మాకు సిరివెన్నెల పంచి ,నువ్వు కటిక చీకటి కప్పుకొని వెళ్ళిపోయావా సీతారాముడూ!

మాకు సిరివెన్నెల పంచి ,నువ్వు కటిక చీకటి కప్పుకొని వెళ్ళిపోయావా సీతారాముడూ!

హాట్రిక్ గా మూడు, మొత్తం 11 నందులను కైవశం చేసుకొని ,ఆనందికే ప్రభువైన వాడిని ‘’ఆది భిక్షువు వాడి నేది కోరేదీ ?బూడిదిచ్చే వాడి నేది అడిగేది ?”’’’అని ప్రశ్నించి , ‘’విధాత తలపున ప్రభవించినది అనాది జీవన వేదం…ఓం.మ్మ్..’’అని ప్రణవానికి నిర్వచన ప్రవచనం చేసి ,ప్రాణనాడులకు స్పందన కలిగించి ,యద కనుమలలో ప్రతిధ్వనించే ‘’ఆ విరించి విపంచి గానాన్ని ఆవిష్కరించి తొలి చిత్రంతో నే మనకొక మహా కవి మళ్ళీ ఆత్రేయ ,వేటూరి తర్వాత పుట్టి ఆధునిక సినీ కవిత్రయాన్ని స్థాపించాడని ముచ్చట పడ్డాం .తెలుగు సినీ లిరిక్కులకు సిరివెన్నెలై ,దాదాపు 35ఏళ్ళు సినీ వినీలాకాశాన్ని ఏలినవాడు’’ చెంబోలు సీతారామ శాస్త్రి ‘’,కాకినాడ వాసి .ఆ నీళ్ళలోనే అన్నీ ఉన్నాయి దాన్ని సార్ధకం చేశాడు .సంగీతం సామం నుంచి పుట్టిందని మనకు తెలిసినా ‘’ సరస స్వర సుర ఝరీగమనమౌ సామ వేద సార మిది’’అని సంగీతం తో చెప్పిన ఘనుడు .విశ్వ కావ్యానికి భాష్యంగా ‘’ ప్రాగ్దిశ వీణియ పైన దినకర మయూఖ తంత్రులపైనా..

జాగృత విహంగ తతులె వినీల గగనపు వేదిక పైన… ‘’

పలికిన కిలకిల స్వరముల స్వరజతి జగతికి శ్రీకారము ‘’అయి౦దన్నాడు మనోహరంగా .పుట్టగానే ప్రతి శిశువు పలికే జీవన నాదతరంగం ట.’’ చేతన పొందిన స్పందన ధ్వనించు హృదయ మృదంగ ధ్వానం…

అనాది రాగం ఆది తాళమున అనంత జీవన వాహిని గా..

సాగిన సృష్టి విలాసము’’గా అపూర్వంగా ధ్వని౦పజేశాడు ‘’అంతే కాదు శాస్త్రి ‘’నా ఉచ్చ్వాసం కవనం ,నా నిశ్వాసం గానం ‘’అని చిరునామా కూడా తెలియజేసి మహా కవుల కోవలోకి చేరాడు .’’తీపి రాగాల ఆ కోకిలమ్మకు నల్ల రంగునలమినవాడినేది కోరేది?’’ కరకు గర్జనల మేఘముల మేనికి మెరుపు హంగు కూర్చినవాడినేది అడిగేది?’’బండరాళ్లకు  చిరాయువిచ్చితేనెలొలికే పూల బాలలకు మూన్నాళ్ళ ఆయువిచ్చినవాడినేది కోరేది?ముక్కంటి ముక్కోపి తిక్క శంకరుడు ‘’అని వ్యాజస్తుతి సినిమాలో చేసి సేబాష్ అనిపించాడు సీతారాముడు  .ఆవూరివారంతా తనవారు అని ‘’ ననుగన్న నా వాళ్ళు… ఆ… ఆ… నా కళ్ళ లోగిళ్ళు’’అనీ ,ఎన్నాళ్ళో గడిచి ఇప్పుడు కలిశాక ‘’ ఉప్పొంగిన గుండెల కేక ఎగసేను నింగిదాక “”అని తాను పుట్టి పెరిగిన ఊరును ,తనవవాళ్ళ గొప్ప నాష్టాల్జియా తో అభివర్ణించాడు .అతడి వేణుగానానికి పరవశించిన ఆ చిన్నది’’కన్నె మూగమనసు కన్న స్వర్గస్వప్నమై తళుకుమన్న తార చిలుకు కాంతి చినుకులై
గగనగళము నుండి అమర గానవాహిని “
జాలువారుతోంది ఇలా అమృతవర్షిణి  ‘’అయిపోయి ఆ మురళిలో తన హృదయమే స్వరాలుగా మారిపోయింది ‘’అని మహా భావుకతతో చెప్పించాడు .ఆ దృశ్యాన్ని విశ్వనాథీ కడు మనోజ్ఞంగా చిత్రించి సాఫల్యం చేకూర్చాడు .అలాగే ప్రకృతికా౦తకు ఎన్నెన్ని హొయలు వగలు సోయగలు ఉన్నాయో చెప్పాడు మరోపాటలో ‘’ సిరివెన్నెల నిండిన ఎదపై
సిరిమువ్వల సవ్వడి నీవై
నర్తించగరావేళా… నిను నే కీర్తించే వేళా’’అని పరవశించిపాడాడు ఆమెనూ పిలిచి పొంగిపోమ్మన్నాడు.’’ అలల పెదవులతో శిలల చెక్కిలిపై
కడలి ముద్దిడు వేళా పుడమి హృదయంలో
ఉప్పొంగి సాగింది అనురాగమూ
ఉప్పెనగ దూకింది ఈ రాగమూ’’అని అనురాగ రాగాల మేళవింపు కూర్చాడు .ఈపాట చిత్రీకరణలో విశ్వనాథ్ప్రతిభ పతాక స్థాయి చేరింది . ఫోటోగ్రఫీ నిండుతనం చేకూర్చింది .’’ప్రకృతి కాంతకూ ఎన్నెన్ని హొయలో
పదము కదిపితే ఎన్నెన్ని లయలో’’అని ఆ ఆనంద హేలలో మనల్నీ మైమరపిస్తాడు శాస్త్రి .విశ్వనాథ్ ,సిరివెన్నెల ,మహదేవన్,బాలు  ‘’ విశిష్ట చతుష్టయం ‘’ ‘’సాధించిన అద్భుత  దృశ్య,శ్రవ్య ,సంగీత కావ్యం చేశారు సిరివెన్నెల సినిమాను.ఏమిచ్చి మనం వాళ్ళ ఋణం తీర్చుకోగలం?

  ‘’బలపం పట్టి భామ వొళ్ళో అ ఆ ఇఈ ‘’నేర్చుకొన్నా ,పంతం పట్టి ప్రేమ వొళ్ళో ఆహా ఓహో పాడుకోనేట్లు ‘’చేసిన శాస్త్రి ప్రేమ బడిలో ‘’అయితే గియితే వద్దని వారించి ,సరసం ఇంకా ఎక్కువైతే ఛాచా చీఛీ’’దాకా వస్తుందని ముందు జాగ్రత్త చెప్పాడు .అన్నమయ్య పాటా అని పించే ‘’తెల వారదేమోస్వామి నీ తలపుల మునుకలో ‘’పాట రాశాడు .’’ చెలువము నేలగ చెంగట లేవని

కలతకు నెలవై నిలచిన నెలతకు

చెలువము నేలగ చెంగట లేవని

కలతకు నెలవై నిలచిన నెలతకు

కలల అలజడికి నిద్దుర కరువై అలసిన దేవెరి,

అలసిన దేవెరి అలమేలు మంగకూ …. ‘’

 అంగజు కేలిని పొంగుచు తేల్చగ

మక్కువ మీరగ అక్కున చేరిచి

అంగజు కేలిని పొంగుచు తేల్చగ

ఆ మత్తునె మది మరి మరి తలచగమరి మరి తలచగ’

 అని అన్నమయ్య స్థాయి కవిత చిలికి౦చాడు.

  స్వర్ణకమలం లో కవితా స్వర్ణ కమలాలు వికసి౦ప జేశాడు. అందులో అందరూ మెచ్చే పాట’’అందెల రవమిది పదములదా ?అంబరమంటిన హృదయానిదా?’’అమృతతగానమిది పెదవులదా,అమితానందపు యద సడిదా’’అని ఆశ్చర్యపోయేట్లు రాశాడు .’’ఆగిన సాధన సార్ధకమందగ యోగ బలముగా యాగ ఫలముగా  -బ్రతుకు ప్రణవమై మ్రోగుకదా ‘’అని దాని సార్ధకత వివరించాడు చిక్కని చక్కని పద సంయోగంతో అర్ధభావ గాంభీర్యంతో .మువ్వలు ఉరుముల సవ్వడిఅవ్వాలని , మెలికలు మెరుపుల మెలకువలై –మేను హర్ష వర్ష మేఘమై ,మేని విసురు వాయువేగమై –అంగభంగిమలు గంగ పొంగులై –హావభావాలు నింగి రంగులై –లాస్యం సాగే లీల రస ఝరులు జాలువారరేలా-జంగమమై జడ పాడగా –జలపాత గీతముల తోడుగా –పర్వతాలు ప్రసరించిన పచ్చని ప్రకృతి ఆకృతి పార్వతికాగా ‘’అందెల రవళి సాగాలని అతడు కోరాడు అలానే ఆమె ఆడింది నయనమనోహరంగా ప్రకృతిలో .’’    నయనతేజం నకారంగా ,మనోనిశ్చయ౦   మకారంగా ,శ్వాస చలనమే శికారంగా , వాంచఛితార్ధమే వకారంగా,యోచన సకలం యకారంగా  ,నాదం నకారమై ,మంత్రం మకారం, స్తోత్రం శికారం ,వేదం వకారం ,యాగం యకారం ,ఓం నమశ్శివాయ ‘’అంటూ అందులోని పరమార్ధాన్ని మహా వైభవంగా వర్ణించి శివకవుల స్థాయి చేరాడు సిరివెన్నెల .చివరగా ‘’ భావమే మౌనపు భావ్యం ,భరతమే నిరతరభాగ్యం ,ప్రాణ పంచమమే పంచాక్షరిగా,పరమ పదము ప్రకటించగా –ఖగోళాలు పద కింకిణులై –దిక్కుల ధూర్జటి ఆర్భటి రేగా ‘’అని రాసిన పాట శివతాండవం గా శివమనోహరంగా ,శివ హృదయ సాక్షాత్కారంగా ,శివతత్వ విచారంగా ,పరమపద సోపానమార్గంగా రాయటం సామాన్యకవులకు అలవి అయ్యే విషయం కాదు .హృదయం అంతా శివమయమైనప్పుడే సాధ్యమయ్యే మహనీయ గేయం ఇది .శివ పూజకు పనికి వచ్చే నీరాజనమిది .సుభాష్ సిరివెన్నెలా ‘’స్వర్ణకమలం ‘’లో సిరివెన్నెల మెరుపులు మెరిపించి ఆ పరమశివునే మెప్పించావ్ .’’బూడిద పూసుకొనే వాడి ‘’విభూతి,ఐశ్వర్య దర్శనం చేసి ,మాకూ ఆ అనుభూతినిచ్చావ్ .సుదీర్గంగా సాగే ఈపాట నృత్యం ఎక్కడా బిగువు సడలలేదు .విశ్వనాథ్ టేకింగ్ మహాత్మ్యం అది .పాటకుపరమ సార్ధకత తెచ్చారు భానుప్రియ, వెంకటేష్  .అతడి ఆలోచనలకు తగిన ప్రతిఫలం ఆమె పొంది తండ్రి కోరిక తీర్చి సుస్థిరయశస్సు సాధించింది అతడి ప్రేరణా ,సాహచర్యంతో .ఈ సినిమా అద్భుతమైన క్లాసిక్ .విశ్వనాద్ కీర్తి కిరీటం లో మరో సిరి వన్నెల చిన్నెల కలికితురాయి .

