సరసభారతి ఉయ్యూరు

శ్రీ నాయని సుబ్బారావు గారి జీవిత చరిత్ర.5 వ భాగం.14.9.26.

శ్రీ నాయని సుబ్బారావు గారి జీవిత చరిత్ర.5 వ భాగం.14.9.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.28 వ భాగం.14.9.26.

–ఉన్నత విలువలను అన్వేషించండి'(త్రివేణి)

రచన: కె. రామకోటేశ్వరరావు-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ఆంధ్ర విద్యార్థి మహాసభలోని ఈ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించవలసిందిగా నన్ను ఆహ్వానించినందుకు స్వాగత సంఘానికి నా కృతజ్ఞతలు. నా నాయకులైన డాక్టర్ పట్టాభి సీతారామయ్య గారికి కేటాయించిన స్థానాన్ని స్వీకరించడానికి నాకు చాలా సంకోచంగా ఉంది. పాట్నాలో జరిగిన కాంగ్రెస్ కార్యవర్గ సమావేశాల వ్యవధి విషయంలో అనిశ్చితి లేకపోయి ఉంటే, మీరు నాకంటే వయసులో పెద్దవారైన, అనుభవజ్ఞులైన మరియు సాటిలేని మేధావి అయిన ఒక అధ్యక్షుడిని ఆహ్వానించి ఉండేవారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ గౌరవం నాకు వ్యక్తిగతంగా దక్కలేదని, నా తరానికి చెందిన అత్యున్నత ఆంధ్రుడైన కోపల్లె హనుమంతరావు గారు స్థాపించిన ‘ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల’ అనే గొప్ప జాతీయ సంస్థకు ప్రస్తుత అధిపతిగా నాకు దక్కిందని నాకు ఎటువంటి సందేహం లేదు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంతో గానీ, దాని అనుబంధ కళాశాలలతో గానీ అధికారిక సంబంధం లేని వ్యక్తిని ఎంచుకోవడం ద్వారా మీరు నిజంగానే ఒక ప్రత్యేకమైన నిర్ణయం తీసుకున్నారు. అయితే, నేను ‘త్రివేణి’ పత్రికకు సంపాదకుడిగానూ  కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గానూ ఉన్నాను; అలాగే మీ విశిష్ట ఉప-కులపతి (Vice-Chancellor) ‘త్రివేణి’ సలహా మండలిలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు కాబట్టి, సరదాగా చెప్పాలంటే, మొత్తం విశ్వవిద్యాలయమే ‘త్రివేణి’లో ఒక భాగమని నేను చెప్పుకోవచ్చు. నా యువ మిత్రులారా! అనేక దశాబ్దాల అనుభవంతో కూడిన లోతైన జ్ఞానాన్ని పంచుకునేంత వయసు నాకు లేకపోయినప్పటికీ, మీ దృక్పథాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి  మీ ఉజ్వలమైన ఆదర్శవాదాన్ని కొంతమేరకైనా పంచుకోవడానికి తగిన వయసులో నేను మీకు దగ్గరగానే ఉన్నాను.

ఈ రోజు మరియు రాబోయే రోజుల్లో, విద్యార్థులుగా  పౌరులుగా మీ జీవితాలపై ప్రభావం చూపే అనేక సమస్యల గురించి మీరు చర్చిస్తారు. మీరు భారతదేశంలోని అత్యంత నూతన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకదానికి చెందినవారు. ప్రారంభ అడ్డంకులను విజయవంతంగా అధిగమించి, అనేక తీవ్రమైన వివాదాల దుమ్మును దులిపేసుకుని, ఈ విశ్వవిద్యాలయం అద్భుతమైన విజయాల దిశగా సాగుతోంది. జైపూర్ కవి-రాజు (poet-prince) దీనికి ప్రధాన పోషకుడిగా ఉండటం అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించిన ఆలోచనాపరుడు దీనికి ఉప-కులపతిగా ఉండటం వల్ల, ఇది గొప్ప భవిష్యత్తును ఆత్మవిశ్వాసంతో ఆశించవచ్చు. అయితే, ఇది ఆ సంవత్సరపు స్నాతకోత్సవ ప్రసంగం కాదు, కాబట్టి నేను విశ్వవిద్యాలయానికి సంబంధించిన అంశాల కంటే, యువతీ యువకులుగా మీ దృక్పథానికి అత్యంత ముఖ్యమైన విషయాల వైపు మళ్లుతాను.

విలువలు మారుతున్న, సంస్కృతుల మధ్య సంఘర్షణలు  ఆదర్శాల మధ్య ఘర్షణలు నెలకొన్న ఈ కాలంలో, ప్రతి దేశంలోని యువత చొరవ చూపే శక్తిని పెంపొందించుకోవాలి. అలాగే, ఆ సంఘర్షణలను పరిష్కరించి, ఆదర్శాల మధ్య సమన్వయాన్ని సాధించే ఒక సమగ్ర దృక్పథాన్ని రూపొందించుకోవాలి. సమస్యల తీవ్రత యువతలోని అంతర్లీన శక్తులను క్రియాశీలకం చేయాలి, వారి మేధస్సును పదును పెట్టాలి మరియు వారి భావోద్వేగాలను సుసంపన్నం చేయాలి. యుద్ధానంతర ప్రపంచంలోని ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశం ఒక కీలకమైన సంధి దశలో ఉంది. మనిషి-యంత్రం, వ్యక్తి-రాజ్యం, జాతీయవాదం-అంతర్జాతీయవాదం, వాస్తవికత-ఆదర్శవాదం, సంప్రదాయవాదం-భావకవిత్వ ధోరణి (క్లాసిసిజం-రొమాంటిసిజం) వంటి అంశాలకు సంబంధించిన సమస్యలను ఎదుర్కొని పరిష్కరించే అవకాశం భారతదేశానికి ఇప్పుడు లభించింది. భారతీయ యువతలో మేధోపరమైన సాహస స్ఫూర్తి గనుక ఉంటే, వారికి దూరదృష్టి లభిస్తుంది; అప్పుడు ప్రపంచ ఆలోచనా విధానానికి వారు అందించే సహకారం ప్రాచీన ఋషుల సహకారంతో సమానంగా, అత్యంత విశిష్టంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, నమ్మండి, ఋషుల యుగం అనేది కేవలం సుదూర గతావశేషం మాత్రమే కాదు. మన కాలంలో కూడా భారతదేశం శ్రీ అరవిందులు, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, మహాత్మా గాంధీ, సర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్  జె. కృష్ణమూర్తి వంటి ద్రష్టలకు జన్మనిచ్చింది. వీరిలో కొందరి ఆలోచనలు ఒకదానికొకటి భిన్నంగా అనిపించవచ్చు, కానీ అంతిమంగా వారి సందేశం ఒక్కటే—అదే సత్యం పట్ల అచంచలమైన అంకితభావం  ఆ మహోన్నత లక్ష్యం (vision splendid) వైపు నిష్కల్మషమైన పయనం. ఆధునిక భారతదేశానికి చెందిన ఈ ద్రష్టలు దర్శించిన సత్యంలోని వివిధ కోణాలను మీరు అధ్యయనం చేయవచ్చు; ఆ అధ్యయనంలో మీ మేధస్సు మరియు అంతర్దృష్టి (intuition) శక్తులను వినియోగించవచ్చు. ఈ బాధ్యతను మీరు విస్మరించలేరు లేదా దీని నుండి తప్పించుకోలేరు. ఒకవేళ అలా చేస్తే, దానికి తగిన మూల్యం చెల్లించుకోవాల్సి వస్తుంది. గొప్ప కన్నడ కవి మరియు పండితుడైన శ్రీమాన్ మాస్తి వెంకటేశ అయ్యంగార్ చెప్పినట్లుగా, భారతదేశం ప్రస్తుతం ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు)  అతని సోదరుల స్థితిలో ఉంది. దాహం తీర్చుకునే అనుమతి పొందే ముందు, అదృశ్య యక్షుడు అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాల్సిన పరిస్థితి వారిలో ప్రతి ఒక్కరికీ ఎదురైంది. ధర్మరాజు తప్ప మిగిలిన వారందరూ ఆ బాధ్యతను విస్మరించి మరణశిక్షకు గురయ్యారు. నేడు భారతదేశం కూడా ధర్మరాజులాగే ‘కాలపు స్ఫూర్తి’ (Time-Spirit) అడిగే ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాలి; అప్పుడే అది ‘జీవన జలాలను’ స్వీకరించగలుగుతుంది. ఈ పనిలో, ప్రస్తుతం దేశమంతటా వ్యాపించి ఉన్న నిస్సారమైన ప్రయోజనవాద భూతం మనకు అతిపెద్ద శత్రువు. విషయాల ఉపరితలాన్ని మాత్రమే చూడటం, వాటి రూపం అనే తెర వెనుకకు చొచ్చుకుపోవడానికి ప్రయత్నించకపోవడం; ప్రతి కొత్త ఆలోచనను దాని అంతిమ విలువ దృష్టితో కాకుండా, తక్షణ ఆచరణీయత దృష్టితో పరీక్షించడం; బాహ్య విజయమే కానీ అంతర్గత ఎదుగుదల కాదన్నట్లుగా మనుషులను, విషయాలను అంచనా వేయడం; ఇవన్నీ సంకుచిత దృష్టికి సూచికలు మరియు చాలా తక్కువ స్థాయి విజయానికి మాత్రమే దారితీస్తాయి. కేవలం ప్రయోజనవాద దృక్పథం యొక్క ఈ ప్రాబల్యం కారణంగానే, జీవితానికి అర్థాన్నిచ్చే విశాలత మరియు సౌందర్యం కొరవడి, మన జీవితాలు సంకుచితంగా మరియు యాంత్రికంగా మారుతున్నాయి.

మన ఈ తీవ్రమైన అస్తిత్వంలోని మరో దురదృష్టకరమైన లక్షణం భావోద్వేగాల పట్ల ఉన్న భయం. మన చిన్నతనం నుండే జాగ్రత్తగా, వివేకంతో ఉండాలని, ఎటువంటి సాహసాలు చేయకూడదని, స్వదేశంలోనూ, విదేశంలోనూ దైనందిన జీవితంలోని అతి చిన్న విషయాలలో కూడా అధికార యంత్రాంగం చెప్పినట్లు వినాలని మనకు బోధిస్తారు. ప్రమాణాల నుండి ఏమాత్రం భిన్నంగా ఉన్నా, ఏ విధమైన ప్రత్యేక ప్రతిభను ప్రదర్శించినా దానిని అనుమానంతోనే చూస్తారు. కలలు కనే, మామూలు కన్నా ఎక్కువ ఆప్యాయత చూపించే పిల్లలు జీవితంలోని ఒడిదుడుకులకు అనర్హులుగా పరిగణించబడతారు. వారిని స్థిరపడిన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా మార్చడానికి ప్రతీ ప్రయత్నం జరుగుతుంది. ప్రతి బిడ్డలోని కవిని, నటుడిని, సంగీతకారుడిని, చిత్రకారుడిని అణచివేయాలి, తద్వారా వారు సమర్థుడైన న్యాయవాదిగా లేదా వ్యాపారవేత్తగా మారడానికి ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండకూడదని భావిస్తారు. అన్ని భావోద్వేగాలు నీరసమైన సెంటిమెంటాలిటీ కాదని, మరియు ఉన్నతిని, ఉద్ధరణను కలిగించే ప్రేమ ఒక దైవదత్తమైన వరమని, దానిని నిధిగా దాచుకోవాలని మరచిపోతారు. నిజానికి, ఏదో ఒక రోజు తండ్రి, తల్లి లేదా ఆట సహచరునిపై ఉండే ఈ తీవ్రమైన ఆప్యాయత సకల జీవుల పట్ల ప్రేమగా రూపాంతరం చెందవచ్చు. యువరాజు సిద్ధార్థుడు శాక్య కన్యలందరిలో నుండి యశోధరను ఎన్నుకుని, తనలోని ఉత్తమ స్వభావపు ప్రేమను అంతా ఆమెపై కురిపించినప్పుడు, అతను అనివార్యంగా ఒక గొప్ప విధికి సిద్ధమవుతున్నాడు, దానిని నెరవేర్చడంలో భాగంగా అతను తన దయ  అనుగ్రహంతో యావత్ విశ్వాన్ని ముంచెత్తాడు. అవకాశాలను అతి జాగ్రత్తగా లెక్కించడం ద్వారా ఏ గొప్పదీ ఎన్నడూ సాధించబడదు. భావోద్వేగాల విలువను, వాటి నుండి ఉద్భవించే సాహసాన్ని గుర్తించనిది కేవలం అపరిపక్వమైన తత్వశాస్త్రం మాత్రమే. మరియు ఆత్మ సమచిత్తత, స్పష్టమైన దృష్టి విలువైనవే అయినప్పటికీ, అవి యవ్వనంలోని సుసంపన్నమైన, విభిన్నమైన అనుభవాల ఫలితాలని మనం గ్రహించాలి. జీవిత పోరాటాన్ని ఎదుర్కోవడంలో విఫలమయ్యే వారి వద్దకు అవి రావు. యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు సాహసించేంత గొప్పతనం మీలో లేకపోతే, మీరు మానసిక సమతుల్యతను కాక, ఆధ్యాత్మిక స్తబ్ధతనే పొందుతారు.

యంత్రాల ద్వారా తయారైన చౌకైన, వికారమైన  సౌందర్యహీనమైన వస్తువులతో వేగంగా నిండిపోతున్న దేశంలో, ‘సౌందర్య సందేశం’ అత్యవసరం. మన దుస్తులు, గృహోపకరణాలు, నిత్యం వాడే వస్తువులు, మనం వినే సంగీతం, చూసే నాటకాలు, అలాగే మన కర్కశమైన ప్రకటనలు మరియు గోడ పోస్టర్ల విషయంలో… ఇలా అన్నింటిలోనూ మనం ఆ ‘వికారపు ధోరణి’కి వ్యతిరేకంగా పోరాడాలి. నందలాల్ బోస్ వేసిన జలవర్ణ చిత్రాన్ని (water-colour), లేదా చికాకోల్ (శ్రీకాకుళం) ఖాదీ మస్లిన్ వస్త్రాన్ని, లేదా ఒక కారును మీరు చూసినప్పుడు…

గత కొన్నేళ్లుగా తెలుగు సాహిత్యాధ్యయనం పట్ల పెరుగుతున్న ఆసక్తిని నేను సంతోషంతో గమనిస్తున్నాను. మీలో చాలామంది యువతీయువకులు పద్యం, పాట లేదా కథల ద్వారా తమ అంతరాత్మ భావాలను వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఈ కృషిలో కొన్ని రచనలు తాత్కాలికమైనవిగానో లేదా రూపపరంగా లోపభూయిష్టమైనవిగానో ఉండవచ్చు; అయినప్పటికీ, యువ మిత్రులారా, ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేస్తూ, దానిని మన జాతి యొక్క అత్యున్నత ఆలోచనలకు  భావాలకు ప్రతిబింబంగా తీర్చిదిద్దే గొప్ప బాధ్యతను మీరు ఈ కాలంలో ముందుకు తీసుకువెళుతున్నారు. నేను రాయప్రోలు సుబ్బారావు, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు, బసవరాజు అప్పారావు, డి.వి. కృష్ణశాస్త్రి, పింగళి లక్ష్మీకాంతం, కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, చింతా దీక్షితులు, శివశంకరశాస్త్రి, నాయని సుబ్బారావు, నండూరి సుబ్బారావు మరియు అడవి బాపిరాజు వంటి వారి తరానికి చెందినవాడిని. నేను కవినో, చిత్రకారుడినో కాను, కానీ వారందరితో నాకు ఆత్మీయ అనుబంధం ఉందని భావిస్తాను. అయితే, వారు నాతో అటువంటి అనుబంధాన్ని అంగీకరిస్తారో లేదో నాకు ఖచ్చితంగా తెలియదు. వారితో నాకు మంచి సాన్నిహిత్యం ఉండేది, వారు తమ పద్యాలను లేదా పాటలను వినిపిస్తుండగా వినే అదృష్టం నాకు కలిగింది. ఆంధ్రదేశం వారి పట్ల గర్వపడాలి; ఎందుకంటే తమ కృషి ద్వారా వారు అఖిల భారత సాహిత్యంలో తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించిపెట్టారు. మీరు తర్వాతి తరానికి చెందినవారు; మీరు వారి వద్ద శిష్యరికం చేశారు—కొందరు ప్రత్యక్షంగా, మరికొందరు భావపరంగా. అందుకే, ఈ సభలో మీలో కొందరు తాము స్వయంగా రచించిన ఉత్తమ పద్యాలను, పాటలను వినిపించాలని నేను ఆశిస్తున్నాను. తద్వారా మనం తరాల మధ్య అనుసంధానాన్ని ఏర్పరచుకుని, ఒక విశిష్టమైన సహృదయ బృందాన్ని నిర్మించుకోగలము. ఆంధ్ర సంస్కృతిని ప్రేమించే వ్యక్తిగా, తెలుగు భాషా సాహిత్యంలో ‘ఆనర్స్’ (Honours) కోర్సును ప్రవేశపెట్టినందుకు, మరియు దానికి కేవలం పండితులే కాకుండా విశిష్ట కవి అయిన వ్యక్తిని అధిపతిగా నియమించినందుకు నేను విశ్వవిద్యాలయానికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను. నేను శ్రీ లక్ష్మీకాంతం గారి గురించి ప్రస్తావిస్తున్నాను. అత్యున్నత తరగతులలో తెలుగు మాధ్యమం ద్వారా బోధనను అందించడానికి, అలాగే లలిత కళల విభాగాన్ని ప్రారంభించడానికి త్వరలోనే కృషి జరుగుతుందని నేను ఆశిస్తున్నాను.

ఆదర్శవాదం, కళ  కవిత్వం గురించి నేను ఇంత విస్తృతంగా మాట్లాడిన తర్వాత, విద్యావంతులైన నిరుద్యోగుల సమస్య అనే అతి పెద్ద సమస్యకు నా దగ్గర ఏదైనా సిద్ధమైన పరిష్కారం ఉందేమోనని మీరు ఆలోచిస్తూ ఉండవచ్చు. విశ్వవిద్యాలయాల నుండి ఏటా బయటకు వచ్చే పట్టభద్రులలో చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, మేధోపరమైన వృత్తులు (learned professions), పరిశ్రమలు  వాణిజ్య రంగాలలో ఉపాధి లభిస్తుంది. ఒకప్పుడు మంచి ఆదాయాన్నిచ్చే ఉద్యోగాలను పొందడానికి విద్య  పాండిత్యం ఏ విధంగానైతే మార్గంగా ఉండేవో, ఇప్పుడు అవి ఆ స్థాయిని కోల్పోయాయని మీరు త్వరలోనే గ్రహిస్తారు. ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం లేదా విశ్వవిద్యాలయం చేయగలిగింది చాలా తక్కువ. స్వరాజ్యం సిద్ధించిన తర్వాతే సైన్యం, నౌకాదళం, దౌత్య మరియు కాన్సులర్ సేవలు వంటి కొత్త ఉపాధి మార్గాలు మనకు అందుబాటులోకి వస్తాయి. సంపద మరియు కీర్తిని ఆశించే ఉన్నత విద్యావంతులైన యువతీయువకులు గ్రామాల్లో స్థిరపడి, తమ వ్యక్తిగత కోరికలను తగ్గించుకుని, భవిష్యత్తు ‘నవభారత’ నిర్మాణానికి తోడ్పడాలని ఆశించడం ఎంతవరకు సమంజసమో నాకు తెలియదు. కానీ స్వాతంత్ర్యం ఇంకా పొందని ఒక దేశం అందించగలిగేది ఇంతే. దీనివల్ల నిరాశ చెందాల్సిన అవసరం ఏమిటి? విద్య అనేది స్వయంగా ఒక గొప్ప ప్రతిఫలం; ఇతర ప్రయోజనాలు కేవలం అనుషంగికమైనవి మాత్రమే. సేవాభావంతో కూడిన గ్రామీణ జీవన విధానంపై దృఢమైన విశ్వాసం ఉన్నవారికి ఈ సలహా అర్థరహితంగా అనిపించదు. ‘ఆల్ ఇండియా స్పిన్నర్స్ అసోసియేషన్’ మరియు ‘ఆల్ ఇండియా విలేజ్ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్’ రూపంలో మీకు ఒక శక్తివంతమైన సంస్థ యొక్క మూల కేంద్రం లభించింది; ఇది దేశవ్యాప్తంగా గ్రామ సంఘాల వ్యవస్థను విస్తరింపజేస్తుంది. ఈ గొప్ప పనిలో మీరు కూడా మీ వంతు పాత్రను పోషించవచ్చు.

ఇక్కడ నేను ఒక హెచ్చరిక చేయాలి. విజయం  అపజయం గురించి ప్రస్తుతం ఉన్న భావనలకు అధిక ప్రాముఖ్యత ఇవ్వకండి. ‘అపజయం’ అనే తత్వాన్ని నేను నిశితంగా అధ్యయనం చేశానని చెప్పుకుంటాను; ‘త్రివేణి’ తన ప్రస్థానంలో సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు నేను చెప్పిన మాటలనే ఇక్కడ పునరుద్ఘాటించాలనుకుంటున్నాను: ‘సరైన మార్గంలో అవిశ్రాంతంగా పయనించడమే విజయం; ఆదర్శవాది గుర్తించే ఏకైక అపజయం – సత్యానికి కట్టుబడి ఉండటంలో విఫలమవడమే.’ ఈ మాటలతోనే నా ప్రసంగాన్ని ముగిస్తాను.

1 1934 డిసెంబర్ 14న విజయనగరంలో జరిగిన పదమూడవ ఆంధ్ర విద్యార్థి మహాసభలో చేసిన అధ్యక్షోపన్యాసం.

వినాయక చవితి శుభా కాంక్షలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –14—9-26-ఉయ్యూరు .

 అచేతన సృష్టికర్త శివుడు-కవిత(త్రివేణి)

రచన: శ్రీ అరబిందో-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

చల్లని, గంభీరమైన పర్వత శిఖరాలపై ఒక ముఖం

గంభీరంగా, నిశ్చలంగా; దాని రేఖలు తెల్లగా, నిరాడంబరంగా

అపరిమితమైన మంచు చారలతో సరిపోలుతున్నాయి

ఆకాశాన్ని చీల్చుతున్నట్లుగా, నిర్దాక్షిణ్యంగా, స్వచ్ఛంగా.

దానిపైన, జటాజూటల పర్వతం,

ఆ అమరమైన, ఏకాంత శిరస్సుపై యుగాల పాటు చుట్టుకొని ఉంది

దాని నిర్జీవమైన గాలితో నిండిన ఏకాంతంలో

గుండ్రంగా, పైన అపరిమితంగా విస్తరించి ఉంది.

నుదుటిపై ఒక చంద్రకిరణం, నీలంగా, లేతగా,

తన నిశ్చల కాంతి వేలిని దూరంగా చాచింది

శూన్యాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ. గంభీరంగా, పురుషోత్తమంగా

శక్తిలో ఉదాసీనంగా ఉన్న శాంతి చిహ్నం!

కానీ ఇప్పుడు పుట్టిన ఏదో అనంతం నుండి వచ్చింది

భారీ మంచుపైన, నిశ్చలమైన ముఖంపైన

ఎర్రటి జ్వాల యొక్క వణుకు మరియు రంగు,

అనంత అంతరిక్షంలో ఒక అగ్ని బిందువు.

కాంతి-ఈటె-మొనలు ఆ మహోన్నత రూపాన్ని వెల్లడి చేశాయి,

హృదయం యొక్క పట్టులోని రహస్య-తెరను చీల్చాయి;

ఆ వజ్ర హృదయంలో అగ్నులు తెరలు విప్పుకున్నాయి,

జీవించే కేంద్రకం, బంగారు జ్వాలల పాత్ర.

ఇదే ఆ మూగ, జ్వలించే మూలం

దీని నుండే లోకాలు మరియు వాటి నక్షత్ర నృత్యం ఏర్పడ్డాయి;

జీవితం ఒక స్వయం-పరవశమైన అచేతన శక్తిగా ఉద్భవించింది,

ప్రేమ, ఆ జ్వాల-సమాధి నుండి ఒక ప్రజ్వలించే బీజంగా.

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్-14-9-26-ఉయ్యూరు .–

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.28 వ భాగం.14.9.26.

శ్రీ వేదవ్యాస మహర్షి ప్రణీత శ్రీ గణే శ పురాణం. డా. ఎక్కిరాల వేదవ్యాస వ్యాఖ్యానం.1 వ భాగం.14.9.26.

టాగోర్  కొన్ని ఇటీవలి నవలలు(త్రివేణి)

రచన: డా. జయంత కుమార్ దాస్-గుప్తా, ఎం.ఏ., పి.హెచ్.డి. (లండన్)-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

‘ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్’ ప్రచురణ తర్వాత దాదాపు పన్నెండేళ్ల పాటు రవీంద్రనాథ్ ఏ నవలా రాయలేదు. ఆ ప్రముఖ రచయిత పెద్ద కాల్పనిక రచనలు చేయడం మానేశారని చాలామంది భావించారు. 1930లో టాగోర్ రచించిన ‘శేషర్ కవిత’ (చివరి కవిత) ప్రచురితమై బెంగాల్‌లో అపారమైన ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించింది. ఇది బూటకపు వాస్తవికవాదులకు, భావోద్వేగపరులకు టాగోర్ ఇచ్చిన ఒక మంచి సమాధానం. కథకు శృంగార వాంఛను కేంద్రంగా చేసుకోకుండా కూడా ఒక నిజంగా మంచి రచన చేయవచ్చని రవీంద్రనాథ్ నిరూపించారు.

ఈ నవలలోని కథానాయకుడు, ఆక్స్‌ఫర్డ్ పూర్వ విద్యార్థి బార్-ఎట్-లా అయిన అమిత్ రే, దుస్తులు, అభిరుచి మరియు మాటలతో సహా అన్నింటిలోనూ స్టైలిష్‌గా ఉండేవాడు. అతనికి ఒక విశిష్టమైన హుందాతనం ఉండేది. అతను స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి చూపినా, వారి పట్ల ఎప్పుడూ తీవ్రమైన ఆసక్తిని కనబరచలేదు. అతని బంధువులు అతన్ని ఒక మాయావిగా భావించేవారు. అమిత్‌కు సంస్కృతి అంటే తన సోదరీమణులకు ఉన్న అర్థం కాదు. దానికి విరుద్ధంగా, నాగరిక సమాజం అని పిలవబడే దానిలో ఆమోదించబడిన ప్రతిదానికీ అతను వ్యతిరేకంగా మాట్లాడేవాడు. అమిత్ ఎప్పుడూ కొత్త రచయితలను ప్రశంసించేవాడు, కానీ పాత రచయితలను మాత్రం తక్కువ చేసి మాట్లాడేవాడు. అతను చెప్పిన మాటల్లో పూర్తి నిజం ఉంది: ‘అరవై, డెబ్బై ఏళ్ల వరకు జీవించడానికి సిగ్గులేని కవులు తమను తాము చులకన చేసుకుని శిక్షించుకుంటారు. వారిని అనుకరించేవారు నలువైపుల నుండి ఎగతాళి చేయడం ప్రారంభిస్తారు. వారి రచనల నాణ్యత దిగజారిపోతుంది; వారు తమ పాత రచనల నుండి దొంగిలించవలసి వస్తుంది.’ ప్రజలు అమిత్‌పై ఆశలన్నీ వదులుకున్నారు మరియు అతను తన జీవితాన్ని అస్పష్టమైన విషయాలతో గడిపేస్తాడని అభిప్రాయపడ్డారు.

అస్సాంలోని షిల్లాంగ్‌లో, ఒక మోటారు వాహన ప్రమాదం తరువాత, అతను ఒక యువతిని కలిశాడు, ఆమె అతని జీవిత గమనాన్ని మార్చివేసింది. లాబన్య (ఆ యువతి పేరు అదే) తన ఆదర్శ మహిళ అని అమిత్ భావించాడు. ఆమె గొంతు అతనికి నికోటిన్ పొగ లేకుండా, గులాబీ నీటి సువాసనతో కూడిన ఉత్తమమైన భారతీయ పొగాకు యొక్క పలుచని పొగను గుర్తుచేసింది. అప్పుడు అతని నిజమైన జీవితం ప్రారంభమైంది. లబన్య మనసులో కూడా ఒక కొత్త చైతన్యం కలిగింది. వీళ్లిద్దరూ ఒకరికోసం ఒకరు పుట్టినట్టు అనిపించారు. అమిత్ ప్రేమాయణం కవిత్వం ద్వారా సాగింది. వాళ్లు ఒకరినొకరు ముద్దు పేర్లతో పిలుచుకున్నారు. కానీ అమిత్ ఎప్పటికీ స్థిరపడడని లాబన్యకు అనిపించింది. అమిత్‌కు పెళ్లి అనేది ఒక నీచమైన విషయం. అతనికి సాహిత్యం అంటే ఎక్కువ ఇష్టం. అందుకే లాబన్య తప్పుడు ఆశలతో తనను తాను మోసం చేసుకోలేదు. ఒకసారి గెలుచుకున్న దాన్ని అమిత్ నిలుపుకోలేడని ఆమెకు తెలుసు. అతనితో పెళ్లికి ఆమె వ్యతిరేకంగా ఉంది, ఎందుకంటే పెళ్లిలో సాన్నిహిత్యం అతన్ని అలసిపోయేలా చేయవచ్చు మరియు అతను తన గురించి అనుకున్నదానికంటే ఆమె పూర్తిగా భిన్నంగా ఉందని అతను గ్రహించవచ్చు. అది అల్పకాలికమైనప్పటికీ, అతని జీవితంలో ఒక కలగా మిగిలిపోవడమే ఆమెకు మేలు. ఆమె ఒక సంకటంలో పడింది. ఆమె హృదయంలో ఒక కదలిక మొదలైంది మరియు తాను ప్రేమిస్తున్నానని, ప్రేమ స్పర్శతో తన జీవితం, తన ప్రపంచం పరిపూర్ణమైందని చెప్పాలనుకుంది. చివరికి ఆమె అమిత్‌ను పెళ్లి చేసుకోవాలని నిర్ణయించారు.

అయితే, విధి మరో విధంగా పనిచేసింది. అమిత్ సోదరి సిస్సీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో అమిత్‌కు ఒకప్పటి ప్రియురాలైన తన స్నేహితురాలు కెట్టీతో కలిసి షిల్లాంగ్‌కు వచ్చింది. కెట్టీని స్వీకరించడమే సరైనదని లావణ్య అమిత్‌ను ఒప్పించింది. అలా వారు విడిపోయారు మరియు వారి అనుబంధానికి మిగిలింది కేవలం సంతోషకరమైన జ్ఞాపకం మాత్రమే. ఆమె ఎంత ఆకస్మికంగా అతని జీవితంలోకి ప్రవేశించిందో, అంతే ఆకస్మికంగా నిష్క్రమించింది. అది వాస్తవరూపం దాల్చకముందే తన జీవితం నుండి అదృశ్యమైన దాని జ్ఞాపకం ఆమెను బాధించలేదు. దానికి విరుద్ధంగా, గడిచిన కాలపు జ్ఞాపకం ఆమెకు ఒక అమూల్యమైన నిధి. లావణ్య పురుషుని హృదయంలో అగ్నిని రగిలించి, అతని ఉనికిని ఒక కవితాత్మకంగా మార్చే శాశ్వత స్త్రీత్వానికి ప్రతీక.

‘శేషర్ కవిత’ పాక్షికంగా అత్యంత ఆధునిక సమాజపు చిత్రణ. అమిత్ సోదరీమణులు సిగరెట్లు తాగేవారు. అన్ని విషయాలలో, వారు రవీంద్రనాథ్ తన మునుపటి నవలలలో చిత్రించిన స్త్రీలకు భిన్నంగా ఉంటారు. వారు నాట్యం చేస్తారు, కార్లు నడుపుతారు, పురుషులతో స్వేచ్ఛగా కలిసిపోతారు, వారి కుర్చీల చేతులపై కూర్చుంటారు, మరియు పురుషులను ‘అల్లరివాళ్ళు’ అని పిలుస్తారు. వారు కబుర్లను భోజన బల్ల వద్ద ముచ్చట్లుగా, హుందాతనాన్ని ఫ్యాషన్‌గా, స్వేచ్ఛా జీవనాన్ని జీవితంగా భావించే సమాజానికి చెందినవారు. వారి పట్టు చీరల సవ్వడి, వారి అర్థం లేని కబుర్లలోని ప్రకాశం వారి ఉల్లాసభరితమైన, తేలికపాటి జీవితాన్ని స్పష్టం చేస్తాయి. ఇక్కడ టాగోర్ తన అత్యుత్తమ వ్యంగ్య ధోరణిలో కనిపిస్తారు. అయినప్పటికీ, లాబన్య, జోగమయ, శోభన్‌లాల్ మరియు జాతి శంకర్ పూర్తిగా భిన్నమైన సమాజానికి, అంటే బెంగాలీ జీవితంలోని మరింత సంప్రదాయవాద శాఖకు చెందినవారు.

‘శేషర్ కబితా’ను ఒక సాధారణ నవలగా పరిగణించకూడదు. ఇది కవిత్వం  కల్పనల కలయిక. దీని శైలి మనోహరంగా, ఆదర్శభరితంగా ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని సందర్భాల్లో ఇది కొద్దిగా ఏకపక్షంగా అనిపిస్తుంది కాబట్టి, దీనిని ఇంకా సంక్షిప్తంగా రాసి ఉండవచ్చు. ‘శేషర్ కబితా’లో ‘గోరా’లో ఉన్నటువంటి సంక్లిష్ట సమస్యలతో కూడిన విస్తృత నేపథ్యం లేదు. ఇది స్వచ్ఛమైన, సరళమైన ప్రేమకథ. ‘ఇల్లు మరియు ప్రపంచం’లోని మానసిక సంక్లిష్టతలు ఇందులో లేవు. ఇది ఒక విశిష్ట సాహిత్య జీవితానికి వీడ్కోలు గీతం కావచ్చు, కానీ ఆధునిక కాల్పనిక సాహిత్యానికి టాగోర్ చేసిన చివరి కానుక మాత్రం కాదు.

ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే, 1933లో వచ్చిన ‘దుయీ బెన్’ (ఇద్దరు అక్కాచెల్లెళ్లు) ఒక చిన్న కథలాంటిది. ఇందులో పాత్రల సంఖ్య తక్కువ. శశాంకుడికి తన మరదలు ఊర్మిమల పట్ల కలిగిన ఆకర్షణే ఈ కథలోని జటిలతకు మూలం. ‘తల్లి’ స్వభావం మరియు ‘ప్రేయసి’ స్వభావం కలిగిన ఇద్దరు భిన్నమైన స్త్రీల చిత్రణలో టాగూర్ చూపిన నైపుణ్యమే ఈ పుస్తకంలోని అసలైన ఆకర్షణ. శశాంకుడి భార్య శర్మిల (ఆ సోదరీమణులలో పెద్దది) ‘తల్లి’ స్వభావం కలది కాగా, ఊర్మిమల ‘ప్రేయసి’ తరహాకు చెందినది. ‘ప్రేయసి’ తరహా స్త్రీ పురుషుడిని ఆకర్షించి మంత్రముగ్ధుడిని చేస్తుంది, కానీ ‘తల్లి’ స్వభావం గల స్త్రీ అతనికి చివరి వరకు అండగా నిలుస్తుంది; ఆమె దృఢమైన సంకల్పం మరియు వ్యక్తిత్వం కలిగి ఉంటుంది. మొదటి రకం స్త్రీ ఆవేశపూరితమైన నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది, కానీ రెండో రకం స్త్రీ స్థిరంగా ఉంటుంది; అందుకే ఆమె శశాంకుడి జీవితాన్ని సర్వనాశనం కాకుండా అన్ని విధాలా కాపాడుతుంది. ఈ కథలోని ఇద్దరు పురుషులలో, వృత్తిరీత్యా ఇంజనీర్ అయిన శశాంకుడు నిజమైన పురుష లక్షణాలు కలిగినవాడు, కానీ వైద్యుడైన నిరోద్ మాత్రం ఒక మోసగాడు. నిజానికి, అతను అత్యంత నీచమైన వ్యక్తి. అతను గొప్పగా మాట్లాడేవాడు కానీ అతని స్వార్థపూరిత స్వభావం ఎక్కువ కాలం దాగి ఉండలేదు.

