాలోని సిములియాలో జన్మించిన హరే కృష్ణ దీర్ఘాంగి 1813లో మరణించారు. ఆయన రఘునాథ్ దాస్ అనే వడ్రంగి వద్ద పద్యరచన నేర్చుకున్నారు. హరు ఠాకూర్ అని ప్రజల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన, ఒకసారి మహారాజ్ నబకృష్ణ బహదూర్ను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నారు, దానికి మహారాజు బహుమతిగా ఆయనకు ఒక జత విలువైన శాలువలు ఇచ్చారు. కానీ ఆయన అవమానంగా భావించి, వెంటనే ఆ శాలువలను తన డప్పు వాయించే వ్యక్తి తలపై విసిరారు. రామ్ బసు అంతటి ప్రతిభ ఆయనకు లేనప్పటికీ, హరు ఠాకూర్ మధురమైన పదజాలం కలిగిన రచయిత. విరహంలో ఉన్న ప్రేమికుల మనసులోని దుఃఖాన్ని చిత్రించడంలో రామ్ బసు చాలా నేర్పరి, కానీ ‘సఖీ-సంగ్బాద్’ తరహా పాటలలో హరు ఠాకూర్ కూడా అంతే విజయవంతమయ్యారు. ఆయన పాడే ఒక పాటలో,
మృదువైన గాలి వీస్తోంది; రాత్రి భయంకరంగా ఉంది,
అయినా నా ప్రియురాలు ఎక్కడ, ఓ నా మిత్రమా?
నల్లటి వర్షపు మేఘాల గర్జన నాకు వినబడుతోంది.
అలాంటి మధురమైన రచయితలు ఎందరో ఉండేవారు, వారిలో కృష్ణచంద్ర చర్మాకర్ (చెప్పులు కుట్టేవాడు), లాలూ నందలాల్, నిత్యానంద, భబానీ, నీలమణి పటూని, కృష్ణమోహన్ భట్టాచార్య, సతు రాయ్, గదాధర్ ముఖర్జీ, జయనారాయణ్ బానర్జీ, ఠాకూర్దాస్ చక్రవర్తి, రాజకృష్ణ బానర్జీ, గోరక్షనాథ్, నబాయి ఠాకూర్ గౌర్ కవిరాజ్ అత్యంత ప్రసిద్ధులు.
సుమారు 166 సంవత్సరాల క్రితం చందర్నగర్లో రాషు నృసింహ అనే ఇద్దరు సోదరులు నివసించేవారు. వారు సమిష్టిగా ‘సఖీ-సంగబాద్’ అని పిలువబడే తమ పాటల ద్వారా చాలా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ పాటలు మధురలో కృష్ణుని ఎదుట రాధ విరహ వేదనను ఆమె స్నేహితురాలు బృందా ఆయనకు తెలియజేస్తుంది. వారి పాటలలో ఒకదానిలో, వారు దైవ ప్రేమికుని స్వభావాన్ని ఈ విధంగా వర్ణించారు: “శ్యామ్. నీ స్వభావం, చెట్టు నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుని, దానిని విడిచిపెట్టి వెనక్కి తిరిగి చూడని యాత్రికుని వంటిది.” రెండు వందల సంవత్సరాల క్రితం జీవించిన మరో కబీవాలా, గోంజ్లా గుయిన్, ఇలాంటి అనేక పాటలు రాశారు. 1751 నుండి 1821 వరకు జీవించిన నిత్యానందదాస్ బైరాగీ మరో చందర్నగర్ వాసి. ఆయన నాయకత్వం వహించిన బృందం యొక్క కొన్ని పాటలు చాలా మధురంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఒకటి ఇది:
అడవిలో నా ప్రేమికుని వేణువు నాదం:
అది శ్యామ్ వేణువే అయి ఉండాలి.
లేకపోతే నా శరీరం నిస్తేజంగా ఉండదు;
చెవులలోకి అమృతం ప్రవహించదు.
ఆహా, లేకపోతే పక్షులు చెట్లపై ఎందుకు మైమరచి కూర్చున్నాయి?
యమునా నది అలలతో ఎందుకు ఉప్పొంగుతోంది?