  అలాగే స్వాతి కిరణం సినిమాలో ‘’ఆనతీయరా ప్రభూ ,తెలిమంచు కురిసిందీ,వైష్ణవి భార్గవి, భవానీ శివానీ ‘’గీతాలకు ప్రాణం పోశాడు .’’ఆనతీయరా పాటలో ‘’ సన్నుతి సేయగా.. సమ్మతి నీయరా.. దొరా…

సన్నిధి చేరగా… ఆనతి నీయరా.. హరా, నీ ఆన లేనిదే రచింపజాలునా వేదాలవాణితో విరించి విశ్వనాటకం
నీ సైగ కానిదే జగాన సాగునా ఆ యోగమాయతో మురారి దివ్యపాలనమ్

వసుమతిలో ప్రతి క్షణం.. పశుపతి నీ అధీనమై

వసుమతిలో ప్రతి క్షణం.. పశుపతి నీ అధీనమై
కదులునుగా సదా సదాశివ’’

అలాగే -తెలిమంచు కరిగింది తలుపు తీయనా ప్రభూ
 దోవపొడవునా కువకువలా స్వాగతం
నీ కాలి అలికిడికి మెలకువలా వందనంల గొంతు వణికింది పిలుపునీయనా ప్రభూ

భానుమూర్తి… నీ ప్రాణకీర్తన విని
పలుకని ప్రణతులని ప్రణవశృతిని
పాడనీ ప్రకృతిని ప్రధమ కృతిని    //తె

భూపాల నీ మ్రోల ఈ బేల గానాలు
నీ రాజసానికవి నీరాజనాలుభూపాల నీ మ్రోల ఈ బేల గానాలు
నీ రాజసానికవి నీరాజనాలు’’

మరో గోప్పపాట -శృంగారం తరంగించు… సౌందర్యలహరివని …
శృంగారం తరంగించు.. సౌందర్యలహరివని …
శాంతం మూర్తీభవించు.. శివానందలహరివని…
శాంతం మూర్తీభవించు.. శివానందలహరివని…
కరుణ జిలుగు సిరినగవుల కనకధారవీవని ..
నీ దరహాసమే దాసుల దరి చేర్చే దారియని ..
శతవిధాల శృతివిధాన స్తుతులు
సలుపలేని.. నీ సుతుడనే శివాని
శిరౌద్రవీర.. రసోద్రిక్త … భద్రకాళి నీవని
భీతావహ భక్తాళికి.. అభయపాళి నీవనివాని.. భవాని.. శర్వాణి..

భీభత్సానల కీలవు.. భీషణాస్త్ర కేళివని
భీషణాస్త్ర కేళివని…
అద్భుతమౌ.. అతులితమౌ.. లీల జూపినావని
గిరినందిని శివరంజని భవభంజని జననీ
శతవిధాల శృతివిధాన స్తుతులు
సలుపలేని.. నీ సుతుడనే శివాని
శివాని.. భవాని.. శర్వాణి..

 ఇవన్నీ శివ ,శివానందలహరి గీతాలే అమృతపు సోనలే .మానసిక ఆన౦దాన్ని చేకూర్చే గీతాలే .హృదయపు లోతుల్లోంచి పెల్లుబికిన మృత ఝరీ ప్రవాలే .సిరివెంనేలకు పెట్టిన కీర్తి కిరీటాలే .

 సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -1-12-21-ఉయ్యూరు  

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

5-12-21 ఆదివారం సాయంత్రం 4 గం.లకు జూమ్ లో ”మాడ భూషి సాహిత్య పరిషత్ ”లో నా ప్రసంగం

5-12-21 ఆదివారం సాయంత్రం 4 గం.లకు జూమ్ లో ”మాడ భూషి సాహిత్య పరిషత్ ”లో నా ప్రసంగం

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

18-పారిభాషిక పదప్రయోగ హాస్యం

18-పారిభాషిక పదప్రయోగ హాస్యం

కొన్ని పారిభాషిక పదాలు ఆ శాస్త్రంలోనే రాణిస్తాయి వాటిని తెచ్చి మామూలు మాటలలో పొదిగితే ఒక రకమైన చమత్కారం కలిగి నవ్వు  పుట్టటమే పారిభాషిక పద ప్రయోగ హాస్యం .ఉదాహరణ –‘’వితంతులకు శిరో ము౦డనం స్మార్తులలో నిత్యం ,అద్వైతులలొ వైకల్పికం .,విశిష్టాద్వైతులలో  ముండనము లేదు’’అన్నారట స్వామి శివశంకరస్వామి అని మునిమాణిక్యం ఉవాచ .ఇంకోఆయన ‘’ధూళి పాళ వారు విశ్వనాథ కు తత్సమం అన్నాడట .మాస్టారి ఇంట్లో వరసకు బావమరది అయిన ఒక కుర్రాడున్నాడు .ఎవరో ‘’ఎవరా అబ్బాయి ?’’అని అడిగితె జలసూత్రం రుక్మిణీ నాథ శాస్త్రి ‘’ఔప విభక్తికం ‘’అన్నారట .విశాఖ జిల్లావారు అన్నాన్ని ‘వణ్ణ౦ ‘’అంటారు ఎందుకు అలా అంటారని అడిగితె ఒక శర్మగారు అది ‘’యణా దేశ సంధి ‘’అన్నాడట .

  ఒకాయనకు భార్యమాట ‘’మహావాక్యం ‘’అహం బ్రహ్మాస్మి లాగా అన్నాడట ఒకాయన ..ఒక ఇంటాయన పెళ్ళాన్ని ‘’ఇవాళ ఏమిటీ’’ సత్పదార్ధం ‘’అని అడిగాడట .అంటే వండిన వాటిలో బాగా రుచిగా ఉన్నదిఏది అని ఆయన భాష్యం.రావూరు వారిని మాస్టారు ‘’కూటస్థుడు’’అంటే ఏమిటి ?అని అడిగితె ‘’భార్య ఏమన్నా ,ఎంత ని౦దించినా,పట్టించుకోకుండా ,వికారం పొందకుండా ఉండే  సద్గ్రుహస్తు’’అన్నారట .ఇదంతా వేదాన్తపారిభాషిక హాస్యం .

  ఒక భార్యాభర్తలు పోట్లాడుకొని కొంతకాలం మాట్లాడుకోకపోతే ఇప్పుడు ఎలా ఉన్నారు వాళ్ళు?అని రావూరు ను అడిగితె ‘’ఇద్దరికీ రాజీ కుదిర్చే ఏర్పాటు  జరుగుతోంది .’’నిర్వహణ సంధి’’ జరగచ్చు .కాకపొతే’’ ముఖ సంధి’’లో ఆ పోట్లాట అంతం కావచ్చు .చివరకు’’ గర్భ సంధి’’ లో వ్యవహారం పర్యవసానం చెందుతుంది ‘’అన్నారని మునిమాణిక్యం గారువాచ .కానీ ఏమీ బోధపడక వివరించమని కోరితే ‘’మధ్యవర్తులు ఇరువైపులా చెప్పిచూశారు పోట్లాట ఆగిపోతే నిర్వహణ సంధి అలా కుదరకపోతే భర్తే కాస్త తగ్గి భార్య దగ్గరకు వెళ్లి ముఖం మీద ముఖం పెట్టి చెవిలో మంచి మాటలు రహస్యంగా చెప్పి ,వీలయితే ముద్దుపెట్టి రాజీ చేసుకొంటే అది ముఖ సంధి .కొంతకాలానికి వాళ్ళిద్దరూ కలిసి కాపురం చేస్తే ఆమెకు గర్భం వస్తే వివాదం సమసిపోతే గర్భ సంధి అ౦టారనిచెబితే పగలబడి నవ్వారట మాస్టారు.ఇదంతా ఆలంకారిక పారిభాషిక ప్ర’యోగం .

మాస్టారు తన స్నేహితుడిని ‘’అధ్యవసాయం ‘’అంటే ఏమిటిఅని అడిగితె ‘’ఒకరకమైన వ్యవసాయాన్ని అధ్యవసాయం అంటారు’’అన్నాడట .వ్యభిచారీ భావం అంటే ఏమిటి అని అడిగితె ‘’అది అంత మంచి భావం .కాదు అదొక క్షుద్రభావం ‘’అన్నాడట అంటే అతడికి ఆలంకారిక పరిభాష అర్ధమే తెలీదన్నమాట అన్నారు మునిమాణిక్యం సార్.

  ధ్వని లో హాస్యం –ఒక వాక్యానికి అందరికీ తెలిసిన అర్ధం ఒకటి ఉంటె ,సహృదయులకు మాత్రమె స్ఫురించే అర్ధమే ధ్వని .మాస్టారి ఫ్రెండ్ కొత్త అర్ధం చెప్పాడట –‘’వాడు ధ్వనించాడు ‘’అంటే బాగా చప్పుడు చేశాడు అని అర్ధం ట.కనుక ధ్వని అంటే చప్పుడు చేయటం అని వాక్రుచ్చాడట .అలాంటప్పుడు నవ్వక చస్తామా ?ఒకరింటికి వెడితే అక్కడిపిల్లలు కొట్టుకొంటూ  చెంబూ  తప్పాలా గిరాటేస్తూ కన్పిస్తే ‘’ఏమిటి ఈ మోత ?’’అని మాస్టారు అడిగితె ‘’వస్తుధ్వని ‘’అంటే వస్తువులు చేసే ధ్వని అని ఆయన భావనట.మనకూ నవ్వు రావాలి తప్పకుండా .ఒక ఇంట్లో పిల్లల్ని తల్లి పిచ్చ పీకుడు పీకితే వాళ్ళు లబోదిబో మని ఏడుస్తుంటే  ‘’ఇదేం ధ్వని బాబూ ‘’అని అడిగితె ‘’రసధ్వని ‘’అని ముసిముసి నవ్వులు నవ్వాడట .అంటే కరుణ రౌద్రరసాలు ఆధ్వనిలో అభి వ్యక్తమయ్యాయని టీకా చెప్పాడట .ఇలా పారిభాషిక పదాలకు వింత అర్ధ స్ఫూర్తి కల్పించి వాడితే హాస్యం ఉత్పన్నం అవుతుందని మునిమాణిక్యం గారన్నారు .ఇలాంటి పారిభాషిక పదప్రయోగాన్ని అలంకార శాస్త్రం లో ‘’అప్రతీక పద ప్రయోగం ‘’అంటారని మునిమాణిక్యంగారువాచ .

  శ్రీ మునిమాణిక్యం మాస్టారు గారికి కృతజ్ఞతలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -27-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

హంసలదీవి శతకం

హంసలదీవి శతకం

మధురకవి కాసుల పురుషోత్తమకవి హంసల దీవి శతకం రాయగా ,1925లో మచిలీ పట్నం బుట్టాయ పేటలోని నేషనల్ ప్రెస్ లో వేమూరి చిరంజీవావదానుల చేత ప్రకటితమైనది .వెల తెలుపలేదు .ఎలాంటి ఉపోద్ఘాతం , కవి పరిచయాదులు కూడా లేవు .సూటిగా శతకాన్ని ‘’’లలితా కృష్ణాబ్ది సంగమ స్థల విహార –పరమ కరుణా స్వభావ గోపాల దేవ’’మకుటం తో ప్రారంభించి ‘’శత సీస పద్యాల కాసులు రాల్చాడు ‘’కాసుల పురుషోత్తమకవి .మొదటిపద్యం –

‘’శ్రీ రుక్మిణీ మనస్సార సే౦దిర-సత్యభామా ముఖాబ్జాత మిత్ర –జాంబవతీ పటుస్థన శైల జీమూత –ఘన సుదా౦తాన యోవన మదేభ

లక్ష్మణా పరి రంభ లలిత పంజరకీర –భాద్రావలీతరంగ వనమరాళ-మిత్ర వి౦దా ధర మృదు పల్లవ పిత –రవి జాదృగుర్పల రాజబింబ

షోడశ సహస్రకామినీ స్తోమకామ –భావజ విలాస భావజ విలాస

హంసల దీవి వాస –లలిత కృష్ణాబ్ధి సంగమస్తల విహార –పరమకరుణా స్వభావ గోపాల దేవ’’ అని శ్రీకృష్ణుని అష్టభార్యల వర్ణన చేశాడు .