1934 ప్రారంభంలో ప్రచురితమైన ‘మాలంచ’ (పూల తోట)లో ఆదిత్య, నీరజ మరియు సరళ అనే ముగ్గురు ప్రధాన పాత్రలు ఉంటాయి. ఇక్కడ కూడా శశాంకుడి వైవాహిక జీవితంలో ఉన్నటువంటి జటిలతే ఆదిత్య జీవితంలోనూ కనిపిస్తుంది. ఒకప్పుడు అతను నీరజను ఎంతో ప్రేమించేవాడు, పదేళ్లపాటు వారి ప్రేమ స్నేహితులకు అసూయ కలిగించేలా ఉండేది. కానీ ఆమె అనారోగ్యంతో పరిస్థితులన్నీ మారిపోయాయి. సరళ అతని పాత ప్రేయసి; చాలా ఏళ్ల తర్వాత ఆ పాత ప్రేమ మళ్లీ చిగురించింది. పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి సరళ నిరసనకారిణిగా (picketer) జైలుకు వెళ్ళింది, కానీ ఆమెను విడుదల చేశారు. నీరజ తన భర్త ఆదిత్యకు సరళతో వివాహం జరగాలని కోరుకుంది, కానీ మరణానికి కొద్దిసేపటి ముందు ఆమె అసాధారణమైన ఉద్వేగానికి లోనై తన అంతిమ ఘడియలను వేగవంతం చేసుకుంది. ఈ రెండు కథలూ బలహీనంగా ఉంటాయి. వీటి ఇతివృత్తాలు ఆశ్చర్యకరంగా ఒకేలా ఉంటాయి. రెండింటి ముగింపులూ ఏదో మొక్కుబడిగా ముగించినట్లుగా అనిపిస్తాయి. రచనా శైలి తప్ప వీటిలో చెప్పుకోదగ్గ విశేషాలేమీ లేవు; కానీ నవలలో శైలి మాత్రమే సర్వస్వం కాదు కదా.

1934 చివరలో ‘చార్ అధ్యాయ్’ (నాలుగు అధ్యాయాలు) ప్రచురణతో బెంగాల్‌లోని కొన్ని వర్గాలలో పెద్ద దుమారం రేగింది. తమను తాము సమర్థించుకోలేని స్థితిలో ఉన్న ఒక వ్యక్తి గురించి రవీంద్రనాథ్ ప్రస్తావించడం దురదృష్టకరమని వారు భావించారు. ఇప్పుడు జీవించి లేని ఒక వ్యక్తి రవీంద్రనాథుడితో ఏకాంతంగా పంచుకున్న విషయాన్ని బహిర్గతం చేయడం ఖచ్చితంగా అన్యాయం. “మరణించిన మేధావుల గురించి తేలికగా మాట్లాడటం లేదా రాయడం అగౌరవకరమైన చర్య” అని ఒక గొప్ప ఆలోచనాపరుడు పేర్కొన్నాడు; కాబట్టి, ఈ విచక్షణారహిత చర్యను కేవలం ‘కవి స్వేచ్ఛ’ (poetic license)గా భావించి విస్మరించడానికి చాలామంది ఇష్టపడరు. ఆ మరణించిన వ్యక్తికి సంబంధించిన ప్రస్తావనను ఆ గొప్ప రచయిత వివేకంతో వదిలివేసి ఉంటే, నవల నాణ్యత ఏమాత్రం దెబ్బతినేది కాదు.

రాజకీయాలు ఈ నవలలో ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా ఉన్నాయి. ఠాగూర్ తన నవలల్లో రాజకీయాల గురించి ప్రస్తావించడం ఇదేమీ మొదటిసారి కాదు. ‘గోరా’ మరియు ‘ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్’ (The Home and the World) రెండింటిలోనూ రాజకీయ సంఘటనల ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. వాస్తవానికి, ‘ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్’లో చేసినట్లే, ఇందులో కూడా వినాశకరమైనవిగా ఆయన భావించే పద్ధతుల వ్యర్థతను మరోసారి స్పష్టం చేశారు. అయితే, ఆ నవలలో ఆయన కొంత సంకోచంతో వ్యవహరించగా, ఇందులో మాత్రం చాలా నిర్మొహమాటంగా మరియు సూటిగా తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు. ఆ మధ్య కాలంలో ఆయన తన…

ఇంద్రనాథ్ ఏర్పాటు చేసిన కూటమి విచ్ఛిన్నమైంది. దాని పతనానికి, విఘాతానికి అంతర్గత కారణాలే దోహదపడ్డాయి. అటిన్ ఇక ఏమీ చేయలేని స్థితికి చేరుకున్నాడు. బోనులో చిక్కుకున్న ఎలుకలా అతను బ్రతుకుతున్న ఆ దుర్భరమైన రహస్య స్థావరానికి ఏలా వచ్చింది, దాంతో వాళ్లిద్దరూ తమ జీవితాలను ఎంత నాశనం చేసుకున్నారో వారికి స్పష్టమైంది. తన జీవితం వృధా అయిందని, తన దేశంలో జాతీయవాదం, దేశభక్తిగా భావించేవి సత్యానికి పూర్తి విరుద్ధమని అటిన్ భావించాడు. ఎల్లప్పుడూ ఒకరినొకరు కోరుకున్న, ప్రకృతి ఒకరికోసం ఒకరిని సృష్టించిన ఈ ఇద్దరి చివరి కలయిక అత్యంత హృదయవిదారకంగా ఉంటుంది. తన స్వభావాన్నే అణచిపెట్టి అత్యంత ఘోరమైన నేరం చేశానని అటిన్ ఒప్పుకున్నాడు. ‘జీవితం ఒక నకిలీదారు, అది శాశ్వత కాలపు చేతిరాతను నకలు చేయాలని కోరుకుంటుంది,’ అని అతను అన్నాడు. నవల ముగింపు నిస్సందేహంగా విషాదభరితంగా ఉంటుంది, కానీ కథానాయిక, తన మామూలు ఆత్మవిశ్వాసానికి విరుద్ధంగా, ఉన్మాద స్థితిలో ఉంటుంది, తద్వారా ఆమె బలహీనమైన స్త్రీ స్వభావాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

కళాత్మక దృక్కోణం నుండి చూస్తే, ‘ది ఫోర్ చాప్టర్స్’ దానికి ముందు వచ్చిన ‘డూయ్ బాన్’ (ది టూ సిస్టర్స్) మరియు ‘మలాంచా’ (ది ఫ్లవర్ గార్డెన్) అనే రెండు నవలల కన్నా ఎంతో ఉన్నతంగా నిలుస్తుంది. ‘ది ఫోర్ చాప్టర్స్’లో దాదాపుగా కథాంశమేమీ ఉండదు, పాత్రలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి—ఇప్పటికే పేర్కొన్న ఆ రెండు నవలలలో కూడా ఈ పద్ధతి కనిపిస్తుంది—భాష లయబద్ధంగా ఉంటుంది, మరియు ఇందులో ఒక సంక్షిప్తత, వర్ణనలలో క్లుప్తత, అనవసరమైన వివరాలన్నింటినీ నివారించడం వంటి భావనలు కనిపిస్తాయి. దీని నిర్మాణం పెద్దగా లేకపోవడం వల్ల ఇది పాఠకుల మనసులో ఎల్లప్పుడూ నిలిచిపోతుంది, మరియు ఒక సంపూర్ణమైన, పరిపూర్ణమైన కళాఖండానికి అవసరమైన ప్రమాణాలను ఇది సంతృప్తిపరుస్తుంది.

వినాయక చవితి శుభా కాంక్షలతో

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –14—9-26-ఉయ్యూరు .

సాహిత్య నోబెల్ పొందిన కలాత్మకసృజనాత్మక అమెరికన్ నవలారచయిత  ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే జీవిత చరిత్ర -3

_A False Spring_

ఒక మిథ్యా వసంతం_

వసంతం వచ్చినప్పుడు, అది మిథ్యా వసంతమైనా సరే, ఎక్కడ అత్యంత సంతోషంగా ఉండాలనే సమస్య తప్ప మరే సమస్యలూ ఉండేవి కావు. ఒక రోజును పాడు చేయగల ఏకైక విషయం మనుషులు మాత్రమే.

 మీరు ఎవరితోనూ కార్యక్రమాలు పెట్టుకోకుండా ఉండగలిగితే, ప్రతి రోజుకి హద్దులే ఉండవు.

వసంతం అంతటి మంచివారైన అతి కొద్ది మంది తప్ప, మిగతా వారందరూ ఎప్పుడూ సంతోషానికి హద్దులే.

వసంతకాలపు ఉదయాలలో, నా భార్య ఇంకా నిద్రపోతుండగా నేను తొందరగా పనికి వెళ్ళేవాడిని. కిటికీలు విశాలంగా తెరిచి ఉండేవి  వర్షం తర్వాత వీధిలోని రాళ్ళు ఆరిపోతున్నాయి. కిటికీకి ఎదురుగా ఉన్న ఇళ్ల తడి ముఖాలను సూర్యుడు ఆరబెడుతున్నాడు. దుకాణాలు ఇంకా మూసే ఉన్నాయి. మేకల కాపరి తన వేణువు ఊదుతూ వీధిలోకి వచ్చాడు. మా పై అంతస్తులో నివసించే ఒక స్త్రీ ఒక పెద్ద కుండతో ఫుట్‌పాత్‌పైకి వచ్చింది. ఆ మేకల కాపరి బరువైన సంచులలో ఉన్న నల్లని పాలిచ్చే మేకలలో ఒకదానిని ఎంచుకుని, దాని పాలను ఆ కుండలోకి పిండాడు. అదే సమయంలో అతని కుక్క మిగతావాటిని ఫుట్‌పాత్‌పైకి తోసింది. మేకలు పర్యాటకుల్లా మెడలు తిప్పుతూ చుట్టూ చూశాయి. మేకల కాపరి ఆవిడ దగ్గర డబ్బులు తీసుకుని, ఆమెకు కృతజ్ఞతలు తెలిపి, వేణువు వాయిస్తూ వీధిలో ముందుకు వెళ్ళిపోయాడు. కుక్క మేకలను ముందుకు తోలింది, వాటి కొమ్ములు పైకి కిందికి ఊగుతున్నాయి. నేను తిరిగి రాయడం మొదలుపెట్టాను. ఆవిడ మేక పాలతో మెట్లు ఎక్కి వచ్చింది. ఆమె ఉన్ని అరికాలతో ఉన్న శుభ్రపరిచే బూట్లు వేసుకుంది. మా ఇంటి బయట మెట్ల మీద ఆగినప్పుడు ఆమె శ్వాస తీసుకునే శబ్దం, ఆ తర్వాత తలుపు మూసుకునే శబ్దం మాత్రమే నాకు వినిపించింది. మా భవనంలో మేక పాలకు ఆమె ఒక్కతే కొనుగోలుదారు.

నేను కిందకి వెళ్లి ఉదయాన్నే రేసింగ్ పేపర్ కొనాలని నిర్ణయించుకున్నాను. రేసింగ్ పేపర్ యొక్క కనీసం ఒక కాపీ అయినా కొనలేనంత పేదవాళ్ళ సంఖ్య ఏమీ లేదు, కానీ ఇలాంటి రోజున దాన్ని ఉదయాన్నే కొనాలి. ప్లేస్ కాంట్రెస్కార్ప్ మూలలో ఉన్న రూ డెస్కార్టెస్‌లో నాకు ఒకటి దొరికింది. మేకలు రూ డెస్కార్టెస్‌లో కిందకి వెళ్తున్నాయి. నేను ఆ గాలిని పీల్చుకుని, మెట్లు ఎక్కి నా పని పూర్తి చేసుకోవడానికి వేగంగా వెనక్కి నడిచాను. బయటే ఉండిపోయి, పొద్దున్నే వీధిలో మేకల వెంట వెళ్ళాలని నాకు అనిపించింది. కానీ మళ్ళీ పని మొదలుపెట్టే ముందు

నేను పేపర్ చూశాను. వారు ఎంగియన్‌లో పందెం కాస్తున్నారు, అది ఒక చిన్న, అందమైన,

కానీ దొంగతనాలకు నిలయమైన ట్రాక్.

అందుకే ఆ రోజు నేను పని ముగించుకున్నాక మేం పందెం కాయడానికి వెళ్ళాలనుకున్నాం. నేను వార్తాపత్రిక పని చేసే టొరంటో పత్రిక నుండి కొంత డబ్బు

వచ్చింది, వీలైతే గెలుపు అవకాశాలు తక్కువ ఉన్న పందెం ఏదైనా దొరుకుతుందేమోనని మేము అనుకున్నాం. ఒకసారి ఆటెయిల్‌లో నా భార్య పందెంలో షెవ్రే డి’ఓర్ అనే గుర్రం ఉండేది. దానిపై పందెం రేటు నూట ఇరవైకి ఒకటిగా ఉండేది.

అది ఇరవై లెంగ్తుల ఆధిక్యంలో ముందుండి, చివరి గెంతులో పడిపోయింది. దానిపై పెట్టిన పొదుపు డబ్బుతో మేము ఆరు నెలలు నెట్టుకురావడానికి సరిపోయింది. మేము ఆ విషయం గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచించకూడదని ప్రయత్నించాం.

షెవ్రే డి’ఓర్ పందెం వచ్చే వరకు ఆ సంవత్సరం మేం లాభాల్లోనే ఉన్నాం.

“నిజంగా పందెం కాయడానికి మన దగ్గర సరిపడా డబ్బు ఉందా, టాటీ?” అని నా భార్య అడిగింది.

“లేదు. వచ్చిన దానితోనే ఖర్చు చేద్దాం. ఆ డబ్బును వేరే దేనికైనా ఖర్చు పెట్టాలనుకుంటున్నావా?”

“సరే,” అంది ఆమె.

“నాకు తెలుసు. ఇది చాలా కష్టంగా ఉంది  నేను డబ్బు విషయంలో చాలా పిసినారిగా, కఠినంగా ఉన్నాను.”

“లేదు,” ఆమె అంది. “కానీ—”

నేను ఎంత కఠినంగా ఉన్నానో, పరిస్థితులు ఎంత దారుణంగా ఉన్నాయో నాకు తెలుసు. తన పని తాను చేసుకుంటూ, దాని నుండి సంతృప్తి పొందే వ్యక్తిని పేదరికం బాధించదు. స్నానపు తొట్టెలు, షవర్లు, ఫ్లష్ అయ్యే టాయిలెట్లు వంటివి మనకంటే తక్కువ స్థాయి ప్రజల దగ్గర ఉండేవని లేదా మేము తరచుగా చేసే ప్రయాణాలలో ఆనందించేవని నేను అనుకునేవాడిని. నది పక్కన వీధి చివరన ఎప్పుడూ ఒక పబ్లిక్ స్నానాల గది ఉండేది. షెవ్రే డి’ఓర్ పడిపోయినప్పుడు ఆమె ఎలాగైతే ఏడవలేదో, అలాగే ఈ విషయాల గురించి నా భార్య ఒక్కసారి కూడా ఫిర్యాదు చేయలేదు. ఆమె గుర్రం కోసం ఏడ్చిందని నాకు గుర్తుంది, కానీ డబ్బు కోసం కాదు. ఆమెకు బూడిద రంగు గొర్రెపిల్ల జాకెట్ అవసరమైనప్పుడు నేను తెలివితక్కువగా ప్రవర్తించాను, కానీ ఆమె దాన్ని కొన్న తర్వాత దాన్ని ఇష్టపడ్డాను. నేను ఇతర విషయాలలో కూడా తెలివితక్కువగా ప్రవర్తించాను. ఇదంతా పేదరికానికి వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటంలో ఒక భాగం, ఖర్చు చేయకుండా ఉంటే తప్ప ఆ పోరాటంలో మీరు ఎప్పటికీ గెలవలేరు. ముఖ్యంగా మీరు బట్టలకు బదులుగా చిత్రాలు కొంటే.

కానీ అప్పుడు మేము మమ్మల్ని ఎప్పుడూ పేదవాళ్లుగా భావించుకోలేదు. మేము దానిని

అంగీకరించలేదు. మేము ఉన్నతమైన వాళ్లమని, మేము తక్కువగా చూసి, సరిగ్గానే అపనమ్మకంతో చూసిన ఇతర ప్రజలు ధనవంతులని అనుకున్నాము. వెచ్చగా ఉండటానికి లోదుస్తులుగా స్వెట్‌షర్టులు వేసుకోవడం నాకు ఎప్పుడూ వింతగా అనిపించలేదు. అది కేవలం ధనవంతులకే వింతగా అనిపించేది. మేము బాగా, చౌకగా తినేవాళ్ళం, బాగా, చౌకగా తాగేవాళ్ళం, కలిసి వెచ్చగా, హాయిగా నిద్రపోయేవాళ్ళం, ఒకరినొకరు ప్రేమించుకునేవాళ్ళం.

“మనం వెళ్ళాలి అనుకుంటున్నాను,” అంది నా భార్య. “మనం చాలా కాలంగా వెళ్ళలేదు. మనం భోజనం, కొంచెం వైన్ తీసుకువెళ్దాం. నేను మంచి శాండ్‌విచ్‌లు చేస్తాను.”

“మనం రైలులో వెళ్దాం, అలా అయితే చౌకగా ఉంటుంది. కానీ మనం వెళ్ళకూడదని నువ్వు అనుకుంటే వెళ్ళొద్దు. ఈ రోజు మనం ఏది చేసినా సరదాగా ఉంటుంది. ఇది ఒక అద్భుతమైన రోజు.”

“మనం వెళ్ళాలి అనుకుంటున్నాను.”

“మరి ఈ సమయాన్ని వేరే విధంగా గడపాలని నీకు అనిపించదా?”

“లేదు,” అంది ఆమె అహంకారంగా. అహంకారానికి తగినట్లుగా ఆమెకు అందమైన ఎత్తైన బుగ్గలు ఉన్నాయి. “అసలు మనం ఎవరు?”

కాబట్టి మేము గేర్ డు నార్డ్ నుండి రైలులో బయలుదేరి, పట్టణంలోని అత్యంత మురికి  విచారకరమైన ప్రాంతం గుండా ప్రయాణించి, సైడింగ్ నుండి ట్రాక్ అనే ఒయాసిస్ వరకు నడిచాము. అది పొద్దున్నే కావడంతో, మేము అప్పుడే కత్తిరించిన గడ్డి గట్టు మీద నా రెయిన్‌కోట్ వేసుకుని కూర్చుని, మా మధ్యాహ్న భోజనం చేసి, వైన్ బాటిల్ నుండి తాగుతూ, పాత గ్రాండ్‌స్టాండ్‌ను, గోధుమ రంగు చెక్క బెట్టింగ్ బూత్‌లను, ట్రాక్ యొక్క పచ్చదనాన్ని, హర్డిల్స్ యొక్క ముదురు ఆకుపచ్చ రంగును, వాటర్ జంప్స్ యొక్క గోధుమ రంగు మెరుపును, సున్నం పూసిన రాతి గోడలను, తెల్లని స్తంభాలను మరియు పట్టాలను, కొత్త ఆకులతో ఉన్న చెట్టు కింద ఉన్న ప్యాడాక్‌ను చూసాము.

ఆ అనుభూతి నాలో ఇంకా ఉంది.”

“అతను ఎంత చెల్లిస్తాడు?”

“పందెం పద్దెనిమిదికి ఒకటి. కానీ వాళ్ళు చివరికి అతని మీద పందెం వేసి ఉండవచ్చు.”

గుర్రాలు వచ్చాయి, మా గుర్రం తడిసి, ఊపిరి పీల్చుకోవడానికి ముక్కు రంధ్రాలు వెడల్పుగా తెరుస్తోంది,

జాకీ దాన్ని నిమురుతున్నాడు.

“పాపం,” అంది నా భార్య. “మనం ఇప్పుడే పందెం వేశాం.”

మేము వాళ్ళు వెళ్ళిపోవడాన్ని చూస్తూ మరో గ్లాసు షాంపేన్ తాగాము, ఆ తర్వాత గెలుపు ధర వచ్చింది: 85. అంటే అతను పదింటికి ఎనభై ఐదు ఫ్రాంకులు చెల్లించాడన్నమాట.

“చివర్లో వాళ్ళు చాలా డబ్బు పందెం వేసి ఉంటారు,” అన్నాను నేను.

కానీ మేము చాలా డబ్బు సంపాదించాము, మాకు అది పెద్ద మొత్తమే, ఇప్పుడు మాకు వసంతకాలం వచ్చింది, డబ్బు కూడా ఉంది. మాకు కావలసిందల్లా అదేనని నేను అనుకున్నాను. అలాంటి రోజున, గెలిచిన డబ్బును ఖర్చు చేయడానికి ఒక్కొక్కరికి పావు వంతు పంచుకుంటే, మిగిలిన సగం రేసింగ్ పెట్టుబడికి మిగులుతుంది. నేను ఆ రేసింగ్ పెట్టుబడిని రహస్యంగా, మిగతా అన్ని పెట్టుబడులకు దూరంగా ఉంచాను.

ఆ సంవత్సరం తరువాత మరో రోజు, మేము మా ప్రయాణాలలో ఒకదాని నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, మళ్ళీ ఏదో ఒక ట్రాక్‌లో అదృష్టం కలిసి రావడంతో, ఇంటికి వెళ్ళే దారిలో ప్రూనియర్స్ వద్ద ఆగాము. కిటికీలో స్పష్టంగా ధరలు నిర్ణయించబడిన అద్భుతాలన్నింటినీ చూసిన తర్వాత, బార్‌లో కూర్చోవడానికి లోపలికి వెళ్ళాము. మేము శాన్సెర్ గ్లాసులతో పాటు ఆయిస్టర్స్ మరియు క్రాబ్ మెక్సికైన్ తిన్నాము. మేము చీకటిలో టుయిలరీస్ గుండా తిరిగి నడిచి, నిలబడి చూశాము. ఆర్క్ డు కారౌసెల్

చీకటి తోటల మీదుగా పైకి, ఆ గంభీరమైన చీకటి వెనుక కాంకర్డ్ విమానపు దీపాల వెలుగులు,

ఆ తర్వాత ఆర్క్ డి ట్రయంఫ్ వైపుగా దీపాల పొడవైన వరుస.

అప్పుడు మేము లూవ్రే చీకటి వైపు వెనక్కి తిరిగి చూసాము, నేను అన్నాను,

“ఆ మూడు తోరణాలు ఒకే వరుసలో ఉన్నాయని నువ్వు నిజంగా అనుకుంటున్నావా? ఈ రెండూ,

మిలానోలోని సెర్మియోన్‌తో కలిపి?”

“నాకు తెలియదు, టాటీ. వాళ్ళు అలా అంటారు, వాళ్ళకి తెలిసి ఉండాలి కదా. నీకు గుర్తుందా, మనం మంచులో కొండ ఎక్కాక సెయింట్ బెర్నార్డ్ ఇటాలియన్ వైపున ఉన్న వసంతకాలంలోకి వచ్చినప్పుడు, నువ్వు, చింక్, నేను వసంతకాలంలో రోజంతా ఆయోస్టా వరకు నడిచి వెళ్ళింది?”

“చింక్ దాన్ని ‘వీధి బూట్లతో సెయింట్ బెర్నార్డ్ దాటడం’ అని అన్నాడు. నీ బూట్లు గుర్తున్నాయా?”

“పాపం నా బూట్లు.” గ్యాలెరియాలోని బిఫ్ఫీస్ వద్ద, ఒక పొడవైన గాజు పాత్రలో ఐస్‌తో పాటు కాప్రి, తాజా పీచెస్, అడవి స్ట్రాబెర్రీలు వేసుకుని మనం ఫ్రూట్ కప్ తాగినది నీకు గుర్తుందా?

“ఆ సమయమే నన్ను ఆ మూడు తోరణాల గురించి ఆలోచించేలా చేసింది.”

“నాకు సెర్మియోన్ గుర్తుంది. అది ఈ తోరణం లాంటిదే.”

“నేను చేపలు పడుతుంటే, ఆ రోజు నువ్వు, చింక్ తోటలో కూర్చుని చదువుకున్న ఐగల్‌లోని సత్రం నీకు గుర్తుందా?”

“అవును, టాటీ.”

నాకు రోన్ నది గుర్తుంది. అది సన్నగా, బూడిద రంగులో, మంచు నీటితో నిండి ఉండేది. దానికి ఇరువైపులా స్టాకాల్పర్, రోన్ కాలువ అనే రెండు ట్రౌట్ చేపల ప్రవాహాలు ఉండేవి.

ఆ రోజు స్టాకాల్పర్ చాలా స్వచ్ఛంగా ఉంది, రోన్ కాలువ ఇంకా బురదగానే ఉంది.

“గుర్రపుచెట్టు పూలు పూసినప్పుడు, జిమ్ గాంబుల్ చెప్పిన ఒక విస్టేరియా తీగ కథను గుర్తు తెచ్చుకోవడానికి నేను ఎలా ప్రయత్నించానో, కానీ అది నాకు గుర్తుకు రాలేదో నీకు గుర్తుందా?”

“అవును టాటీ, నువ్వు, చింక్ ఎప్పుడూ విషయాలను ఎలా నిజం చేయాలో, వాటిని ఎలా రాయాలో, సరిగ్గా ఎలా పెట్టాలో, వర్ణించకుండా ఎలా ఉండాలో మాట్లాడుకునేవారు. నాకు అన్నీ గుర్తున్నాయి. కొన్నిసార్లు అతను చెప్పింది నిజం, కొన్నిసార్లు నువ్వు చెప్పింది నిజం. మీరు వాదించుకున్న ఆ కాంతులు, ఆకృతులు, ఆకారాలు నాకు గుర్తున్నాయి.”

ఇప్పుడు మేము లూవ్రే గుండా ఉన్న ద్వారం నుండి బయటకు వచ్చి, బయట వీధి దాటి, వంతెన మీద రాయికి ఆనుకుని నిలబడి నది వైపు చూస్తున్నాము.

“మేమిద్దరం ముగ్గురం అన్ని విషయాల గురించి, ఎప్పుడూ నిర్దిష్టమైన విషయాల గురించి వాదించుకునేవాళ్ళం, ఒకరినొకరు ఎగతాళి చేసుకునేవాళ్ళం. ఆ యాత్ర మొత్తంలో మనం చేసిన ప్రతి పని, చెప్పిన ప్రతి మాట నాకు గుర్తుంది,” అని హ్యాడ్లీ చెప్పింది. “నిజంగానే. అన్ని విషయాల గురించి. నువ్వు, చింక్ మాట్లాడుకున్నప్పుడు నేను కూడా మాట్లాడేదాన్ని. అది మిస్ స్టెయిన్ ఇంట్లో భార్యగా ఉన్నట్లు కాదు.”

“ఆ విస్టేరియా తీగ కథ నాకు గుర్తుంటే బాగుండేది.”

“అది ముఖ్యం కాదు. ఆ తీగే ముఖ్యం, టాటీ.”

నేను ఐగల్ నుండి చాలెట్‌కి కొంత వైన్ తెచ్చిన విషయం నీకు గుర్తుందా? వాళ్ళు దాన్ని సత్రంలో మనకు అమ్మారు. అది ట్రౌట్ చేపతో బాగుంటుందని చెప్పారు. మనం దాన్ని _లా గజెట్ డి లూసెర్న్_ పత్రిక ప్రతులలో చుట్టి తెచ్చాం అనుకుంటా.

“సియోన్ వైన్ ఇంకా బాగుంది.” “మనం షాలె (chalet)కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు శ్రీమతి గంగేశ్విష్ ఆ ట్రౌట్ చేపలను ‘ఓ బ్లూ’ (au bleu) పద్ధతిలో వండటం నీకు గుర్తున్నాయా? అవి అద్భుతమైన చేపలు, టాటీ! మనం ‘సియాన్’ (Sion) వైన్ తాగుతూ, కొండవాలు కిందకు జారిపోయేలా ఉన్న ఆ వరండాలో కూర్చుని భోజనం చేశాం. అక్కడి నుండి సరస్సు అవతలి వైపు చూస్తే సగం వరకు మంచుతో కప్పబడిన ‘డెంట్ డు మిడి’ (Dent du Midi) పర్వతం, రోన్ (Rhône) నది సరస్సులో కలిసే చోట ఉన్న చెట్లు కనిపించేవి.”

“శీతాకాలం, వసంతకాలం వచ్చినప్పుడల్లా మనకు ‘చింక్’ (Chink) గుర్తుకొస్తాడు.”

“ఎప్పుడూ అంతే. ఇప్పుడు అతను లేనప్పుడు కూడా నాకు అతను బాగా గుర్తొస్తున్నాడు.”

చింక్ ఒక వృత్తిపరమైన సైనికుడు; అతను సాండ్‌హర్స్ట్ (Sandhurst) నుండి మాన్స్ (Mons)కు వెళ్లాడు. నేను అతన్ని మొదట ఇటలీలో కలిశాను; అతను నాకు, ఆ తర్వాత చాలా కాలం పాటు మా ఇద్దరికీ అత్యంత సన్నిహిత మిత్రుడిగా ఉన్నాడు. అప్పట్లో అతను తన సెలవులను మాతోనే గడిపేవాడు.

“వచ్చే వసంతకాలంలో సెలవు తీసుకోవడానికి అతను ప్రయత్నిస్తున్నాడు. గత వారమే కొలోన్ (Cologne) నుండి ఉత్తరం రాశాడు.”

“నాకు తెలుసు. మనం ఇప్పుడు ఈ సమయాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ప్రతి క్షణాన్నీ పూర్తిగా గడపాలి.”

“ఈ గోడ మద్దతు స్తంభాన్ని (buttress) తాకుతున్న నీటిని మనం ఇప్పుడు చూస్తున్నాం. నది వెంబడి పైకి చూస్తే మనకు ఏం కనిపిస్తుందో చూడు.”

మేము చూశాము, అక్కడ అంతా కనిపించింది: మా నది, మా నగరం మరియు మా నగరంలోని ఆ ద్వీపం.

“మనం చాలా అదృష్టవంతులం,” అని ఆమె అంది. “చింక్ వస్తాడని ఆశిస్తున్నాను. అతను మనల్ని బాగా చూసుకుంటాడు.”

“అతను అలా అనుకోడు.”

“ఖచ్చితంగా కాదు.”

“మనం కలిసి అన్వేషణ సాగిస్తున్నామని అతను భావిస్తాడు.”

“అవును, నిజమే. కానీ మనం దేనిని అన్వేషిస్తున్నామన్న దానిపై అది ఆధారపడి ఉంటుంది.”

మేము నడిచాము.

కాబట్టి మేము సెయింట్స్-పెరెస్ వీధిలో నడుస్తూ జాకబ్ వీధి మూల వరకు వెళ్ళాము.

దారిలో ఆగి, కిటికీలలోని చిత్రాలను, ఫర్నిచర్‌ను చూస్తూ వెళ్ళాము.

మేము మిచౌడ్ రెస్టారెంట్ బయట నిలబడి, అక్కడ అతికించిన మెనూను చదివాము. మిచౌడ్ రెస్టారెంట్

జనంతో కిక్కిరిసి ఉంది. అప్పటికే జనాలు కాఫీ తాగుతున్న బల్లల వైపు చూస్తూ,

జనాలు బయటకు వస్తారేమోనని మేము ఎదురుచూశాం.

నడవడం వల్ల మాకు మళ్ళీ ఆకలి వేసింది. మిచౌడ్ రెస్టారెంట్ మాకు ఉత్సాహాన్నిచ్చేదిగా,

ఖరీదైనదిగా అనిపించింది. అప్పుడు జాయిస్ తన కుటుంబంతో కలిసి అక్కడే తినేవాడు.

అతను, అతని భార్య గోడకు ఆనుకుని కూర్చుని ఉన్నారు. జాయిస్ ఒక చేత్తో మెనూను పైకి పట్టుకుని,

తన మందపాటి కళ్ళద్దాలలోంచి దానిని తొంగి చూస్తున్నాడు; అతని పక్కన నోరా,

బాగా తినేది కానీ సున్నితంగా తినేది; జార్జియో సన్నగా, ఫ్యాషన్‌గా, వెనుక నుండి చూస్తే నునుపైన తలతో ఉండేవాడు; లూసియా దట్టమైన ఉంగరాల జుట్టుతో, ఇంకా పూర్తిగా ఎదగని అమ్మాయిలా ఉండేది; వాళ్ళందరూ ఇటాలియన్ భాషలో మాట్లాడుతున్నారు.

అక్కడ నిలబడి, వంతెన మీద మాకు కలిగిన అనుభూతిలో ఎంత భాగం కేవలం ఆకలి మాత్రమేనో అని నేను ఆలోచించాను. నేను నా భార్యను అడిగాను, ఆమె ఇలా అంది, “నాకు తెలియదు, టాటీ. ఆకలిలో చాలా రకాలు ఉంటాయి. వసంతకాలంలో అవి ఇంకా ఎక్కువగా ఉంటాయి. కానీ ఇప్పుడు అదంతా పోయింది. జ్ఞాపకాలే ఆకలి.”

నేను తెలివితక్కువగా ప్రవర్తిస్తున్నాను, కిటికీలోంచి చూస్తూ రెండు టోర్నెడోలు వడ్డిస్తుండటం గమనించి, నాకు ఒక సాధారణమైన ఆకలి వేసిందని నాకు అర్థమైంది.

“ఈరోజు మనం అదృష్టవంతులమని నువ్వు అన్నావు. అవును, నిజమే. కానీ మనకు చాలా మంచి సలహా, సమాచారం లభించాయి.”

ఆమె నవ్వింది.

“నేను రేసింగ్ గురించి అనలేదు. నువ్వు అక్షరాలా అర్థం చేసుకునే అబ్బాయివి. నేను వేరే విధాలుగా అదృష్టవంతులమని అన్నాను.”

“చింక్‌కు రేసింగ్ అంటే ఇష్టం లేదనుకుంటాను,” నా తెలివితక్కువతనాన్ని మరింత పెంచుకుంటూ అన్నాను.

“లేదు. అతను గుర్రపు స్వారీ చేస్తేనే దాని గురించి పట్టించుకుంటాడు.”

“నీకు ఇక రేసింగ్‌కు వెళ్లాలని లేదా?”

“తప్పకుండా. ఇప్పుడు మనం మళ్ళీ ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు వెళ్లొచ్చు.”

“కానీ నీకు నిజంగా వెళ్లాలనుకుంటున్నావా?”

“తప్పకుండా. మీరు చేస్తారు కదా?”