గాలి వీయకపోయినా చెట్లు ఎందుకు వంగిపోతున్నా
కబీవాలాలు సమాజంలోని అన్ని వర్గాల నుండి వస్తారు: ఇంతకు ముందే గమనించినట్లుగా, వారిలో చాలామంది నిమ్న కులస్థులు, వీధి వ్యాపారులు పేద గ్రామస్తులు. కొందరు చెప్పులు కుట్టేవారు కూడా ఉన్నారు.
కొందరు మహమ్మదీయులు కూడా. ఈ సందర్భంలో గమనించదగ్గ ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, గరిటిలో అతని తోట-ఇంటి అవశేషాలు ఇప్పటికీ కనిపించే ఆంటోని ఫెరింగి అనే ఒక పోర్చుగీస్ పెద్దమనిషి, ఆశువుగా పాడే కళాకారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ రోజుల్లో సామాజిక విషయాలలో యూరోపియన్లకు, బెంగాలీలకు మధ్య పెద్దగా తేడా ఉండేది కాదు. ఈ యూరోపియన్ కబీవాలా తన టోపీ తీసి, ఒంటి మీద బట్టలు లేకుండా, పెద్ద బెంగాలీ ప్రేక్షకుల ముందు పాడి, సగటు బెంగాలీ నీరసమైన జీవితానికి ఉల్లాసాన్ని జోడించాడు. ఒక బ్రాహ్మణ స్త్రీపై ప్రేమ కారణంగా అతను హిందూమతాన్ని స్వీకరించాడు. అతను హిందువుల గొప్ప పండుగలలో వారితో కలిశాడు చివరికి తానే నాయకుడిగా ఒక ఆశువుగా పాడే కళాకారుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. ఒకసారి ప్రత్యర్థి వర్గం నాయకుడు ఈ పోటీని ఇలా ప్రారంభించాడు:
చెప్పండి, ఆంటోని, నేను ఇది తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను; మీరు ఈ దేశానికి వచ్చారు, అయినా మీ జాతీయ వస్త్రాలు లేకుండా ఉన్నారు.
ఒక నిజమైన కవివాలా వలె ఆంటోని ఇలా బదులిచ్చాడు:
నేను ఇక్కడ బెంగాల్లో ఒక బెంగాలీ వస్త్రధారణతో ఎంతో ఆనందంగా జీవిస్తున్నాను. నేను ఠాకూర్ సింగ్ తండ్రికి అల్లుడిని అయినందున నా జాతీయ వస్త్రాలను వదులుకున్నాను.
అతను చెప్పదలుచుకున్నది ఏమిటంటే, అతను ఠాకూర్ సింగ్ సోదరిని వివాహం చేసుకున్నాడు – అది చాలా ఘాటైన వ్యాఖ్య!
ఇప్పుడు రామ్ బసు తన ఆరోపణను ఇలా ప్రారంభించాడు:
సాహిబ్, మీరు కృష్ణారాధనకు మిమ్మల్ని మీరు అంకితం చేసుకోవడం అంతా వృధా.
ఈ విషయం మీ వికార్కు తెలిస్తే మిమ్మల్ని మందలిస్తారు.
సాహిబ్ ఇలా బదులిచ్చాడు:
ఓ సోదరా, క్రీస్తుకు, కృష్ణునికి మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు.
ప్రజలు కేవలం పేర్లతోనే మోసపోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.
నా ‘ఖోడా’ అయినవాడే హిందువుల ‘హరి’.
చూడు, అక్కడ శ్యామ్ నిలబడి ఉన్నాడు–
ఆయన ఎర్రని పాదాలను నేను చేరగలిగితేనే నా జీవితం ఫలవంతమవుతుంది.
ఈ యూరోపియన్ నిజానికి మతం మారినవాడు కాదు: కేవలం వినోదం కోసం, బెంగాలీ వేషంలో పాడేవాడు. ఒకసారి అతను ఇలా పాడాడు:
అమ్మా, ఓ సామాన్య ఫెరింగీ అయిన నాకు భక్తి, పూజల గురించి ఏమీ తెలియదు.
కానీ, ఓ శివ మేతంగి, నీవు నాపై కరుణ చూపిస్తే, అది కేవలం నీ గొప్ప దయ వలనే అవుతుంది.