కాసులకవి వ్యాజస్తుతి గా కావ్యాలు రాశాడు .క్రీశ.1791లో కృష్ణాజిల్లా దేవరకోట అనే చల్లపల్లి సంస్థాన రాజు అంకినీడు రాజా ఆస్థానకవి .మోపిదేవి దగ్గర పెద ప్రోలు గ్రామవాసి . నేను మొట్టమొదట మోపిదేవి హైస్కూల్ లో సైన్స్ మాస్టర్ గా చేరినప్పుడు ఈ పేద ప్రోలులోనే కాపురం పెట్టి రోజూ మోపిదేవి వెళ్లి ఉద్యోగం చేసి వచ్చేవాడిని .పుల్లమ రాజు అనే పేరు కూడా ఈకవికి ఉంది ఈయన రచనలు అర్ధాంతర న్యాస అలంకారాలతో ఉంటూ రచనలకు వన్నె తెచ్చాయి.

వీరు జన్మించిన పెదప్రోలు గ్రామంలో, వీరి విగ్రహాన్ని, 2012, ఏప్రిల్-29నాడు ఆవిష్కరించారు. ఘంటసాల మండలంలోని శ్రీకాకుళం గ్రామములో వేంచేసియున్న శ్రీ ఆంధ్రమహావిష్ణువు ఆలయం ప్రాంగణంలో, శ్రీ కాసులపురుషోత్తమ కవి విగ్రహాన్ని, 2016, ఫిబ్రవరి-11వ తేదీనాడు ఆవిష్కరించారు. ఈ విగ్రహాన్ని శ్రీ కాసుల పురుషోత్తమ కవి వంశీకులైన శ్రీ జాడల్రిజా సాగర్ రాజు, శ్రీ కాసుల కృష్ణంరాజు, శ్రీ కాసుల శ్రీధరరాజు ఏర్పాటు చేసారు.

రచనలు
విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రాభవంలో వెలిగిన ఆంధ్ర మహావిష్ణువు దేవాలయం, తరువాత సరైన పాలన లేక నిర్లక్ష్యానికి గురి అయ్యిందిట. అప్పుడు కాసుల పురుషోత్తమ కవి ఈ స్వామి పై నిందాస్తుతిగా ఆంధ్ర నాయక శతకాన్ని రచించాడుట. ఇది విని అప్పట్లోని జమీందారు ఈ ఆలయాన్ని మళ్ళీ పునరుద్ధరించాడని చెప్పుకుంటారు.

ఆంధ్రనాయక శతకం:- ఈ శతకం సీస పద్యాలతో రచించ బడింది. అద్భుతమైన ధార, ఆకట్టుకునే శైలి ఈ కవి సొత్తు. మీరు ఈ శతకాన్ని ఇక్కడ చదివి ఆనందిచవచ్చు. శ్రీకాకుళం గ్రామములోని శ్రీ రాజ్యలక్ష్మీ సమేత శ్రీ శ్రీకాకుళేశ్వరస్వామివారిని కీర్తించుచూ రచించిన ఆంధ్రనాయకశతకం లోని 108 పద్యాలను, ఆ ఆలయప్రాంగణంలో రాతి శాసనాలరూపంలో భద్రపరచారు. ఈ పద్యాలను వారి వారసులు శ్రీ కాసుల కృష్ణంరాజు, రాజశ్రీధర్ లు, ప్రముఖ చలనచిత్ర నేపథ్య గాయకులు గాయకులు శ్రీ శ్రీకృష్ణచే ఆలపింపజేసి, సీ.డీ.రూపంలో నిక్షిప్తం చేసారు. ఈ సీ.డీ.లను 2016, ఫిబ్రవరి-4వ తేదీనాడు ఆలయంలో ఆవిష్కరించారు.

హంసల దీవి శతకాన్ని ఇది హంసలదీవిలోని అధిషాసనదైవమైన గోపాలదేవునిపై ఆంధ్రనాయక శతకకర్త శ్రీ కాసుల పురుషోత్తమకవిచే కూర్చబడినది. శ్రీ కాసుల పురుషోత్తమ కవి తలిదండ్రులు రమణమాంబ, అప్పలరాజులు, కాశ్యపగోత్రజుడు. విద్యాగురువు శ్రీమాన్‌ అద్దంకి తిరుమలాచార్యులవారు.

ఈ హంసలదీవి గోపాల శతకం, కవిగారు రచించిన నాలుగు శతకాల్లో మూడవది. మొదటి రెండూ, మానసబోధ శతకం,రామా! భక్తకల్పక ద్రామా అన్న మకుటం గల శతకాలు అలభ్యాలు. కవి ఈ శతకంలో భక్తిమీర భాగవతం లోని గాధలను తనివితీరా గానం చేశారు. ఆ చేసిన తీరులో భగవంతునితో ఆయనకు గల సన్నిహితత్వం ఎలాంటిదో అవగతమవుతుంది. పద్యం నడిపించిన తీరు అత్యద్భుతం. కాగా ఆయనకు గల శబ్ధాధికారం నన్నయకు సాటి వచ్చేది. అంత్యానుప్రాస, ముక్తపదగ్రస్తాలు ఈయనకు ఒదిగినట్లు మరొకరికి ఒదుగలేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఇక భాషాపటుత్వ విషయం చెప్పనే అక్కరలేదు. శతకమంటూ చదవటం ప్రారంభిస్తే, పూర్తి చేసే దాక వదలిపెట్టలేము. భక్తులు, విద్యార్థులూ, పఠించి లాభపుదురుగాక అని ఆశిస్తూ…

  • ఆచార్య యార్లగడ్డ బాలగంగాధరరావు

ఒకవేళ చీకటింటికి దీప మిడినట్లు
తేటగా సర్వంబు దెలిసియుండు
నొకవేళ నీహార మెనసిన పద్మంబు
గతి బోల్పదగి మందమతిగనుండు
నొకవేళ ద్విరదమూరక త్రొక్కిన కొలంకు
పగిది నెంతయుఁ గల్కబారియుండు
నొకవేళ క్రొత్తవీటికి మీను బ్రాకిన
కరణి మహాశలఁ దిరుగుచుండు
గాని నిశ్చలపడదు నామానసంబు
భావజవిలాస! హంసల దీవివాస!
లలిత కృష్ణాబ్ది సంగమస్థల విహార!
పరమ కరుణాస్వభావ! గోపాలదేవ!

భావం – స్వామీ నామనస్సు ఏనాడు నిశ్చలంగా ఉండదయ్యా
ఒకసారి చీకటింట్లో దీపం పెట్టినట్టుగా, అంతా సుస్పష్ట
మౌతుంది. ఒక సమయంలో మంచుతో కూడిన పద్మంలా
మందమతిగా ఉంటుంది. ఒక్కోసారి ఏనుగు త్రొక్కిన
సరస్సులా కలుషితమైపోతుంది. ఒక్కొక్కొప్పుడు క్రొత్తనీటికి
ఎదురు ప్రాకే చేపలా గొప్ప ఆశలతో తిరుగుతూ ఉంటుంది.
మన్మథాకారా కృష్ణా సముద్ర సంగమ స్థలమైన హంసలదీవిలో
విహరించువాడా దయాస్వభావా గోపాలదేవా – అని భావం
ఈ శతకంలో మకుటం మూడుపాదాలు గమనించగలరు.

అచ్యుతవరలబ్ధకవితా విదగ్ధుడు — ఆంధ్రనాయకశతక కర్త శ్రీ కాసుల పురుషోత్తమకవివరుడు.

ఈ శారదాతనయుడు ఆంధ్రశతక సారస్వతచరిత్రలోనే శాశ్వత నిరుపమ స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న అకళంక, అపూర్వ పుణ్యమయ గ్రంథరచయిత. వీరి రచనలగురించి విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు “సాహిత్య సురభి” అనే తమ గ్రంథంలో ఇలా అన్నారు:

“– – -కాసుల పురుషోత్తమకవి- – -శతకములు మాత్రమే వ్రాసెను. అతని కవిత్వము కావ్యదోషము లెరుంగనిది“.

మరొక సందర్భంలో ఒక సభలో మాట్లాడుతూ విశ్వనాథవారే ప్రస్తావవశంగా ఇలాగ అన్నారట:

“తెలుగులో భాగవతాన్ని పోతనగారు రచించి ఉండకపోతే, పురుషోత్తమకవి తప్పక వ్రాసివుండేవాడు“.

అంటే పురుషోత్తమకవి పోతనగారి స్థాయికిచెందిన సహజకవి,పండితుడు, మహాభక్తుడు అన్నమాట.కృష్ణా జిల్లాలోని దివిసీమకిచెందిన పెదప్రోలు పురుషోత్తమకవిగారి స్వస్థలము. అప్పలరాజు-రమణమ్మ దంపతుల కుమారుడు పురుషోత్తమకవి. చిన్నతనంలో వారి పేరు ‘పుల్లంరాజు’ట! కాని పురుషోత్తమ నామధేయమే ఆయనకి స్థిరపడింది. వారు “వంది”(తెలుగులో భట్రాజులు) కులానికి చెందినవారు. “వందంతే ఇతి వందినః” అంటే స్తోత్రముచేసేవారని అర్థం! “వది” ధాతువు-root-నుంచి ‘వంది’ అనేమాట వచ్చింది. ఈ ధాతువుకి “అభివాదనమూ,స్తుతి చేయుట” అని అర్థం. ఈ వందిపరంపర గురించి కాళిదాసమహాకవి తన రఘు వంశ మహాకావ్యం(IV—6.) లో ఇలాగ తెలియచేసేరు:

“పరికల్పిత సాన్నిధ్యా
కాలే కాలే చ వందిషు |
స్తుత్యం స్తుతిభిః అర్థ్యాభిః
ఉపతస్థే సరస్వతీ” ||

“ఆయా సందర్భానుసారంగా సరస్వతీ దేవి వందిలకి సన్నిహితంగావుంటూ, వారు స్తోత్రంచెయ్యవలసిన విషయానికి అనుగుణమైన అర్థ-శబ్దాలని వారియందు కలిగింప చేస్తూంటుంది”.

దీనివలన మనం తెలుసుకోవలసిన విషయం ఏమిటంటే వంది-మాగధులు ప్రత్యేక వాగ్ధేవతానుగ్రహం-అంటే పలుకులవెలది ప్రసన్నతని సహజంగానే కలిగివుంటారన్నమాట.
కాసుల పురుషోత్తమకవిగారు ఈ దివ్యానుగ్రహాన్ని తన ఇష్టదైవమైన పురుషోత్తముడికి సంపూర్ణంగా సమర్పించుకున్నారు. ఈ దివ్యానుగ్రహంతో వారు నాలుగు శతకాలు రచించేరు:

కవిత్వం లో కాసులను ఏరుకొందాం –‘’కుబ్జగంధమొసంగి కొమరు ప్రాయంబున –శాతకుమ్భ శలాక రీతిగా ‘’ఉందట .మాలికుడు మాలికలు అర్పిస్తే మౌనులు గగన నిర్మలత పొందారట .రీజకుడు శుభ్రవస్త్రాలిస్తే ఇహ పర సౌఖ్య లబ్దిపొందాడు .విదురుడు ఇష్టాన్న భోజనం పెట్టి పరమ భాగవతోత్తముడు అయ్యాడు .గురుపుత్రుని బ్రతికించి కుచేలునికి కలుములిచ్ఛి ,అర్జున సారధ్యం చేసి గెలిపించి ఉత్తర గర్భాన్ని కాపాడటమే సాక్షి ఆయన కృప అనంతం .