మేము లోపలికి వెళ్ళాక మిచౌడ్స్ లో భోజనం అద్భుతంగా సాగింది; కానీ భోజనం పూర్తయ్యాక, ఆకలి అనే మాటే లేనప్పుడు కూడా—మేము వంతెన మీద ఉన్నప్పుడు కలిగిన ఆ ప్రత్యేకమైన అనుభూతి—ఇంటికి బస్సులో వెళ్తున్నప్పుడు అలాగే ఉండిపోయింది. గదిలోకి వచ్చాక, పడుకుని చీకటిలో శృంగారంలో గడిపాక కూడా ఆ భావన అలాగే నిలిచి ఉంది. కిటికీలు తెరిచి ఉండగా, ఎత్తైన ఇళ్ల పైకప్పుల మీద వెన్నెల పడుతుండగా నేను నిద్రలేచినప్పుడు కూడా అది నాతోనే ఉంది. వెన్నెల తగలకుండా నా ముఖాన్ని నీడ వైపు తిప్పుకున్నాను, కానీ నాకు నిద్ర పట్టలేదు; దాని గురించే ఆలోచిస్తూ మెలకువతో ఉండిపోయాను. ఆ రాత్రి మేము ఇద్దరం రెండుసార్లు నిద్రలేచాము; ఇప్పుడు నా భార్య ముఖంపై వెన్నెల పడుతుండగా ఆమె హాయిగా నిద్రిస్తోంది. ఆ విషయాన్ని లోతుగా ఆలోచించి అర్థం చేసుకోవాలని ప్రయత్నించాను, కానీ నా తెలివితేటలు అందుకు సరిపోలేదు. ఆ రోజు ఉదయం నిద్రలేచినప్పుడు జీవితం చాలా సరళంగా అనిపించింది—అకాల వసంతం కనిపించడం, మేకల మందతో వెళ్తున్న వ్యక్తి వాయించే పైపుల శబ్దం వినపడటం, బయటకు వెళ్లి రేసింగ్ పేపర్ కొనడం… అన్నీ ఎంతో సాఫీగా అనిపించాయి.

కానీ పారిస్ చాలా పురాతన నగరం, మేము యువకులం; అక్కడ ఏదీ సరళంగా ఉండేది కాదు—పేదరికం కావచ్చు, అకస్మాత్తుగా చేతికి వచ్చిన డబ్బు కావచ్చు, వెన్నెల కావచ్చు, సరైనది-తప్పుల విచక్షణ కావచ్చు, లేదా వెన్నెల్లో పక్కనే పడుకున్న వ్యక్తి శ్వాస కావచ్చు… ఏదీ అంత సులభంగా అర్థమయ్యేది కాదు

_ఒక వ్యాపకం ముగింపు_

ఆ సంవత్సరం , ఆ తర్వాత సంవత్సరాలలో కూడా మేము కలిసి మరెన్నో సార్లు పందెంకు వెళ్ళాము.

నేను తెల్లవారుజామున పని చేసేవాడిని, మరియు హ్యాడ్లీ దాన్ని ఆస్వాదించేది, కొన్నిసార్లు

ఆమె దాన్ని అమితంగా ఇష్టపడేది. కానీ అది చివరి అడవికి పైన ఉన్న ఎత్తైన పర్వత పచ్చిక బయళ్ళలో ఎక్కడం కాదు

లేదా రాత్రిపూట చాలెట్‌కు తిరిగి రావడం కాదు, లేదా

మా ప్రాణ స్నేహితుడైన చింక్‌తో కలిసి ఒక ఎత్తైన కనుమ దాటి కొత్త ప్రదేశంలోకి వెళ్లడం కూడా కాదు.

అది నిజానికి పందెం కూడా కాదు. అది గుర్రాలపై జూదం. కానీ మేము

దాన్ని పందెం అని పిలిచాము.

పందెం ఎప్పుడూ మా మధ్య దూరం పెంచలేదు, కేవలం మనుషులు మాత్రమే అలా చేయగలరు; కానీ చాలా కాలం పాటు అది ఒక డిమాండ్ చేసే స్నేహితుడిలా మాకు చాలా దగ్గరగా ఉండిపోయింది. అలా ఆలోచించడం ఒక ఉదారమైన పద్ధతి. మనుషుల గురించి మరియు వారి విధ్వంసకత గురించి ఎంతో నీతిమంతుడిగా ఉండే నేను, అత్యంత అబద్ధాలకోరు, అత్యంత అందమైన, అత్యంత ఉత్తేజకరమైన, దుష్టమైన మరియు డిమాండ్ చేసే ఈ స్నేహితురాలిని సహించాను, ఎందుకంటే ఆమె లాభదాయకంగా ఉండగలదు. దాన్ని లాభదాయకంగా మార్చడం ఒక పూర్తికాలపు ఉద్యోగం కంటే ఎక్కువ, మరియు దానికి నాకు సమయం లేదు. కానీ నేను దాన్ని రాశాను కాబట్టి, నాకు నేను సర్దిచెప్పుకున్నాను.

చివరికి, నేను రాసినదంతా పోయినప్పటికీ,

కేవలం ఒకే ఒక్క రేసింగ్ కథ మిగిలింది, ఎందుకంటే అది మెయిల్‌లో ప్రచురితమైంది.

ఇప్పుడు నేను ఎక్కువగా ఒంటరిగా రేసులకు వెళ్లేవాడిని, వాటిలో పాలుపంచుకుంటూ,

వాటితో మరీ ఎక్కువగా కలిసిపోయేవాడిని. నాకు వీలైనప్పుడు, వాటి సీజన్‌లో రెండు ట్రాక్‌లలో పనిచేశాను, అవి ఆటెయిల్ మరియు ఎంగియన్. తెలివిగా హ్యాండిక్యాప్ చేయడానికి పూర్తి సమయం పని చేయాల్సి వచ్చేది, మరియు ఆ విధంగా మీరు డబ్బు సంపాదించలేరు. కాగితం మీద అయితే అది అలానే ఉండేది. మీకు ఆ సమాచారం ఇచ్చే వార్తాపత్రికను మీరు కొనుక్కోవచ్చు.

ఆటెయిల్‌లో జంపింగ్ రేసును స్టాండ్స్ పైనుంచి చూడాల్సి వచ్చేది. ప్రతి గుర్రం ఏమి చేసిందో చూడటానికి, గెలిచి ఉండొచ్చు కానీ గెలవని గుర్రాన్ని చూడటానికి, మరియు అది చేయగలిగినది ఎందుకు లేదా ఎలా చేయలేదో చూడటానికి వేగంగా పైకి ఎక్కాల్సి వచ్చేది. మీరు అనుసరిస్తున్న గుర్రం పందెంలో బరిలోకి దిగిన ప్రతిసారీ, మీరు దాని ధరలను, పందెం అవకాశాలలో వచ్చే మార్పులన్నింటినీ గమనించేవారు.

అది ఎలా పనిచేస్తుందో మీరు తెలుసుకోవాలి, అలాగే దాని యజమానులు దానితో ఎప్పుడు ప్రయత్నిస్తారో కూడా కనుక్కోవాలి.

అది ప్రయత్నించినప్పుడు ఎప్పుడైనా ఓడిపోవచ్చు; కానీ అప్పటికే దాని గెలుపు అవకాశాలు ఎలా ఉన్నాయో మీకు తెలిసి ఉండాలి. అది కష్టమైన పనే కానీ, ఆటెయిల్‌లో ప్రతిరోజూ రేసులు జరుగుతుంటే చూడటానికి చాలా అందంగా ఉండేది. మీరు అక్కడ ఉండి గొప్ప గుర్రాలతో జరిగే నిజాయితీ గల రేసులను చూడవచ్చు, మరియు మీకు తెలిసిన ఏ ప్రదేశం కన్నా ఆ రేసు మార్గం గురించి బాగా తెలుస్తుంది. చివరికి మీకు చాలా మంది వ్యక్తులు, జాకీలు, శిక్షకులు, యజమానులు, లెక్కలేనన్ని గుర్రాలు, ఇంకా ఎన్నో విషయాలు తెలిశాయి.

సాధారణంగా, పందెం వేయడానికి నా దగ్గర గుర్రం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే నేను పందెం వేసేవాడిని. కానీ కొన్నిసార్లు, వాటికి శిక్షణ ఇచ్చి, స్వారీ చేసే వ్యక్తులు తప్ప మరెవరూ నమ్మని గుర్రాలు, నేను పందెం వేయడంతో ఒకదాని తర్వాత ఒకటి రేసులను గెలవడం నేను చూశాను. చివరికి నేను ఆపేశాను, ఎందుకంటే దానికి చాలా సమయం పట్టేది, నేను అందులో మరీ ఎక్కువగా లీనమైపోతున్నాను, మరియు ఎంగియన్‌లోనూ, ఫ్లాట్ రేసింగ్ ట్రాక్‌లలోనూ ఏమి జరుగుతుందో నాకు మరీ ఎక్కువగా తెలిసిపోయింది.

నేను రేసులపై పని చేయడం ఆపేసినప్పుడు నాకు సంతోషంగానే ఉంది, కానీ అది ఒక శూన్యతను మిగిల్చింది.

అప్పటికే నాకు తెలిసింది, మంచిదైనా చెడ్డదైనా ప్రతిదీ ఆగిపోయినప్పుడు ఒక శూన్యతను మిగిల్చిందని. కానీ అది చెడ్డదైతే, ఆ శూన్యత దానంతట అదే నిండిపోతుంది. అది బాగుంటే, దానికంటే మెరుగైనది కనుగొనడం ద్వారా మాత్రమే దాన్ని పూరించగలం. నేను రేసింగ్ మూలధనాన్ని తిరిగి సాధారణ నిధులలో వేశాను, నాకు ప్రశాంతంగా, హాయిగా అనిపించింది.

నేను రేసింగ్ మానేసిన రోజు, నదికి అవతలి వైపుకు వెళ్లి,

బౌలేవార్డ్ డెస్ ఇటాలియన్స్‌లోని రూ డెస్ ఇటాలియన్స్ మూలలో ఉన్న గ్యారంటీ ట్రస్ట్‌లోని ట్రావెల్ డెస్క్ వద్ద నా స్నేహితుడు మైక్ వార్డ్‌ను కలిశాను. నేను రేసింగ్ మూలధనాన్ని జమ చేస్తున్నాను, కానీ ఆ విషయం ఎవరికీ చెప్పలేదు. నేను దాన్ని చెక్‌బుక్‌లో వేయలేదు, కానీ నా మదిలో మాత్రం అలాగే ఉంచుకున్నాను.

“మధ్యాహ్న భోజనానికి వెళ్దామా?” అని నేను మైక్‌ను అడిగాను.

“తప్పకుండా, బాబూ. అవును నేను రాగలను. ఏమైంది? నువ్వు రేస్ ట్రాక్‌కి వెళ్లడం లేదా?”

“లేదు.”

మేము లూవోయిస్ స్క్వేర్‌లోని ఒక చాలా మంచి, సాదాసీదా బిస్ట్రోలో అద్భుతమైన వైట్ వైన్‌తో మధ్యాహ్న భోజనం చేశాము. ఆ స్క్వేర్‌కు అవతలి వైపున బిబ్లియోథెక్ నేషనల్ ఉంది.

“మైక్, నువ్వు రేస్ ట్రాక్‌కి ఎక్కువగా వెళ్ళేవాడివి కాదు కదా,” అన్నాను నేను.

“లేదు. చాలా కాలంగా వెళ్ళడం లేదు.”

“ఎందుకు వెళ్ళడం మానేశావు?”

“నాకు తెలియదు,” అన్నాడు మైక్. “అవును. కచ్చితంగా. ఉత్సాహం కోసం పందెం కాయాల్సిన అవసరం ఉన్న ఏ విషయమూ చూడదగ్గది కాదు.”

“నువ్వు ఎప్పుడూ బయటకు వెళ్ళవా?”

“అప్పుడప్పుడు పెద్ద రేసులను చూడటానికి వెళ్తాను. గొప్ప గుర్రాలు పాల్గొనే రేసులు.”

మేము మంచి బిస్ట్రో బ్రెడ్‌పై ‘పాటే’ (paté) రాసుకుని తింటూ, వైట్ వైన్ తాగాము.

“నువ్వు వాటిని ఎక్కువగా అనుసరించేవాడివా, మైక్?”

“అవును.”

“వాటికంటే మెరుగైనదిగా నీకు ఏది అనిపిస్తుంది?”

“సైకిల్ రేసింగ్.”

“నిజంగానా?”

“అందులో పందెం కాయాల్సిన అవసరం లేదు. నువ్వే చూస్తావుగా.”

“ఆ రేస్ ట్రాక్ వ్యవహారం చాలా సమయం తీసుకుంటుంది కదా.”

“చాలా ఎక్కువ సమయం. అది నీ సమయాన్నంతా తినేస్తుంది. పైగా అక్కడి మనుషులు నాకు నచ్చరు.”

“నాకు చాలా ఆసక్తి ఉండేది.”

“అవును. నీకు అంతా బాగానే సాగేదా?”

“బాగానే ఉండేది.”

“మానేయడం మంచిదే,” అన్నాడు మైక్.

“నేను మానేశాను.”

“అది చేయడం కష్టం. విను మిత్రమా, మనం ఎప్పుడైనా సైకిల్ రేసులకు వెళ్దాం.”

అదొక కొత్త మంచి విషయం, దాని గురించి నాకు పెద్దగా తెలియదు. కానీ మేము వెంటనే దాన్ని మొదలుపెట్టలేదు. అది తర్వాత జరిగింది. పారిస్‌లో మా జీవితం యొక్క మొదటి దశ ముగిసిపోయిన తర్వాత, అది మా జీవితాల్లో ఒక పెద్ద భాగంగా మారింది.

కానీ చాలా కాలం పాటు, పారిస్‌లోని మా ప్రాంతానికి తిరిగి వచ్చి, రేస్ ట్రాక్‌కు దూరంగా ఉంటూ… కేవలం జూదం ఆడి దానికి వేరే పేరు పెట్టుకుని బతకడానికి ప్రయత్నించకుండా… మా సొంత జీవితం, పని మరియు మనకు తెలిసిన చిత్రకారుల మీద నమ్మకం ఉంచడమే సరిపోయేది. నేను సైకిల్ రేసింగ్ గురించి చాలా కథలు మొదలుపెట్టాను, కానీ ఆ రేసుల స్థాయికి సరితూగేలా ఒక్క కథను కూడా రాయలేకపోయాను.

ఆకలి ఒక మంచి క్రమశిక్షణ

పారిస్‌లో మీరు సరిగ్గా తిననప్పుడు మీకు చాలా ఆకలి వేసేది, ఎందుకంటే అన్ని బేకరీ దుకాణాల కిటికీలలో చాలా మంచి వస్తువులు ఉండేవి మరియు ప్రజలు బయట ఫుట్‌పాత్‌పై బల్లల వద్ద తినేవారు, కాబట్టి మీరు ఆ ఆహారాన్ని చూసి, దాని వాసనను ఆస్వాదించేవారు. మీరు జర్నలిజం వదిలేసి, అమెరికాలో ఎవరూ కొనని రాతలు రాస్తూ, ఇంట్లో ఎవరితోనో కలిసి భోజనం చేస్తున్నానని చెబుతున్నప్పుడు, వెళ్ళడానికి ఉత్తమమైన ప్రదేశం లక్సెంబర్గ్ తోటలు. అక్కడ ప్లేస్ డి అబ్జర్వేటోయిర్ నుండి రూ డి వాగిరార్డ్ వరకు మీకు తినడానికి ఏమీ కనిపించదు, దాని వాసన కూడా రాదు. అక్కడ మీరు ఎప్పుడైనా లక్సెంబర్గ్ మ్యూజియంలోకి వెళ్ళవచ్చు. మీ కడుపు ఖాళీగా, ఆకలితో ఉన్నప్పుడు అక్కడి చిత్రాలన్నీ మరింత స్పష్టంగా, అందంగా కనిపించేవి. నేను ఆకలితో ఉన్నప్పుడు సెజాన్‌ను మరింత బాగా అర్థం చేసుకోవడం, అతను ప్రకృతి దృశ్యాలను నిజంగా ఎలా చిత్రించాడో చూడటం నేర్చుకున్నాను. అతను చిత్రాలు గీసేటప్పుడు అతనికి కూడా ఆకలిగా ఉండేదేమో అని నేను ఆశ్చర్యపోయేవాడిని. కానీ బహుశా అతను తినడం మర్చిపోయాడేమో అని నేను అనుకున్నాను. నిద్రలేకుండా ఉన్నప్పుడు లేదా ఆకలిగా ఉన్నప్పుడు కలిగే అసంబద్ధమైన కానీ జ్ఞానోదయం కలిగించే ఆలోచనలలో అది ఒకటి. తర్వాత, సెజాన్ బహుశా వేరే రకంగా ఆకలితో ఉన్నాడేమో అని నేను అనుకున్నాను.

మీరు లక్సెంబర్గ్ నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత, ఇరుకైన ‘రూ ఫెరూ’ (rue Férou) గుండా ‘ప్లేస్ సెయింట్-సుల్పిస్’ (Place St.-Sulpice) వరకు నడవవచ్చు. అక్కడ ఇంకా రెస్టారెంట్లు ఏమీ లేవు, కేవలం బెంచీలు, చెట్లతో కూడిన ప్రశాంతమైన చౌరస్తా మాత్రమే ఉంది. అక్కడ సింహాలతో కూడిన ఒక ఫౌంటెన్ ఉంది, మరియు పావురాలు ఫుట్‌పాత్‌పై తిరుగుతూ బిషప్‌ల విగ్రహాలపై వాలుతున్నాయి. అక్కడ చర్చి ఉంది, మరియు ఆ చౌరస్తాకు ఉత్తరం వైపున మతపరమైన వస్తువులు, వస్త్రాలు అమ్మే దుకాణాలు ఉన్నాయి.

ఈ చౌరస్తా నుండి పండ్లు, కూరగాయలు, వైన్‌లు అమ్మే దుకాణాలు లేదా బేకరీ, పేస్ట్రీ దుకాణాలను దాటకుండా నది వైపు ముందుకు వెళ్లలేరు. కానీ మీరు జాగ్రత్తగా దారి ఎంచుకొని వెళితే, బూడిద మరియు తెలుపు రంగు రాతి చర్చి చుట్టూ కుడివైపుగా వెళ్లి, ‘రూ డి ల’ఓడియాన్’ వీధికి చేరుకొని,

సిల్వియా బీచ్ పుస్తకాల దుకాణం వైపు కుడివైపుకు తిరగవచ్చు.

మీ దారిలో తినడానికి వస్తువులు అమ్మే ప్రదేశాలు పెద్దగా ఏమీ లేవు.

మూడు రెస్టారెంట్లు ఉన్న చౌరస్తాకు చేరుకునే వరకు ‘రూ డి ల’ఓడియాన్’ వీధిలో తినడానికి ఏమీ లేవు.

’12 రూ డి లొడెయోన్’ (12 rue de l’Odéon) చిరునామాకు చేరుకునేసరికి ఆకలి కాస్త అణగారింది, కానీ మీ ఇంద్రియాలన్నీ మళ్లీ చురుకయ్యాయి. అక్కడి ఛాయాచిత్రాలు కొత్తగా అనిపించాయి, ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని పుస్తకాలు కనిపించాయి.

“హెమింగ్‌వే, నువ్వు మరీ సన్నగా అయిపోయావు,” అని సిల్వియా అనేవారు. “సరిగ్గా తింటున్నావా?”

“తప్పకుండా.”

“మధ్యాహ్న భోజనానికి ఏం తిన్నావు?”

నా కడుపులో ఏదోలా అనిపించింది, అప్పుడు నేను, “ఇప్పుడే ఇంటికి వెళ్లి భోజనం చేస్తాను,” అన్నాను.

“మూడు గంటలకా?”

“అంత సమయం అయిందని నాకు తెలియదు.”

“మొన్న రాత్రి అడ్రియన్ ఒక విషయం చెప్పింది; నిన్ను, హాడ్లీని రాత్రి భోజనానికి (డిన్నర్‌కు) పిలవాలనుకుంటోంది. మేము ఫార్గ్‌ను కూడా అడుగుతాం. నీకు ఫార్గ్ అంటే ఇష్టం కదా? లేదా లార్బో? నీకు అతను ఇష్టం, నాకు తెలుసు. లేదా నీకు నిజంగా ఇష్టమైన ఎవరైనా సరే. హాడ్లీతో మాట్లాడతావా?”

“ఆమె తప్పకుండా వస్తుందని నాకు తెలుసు.”

“నేను ఆమెకు ఒక ‘న్యూ’ (pneu – అప్పటి త్వరితగతిన చేరే తపాలా సందేశం) పంపిస్తాను. సరిగ్గా తినకుండా అంత కష్టపడి పని చేయకు.”

“చేయను.”

“మధ్యాహ్న భోజనానికి మరీ ఆలస్యం కాకముందే ఇంటికి వెళ్లు.”

“వాళ్లు నా కోసం భోజనం ఉంచుతారు.”

“చల్లటి ఆహారం తినకు. వేడివేడిగా మంచి భోజనం చెయ్యి.”

“నాకు ఏమైనా ఉత్తరాలు వచ్చాయా?

“అలా ఏమీ లేనట్టుంది. కానీ ఒక్కసారి చూస్తాను.”

ఆమె వెతికి ఒక చిట్టిని (note) కనుగొని, సంతోషంగా పైకి చూసి, తన డెస్క్‌లోని ఒక మూసి ఉన్న అరను తెరిచింది.

“నేను బయట ఉన్నప్పుడు ఇది వచ్చింది,” అని ఆమె చెప్పింది. అది ఒక ఉత్తరం, అందులో డబ్బు ఉన్నట్లు అనిపించింది. “వెడర్‌కాప్,” అని సిల్వియా చెప్పింది.

“అది కచ్చితంగా ‘డెర్ క్వెర్‌ష్నిట్’ (Der Querschnitt) నుంచే వచ్చి ఉంటుంది. నువ్వు వెడర్‌కాప్‌ను చూశావా?”

“లేదు. కానీ అతను జార్జ్‌తో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడు. అతను నిన్ను కలుస్తాడు. చింతించకు. బహుశా అతను నీకు ముందుగా డబ్బు చెల్లించాలనుకున్నాడేమో.”

“ఇందులో ఆరు వందల ఫ్రాంకులు ఉన్నాయి. ఇంకా వస్తాయని అతను చెబుతున్నాడు.”

“చూడమని నాకు గుర్తు చేసినందుకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. ప్రియమైన ‘అత్యంత మంచి’ (Awfully Nice) గారూ.”

“జర్మనీలో మాత్రమే నేను ఏదైనా అమ్మగలగడం చాలా విచిత్రమైన విషయం. అతనికి మరియు ‘ఫ్రాంక్‌ఫర్టర్ జైటుంగ్’ (Frankfurter Zeitung) పత్రికకు.” “అవును కదా? కానీ నువ్వు అస్సలు చింతించకు. నువ్వు ఫోర్డ్‌కు కథలు అమ్మగలవు,” అని ఆమె నన్ను ఆటపట్టిస్తూ అంది.

“పేజీకి ముప్పై ఫ్రాంకులు. మూడు నెలలకు ఒకసారి ‘ది ట్రాన్స్‌అట్లాంటిక్’లో ఒక కథ అనుకుందాం. ఐదు పేజీల కథ అయితే మూడు నెలలకు నూట యాభై ఫ్రాంకులు వస్తాయి. ఏడాదికి ఆరు వందల ఫ్రాంకులు.”

“కానీ హెమింగ్‌వే, అవి ఇప్పుడు ఎంత సంపాదిస్తాయనే దాని గురించి చింతించకు. అసలు విషయం ఏమిటంటే, నువ్వు వాటిని రాయగలవు.”

“నాకు తెలుసు. నేను రాయగలను. కానీ ఎవరూ వాటిని కొనరు. జర్నలిజం మానేసినప్పటి నుండి డబ్బు రావడం లేదు.”

“అవి అమ్ముడవుతాయి. ఇదిగో చూడు. ఒకదానికి సరిపడా డబ్బు నీ దగ్గరే ఉంది.”

“క్షమించు సిల్వియా. ఆ విషయం గురించి మాట్లాడినందుకు నన్ను క్షమించు.”

“దేనికి క్షమించాలి? ఎప్పుడూ దాని గురించి లేదా దేని గురించైనా మాట్లాడు. రచయితలందరూ తమ కష్టాల గురించే మాట్లాడుకుంటారని నీకు తెలియదా? కానీ నువ్వు చింతించనని, తగినంత ఆహారం తింటావని నాకు మాట ఇవ్వు.”

“మాట ఇస్తున్నాను.”

“అయితే ఇప్పుడు ఇంటికి వెళ్లి భోజనం చెయ్యి.”

బయట ‘రూ డి ఎల్ ఒడియోన్’ (rue de l’Odéon) వీధిలో నడుస్తుండగా, పరిస్థితుల గురించి ఫిర్యాదు చేసినందుకు నా మీద నాకే అసహ్యం వేసింది. నేను చేస్తున్న పనిని నా సొంత ఇష్టంతోనే చేస్తున్నాను, పైగా తెలివితక్కువగా చేస్తున్నాను. భోజనం మానేయడానికి బదులుగా, ఒక పెద్ద రొట్టె ముక్క కొని తిని ఉండాల్సింది. ఆ రొట్టె పైన ఉండే గోధుమ రంగు పొర రుచి నాకు గుర్తుకొస్తోంది. కానీ తాగడానికి ఏదైనా లేకుండా అది నోటిలో చాలా పొడిగా అనిపిస్తుంది. ‘ఛీ, ఫిర్యాదులు చేసే వెధవ! నువ్వు ఒక కపట సాధువువి, త్యాగమూర్తిలా నటిస్తున్న మోసగాడివి’ అని నాలో నేనే అనుకున్నాను. నువ్వు సొంత ఇష్టంతోనే జర్నలిజం మానేశావు. నీకు అప్పు దొరికే అవకాశం ఉంది, సిల్వియా కూడా నీకు డబ్బు ఇచ్చేది. ఆమె దగ్గర చాలా…

_ఫోర్డ్ మాడాక్స్ ఫోర్డ్ మరియు దెయ్యం శిష్యుడు_

మేము 113 రూ నోట్రే-డామ్-డెస్-చాంప్స్‌లోని సామిల్ పైన ఉన్న ఫ్లాట్‌లో నివసిస్తున్నప్పుడు, క్లోసెరీ డెస్ లిలాస్ మాకు దగ్గరలో ఉన్న మంచి కేఫ్. అది పారిస్‌లోని అత్యుత్తమ కేఫ్‌లలో ఒకటి.

శీతాకాలంలో లోపల వెచ్చగా ఉండేది, మరియు వసంత, శరదృతువులలో బయట చాలా ఆహ్లాదకరంగా ఉండేది. మార్షల్ నే విగ్రహం ఉన్న వైపున చెట్ల నీడలో బల్లలు ఉండేవి,

బౌలేవార్డ్ పొడవునా పెద్ద గుడారాల కింద చతురస్రాకారపు, క్రమబద్ధమైన బల్లలు ఉండేవి.

అక్కడ పనిచేసే వెయిటర్లలో ఇద్దరు మా మంచి స్నేహితులు.

డోమ్ మరియు రోటొండే ప్రాంతాల వారు ఎప్పుడూ లిలాస్‌కు వచ్చేవారు కాదు. అక్కడ వారికి తెలిసిన వారు ఎవరూ లేరు, ఒకవేళ వచ్చినా ఎవరూ వారిని వింతగా చూసేవారు కాదు. ఆ రోజుల్లో చాలామంది ప్రజలు బహిరంగంగా కనిపించడం కోసం బౌలేవార్డ్ మాంట్‌పర్నాస్సే మరియు బౌలేవార్డ్ రాస్పైల్ కూడలిలో ఉన్న కేఫ్‌లకు వెళ్ళేవారు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, అలాంటి ప్రదేశాలు అమరత్వానికి రోజువారీ ప్రత్యామ్నాయాలుగా ఉండే కాలమిస్టుల రాకకు ముందే వచ్చాయి.

క్లోసరీ డెస్ లిలాస్ ఒకప్పుడు కవులు దాదాపు క్రమం తప్పకుండా కలుసుకునే కేఫ్‌గా ఉండేది. అక్కడికి వచ్చిన చివరి ప్రధాన కవి పాల్ ఫోర్ట్, అతని రచనలను నేను ఎప్పుడూ చదవలేదు. కానీ నేను అక్కడ చూసిన ఏకైక కవి బ్లేజ్ సెండ్రార్స్. అతను బాక్సర్‌లా విరిగిన ముఖంతో, ఖాళీగా ఉన్న తన చొక్కా చేతిని పైకి పిన్ చేసుకుని, తనకున్న ఒకే ఒక్క మంచి చేత్తో సిగరెట్ చుట్టుకుంటూ కనిపించేవాడు. అతను ఎక్కువగా తాగేంత వరకు మంచి స్నేహితుడే. ఆ సమయంలో, అతను అబద్ధం చెబుతున్నప్పుడు, నిజం చెప్పే చాలామంది మనుషుల కంటే ఆసక్తికరంగా ఉండేవాడు. కానీ అప్పట్లో లిలాస్‌కు వచ్చిన ఏకైక కవి అతనే, నేను అతన్ని అక్కడ ఒక్కసారి మాత్రమే చూశాను. వచ్చిన వారిలో చాలామంది వృద్ధులు, గడ్డం ఉన్న పురుషులు, బాగా పాతబడిన బట్టలు ధరించి, తమ భార్యలతో

లేదా ఉంపుడుగత్తెలతో వచ్చేవారు మరియు తమ లాపెల్స్‌లో సన్నని ఎర్రటి లీజియన్ ఆఫ్ ఆనర్

రిబ్బన్‌లను ధరించేవారు లేదా ధరించనివారు. మేము వారందరినీ శాస్త్రవేత్తలుగా లేదా పండితులుగా ఆశతో భావించాము.

మరియు వారు, తమ భార్యలు లేదా ఉంపుడుగత్తెలతో కలిసి కేఫ్ క్రీమ్ తాగుతూ, అకాడమీ పామ్స్ యొక్క ఊదా రంగు రిబ్బన్‌ను ధరించిన చిరిగిన బట్టలు వేసుకున్న పురుషుల వలెనే, దాదాపు అంతే సేపు అపెరిటిఫ్ తాగుతూ కూర్చున్నారు. ఆ రిబ్బన్‌కు ఫ్రెంచ్ అకాడమీతో ఏ సంబంధమూ లేదు, మరియు దాని అర్థం, మేము అనుకున్నాము, వారు ప్రొఫెసర్లు లేదా బోధకులు అని.

ఈ వ్యక్తులు ఆ కేఫ్‌ను ఒక సౌకర్యవంతమైనదిగా మార్చారు, ఎందుకంటే వారందరూ ఒకరిపై ఒకరు, వారి పానీయాలు లేదా కాఫీలు, లేదా కషాయాలపై, మరియు కడ్డీలకు బిగించిన పత్రికలు మరియు పీరియాడికల్స్‌పై ఆసక్తిగా ఉన్నారు, మరియు అక్కడ ఎవరూ ప్రదర్శనకు పెట్టబడలేదు.

ఆ ప్రాంతంలో నివసిస్తూ లిలాస్‌కు వచ్చేవారు ఇతర వ్యక్తులు కూడా ఉండేవారు, వారిలో కొందరు తమ లాపెల్స్‌లో క్రోయిక్స్ డి గెర్రే రిబ్బన్‌లను ధరించేవారు మరియు

ఇతరులు మెడైల్ మిలిటేర్ యొక్క పసుపు మరియు ఆకుపచ్చ రంగులను కూడా కలిగి ఉండేవారు, మరియు

వారు అవయవాలను కోల్పోవడం అనే వైకల్యాన్ని ఎంత చక్కగా అధిగమిస్తున్నారో నేను గమనించాను,

 వారి కృత్రిమ కళ్ల నాణ్యతను మరియు వారి ముఖాలను ఎంత నైపుణ్యంతో పునర్నిర్మించారో చూశాను.

గణనీయంగా పునర్నిర్మించబడిన ఆ ముఖం చుట్టూ ఎల్లప్పుడూ ఒక చక్కని మంచు కొండలా మెరిసే కాంతి ఉండేది,

మరియు మేము పండితులు లేదా ప్రొఫెసర్ల కంటే ఈ క్లయింట్‌లను ఎక్కువగా గౌరవించేవాళ్ళం, అయినప్పటికీ ఆ ప్రొఫెసర్లు కూడా బహుశా అవయవాలు కోల్పోకుండానే తమ సైనిక సేవను పూర్తి చేసి ఉండవచ్చు.

ఆ రోజుల్లో మేము యుద్ధంలో పాల్గొనని వారిని ఎవరినీ నమ్మేవాళ్ళం కాదు, కానీ

మేము ఎవరినీ పూర్తిగా నమ్మేవాళ్ళం కాదు, మరియు

సెండ్రార్స్ తన పోయిన చేయి గురించి కొంచెం తక్కువగా ఆర్భాటంగా ఉంటే మంచిదేమోనన్న బలమైన భావన ఉండేది.

ఎప్పటిలా వచ్చే కస్టమర్లు రాకముందే, మధ్యాహ్నం పూట అతను లీలాస్‌లో ముందుగానే ఉన్నందుకు నాకు సంతోషంగా అనిపించింది.

ఆ సాయంత్రం నేను లీలాస్ బయట ఒక బల్ల వద్ద కూర్చుని,

చెట్ల మీద, భవనాల మీద పడుతున్న కాంతిలో మార్పును,

బయటి ప్రధాన రహదారులపై నెమ్మదిగా వెళ్తున్న పెద్ద గుర్రాల రాకపోకలను చూస్తున్నాను.

నా వెనుక, నా కుడి వైపున ఉన్న కేఫ్ తలుపు తెరుచుకుంది, ఒక వ్యక్తి బయటకు వచ్చి నా బల్ల వద్దకు నడిచి వచ్చాడు.

“ఓహ్, ఇక్కడున్నారా,” అన్నాడు అతను.

అతను ఫోర్డ్ మాడాక్స్ ఫోర్డ్, అప్పుడు తనను తాను అలా పిలుచుకునేవాడు. అతను దట్టమైన, మురికి మీసాల గుండా బరువుగా శ్వాసిస్తూ, చక్కగా బట్టలు వేసుకుని, బోర్లా పడుకోబెట్టిన ఒక పెద్ద పీపా లాగా నిటారుగా నిలబడి ఉన్నాడు.

“నేను మీతో కూర్చోవచ్చా?” అని అతను కూర్చుంటూ అడిగాడు. రంగులేని కనురెప్పలు, కనుబొమ్మల కింద పాలిపోయిన నీలం రంగులో ఉన్న అతని కళ్ళు ఆ వీధి వైపు చూస్తున్నాయి.

“ఆ మృగాలను మానవతా దృక్పథంతో వధించాలని నా జీవితంలోని ఎన్నో మంచి సంవత్సరాలు గడిపాను,” అన్నాడు.

“మీరు నాకు చెప్పారు,” అన్నాను నేను.

“నాకు అలా అనిపించడం లేదు.”

“నాకు పూర్తి నమ్మకం ఉంది.”

“చాలా విచిత్రంగా ఉంది. నా జీవితంలో నేను ఎవరికీ చెప్పలేదు.”

“మీరు ఏదైనా పానీయం తీసుకుంటారా?”