మహమ్మదీయ కవివాలాలలో, శతాబ్దానికి పైగా జీవించిన మీర్జా హుస్సేన్ అలీ , సయ్యద్ జాఫర్ ఖాన్ అత్యంత ప్రముఖులు. వారు శాక్త సంప్రదాయంపై విశ్వాసం కలిగి, శివ దుర్గల గౌరవార్థం పాటలు రచించారు.
పాటలు బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన మరో కవివాలా భోలా మోయిరా. అతను గుప్తీపారాలోనో లేదా సిములియాలోనో జన్మించాడు. తాను కలకత్తాలోని బాఘ్బజార్లో మిఠాయి వ్యాపారి అని తన అనేక పాటలలో అతనే పాడుకున్నాడు. “నేను కాళిదాసును కాను: నేను బాఘ్బజార్లో నివసిస్తాను.” అని అతను అలాంటి ఒక పాటలో పాడాడు.
అతనికి పర్షియన్, సంస్కృతం హిందీ కొద్దిగా తెలుసు, శాస్త్రాలపై కూడా కొంత పరిజ్ఞానం ఉంది. అతని జనన మరణ తేదీలు ఇప్పుడు తెలియకపోయినా, అతను డెబ్బై మూడు సంవత్సరాలు జీవించాడని తెలుసు. అతను గొప్ప హాస్యచతురుడు. తన పార్టీని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, అతను ఈ విధంగా ఒక పాటను రచించాడు:
తొడుగు ఆకు.
తొడుగు ఆకును ‘తాంబూల్’ అంటారు; స్వచ్ఛమైన బెంగాలీలో దీనిని ‘పర్ణా’ అని పిలుస్తారు.
ఇది తోటలలో రాజ్యమేలుతుంది, రైతులకు గొప్ప ఆశాకిరణం.
ముసలివాళ్ళు, ముసలమ్మలు, యువకులు, యువతులు అందరూ ఈ ఆకును నమిలి మరింత కామవాంఛను పొందుతారు.
గేదె రంగులో ఉండే మున్షీ బాబు, తన పెదవులకు ఎర్ర రంగు పూసుకుని హుందాగా కనిపిస్తాడు.
పూర్వజన్మల తపస్సు ఫలంగా, మనం ఈ సుఖాన్ని అనుభవించే భాగ్యాన్ని పొందుతాము.
తవందల ఆకులు కొనలేనివాడు నిజంగా దురదృష్టవంతుడు, మరణానంతరం దహనం చేయకుండా పడి ఉన్నవాని వంటివాడు.
భోలా ముక్కుసూటిగా మాట్లాడేవాడు, కానీ హాస్యచతురుడు. ఒకసారి అతను మిడ్నాపూర్ జిల్లాలోని జరా జమీందార్ల ఇంట్లో పాడటానికి వెళ్ళాడు. దానికి దగ్గరలోనే మణికుండు అనే గ్రామం ఉండేది. అది 3 నుండి 4 మూరల పొడవు, 10 నుండి 12 సేర్ల బరువు ఉండే ముల్లంగిలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ ‘పోటీ’లో భోలాకు ప్రత్యర్థి జగా బెనె. జమీందార్ల అభిమానాన్ని పొందడం కోసం, జగ వారి గ్రామాన్ని ఆకాశమంత పొగిడాడు. శ్రీకృష్ణుని స్వర్గధామమైన గోలోకంతోనూ, ఆయన తన తొలి యవ్వనాన్ని గడిపిన బృందావనంతోనూ పోల్చాడు. ఇది భోలుడికి తీవ్ర కోపం తెప్పించింది. అతను తన ప్రత్యర్థిని బహిరంగంగా అవమానపరుస్తూ ఇలా బదులిచ్చాడు:
జగ, జరను గోలోకంతోనూ, బృందావనంతోనూ పోల్చడానికి నీకెంత ధైర్యం?
ఇక్కడ భూస్వాములు బ్రాహ్మణులు, కౌలుదారులు రైతులు.
చూడు, ఇది నలువైపులా వెదురు పొదలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
ఆ శ్యామకుండం ఎక్కడ, మళ్ళీ రాధాకుండం ఎక్కడ?