‘’గతి నీవే సుమ్ము ,నీవతి వేగరమ్ము నా మతి బాదుకొమ్ము –కామితములిమ్ము – కృపాశాలి వన్న –నేనపచారి నన్న –నింత పరాకు నీకున్న నేపమురన్న ‘’అంటాడు ఆర్తిగా .’’ఏ తండ్రి నిర్మించే భూతక పంచ క గునోపెతావయవ సర్వ చేతంబు /

?ఏ సద్గురుడు దెల్పెహితవుగా సుజ్ఞాన మెలమి గర్భస్థ జీవులనెల్ల’’ఏస్వామి రక్షించాడు అని స్తుతించాడు .నిద్రలో కూడా స్వామి దర్శనమే కోరాడు .వరదివాకర నిశాకరులు నీ నేత్రాలు పరమేష్టి నీ నాభి పద్మ సంభవుడు ,కమలజాండాలు నీ చేతి బంతులు ,నిఖిల తరంగిణులు నీ సపాదకములు ‘’అని వర్ణిస్తాడు .

‘’అత్యున్నతా కారి వయ్యు బలీంద్రుని యాచించు చొ గుజ్జువైతి వీవు –సద్గుణ శాలివైనా సత్రాజిత్తుని శమంతకమణి ఇమ్మని దేబిరించావు .అఖిల పూజార్హుడవైనా బాపనయ్యలని అన్నం అడిగావు ,అసహాయ శూరుడవైనా పారిజాతం పీక్కొని పరుగోపరుగు లంకిన్చావు –ఘనులకు యాచన లాఘవమే అనిపించావు అని వ్యాజస్తుతి చేశాడు .అక్రూర విదుర భీష్మ అమ్బరీషుల పై చూపిన దయారసం తనపైనాచిలకమన్నాడు .శబరీ నహల్య పాంచాలి ఉత్తర లను బ్రోచినట్లు ధృవ,విభీషణ గుహులపై చూపినకూర్మి చూపమన్నాడు –‘’నమ్మినాడను పోషించ న్యాయమయ్య’’అని భారం ఆయనమీదే వేశాడు .’’భువనముల్ గన్న తండ్రివి నిజంబుగా నీడ –నీ బిడ్డ నని నే గణియిమ్పవలేనే ‘’అని లోక రక్షా జాగరూకుడవైన నువ్వు నాపై పరాకు ఎందుకు చూపిస్తున్నావు ,సకలాన్తరాత్మ స్వామివి. నా మనో వ్యధ నేనే చెప్పాలా ?’’అని ప్రశ్నించి ‘’ఎద్ది భవదిచ్చ నా రీతి నేలుమయ్య ‘’అని ఆయనకే వదిలేశాడు

సముద్ర తరంగాలు లెక్కపెట్టవచ్చుకానీ నీ చరిత్రలు వర్ణించలేము –గంగానది నీటి ని గణించ వచ్చుకానీ ,నీ గుణాలు వర్ణించలేము –వర్ష దారలు లెక్కపెట్టవచ్చుకానీ నీ లీలలు వర్ణించలేము ,ఆకాశంలో చుక్కలు లెక్కవేయవచ్చుకానీ ,నీ వినోదాలు వర్ణించలేము –‘’తరము గాదైన తోచినంతయే నుతించాను ‘’అని వినయంగా చెప్పుకొన్నాడు .’’జగతి జీవుడు పునర్జన్మ దుఃఖము బాయు –భద్రమౌ శాశ్వత పదము దొరకు –దాసులకు నీదు నామ కీర్తనల వలన ‘’అని అభయమిచ్చాడు అందరికి పురుషోత్తమ మహాకవి .

నీ కథా కావ్యం నిర్మించి బమ్మెర పోతన ,నీకు అర్పణ గా అన్నదానం చేసి కోట సింగన ,అర్ధు లపాలిటి కల్పవృక్షం భాస్కరుడు ,నీకు కోవెలకట్టి కృత్తి వెంటి వెంకటాచలం లు మృతి చెందినా కీర్తి స్థిరులయ్యారు అని అలాతరించినవారిని మనకు జ్ఞాపకం చేశాడు .తాను కాశ్యప గోత్రుడనని ,కాసుల వంశం లో అప్పలరాజు ,రమణా౦బ లకు పుత్రుడననీ ,అద్దంకి తిరుమలాచార్య తనగురువనీ ,’’భవ తీర్ధ మరందపాన ద్విరేఫా య మాన మానసు డను,-మాన్యహితుడ –పురుషోత్తమాఖ్యు౦డ-పూల్దండ వలె నీకు శతకంబు గూర్చితి శాశ్వతముగ-చిత్త గింపుము నీ పాద సేవకుడను –భావజ విలాస హంసల దీవి వాస –లలిత కృష్ణాబ్ధిసంగమ స్థల విహార –పరమ కరుణాస్వభావ గోపాల దేవ’’అని నూరవ పద్యంతో హంసల దీవి శతకం ముగించాడు కాసుల పురుషోత్తమ కవి .

శతకమంతా ఉదాహరి౦పదగిన పద్యాలే. ఆయన భావుకతకు పరమ భక్తి తాత్పర్యాలకు వర్ణనా వైదుష్యానికి ,ఔచిత్య ప్రకర్షకు ,ఆర్తికి అద్భుత శయ్యా సౌభాగ్యానికీ ,కృష్ణాప్రవాహ సదృశ పద్య ఝరి కి అబ్బురపడతాం .ఆశ్చర్యా౦బు ధిలో మునిగి తేలుతాం .హంసల దీవి కృష్ణా సంగమ పవిత్ర స్నానం చేసినంత అనుభూతి పొందుతాం . కవీ, మనమూ ధన్యులం . ఇప్పుడు శ్రీ వేణుగోపాల స్వామి ఆలయ చరిత్ర తెలుసుకొందాం –

శ్రీ వేణుగోపాల స్వామి ఆలయం ఒక పవిత్ర పుణ్య స్థలం. పూర్వం దేవతలు ఈ గుడిని నిర్మించారు అని ఇక్కడి ప్రజల నమ్మకము.ఈ ఆలయానికి గాలిగోపురం ఉండదు. ఇక్కడ మాఘ పౌర్ణమి నాడు ప్రత్యేకమైన పూజలుమహోత్సవాలు, అన్నదానం జరుగుతాయి. ఈ ఆలయంలోని శ్రీ వేణుగోపాలస్వామి పిలిస్తే పలుకుతాడని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈ ప్రాంతంలో బయటపడిన శ్రీ కృష్ణుడి విగ్రహం అనుకోని కారణంగా దెబ్బతినడంతో, దానిని ప్రతిష్ఠించే విషయమై ప్రజలు ఆలోచనలో పడ్డారు. అప్పుడు వారిలో ఒకరికి స్వామి కలలో కనిపించి చెప్పిన ప్రకారం కాకరపర్రు వెళ్ళి ఓ గృహస్థుని ఇంట్లో కాకరపాదు కింద భూమిలో వున్న స్వామివారి విగ్రహాన్ని వెలికితీశారు. ఈ కారణంగానే ఆ ఊరికి కూడా కాకర పర్తి అనే పేరు వచ్చి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ బయటపడిన శ్రీ వేణుగోపాల స్వామిని హంసలదీవికి తెచ్చి ప్రతిష్ఠించారు. అయితే ప్రపంచంలో ఎక్కడా కనిపించని విధంగా ఈ విగ్రహం నీలమేఘ ఛాయలో ఉండటాన్ని విశేషంగా చెప్పుకుంటారు.

ఈ దేవాలయం, విజయవాడ శ్రీ దుర్గా మల్లేశ్వరస్వామివారి దేవాలయానికి దత్తత దేవాలయంగా ఉంది.

ప్రత్యేక పూజలు.
ఈ ఆలయంలో వేణుగోపాలస్వామి శ్రీ రుక్మిణీ సత్యభామ సమేతుడై పూజలు అందుకుంటూ ఉన్నాడు. ఇక్కడి దేవాలయ కుడ్యాలపై రామాయణ ఘట్టాలు అందంగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. తూర్పు చాళుక్యుల శిల్పకళా వైభవానికి అద్దం పడుతుంటాయి. ప్రతి యేడు మాఘ శుద్ధ నవమి నుంచి బహుళ పాడ్యమి వరకూ స్వామివారికి బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహిస్తుంటారు. ఈ సందర్భంగా వేలసంఖ్యలో వచ్చిన ప్రజలు స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. ఆ తరువాత అక్కడికి దగ్గరలో ఉన్న సాగరంలో కృష్ణానది (తుంగ – భద్ర నదులను తనలో కలుపుకున్న కృష్ణవేణి ఇక్కడే సముద్రంలో కలుస్తుంది) క్షేత్రంలో స్నానం చేసి తరిస్తుంటారు.

ఈ ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం స్వామివారి వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు, మాఘ పౌర్ణమికి వైభవంగా నిర్వహించెదరు. మాఘ శుద్ధ త్రయోదశినాడు ఉదయం స్వామివారిని శాస్త్రోక్తంగా పెళ్ళికుమారునిచేసి ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించెదరు. చతుర్దశినాడు ఉదయం శ్రీ రాజ్యలక్ష్మీ అమ్మవారికి కుంకుమపూజను రాత్రికి స్వామివారి కళ్యాణం నిర్వహించెదరు. పౌర్ణమినాడు రథోత్సవం మరుసటిరోజున చక్రస్నానం (వసంతోత్సవం) మొదలగు కార్యక్రమాలు నిర్వహించెదరు.

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -27-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

పరిచ్ఛేదక ప్రయోగ హాస్యం

పరిచ్ఛేదక ప్రయోగ హాస్యం

ఇతరపదాల సా౦గ త్యంనుంచి విడదీస్తే ,వికృతి చెంది హాస్యం పుట్టటమే పరిచ్చేదక ప్రయోగ హాస్యం .చిగురు ఆకు కలిస్తే చిగురుటాకు .చిగురు తీసేస్తే టాకును ప్రత్యేకంగా తీసుకొంటే అది పరిచ్చేద శబ్దం అవుతుంది .’’కృపారసంబు పై జల్లెడు మోము వాడు ‘’లో జల్లెడు ను జల్లించి బయటికి తెస్తే మిగిలిన దానికి పూర్వం ఉన్న అర్ధం పోయి వేరే అర్ధం వస్తుంది .జల్లెడు మోము వాడు అంటే జల్లెడ వంటి ముఖం ఉన్న వాడు అనే అర్ధం వచ్చి హాస్యం పుడుతుంది అన్నారు మునిమాణిక్యం మాస్టారు .