వెయిటర్ అక్కడే నిలబడగా, ఫోర్డ్ తనకు చాంబెరీ కాసిస్ కావాలని చెప్పాడు. పొడవుగా, సన్నగా, తలపైన బట్టతల ఉండి, జుట్టును నునుపుగా దువ్వుకుని, పాతకాలపు డ్రాగూన్ తరహా దట్టమైన మీసాలు ధరించిన ఆ వెయిటర్, ఆర్డర్‌ను మళ్ళీ చెప్పాడు.

“వద్దు. ఒక _ఫైన్ ఎ ల’ఓ_ ఇవ్వండి,” అన్నాడు ఫోర్డ్.

“అయ్యా, మీకోసం ఒక _ఫైన్ ఎ ల’ఓ_,” అని వెయిటర్ ఆర్డర్‌ను ధృవీకరించాడు.

వీలైనంత వరకు నేను ఫోర్డ్ వైపు చూడకుండా ఎప్పుడూ తప్పించుకునేదాన్ని, మరియు మూసి ఉన్న గదిలో అతని దగ్గర ఉన్నప్పుడు ఎప్పుడూ నా శ్వాసను బిగపట్టుకునేదాన్ని, కానీ ఇది బయటి ప్రదేశం, మరియు బల్లకి నా వైపు నుండి అతని వైపు వరకు రాలిన ఆకులు ఫుట్‌పాత్‌ల వెంబడి ఎగిరిపోతున్నాయి, కాబట్టి నేను అతన్ని ఒకసారి నిశితంగా చూశాను, పశ్చాత్తాపపడ్డాను, మరియు బౌల్వార్డ్ అవతలి వైపు చూశాను. లైట్ మళ్ళీ మారింది మరియు నేను ఆ మార్పును గమనించలేదు. అతను రావడం వల్ల అది పాడైపోయిందేమోనని చూడటానికి నేను ఒక గుక్క తాగాను, కానీ అది ఇంకా రుచిగానే ఉంది.

“మీరు చాలా దిగులుగా ఉన్నారు,” అన్నాడు అతను.

“లేదు.”

అవును, మీరు అలాగే ఉన్నారు. మీరు ఇంకాస్త బయట తిరగాలి. నేను వచ్చి అడగాలనుకున్నాను.

ఆ సమయంలో, పొడవైన అంగీ (కేప్) ధరించిన ఒక కృశించిన వ్యక్తి ఫుట్‌పాత్ మీదుగా వెళ్లాడు.

అతనితో ఒక పొడవైన స్త్రీ ఉంది; అతను మా టేబుల్ వైపు ఒకసారి చూసి, వెంటనే చూపు తిప్పుకుని, ఆ వీధిలో తన దారిన తాను వెళ్లిపోయాడు.

“నేను అతన్ని ఎలా పట్టించుకోకుండా వదిలేశానో చూశావా?” అని ఫోర్డ్ అన్నాడు. “నిజంగా చూశావా, నేను అతన్ని ఎలా పట్టించుకోలేదో?”

“లేదు. ఎవరిని పట్టించుకోలేదు?”

“బెల్లోక్,” ఫోర్డ్ చెప్పాడు. “అతన్ని ఎలా పట్టించుకోకుండా వదిలేశానో కదా!”

“నేను చూడలేదు,” అన్నాను నేను. “అతన్ని ఎందుకు అలా పట్టించుకోకుండా వదిలేశావు?”

“ప్రపంచంలోనే అత్యంత సరైన కారణం కోసం,” ఫోర్డ్ అన్నాడు. “అతన్ని ఎలా పట్టించుకోకుండా వదిలేశానో కదా!”

అతను ఎంతో సంతోషంగా ఉన్నాడు. నేను అంతకుముందెప్పుడూ బెల్లోక్‌ను చూడలేదు, అలాగే అతను మమ్మల్ని చూశాడని కూడా నేను అనుకోలేదు. ఏదో ఆలోచనలో ఉండి, యాంత్రికంగా మా టేబుల్ వైపు చూసిన వ్యక్తిలా అతను కనిపించాడు. ఫోర్డ్ అతని పట్ల అంత అసభ్యంగా ప్రవర్తించినందుకు నాకు బాధ కలిగింది; ఎందుకంటే, అప్పుడే చదువు మొదలుపెట్టిన యువకుడిగా, ఒక సీనియర్ రచయితగా అతని పట్ల నాకు ఎంతో గౌరవం ఉండేది. ఇది ఇప్పుడు అర్థం కాకపోవచ్చు కానీ, ఆ రోజుల్లో అది సర్వసాధారణమైన విషయం.

బెల్లోక్ మా టేబుల్ దగ్గర ఆగి ఉంటే బాగుండేదని, అప్పుడు నేను అతన్ని కలిసేవాడినని అనుకున్నాను. ఫోర్డ్‌ను కలవడం వల్ల ఆ మధ్యాహ్నం కాస్త పాడైపోయినట్లు అనిపించింది, కానీ బెల్లోక్ ఉండి ఉంటే ఆ సమయం బాగుండేదేమో అనిపించింది.

“ఎందుకు బ్రాందీ తాగుతున్నావు?” అని ఫోర్డ్ నన్ను అడిగాడు. “యువ రచయిత బ్రాందీ తాగడం ప్రాణాంతకం అని నీకు తెలియదా?”

“నేను తరచుగా తాగను,” అన్నాను నేను. ఫోర్డ్ గురించి ఎజ్రా పౌండ్ నాకు చెప్పిన విషయాలను గుర్తుచేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను: అతనితో ఎప్పుడూ అసభ్యంగా ప్రవర్తించకూడదని, అతను బాగా అలసిపోయినప్పుడు మాత్రమే అబద్ధాలు చెబుతాడని గుర్తుంచుకోవాలని, అతను నిజంగా మంచి రచయిత అని, అలాగే అతను చాలా తీవ్రమైన కుటుంబ సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాడని పౌండ్ చెప్పాడు. ఆ విషయాలను గుర్తుచేసుకోవడానికి నేను చాలా ప్రయత్నించాను, కానీ నా పక్కనే కూర్చుని, భారీగా శ్వాస తీసుకుంటూ, అసహ్యకరమైన రీతిలో ఉన్న ఫోర్డ్ ఉనికి వల్ల అది కష్టమైంది. అయినా సరే, నేను ప్రయత్నించాను.

“మనిషిని ఎందుకు పట్టించుకోకుండా వదిలేస్తారో (కట్ చేస్తారో) చెప్పు,” అని అడిగాను. అంతకుముందు వరకు, నవలల్లో ‘ఔయిడా’ (Ouida) వంటి రచయితలు మాత్రమే అలా చేస్తారని నేను అనుకునేవాడిని. నేను ఎప్పుడూ ‘ఉయిడా’ (Ouida) రాసిన నవలలను చదవలేకపోయాను; స్విట్జర్లాండ్‌లోని ఒక స్కీయింగ్ ప్రదేశంలో, తేమతో కూడిన దక్షిణపు గాలి వీచినప్పుడు చదవడానికి పుస్తకాలు ఏమీ లేక, యుద్ధానికి ముందు నాటి పాత ‘టౌచ్‌నిట్జ్’ (Tauchnitz) ఎడిషన్లు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నప్పుడు కూడా నేను వాటిని చదవలేదు. కానీ, ఏదో అంతర్జ్ఞానంతో, ఆమె నవలల్లో మనుషులు ఒకరినొకరు కావాలని విస్మరించుకోవడం (లేదా సంబంధం తెంచుకోవడం) జరుగుతుందని నాకు తెలుసు.

“ఒక సజ్జనుడు (gentleman),” అని ఫోర్డ్ వివరించాడు, “ఎప్పుడూ ఒక నీచుడిని (cad) పట్టించుకోడు.”

నేను ఒక్క గుక్కలో బ్రాందీ తాగాను.

“అతను ఒక ‘బౌండర్’ను (bounder – అనాగరికుడు/అధముడు) కూడా పట్టించుకోడా?” అని అడిగాను.

“ఒక సజ్జనుడికి ‘బౌండర్’తో పరిచయం ఉండటమే అసాధ్యం.”

“అంటే, సమాన హోదాలో పరిచయం ఉన్నవారిని మాత్రమే మనం అలా విస్మరించగలమా?” అని నేను అడిగాను.

“సహజంగానే.”

“అసలు ఒక నీచుడిని (cad) ఎలా కలుస్తారు?”

“నీకు తెలియకపోవచ్చు, లేదా ఆ వ్యక్తి కాలక్రమేణా నీచుడిగా మారి ఉండవచ్చు.”

“నీచుడు అంటే ఎవరు?” అని అడిగాను. “అంటే ప్రాణాలు పోయేంతగా చితకబాదాల్సిన వాడా?”

“అవసరం లేదు,” అని ఫోర్డ్ అన్నాడు.

“ఎజ్రా ఒక సజ్జనుడా?” అని అడిగాను.

“ఖచ్చితంగా కాదు,” అని ఫోర్డ్ అన్నాడు. “అతను అమెరికన్.”

“అమెరికన్ సజ్జనుడు కాకూడదా?”

“బహుశా జాన్ క్విన్ కావచ్చు,” అని ఫోర్డ్ వివరించాడు. “మీ రాయబారులలో కొందరు.”

“మైరాన్ టి. హెరిక్?”

“అవకాశం ఉంది.”

“హెన్రీ జేమ్స్ సజ్జనుడా?”

“దాదాపుగా.”

“మీరు సజ్జనులేనా?”

“సహజంగానే. నేను మహారాజు గారి తరపున అధికారిక పదవిని (commission) నిర్వహించాను.”

“ఇది చాలా సంక్లిష్టమైన విషయం,” అన్నాను నేను. “నేను సజ్జనుడినా?”

“అస్సలు కాదు,” అని ఫోర్డ్ అన్నాడు.

“మరి నాతో ఎందుకు తాగుతున్నారు?”

“ఒక ఆశాజనకమైన యువ రచయితగా నీతో తాగుతున్నాను. నిజానికి, తోటి రచయితగా.”

“మీ మంచి మనసు,” అన్నాను నేను.

“ఇటలీలో నిన్ను సజ్జనుడిగా పరిగణించవచ్చు,” అని ఫోర్డ్ ఉదారంగా అన్నాడు.

“కానీ నేను నీచుడిని (cad) కాను కదా?”

“ఖచ్చితంగా కాదు, మిత్రమా. అసలు అలా ఎవరు చెప్పారు?”

“నేను అలా మారిపోవచ్చు,” అని విచారంగా అన్నాను. “బ్రాందీ తాగడం అదీనూ. ట్రోలోప్ (Trollope) నవలలో లార్డ్ హ్యారీ హాట్‌స్పర్‌కు అదే కదా గతి పట్టింది. చెప్పు, ట్రోలోప్ సజ్జనుడేనా?” “ఖచ్చితంగా కాదు.”

“మీకు ఖచ్చితంగా తెలుసా?”

“రెండు అభిప్రాయాలు ఉండొచ్చు. కానీ నా అభిప్రాయం కాదు.”

“ఫీల్డింగ్ కూడానా? ఆయన ఒక న్యాయమూర్తి.”

“సాంకేతికంగా అయితే కావచ్చు.”

“మార్లో?”

“ఖచ్చితంగా కాదు.”

“జాన్ డోన్?”

“ఆయన ఒక పాస్టర్.”

“ఇది చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది,” అన్నాను నేను.

“మీకు ఆసక్తి ఉన్నందుకు సంతోషం,” అన్నాడు ఫోర్డ్. “నేను వెళ్ళే ముందు మీతో పాటు బ్రాందీ, నీళ్ళు తీసుకుంటాను.”

ఫోర్డ్ వెళ్ళిపోయాక చీకటి పడింది. నేను కియోస్క్ వద్దకు నడిచి వెళ్ళి, మధ్యాహ్నం వచ్చే రేసింగ్ పత్రిక యొక్క చివరి సంచిక అయిన ‘పారిస్-స్పోర్ట్ కంప్లీట్’ను కొన్నాను. అందులో ఆటెయిల్ వద్ద జరిగిన రేసు ఫలితాలు, మరియు మరుసటి రోజు ఎంగియన్‌లో జరగబోయే రేసు వివరాలు ఉన్నాయి. జీన్ స్థానంలో విధుల్లోకి వచ్చిన వెయిటర్ ఎమిల్, ఆటెయిల్‌లో జరిగిన చివరి రేసు ఫలితాలను చూడటానికి టేబుల్ వద్దకు వచ్చాడు. లిలాస్‌కి అరుదుగా వచ్చే నా మంచి స్నేహితుడు ఒకడు టేబుల్ దగ్గరికి వచ్చి కూర్చున్నాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో, నా స్నేహితుడు ఎమిల్ దగ్గర డ్రింక్ ఆర్డర్ చేస్తుండగా, పొడవాటి స్త్రీతో పాటు కేప్ వేసుకున్న ఆ చిక్కిపోయిన మనిషి ఫుట్‌పాత్‌పై మమ్మల్ని దాటి వెళ్ళాడు.

అతని చూపు టేబుల్ వైపు మళ్లి, వెంటనే పక్కకు తిరిగింది.

“అతను హిలేర్ బెల్లోక్,” నేను నా స్నేహితుడితో అన్నాను. “ఫోర్డ్ ఈ మధ్యాహ్నం ఇక్కడికి వచ్చి అతన్ని నరికేశాడు.”

“వెర్రి వెధవలా మాట్లాడకు,” నా స్నేహితుడు అన్నాడు. “అతను అలెస్టర్ క్రౌలీ, ఆ దుష్టశక్తులను పూజించేవాడు. అతను ప్రపంచంలోనే అత్యంత దుర్మార్గుడని అంటారు.”

“క్షమించు,” నేను అన్నాను.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -14—9-26-ఉయ్యూరు 

నాయని సుబ్బారావు గారి జీవిత చరిత్ర.4 వ భాగం.13.9.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.27 వ భాగం.13.9.26. https://youtu.be/H9hrtrvfRJ4

సోషలిజం మరియు పరోపకారం౯త(త్రివేణి)

స్వామి ఈశ్వరానంద-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

నిస్వార్థం, ప్రేమ, సోదరభావం మరియు సమానత్వాన్ని పెంపొందించడమే మత స్ఫూర్తి యొక్క లక్షణం. ప్రతి మతం వీటినే తన ప్రధాన బోధనలుగా పరిగణిస్తుంది; అలాగే, ప్రతి మత వర్గంలోనూ ఎంతోమంది నిజాయితీ గల విశ్వాసులు తాము నమ్మిన ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా జీవించారన్నది కాదనలేని సత్యం. భారతదేశం త్యాగం మరియు దానధర్మాలకు నిలయం; ఇక్కడ పేదలు, వికలాంగులు మరియు రోగులకు అన్నం, బట్టలు, విద్య మరియు వైద్య సేవలు అందించడం వంటి పరోపకార కార్యాల కోసం ప్రతి ఏటా లక్షలాది రూపాయలు వెచ్చిస్తారు. దేశవ్యాప్తంగా అనేక పరోపకార సంస్థలు వెలుస్తున్నాయి మరియు సేవ చేయడానికి ఉత్సాహపడే స్వచ్ఛంద సేవకుల సంఖ్య కూడా పెరుగుతోంది; అయితే, సాధారణంగా తాము ఏమి చేయాలి లేదా ఎలా చేయాలి అనే విషయంలో వారికి స్పష్టమైన అవగాహన ఉండదు.

ఆత్మశుద్ధి లేదా కరుణాభావంతో కూడిన ఆత్మసంతృప్తి కోసం చేసే పనైనప్పటికీ, స్వయం త్యాగంతో బాధను నివారించడం మరియు దానధర్మాలు చేయడం నిజంగా మంచి విషయమే. కానీ, ఆ దానధర్మాలు అహంకారం లేదా చులకన భావం లేకుండా, ‘మానవ రూపంలో ఉన్న దేవుడికి సేవ చేస్తున్నామనే’ భావనతో చేసినప్పటికీ, అవి సేవ పొందే వ్యక్తిలో కలిగే న్యూనతా భావాన్ని పూర్తిగా తొలగించలేవు. సహాయం లేదా ఉచిత సేవ పొందే వ్యక్తి తాను ఇతరుల జాలికి పాత్రుడినయ్యాననే భావనను తప్పక కలిగి ఉంటాడు; ఇది అతనిలో స్వావలంబన మరియు ఆత్మగౌరవం పెంపొందడానికి దోహదపడదు. పురుషత్వానికి (మనోబలానికి) ఆత్మగౌరవం అత్యవసరం మరియు ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో అది ఒక గొప్ప సంపద. ఎందుకంటే, శరీరం, మేధస్సు, ఆస్తులు మరియు ప్రతిభ వంటి భౌతిక స్థాయిలలో కనిపించే గర్వం లేదా అహంకారం కూడా—నిజమైన ‘స్వ’ (ఆత్మ లేదా అంతరాత్మ) పట్ల ఉండే గౌరవానికి వికృత రూపాలే. ఆ నిజమైన ఆత్మ సమస్త కోరికలకు అతీతమైనది కాబట్టి, బయటి నుండి దేనినీ స్వీకరించడానికి ఇష్టపడదు. నైతిక కోణంలో చూస్తే, సేవ లేదా వస్తువుల రూపంలో తగిన మూల్యం చెల్లించి సంపాదించని దానిని ఇతరుల నుండి స్వీకరించడానికి నిరాకరించడం అనేది ఈ ఆత్మగౌరవానికి ఒక నిదర్శనం. మనిషిలో ఉండే ఈ గర్వం ధర్మబద్ధమైనది. కాబట్టి, ఈ గర్వాన్ని (ఆత్మగౌరవాన్ని) కాపాడి పెంపొందించడం ధర్మం యొక్క బాధ్యత కావాలి; మనిషిలోని ఆత్మగౌరవాన్ని అణచివేసే లేదా మందగించేలా చేసేది ఏదీ సరైన మతం అనిపించుకోదు. ఒక వ్యక్తి మరొకరిలోని దేవుడికి ఉచితంగా సేవ చేయడం మంచి మతపరమైన చర్యే కావచ్చు, కానీ దానివల్ల సేవ పొందే వ్యక్తి ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితిని పొందలేడు. అతను తనను తాను కేవలం దానాన్ని స్వీకరించేవాడిగా మాత్రమే భావిస్తాడు; దానం చేసేవారి అంతరంగాన్ని లేదా వారి ఆలోచనా విధానాన్ని గ్రహించలేకపోవడం వల్ల, తనను దేవుడిగా భావించి పూజిస్తున్నారన్న విషయం అతనికి తెలియదు. ఈ రకమైన సేవలో అవమానకరమైన దానం లేదా ఆధిపత్య ధోరణి తాలూకు బాధను అతను నేరుగా అనుభవించకపోవచ్చు, కానీ తనను తాను జాలికి పాత్రుడిగా భావించే భావన నుండి మాత్రం అతను తప్పించుకోలేడు. వస్తువుల రూపంలో గానీ లేదా సేవల రూపంలో గానీ ఎటువంటి ప్రతిఫలం చెల్లించకుండానే తాను ఏదో పొందుతున్నానని అతనికి తెలుసు. తనకు పొందే హక్కు లేని దానిని తాను స్వీకరిస్తున్నానని అతను భావిస్తాడు. భారతదేశంలో దానాన్ని స్వీకరించే వారిలో, న్యూనతా భావానికి లోనుకాకుండా ఉన్న ప్రధాన వర్గం పూజారులు; వారు దానాన్ని తమ హక్కుగా భావిస్తారు. సమాజం యొక్క మతపరమైన అవసరాలను తీర్చడం ద్వారా వారు సమాజానికి అందించిన సేవల నుండే ఈ ధోరణి ఉద్భవించి ఉండాలి. కాలక్రమేణా వారు తమను తాము భూమిపై చిన్న దేవుళ్లుగా లేదా ‘భూదేవతలు’గా భావించడం నేర్చుకున్నారు; తద్వారా సేవ చేసినా చేయకపోయినా, పుట్టుకతోనే తమకు పూజలు పొందే హక్కు ఉందని వారు వాదించసాగారు. ఈ న్యూనతా భావానికి అతీతంగా ఉండే మరో వర్గం కూడా ఉంది – వారే ఆధ్యాత్మికవేత్తలు మరియు సన్యాసులు. వీరు సమాజానికి అందించే ఆధ్యాత్మిక సేవలను ‘త్యాగం’గా భావించరు; అలాగే తాము పొందే వాటిని మనుషుల నుండి వచ్చిన బహుమతిగా కాకుండా, దేవుని ప్రసాదంగా స్వీకరిస్తారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, తాము పొందే దానిపై తమకు హక్కు ఉందనే దృఢమైన నమ్మకం మాత్రమే, ఏదైనా స్వీకరించేటప్పుడు కలిగే న్యూనతా భావాన్ని పోగొట్టగలదు.

కాబట్టి, నిజమైన ధర్మం మరో అడుగు ముందుకు వేసి, సమాజంలోని ఏ వ్యక్తి కూడా ఇతరుల జాలి, దానం లేదా తనకు హక్కు లేని ఉచిత సేవలకు పాత్రుడిగా భావించాల్సిన పరిస్థితి రాకుండా చూడాలి. సమాజంలో అందుబాటులో ఉన్న భౌతిక, మేధోపరమైన, సౌందర్యపరమైన మరియు ఆధ్యాత్మికమైన వస్తువులు మరియు సేవలన్నింటిలోనూ ప్రతి పురుషుడు, స్త్రీ మరియు బిడ్డకు వాటా పొందే హక్కు ఉండాలి. అటువంటి వస్తువులు మరియు సేవల సృష్టిలో పాలుపంచుకునే హక్కు సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తికీ ఉండాలి; ఉమ్మడి ప్రయోజనం కోసం ఇతరులతో కలిసి పనిచేసే అవకాశం వారికి కల్పించాలి. ఎందుకంటే, అవకాశాల లేమి వల్ల ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో ఎవరైనా భాగం కాకపోతే, వారు ఇతరుల శ్రమ ఫలితాలను అన్యాయంగా అనుభవిస్తున్నారనే భావన నుండి తప్పించుకోలేరు; తద్వారా వారు తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కోల్పోతారు. దీని అంతిమ అర్థం ఏమిటంటే, సంపదకు సంబంధించిన అన్ని వనరులు మరియు ఉత్పత్తి సాధనాలు సమాజం మొత్తపు ఉమ్మడి ఆస్తిగా చేయబడాలి మరియు ఉన్నవాళ్ల దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి జీవించే పేదవాళ్లు ఎవరూ ఉండకూడదు. ఇది సామ్యవాదానికి దారితీస్తుంది, ఎందుకంటే ప్రతి సాధారణ మనిషి ఆత్మగౌరవానికి అత్యంత అవసరమైన హక్కుల భావన, కేవలం సామ్యవాద సమాజంలో మాత్రమే ప్రతి ఒక్కరికీ లభిస్తుంది. దానం స్వీకరించడం అనేది నిజమైన ధర్మ స్ఫూర్తికి ఎంత విరుద్ధమో, సామ్యవాద స్ఫూర్తికి కూడా అంతే విరుద్ధం.

ఒకవేళ… సేవ మరియు దానధర్మాలు అనేవి సమాజ అభ్యున్నతి కంటే వ్యక్తిగత వికాసం లేదా ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదల కోసమే ఉద్దేశించబడ్డాయని చెప్పవచ్చు; ఎందుకంటే సమాజాన్ని ఎప్పటికీ పరిపూర్ణంగా మార్చడం లేదా ఆ పరిపూర్ణతను ఎక్కువ కాలం నిలబెట్టడం అసాధ్యం (ఈ లోకం ఎప్పటికీ తిన్నగా కాని కుక్క తోక లాంటిది); అలాగే బాహ్య ప్రపంచం యొక్క శాశ్వతమైన మెరుగుదలపై ఎటువంటి హామీ లేనందున, బాహ్య దృక్పథం కంటే అంతర్గత దృక్పథమే ముఖ్యమైనది—ఎందుకంటే అంతర్గత వికాసం అనేది వ్యక్తికి శాశ్వతమైన లాభం. సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తి ఏకకాలంలో పరిపూర్ణతను సాధించడం అనే అంశం ఒక అసాధ్యమైన కల (మృగతృష్ణ) కావచ్చు కాబట్టి దానిని పక్కన పెడితే, ఈ అంతర్గత దృక్పథం వెనుక స్వార్థం అనే అంశం కూడా ఉందని గమనించాలి; ఎందుకంటే అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టడం లేదా స్వ-త్యాగం చేయడం అనేది వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక పురోగతి కోసమే ఉద్దేశించబడింది, కాబట్టి ఇందులో ఒక అంతర్గత వైరుధ్యం ఉంటుంది. ఇందులో నైతికపరమైన లోపం లేదా అనైతికతకు సంబంధించిన మరొక కోణం కూడా ఉంది: సమాజంలో సంరక్షణ అవసరమైన పేదలు, అజ్ఞానులు, రోగులు మరియు నిస్సహాయులు ఉన్నారనే వాస్తవాన్ని అంగీకరించడమే కాకుండా, వారు సామాజిక జీవితంలో శాశ్వత భాగంగా ఉండిపోవాలని కూడా ఇది సూచిస్తుంది. ఎందుకంటే, వారు లేకపోతే, అంతర్గత నైతిక ఆదర్శవాదికి దానధర్మాలు మరియు ఉచిత సేవలు చేసే అవకాశం ఎక్కడ ఉంటుంది? కాబట్టి, అటువంటి వారికి సేవ చేయడం ద్వారా తమ సొంత మోక్షాన్ని లేదా వికాసాన్ని పొందడానికి వీలుగా, కొంతమంది ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ వనరులు లేనివారిగా, పేదలుగా, అజ్ఞానులుగా, రోగులుగా మరియు నిస్సహాయులుగా ఉండాలని ఆ అంతర్గత ఆదర్శవాది భావించాల్సి వస్తుంది. అందువల్ల, పూర్తిగా అంతర్గత దృక్పథం అనేది ఉద్దేశపూర్వకం కాకపోయినా, ఒక రకమైన అసహ్యకరమైన అన్యాయానికి మరియు స్వార్థానికి దారితీస్తుంది; అది పూర్తిగా అమాయకమైన ఉద్దేశంతో కూడుకున్నది కాబట్టి దానిని తప్పుబట్టలేకపోవచ్చు, కానీ అది తన తక్షణ లక్ష్యానికి—అంటే ఎవరి కోసమైతే ఆ వ్యక్తి స్వ-త్యాగం చేస్తున్నాడో వారి శ్రేయస్సుకు—విరుద్ధంగా ఉంటుంది. పూర్తిగా అంతర్గత దృక్పథంలో ఉండే ఈ వైరుధ్యాలను బాహ్య దృక్పథానికి కూడా సమాన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా మాత్రమే పరిష్కరించవచ్చు. ఇతరుల స్థితిగతులను మెరుగుపరచడం (ఇది బాహ్య ఆదర్శవాదం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం) కంటే స్వ-త్యాగానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతనిచ్చే అంతర్గత నైతిక ఆదర్శవాదం కూడా, చివరికి తన సొంత మోక్షం గురించి పూర్తిగా మర్చిపోవడంలోనే తార్కిక పరిపూర్ణతను పొందుతుంది; తద్వారా అది తిరిగి బాహ్య ఆదర్శవాదం వైపు మళ్లుతుంది. ఆత్మ ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధిని నిర్లక్ష్యం చేసే కేవలం వస్తునిష్ఠ ఆదర్శవాదం, ఆత్మను దాని అత్యుత్తమ స్థితిలో కూడా సామాజిక సేవకు ఒక అసమర్థమైన సాధనంగా మార్చడం ద్వారా తన లక్ష్యాన్నే విఫలం చేసుకుంటుందనేది వాస్తవం. ఆత్మ ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధిలోని కొన్ని అంశాలు ఆత్మాశ్రయ ఆదర్శవాద పరిధిలోకి వస్తాయి. అందువల్ల, ఈ రెండు రకాల తీవ్రతలు అటువంటి ఆదర్శవాదం యొక్క లక్ష్యానికే హానికరమైనవి మరియు వాటిని తప్పక నివారించాలి. ఆత్మత్యాగం మరియు బాధల ద్వారా ఆత్మ-అభివృద్ధిని ప్రాథమికంగా పరిగణించే ఆత్మాశ్రయ ఆదర్శవాదం ఎంత అవసరమో, అలాగే వ్యక్తుల మరియు సమాజం యొక్క సంపూర్ణ నైతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటానికి, తన ఆధ్యాత్మిక లాభంతో సంబంధం లేకుండా ఇతరుల సంక్షేమమే ప్రాథమిక లక్ష్యంగా గల వస్తునిష్ఠ నైతిక ఆదర్శవాదం కూడా అంతే అవసరం. అంతిమంగా ఆత్మ ప్రయోజనం సమాజ ప్రయోజనంతో, మరియు సమాజ ప్రయోజనం ఆత్మ ప్రయోజనంతో ఏకీభవించే ఆదర్శం కంటే ఉన్నతమైన నైతిక ఆదర్శం మరొకటి ఉండదు – ఇదే సామ్యవాదం ఊహించిన ఆదర్శం. ఆత్మత్యాగం మరియు ఆత్మత్యాగం ద్వారా ఆత్మ-అభివృద్ధిని సాధించడం కోసం ఇతరులకు సేవ చేయాలనే ఆదర్శంతో ప్రారంభమయ్యే కర్మ యోగం, ఇతరుల మేలులో తన మేలును కనుగొనడంలో పరిపూర్ణమవుతుంది. ‘నేను’ అనే స్వార్థం నశించినప్పుడు, మిగిలేది ఇతరుల స్వార్థమే; లేదా, ఇతరుల నుండి వేరుగా ‘నేను’ అనేదే ఉండదు; అంతా ‘నేను’ లేదా అంతా ‘నువ్వు’ మాత్రమే. అందువల్ల, ప్రతి ఆత్మత్యాగం, సమాజం యొక్క సామ్యవాద ఆదర్శాన్ని దాని ఆరోగ్యకరమైన వ్యక్తీకరణ మరియు నెరవేర్పు కోసం, ప్రారంభంలోనే ఊహించుకోవాలి మరియు ఆత్మాశ్రయ ఆదర్శవాదం యొక్క అంతర్గత వైరుధ్యాలను నివారించాలి.

ఈ దేశంలో వస్తునిష్ఠ ఆదర్శాన్ని విస్మరించి, ఆత్మాశ్రయ ఆదర్శానికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల కొద్దిమంది గొప్ప సాధువులు, పరోపకారులు మాత్రమే తయారై, దేశంలోని అసంఖ్యాక ప్రజలు వారి విధికి వదిలివేయబడ్డారు. దీనికి సమానంగా, హక్కుల భావనను దాదాపు పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేసి, కర్తవ్యాల భావనకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం కూడా అంతే అవాంఛనీయం. ఈ దేశంలో వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ ప్రకారం కోరబడిన మరియు పరిరక్షించబడిన హక్కులు, విశేషాధికారాలు ఏవైనా సరే, అవి ఎల్లప్పుడూ విద్యావంతులు, బలవంతులు మరియు ధనిక వర్గాలకే పరిమితమయ్యాయి. అయితే నిరుపేద, బలహీన మరియు అజ్ఞాన వర్గాలకు ఎలాంటి హక్కులు లేదా విశేషాధికారాలు లేకుండా కేవలం సేవ చేసే కర్తవ్యం మాత్రమే ఉండేది. ధర్మం గురించి ఎంతగానో మాట్లాడినా, దానధర్మాలు ఎంతగానో జరిగినా, దీని ఫలితంగా సుమారు ముప్పై శతాబ్దాలుగా సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక దౌర్జన్యం, అణచివేత, దౌర్జన్యం, పేదరికం, అజ్ఞానం, వ్యాధులు, శరీరాత్మ బానిసత్వం నెలకొన్నాయి! బలహీనుల హక్కులకు సరైన ప్రాధాన్యత ఇవ్వకపోవడం వల్ల ఇది జరుగుతుంది. వాస్తవానికి, ఆ హక్కులు మాత్రమే అవతలి పక్షం తమ విధులను సక్రమంగా నిర్వర్తించడానికి ఉత్తేజపరిచే మరియు ప్రేరేపించే ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఒక పక్షం యొక్క విధి నెరవేరాలంటే, అవతలి పక్షానికి ఒక హక్కు ఉండాలి.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –13-9-26-ఉయ్యూరు .

–సాహిత్య నోబెల్ పొందిన కళాత్మక సృజనాత్మక అమెరికన్ నవలారచయిత ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే జీవత చరిత్ర -2

“విలువైన ఫ్రెంచ్ పుస్తకాన్ని ఎలా గుర్తిస్తారు?”

మొదట చిత్రాలు. ఆ తర్వాత చిత్రాల నాణ్యత విషయం. ఆ తర్వాత బైండింగ్. ఒకవేళ పుస్తకం బాగుంటే, దాని యజమాని దానికి సరిగ్గా బైండింగ్ చేయిస్తాడు. ఆంగ్లంలోని పుస్తకాలన్నీ బైండింగ్ చేయబడి ఉంటాయి, కానీ సరిగ్గా ఉండవు.

వాటిని అంచనా వేయడానికి ఏ మార్గమూ లేదు.

టూర్ డి’అర్జెంట్ దగ్గర ఉన్న ఆ పుస్తకాల దుకాణం తర్వాత, క్వాయ్ డెస్ గ్రాండ్స్ అగస్టిన్స్ వరకు అమెరికన్ మరియు ఆంగ్ల పుస్తకాలను అమ్మే ఇతర దుకాణాలు ఏవీ లేవు. అక్కడి నుండి క్వాయ్ వోల్టేర్ దాటి అవతల వరకు చాలా దుకాణాలు ఉండేవి. అవి,

లెఫ్ట్ బ్యాంక్ హోటళ్ల ఉద్యోగుల నుండి, ముఖ్యంగా

చాలా హోటళ్ల కన్నా ధనవంతులైన కస్టమర్లు ఉండే హోటల్ వోల్టేర్ నుండి కొన్న పుస్తకాలను అమ్మేవి.

ఒక రోజు నేను నా స్నేహితురాలైన మరో దుకాణదారురాలిని,

యజమానులు ఆ పుస్తకాలను ఎప్పుడైనా అమ్ముతారా అని అడిగాను.

“లేదు,” అంది ఆమె. “వాటన్నింటినీ పారేస్తారు. అందుకే వాటికి విలువ లేదని తెలుస్తుంది.”

“స్నేహితులు వాటిని పడవల్లో చదువుకోవడానికి వాళ్లకు ఇస్తారు.”

“నిస్సందేహంగా,” అంది ఆమె. “వాళ్ళు చాలా పుస్తకాలను పడవల్లోనే వదిలేసి ఉంటారు కదా.”

“అవును,” అన్నాను నేను. “ఆ సంస్థ వాటిని ఉంచుకుని, బైండింగ్ చేయిస్తుంది, అవి

ఓడల గ్రంథాలయాలుగా మారిపోతాయి.”

“అది తెలివైన ఆలోచన,” అంది ఆమె. “కనీసం అప్పుడు అవి సరిగ్గా బైండింగ్ చేయబడి ఉంటాయి.

అలాంటి పుస్తకానికి విలువ ఉండేది కదా.”

పని అయిపోయాక లేదా ఏదైనా ఆలోచించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు నేను ఆ క్వాయ్‌ల వెంబడి నడిచేవాడిని. నేను నడుస్తూ ఏదైనా పని చేస్తున్నప్పుడు లేదా ఇతరులు అర్థం చేసుకోగలిగే పనిని చేస్తుండగా చూస్తున్నప్పుడు, ఆలోచించడం సులభంగా ఉండేది.