నీ ముందు మణికుండం ఉంది: వెళ్లి దాని ముల్లంగిని చూడు.
‘కవి’ పాడు: నీకు నీ ప్రతిఫలం లభిస్తుంది.
ఈ అతిశయపు పొగడ్తలు ఎందుకు?
ఇది తీవ్రమైన వ్యంగ్యోక్తితో కూడిన ఒక ప్రసిద్ధ హాస్యస్వరం.
ఆయన పై విషయాలకు ఇలా జతచేశారు:
ఒకరిని కృష్ణచంద్రుడిగా పిలవడం అంత సులభం కాదు;
ఎందుకంటే, సముద్రం వంటి ఈ ప్రపంచాన్ని దాటడానికి ఆయన మాత్రమే మనకు సహాయం చేయగలరు.
భోలా ముఖస్తుతిని ఇష్టపడేవాడు కాదు. ఎవరైనా అతన్ని పొగిడితే, వారికి పదునైన జవాబు తప్పకుండా ఎదురయ్యేది. అతను ఎన్నడూ గర్వంతో ఉప్పొంగిపోలేదు, అలాగే ఇతరులలో గర్వాన్ని సహించేవాడు కాదు. అతను సామాజిక దురాచారాలకు వ్యతిరేకంగా ఎన్నో పాటలను అప్పటికప్పుడు అల్లి పాడాడు – ఆ పాటలు హాస్యపూరితమైన వ్యంగ్యంతో నిండి ఉండేవి. అందుకే పూజ్య పండిట్ ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగర్ ఒకసారి ఇలా అన్నారు, “బెంగాల్ సాంఘిక జీవితాన్ని సజీవంగా ఉంచడానికి, రామ్గోపాల్ ఘోష్ వంటి వక్తలు, హుటోమ్ పెంచా వంటి రచయితలు మరియు భోలా మోయిరా వంటి అప్పటికప్పుడు అల్ప వక్తలు ఎప్పటికైనా జన్మించడం అత్యంత అవసరం.”
ఈ కవితా పోటీల పట్ల ఆకర్షణ ఎంతగా ఉండేదంటే, బెంగాలీ నాటకరంగ పితామహుడైన గొప్ప నాటక రచయిత గిరీష్చంద్ర ఘోష్ కూడా స్వయంగా ఇటువంటి అనేక పోటీలలో పాల్గొని, వాటిలో అత్యుత్తమ విజయాలు సాధించారు. ఒకసారి అతను ‘రషతంత్రం’లో వలె ప్రకృతి ఆరాధన ఇతివృత్తంగా ఉన్న ఒక పాటను పాడాడు. పోటీ చేస్తున్న పక్షం వారు దానికి అప్పటికప్పుడు జవాబు అల్లలేకపోయారు. కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి అన్నయ్య అయిన ఆ తండ్రీకొడుకులు మూడుసార్లు డప్పు కొట్టారు; అయినా ఎటువంటి జవాబు రాలేదు. విసుగుతో అతను డప్పును విసిరేశాడు. అప్పుడు గిరీశ్చంద్రుడే స్వయంగా జయద్రథునికి జవాబిచ్చాడు. ఆ తర్వాత, పాండవుల చేతిలో అవమానం పొందిన జయద్రథుని భార్య తన భర్తతో చెప్పిన మాటలను గిరీశ్చంద్రుడు పాడి వినిపించాడు. ఎదుటి పక్షం వారు అసంబద్ధమైన జవాబు ఇచ్చారు. గిరీశ్చంద్రుని పక్షం వారు జవాబు ఇవ్వడానికి సిద్ధమవుతుండగా, పోటీ ముగిసిందని ప్రకటించడానికి ఎదుటి పక్షం వారు డప్పు కొట్టారు. ప్రత్యర్థులు తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురై గిరీశ్చంద్రునిపై దాడి చేయడానికి సిద్ధమయ్యారని, అయితే అతను ఎటువంటి గాయం లేకుండా తప్పించుకోగలిగాడని చెబుతారు.*
మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -5-5-26-ఉయ్యూరు
సరసభారతి ఉయ్యూరు 