  తెలుగు పాఠం చెప్పమని హెడ్ మాస్టారు మునిమాణిక్యం గారిని ఆదేశించారు ఒకసారి ..తెలుగు పంతుళ్ళ  క్లాసుల్లో కిష్కింధా కాండె అవుతోందని ఇంగ్లీష్ వచ్చినవాడు తెలుగు చెబితే గ్లామర్ కలుగుతుందని హెచ్ ఎం భావన . సిడ్దౌన్,డో౦టాక్   అని దబాయిస్తే నోరు మూసు కుంటారని ఆశ .తనకు తెలుగు లో పాండిత్యం లేకపోయినా ఎదో పెద్దాయన అడిగాడు కదా అని సరే అన్నారు మాస్టారు .కానీ తెలుగు పండితులకు ఎక్కడో కారం రాసినట్లు ఉండి ‘’సడేలే ఈయనేం చెబుతాడు ‘’అని గొణిగారు.ఆమాటకు అర్ధం చెప్పండి ,ఈ పదాన్ని విడదీయండి అని పిల్లల్ని ఎక్కేసి పంపేవారు .కొద్దికాలం అవగానే గురూ గారికి వ్యాకరణం రాదు అని ప్రచారం ఊపు అందుకొన్నది .ప్రతి తలక మాసిన వాడూ వచ్చి ప్రశ్న అడగటం ఈయన ఎదో చెప్పటం వాడు నవ్వు కొంటూ వెళ్ళటం అనే ప్రహసనం చాలా రోజులు జరిగింది .ఒక రోజు ఒక కొంటె గాడు ‘’మాస్టారూ !ల౦గూడి ‘’ అంటేఅర్ధమ్ ఏమిటండీ ?’’అని అడిగితె ఆమాట ఇది వరకు ఎన్నడూ విన్నట్లు లేక ఎక్కడిది అని అడిగితె ‘’వెంకయ్య వ్యాకరణం ‘’లోది అన్నాడు.ఇంతలో బెల్ కొట్టగా బతుకు జీవుడా అని బయట పడ్డారు .మర్నాడు కూడావాడు తగులుకొన్నాడు .ఆమాట ఎక్కడుందో తెచ్చిచూపించమన్నారు మునిమాణిక్యం .తెచ్చి చూపించగా అందులో –అ ఆ ఇఈ లంగూడి ‘’ అని ఉన్నదాన్ని చదివి నవ్వుకొని  మాటను విడదీస్తే ఎలా కొంప ముంచు తుందో తెలిసింది .లతో కూడి లంగూడి అయి తికమక పెట్టింది అన్నారు మాస్టారు .

  మరో సారి ఇంకో కుర్రాడు రావణుడి ఇంటి పేరేమిటి అని అడిగితె ఆకాలం లో ఇంటి పేర్లు లేవని చెబితే ‘’కాదు మాస్టారు ‘’గాదె’’ అండీ  ‘’అన్నాడు .ఎక్కడుందో చూపించమంటే తీసుకురాగా చూస్తె ‘’గర్వించి చెడిపోయేగాదె రావణుడు ‘’అని ఉంది .సంధి తెలియక పోవటం వలన వచ్చిన చిక్కు ఇది అన్నారు మాస్టారు .’’అల్లుడా రమ్మని ఆదరంబున బిల్వ బంపుమామ  ను బట్టి జ౦ప గలమే ‘’పద్యం లో ‘’బంపు మామ ‘’చాలాకాలం తెలుగు నేలపై షికారు చేసింది అన్నారు మాస్టారు .ఇతర శబ్దాలనుంచి విడదీస్తే వచ్చే విపరీతార్ధం వచ్చి హాస్యం పుడుతుంది .ఇదికూడా శబ్దాశ్రయ హాస్యం లో భాగమే అంటారు మునిమాణిక్యం .

  శ్రీ మునిమాణిక్యం మాస్టారు గారికి కృతజ్ఞతలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-5(చివరి భాగం )

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-5(చివరి భాగం )

      అనువాద కేశవ

కేశవ సుత్ రాసిన 132కవితలలో అనువాదకవితలు 25.వీటిలో నాలుగు మాత్రమె సంస్కృతం నుంచి మిగిలినవి ఆంగ్ల కవితలనుంచి అనువదించాడు .సంస్కృత కవితల్ని మక్కీకి మక్కీ అనువాదం చేశాడు .కాళిదాసు రఘు వంశం ఏడవ సర్గ లో 5నుంచి 12వ శ్లోకం వరకు అనువాదం చేసి తనకవిత్వానికి శ్రీకారం చుట్టాడు .భారవి కిరాతార్జునీయం మొదటి సర్గలో 26శ్లోకాలు అనువదించాడు .ఇది కొంత మెరుగుగా ఉంది .మరి రెండు సంస్కృత కవితలు అందులో ఒకటి హాస్య స్ఫోరకమైనదానినీ మరాఠీకరించాడు .

  ఆంగ్ల కవితను వాదం లో విలియం డ్రమండ్ రాసిన –డత్ దెన్ ది వరల్డ్ గో దస్,ది లెసన్స్ ఆఫ్ నేచర్ కవితలు ,ఇబి బ్రౌనింగ్ రాసిన –వర్క్ ,షేక్స్పియర్ రాసిన –లవ్, సిన్స్ బ్రాస్ నార్ స్టోన్,పోస్ట్ మార్టెం కవితలు ,ధామస్ హుడ్-ది డెత్ బెడ్ ,అలాన్ పో-డ్రీం విదిన్ ఎ డ్రీం,ఎమర్సన్ –ది అపాలజీ ,స్కాట్ –కుపిడ్ అండ్ కాన్ పోస్పే ,జాన్ లిలే ,లేహంట్ రాసిన –రాన్డీన్ లను ఆంగ్లం నుంచి అనువాదం చేశాడు ,జర్మన్ కవి గోథె రాసిన –ఎ లిటిల్ రోజ్ఆన్ ది హీత్ ,విక్టర్ హ్యూగో కవితలు –ది బట్టర్ ఫ్లైస్ ఆజ్ వైట్ ఆజ్ స్నో ,నెపోలియన్ లిపెటిట్ లను వాటి ఆంగ్లమూలాలను అనుసరించి అనువదించాడు .ఇంగ్లీష్ కవితలను అనుసరించి లాంగ్ ఫెలో కవిత –దిఓల్డ్ క్లాక్ ఆన్ ది స్టేయిర్స్,అలాన్ పో –రావెన్ ,జాన్ డ్రై డెన్ కవిత –అలేగ్జా౦డర్స్ ఫీస్ట్ ఆర్ దిపవర్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ లను ప్రతిభావంతంగా అనువదించాడు .అవన్నీ సర్వోత్తమాలు అన్నారు పట్వర్ధన్, జోగ్ వంటి విమర్శకులు . 

                             కేశవ సానెట్

   మరాఠీ కవిత్వం లో ‘’సానెట్ ‘’ను ప్రవేశ పెట్టిన ఘనతకేశవ సుత్ దే.మయూరాసన్ ,ఆణీతాజ్ మహల్ సానెట్ ను 13-11-1892లో రాశాడు .సానెట్ లో 14పంక్తులు ఉంటాయి కనుక మొదట్లో ‘’చతుర్దశ పది ‘’అన్నాడు .తర్వాత సానెట్ అనే పిలిచాడు. దుర్ముఖ్ లేలా కూడా సానెట్ వంటిదే .ఇందులో 16పాదాలు పెట్టాడు .మిల్టన్ ,షేక్స్ పియర్ పద్ధతినే కేశవ పాటించాడు .ఈ అనువాదాలతో ఆయన విశాల దృక్పధం ,ఉదారహృదయం తెలుస్తుంది ,ఈ సానెట్ లు తర్వాత మరాఠీ కవిత్వం లో అ౦తర్భాగం అయింది.తర్వాతకవులు సానెట్ ధోరణిలో వీరగాధలు ,లఘు కావ్యాలు రాశారు .ఈ శైలికి కేశవ్ మార్గదర్శి .

     కొత్తదారులు

అక్షర గణాల కంటే మాత్రా గణాలపై మక్కువ చూపి ,నాలుగుపాదాల కవిత్వం కాక వాటి  సంఖ్య నతిక్రమించి కవితలల్లాడు .హిందీ ‘’దోహా’’ ను మధ్యయుగ కవి మోరోపంత్ అనుసరించాడు .మళ్ళీ కేశవ్ దాకా ఎవరూ దాని జోలికి పోలేదు .మత వేదాన్తాలకు ఉపయోగించే ఛందస్సు ను వాస్తవికత ,సంఘ సంస్కరణ కు వాడాడు .లిరిక్ లో ఉండే మాత్రా సామ్యాన్ని కూడా వదిలేసి పాదాలను పల్లవిగా మాటిమాటికీ ఉపయోగించాడు .భావాన్ని బట్టి పాదాలను సాగదీశాడు కూడా .. అంత్యప్రాసలలో కొత్త ప్రయోగాలు చేశాడు . ‘’తుతూరీ అంటే బాకా ,ఘూ బడ్-అంటే గుడ్లగూబ కవితలలో మొదటి మూడు పాదాలకు ఒక అంత్య ప్రాస ,చివరి మూడు పదాలకు వేరొక అంత్యప్రాస వాడాడు .స్వర సంబంధ అంత్య ప్రాసలకూ ఇంగ్లీష్ కవుల్లాగా ప్రాదాన్యమిచ్చాడు .గుడ్డిగా ఎవర్నీ అనుకరించలేదు .’’శబ్ద ప్రయోగ కవి’’ అన్నాడు కేశవ్ ను పట్వర్ధన్ .శబ్దాశ్రయ కవిత అనువాదానికి లొంగదు .

 విమర్శనాత్మక ధోరణి

హాస్యానికి విముఖుడు అయినా ఇతరుల హాస్యాన్ని  ఆస్వాదించే సహృదయత ఉంది   .’’లోకం మూర్ఖుల మయం –వారిని చూడకుండా ఉండాలంటే తలుపులు మూస్తే సరిపోదు –తాను  ముఖం చూసుకొనే అద్దాన్ని పగల గొట్టాలి ‘’అన్నాడు అని బోల్యోకవితను అనువదిం చాడు .కేశవ కు ము౦దు దాకా సామాన్యుడు కవితా వస్తువు కాలేదు .అది అతనితోనే మొదలైంది .అతని కవితలో నిగూఢ జిజ్ఞాస ,అనంతత్వం పై అభిమానం కనిపిస్తాయి .దేవీ దేవతల గురించి ప్రత్యేకంగా రాయకపోయినా, ఆధ్యాత్మిక జిజ్ఞాస అతని కవిత్వం లో అంతర్వాహినిగా ఉంటుంది .’’నూతన మానవతా వాదాన్ని’’ ఆవిష్కరించాడు .కనుకనే అతనికవిత శ్రేష్టం విశ్వ జనీనం అయింది .

   చుట్టూ క్రౌర్యం నిర్దాక్షిణ్యత ఉన్నా నిరాశ పడనికవి కేశవ.అతని సౌందర్య భావం స్థిరం, శాశ్వతం .ప్రేమతో మృత్యువును ,కరుణ తో క్రౌర్యాన్ని జయించ గలడు .కాళ్ళకింద పచ్చిక కప్పిన భూమిని ,నెత్తిమీద నీలాకాశాన్ని ప్రేమించటం తప్ప దేన్నీ కోరడు..’’ఛందశ్శిల్ప నూత్న ప్రయోగ కర్త’’ అతడే .మరాఠీ కవిత్వ శైలికి ,విషయం పట్ల చెలరేగిన విప్లవ భావాలకు అతడే’’ ఊట బుగ్గ ‘’అన్నది ప్రముఖ విశ్లేశషకురాలు కుసుమావతీ దేశ పాండే .