హెన్రీ క్వాట్రే విగ్రహం ఉన్న పాంట్ నెఫ్ వంతెన కింద ఉన్న ఇల్ డి లా సిటే ద్వీపం మొదట్లో, ఆ ద్వీపం ఒక ఓడ పదునైన ముక్కులా సూదిగా ఉండేది.

అక్కడ నీటి అంచున, విశాలంగా విస్తరించి ఉన్న చక్కటి చెస్ట్నట్ చెట్లతో ఒక చిన్న పార్కు ఉండేది.

సీన్ నది ప్రవహించడం వల్ల ఏర్పడిన ప్రవాహాలు మరియు వెనుక జలాల్లో, చేపలు పట్టడానికి అద్భుతమైన ప్రదేశాలు ఉండేవి.

మీరు మెట్ల మార్గం గుండా పార్కులోకి దిగి, అక్కడ మరియు ఆ పెద్ద వంతెన కింద ఉన్న జాలర్లను చూడవచ్చు.

నది నీటి మట్టం పెరిగే కొద్దీ చేపలు పట్టడానికి మంచి ప్రదేశాలు మారేవి. జాలర్లు పొడవాటి, కీళ్ళున్న వెదురు కర్రలను ఉపయోగించేవారు, కానీ చాలా సన్నని లీడర్లు, తేలికపాటి పరికరాలు, ఈకల తేలికలు ఉపయోగించి చేపలు పట్టేవారు.

వారు చేపలు పట్టే నీటి భాగంలో నైపుణ్యంగా ఎర వేసేవారు.

వారు ఎప్పుడూ కొన్ని చేపలను పట్టేవారు, మరియు తరచుగా వారు ‘గౌజోన్’ అని పిలువబడే డాస్ లాంటి చేపలను అద్భుతంగా పట్టేవారు. వాటిని పూర్తిగా వేయించుకుంటే చాలా రుచిగా ఉన్నాయి, నేను ప్లేటు నిండా తినగలిగాను. అవి బొద్దుగా, తియ్యటి మాంసంతో,

తాజా సార్డినెస్ కంటే కూడా చక్కని రుచితో ఉన్నాయి, అస్సలు జిడ్డుగా లేవు, మరియు మేము వాటిని ఎముకలతో సహా తిన్నాము.

వాటిని తినడానికి అత్యుత్తమ ప్రదేశాలలో ఒకటి బాస్ మెయుడాన్‌లోని నదిపై నిర్మించిన ఒక బహిరంగ రెస్టారెంట్. మా నివాస ప్రాంతం నుండి బయటకు వెళ్ళడానికి మా దగ్గర డబ్బు ఉన్నప్పుడు మేము అక్కడికి వెళ్ళేవాళ్ళం. దాని పేరు లా పెచే మిరాక్యులేస్, మరియు అక్కడ ఒక రకమైన మస్కాడెట్ లాంటి అద్భుతమైన వైట్ వైన్ దొరికేది. సిస్లీ చిత్రించినట్లుగా నదిపై కనిపించే దృశ్యంతో, అది ఒక మౌపాసా కథలోని ప్రదేశంలా ఉండేది. గౌజాన్ తినడానికి మీరు అంత దూరం వెళ్లనవసరం లేదు. మీరు ఇలే సెయింట్-లూయిస్‌లో చాలా మంచి ఫ్రిటూర్‌ను పొందవచ్చు.

ఇలే సెయింట్-లూయిస్ మరియు ప్లేస్ డు వెర్టే గాలెంటే మధ్య ఉన్న సీన్ నదిలోని ఫలవంతమైన భాగాలలో చేపలు పట్టే చాలా మంది పురుషులు నాకు తెలుసు,  కొన్నిసార్లు, రోజు ప్రకాశవంతంగా ఉంటే, నేను ఒక లీటరు వైన్, ఒక రొట్టె ముక్క, మరియు కొన్ని సాసేజ్‌లు కొని, ఎండలో కూర్చుని, నేను కొన్న పుస్తకాలలో ఒకటి చదువుతూ, చేపలు పట్టడాన్ని చూసేవాడిని.

ప్రయాణ రచయితలు సీన్ నదిలో చేపలు పట్టే వారి గురించి, వారు పిచ్చివాళ్ళలాగా, ఎప్పుడూ ఏమీ పట్టుకోలేదన్నట్లుగా రాశారు; కానీ అది తీవ్రమైన మరియు ఫలవంతమైన చేపల వేట. ఆ జాలర్లలో చాలామంది చిన్న పెన్షన్లు తీసుకునేవారు, ద్రవ్యోల్బణంతో అవి విలువ లేకుండా పోతాయని అప్పుడు వారికి తెలియదు, లేదా పని నుండి సెలవు తీసుకున్న రోజుల్లో లేదా సగం రోజుల్లో చేపలు పట్టే ఉత్సాహవంతులైన జాలర్లు ఉండేవారు. మార్నే నది సీన్ నదిలో కలిసే చారెంటన్‌లో, మరియు పారిస్‌కు ఇరువైపులా చేపల వేట ఇంకా బాగుండేది, కానీ.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –13-9-26-ఉయ్యూరు .

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్రమో ర్వ శీ యం.7 వ భాగం.13.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.27 వ భాగం.13.9.26.

మా ఇంటి’’ రాంబంటు’’ ‘పెద్దాడు ‘

        మా ఇంటి’’ రాంబంటు’’ ‘పెద్దాడు ‘

‘’ఒరే పెద్దాడా అరటి గెల కొట్టాలి రేపు శుక్రవారం ఇవాళ వచ్చి కొట్టేసేయ్యి’’ ‘’అలాగే బాబూ ‘.అంతే.గెలకోట్టటం హస్తాలు కోసి జాగర్త చేయటం .క్షణం లో చేసేవాడు .’’అరటి చెట్టు  ఒరిగింది ,వచ్చి గడలు పోటీపెట్టాలి’’అని ఫోన్ చేస్తే చాలు ఆపని అయిపోయేది .’’దొడ్లోకాలువ పూడి పోయిందిరా .తూముపోడిచి నీరు పారేట్టు చేయాలి ‘’ అని ఫోన్ చేస్తే ‘’పనికి బయటూరికి వెళ్లాను బాబూ సాయంత్రం పెందలకడ వచ్చి చేస్తా’’అని సమాధానం .ఆసాయంత్రం ఆపని పూర్తీ .’’దబ్బకాయలు ముదురుతున్నాయిరా’’  .’’అంటే వెంటనే వచ్చి కోసి జాగ్రత్తచేసేవాడు .’’హైదరాబాద్ నుంచి పిల్లలు వచ్చారు ఉసిరికాయలు కోసి పంపించాలిరా ‘’అనగానే క్షణాలమీద వాలి ఇనుపకొంకె తో కోసి  అందించేవాడు .’’కొబ్బరికాయ తీసుకురావటం మర్చాను .మీ బడ్డీ లో ఒక కాయ అర్జెంట్ గా తెచ్చి పెట్టు ‘’అనిఫోన్ కొడితే సైకిల్ మీద రంయి న తెచ్చిచేవాడు .మాబామ్మర్ది20 కొబ్బరిబొండాలుపంపాడు వాటి పీచుతీయాలి అంటే కమ్మరిదగ్గర పట్కారా  తెచ్చి పీచుతీసి కాయలు సంచీలో పెట్టిపోయేవాడు .మంగళవారం సాయంత్రం గుడికి వెళ్ళినప్పుడు కానీ ,ఫోన్ చేసి చెప్పినప్పుడు ‘’మామ్మ గారు సంక్రాంతి గొబ్బెమ్మలకు ఆవుపేడ తెచ్చి పెట్టమన్నార్రా ‘’అంటే సిమెంట్  సంచీ లో ఒకమూట తెచ్చి అందించేవాడు .’’మన దొడ్లో వేపపువ్వు పూయలేదు.ఎక్కడైనా ఉగాదికి మంచి పూవు కోసి తీసుకురా .అమ్మాయి వస్తే అమెరికా కు తీసుకువెడుతుంది మరికాస్త ఎక్కువ తే ‘’అంటే మర్నాటికి రెడీ .ఉగాదిపచ్చడికి చెరుకుముక్క కావాలి అంటే అన్ సీజన్ అయినా ఎవరితోటలోనో అడిగి తెచ్చేవాడు .తుఫానుకు పడమటి వైపు సిమెంట్ రాళ్ళ గోడ కూలిపోతే  మనుషులనుపెట్టి పిల్లర్స్ వేసి గోడ నీట్ గా కట్టేవాడు .మా ఇంటికి మా దక్షిణాన ఉన్న మా మరోయింటికి మధ్య సందులో నాప రాళ్ళు అన్నీ పందికొక్కులు తవ్వి కు౦గి పోయాయని కబురుచేస్తే  వెంటనే అన్నిపనులు మాని వచ్చిఇసుకపొసిఎత్తుపె౦చి మొత్తం బాగు చేసేవాడు .మా వాకిలి అష్టా వంకరాలతో ఉంటె లెవెల్ చేసి నాపరాయి వేసి ముచ్చటగా తీర్చిదిద్దాడు .పడమటి గోడకు  ఇంటికి మధ్య ప్రదేశం కుంగిపోకుండా కాంక్రీట్ వేసి జాగరత్త చేశాడు .’’పెద్దాడా !ఉసిరిచెట్టు కొమ్మలు విరిగాయి కరెంట్ తీగలున్నాయి కేబుల్ వైర్లున్నాయి జాగ్రత్తగా కొట్టాలి ‘’అంటే మనుషులతో వచ్చి అత్య౦తజాగ్రత్తగా వాటిని కొట్టి గోడవతలపారేసి ఆరొట్ట అంతా అరటి చెట్లలో మామిడి చెట్లలో పోసి వాటికి బలం వచ్చెట్లు చేశాడు .సందు చివరిదాకా కాలువ తీసి వర్షాలకు ,వాడకం లో వచ్చిన నీరంతా వాకిట్లో నిలువకుండా ,ఇబ్బంది పడకుండా చేశాడు .మా రేకుల షెడ్ పైకప్పు లో బొక్కలుపడితే కారకుండా కప్పేవాడు .మా ఫస్ట్ ఫ్లోర్ ముందు భాగం నీరు కారుతుంటే అదంతా మెషీన్ తో కొట్టించి లెవెల్ చేసి కారకుండా సిమెంట్ పని చేశాడు .మామూలు లెట్రిన్ లను మార్చి  వెస్ట్రన్ టైప్ కమోడ్స్ బిగించమంటే క్షణాల్లో చేశాడు .చిన్న చిన్న రిపెర్స్ వస్తే పదికిలోలో పదిహేను కిలోలో సిమెంట్ తీసుకువచ్చి పని పూర్తీ చేసేవాడు .మ స్కూటర్ పై అవసరమైటీ ఇసుకమూటలు సిమెంట్ బస్తాలు తెచ్చేవాడు .మా ఉత్తరం వైపు గోడ మా పక్కింటి వారి వైపు రావిమొక్కలు జువ్వి మొక్కలు మొలిస్తే కొట్టి యాసిడ్ పోసేవాడు .వాకిట్లో ఉసిరి చెట్టు దగ్గర గచ్చు సరిగ్గాలేకపోతే కొట్టేసి నాపరాళ్ళు తెప్పించి సరి చేశాడు .మా రమణ ఇంటిసిమెంటు పనులు మా రాంబాబు ఇంటి సిమెంట్ పనులూ కూడా అంటే శ్రద్ధగా చేసేవాడు .

  మా సరసభారతి ఉగాదికార్యక్రమాలకు ,రేపల్లెలో జరిగిన పుస్తకావిష్కరణసభలకు  మాతోపాటు ఉండి బల్లలు కుర్చీలు సర్ది కార్యక్రమాలు విజయవంతం కావటానికి తోడ్పడేవాడు  .మా రమణ పెళ్ళికిగుంటూరుకు మా మనవడు సంకల్ప్ వివాహానికి హైదరాబాద్ వచ్చి మాతో ఉంటూ అన్ని రకాల సేవలూ చేసేవాడు .తనకు సాయంగా అవసరమైతే  సందీప్  ను అప్పలరాజులను  తెచ్చుకోనేవాడు .ఇలా ‘’పెద్దాడా పెద్దాడా ‘’అంటూ మా నోళ్ళలో నానాడు సుమారు 16 ఏళ్ళనుంచి .మా ఇంట్లో, గుడిలో ప్రతిచిన్నపనికి పెద్దపనికి పెద్దాడు ఉండాల్సిందే. వాడు ఉంటేమాకు ఒక పెద్ద భరోసా .పనిలో, డబ్బులో కక్కుర్తి లేని మనిషి .పనికి పిలిస్తే ఉదయం 9 గంటలకే మనుషులతోవచ్చి ఒంటి గంటదాకా పనిచేసి మళ్ళీ మధ్యాహ్నం 2-30కె పనికి వచ్చి సాయంత్రం 6గం ల వరకు పనిచేసేవాడు ,చేయించేవాడు .అలాంటి పెద్దాడు ఆగస్ట్ 31 రాత్రి సడన్ గా హార్ట్ ఎటాక్ వచ్చి చనిపోయాడు .మా ఇంటి’’ రాం బంటు’’ దూరమయ్యాడు .ముగ్గురాడపిల్లలను డిగ్రీదాకా చదివించి  పెళ్ళిళ్ళు చేశాడు .మూడేళ్లక్రితం సడన్ గా ఒక అమ్మాయి చనిపోయింది .చివరమ్మాయికి పురుడుకూడా పోశాడు ఈమధ్యే .

  ఇంతకీ  ఎవరు ఈ పెద్దాడు ?మా శ్రీ సువర్చలా ఆంజనేయస్వామి దేవాలయం బయట ఒక బడ్డీ కొట్టు మమ్మల్ని అడిగి పెట్టుకున్నారు ‘’చౌడాడ ‘’కుటుంబం ‘’సుమారు 16ఏళ్ళ క్రితం .అందరిపేర్లు అప్పల నాయుడు అనే .తండ్రి ,తల్లి లక్ష్మి .పెద్దకూతురు బెజవాడలో ఉంటుంది కుటుంబంతో .ఈ కుటుంబానికి  ఆమె మంచి అండా దండా .పెద్దకొడుకే ఈపెద్దాడు .చిన్నకొడుకు ను ‘’బుడ్డీ ‘’అంటాం .  ఈబడ్డీ బుడ్డి కుటుంబం బడ్డీ నడుపుకొంటూ  మాగుడి కాపలా కాస్తూ స్వామి సేవలో ఉంటారు .పెద్దాడు తాపీమేస్త్రి .మంచిపనివాడు .బిల్డింగులు కడతాడు .బుడ్డి విలేజ్ వాలంటీర్ గా పని చేశాడు .ఇద్దరాడపిల్లలు ఒక మగ పిల్లాడు .వీరిదిఆదర్శ ఉమ్మడి కుటుంబం .పెద్దాడు ఉదయం 7 గంటలకు బడ్డీ దగ్గరకు వచ్చి 9  గంటల దాకాఉండి తలిదండ్రులకు సాయం చేసి తర్వాత తనపనికి వెళ్లి ,సాయంత్రం పనినుంచి తిరిగివచ్చి రాత్రి 7 నుంచి 8-30 దాకా బడ్డీ పనులలో గుడిపనులలో సాయం చేస్తాడు. ఇది రెగ్యులర్ డ్యూటీ .తలిదండ్రులకు మంచి ఆసరాగా ఉంటారు అన్నదమ్ములు .వీళ్ళ భార్యలుకూడా చాలా ఓర్పున్నవారు .పెద్దాడికి తమ్ముడిపిల్లలంటే మహా ముద్దు .ఎప్పుడూ ఒకరు చంకలో ఉండాల్సిందే .మంచితనానికి ,కష్ట సహిష్ణతకు పెద్దాడు పేరుపొందాడు .మాకు తలలో నాలుక .అతని మరణం మాకు పెద్దలోటు .అతని ఆత్మకు శాంతి కలగాలని ,ఆకుటుంబానికి మా సానుభూతి తెలియ జేస్తున్నాను .

  మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –13-9-26-ఉయ్యూరు .–

శ్రీ నాయని సుబ్బారావు గారి జీవిత చరిత్ర.3 వ భాగం.12.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్రమో ర్వ శీ యం.6 వ భాగం.12.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.26 వ భాగం.12.9.26.

ప్రాచీన భారతదేశంలో విద్యా కేంద్రాలు(త్రివేణి )

రచన: వి. నారాయణన్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం.

ప్రాచీన భారతదేశంలోని విద్యా కేంద్రాలు కేవలం ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికే పరిమితం కాకుండా దేశమంతటా విస్తరించి ఉండేవి. ఇవి భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండే కాకుండా, ఇతర దేశాల నుండి—ముఖ్యంగా చైనా, టిబెట్  సిలోన్ (శ్రీలంక) నుండి—విద్యార్థులను ఆకర్షించేవి. వీటి గురించిన సమాచార వనరులలో ఇవి ఉన్నాయి: (1) గ్రీకు మరియు చైనీస్ యాత్రికుల సమకాలీన రికార్డులు, (2) భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాల ఆచార్యుల జీవిత చరిత్రలు మరియు టిబెటన్ భాషలోని వారి రచనలు, (3) భారతీయ పురావస్తు శాఖ రికార్డులు మరియు (4) వేదాలు, పురాణాలు, అలాగే హిందూ మరియు బౌద్ధ కథా గ్రంథాలతో కూడిన భారతీయ సాహిత్య ఆధారాలు.

ఈ విద్యా కేంద్రాల చరిత్ర మూడు స్పష్టమైన దశలుగా విభజించబడింది: వేద పాఠశాలల ప్రారంభ దశ, బౌద్ధేతర కళాశాలల మధ్య దశ మరియు చివరగా బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయాల దశ.

మనకు లభించే అత్యంత ప్రాచీన ఆధారాలు వేదాలేనని అందరూ అంగీకరిస్తారు. ఆ తొలి రోజుల్లోనే విద్యా కేంద్రాలు ఉండేవని ఊహించడానికి వీలు కల్పించే అంశాలు వేదాలలో కనిపిస్తాయి. వివిధ రకాల ఆలోచనా విధానాలు లేదా సంప్రదాయాల గురించి అనేక ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. వేదాలలోని శాఖలు బహుశా అటువంటి భిన్నమైన ఆలోచనా విధానాలనే సూచిస్తాయి. ఈ సంప్రదాయాలను స్థాపించినవారు ‘విద్యలు’ లేదా జ్ఞానపు రహస్య మూలాలను కనుగొన్నవారు; వీటిని అత్యంత జాగ్రత్తగా కాపాడుతూ, కేవలం ఎంపిక చేసిన శిష్యులకు మాత్రమే బోధించేవారు. కాలక్రమేణా ఈ విద్యా సంస్థలు ‘గోత్రాలు’గా అభివృద్ధి చెందాయి; ఇక్కడ జ్ఞానం పెంపొందించబడింది మరియు భద్రపరచబడింది. ప్రధానంగా ఎనిమిది ‘గోత్రాలు’ ఉండేవి; ప్రతి ప్రధాన గోత్రం నుండి ఏర్పడిన గోత్రాల సభ్యులు ఒకే ‘ప్రవర’కు చెందేవారు; వారికి ఆయా గోత్ర మూలపురుషుల (గోత్రకారుల) ప్రత్యేక విజ్ఞానం వారసత్వంగా అందించబడేది.

ప్రతి గోత్రానికి ఒక ‘కులపతి’ అధిపతిగా ఉండేవారు; ఆయన శిష్యులను స్వీకరించి, ఒక నివాసిత పాఠశాలను (గురుకులాన్ని) నిర్వహించేవారు. వేద పాఠశాల విద్యా సంవత్సరం సాధారణంగా ఆగస్టు నెలలో, శ్రావణ మాస పౌర్ణమి నాడు ప్రారంభమయ్యేది. ఈ రోజు వర్షాకాలం ఆరంభాన్ని సూచించేది. వార్షిక పంట కోతలు పూర్తయ్యేవి కాబట్టి రైతులకు తమ అధ్యయనాలపై దృష్టి పెట్టడానికి తీరిక దొరికేది; వర్షాలు మొదలయ్యే లోపే వ్యాపారులు తమ విదేశీ వ్యాపారాల నుండి ఇంటికి తిరిగి వచ్చేవారు; వర్షాల వల్ల దేశవ్యాప్తంగా ప్రయాణం లేదా సైనిక కదలికలు అసాధ్యం కాబట్టి సైనికులు కూడా తమ విధులకు దూరంగా ఉండేవారు. సంచార ఆచార్యులుగా వ్యవహరించే సన్యాసులు కూడా వర్షాకాలంలో నాలుగు నెలల పాటు ఒకే చోట స్థిరంగా ఉండాల్సి వచ్చేది. మరియు వారి సేవలు తత్వశాస్త్ర, మత శాస్త్రాలను ఆసక్తిగా అభ్యసించే విద్యార్థులకు అందుబాటులో ఉండేవి.

‘పౌష్య’ మాసంలోని జనవరి నెలలో వచ్చే పౌర్ణమి రోజున వేద పాఠశాలలు మూసివేయబడేవి. మధ్యలో ఉండే ఐదు నెలల కాలాన్ని వేద గ్రంథాలను కంఠస్థం చేయడానికి ఉపయోగించుకునేవారు. విద్యార్థులు ఉదయాన్నే, తరచుగా సూర్యోదయానికి ముందే, గురువు చెప్పిన గ్రంథాన్ని పఠించేవారు. వారు రెండు బృందాలుగా విడిపోయి, తమ పాత పాఠాలను పునశ్చరణ చేసుకునేవారు; ప్రతి బృందం వంతులవారీగా వేదభాగంలోని కొంత భాగాన్ని పఠించేది. ఒక వ్యక్తి తాను చెందిన నిర్దిష్ట ‘శాఖ’లో ప్రావీణ్యం సంపాదించడానికి పన్నెండేళ్ల సమయం పట్టేది. చదువు పూర్తయ్యాక, విద్యార్థి తన గురువుకు ‘దక్షిణ’గా తగిన కానుకలు సమర్పించేవాడు. తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తులోని ‘సత్యం వాద, ధర్మం చర’ అనే వాక్యం, మరియు ఋగ్వేద సంహితలోని చివరి శ్లోకం ఒక స్నాతకోత్సవ ప్రసంగంలోని ఉల్లేఖనల వలె చదవబడతాయి.

బోధన ఉచితంగా ఉండేది. వైదిక విద్యార్థి ప్రతిరోజూ పరిసర ప్రాంతాలలో భిక్షాటన చేసి, తనను మరియు తన గురువును పోషించుకునేవాడు. గురువు తన విద్యార్థిని తన సొంత కొడుకుగా, తనకు మరియు తన భార్యకు పునర్జన్మగా భావించేవాడు; మరియు విద్యార్థి కూడా ప్రతిగా తన గురువుకు ప్రేమతో కూడిన సేవలు చేసేవాడు. అతను యజ్ఞకుండం కోసం కట్టెలు తెచ్చేవాడు; కట్టెలు కొట్టి, నీళ్ళు తోడేవాడు. గురువు గొప్ప పండితుడైనప్పుడు, అతనికి చాలా మంది శిష్యులు ఉండేవారు; కానీ రాజు, ప్రభువులు, అలాగే పరిసర ప్రాంతాల నివాసితులు, అతనికి మరియు అతని శిష్యులకు పోషణ కోసం అవసరమైన సాధనాలను సమకూర్చేవారు. రాజ్యం గురువుకు సహాయం చేయడానికి ముందుకు వచ్చినప్పుడు, అటువంటి సహాయాన్ని పాండిత్యానికి ఇవ్వాల్సిన గౌరవంగా భావించి, ఆ సహాయాన్ని పొందినవారిపై ఎటువంటి షరతులు విధించలేదు. భారతీయ విద్య యొక్క ఈ లక్షణాలు ఇటీవలి కాలం వరకు కొనసాగాయి.

ఈ పాత పాఠశాలలలోని పాఠ్యాంశం గురించి కొన్ని మాటలు. వాటిలో కొన్ని వేదాల మూల గ్రంథాలను బోధించడానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి; అవి కేవలం ‘వేద పాఠశాలలు’గా ఉండేవి. మరికొన్ని పద్నాలుగు అనుబంధ ‘విద్యలు’ లేదా అధ్యయన శాఖలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటిని చేర్చాయి. వీటిలో ధ్వనిశాస్త్రం, వ్యాకరణం, వ్యాఖ్యాన శాస్త్రం, ఛందస్సు, ఖగోళ శాస్త్రం మరియు కర్మకాండ అనే ఆరు ‘వేదాంగాలు’ ఉండేవి. వీటికి అదనంగా, ఒక ప్రత్యేకమైన ‘అధ్యాత్మ విద్య’ ఉండేది. తన సందేహాలను నివృత్తి చేసుకోవడానికి, సమస్యలను పరిష్కరించుకోవడానికి భక్తిశ్రద్ధలతో, సేవతో, తరచుగా ప్రశ్నలు అడుగుతూ గురువును ఆశ్రయించే ప్రేమగల శిష్యునికి మాత్రమే గురువు ఈ విద్యను ప్రసాదించేవారు. ‘ప్రణిపాత’, ‘పరిప్రశ్న’ మరియు ‘సేవ’ అనేవి విద్యార్థిత్వానికి మూడు ముఖ్యమైన అర్హతలు.

శిష్యుడు తన గురువు యొక్క ‘గోత్రానికి’ చెందినవాడై ఉండేవాడు. పూర్వకాలపు భారతీయులు ఒకే ‘గోత్రం’ లేదా ‘ప్రవరం’కు చెందిన వారి మధ్య వివాహాన్ని నిషేధించడం ద్వారా సహవిద్య వలన తలెత్తే సమస్యలను పరిష్కరించారు. ఇది అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు ఒకరినొకరు తోబుట్టువులుగా భావించుకోవడానికి  వారి ‘బ్రహ్మచర్యం’ లేదా పాతివేత వ్రతాన్ని కాపాడుకోవడానికి సహాయపడింది. అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు కలిసి చదువుకోవడమే కాకుండా, వారికి మహిళా ఉపాధ్యాయులు కూడా ఉండేవారు. సంస్కృతంలో ఉపాధ్యాయుని భార్యను సూచించడానికి ‘ఉపాధ్యాయ’, ఉపాధ్యాయిని సూచించడానికి ‘ఉపాధ్యాయీని’ అనే రెండు పదాలు ఉన్నాయి.

మన పూర్వీకులు పాఠశాల జీవితం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాల గురించి బాగా తెలుసుకున్నారు. మనువు ఉపాధ్యాయుని బోధనకు, విద్యార్థి కృషికి, తోటి విద్యార్థుల సహాయానికి సమాన ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. రాజకుమారులు ఇతర పిల్లలతో కలిసి తమ గురువు వద్ద నివసించడానికి వెళ్ళిన అనేక ఉదాహరణలు పురాణాలలో కనిపిస్తాయి. శ్రీకృష్ణుడు మరియు పేద బ్రాహ్మణ బాలుడైన కుచేలుని ఉదంతం దీనికి ఒక సుపరిచితమైన ఉదాహరణ. అడవి నుండి కట్టెలు తీసుకురావడంతో సహా, తన దైనందిన విధులను నిర్వహించడంలో గురువు ఆ రాజకుమారుడికి ఎటువంటి మినహాయింపు ఇవ్వలేదని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

తదుపరి కాలం క్రీస్తు శకం ప్రారంభ శతాబ్దాలకు సంబంధించినది; జైన మత స్థాపకుడైన మహావీరుడు , గౌతమ బుద్ధుని ఆగమనం తర్వాత సాహిత్యం మరియు మతపరమైన పునరుజ్జీవనం చోటుచేసుకున్న కాలం ఇది. పాత వైదిక విద్యా విధానం కొనసాగినప్పటికీ, నాటి భారతీయ రాజుల ఉదారత కారణంగా, ప్రసిద్ధ గురువులు విశ్వవిద్యాలయాల వద్ద మరియు నివాస పాఠశాలలలో (ఆశ్రమాలలో) బోధించడానికి అవకాశం కలిగింది. వారణాసి (బెనారస్) పవిత్ర విద్యా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది; బుద్ధుని నుండి శంకరాచార్యులు మరియు రామానుజాచార్యుల వరకు, తాత్విక మరియు మతపరమైన ఆలోచనాపరులు తమ నూతన భావనలను వివరించడానికి మొదట అక్కడికే వెళ్ళేవారు. ఈ మధ్యకాలానికి చెందినదే తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం. తక్షశిల నగరం వితస్తా నది (ప్రస్తుత జీలం నది) ఒడ్డున, అటాక్ మరియు రావల్పిండి నగరాల మధ్య ఉంది. రామాయణంలోని ‘ఉత్తర కాండ’ ఈ నగరం యొక్క స్థాపన గురించి ప్రస్తావిస్తుంది. శ్రీరాముని పట్టాభిషేకం జరిగిన కొన్నేళ్ల తర్వాత, భరతుని మేనమామ అయిన యుధాజిత్ తన గురువును రాయబారిగా రాముని వద్దకు పంపి, దుష్టత్వం  అరాచకం రాజ్యమేలుతున్న గాంధార రాజ్యాన్ని జయించమని సూచిస్తాడు. అప్పుడు భరతుడు తన ఇద్దరు కుమారులు తక్షుడు మరియు పుష్కలులతో కలిసి బయలుదేరి, ఆ దేశాన్ని జయించి, తక్షశిల మరియు పుష్కలావతి అనే కవల నగరాలను స్థాపిస్తాడు. ఆ కాలంలోని పండితులు తమ విద్యకు తక్షశిల గుర్తింపు ముద్ర లభించాలని ఆశించేవారు. దాదాపు అన్ని విద్యా శాఖలకు సంబంధించిన నిపుణులు ఈ విశ్వవిద్యాలయ కేంద్రంలో ఉండేవారు. తత్వశాస్త్రం, వేదాంతశాస్త్రం, విజ్ఞానశాస్త్రం, వైద్యం, న్యాయశాస్త్రం, విలువిద్య, కళలు, చేతిపనులు మరియు శిల్పకళ వంటివన్నీ ఇక్కడ బోధించబడేవి.

దక్షిణ భారతదేశం  దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్న ప్రాచీన విద్యా కేంద్రాలను క్లుప్తంగా ప్రస్తావించడంతోనే నేను సరిపెట్టుకుంటాను. మధుర నగరం అనాదిగా తమిళ విద్యా వికాసానికి గొప్ప కేంద్రంగా విరాజిల్లింది. మూడవ ‘సంగం’ ఆ నగరంలోనే జరిగిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ సంప్రదాయం వెనుక ఉన్న వాస్తవం ఏమైనప్పటికీ, రాజ పోషణ మరియు సాహిత్యపరమైన సాంగత్యం కోసం పండితులు తరలివచ్చే గొప్ప విద్యా కేంద్రంగా మధుర ఉండేదన్నదానిలో సందేహం లేదు. నేటి కాంచీపురం (అప్పటి కాంచి) మరొక గొప్ప విద్యా కేంద్రం; ఇక్కడ శైవ, వైష్ణవ, జైన మరియు బౌద్ధ సంప్రదాయాలు తమ సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం కోసం కృషి చేశాయి. తర్వాతి కాలంలో శ్రీరంగం, చిదంబరం వంటి పవిత్ర నగరాల్లో సంగీతం, నృత్యం వంటి లలిత కళలతో పాటు మతపరమైన విద్యను బోధించే కేంద్రాలు కూడా వెలిశాయి.

దక్షిణ భారత శాసనాలు అనేక విద్యా కేంద్రాలు లేదా ‘విద్యాస్థానాల’కు సమర్పించిన దానధర్మాల గురించి ప్రస్తావిస్తాయి. పాండిచ్చేరి సమీపంలోని బహూర్ వద్ద ఒక ‘విద్యాస్థానం’ ఉండేది. ఆ పాఠశాలలో పద్నాలుగు విద్యలు—అంటే నాలుగు వేదాలు, ఆరు వేదాంగాలు, మీమాంస, న్యాయం, పురాణం మరియు ధర్మశాస్త్రం—బోధించబడేవి. దాని నిర్వహణ కోసం మూడు గ్రామాల ఆదాయాన్ని కేటాయించేవారు. దక్షిణ ఆర్కాట్‌లోని ఎన్నాయిరంలో మరొక పాఠశాల ఉండేది; అక్కడ 14 మంది ఉపాధ్యాయులు, 70 మంది సీనియర్ విద్యార్థులు మరియు 270 మంది జూనియర్ విద్యార్థుల పోషణకు ఏర్పాట్లు ఉండేవి. జూనియర్ విద్యార్థులలో 220 మంది వేదాలలోని నిర్దిష్ట భాగాలను అభ్యసించేవారు; మరో 10 మంది గృహ్య సూత్రాలు, కల్పం మరియు గానం నేర్చుకునేవారు; 40 మంది విద్యార్థులు వ్యాకరణం అభ్యసించేవారు. ఉన్నత స్థాయి విద్యార్థులు వ్యాకరణం, మీమాంస లేదా వేదాంతం నేర్చుకునేవారు. పాండిచ్చేరి సమీపంలోని త్రిభువనిలో ఉన్న పాఠశాలలో పన్నెండు మంది ఉపాధ్యాయులు మరియు 240 మంది విద్యార్థులు ఉండేవారు. తిరువడుతురైలో వ్యాకరణం మరియు వైద్య విద్య కోసం ఒక పాఠశాల ఉండేది.

భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా ఇటువంటి పాఠశాలలే ఉండేవి; ఉదాహరణకు వాయవ్య సరిహద్దులోని కుచి, స్రుఘ్న, బెజవాడ, పశ్చిమ భారతదేశంలోని వలభి, నలంద సమీపంలోని తిలధ, బెనారస్ సమీపంలోని సారనాథ్, పాటలీపుత్రం, ఉజ్జయిని మరియు తామ్రలిప్తి వంటి ప్రదేశాలలో. ఈ ప్రదేశాలలో 18 విద్యలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విద్యలు బోధించబడేవి. వాటిలో కొన్నింటిలో తర్కశాస్త్రం, బౌద్ధ సూత్రాలు మరియు తంత్రాలు కూడా బోధించబడేవి.