   నవ సైనికుడు కేశవ

 ‘’నవ్యయుగ నవ సైనికుడిని నేను –నన్నెవరూ ఆపలేరు –ఏజాతికీ  చెందిన వాడినీ కాను –విశ్వమంతా వ్యాపించిన పతితులలో నేనూ ఒకడిని –సర్వత్రానాసహోదరులే గృహ చిహ్నాలే –అందరూ నా వాళ్ళే –నేను వాళ్ళ వాడినే –విశ్వాన్ని దర్శించి ఆరాధించి నన్ను నేను  ఆరాధించు కొంటాను –కాలం శాంతి సామ్రాజ్య స్థాపన కోరుతుంది-దానికి అవతరించిన ప్రవక్తను నేను –నవ సైనికుణ్ణి నేను ‘’అని గొప్ప కవిత రాశాడు బహుశా మన అనుభూతికవి తిలక్ కు ఈకవిత ప్రేరణగా నిలిచిందేమో నని పిస్తుంది .

  ‘’మేమంతా ఈశ్వరుని ప్రేమపాత్రులం –ఈ భూమిని మాకు ఆడుకోవటానికిచ్చాడు ‘’మరోకవిత –‘’నాకొక బాకా తెచ్చివ్వు –ప్రాణవాయువుతో ఊది ఆకాశాన్ని బద్దలు చేస్తా ‘’ మరోటి –‘’పాతని చావనీ –భవిష్యత్తు పిలుపు విను – సంఘ శక్తి పునాదుల్ని –పూర్వాచారం చీలికలు చేసిపగుళ్ళు   రేపింది-నిస్వార్ధ ప్రేమతో దాన్ని నింపి నిర్మించాలి –వెనకాడ కండి –ధీరులు కష్టాల్లో ఉత్సాహం పొందుతారు –ధర్మం సుస్థిరం అన్న దాన్ని మూర్ఖులు విస్మరించారు .సమానత్వ పతాక ఎత్తండి ‘’అని గర్జించిన దేశభక్త వీరకవి కేశవ సుత్.

  ఆధారం –మొదటిఎపి సోడ్  లోనే చెప్పినట్లు –  ప్రభాకర్ మచ్వే మరాఠీ లో రాయగా ,శ్రీ ఎస్ .సదాశివ తెలుగులోకి అనువాదం చేస్తే ,కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమి 1970 లో ముద్రించిన ‘’కేశవ సుత్..

  మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

క్లిష్ట పద ప్రయోగ హాస్యం

క్లిష్ట పద ప్రయోగ హాస్యం

 యమక ,అనుప్రాస లతో వాక్యానికి శబ్ద వైచిత్రి సాధింఛి హాస్యం పుట్టించవచ్చు .చేకానుప్రాస ,లాటాను ప్రాసలను  సంధించి ,హాస్యం రాబట్ట వచ్చు .’’మిష్టర్ కిష్టాయ్ కష్టపడి చదివి ,ఎష్టాగో అష్టా మేష్ట్రిక్లేషన్ ఫష్టున పాసై ,అష్టకష్టాలు పడి ,ఆగష్టులో జష్టుపక్షం రోజులుండే మాష్టరీ పని అతి కష్టం మీద సాధించి ,,పనిలో చేరి శిరో వేష్టనంధరించి  డష్టరు  చేత్తో పుచ్చుకొని ,దిష్టి బొమ్మలాగా తయారయ్యాడు’’ అని ఉదాహరించారు మాష్టారు మునిమాణిక్యం గారు .ఇందులో శబ్దాల గడ బిడ తప్ప వేరే ఏమీ ఉండదు .చాటుపద్యాల్లో ఇలాంటి హడా విడి చాలా ఉంది .ఒక ఉదాహరణ –  ‘’నీళ్ళకు నిర్రి తోళ్ళకును ,నేతికరెళ్ళకు దొడ్డ యుత్తరేరేన్-వ్రేళ్ళకు,దర్భ ముళ్ళ కును , వేదపు నోళ్లకు .,సన్న కుట్టు వి -స్తళ్ళకు రావి పేళ్ల కనిశంబును ,మళ్లకు పప్పు కూర పచ్చళ్ళకు ,రాగి బిళ్ళలకు సంతత మందుదురాంధ్ర వైదికుల్ ‘’.ఇందులో ఏముంది దేవటానికి అనుకొంటే ఏమీ ఉండదు. రచనలో చమత్కారం చూడటానికి ఆసక్తి ఉండాలి .అసలు అర్ధం చేసుకొనే కోరిక ముఖ్యంగా ఉండాలి .చంద్రుడిని చూసిసముద్రం ఉప్పొంగినట్లు ,వికృత దర్శనం తో రసవాహిని పొంగిపోరలెత్తెస్వభావం ఉండాలి అన్నారు అనుభవంతో మాష్టారు .ఇందులో యమకాదులు హాస్యానికి ఉపయోగపడ్డాయి శబ్దాశ్రయ హాస్యం లో ఇది ఒక అంతర్విశేషం అన్నారు మునిమాణిక్యం .అలాగే శ్రీనాధుని ‘’చిన్న చిన్న రాళ్ళు చిల్లర దేవుళ్ళు –నాగులేటి నీళ్ళు నాపరాళ్ళు –సజ్జ జొన్న కూళ్ళు సర్పంబులును , తేళ్ళు –పల్లెనాటి సీమ పల్లెటూళ్ళు’’చాటువుకూడా .ఇందులో అక్షరా వృత్తి తీసేస్తే పేలవమై పోతుంది .శబ్దాల హడావిడే తప్ప సరుకు లేదు .చిన్న పిల్లల పాట ఒకటి ఇలాగే నడుస్తుంది –‘’అక్కల కర్ర ,ముక్కల పీటకూర్చో వదినా కూచో –వేప చెక్క వెల్లుల్లి గడ్డ పోక తమ్మి వేసుకో –కాకి బొచ్చు గచ్చర కాయ మెక్కి విందు తీర్చుకో –అల్లి తుట్ట మర్రి రొట్ట పైట వేసి కట్టుకో –ఉల్లి పూలు నువ్వు చేరుకొప్పునిండా పెట్టుకో –అత్తమాట కొత్తకుండ సవతి పోరు దిద్దుకో –ఆలగోలు బాలగోలు రవ్వ వదిన మాన్పుకో ‘’ .అర్ధం లేకుండా కూడా శబ్దాన్ని ఆవృతం చేయవచ్చు .ఉదాహరణ –నిరక్షర కుక్షీ గండ భేరుండ పక్షీ .శీతాంశు కులావతంస సీతమ్మ మొగుడా.ఆకర్నాంత విశాల నయనా –  వల్లభ రసాయనా ‘’వగైరా .

  మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -25-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-4

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-4

      ప్రకృతి కవి కేశవ

కేశవ సుత్ కు ప్రకృతికి విషాద అనుబంధమేదో ఉంది .రమణీయ కొంకణ్ తీరాన్ని మాతృదేవి ఆరాధనతో తనివితీరా వర్ణించాడు కవితలలో .కాళిదాసు ఋతు సంహారాన్ని గుర్తు చేస్తూ ‘’పర్జన్యావ్రత్ ‘’దీర్ఘ కవిత రాశాడు .దివాళీ కవితలో శరత్ వర్ణన చేశాడు .పువ్వుల్ని సీతాకోక చిలకల్ని ప్రతీకలుగా వాడాడు .ప్రాచీన రుషిలాగా’’అరణ్యాలలో నిత్య యౌవనం లసిస్తుంది .మహోదాత్తత శాశ్వతంగా దొరుకుతుంది .దివ్యమైన సత్ ఎప్పుడూ పునరావృత్త మౌతుంది . దిగంతాల దూర తీరాలలో మనిషి స్వభావానుశీల రూపసౌన్దర్యం దర్శిస్తాడు ‘’అంటాడు .ప్రకృతిలో ఈ కవి ఉపశాంతి పొందాడు .’ఎన్నో సార్లు మనసు విరిగి –ఆశలుచచ్చిపోగా –వాటిని వెతుక్కుంటూ ఏకతార మీటుకొంటూ నిర్జ రారణ్యాలలోకి  వెళ్ళాలి’’.అతనికి ప్రకృతికి ఉపదేశకునిగా ,సహచరుడుగా అనిపిస్తుంది కానీ క్రూరంగా మాత్రం కాదు .’’’సుడిగాలిలో గిరగిరా తిరుగుతూ సచ్చిదానందంలో లయం కావాలని ఉంది ‘’అన్నాడు .వాగులు గుట్టలదగ్గర జీవితా దర్శం కనిపించి రమింప జేస్తుందని అంటాడు .నదీ తీరం లో అద్భుత తత్త్వం మహోదాత్తత దర్శిస్తాడు మబ్బు తునక నుంచి గతం లో లీనమై పరవశిస్తాడు ..

    సమకాలీన మరాఠీ కవులలో రెవరెండ్ తిలక్ ,కేశవ సుత పిల్లలకు ,పువ్వులకు చెందిన కవులు .బాలకవి ధోమ్రే ప్రకృతి ఒడిలో పాప . కేశవ తర్వాత కాల కవితలలో మనిషికి ప్రకృతికి మధ్య ఘర్షణ కనిపిస్తుంది .పువ్వు ధూళి అయినట్లు రవిబింబం –కరాళతరంగాలలో లయించి ‘’నట్లు కనిపించింది .దైవం పై విశ్వాసం ఉన్నవాడు కాదు కేశవ .కాని మిత్రుడు కిరాత్ తో ‘’ఎదో వింత మధురనాదం నాలో నాకు వినబడుతోంది ‘’అన్నాడు .ప్రకృతి పరమాత్మ అయితే ,అంతా ప్రేమ మయమే అయితే ప్రపంచం లో ఇంతదుఖం ఎందుకు ?అని ప్రశ్నించాడు .’’ఈ దృశ్యమానమైనది అంతా  స్వప్నం లో స్వప్న దర్శనం ‘’అన్నాడు .

   కేశవ ప్రేమ

‘’మరాఠీ ప్రణయ కవిత్వానికి కేశవ వైతాళికుడు ,.అతనికవితలలో ఆంగ్లకవితా చాయలున్నా ,కాళిదాస భవభూతుల కవితలలతో తనకవిత్వాన్ని అను సంధించాడు .మధ్యయుగ కవిత్వాలలో సామాజిక జీవిత స్ప్రుహలేదు .పవిత్రప్రేమ సహజ ప్రేమ ,ప్రేమ వివాహాల ప్రసక్తి కనిపించదు .వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యం స్థాపింప బడ్డాక సామాజిక బంధాలు సడలి అలాంటి కవితా భావాలకు కేశవ సుత వాణి ఉషస్సూక్తం  ‘’..అని అనిల్ దేశ పాండే (అనిల్ )వ్యాఖ్యానించాడు .సాంప్రదాయ పద్ధతికి భిన్నంగా భార్యా భర్తల ప్రణయాన్ని ‘’ప్రియే చే ధ్యాన్ ‘’కవితలో రాశాడు కేశవ .ప్రేయసి ప్రియులు ప్రణయ బంధం లో  బంధింపబడినాం’’అంటాడు మరోకవితలో .ప్లెటానిక్ ప్రేమ ను అభిమానించాడు .’’ప్రేమను నిన్నూ తప్ప వేరే ఏదీ ఆలోచించను ‘’అన్నాడు ఇంకో కవితలో.బాడ్లియర్ కవితలాగా ఇతని ప్రణయ కవిత కాల్పనిక లోకం లో విహరిస్తుంది .కేశవది’’నవ్య మర్మ కవిత ‘’అని కితాబిచ్చాడు దేశపాండే . ‘’జీవితపు లోతులు పరిశీలించి ,జీవితానుభవాలను ప్రయోగాత్మకం గా పరిశోధించిన తాత్విక కవి ‘’అన్నాడు ఎస్.జె.భగత్ .ప్రేమలోని వివిధ అవస్తలు వర్ణించాడు.కేశవకు పూర్వం ఉన్న మరాఠీ కవిత ‘’లావణి’’ అనే శృంగార ప్రధానమైనది.కేశవ కవిత్వం లో ప్రణయం దివ్య ప్రణయం గా పరి వర్తనం చెందింది .దానిలోని ఇంద్రచాప వర్ణాలు సన్నని విషాద రేఖనుండి వెలువడ్డాయి .’’ప్రేమదివ్యం అలౌకికం .ప్రేమ బీజం హృదయం లో మొలకెత్తి పుష్పిస్తుంది .అది బజారులో దొరికేదికాదు .ఇంకోదాని బదులుగా దొరికేదికాదు ప్రేమ .ప్రేమ వలన ప్రేమ లభిస్తుంది ‘’అంటాడు .ఇది కబీర్ దోహా వంటిదే .అచ్చంగా మన కృష్ణ శాస్త్రిగారూ ఇలానే అన్నారు . ‘’ముండ్ల పొదలు  నరికి .క్రూరమృగాలను చంపి ఆమెకోసం కోట నిర్మిస్తా .ఆమె సుఖం కోసం నా ప్రాణాలు ఇస్తా .వనలతలలలాగా ఒకరినొకరం అల్లుకుపోతాం .నరకాన్ని స్వర్గం గా మారుస్తాం ‘’అన్నాడు కవిత్వం లో .అతడిది ఆదర్శ ప్రేమ .జెన్ని లేహంట్ కవితా వస్తువు లన్నీ  కేశవ కవితలో దొరుకుతాయి .