ఇప్పుడు మనం బౌద్ధమత పునరుజ్జీవన కాలానికి వద్దాం. మనం నలంద విశ్వవిద్యాలయం గురించి కొంత వివరంగా పరిశీలిద్దాం. నలంద సారిపుత్రుని జన్మస్థలం. ఈ ప్రదేశం బీహార్‌లోని రాజగిరి నుండి ఏడు మైళ్ల దూరంలో ఉంది. సంప్రదాయం ప్రకారం, దీనిని 5వ శతాబ్దానికి చెందిన కుమారగుప్తుడు స్థాపించాడు. హర్షుడు దీని అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడని చెబుతారు. మహావీరుడు మరియు బుద్ధునితో సంబంధం కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ ప్రదేశం పవిత్రమైనదిగా మారింది. అశోకుడు అక్కడ ఒక ‘విహారాన్ని’ నిర్మించాడు. నలంద అనే పేరుకు ‘అపరిమితమైన దాతృత్వాన్ని ప్రసాదించేది’ అని అర్థం. నరసింహగుప్తుడు దీనిని విశ్వవిద్యాలయ స్థాయికి పెంచడానికి ముందే, తార్కికుడైన నాగార్జునుడు ఈ విద్యాసంస్థలో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. నలంద తన ఉన్నత విద్యా ప్రమాణాలకు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి ఆచార్యులకు టిబెట్ మరియు సిలోన్ (శ్రీలంక) రాజుల నుండి ఆహ్వానాలు లభించేవి. ఇక్కడ 8 కళాశాలలు, 300 గదులు, 3 పెద్ద గ్రంథాలయాలు మరియు ఒక ఖగోళ పరిశీలన కేంద్రం ఉండేవి. ప్రాచీన మరియు ఆధునిక విజ్ఞాన శాఖలన్నీ – అంటే హిందూ విద్యలు, బౌద్ధ సూత్రాలు, మంత్రాలు మరియు తంత్రాలు – ఇక్కడ బోధించబడేవి. ‘సిద్ధి-రస్తు’ అనే ప్రాథమిక పాఠంతో అభ్యాసం ప్రారంభించే సాధారణ విద్యార్థులే కాకుండా, తమ పాండిత్యానికి గుర్తింపు పొందడానికి ఇతర విద్యా కేంద్రాల నుండి పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు కూడా నలందకు వచ్చేవారు. వీరి ప్రవేశ ప్రక్రియ చాలా ప్రత్యేకంగా ఉండేది. విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యులే ‘ద్వారపాలకులు’గా (ద్వార రక్షకులుగా) వ్యవహరించేవారు; వారే ప్రవేశం కోరే అభ్యర్థులను పరీక్షించేవారు. నాగార్జునుని శిష్యుడైన మహాచార్య ఆర్యదేవ ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి అధిపతిగా వ్యవహరించారు. కాంచీపురానికి చెందిన ఒక మంత్రి కుమారుడైన ధర్మపాలుడు ఆయన వారసులలో ఒకరు. శాంతరక్షితుడు అనే మరో ఆచార్యుడిని, టిబెట్ రాజు తన దేశంలోని ఒక కొత్త విహారానికి ప్రధాన మఠాధిపతిగా ఉండమని ఆహ్వానించారు. టిబెటన్లకు ఆయన ‘ఆచార్య బోధిసత్వ’గా సుపరిచితులు. సంస్కృతం మరియు టిబెటన్ భాషలలో బౌద్ధ సిద్ధాంతాలపై రాసిన గ్రంథాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన నలంద ఆచార్యులు చాలామంది ఉండేవారు. టిబెటన్ గ్రంథాలయాలు వాటి అనువాదాలను భద్రపరచకపోయి ఉంటే, వారి పేర్లు కూడా మనకు తెలిసేవి కావు. నలంద విశ్వవిద్యాలయంతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగిన మరో సంస్థ విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం; దీనిని 8వ శతాబ్దంలో ధర్మపాల రాజు స్థాపించారు. ఆయన 108 ‘విహారాలను’ నిర్మించి, 108 మంది ఆచార్యుల (ప్రొఫెసర్ల) నిర్వహణకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరులను సమకూర్చారు. అదే రాజు నలందలోని విద్యాసంస్థకు కూడా అదనపు నిధులను సమకూర్చడమే కాకుండా, రెండు విశ్వవిద్యాలయాల నిర్వహణ కోసం ఒక ఉమ్మడి ఆచార్యుల మండలిని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో కూడా ద్వారపాలకుల (గేట్-కీపర్ల) విధానం అమలులో ఉండేది. ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యాభ్యాసం చేసి, స్వయంగా మహపాల రాజు చేతుల మీదుగా ‘పండిత’ బిరుదును పొందిన ఆచార్య జేతారి, తంత్ర మరియు సూత్ర శాస్త్రాలలో గొప్ప విద్వాంసుడిగా పేరు పొందారు. అక్కడి వారికి సరైన ధర్మబోధన చేయవలసిందిగా సిలోన్ (శ్రీలంక) రాజు, మహాచార్య రత్నాకరశాంతిని ఆహ్వానించారు.

ఇవి కాకుండా మరో రెండు బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఉండేవి – ఒకటి పాట్నా సమీపంలోని ఓదంతపురిలో, మరొకటి జగద్దాలలో. ఇవి నలంద మరియు విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయాల నమూనాలోనే నిర్మించబడ్డాయి. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భక్తియార్ ఖిల్జీ సైన్యం ఈ నాలుగు విశ్వవిద్యాలయాలను ధ్వంసం చేసినట్లు తెలుస్తోంది.

ఈ విశ్వవిద్యాలయాల విద్యార్థుల దైనందిన జీవితం గురించి చెప్పాలంటే, సూర్యోదయానికి చాలా ముందుగానే గంటల మోతతో వారిని నిద్రలేపేవారు…

ఇప్పుడు మనం బౌద్ధమత పునరుజ్జీవన కాలానికి వద్దాం. ఇందులో భాగంగా నలందా విశ్వవిద్యాలయం గురించి కొంత వివరంగా పరిశీలిద్దాం. నలందా శారిపుత్రుని జన్మస్థలం. ఇది బీహార్‌లోని రాజగిరి (రాజగృహ) నుండి ఏడు మైళ్ల దూరంలో ఉంది. సంప్రదాయం ప్రకారం, దీనిని 5వ శతాబ్దానికి చెందిన కుమారగుప్తుడు స్థాపించాడు. హర్షుడు దీని అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడని చెబుతారు. మహావీరుడు మరియు బుద్ధునితో సంబంధం కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ ప్రదేశం పవిత్రతను సంతరించుకుంది. అశోకుడు అక్కడ ఒక ‘విహారాన్ని’ నిర్మించాడు. నలందా అనే పేరుకు ‘అపరిమితమైన దాతృత్వాన్ని ప్రసాదించేది’ అని అర్థం. నరసింహగుప్తుడు దీనిని విశ్వవిద్యాలయ స్థాయికి పెంచడానికి ముందే, తార్కికుడైన నాగార్జునుడు ఇక్కడ ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. నలందా తన ఉన్నత విద్యా ప్రమాణాలకు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి ఆచార్యులకు టిబెట్ మరియు సిలోన్ (శ్రీలంక) రాజుల నుండి ఆహ్వానాలు లభించేవి. ఇక్కడ 8 కళాశాలలు, 300 గదులు, 3 పెద్ద గ్రంథాలయాలు మరియు ఒక ఖగోళ పరిశీలన కేంద్రం ఉండేవి. ఇక్కడ ప్రాచీన మరియు ఆధునిక విద్యా విభాగాలు, హిందూ ‘విద్యలు’, అలాగే బౌద్ధ ‘సూత్రాలు’, ‘మంత్రాలు’ మరియు ‘తంత్రాలు’ అన్నీ బోధించబడేవి. ‘సిద్ధి-రస్తు’ అనే ప్రాథమిక పాఠంతో విద్యను ప్రారంభించే సాధారణ విద్యార్థులే కాకుండా, ఇతర విద్యా కేంద్రాల నుండి వచ్చిన పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు కూడా తమ పాండిత్యానికి గుర్తింపు పొందడానికి నలందాకు వచ్చేవారు. వీరి ప్రవేశ ప్రక్రియ చాలా ప్రత్యేకంగా ఉండేది. విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యులే ‘ద్వారపాలకులు’గా (ద్వార రక్షకులుగా) వ్యవహరించేవారు; వారే ప్రవేశం కోరే అభ్యర్థులను పరీక్షించేవారు. నాగార్జునుని శిష్యుడైన మహాచార్య ఆర్యదేవ ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి అధిపతిగా వ్యవహరించారు. కాంచీపురానికి చెందిన ఒక మంత్రి కుమారుడైన ధర్మపాలుడు ఆయన వారసులలో ఒకరు. శాంతరక్షితుడు అనే మరో ఆచార్యుడిని, టిబెట్ రాజు తన దేశంలోని ఒక కొత్త ‘విహారానికి’ ప్రధాన మఠాధిపతిగా ఉండమని ఆహ్వానించారు. టిబెటన్లకు ఆయన ‘ఆచార్య బోధిసత్వుడు’గా సుపరిచితుడు. సంస్కృతం మరియు టిబెటన్ భాషలలో బౌద్ధ సిద్ధాంతాలపై రాసిన గ్రంథాలకు నలందాకు చెందిన అనేకమంది ఆచార్యులు ప్రసిద్ధి చెందారు. టిబెటన్ గ్రంథాలయాలు వాటి అనువాదాలను భద్రపరచకపోతే, వారి పేర్లు కూడా మనకు తెలియకుండా పోయేవి.

నలంద విశ్వవిద్యాలయానికి సన్నిహిత సంబంధం కలిగి, దాని సోదర విశ్వవిద్యాలయంగా విక్రమశిల ఉండేది. దీనిని 8వ శతాబ్దంలో ధర్మపాల రాజు స్థాపించాడు. అతను 108 ‘విహారాలను’ నిర్మించి, 108 మంది ప్రొఫెసర్లకు దానాలు చేశాడు. అదే రాజు నలందలోని దానాలను మరింత పెంచి, రెండు విశ్వవిద్యాలయాల నిర్వహణ కోసం ప్రొఫెసర్లతో కూడిన ఒక ఉమ్మడి మండలిని ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో కూడా ద్వారపాలకుల వ్యవస్థను అనుసరించారు. ఈ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడై, మహాపాల రాజు చేతుల మీదుగానే ‘పండిత’ పట్టా పొందిన ఆచార్య జేతరి, ‘తంత్రాలు’ మరియు ‘సూత్రాల’పై నిష్ణాతుడు. ప్రొఫెసర్ మహాచార్య రత్నాకరశాంతిని సింహళ రాజు సరైన సిద్ధాంతాన్ని బోధించడానికి అక్కడికి ఆహ్వానించాడు.

పాట్నా సమీపంలోని ఓదంతపురిలో ఒకటి, జగద్దలలో మరొకటి, ఇలా మరో రెండు బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయాలు ఉండేవి. అవి నలంద మరియు విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయాలను ఆదర్శంగా తీసుకుని స్థాపించబడ్డాయి. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బఖ్తియార్ ఖిల్జీ సైన్యం ఈ నాలుగు విశ్వవిద్యాలయాలను ధ్వంసం చేసినట్లు తెలుస్తోంది.

ఈ విశ్వవిద్యాలయాల విద్యార్థుల దైనందిన జీవితం గురించి కొన్ని విషయాలు. సూర్యోదయానికి చాలా ముందే గంటల మోతలకు వారు నిద్రలేచేవారు, మరియు విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలోని కొలనులలో స్నానం చేసేవారు. ఉపాధ్యాయులు తాము పూజలు, అభిషేకాలు జరిపే బుద్ధ విగ్రహాలకు పూజలు చేసేవారు. ఒక స్థూపం చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసే ‘చైత్య-వందనం’ జరిగేది. ఉపాధ్యాయులు అన్నం, నీళ్లతో అల్పాహారం చేసిన తర్వాత, విద్యార్థులు కూడా అదే విధంగా అల్పాహారం చేసేవారు. మధ్యాహ్న భోజనంలో ప్రధానంగా అన్నం, పండ్లు, పాలు ఉండేవి. బోధనా పద్ధతి అమలులో ఉండేది. పాఠ్యాంశం బౌద్ధ అధ్యయనాలకు, కళలు మరియు శాస్త్రాలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, హిందూ వేదాంతాన్ని కూడా కలిగి ఉండేది. విద్యార్థులు తమ తీరిక సమయాల్లో తమ సొంత ఉపయోగం కోసం పుస్తకాల ప్రతులను నకలు చేసేవారు; మరియు తమ ప్రొఫెసర్లు, సీనియర్ విద్యార్థుల చర్చలను వినేవారు. వారు సాయంత్రాలలో ఆటలలో పాల్గొనేవారు. కుస్తీ, బాక్సింగ్, విలువిద్య మరియు రథ పందెం వంటివి పోరాట తత్వం గల వర్గాల వారికి ఇష్టమైనవి. నిర్దేశిత ఉపన్యాసాల కోర్సులు ఏవీ లేవు; కానీ అప్పుడప్పుడు జరిగే ఉపన్యాసాల కోసం మందిరాలు ఏర్పాటు చేయబడేవి, వాటికి విద్యార్థులు హాజరుకావడం అరుదుగా మానేవారు. బోధకుడు తన విద్యార్థులకు సంరక్షకుడిలా ఉండేవాడు; మరియు వారు పరస్పర ప్రేమపూర్వక సేవ ద్వారా ఒకరికొకరు బంధించబడి ఉండేవారు. అనేక విద్యాసంస్థలలోని సీనియర్ విద్యార్థులు సహాయ ఉపాధ్యాయులుగా లేదా ‘పిట్టి ఆచార్యుల’గా (pitti acharyas) పనిచేశారు; ఇది భారతదేశంలో ఇటీవలి కాలం వరకు అమలులో ఉన్న ఒక విధానం, దీనినే డాక్టర్ బెల్ ‘మద్రాస్ విద్యా విధానం’ అని పిలిచారు.

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –11—9-26-ఉయ్యూరు .–

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -27వ చివరిభాగం

CIII. “అట్లాంటిక్” రోజులు

సుమారుగా ఇదే కాలంలో మార్క్ ట్వైన్ తనలోని గంభీరమైన కోణాన్ని బహిరంగంగా ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాడు; అంటే, ప్రజా సంస్కరణల పట్ల అతనికున్న ఆసక్తిని. “సార్వత్రిక ఓటు హక్కు”పై అతని పత్రం దీనికి తొలి అడుగు వేసింది,  అతని కాపీరైట్ పిటిషన్లు కూడా అదే స్ఫూర్తితో ఉన్నాయి. తరువాతి సంవత్సరాలలో, బోధించడం, నైతిక పునర్నిర్మాణ పతాకాన్ని మోయడం తన కర్తవ్యమని తాను ఎల్లప్పుడూ భావించేవాడినని అతను చెప్పేవాడు,  నలభై ఏళ్ల వయసులో అతను ఈ మొగ్గుకు సాక్ష్యాలను అందిస్తున్నట్లు మనం ఇక్కడ చూస్తాము. అక్టోబర్, 1875 నాటి అట్లాంటిక్ పత్రికలో, “ది క్యూరియస్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ గోండూర్” అనే పేరుతో సంతకం లేని మూడు పేజీల వ్యాసం ప్రచురించబడింది. ఈ వ్యాసంలో, ఓటు హక్కును వ్యక్తుల ద్వారా కాకుండా, వారి మేధోపరమైన అర్హతల ద్వారా అంచనా వేయాలనే ఆలోచనను అభివృద్ధి చేశారు. గోండూర్ గణతంత్రం ఒక ఆదర్శ రాజ్యం, అక్కడ ఈ ప్రణాళికను స్థాపించారు:

అది ఒక విచిత్రమైన  తెలివైన ఆలోచన. మీరు అర్థం చేసుకోవాలి

రాజ్యాంగం ప్రతి మనిషికి ఓటు హక్కును ఇచ్చింది; అందువల్ల ఆ ఓటు ఒక సంక్రమించిన

హక్కు, మరియు దానిని తీసివేయలేరు. కానీ రాజ్యాంగం,

కొంతమంది వ్యక్తులకు రెండు ఓట్లు లేదా పది ఓట్లు ఇవ్వకూడదని చెప్పలేదు

కాబట్టి, ఒక సవరణ నిబంధనను నిశ్శబ్దంగా చేర్చారు. ఆ నిబంధన,

శాసనం ద్వారా నిర్దేశించబడే కొన్ని సందర్భాలలో ఓటు హక్కును విస్తరించడానికి అధికారం ఇచ్చింది….

విజయం సంపూర్ణమైంది. కొత్త చట్టాన్ని రూపొందించి ఆమోదించారు. దాని ప్రకారం,

ప్రతి పౌరుడు, ఎంత పేదవాడైనా లేదా నిరక్షరాస్యుడైనా, ఒక ఓటును కలిగి ఉండేవాడు, కాబట్టి

సార్వత్రిక ఓటు హక్కు అమలులో ఉండేది; కానీ ఒక వ్యక్తికి మంచి

ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య ఉండి, డబ్బు లేకపోతే అతనికి రెండు ఓట్లు, ఉన్నత పాఠశాల విద్య అతనికి నాలుగు ఓట్లు ఇచ్చేది; అదేవిధంగా, అతనికి మూడు వేల సాకోల విలువైన ఆస్తి ఉంటే,

అతను మరో ఓటును వినియోగించేవాడు; ఒక వ్యక్తి తన ఆస్తికి జోడించిన ప్రతి యాభై

వేల సాకోలకు, అతనికి మరో ఓటుకు అర్హత లభించేది; విశ్వవిద్యాలయ విద్య ఒక వ్యక్తికి తొమ్మిది ఓట్లకు అర్హత కల్పించేది,

అతనికి ఆస్తి లేకపోయినా సరే.

ఈ చట్టం యొక్క ప్రయోజనకరమైన ఫలితాలను రచయిత ఇంకా వివరిస్తూనే ఉన్నాడు; జ్ఞానోదయం పరిశ్రమల వైపు ఈ ప్రేరణ ద్వారా దేశం ఎలా ప్రయోజనం పొంది, కీర్తి గడించిందో. ఈ నీతికథను మార్క్ ట్వైన్ రాశాడని ఎవరూ ఎప్పుడూ అనుమానించలేదు. అందులో అతని సాధారణ సాహిత్య శైలి ఛాయలు దాదాపుగా లేవు. అయినప్పటికీ అతను దానిని రాశాడు, తన సొంత సంతకం లేదా కలం పేరు కారణంగా ప్రపంచం తనను తీవ్రంగా పరిగణించదేమోనన్న భయంతో, మరికొన్ని సందర్భాలలో చేసినట్లే, తన పేరును మాత్రమే వెల్లడించలేదు

హోవెల్స్ అతన్ని “గోండూర్” పత్రికను కొనసాగించమని, ఆ ఆదర్శవంతమైన దేశం నుండి మరికొన్ని నివేదికలను పంపమని కోరాడు. కానీ ఆ సమయానికి క్లెమెన్స్ ఇతర పనులలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు, మరియు జాతీయ సంస్కరణలకు పూర్తిగా కట్టుబడి లేడు.

ఏదో ఒక పాత వార్తాపత్రిక మూలలో ఒక దుర్మార్గపు క్షణంలో దాన్ని చూసిన ఎందరో అనర్హులకు ఆ సమయంలో పగలూ రాత్రీ దుఃఖాన్ని కలిగిస్తున్న ఒక పనికిమాలిన పద్యం గురించి అతను ఒక చిన్న నాటకం రాస్తున్నాడు. ఒక నిర్దిష్ట రైలు మార్గం ఇటీవల “పంచ్ సిస్టమ్”ను అవలంబించి, ప్రయాణీకులు మరియు కండక్టర్ సమాచారం కోసం తమ కార్లలో ఈ ఫలకాన్ని ఉంచింది:

8 సెంట్ల ఛార్జీకి నీలి రంగు ట్రిప్ స్లిప్, 6 సెంట్ల ఛార్జీకి లేత గోధుమ రంగు ట్రిప్ స్లిప్, 3 సెంట్ల ఛార్జీకి గులాబీ రంగు ట్రిప్ స్లిప్, కూపన్ మరియు బదిలీ కోసం, టిక్కెట్లను పంచ్ చేయండి.

ఒక సాయంత్రం నోవా బ్రూక్స్ మరియు ఐజాక్ బ్రోమ్లీ ఫోర్త్ అవెన్యూ లైన్‌లో నగర మధ్యభాగం వైపు ప్రయాణిస్తుండగా, బ్రోమ్లీ ఇలా అన్నాడు:

“బ్రూక్స్, ఇది కవిత్వం. ఓరి దేవుడా, ఇది కవిత్వం!”

బ్రూక్స్, బ్రోమ్లీ వేలు చూపిన దిశను అనుసరించి, సూచనల కార్డును చదివాడు. వారు ఆ ప్రకటన యొక్క కవితాత్మక స్వభావాన్ని మెరుగుపరచడం ప్రారంభించారు, దానికి మరింత లయబద్ధమైన మలుపు మరియు గలగల శబ్దాన్ని జోడించారు; ట్రిబ్యూన్ కార్యాలయానికి చేరుకున్నారు, అక్కడ శాస్త్రీయ సంపాదకుడైన డబ్ల్యూ. సి. వైకాఫ్ మరియు మోసెస్ పి. హ్యాండీ మేధోపరమైన మరియు కవితాత్మక సహాయం అందించారు, దాని ఫలితమే ఇది:

కండక్టర్, మీరు ప్రయాణీకుడిని స్వీకరించినప్పుడు,

ప్రయాణీకుల సమక్షంలో పంచ్ చేయండి!

ఎనిమిది సెంట్ల ఛార్జీకి నీలం రంగు ట్రిప్ స్లిప్,

ఆరు సెంట్ల ఛార్జీకి లేత గోధుమ రంగు ట్రిప్ స్లిప్,

మూడు సెంట్ల ఛార్జీకి గులాబీ రంగు ట్రిప్ స్లిప్.

ప్రయాణీకుల సమక్షంలో పంచ్ చేయండి!

పల్లవి

పంచ్ చేయండి, సోదరులారా! జాగ్రత్తగా పంచ్ చేయండి!

ప్రయాణీకుల సమక్షంలో పంచ్ చేయండి!

అది ముద్రించబడింది,  వీధి రైలు కవిత్వం ప్రాచుర్యం పొందింది. వివిధ పత్రికలు దీనిని ప్రచురించాయి,  ప్రతి పత్రిక సాధారణంగా తాము చేసిన ప్రయత్నానికి ముందు, అప్పటివరకు ప్రచురించబడిన అన్ని ఇతర ఉదాహరణలను ప్రచురించేది. క్లెమెన్స్ ఆ పంక్తులను కనుగొన్నాడు,  వారు ఒకసారి నడుస్తున్నప్పుడు వాటిని ట్విచెల్‌కు వినిపించాడు. కొన్ని రోజుల తర్వాత “ఎ లిటరరీ నైట్‌మేర్” వ్రాయబడింది. అందులో రచయిత, ఆ గేయం తనను తక్షణమే, పూర్తిగా ఆవహించి, తన మెదడులో ఎలా నాట్యం చేసిందో; అల్పాహారం ముగించిన తర్వాత, తాను ఏమైనా తిన్నాడో లేదో కూడా చెప్పలేకపోయాడో; మరియు తాను వ్రాస్తున్న నవలను పూర్తి చేయడానికి కలం పట్టుకున్నప్పుడు, అందులో కేవలం ఈ మాటలు మాత్రమే పలికించగలిగాడో వివరిస్తాడు:

ప్రయాణికుల సమక్షంలో గుద్దండి.

చివరకు దానిని తన పూజ్య మిత్రుడైన ట్విచెల్‌కు చెప్పినప్పుడు అతనికి ఉపశమనం లభించింది, కానీ అతను దానిని అతనిపై కుమ్మరించగా విచారకరమైన ఫలితాలు వచ్చాయి.

అది ఒక వినోదాత్మకమైన మరియు సమయోచితమైన చిన్న కథ, మరియు ఈ రోజు చదవదగినది. అట్లాంటిక్‌లో దాని ప్రచురణ ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్రపు బండి కవిత్వాన్ని మేల్కొల్పే ప్రభావాన్ని చూపింది. అది ప్రచురితమైన మరుసటి రోజు ఎర్నెస్ట్ లాంగ్‌ఫెలో ఇంట్లో భోజనానికి వెళ్ళిన హోవెల్స్, తన ఆతిథేయుడు మరియు టామ్ ఆపిల్‌టన్‌లను విన్నాడు.

ఆమె అతని రచనను పవిత్రంగా కాపాడింది; అతను తిరస్కరించిన వ్రాతప్రతులను, మరియు కొన్ని సవరించిన వ్రాతప్రతులను సమీక్షించినప్పుడు, పాఠక ప్రపంచం ఒలివియా క్లెమెన్స్‌కు ఎంత రుణపడి ఉందో కొంతవరకు అర్థమవుతుంది. అతను తిరస్కరించిన వ్రాతప్రతులు (వాటిని అతను అరుదుగా నాశనం చేసినట్లు అనిపిస్తుంది) అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి, మరియు వాటిలో అతని సాహిత్య గౌరవం పట్ల ఆమెకున్న ఉన్నతమైన అభీష్టానికి, ఆమె మానసిక స్థైర్యానికి నిదర్శనమని చెప్పనిది ఒక్కటి కూడా లేదు. వాటిలో కొన్ని వినోదాత్మకంగా ఉంటాయి; కొన్ని ఆసక్తికరంగా ఉంటాయి; కొన్ని శక్తివంతంగా, పౌరుషంగా ఉంటాయి; కానీ వాటిలో చాలా వరకు విలువలేనివి, అయినప్పటికీ ఇతివృత్తం లేదా ఆసక్తి కొరవడటం వల్ల కొన్ని అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయాయి.

మార్క్ ట్వైన్ తెలివిగా కాకుండా, అవసరానికి మించి రాసేవాడు. కేవలం అతని మెదడులో మిణుగురు పురుగుల గుంపులా, విడుదల కోరుతూ మెరుస్తున్న ఆలోచనల ప్రవాహంలా ఆలోచనలు గుమికూడిపోవడం వల్ల వందలాది వ్రాతప్రతుల పేజీలను పోగుచేసేవాడు. చాలాసార్లు, తాను ఏమి చేయాలనుకుంటున్నాడో అనే అస్పష్టమైన ఆలోచనతోనే అతను రాయడం ప్రారంభించేవాడు. అతను కొన్ని పాత్రలు, పరిస్థితులతో మొదలుపెట్టి, అవసరమైనప్పుడు కథా వస్తువును దైవికమే అందిస్తుందని నమ్మేవాడు. అందువల్ల అతను ఏ క్షణంలోనైనా తన ప్రయత్నాన్ని మధ్యలోనే ఆపేయగలడు. ఇక ఇతర ప్రయత్నాల విషయానికొస్తే—ఏదో ఒక కారణంతో “అందుబాటులో లేని” కథల విషయానికొస్తే—వాటిని కూడా అతను మంచి కథల లాగే మొదలుపెట్టేవాడు, ఎందుకంటే ఎందుకో అతనికి ఆ రెండింటి మధ్య తేడా తెలిసేది కాదు. అది మేధావిత్వపు ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటి—ప్రతిభను, నైపుణ్యాన్ని స్పష్టంగా వేరుచేసే విషయం అదే. మేధావి ఒక సాహిత్య వైఫల్యాన్ని కూడా తన ఉత్తమ రచనగా పరిగణించే అవకాశం ఉంది. నైపుణ్యం ఉన్నవాళ్లు అరుదుగా ఆ పొరపాటు చేస్తారు.

రచయితగా తన తొలి సంవత్సరాలలో మధ్యలోనే వదిలేసిన సాహిత్య ప్రయత్నాలలో, నిస్సందేహంగా ఒక పుస్తకంగా మారాలని ఉద్దేశించిన “ది సెకండ్ అడ్వెంట్” అనే రచన యొక్క ప్రారంభం ఉంది. ఈ కథ ఆర్కాన్సాస్‌లో చాలా సందేహాస్పదమైన అద్భుత గర్భధారణతో మొదలై, చివరికి వికారానికి, సాహిత్యపరమైన గందరగోళానికి మాత్రమే దారితీస్తుంది. మరొకటి, “ది ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ డామ్ ఫూల్,” కుటుంబ చరిత్రపై ఒక వ్యంగ్యానుకరణ, అది ఎంతమాత్రం సాధ్యం కానిది; అయినా అతను దానిని అపారమైన ఉత్సాహంతో ప్రారంభించాడు మరియు ఆమెకు ఆ రాతప్రతిని చూపించే వరకు, అది చాలా బాగుందని భావించాడు. “లివీ దానికి ఒప్పుకోలేదు, అందుకే నేను దాన్ని వదులుకున్నాను,” అని అతను అన్నాడు. మరొకటి ఉంది, “ది మిస్టీరియస్ ఛాంబర్,” భావనలో బలంగా, చక్కగా, సజీవంగా, తీవ్రంగా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది; ఒక పాత కోటలోని రహస్య ద్వారం వెనుక అనుకోకుండా చిక్కుకుపోయి, తన ఉనికిని ప్రకటించుకోలేని ఒక యువ ప్రేమికుడి కథ అది. చివరకు అతను కోట కింద ఉన్న భూగర్భ మార్గాల్లోకి వెళ్ళి, అక్కడ ఒంటరిగా ఇరవై ఏళ్లపాటు జీవిస్తాడు. ఆహార లభ్యత అనే అంశం ఈ కథలో ఒక బలహీనమైన పాయింట్‌గా ఉండేది. వంటగది నుండి మాంసం ముక్కలు, రొట్టె మరియు ఇతర వ్యర్థాలను పారవేసే ఒక కాలువ లేదా మార్గం ద్వారా తప్ప, దానికి ఆహారాన్ని సమకూర్చే మార్గాన్ని క్లెమెన్స్ కనుగొనలేకపోయాడు. అది సరిపోతుందని అతను భావించాడు, కానీ శ్రీమతి క్లెమెన్స్ అటువంటి సాహిత్యపరమైన పద్ధతిని అంతగా మెచ్చుకోలేదు. దానిని మెరుగుపరచడానికి క్లెమెన్స్‌కు ఏ మంచి మార్గమూ తోచలేదు, కాబట్టి ఈ ప్రయత్నం కూడా ‘పీనల్ కాలనీ‘ (అతని అధ్యయన గదిలో ఉన్న ఒక అరల పెట్టె)లో చేర్చబడింది. ఆ తర్వాత అక్కడికి వచ్చిన హోవెల్స్ మరియు ఇతరులకు అతను ఆ పక్కన పడేసిన కథలను చదివి వినిపించేవాడు; కళాకారులు గోడ వైపు తిప్పి ఉంచే చిత్రపటాల (స్కెచ్‌ల) లాగానే, ఆ కథలు కూడా అటువంటి సందర్భానికి తగినంత ఆనందదాయకంగా ఉండేవి.

“కెప్టెన్ స్టార్మ్‌ఫీల్డ్” కథ చాలా ఏళ్లపాటు పక్కన పెట్టబడింది, అయినప్పటికీ అది పూర్తిగా వదిలివేయబడలేదు. ఈ రచనను ప్రచురించమని హోవెల్స్ సిఫార్సు కూడా చేశారు, కానీ అప్పట్లో అది ప్రచురణకు తగినది కాదని ఆయన తర్వాత అంగీకరించారు; నిజానికి, దాని అసలు, ముడి రూపంలో అది నేటి విశాల దృక్పథం ఉన్న కాలంలో కూడా ఆమోదయోగ్యంగా ఉండేది కాదు.

ఇక్కడ ఒక విషయం చెప్పాలి: శ్రీమతి క్లెమెన్స్ తన ఆంక్షల విషయంలో అతిగా సున్నితంగా ఉండేవారని, సంకుచిత స్వభావం కలిగి ఉండేవారని లేదా సాహిత్య పరిజ్ఞానం లేనివారని చెప్పడానికి ఏమాత్రం ఆధారాలు లేవు (వాస్తవానికి ఆ చేతిరాత ప్రతులు దీనికి విరుద్ధమైన అనేక ఆధారాలను కలిగి ఉన్నాయి). ఆమె ఒక రకంగా అతనికి ప్రధాన పాఠకురాలిగా (ప్రజా సమూహంగా) మారారు; అంతటి విశాల దృక్పథం మరియు స్పష్టమైన ఆలోచనా విధానం కలిగిన పాఠకులు ఏ రచయితకూ లభించి ఉండరు. మార్క్ ట్వైన్ కీర్తి ప్రతిష్టల దృష్ట్యా చూస్తే, ఆమె తన సంపాదకీయ బాధ్యతను ఇంకా చురుకుగా నిర్వహించి ఉంటే బాగుండేది—అంటే, అతని పట్ల ఉన్న ప్రేమ మరియు అతని కీర్తి పట్ల ఉన్న శ్రద్ధతో ఆమె ఇంకా కఠినంగా వ్యవహరించి ఉంటే బాగుండేది. ఆమె తన శక్తిమేరకు ఆరంభం నుండి చివరి వరకు అన్నీ చేసింది; వారిద్దరి జీవితంలోని ఈ దశ గురించి మనం ఇప్పుడు చర్చించుకుంటున్నామంటే, మార్క్ ట్వైన్ సాహిత్య ప్రస్థానంలో ఇది చాలా పెద్ద భాగం కాబట్టే. మనం ఇప్పుడు ముగిస్తున్న సంవత్సరంలో (1875) ఆమె పుట్టినరోజునాడు, ఆమె పట్ల తనకు ఉన్న కృతజ్ఞతా భావాన్ని తెలియజేస్తూ అతను ఒక లేఖ రాశాడు.

ప్రియమైన లివీ,—జీవితంలో నేను మొదటిసారి గొప్ప విజయాన్ని సాధించి నిన్ను సొంతం చేసుకుని ఆరు ఏళ్లు గడిచాయి, అలాగే దైవం నిన్ను ఈ ప్రపంచంలోకి పంపడం ద్వారా ఆ సంతోషకరమైన విజయానికి పునాది వేసి ముప్పై ఏళ్లు గడిచాయి. మనం కలిసి గడిపే ప్రతి రోజూ నా నమ్మకాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది: మనం ఎప్పటికీ విడిపోవాలని కోరుకోలేము, అలాగే మనం ఒకటైనందుకు ఎప్పుడూ చింతించలేము. నా బిడ్డా, గత పుట్టినరోజు నాటి కంటే ఈ రోజు నువ్వు నాకు మరింత ఆప్తురాలివి; అంతకు ముందు ఏడాది కంటే అప్పుడు నువ్వు నాకు ఎంత దగ్గరగా ఉన్నావో, అంతకంటే ఇప్పుడు ఇంకా ఎక్కువగా దగ్గరయ్యావు. ఆ తొలి పుట్టినరోజుల నుంచీ మన అనుబంధం మరింతగా బలపడుతూనే వచ్చింది; ఈ అపురూపమైన ప్రయాణం చివరి వరకూ ఇలాగే కొనసాగుతుందనడంలో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.

వారి వయసు, నెరిసిన జుట్టుతో రాబోయే వార్షికోత్సవాల కోసం, భయం లేకుండా, నిరాశ లేకుండా ఎదురుచూద్దాం. మన మధ్య ఉన్న ప్రేమే వారిని ధన్యులుగా మార్చడానికి సరిపోతుందని నమ్ముదాం.

కాబట్టి, మీపైనా, మన పిల్లలపైనా అపారమైన ప్రేమతో, మీకు మూడు దశాబ్దాల మాతృమూర్తి సౌందర్యాన్ని, గౌరవాన్ని తెచ్చిపెడుతున్న ఈ రోజుకు నేను శుభాకాంక్షలు తెలుపుతున్నాను!

*** ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్ మార్క్ ట్వైన్: ఒక జీవిత చరిత్ర. సంపుటి I, భాగం 2: 1866-1875 ముగింపు ***

నవీకరించబడిన సంచికలు మునుపటి దాని స్థానంలోకి వస్తాయి—పాత సంచికల పేర్లు మార్చబడతాయి.