  కేశవ ప్రణయకవిత కరుణామయం .చెదిరిన కలలసమాహారం .విరహ వేదన ఉన్నా ,ఎడ్గార్ అలన్ పో ఛాయలున్నా కవిత వేదనా భరితం .’’నన్ను దుఖం తో పొంగి పోరలనీ – అది నా విషాద హృదయం పై బరువు .నాగాయాలను కెలకక నన్ను వదిలి వెళ్ళు ‘’అంటాడు దేవులపల్లి లాగా ‘’ఏను అనంత శోక భీకర లోకైక తిమిరపతిని ‘’అన్నట్లుగా .13-11-1893న రాసిన కవిత లో షాజహాన్ నిర్మించిన మయూర సింహాసనం ,తాజమహల్ ల గురించి చెబుతూ ‘’మయూరాసనం ఖర్చు ఆరుకోట్లు .రాజులు దానిముందు నిలబడి చేతులు జోడించి ,తమతలలు ఆయన గుప్పిటలో ఉన్నట్లు గిలగిల లాడేవారు .గంభీర యమునా తీరం లో ప్రియురాలికోసం మూడు కోట్లు ఖర్చు చేసి ‘’ప్రేమమందిరం’’ కట్టించాడు .దొంగలు సింహాసనం ఎత్తుకుపోతే ,ఆ తాజసుందరి జ్ఞాపకాలలో నిలిచి ఉంది .మనిషీ నీ పనుల పర్యవసానం ఇదే .స్వార్ధ ప్రకృతికి ఎంత ధూపం వేసినా పొగ ప్రపంచం నుంచి మాయమౌతుంది .ప్రేమకోసం చిన్న అగరు బత్తి వెలిగిస్తే దాని సువాసన విశ్వమంతా వ్యాపిస్తుంది ‘’.సుకుమార శైలితో ,సున్నిత కవిత్వం తో మరాఠీ ఆధునిక ఉత్తమ ప్రణయ కవిత్వాన్ని రాసిన యుగ కర్త కేశవ సుత్.

  సమాజ వ్యవస్థ పై తిరుగుబాటు

‘’నవ సిపాయి ‘’,తుతారీ ,స్పూర్తి ‘’అనే మూడు కవితలు మించి రాయకపోయినా కేశవ ఆమరుడు అయి ఉండేవాడు ‘’అన్నది శ్రీమతి చారు శీల గుప్తే .ఈ మూడూ అంతకు పూర్వం లేని విప్లవభావ కవితలే .దురాచారాలను తూర్పారబట్టి మానవతా వాదానికి కేతనమైన కవితలే .ఇతడి దేశభక్తి కవితలన్నీ 1890కి ముందే రాసినవి .వీటిలో రాజకీయ ప్రసక్తి లేదు .గతాన్ని తవ్వి బుజాలు ఎగరేయకుండా వర్తమానంలోని అసమానతలు దృష్టికి తెచ్చాడు కేశవ .అతడు విప్లవవాదికాడు.’’ఉత్క్రాంత వాది’’.కాలం కంటే ముందు ఆలోచించిన వాడు .ప్రగతి పధగామి .నిర్దేశకుడు కాదు .సర్వమానవ సమానత్వం సౌభ్రాతృత్వం ,స్వాతంత్ర్యం కోరినవాడు కాని రాజకీయ వాది కాదు..

  పిల్లల చిత్తాన్ని ఆకర్షించకుండా బెత్తాలతో భయపెట్టే క్రూర చండామార్క గురువులపై –‘’కటిక వాడి వృత్తిని ఎందుకు తీసుకోన్నావ్ ?పసివాడిని అంత  రాక్షసంగా హింసించే హక్కు నీకెవరిచ్చారు “”అని గద్దించాడు ఒక కవిత లో .భారత దేశ పరిస్థితులను అవగాహన చేసుకొని ‘’ఏకా భారతీయాచే ఉద్గార్ –ఒక భారతీయుని మాట ‘’అనే కవితలో ‘’సూర్యుడు ఉదయించి చాలా పైకి ప్రాకినా-మా భాగ్య సూర్యుడు పైకి ప్రాకే దెప్పుడు ?క్షీణత కారు చీకటై కమ్మేసింది –పరతంత్రులమైనమాకు చూడటానికి కళ్లు వినటానికి చెవులు లేనే  లేవు ‘’అన్నాడు ..ఈదాస్యం ఎప్పుడు తొలగుతుంది పంజరం నుంచి ఎప్పుడు బయటపడతాం-మా జాతికి పూర్వ వైభవం ఎప్పుడు ?”’అని బాధ పడ్డాడు .పాశ్చాత్య భావాలను నిరసిస్తూ’’ఏక్ ఖేడే’’కవితలో ‘’ఇవి చిన్న గుడిసేలే కానీ –సుందర సౌధాలు కావు –అక్కడ రోగాలు కాపురం ఉంటాయి –ఇక్కడ ఉండవు –రోగం సుకుమారమైనది –అది పరుపులపై పడుకొంటుంది –పూరి గుడిసెలో ముతక గొంగళిపై ఎలా పడుకొంటుంది ?-ఈ గుడిసెలలో మంచి కృషీ వళురు నివశిస్తారు ‘. కీర్తి అంటే ప్రజల తలలపై తురాయిగా చేరిన పక్షి ఈక –పక్షి తూటా దెబ్బతగిలి పడిపోతెనేగా , ఈక లభించేది ?’’అన్నాడు .గాంధీ గారి ‘’పల్లెలకు తరలండి ‘’నినాదానికి కేశవ కవిత మార్గ దర్శి .టాగూర్ కూడా ‘’మాతిర్ డాక్’’లో ఇదేభావం చెప్పాడు .’’నేను ఈ ప్రపంచ కోలాహాలాన్ని వదిలేసి ప్రశాంత పల్లెటూరికి వెడతాను ‘’అన్న హాలీ  కవిత కూడా ఇలాంటిదే. దీనినే ‘’కాల్పనిక పలాయన వాదం ‘’అంటారు .’’ప్రతి పలాయనం ఒక పరి పూర్ణతే ‘’అన్నాడు ఆల్డస్ హక్స్లీ ‘’ఎండ్స్ అండ్ మీన్స్ ‘’లో .

  స్త్రీ విద్యా ప్రోత్సాహం, బాల్య వివాహాల పై నిరసన ,విధవల కేశఖండనపై ఆక్షేపణా ,అస్పృశ్యతా నిరసన  లను కేశవ తనకవితలలో సూటిగా ప్రస్తావించాడు.ఇతడు సృష్టించిన కార్మికుడు ‘’ఎర్ర కామ్రేడ్ ‘’కాదు .అప్పటికి ఇండియన్స్ కు కారల్ మార్క్స్ ఎవరో తెలీదు .అన్ని రంగాలలో దేశం అభివృద్ధి చెందాలనే కేశవ తపన ,ఆ కాంక్ష .  

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -25-11-21-ఉయ్యూరు  

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

శ్లిష్ట పద ప్రయోగ హాస్యం

శ్లిష్ట పద ప్రయోగ హాస్యం

పదాలను శ్లేషించి విశేషార్ధం   సృష్టించటం మనకావ్యాలలో పుష్కలం .శ్లిష్టపద ప్రయోగం వలన హాస్యం పుట్టించటం చాలా అరుదే .దీనినే ఇంగ్లీష్ లో ‘’పన్’’అంటారు .ఉదాహరణ –ఒకాయన చాలా అప్పులు చేసి చచ్చాడు .అప్పులవాళ్ళు వచ్చి తమకు రావల్సిన ఆస్తి  వశం చేసుకొని అతని భార్య పిల్లలమీద కొంత దయ చూపి కొంత ఆస్తి వదిలేశారు .ఇంతలో ఆ చనిపోయిన ఆయన స్నేహితుడు వచ్చి ‘’మా వాడు చనిపోయాడు కనక బతికి పోయాడు .బతికి ఉంటె అన్యాయంగా చచ్చేవాడు ‘’అన్నాడు .ఇక్కడ చావటం బతకటం ఒకచోట ఒక అర్ధం లో మరో చోట వేరే అర్ధం లో వాడబడి హాస్యాన్ని చిందించిందని మునిమాణిక్యంమాస్టారు ఉవాచ .

హాస్య బ్రహ్మ’’ భకారా’’ అంటే భమిడి పాటి కామేశ్వరరావు గారు ఒకసారి ‘’మనకవులు బతికి ఉన్నన్నాళ్ళు చచ్చినట్లుండి,చచ్చాక బతకడం మొదలు పెడతారేమో ‘’అన్నారని మాస్టారన్నారు.పూర్వ కవుల  సంభాషణలో ఎంత హాస్యం దొర్లిందో  మనకు దాఖలాలు లేవన్నారు .ఆ సంపద గాలికి కొట్టుకు పోయిందనీ ,కాలం మింగేసింది ,చాటువులలో కొద్దిగా మిగిలింది అనీ  బాధపడ్డారు మునిమాణిక్యం.శ్రీనాధుడు పల్నాడులో తిరుగుతూ నీటి ఇబ్బంది చూసి శివుడిని ప్రార్ధిస్తూ ‘’సిరిగలవానికి చెల్లును –తరుణుల పది యారు వేల దగ పెండ్లాడన్ –తిరిపెమున కిద్దరాండ్రా పరమేశా గంగ విడువు పార్వతి చాలున్ ‘’అని చెప్పిన చాటువు లోకం లో బాగా క్లిక్ అయింది .ఇక్కడ గంగ శబ్దం శ్లేషించబడి చమత్కారమై హాస్యంపుట్టింది .

 సిడ్నీ స్మిత్ అనే ఆంగ్లేయుడు వీధిలో నడుస్తుంటే ఎదురెదురు ఇళ్ళల్లోని ఆడవాళ్ళు పోట్లాడుకోవటం ,ఇద్దరి మధ్య రోడ్డు ఉండటం చూసి  ‘’It is impossible for those women to agree since they are arguing  from different premises ‘’అన్నాడు ఇక్కడ ప్రిమిసేస్ అనే మాట శ్లేష పొంది౦ది .ఒక అర్ధం ఆవరణ అయితే మరో అర్ధం తర్క శాస్త్రం లో వాదనకు ప్రాతిపదిక అని అర్ధం అని మాస్టారు విశ్లేషించి చెప్పారు . ఇలాంటిదే తెలుగులో ఒక సంగతి ఉంది .ఒక పెద్దాయన అన్ని విషయాలు పకడ్బందీ గా చూసుకొని చనిపోయాడు .స్మశానానికి తీసుకు వెళ్ళటానికి శవ వాహకులు దొరకలేదు .అక్కడే ఉన్నాయన మిత్రుడు ‘’మా వాడు బతికి ఉన్నప్పుడూ నిర్వాహకుడే ,చనిపోయినా నిర్వాహకుడే అయ్యాడు ‘’అన్నాడు ఇందులో శబ్ద చమత్కారం ఉత్తమహాస్యం కాకపోయినా ,హాస్యపు పలుకు బడే అని పిస్తుంది .