యు.ఎస్. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని ముద్రిత సంచికల నుండి ఈ రచనలను సృష్టించడం అంటే, ఈ రచనలపై యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపీరైట్ ఎవరికీ లేదని అర్థం. కాబట్టి ఫౌండేషన్ (మరియు మీరు!) అనుమతి లేకుండా మరియు కాపీరైట్ రాయల్టీలు చెల్లించకుండా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో దీనిని కాపీ చేసి పంపిణీ చేయవచ్చు. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ భావన మరియు ట్రేడ్‌మార్క్‌ను రక్షించడానికి, ఈ లైసెన్స్‌లోని ‘సాధారణ వినియోగ నిబంధనలు‘ భాగంలో పేర్కొన్న ప్రత్యేక నియమాలు, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలను కాపీ చేయడానికి మరియు పంపిణీ చేయడానికి వర్తిస్తాయి. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఒక నమోదిత ట్రేడ్‌మార్క్, మరియు మీరు ఒక ఈ-బుక్‌కు రుసుము వసూలు చేస్తే, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్ నిబంధనలను పాటిస్తూ, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ట్రేడ్‌మార్క్ వినియోగానికి రాయల్టీలు చెల్లించడంతో సహా, దీనిని ఉపయోగించకూడదు. మీరు ఈ ఈ-బుక్ కాపీలకు ఎలాంటి రుసుము వసూలు చేయకపోతే, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్‌ను పాటించడం చాలా సులభం. మీరు ఈ ఈ-బుక్‌ను అనుబంధ రచనలు, నివేదికలు, ప్రదర్శనలు మరియు పరిశోధన వంటి దాదాపు ఏ ప్రయోజనం కోసమైనా ఉపయోగించవచ్చు. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్‌లను సవరించవచ్చు, ముద్రించవచ్చు మరియు ఉచితంగా ఇవ్వవచ్చు—యు.ఎస్. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని ఈ-బుక్‌లతో మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆచరణాత్మకంగా ఏదైనా చేయవచ్చు. పునఃపంపిణీ, ముఖ్యంగా వాణిజ్య పునఃపంపిణీ, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్‌కు లోబడి ఉంటుంది.

ప్రారంభం: పూర్తి లైసెన్స్

పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ లైసెన్స్

దయచేసి ఈ రచనను పంపిణీ చేయడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి ముందు దీనిని చదవండి

ఎలక్ట్రానిక్ రచనల ఉచిత పంపిణీని ప్రోత్సహించే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ లక్ష్యాన్ని పరిరక్షించడానికి, ఈ రచనను (లేదా “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్” అనే పదబంధంతో ఏ విధంగానైనా సంబంధం ఉన్న ఏదైనా ఇతర రచనను) ఉపయోగించడం లేదా పంపిణీ చేయడం ద్వారా, ఈ ఫైల్‌తో పాటు లేదా ఆన్‌లైన్‌లో www.gutenberg.org/license వద్ద లభించే పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ యొక్క అన్ని నిబంధనలకు మీరు కట్టుబడి ఉంటారని అంగీకరిస్తున్నారు.

విభాగం 1. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల వినియోగం మరియు పునఃపంపిణీకి సంబంధించిన సాధారణ నిబంధనలు

1.A. ఈ ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలోని ఏదైనా భాగాన్ని చదవడం లేదా ఉపయోగించడం ద్వారా, మీరు ఈ లైసెన్స్ మరియు మేధో సంపత్తి (ట్రేడ్‌మార్క్/కాపీరైట్) ఒప్పందం యొక్క అన్ని నిబంధనలను చదివి, అర్థం చేసుకుని, అంగీకరించి, ఆమోదించారని సూచిస్తున్నారు. ఈ ఒప్పందం యొక్క అన్ని నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి మీరు అంగీకరించకపోతే, మీరు దానిని ఉపయోగించడం మానేసి, మీ వద్ద ఉన్న ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల యొక్క అన్ని కాపీలను తిరిగి ఇవ్వాలి లేదా నాశనం చేయాలి. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్ యొక్క కాపీని పొందడానికి లేదా యాక్సెస్ చేయడానికి మీరు రుసుము చెల్లించి, ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి అంగీకరించకపోతే, పేరా 1.E.8లో పేర్కొన్న విధంగా మీరు రుసుము చెల్లించిన వ్యక్తి లేదా సంస్థ నుండి వాపసు పొందవచ్చు.

1.B. “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్” అనేది రిజిస్టర్డ్ ట్రేడ్‌మార్క్. ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి అంగీకరించే వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్‌పై ఉపయోగించవచ్చు లేదా ఏ విధంగానైనా దానితో అనుబంధించవచ్చు. ఈ ఒప్పందం యొక్క పూర్తి నిబంధనలను పాటించకపోయినా కూడా, చాలా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్‌లతో మీరు చేయగలిగే కొన్ని పనులు ఉన్నాయి. దిగువ పేరా 1.C చూడండి. మీరు ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలను అనుసరించి, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్‌లకు భవిష్యత్తులో ఉచిత ప్రాప్యతను కాపాడటానికి సహాయపడితే, వాటితో మీరు చేయగలిగే పనులు చాలా ఉన్నాయి. దిగువ పేరా 1.E చూడండి.

1.C. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ (“ఫౌండేషన్” లేదా PGLAF), ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్‌ల సేకరణలో సంకలన కాపీరైట్‌ను కలిగి ఉంది. ఈ సేకరణలోని దాదాపు అన్ని వ్యక్తిగత రచనలు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో పబ్లిక్ డొమైన్‌లో ఉన్నాయి. ఒకవేళ ఏదైనా వ్యక్తిగత రచన యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడకపోయినా మరియు మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోనే నివసిస్తున్నా, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్‌కు సంబంధించిన అన్ని సూచనలను తొలగించినంత వరకు, ఆ రచనను కాపీ చేయడం, పంపిణీ చేయడం, ప్రదర్శించడం లేదా దాని ఆధారంగా ఉత్పన్నమైన రచనలను సృష్టించడాన్ని నిరోధించే హక్కు మాకు లేదు. అయితే, రచనతో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పేరును అనుబంధించి ఉంచే ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలకు అనుగుణంగా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనలను ఉచితంగా పంచుకోవడం ద్వారా, ఎలక్ట్రానిక్ రచనలకు ఉచిత ప్రాప్యతను ప్రోత్సహించే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లక్ష్యానికి మీరు మద్దతు ఇస్తారని మేము ఆశిస్తున్నాము. మీరు ఈ రచనను ఇతరులతో ఉచితంగా పంచుకున్నప్పుడు, దానితో జతచేయబడిన పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్‌తో అదే ఫార్మాట్‌లో ఉంచడం ద్వారా ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలను సులభంగా పాటించవచ్చు.

1.డి. మీరు నివసిస్తున్న ప్రదేశంలోని కాపీరైట్ చట్టాలు కూడా ఈ రచనతో మీరు ఏమి చేయగలరో నిర్దేశిస్తాయి. చాలా దేశాలలో కాపీరైట్ చట్టాలు నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెలుపల ఉన్నట్లయితే, ఈ రచనను లేదా మరే ఇతర ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనను డౌన్‌లోడ్ చేయడానికి, కాపీ చేయడానికి, ప్రదర్శించడానికి, ప్రదర్శన చేయడానికి, పంపిణీ చేయడానికి లేదా దాని ఆధారంగా ఉత్పన్నమైన రచనలను సృష్టించడానికి ముందు, ఈ ఒప్పందంలోని నిబంధనలతో పాటు మీ దేశ చట్టాలను కూడా తనిఖీ చేయండి.

1.E.1. ‘Project Gutenberg’ రచన యొక్క ఏదైనా ప్రతిని (అంటే “Project Gutenberg” అనే పదబంధం కనిపించే లేదా ఆ పదబంధంతో ముడిపడి ఉన్న ఏదైనా రచనను) ఎవరైనా యాక్సెస్ చేసినా, ప్రదర్శించినా, ప్రదర్శన (performance) చేసినా, వీక్షించినా, కాపీ చేసినా లేదా పంపిణీ చేసినా సరే—అప్పుడు పూర్తి ‘Project Gutenberg License’కు సంబంధించిన యాక్టివ్ లింక్‌లు లేదా తక్షణమే యాక్సెస్ చేసే ఇతర మార్గాలతో కూడిన ఈ క్రింది వాక్యం ప్రముఖంగా కనిపించాలి:

ఈ ఈ-బుక్ (eBook) అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు (United States) మరియు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఎవరైనా, ఎక్కడైనా ఉచితంగా మరియు దాదాపు ఎటువంటి ఆంక్షలు లేకుండా ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఈ ఈ-బుక్‌తో పాటు జతచేయబడిన లేదా www.gutenberg.orgలో ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉన్న ‘Project Gutenberg™ License’ నిబంధనల ప్రకారం మీరు దీనిని కాపీ చేయవచ్చు, ఇతరులకు ఇవ్వవచ్చు లేదా తిరిగి ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఒకవేళ మీరు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల పరిధిలో లేనట్లయితే, ఈ ఈ-బుక్‌ను ఉపయోగించే ముందు మీరు ఉన్న దేశంలోని చట్టాలను తప్పనిసరిగా పరిశీలించుకోవాలి.

1.E.2. ఏదైనా నిర్దిష్ట ‘Project Gutenberg’ ఎలక్ట్రానిక్ రచన, U.S. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని పాఠ్యభాగాల (అంటే కాపీరైట్ యజమాని అనుమతితో పోస్ట్ చేయబడిందని సూచించే నోటీసు లేని రచనల) నుండి రూపొందించబడినట్లయితే, ఆ రచనను ఎటువంటి రుసుములు లేదా ఛార్జీలు చెల్లించకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని ఎవరికైనా కాపీ చేసి పంపిణీ చేయవచ్చు. “Project Gutenberg” అనే పదబంధంతో ముడిపడి ఉన్న లేదా ఆ పదబంధం కనిపించే రచనను మీరు తిరిగి పంపిణీ చేస్తున్నట్లయితే లేదా ఇతరులకు అందుబాటులో ఉంచుతున్నట్లయితే, మీరు తప్పనిసరిగా 1.E.1 నుండి 1.E.7 వరకు ఉన్న పేరాల్లోని నిబంధనలను పాటించాలి లేదా 1.E.8 లేదా 1.E.9 పేరాల్లో పేర్కొన్న విధంగా ఆ రచనను మరియు ‘Project Gutenberg’ ట్రేడ్‌మార్క్‌ను ఉపయోగించడానికి అనుమతిని పొందాలి.

1.E.3. ఏదైనా నిర్దిష్ట ‘Project Gutenberg’ ఎలక్ట్రానిక్ రచన కాపీరైట్ యజమాని అనుమతితో పోస్ట్ చేయబడినట్లయితే, దానిని మీరు ఉపయోగించడం మరియు పంపిణీ చేయడం అనేది 1.E.1 నుండి 1.E.7 వరకు ఉన్న పేరాల్లోని నిబంధనలకు మరియు కాపీరైట్ యజమాని విధించిన అదనపు నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. కాపీరైట్ యజమాని అనుమతితో పోస్ట్ చేయబడిన అన్ని రచనల విషయంలో, అదనపు నిబంధనలు ఈ రచన ప్రారంభంలో ఉన్న ‘Project Gutenberg License’కు అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.

1.E.4. ఈ రచన నుండి లేదా ఈ రచనలో కొంత భాగాన్ని కలిగి ఉన్న ఫైళ్లు లేదా ‘Project Gutenberg’తో ముడిపడి ఉన్న ఇతర రచనల నుండి పూర్తి ‘Project Gutenberg License’ నిబంధనలను వేరు చేయడం, తొలగించడం లేదా వాటి లింక్‌లను తీసివేయడం చేయకూడదు.

1.E.5. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ యొక్క పూర్తి నిబంధనలకు క్రియాశీల లింకులు లేదా తక్షణ ప్రాప్యతతో పేరాగ్రాఫ్ 1.E.1లో పేర్కొన్న వాక్యాన్ని ప్రముఖంగా ప్రదర్శించకుండా, ఈ ఎలక్ట్రానిక్ పనిని లేదా ఈ ఎలక్ట్రానిక్ పనిలోని ఏ భాగాన్నైనా కాపీ చేయడం, ప్రదర్శించడం, ప్రదర్శన చేయడం, పంపిణీ చేయడం లేదా పునఃపంపిణీ చేయడం చేయవద్దు.

1.E.6. మీరు ఈ పనిని ఏదైనా బైనరీ, కంప్రెస్డ్, మార్క్ అప్, నాన్-ప్రొప్రైటరీ లేదా ప్రొప్రైటరీ రూపంలోకి మార్చవచ్చు మరియు పంపిణీ చేయవచ్చు, ఇందులో ఏదైనా వర్డ్ ప్రాసెసింగ్ లేదా హైపర్‌టెక్స్ట్ రూపం కూడా ఉంటుంది. అయితే, మీరు అధికారిక ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వెబ్‌సైట్ (www.gutenberg.org)లో పోస్ట్ చేసిన అధికారిక వెర్షన్‌లో ఉపయోగించిన “ప్లెయిన్ వనిల్లా ASCII” లేదా ఇతర ఫార్మాట్ కాకుండా వేరే ఫార్మాట్‌లో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పని యొక్క కాపీలకు ప్రాప్యతను అందిస్తే లేదా పంపిణీ చేస్తే, మీరు వినియోగదారునికి ఎటువంటి అదనపు ఖర్చు, రుసుము లేదా వ్యయం లేకుండా, ఆ పని యొక్క అసలైన “ప్లెయిన్ వనిల్లా ASCII” లేదా ఇతర రూపంలో ఒక కాపీని, ఒక కాపీని ఎగుమతి చేసే మార్గాన్ని, లేదా అభ్యర్థనపై ఒక కాపీని పొందే మార్గాన్ని తప్పనిసరిగా అందించాలి. ఏదైనా ప్రత్యామ్నాయ ఫార్మాట్‌లో పేరాగ్రాఫ్ 1.E.1లో పేర్కొన్న విధంగా పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ తప్పనిసరిగా ఉండాలి. 1.E.7. మీరు పేరా 1.E.8 లేదా 1.E.9కి అనుగుణంగా వ్యవహరిస్తే తప్ప, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ యొక్క ఏవైనా రచనలకు ప్రాప్యత కల్పించడానికి, వీక్షించడానికి, ప్రదర్శించడానికి, ప్రదర్శన చేయడానికి, కాపీ చేయడానికి లేదా పంపిణీ చేయడానికి రుసుము వసూలు చేయవద్దు.

1.E.8. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల కాపీల కోసం లేదా వాటికి ప్రాప్యతను అందించడం కోసం లేదా వాటిని పంపిణీ చేయడం కోసం మీరు సహేతుకమైన రుసుమును వసూలు చేయవచ్చు, అయితే ఈ క్రింది షరతులు వర్తిస్తాయి:

Project Gutenberg రచనల వినియోగం ద్వారా మీకు సమకూరే స్థూల లాభాలలో (gross profits) 20% రాయల్టీ రుసుమును మీరు చెల్లించాలి; ఈ లాభాలను మీ వర్తించే పన్నులను లెక్కించడానికి మీరు సాధారణంగా ఉపయోగించే పద్ధతిలోనే లెక్కించాలి. ఈ రుసుము Project Gutenberg ట్రేడ్‌మార్క్ యజమానికి చెందాలి, కానీ ఆయన ఈ పేరా కింద వచ్చే రాయల్టీలను ‘Project Gutenberg Literary Archive Foundation’కు విరాళంగా ఇవ్వడానికి అంగీకరించారు. మీ ఆవర్తన పన్ను రిటర్న్‌లను (periodic tax returns) సిద్ధం చేసే (లేదా చట్టపరంగా సిద్ధం చేయాల్సిన) తేదీ నుండి 60 రోజులలోపు రాయల్టీ చెల్లింపులు జరగాలి. రాయల్టీ చెల్లింపులను స్పష్టంగా గుర్తించి, సెక్షన్ 4 (“Project Gutenberg Literary Archive Foundationకు విరాళాల గురించిన సమాచారం”)లో పేర్కొన్న చిరునామాకు ‘Project Gutenberg Literary Archive Foundation’కు పంపాలి.

•                 • పూర్తి Project Gutenberg™ లైసెన్స్ నిబంధనలకు అంగీకరించడం లేదని, రచనను పొందిన 30 రోజులలోపు లిఖితపూర్వకంగా (లేదా ఈ-మెయిల్ ద్వారా) మీకు తెలియజేసే వినియోగదారు చెల్లించిన మొత్తాన్ని మీరు పూర్తిగా వాపసు చేయాలి. అటువంటి వినియోగదారు భౌతిక మాధ్యమంలో (physical medium) ఉన్న రచనల అన్ని కాపీలను తిరిగి ఇచ్చేలా లేదా నాశనం చేసేలా మీరు చూడాలి, అలాగే Project Gutenberg™ రచనల ఇతర కాపీల వినియోగాన్ని మరియు వాటికి సంబంధించిన యాక్సెస్‌ను పూర్తిగా నిలిపివేసేలా చేయాలి.

•                 • రచనను పొందిన 90 రోజులలోపు ఆ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలో ఏదైనా లోపం గుర్తించబడి మీకు నివేదించబడితే, ఆ రచన లేదా దాని ప్రత్యామ్నాయ కాపీ కోసం చెల్లించిన మొత్తాన్ని పేరా 1.F.3కి అనుగుణంగా మీరు పూర్తిగా వాపసు చేయాలి.

•                 • Project Gutenberg™ రచనల ఉచిత పంపిణీకి సంబంధించిన ఈ ఒప్పందంలోని ఇతర నిబంధనలన్నింటినీ మీరు పాటించాలి.

1.E.9. ఒకవేళ మీరు Project Gutenberg™ ఎలక్ట్రానిక్ రచన లేదా రచనల సమూహానికి రుసుము వసూలు చేయాలనుకుంటే లేదా ఈ ఒప్పందంలో పేర్కొన్న నిబంధనలకు భిన్నమైన షరతులతో వాటిని పంపిణీ చేయాలనుకుంటే, మీరు Project Gutenberg™ ట్రేడ్‌మార్క్ నిర్వాహకులైన ‘Project Gutenberg Literary Archive Foundation’ నుండి లిఖితపూర్వక అనుమతిని పొందాలి. దిగువ సెక్షన్ 3లో పేర్కొన్న విధంగా ఫౌండేషన్‌ను సంప్రదించండి.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg™ సేకరణను రూపొందించడంలో, U.S. కాపీరైట్ చట్టం పరిధిలోకి రాని రచనలను గుర్తించడం, వాటిపై కాపీరైట్ పరిశోధన చేయడం, వాటిని లిఖిత రూపంలోకి మార్చడం (transcribe) మరియు ప్రూఫ్ రీడింగ్ చేయడం వంటి పనుల కోసం Project Gutenberg వాలంటీర్లు మరియు ఉద్యోగులు గణనీయమైన కృషి చేస్తారు. ఈ ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలు, మరియు అవి నిల్వ చేయబడే మాధ్యమంలో, అసంపూర్ణమైన, తప్పుగా ఉన్న లేదా పాడైన డేటా, లిప్యంతరీకరణ దోషాలు, కాపీరైట్ లేదా ఇతర మేధో సంపత్తి ఉల్లంఘన, లోపభూయిష్టమైన లేదా దెబ్బతిన్న డిస్క్ లేదా ఇతర మాధ్యమం, కంప్యూటర్ వైరస్, లేదా మీ పరికరాలకు నష్టం కలిగించే లేదా మీ పరికరాల ద్వారా చదవలేని కంప్యూటర్ కోడ్‌ల వంటి “లోపాలు” ఉండవచ్చు, కానీ వీటికి మాత్రమే పరిమితం కాదు.

1.F.2. పరిమిత వారంటీ, నష్టాల నిరాకరణ – పేరా 1.F.3లో వివరించిన “భర్తీ లేదా వాపసు హక్కు” మినహా, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని, మరియు ఈ ఒప్పందం కింద ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనను పంపిణీ చేసే ఏ ఇతర పక్షమైనా, న్యాయ రుసుములతో సహా నష్టాలు, ఖర్చులు మరియు వ్యయాల కోసం మీకు అన్ని బాధ్యతలను నిరాకరిస్తాయి. పేరా 1.F.3లో అందించినవి మినహా, నిర్లక్ష్యం, కఠిన బాధ్యత, వారంటీ ఉల్లంఘన లేదా ఒప్పంద ఉల్లంఘనలకు మీకు ఎలాంటి పరిహారాలు లేవని మీరు అంగీకరిస్తున్నారు. అటువంటి నష్టం సంభవించే అవకాశం గురించి మీరు తెలియజేసినప్పటికీ, వాస్తవ, ప్రత్యక్ష, పరోక్ష, పర్యవసాన, శిక్షార్హమైన లేదా యాదృచ్ఛిక నష్టాలకు ఈ ఒప్పందం కింద ఫౌండేషన్, ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని మరియు ఏ పంపిణీదారు అయినా మీకు బాధ్యత వహించరని మీరు అంగీకరిస్తున్నారు.

1.ఎఫ్.3. మార్పిడి లేదా వాపసు కోసం పరిమిత హక్కు – మీరు ఈ ఎలక్ట్రానిక్ రచనను స్వీకరించిన 90 రోజులలోపు అందులో ఏదైనా లోపాన్ని కనుగొంటే, మీరు ఎవరి నుండి అయితే ఈ రచనను స్వీకరించారో వారికి వ్రాతపూర్వక వివరణను పంపడం ద్వారా, మీరు దాని కోసం చెల్లించిన డబ్బును (ఏదైనా ఉంటే) వాపసుగా పొందవచ్చు. మీరు ఈ రచనను భౌతిక మాధ్యమంలో స్వీకరించినట్లయితే, మీరు మీ వ్రాతపూర్వక వివరణతో పాటు ఆ మాధ్యమాన్ని కూడా తిరిగి పంపాలి. మీకు లోపభూయిష్టమైన రచనను అందించిన వ్యక్తి లేదా సంస్థ, వాపసుకు బదులుగా దాని స్థానంలో మరొక ప్రతిని అందించడానికి ఎంచుకోవచ్చు. మీరు ఈ రచనను ఎలక్ట్రానిక్‌గా స్వీకరించినట్లయితే, దానిని మీకు అందించిన వ్యక్తి లేదా సంస్థ, వాపసుకు బదులుగా ఈ రచనను ఎలక్ట్రానిక్‌గా స్వీకరించడానికి మీకు రెండవ అవకాశాన్ని ఇవ్వడానికి ఎంచుకోవచ్చు. రెండవ ప్రతి కూడా లోపభూయిష్టంగా ఉంటే, సమస్యను సరిచేయడానికి తదుపరి అవకాశాలు లేకుండా మీరు వ్రాతపూర్వకంగా వాపసును కోరవచ్చు.

1.ఎఫ్.4. పేరా 1.F.3లో పేర్కొన్న పరిమిత భర్తీ లేదా వాపసు హక్కు మినహా, ఈ పని మీకు ‘యథాతథంగా‘ అందించబడుతుంది, వాణిజ్య యోగ్యత లేదా ఏదైనా ప్రయోజనం కోసం అనుకూలత యొక్క వారెంటీలతో సహా, కానీ వాటికే పరిమితం కాకుండా, వ్యక్తీకరించిన లేదా సూచించిన ఏ ఇతర రకమైన వారెంటీలు లేకుండా.

1.F.5. కొన్ని రాష్ట్రాలు కొన్ని సూచించిన వారెంటీల నిరాకరణలను లేదా కొన్ని రకాల నష్టాల మినహాయింపు లేదా పరిమితిని అనుమతించవు. ఈ ఒప్పందంలో పేర్కొన్న ఏదైనా నిరాకరణ లేదా పరిమితి ఈ ఒప్పందానికి వర్తించే రాష్ట్ర చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తే, వర్తించే రాష్ట్ర చట్టం ద్వారా అనుమతించబడిన గరిష్ట నిరాకరణ లేదా పరిమితిని చేయడానికి ఒప్పందం వ్యాఖ్యానించబడుతుంది. ఈ ఒప్పందంలోని ఏదైనా నిబంధన యొక్క చెల్లుబాటు కాకపోవడం లేదా అమలు చేయలేకపోవడం మిగిలిన నిబంధనలను రద్దు చేయదు.

1.F.6. నష్టపరిహారం – మీరు చేసే లేదా జరగడానికి కారణమయ్యే ఈ క్రింది వాటిలో దేని నుండైనా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఉత్పన్నమయ్యే అన్ని బాధ్యతలు, ఖర్చులు మరియు వ్యయాల (న్యాయ రుసుములతో సహా) నుండి ఫౌండేషన్, ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని, ఫౌండేషన్ యొక్క ఏజెంట్ లేదా ఉద్యోగి, ఈ ఒప్పందానికి అనుగుణంగా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల కాపీలను అందించే ఎవరైనా, మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల ఉత్పత్తి, ప్రచారం మరియు పంపిణీకి సంబంధించిన ఏవైనా స్వచ్ఛంద సేవకులను ఎటువంటి హాని కలగకుండా కాపాడటానికి మీరు అంగీకరిస్తున్నారు: (ఎ) ఈ లేదా ఏదైనా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచన యొక్క పంపిణీ, (బి) ఏదైనా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనకు మార్పులు, సవరణలు, లేదా చేర్పులు లేదా తొలగింపులు, మరియు (సి) మీరు కలిగించే ఏదైనా లోపం. విభాగం 2. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ యొక్క లక్ష్యం గురించిన సమాచారం

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ అంటేనే, వాడుకలో లేని, పాత, మధ్యకాలిక మరియు కొత్త కంప్యూటర్లతో సహా అత్యంత విస్తృత శ్రేణి కంప్యూటర్లలో చదవగలిగే ఫార్మాట్లలో ఎలక్ట్రానిక్ రచనలను ఉచితంగా పంపిణీ చేయడం. వందలాది మంది స్వచ్ఛంద కార్యకర్తల కృషి మరియు అన్ని వర్గాల ప్రజల విరాళాల కారణంగా ఇది ఉనికిలో ఉంది.

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ సేకరణ రాబోయే తరాలకు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉండేలా చూడటానికి, స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు మరియు వారికి అవసరమైన సహాయాన్ని అందించడానికి ఆర్థిక మద్దతు చాలా కీలకం. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ మరియు భవిష్యత్ తరాలకు సురక్షితమైన మరియు శాశ్వతమైన భవిష్యత్తును అందించడానికి 2001లో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ స్థాపించబడింది. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ గురించి మరియు మీ కృషి, విరాళాలు ఎలా సహాయపడగలవో మరింత తెలుసుకోవడానికి, www.gutenberg.org లోని విభాగం 3 మరియు 4 మరియు ఫౌండేషన్ సమాచార పేజీని చూడండి.

విభాగం 3. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ గురించిన సమాచారం

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ అనేది మిసిసిపీ రాష్ట్ర చట్టాల ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక లాభాపేక్షలేని 501(c)(3) విద్యా సంస్థ మరియు దీనికి ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్ ద్వారా పన్ను మినహాయింపు హోదా మంజూరు చేయబడింది. ఫౌండేషన్ యొక్క EIN లేదా ఫెడరల్ పన్ను గుర్తింపు సంఖ్య 64-6221541. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు చేసే విరాళాలు, యు.ఎస్. ఫెడరల్ చట్టాలు మరియు మీ రాష్ట్ర చట్టాల ద్వారా అనుమతించబడిన పూర్తి స్థాయిలో పన్ను మినహాయింపుకు అర్హమైనవి.

ఫౌండేషన్ యొక్క వ్యాపార కార్యాలయం 41 వాచుంగ్ ప్లాజా #516, మాంట్‌క్లేర్ NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288  ఇమెయిల్ సంప్రదింపు లింకులు మరియు తాజా సంప్రదింపు సమాచారం ఫౌండేషన్ యొక్క వెబ్‌సైట్ మరియు అధికారిక పేజీ అయిన www.gutenberg.org/contact లో లభిస్తాయి.

విభాగం 4. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళాల గురించిన సమాచారం

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ తన లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చడానికి విస్తృతమైన ప్రజా మద్దతు మరియు విరాళాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పాతకాలపు పరికరాలతో సహా అత్యంత విస్తృత శ్రేణి పరికరాల ద్వారా యాక్సెస్ చేయగల, మెషిన్-రీడబుల్ రూపంలో ఉచితంగా పంపిణీ చేయగల పబ్లిక్ డొమైన్ మరియు లైసెన్స్ పొందిన రచనల సంఖ్యను పెంచడమే ఈ లక్ష్యం. అటువంటి రచనలను నెరవేర్చడానికి ప్రజల నుండి లభించే విస్తృత మద్దతు మరియు విరాళాలు లేకుండా ఇది మనుగడ సాగించలేదు. IRS (ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్) నుండి పన్ను మినహాయింపు హోదాను కొనసాగించడానికి అనేక చిన్న విరాళాలు ($1 నుండి $5,000 వరకు) చాలా ముఖ్యమైనవి.

అమెరికాలోని మొత్తం 50 రాష్ట్రాలలో స్వచ్ఛంద సంస్థలు మరియు విరాళాలకు సంబంధించిన చట్టాలను పాటించడానికి ఈ ఫౌండేషన్ కట్టుబడి ఉంది. ఈ నిబంధనల పాటింపు అవసరాలు అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ ఒకేలా ఉండవు; వీటిని నెరవేర్చడానికి మరియు నిరంతరం పాటించడానికి గణనీయమైన కృషి, విస్తృతమైన పత్రాల నిర్వహణ మరియు అనేక రకాల రుసుముల చెల్లింపు అవసరమవుతాయి. నిబంధనల పాటింపునకు సంబంధించిన లిఖితపూర్వక ధృవీకరణ లభించని ప్రాంతాలలో మేము విరాళాలను సేకరించము. విరాళాలు పంపడానికి లేదా ఏదైనా నిర్దిష్ట రాష్ట్రంలో నిబంధనల పాటింపు స్థితిని తెలుసుకోవడానికి http://www.gutenberg ను సందర్శించండి.

విరాళాల సేకరణకు అవసరమైన నిబంధనలను మేము పూర్తి చేయని రాష్ట్రాల నుండి మేము విరాళాలను అభ్యర్థించలేము మరియు అభ్యర్థించము. అయినప్పటికీ, విరాళాలు ఇవ్వడానికి ముందుకు వచ్చే అటువంటి రాష్ట్రాలలోని దాతల నుండి అయాచిత విరాళాలను స్వీకరించడానికి ఎటువంటి నిషేధం ఉన్నట్లు మాకు తెలియదు.

అంతర్జాతీయ విరాళాలను కృతజ్ఞతతో స్వీకరిస్తాము, కానీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెలుపల నుండి స్వీకరించిన విరాళాల పన్నుల విధానం గురించి మేము ఎటువంటి ప్రకటనలు చేయలేము. కేవలం యు.ఎస్. చట్టాలే మా చిన్న సిబ్బందిని ముంచెత్తుతున్నాయి.

ప్రస్తుత విరాళాల పద్ధతులు మరియు చిరునామాల కోసం దయచేసి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వెబ్ పేజీలను తనిఖీ చేయండి. చెక్కులు, ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులు మరియు క్రెడిట్ కార్డ్ విరాళాలతో సహా అనేక ఇతర మార్గాలలో కూడా విరాళాలు స్వీకరించబడతాయి. విరాళం ఇవ్వడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: www.gutenberg.org/donate.

విభాగం 5. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల గురించిన సాధారణ సమాచారం

ఎవరితోనైనా స్వేచ్ఛగా పంచుకోగలిగే ఎలక్ట్రానిక్ రచనల గ్రంథాలయం అనే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ భావనకు ప్రొఫెసర్ మైఖేల్ ఎస్. హార్ట్ మూలకర్త. నలభై సంవత్సరాలుగా, ఆయన కేవలం స్వచ్ఛంద సేవకుల మద్దతుతో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్‌లను ఉత్పత్తి చేసి, పంపిణీ చేశారు.

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్స్ తరచుగా అనేక ముద్రిత ప్రతుల నుండి సృష్టించబడతాయి. కాపీరైట్ నోటీసు చేర్చబడితే తప్ప, అవన్నీ యు.ఎస్.లో కాపీరైట్ ద్వారా రక్షించబడలేదని నిర్ధారించబడింది. అందువల్ల, మేము ఈ-బుక్స్‌ను ఏ ప్రత్యేక కాగితపు ఎడిషన్‌కు అనుగుణంగా ఉంచాల్సిన అవసరం లేదు.

చాలా మంది మా వెబ్‌సైట్‌తో ప్రారంభిస్తారు, దీనిలో ప్రధాన PG శోధన సౌకర్యం ఉంది: www.gutenberg.org.

ఈ వెబ్‌సైట్‌లో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ గురించి సమాచారం ఉంటుంది, ఇందులో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళాలు ఎలా ఇవ్వాలి, మా కొత్త ఈ-బుక్స్‌ను రూపొందించడంలో ఎలా సహాయపడాలి, మరియు కొత్త ఈ-బుక్స్ గురించి తెలుసుకోవడానికి మా ఇమెయిల్ న్యూస్‌లెటర్‌కు ఎలా సబ్‌స్క్రయిబ్ చేసుకోవాలి అనే వివరాలు ఉంటాయి.

మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర సంపూర్ణం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –11-9-26-ఉయ్యూరు.

శ్రీ నాయని సుబ్బారావు జీవిత చరిత్ర.1 వ భాగం.10.9.26.

–ఆనంత  కళా క్షీర సాగర మధనం చేసి రెండు అనర్ఘ రత్నాలు వెలువరించి కలళాతృష్ణ తీర్చుకొన్న అరవై నాలుగు కళల కళాసాగర్  

కళలు భౌతిక ఆధ్యాత్మిక తత్వాల  సమ్మేళనం .రక్తీ ముక్తీ ఇచ్చేవి .సౌందర్య జ్యోతకాలు .మానవ జీవితాలను సుసంపన్నం చేసి ,ఆనందమయం చేసేవి .అందుకే కళాకారులు అజరామరులు .  కళ భాష విశ్వ భాష .దానికి సరిహద్దులు లేవు .భారతీయ సంస్కృతిలో సంగీత సాహిత్యాలస్థానం నిరుపమానం .సంగీతానికి సాహిత్యం రససిద్ధి కలిగిస్తే ,సాహిత్యానికి సంగీతం పరిమళం అద్దుతుంది..ప్రకృతికి శోభనిస్తాయి .కళల పరమావధి ప్రపంచ శాంతి వర్దిల్లజేయటం అన్నారు కంచి పరమాచార్య’’ మైత్రీ వర్ధతాం ‘’అని చాటారు ..జీవితమే కళ కళయే జీవితంగా భావించిన కళాకారుల జీవితాలు ధన్యం వారిజీవితాలు delightful and useful ‘’జాతిని జాగృతం చేస్తాయి .వాళ్ళు సృష్టించిన వాటిపై వారికి పూర్తి సాధికారత ఉంటుంది .ఈలోకం చిదానంద స్వరూపం .మంచిమనిషి తెలివైన మనిషి ‘’అన్నాడు షేక్స్పియర్ మహాకవి .మహాకళాకారులు ‘విమతులకు పులి గా ,విశ్వాస భాజనులకు చెలి’’గా కన్పిస్తారు .వారుకోరేది డబ్బు కాదు శాశ్వత కీర్తి .సూర్య చంద్రులు మేఘం నదులు గోవులు సత్పురుషులు పరోపకారం కోసమే సృష్టింప బడ్డారు.ఒక్కో కళాకారునికి ఒక్కో శైలి ఉంటుంది .ఇదంతా కళాసాగరం .దీనికి అంతూ దరీ లేదు.అలాంటి అనంత కళా క్షీర సాగర మధనం చేశాడు మిత్రుడు కళాసాగర్ .అతడు సహజం గా ‘’64 కళల రేరాజు ‘.ఇటీవలే రెండు పుస్తకాలు వెలువరించి కళా లోకోపకారం చేశాడు .1-కళ’’నాడు –నేడు 2-64కళల ‘’స్పటిక జయంతి’’’సంచిక .స్పటిక జయంతి పేరుతొ ఇంతకూ ముందు ఎవ్వరూ సంచిక తెచ్చినట్లు నాకు తెలీదు .అభినందనీయం .  