  శ్లిష్టా సీతారామ శాస్త్రి గారు గుంటూరు మిషన్ కాలేజిలో పని చేసేవారు .ఒక రోజు ప్రిన్సిపాల్ ఆయన్ను పిలిపించి ‘’మీకు ఎన్నేళ్ళు ‘’అని అడిగితె ‘’తిమ్మిదేళ్ళు’’అన్నారు అంటే 63 అని ఆయన అభిప్రాయం .శివ శంకర శాస్త్రి గారు ఒకసారి బందర్లో ఉన్న మునిమాణిక్యం గారింటికి  వచ్చి దొడ్లో అరటి చెట్ల దగ్గర ఆడుకొంటున్న వారబ్బాయిని ‘’ఏం చేస్తున్నావురా ?’’అని అడిగితె ,వాడు ఆడుకొంటున్నాను అని చెబితే శాస్త్రిగారు ‘’రంభతో క్రీడిస్తున్నావురా ‘’అన్నారట రంభ అంటే అరటి చెట్టు అనే అర్ధంకూడా ఉంది .రంభ ,క్రీడించటం రెండు పదాలు శ్లేష పదాలు .

 ఒకసారి రావూరు వెంకట సత్యనారాయణ రావు గారు ఎవరినో ‘’చంద్రమతి ,సుమతి ఉన్నారా ?’’అని అడిగితె ‘’ఆడవాలళ్ళా అండీ ‘’అని అడిగితె రావూరు ‘’ఆడవాళ్లకు కాక మగాళ్ళకు’’ మతి’’ఎక్కడు౦దయ్యా ?’’అన్నారు ఇదో రకం శ్లేష అన్నారు మాస్టారు .ఈ శాబ్దిక హాస్యం అత్యున్నత హాస్య౦ కిందకు  రాదు అని కొందరు అంటారు .ఒక ఇంగ్లీష్ గ్రంధ కర్త ‘’It cannot be denied that an adroit play upon words rarely fails to make the reader smile .But punning pure and simple cannot reach a high standard of humour and should be indulged in with great discretion and very sparingly ‘’ అన్నాడని మునిమాణిక్యం మాస్టారు చెప్పారు.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-11-21-ఉయ్యూరు  

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-3

మరాఠీ నవకవిత్వ మార్గ దర్శి –కేశవ సుత్-3

పేదరికం వలన మెట్రిక్ తర్వాత చదవలేక పోయిన కేశవ సుత్ 1890లో ఉద్యోగం కోసం బొంబాయ్ వెళ్లి ఎవరినీ అర్ధించకుండా ఒక మిషన్ స్కూల్ లో టీచర్ గా చేరాడు.జ్ఞానోదయ పత్రికలోనూ పని చేశాడు .తర్వాత దాదర్ న్యు ఇంగ్లీష్ స్కూల్ టీచర్ గా నియుక్తుడై ,ట్యూషన్లు కూడా చెప్పాడు .ఇంత చేసినా  నెల రాబడి 25రూపాయలే .ఇష్టం లేకపోయినా బొంబాయి లోనే స్థిరపడాలని 1893లో నిశ్చయం చేసుకొని ఉండిపోయాడు .’’ఆత్మావలోకన్ ‘’అనేస్వీయ చరిత్ర కవిత లో  కుటుంబ కలహాలు తెలియజేశాడు 1819 లో కళ్యాణ్ లో ఇంగ్లీష్ స్కూల్ టీచర్ గా చేశాడు .కొద్దికాలం కమిష రేట్ లో గుమాస్తా గా ఉన్నాడు .తనకు ఇష్టం లేకపోయినా కరాచీకి బదిలీ చేస్తే రిజైన్ చేశాడు .మోర్స్ కోడ్ ను అధ్యయనం చేశాడు. 1893లో సావంతవాడి లో టీచర్ చేశాడు .

  బొంబాయి లో ఉండగానే కాశీనాథ రఘునాధ మిశ్ర ,జనార్దన ఢోండో.భా౦గలే బాలకృష్ణ కాలేల్కర్ అనే యువ రచయితలూ సంపాదకులతో పరిచయం పొందాడు .1895లో స్థాపింపిబడిన మనో రంజన్ మాసపత్రికలో కవితలు రాశాడు .భా౦గలే ఆపత్రికలో బంకిం చంద్ర చటర్జీ బెంగాలీ నవలలను , గుజరాతీ నవలను అనువాదం చేశాడు .బంకిం రాసిన’’ ఆనంద మఠం’’నవల 1894లో ‘’ఆన౦దాశ్రమం ‘’పేరుతొ మరాఠీ లోకి అనువాదం చెందింది .మన జాతీయ గీతం ‘’వందేమాతరం ‘’ఈ నవలలోనిదే .కేశవకు డా కాశీ నాథ హరిమోదక్ ,కిరాత్ ,గజానన్ భాస్కర వైద్య కవులతోనూ పరిచయం కలిగింది .వైద్య సోదరుడు కేశవ సుత ఊహా చిత్రాన్ని పెన్సిల్ తో గీశాడు .ఆర్య సమాజ,క్రైస్తవ సమాజ సమావేశాలకు వెళ్లి ఆసక్తిగా వినేవాడు కేశవ .1896లో బొంబాయి లో ప్లేగు వ్యాధి విపరీతం గా వ్యాపించటం తో ఖాందేశ్ లోని భాద్గాం కు వెళ్ళాడు .భార్యా పిల్లల్ని మామగారింట చాలీస్ గావ్ లో ఉంచాడు .మామగారి సలహాతో ఖాండ్ గావ్ లో నెలకు 15 రూపాయల జీతం తో టీచర్ గా చేరాడు .1897నుంచి 1904వరకు అక్కడే ఉంటూ ,1998లో ట్రెయినింగ్ స్కూల్ లో చేరి పాసై ,1901లో ఫైజ్ పూర్ హిందూ హైస్కూల్ హెడ్మాస్టర్ అయ్యాడు కేశవ .ఇంగ్లీష్ బోధించేవాడు .దురదృష్టం వలన అక్కడా ప్లేగు వ్యాపించగా ,మేనేజిమెంట్ తో పడక బదిలీ కోరగా1904 న దార్వార్ హైస్కూల్ కు మరాఠీ టీచర్ గా  ట్రాన్స్ ఫర్ అయ్యాడు

 ఖాందేశ్ లో కవితా ప్రచురణ లక్ష్యంగా ‘’కావ్య రత్నావళి ‘’అనే పత్రిక ఉంటె దానికి తనకవితలు పంపేవాడు కేశవ .దాని సంపాదకుడుకవితాభిరుచిఉన్న  నరసింహ ఫడ్న వీస్  ‘’మా పత్రిక గర్వించదగ్గ పంచ రత్నకవులలో కేశవ సుత ఒకడు ‘’హరప్ ళేతీ, శ్రేయ ‘’అనే అతనికవితనుచివరి సారిగా మా పత్రికలో ప్రచురించాం .స్వతంత్ర భావాలతో భావౌన్నత్యం ఉత్క్రుష్టత తో అందర్నీ ఆకర్షించాడు .అతని చిత్తవృత్తి ఆచరణ సాధ్యం కానిది .మానసిక స్థితి ఆస్థిరం .సిగ్గు ఎక్కువ ఎప్పుడూ కలిసి మేము అతనితో మాట్లాడలేక పోయాం ‘’అని 1905చివరి ‘’కావ్యావళి’’ లో రాశాడు .

 కేశవ బాంబేలో ఉండగా పరిచయమైన మహారాష్ట్ర బైరన్ కవి గా ప్రసిద్ధుడైన  వినాయక జనార్దన్ కాన్దీకర్ కవి కేశవ లాగానే సామాజిక హింస ,రాజకీయ దాస్యం లను వ్యతిరేకించాడు .జీవిత చరమాంకం లో కేశవ కొంత సుఖం అనుభవిస్తూ ,ప్రకృతి శోభను ఆస్వాదిస్తూ ,కవిత్వ తత్వ సమాలోచనచేస్తూ ,ఉద్గ్రంథ పఠనం చేస్తూ గడిపాడు .1904 ఏప్రిల్ నుంచి 18నెలలు దార్వార్ లో గడిపాడు .తనమరణం గురించి ముందే గ్రహించాడేమో 25-5-1905’’చిపులన్ ‘’అనే చివరికవిత గురించి ఒక స్నేహితుడికి జాబు రాస్తూ ‘’మనోరంజన్ లో వచ్చిన నా కవిత చదివే ఉంటావు .నా హృదయస్థితి ఎలా ఉందొ ఊహించే ఉంటావ్ .నా గుండె తాపం తో బీటలు వారింది .శాంతికి ఏది మార్గం ?’’అని మనసులోని బాధను చెప్పుకొన్నాడు.

  నిజంగానే మార్గం లేకుండా పోయింది అక్టోబర్ చివర్లో హుబ్లీలో ఉంటున్న తన దూరపు పినతండ్రి ‘’హరి సదాశివ దామ్లె ‘’ను చూడటానికి భార్య కూతురులతో వెళ్ళాడు .నాలుగు రోజుల్లో తిరిగి వెడదామనుకొన్నాడు .నవంబర్ 7 న ప్లేగువ్యాదిసోకి చనిపోయాడు .ఎనిమిది రోజులతర్వాత భార్యకూడా మరణించింది .అంత్యక్రియలు పినతండ్రే చేశాడు .ముగ్గురు కూతుళ్ళను అయనే కొంకణ్ కు పంపాడు .అందులో ఒకామె కొద్దిరోజుల్లోనేచనిపోయింది .చివరి ఇద్దరికీ పెళ్ళిళ్ళు అయ్యాయి కానీ వారి వివరాలు తెలియలేదు .

  39ఏళ్ళ విషాద జీవితాన్ని గడిపినవాడు కవి కేశవ సుత్.ఆయనకవితలలోనే ఆయన జీవితం తెలుసుకోవాలి .వార్షిక కవి సమ్మేళనాలు గురించి కేశవ ఒక మిత్రునికి ఉత్తరం రాస్తూ –‘’భావ సాదృశ్యం గలకవులు కలిసి కవితలు రాసి వినిపిస్తే బాగు౦టు౦దికానీ ,మందగాచేరితే రసాభాస అవుతుంది’’అని రాశాడు .మరో మిత్రుడికి ‘’ఒక శతాబ్దకాలం గా మరాఠీలో కావ్యం రాలేదు .మీ స్నేహితుడికి  చిన్న చిన్నకవితలను వదిలి కావ్య రచనచేయమని చెప్పు.నేను వామనుడిని .త్రివిక్రముడు అయ్యే లక్షణాలు నాలో లేవు .అందుకే నామీద నాకే అసహ్యం .చిల్లర కవిత్వ కవులను అభినందించలేను  ‘’అని రాశాడు .ఈ ఉత్తరాలన్నీ కేశవ ఇంగ్లీష్ లో రాసినవే .

  సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-11-21-ఉయ్యూరు

Posted in అవర్గీకృతం | వ్యాఖ్యానించండి