1-కళ’’నాడు –నేడు

చక్కని ముఖ చిత్రాలు ,మంచికూర్పు పుస్తకం కళను జేగీయమానం చేసింది .కళ అంటే ఏమిటో చెప్పి,పరిణామక్రమం వివరించి ,లలితకళలను వివరంగా విశ్లేషించి ,నాగరకతకు కళలు ఎలా దోహదంచేశాయో తెలిపి, ’’ఆగాధమీలు ‘’అని పిలువబడే కేంద్ర రాష్ట్ర అకాడేమీల సంక్షిప్త పరిచయంచేసి  నిర్వాహకుల సేవలు వివరించి ,శిల్పగురు వంటి పురస్కారాలను వెలుగులోకి తెచ్చి అందుకున్న మహానుభావుల జాబితా అందించి ‘’సామాన్యుఅలకు తెలియని ‘’,క్రాఫ్ట్స్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా ‘’  అనేబ్రహ్మపదార్ధ విచారణ చేసి ,కళాకారుడి ప్రత్యేకతలు పేర్కొని అవార్డులు కళాకారునికి  గుర్తింపు ,దేశంలో నిర్వహించే  వివిధకళాజాతరలు చెప్పి ,కృత్రిమ మేధ కళారంగం పై ప్రభావంకూడా వివరించి ,కళ సహజత్వం కోల్పోవడం పై బాధపడి ,కళాకోర్సులను వివరించి ,కళావికాసానికి  సాంస్కృతిక సంస్థల బాధ్యతను గుర్తు చేసి ,ప్రపంచ ప్రసిద్ధ చిత్రాలు వివరణతో పుస్తకం పూర్తి చేశారు కళాసాగర్ .నిజంగా కళాసాగర మాధనమే చేశాడు .ఒక రకం గా ఈ పుస్తకం ‘’అరచేతిలో ఉన్న మినీ కళాసర్వస్వం ‘’.హాట్స్ ఆఫ్ కళాసాగర్ .

2-64కళల సంచిక జన్మించి 14  దాటి 15 వ ఏడాదిలో ప్రవేశించిన శుభ సందర్భంగా వెలువరించిన స్పటిక జయంతి సంచిక.ఇందులో లబ్ధ ప్రతిష్టులైన కొందరు చిత్ర కళా కారుల సంక్షిప్త పరిచయాలు ఫోటోలతో సహా ఉన్నాయి వర్ధమాన కళాకారుల గురించి పరిచయమూ బాగుంది .ఆస్ట్రేలియాలో సమకాలీన శిల్పుల వివరాలున్నాయి .ఈ పద్నాలుగు ఏళ్లలో  పత్రిక సాధించిన ఘనవిజయాలకు ఈ  సంచిక స్ఫటికం లోనుంచి వెలువడిన తెల్లనికాంతి సప్తవర్ణ ఇంద్రధనుస్సు  రూపం సంతరించుకొని  రంగులకలగా కళగా భాసించింది  .అన్నట్లు చెప్పటం మరిచాను .మిత్రుడు రమ్యభారతి సంపాదకుడు శ్రీ చలపాక ప్రకాష్ మాకు పరిచయం చేసిన ఈ యల్లపు  కళాసాగర్ మా సరసభారతి ప్రచురించినపుస్తకాలన్నిటికీ ముఖ చిత్ర రూప శిల్పి .ఎల్లలు లేని స్నేహశీలి .మరింతగా కళాకాశం లో వెలుగులు చిమ్మాలని ఆశిస్తున్నాను .5పేజీ శీర్షికలో ‘శతాబ్ధాలు’’అనే మాట ఒక్కటే పంటికింద రాయి లా బాధించింది .చంద్రుని కళలో మచ్చకూడా అందమేగా .

 మీ -గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –10-9-26-ఉయ్యూరు .

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -26

XCVII.బోస్టన్ కు నడక

సంవత్సరం గడుస్తున్న కొద్దీ, వస్తువులన్నీ వాటి స్థానాల్లో సర్దుకుపోతుండగా, ఆ కొత్త ఇల్లు వారికి మరింత అందంగా కనిపించింది; మరియు శరదృతువు పచ్చదనం వారి పరిసరాలను ప్రకాశవంతం చేసింది. పై అంతస్తులోని చిన్న బాల్కనీలలో ఒకదానిపై కూర్చుని శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఇలా రాశారు:

వాతావరణం చాలా పొగమంచుగా ఉంది, మరియు అది శరదృతువు రంగులను మామూలు కన్నా మరింత మృదువుగా మరియు అందంగా చేస్తుంది. మిస్టర్ ట్విచెల్, మిస్టర్ క్లెమెన్స్‌తో కలిసి నడవడానికి వచ్చారు; వారు భోజన సమయానికి, శరదృతువు ఆకులతో నిండిన సంచులతో తిరిగి వచ్చారు.

మరియు ఎప్పటిలాగే, ఉత్తరం అసంపూర్తిగా ఉండటంతో, క్లెమెన్స్ కథను కొనసాగించారు.

ప్రార్థనల తరువాత ట్విచెల్ నాతో కలిసి భోజనానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు, మరియు నేను అతనితో కలిసి ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళాను మరియు సూసీని ఆమె చిన్న బండిలో తీసుకువెళ్ళాను. మేము ఇప్పుడే మధ్యాహ్నం ఇంటికి తిరిగి వచ్చాము, మరియు లివీ విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి వెళ్లి పశ్చిమ బాల్కనీని నాకు వదిలిపెట్టింది. వాగులో మేఘాల ప్రభావం ప్రతిబింబిస్తూ ఒక ప్రకాశవంతమైన మరియు అత్యంత అద్భుతమైన అద్భుతం ఉంది; ఒక చిత్రం

అది పరిపూర్ణతతో ప్రారంభమై, అప్పటి నుండి ప్రతి క్షణం దానిని అధిగమిస్తూ, చివరికి దాదాపు భరించలేనంత అందంగా మారింది….

ఇప్పుడు వాగులో ఒక మేఘాల చిత్రం ఉంది, దాని రంగులు ఓపల్ రత్నంలోని రంగుల వలె

అనేక రకాలుగా మరియు సముద్రపు గవ్వలోని రంగుల వలె సున్నితంగా ఉన్నాయి. కానీ ఇప్పుడు ఒక మస్క్‌రాట్ దాని గుండా ఈదుతూ,

తన భుజాల నుండి విసిరే చిన్న అలల కల్లోలంతో దానిని కనుమరుగు చేస్తోంది.

ప్రతి ఆదివారం జరిగే అపరిచితుల సమావేశం ఆవరణలో

ఇంటి గురించి చర్చిస్తూ సమావేశమైంది.

ట్విచెల్ మరియు క్లెమెన్స్ ఈ రోజుల్లో చాలా నడకలు నడిచారు; సుదీర్ఘ నడకలు, ఎందుకంటే ట్విచెల్ ఒక అథ్లెట్ మరియు క్లెమెన్స్ అప్పటికి నెవాడాలో కాలినడకన తిరిగే అలవాటును ఇంకా వదిలిపెట్టలేదు. హార్ట్‌ఫోర్డ్ నుండి సుమారు ఐదు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న చెక్క నిర్మాణం, టాల్కాట్ టవర్, వారి ఇష్టమైన లక్ష్య స్థానాలలో ఒకటి; మరియు తరచుగా వారు అప్రయత్నంగా మాట్లాడుతూ, తమ చర్చల విషయాలలో ఎంతగా లీనమైపోయేవారంటే, కాలం, దూరం గడిచిపోతున్నాయన్న విషయం కూడా వారికి తెలియకుండా పోయేది. ఆ సుదీర్ఘ నడకలలో వారు ఎన్ని విషయాల గురించి మాట్లాడుకున్నారు! వారు తత్వశాస్త్రాలు, మతాలు, విశ్వాసాలు; మానవునిలోని అన్ని రకాల సామర్థ్యాలు, లోపాల గురించి; సాహిత్యం, చరిత్ర, రాజకీయాలలోని అన్ని దశల గురించి చర్చించారు. అవి అసాధారణమైన చర్చలు, జ్ఞానదాయకమైనవి, అద్భుతంగా మంత్రముగ్ధులను చేసేవి, మరియు ఇప్పుడు శాశ్వతంగా కనుమరుగయ్యాయి. కొన్నిసార్లు వారు దారిలో ఉన్న బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ అనే ఒక చిన్న స్టేషన్ వరకు రైలులో వెళ్లి, మిగిలిన దూరం నడిచి వెళ్ళేవారు, లేదా బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ నుండి రైలులో ఇంటికి తిరిగి వచ్చేవారు. బహుశా, తీవ్రంగా విభేదించే ఆ వ్యక్తికి, చర్చికి మరియు మత విశ్వాసాలకు అంకితమైన ఆ ఉత్సాహవంతుడైన ఆత్మకు మధ్య ఉన్న ఈ స్నేహం ఒక విచిత్రమైన కలయికగా అనిపించవచ్చు, కానీ వారి స్నేహానికి మూలం, ప్రతి ఒక్కరూ తమ సిద్ధాంతాలను నిష్కపటంగా చెప్పడంలోనూ మరియు తమ సహచరుడి సిద్ధాంతాలను గౌరవించడంలోనూ ఉంది.

వారు టవర్‌కు నడుస్తున్న ఒక యాత్రలోనే, అంతకంటే చాలా అసాధారణమైన సాహసకార్యాన్ని చేపట్టాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు—నిజానికి, అది హార్ట్‌ఫోర్డ్ నుండి బోస్టన్ వరకు నడవడం. ఇది నవంబర్ నెల ప్రారంభంలో జరిగింది. వాతావరణం మరీ అనిశ్చితంగా మారుతున్నందున వారు ఆ పనిని ఆలస్యం చేయలేదు.

క్లెమెన్స్ రెడ్‌పాత్‌కు ఇలా రాశారు: ప్రియమైన రెడ్‌పాత్,—రెవరెండ్ జె. హెచ్. ట్విచెల్ మరియు నేను గురువారం ఉదయం 8 గంటలకు బయలుదేరి, ఇరవై నాలుగు గంటల్లో—లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయంలో—బోస్టన్‌కు నడవాలని అనుకుంటున్నాము. నడక సగటున తక్కువగా ఉంటుందనే ఉద్దేశ్యంతో, శనివారం రాత్రి గదుల కోసం మేము యంగ్స్ హోటల్‌కు టెలిగ్రాఫ్ చేస్తాము.

1874, నవంబర్ 12, గురువారం ఉదయం ఎనిమిదిన్నర గంటలకు, వారు ట్విచెల్ ఇంటి నుండి ఒక బండిలో బయలుదేరి, ఈస్ట్ హార్ట్‌ఫోర్డ్ వంతెన వద్దకు వెళ్లి, అక్కడ నుండి ప్రయాణం మొదలుపెట్టారు. ట్విచెల్ ఒక చిన్న సంచిని, క్లెమెన్స్ మధ్యాహ్న భోజనం ఉన్న బుట్టను మోస్తున్నారు.

ఈపాటికే ఈ వార్త పత్రికలకు చేరింది, వారు ఫలితం కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. ఆ మొదటి రోజు వారు పాత బోస్టన్ స్టేజ్ రోడ్డును అనుసరించి బాగానే ప్రయాణించారు. బయలుదేరిన ప్రదేశం నుండి ఇరవై ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న వెస్ట్‌ఫోర్డ్‌కు సాయంత్రం సుమారు ఏడు గంటలకు చేరుకున్నారు. వెస్ట్‌ఫోర్డ్‌లో సరైన హోటల్ ఏమీ లేదు, కేవలం ఒక రకమైన సత్రం మాత్రమే ఉంది, కానీ అది విశ్రాంతి తీసుకునే విలాసాన్ని కల్పించింది. “అంతేకాకుండా,” అని ట్విచెల్ ఆ యాత్ర జ్ఞాపకాలలో రాశాడు, “అక్కడ ఒక అత్యంత తిట్ల దండకం గల సత్రం యజమాని ఉండేవాడు. అతనితో మీరు ఏ చిన్న మాటతోనైనా తోస్తే, మీపై తిట్ల వర్షం కురిసేది.

పొయ్యి వెనుక కూర్చుని, తన కుంటి మోకాళ్లను రుద్దుకుంటూ, సత్రం యజమాని యొక్క దైవదూషణను మళ్లించే ప్రయత్నంలో ట్విచెల్ పడిన ఇబ్బందిని చూసి ఆనందపడుతున్న క్లెమెన్స్‌కు ఇది చాలా సంతోషాన్నిచ్చింది. అక్కడ బాగా తాగిన ఒక వ్యక్తి కూడా ఉన్నాడు. అతను క్లెమెన్స్ కుంటితనానికి కిరోసిన్ వాడమని సలహా ఇచ్చాడు. అంతేకాక, చలికాలంలో రాత్రంతా తాగి బయట పడుకున్న తర్వాత తన కీళ్ళలో వచ్చే బిగుసుకుపోవడానికి తానే తరచుగా దాన్ని వాడేవాడినని సాక్ష్యంగా చెప్పాడు: మొత్తానికి అదొక చెప్పుకోదగ్గ సాయంత్రం.

వారు కాలినడకన తమ ప్రయాణాన్ని వెస్ట్‌ఫోర్డ్ వరకు కొనసాగించారు. మరుసటి ఉదయం క్లెమెన్స్ బాగా కుంటివాడయ్యాడు, రాత్రంతా కూడా సరిగ్గా నిద్రపోలేదు; అయినా అతను తిట్టుకుంటూ, కుంటుతూ మరో ఆరు మైళ్ళు నార్త్ ఆష్‌ఫోర్డ్ వరకు వెళ్లి, ఆ తర్వాత వదిలేశాడు. వారు నార్త్ ఆష్‌ఫోర్డ్ నుండి రైల్వే స్టేషన్ వరకు కారులో వెళ్లారు. అక్కడ క్లెమెన్స్, తాము వస్తున్నట్లు రెడ్‌పాత్ మరియు హోవెల్స్‌కు టెలిగ్రాఫ్ చేశాడు. రెడ్‌పాత్‌కు:

మనం ఐదు రోజుల కన్నా తక్కువ సమయంలో ముప్పై ఐదు మైళ్ళు ప్రయాణించాం. ఇది

ఈ పని చేయగలమని నిరూపిస్తుంది. ఇక రైలులో పూర్తి చేస్తాం.

మా మీద ఏమైనా పందాలు కాశారా?

హోవెల్స్‌కు:

రాత్రి ఏడు గంటలకు రైలులో వస్తాం, ఇది మా గొప్ప వార్షిక పాదయాత్రల పరంపరలో మొదటిది.

రెడ్‌పాత్ తన నివేదికను ఒక ఉపన్యాస సభలో సమర్థవంతంగా చదివి వినిపించాడు. హోవెల్స్, ప్రయాణ బడలికతో, ఆకలితో ఉన్న ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులను స్వీకరించడానికి వెంటనే ఏర్పాట్లు చేశాడు. అతను యంగ్స్ హోటల్‌కు టెలిగ్రాఫ్ పంపాడు: “మీరు, ట్విచెల్ ఇద్దరూ కేంబ్రిడ్జ్‌లోని అబ్జర్వేటరీ దగ్గర ఉన్న 37 కాంకర్డ్ అవెన్యూకి రండి. మీ కోసం ఒక బృందం ఎదురుచూస్తోంది.”

వారు సుమారు తొమ్మిది గంటలకు హోవెల్స్ ఇంటికి చేరుకున్నారు, అప్పటికే అల్పాహారం సిద్ధంగా ఉంది. అక్కడ మిస్ లాంగ్‌ఫెలో, రోజ్ హాథార్న్, జాన్ ఫిస్క్, శిల్పి లార్కిన్ జి. మీడ్, ఇంకా వారిలాంటి ఇతరులు ఉన్నారు. హోవెల్స్ తన పుస్తకంలో, క్లెమెన్స్ ట్విచెల్‌తో కలిసి “అకస్మాత్తుగా లోపలికి దూసుకువచ్చి,” వెంటనే తినడం, తాగడం ఎలా మొదలుపెట్టాడో వివరిస్తాడు:

అతను మా స్నేహితుల మధ్యలో నిలబడి ఉండగా,

తల వెనక్కి వంచి, చేతిలో ఆ గుల్లలు (ఎస్కాలోప్డ్ ఆయిస్టర్స్) ఉన్న పళ్ళెంతో,

కేంబ్రిడ్జ్‌లో అవి లేకుండా ఏ విందు కూడా నిజమైన విందు కాదు,

అతను తన సాహస గాథను చెప్పుకుంటూ ఉప్పొంగిపోతున్న దృశ్యం నాకు ఇప్పటికీ కళ్ళముందుంది. ఆ గాథలో వారి ప్రయాణంలోని ప్రతి మైలులోనూ అత్యంత విలక్షణమైన పాత్రలు,

వినోదభరితమైన సంఘటనలు నిండి ఉన్నాయి.

మరుసటి రాత్రి, క్లెమెన్స్ హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్, ఓస్‌గూడ్, ఇంకా మిగిలిన వారికి విందు ఇచ్చాడు. బోస్టన్ యాత్రకు సంబంధించిన జోకులతో పత్రికలన్నీ నిండిపోయాయి; కొన్నింటిలో బొమ్మలు కూడా ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో అదంతా చాలా వినోదంగా అనిపించింది.

మరుసటి ఉదయం, యంగ్స్ హోటల్‌లోని రైటింగ్ రూమ్‌లో కూర్చుని, అతను శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌కు ఒక విచిత్రమైన లేఖ రాశాడు, అయితే అది ఆమె కోసం ఉద్దేశించినంతగానే హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్‌ల కోసం కూడా ఉద్దేశించబడింది. దానిపై అరవై ఒక్క సంవత్సరాల భవిష్యత్తు తేదీ ఉంది, మరియు అది ఒక రకమైన ‘గతాన్ని తిరిగి చూడటం‘ లాంటిది, అయినప్పటికీ ఆ ప్రసిద్ధ పుస్తకం అప్పటికి వ్రాయబడలేదు. అది బోస్టన్ పేరును “లిమరిక్”గా, మరియు హార్ట్‌ఫోర్డ్ పేరును “డబ్లిన్”గా మార్చిన ఒక రాచరికాన్ని ఊహించుకుంది. అందులో, ట్విచెల్ “డబ్లిన్ ఆర్చ్‌బిషప్”గా, హోవెల్స్ “కేంబ్రిడ్జ్ డ్యూక్”గా, ఆల్డ్రిచ్ “పోంకాపోగ్ మార్క్విస్”గా, క్లెమెన్స్ “హార్ట్‌ఫోర్డ్ ఎర్ల్”గా మారారు. అది మరచిపోలేనంత విచిత్రమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన కల్పన.—[ఈ విశేషమైన మరియు వినోదాత్మకమైన పత్రం గత సంపుటి చివరన, అనుబంధం M క్రింద కనుగొనబడుతుంది.] చాలా కాలం తరువాత, ముప్పై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, అతనికి ఈ లేఖ దొరికింది. అతని మాటల్లో:

“భవిష్యత్తులో రాబోయే రాజరికం గురించి నేను కలలు కంటూ, అప్పటికే ఆ రాజరికం ఉనికిలో ఉండి, గణతంత్ర వ్యవస్థ (రిపబ్లిక్) గతం అయిపోయిందన్న విషయాన్ని ఏమాత్రం గ్రహించకపోవడం ఇప్పుడు విచిత్రంగా అనిపిస్తోంది.”

అతని ఉద్దేశం ఏమిటంటే, ఆ వాణిజ్య సంస్థల (ట్రస్ట్‌ల) విస్తరణకు దారితీసిన రాజకీయ పరిణామక్రమమే, తద్వారా రాజకీయ పార్టీల ఆధిపత్యాన్ని కూడా నెలకొల్పింది.

తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, క్లెమెన్స్ హౌవెల్స్‌కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఇలా రాశాడు:

బోస్టన్‌లో మేము గడిపిన ఆనందకరమైన సమయం గురించి, అందులో తను పాలుపంచుకోలేకపోయిందన్న బాధతో, నేను ఆ విషయాలను వివరిస్తుంటే శ్రీమతి క్లెమెన్స్ కోపంతో ఊగిపోతూ, తిట్టేంత పని చేస్తారు. ఆమెకు శ్రీమతి హౌవెల్స్ వ్యక్తిత్వాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించడానికి నేను చాలా ప్రయత్నించాను, కానీ బహుశా అందులో నేను గొప్పగా విజయం సాధించలేకపోయాను.

XCVIII. “ఓల్డ్ టైమ్స్ ఆన్ ది మిసిసిపీ” (మిసిసిపీ నదిపై పాత రోజులు)

‘అట్లాంటిక్‘ పత్రిక కోసం, ముఖ్యంగా జనవరి సంచిక కోసం ఏదైనా రాయమని హౌవెల్స్ క్లెమెన్స్‌ను ప్రోత్సహిస్తూనే ఉన్నాడు. క్లెమెన్స్ చాలా తీవ్రంగా ఆలోచించాడు, కానీ చివరికి ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు:

పని మొదలుపెట్టి ఆ రచన చేయమని శ్రీమతి క్లెమెన్స్ రోజువారీగా నన్ను ఒత్తిడి చేస్తూనే ఉన్నారు, కానీ దానివల్ల ప్రయోజనం లేదు. నా వల్ల కావడం లేదని నాకు అర్థమవుతోంది.

మేము ఎంతటి ఆందోళన మరియు అంతులేని గందరగోళంలో ఉన్నామంటే, నా మెదడు ఏమాత్రం పనిచేయడం లేదు.

రెండు గంటల తర్వాత అతను మరో చిన్న సందేశాన్ని పంపాడు:

జనవరి సంచిక కోసం రాయలేనని నేను చేసిన వ్యాఖ్యను వెనక్కి తీసుకుంటున్నాను,

ఎందుకంటే ట్విచెల్ మరియు నేను అడవిలో చాలా సేపు నడిచాము, అప్పుడు పైలట్-హౌస్ నుండి

(నాలుగేళ్లపాటు) నేను చూసిన మిసిసిపీ నదిపై స్టీమ్‌బోట్ ప్రయాణాల వైభవం, గొప్పతనం గురించి

అతనికి చెప్పాను. అప్పుడు అతను, “ఒక పత్రికలో ప్రచురించడానికి ఎంత అద్భుతమైన, సరికొత్త అంశం ఇది!” అన్నాడు.

ఆ విషయం గురించి నేను అంతకుముందు ఆలోచించలేదు. మూడు, ఆరు లేదా తొమ్మిది నెలల పాటు—లేదా సుమారు నాలుగు నెలల పాటు—

సాగే వ్యాసాల పరంపర మీకు ఇష్టమేనా?

హౌవెల్స్ ఈ ప్రతిపాదనను తన సొంత ఆలోచనకు ప్రతిరూపంగా భావించి స్వాగతించాడు. అతను స్వయంగా పైలటింగ్ (నౌకా నిర్వహణ) కుటుంబం నుండి వచ్చినవాడు కాబట్టి, అటువంటి వ్యాసాల పరంపరలో మార్క్ ట్వైన్ ఎంతటి ఆసక్తిని జోడించగలడో అతనికి తెలుసు. ఆ కొత్త స్ఫూర్తితో వెంటనే స్పందిస్తూ, క్లెమెన్స్ మిసిసిపీ నదీ జీవనంపై రాసిన ఆ అద్భుతమైన, అద్వితీయమైన వ్యాసాల శ్రేణి యొక్క మొదటి అధ్యాయాన్ని వెంటనే పంపాడు. అది ఈనాడు అతని కీర్తికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.

అతని మొదటి సంచిక ఒక ప్రయోగం లాంటిది. బహుశా, ఆ ఆలోచన అట్లాంటిక్ పాఠకులకు నచ్చకపోవచ్చు.

“దాన్ని కత్తిరించండి, చీల్చండి, తిరస్కరించండి, పూర్తి స్వేచ్ఛతో దాన్ని వాడుకోండి,” అని అతను రాసి, ఫలితం కోసం ఎదురుచూశాడు.

ఆ “ఫలితం” ఏమిటంటే, హోవెల్స్ తన ఆనందాన్ని ఇలా వ్యక్తం చేశాడు:

“మిసిసిపీ గురించిన వ్యాసం అద్భుతంగా ఉంది. నేను దాన్ని చదువుతున్నప్పుడు మా ఐస్-పిచర్‌లోని నీళ్ళు దాదాపు బురదమయమయ్యాయి. నేను దానిలో సూచనల రూపంలో కూడా పెద్దగా జోక్యం చేసుకోనని అనుకుంటున్నాను. ఆ నిమ్న జీవనం గడిపే చిన్న పట్టణం యొక్క చిత్రణ ఎంత బాగుందంటే, అది ఇంకాస్త ఉంటే బాగుండేదనిపించింది. మీరు చేయగలిగితే, ఆ చిత్రణలు నాకు ప్రతి నెలా కావాలి.”

మార్క్ ట్వైన్ ఇప్పుడు ఈ కొత్త సాహిత్య ప్రయత్నంపై నిజంగా ఆసక్తి కనబరిచాడు. అతను జ్ఞాపకాలతో పూర్తిగా నిండిపోయాడు. అతను తన హృదయానికి అత్యంత సన్నిహితమైన అంశంపై వ్రాస్తున్నాడు. పది రోజుల్లోనే అతను మూడు పత్రాలను పూర్తి చేశానని, నాలుగవది ప్రారంభించానని తెలిపాడు.

అయినప్పటికీ నేను ఒక శాస్త్రంగా పైలటింగ్ గురించి తప్ప మరే దాని గురించి మాట్లాడలేదు.

అప్పుడు అది పూర్తయింది, మరియు పక్కన పెట్టబడింది. టైప్‌రైటర్‌పై రాసిన మొదటి రాతప్రతి బహుశా మిసిసిపీ కథ యొక్క ప్రారంభ అధ్యాయాలు అయి ఉండవచ్చు, దానిలో పారేసిన రెండు టైప్‌రైటర్ పేజీలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.]

ఆ కొత్త ఉత్సాహం తగ్గిపోయి చల్లారిపోయింది. మూడు నెలల తరువాత, రెమింగ్టన్ తయారీదారులు ఆ యంత్రం కోసం సిఫార్సు కోరుతూ అతనికి లేఖ రాసినప్పుడు, తాను దానిని పూర్తిగా వాడటం మానేశానని అతను బదులిచ్చాడు. ఆ రోజుల్లో టైప్‌రైటర్ పరిపూర్ణంగా ఉండేది కాదు, మరియు కీలు ఎల్లప్పుడూ సులభంగా స్పందించేవి కావు. అది తన నైతిక విలువలను నాశనం చేస్తోందని—అది తనలో “తిట్టాలనే కోరికను” కలిగిస్తోందని అతను ప్రకటించాడు. అతను దానిని హోవెల్స్‌కు ఇచ్చాడు, ఎందుకంటే, హోవెల్స్‌కు అసలు నైతిక విలువలే లేవని అతను చెప్పాడు. హోవెల్స్ సంకోచించడంతో, క్లెమెన్స్ ఆ యంత్రాన్ని బ్లిస్‌కు ఒక సైడ్-శాడిల్ కోసం ఇచ్చిపుచ్చుకున్నాడు. కానీ బహుశా బ్లిస్ కూడా దాని ప్రభావానికి భయపడి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే సరైన సమయంలో అతను దానిని తిరిగి తెచ్చాడు. హోవెల్స్, మళ్ళీ ప్రలోభానికి గురై, సంకోచించాడు, మరియు ఈసారి విఫలమయ్యాడు. చివరికి ఆ యంత్రానికి ఏమైందనేది చరిత్ర కాదు.

హోవెల్స్ చెప్పే ఆ సంతోషకరమైన అట్లాంటిక్ విందులలో ఒకటి ఆ సంవత్సరం చివర్లో జరిగింది. అది పార్కర్ హౌస్‌లో జరిగింది, అక్కడ ఎమర్సన్, ఆల్డ్రిచ్, మరియు ఆ బృందంలోని మిగతా వారందరూ ఉన్నారు.

“ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించే సాహసం చేయకు,” అని హోవెల్స్ అన్నాడు. సహజంగానే క్లెమెన్స్ తిరస్కరించలేదు, మరియు ఇలా బదులిచ్చాడు:

“ఈ రాత్రంతా పార్కర్ హౌస్‌లో ఉండి, అబద్ధాలు చెప్పి, మంచి సమయం గడిపి, ఉదయాన్నే నాతో కలిసి అల్పాహారం చేయడానికి శ్రీమతి హోవెల్స్‌ను అడగాలి. నేను నీకోసం ఒక మంచి గదిని,

మరియు ఒక నిప్పుగడ్డిని ఏర్పాటు చేస్తాను. రాత్రి ఆలస్యంగా ఇంటికి వెళ్లడం నీకు ఎప్పుడూ వికారంగా ఉంటుందని లేదా అలాంటిదేదైనా ఆమెకు చెప్పలేవా? అలాంటి విషయాలు

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ సానుభూతిని సులభంగా రేకెత్తిస్తాయి.”

ఆ పాత విందుకి సంబంధించిన రెండు జ్ఞాపకాలు ఈనాటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. మార్క్ ట్వైన్ ధరించే టైల రకంతో (పాతకాలపు నల్లటి “స్ట్రింగ్” టై, పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో మిగిలిపోయినది) ఆల్డ్రిచ్ మరియు హోవెల్స్ సంతృప్తి చెందలేదు, కాబట్టి అతను హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి బయలుదేరినప్పుడు వారు అతనికి బహుమతిగా రెండు క్రావట్‌లను ఇచ్చారు. మరుసటి రోజు అతను ఇలా రాశాడు:

మీరు మరియు ఆల్డ్రిచ్ ఒక మహిళను ఎంతో హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞురాలిగా చేశారు

—శ్రీమతి క్లెమెన్స్. నెలల తరబడి—బహుశా ఏళ్ల తరబడి అని కూడా అనవచ్చు—ఆమె నా నెక్-టై (necktie) పట్ల విపరీతమైన వ్యతిరేకతను ప్రదర్శించేది. రాత్రిపూట కూడా లేచి, చిటికెన (tongs)తో దాన్ని పట్టుకుని తిట్టడం, కొన్నిసార్లు దాన్ని నాశనం చేస్తానని బెదిరించడం వంటివి చేసేది.

నువ్వు, ఆల్డ్రిచ్ నాకు రెండు కొత్త నెక్-టైలు ఇచ్చారని, అవి నా ఓవర్‌కోట్ జేబులోని కాగితంలో ఉన్నాయని నేను చెప్పినప్పుడు ఆమె ఎంతో సంతోషించింది; కానీ వాటిని నేను ఫ్రేమ్ చేయబోతున్నానని తెలిశాక ఆమెలో తీవ్రమైన ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకుంది; ఆ ప్రమాదాన్ని పసిగట్టిన నేను, తలుపు దగ్గరే ఉండటంతో వెంటనే బయటకు వెళ్లిపోయాను.

చివరికి అతను ఆ నెక్-టైలను ధరించాడని, మళ్లీ పాత పద్ధతికి వెళ్లలేదని రికార్డు చేయబడింది.

ఆ విందు నాటి మరో జ్ఞాపకం, ఆ రాత్రి ఆల్డ్రిచ్ క్లెమెన్స్‌ను అతని ఫోటోగ్రాఫ్ కోసం అడగడంతో ముడిపడి ఉంది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి వచ్చిన క్లెమెన్స్, యాభై రెండు వేర్వేరు ఫోటోలను వేర్వేరు కవరులలో సిద్ధం చేసి, ఏడాది పాటు వారానికి ఒకటి చొప్పున పంపాలని అనుకున్నాడు. కానీ ఆ పద్ధతి చాలా నెమ్మదిగా సాగుతుందని భావించి, ఒక వారం పాటు ప్రతి ఉదయం “హిజ్ గ్రేస్ ఆఫ్ పోంకాపోగ్” (His Grace of Ponkapog)కు ఒకటి చొప్పున పంపాడు.

ఆల్డ్రిచ్ కొన్ని రోజులు భరించాడు, ఆ తర్వాత నిరసన తెలిపాడు. “అలాంటి ప్రచురణల మీద పోలీసులు దాడి చేయడం పరిపాటి,” అని అతను అన్నాడు.

కొత్త సంవత్సరం రోజున ఏకంగా ఇరవై చిత్రాలు ఒకేసారి వచ్చాయి—మార్క్ ట్వైన్, అతని ఇల్లు, కుటుంబం మరియు అతని వివిధ వస్తువుల ఫోటోలు, ప్రింట్లు అందులో ఉన్నాయి. ఈ ‘దుశ్చర్య‘కు పాల్పడిన వ్యక్తి పోలీసులకు ‘మార్క్ ట్వైన్‘ లేదా ‘ది జంపింగ్ ఫ్రాగ్‘ (The Jumping Frog) అనే మారుపేర్లతో తెలిసిన కాలిఫోర్నియాకు చెందిన ఒక కుఖ్యాత నేరస్థుడని, అతన్ని త్వరలోనే అరెస్టు చేసి బాధితుడి ముందు హాజరుపరుస్తామని ఆల్డ్రిచ్ ఒక హెచ్చరిక లేఖ పంపాడు. ఆ లేఖపై “టి. బేలీ, చీఫ్ ఆఫ్ పోలీస్” అని సంతకం ఉంది; అలాగే, పోస్ట్ ఆఫీసు పేల్చివేయబడినందున ఆ వ్యక్తి ఇకపై ఎటువంటి తపాలా వస్తువులను పంపినా ప్రయోజనం ఉండదని కవరు బయట రాసి ఉంది. ఆ సరదా తమాషా అక్కడితో ముగిసింది. ఆ సంఘటన ఇద్దరు వ్యక్తులూ ఆనందించిన రకానికి చెందినది.

ఆ సమయంలో ఆల్డ్రిచ్ పాశ్చాత్య ప్రాంతపు గనుల తవ్వకాలకు సంబంధించిన సంఘటనలు, నేపథ్యంతో కూడిన ఒక కథను రాస్తున్నాడు. అతను ఆ కథా ప్రతిని (manuscript) “నిపుణుడి” సలహా మరియు పరిశీలన కోసం క్లెమెన్స్‌కు పంపాడు. క్లెమెన్స్ అతనికి చాలా వివరంగా, శ్రద్ధతో కూడిన లేఖ రాశాడు. అతను ఆల్డ్రిచ్‌ను అత్యంత మేధావులలో ఒకరిగా భావిస్తూ, అతడిని ఎంతగానో ఇష్టపడేవాడు. ఒకసారి, రాబర్ట్ లూయిస్ స్టీవెన్సన్‌తో అతను ఇలా అన్నాడు:

“స్పష్టమైన, సూటిగా, చమత్కారంగా మరియు

హాస్యభరితంగా మాట్లాడటంలో ఆల్డ్రిచ్‌కు సాటిలేరు. తన కల్పనలలోని పాత్రలకు అతను అద్దిన పద ప్రయోగంలోని సౌందర్యంలో అతనికి ఎవరూ సాటిలేరు, నిశ్చయంగా ఎవరూ అతన్ని

మించిపోలేరు. ఆల్డ్రిచ్ ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు; అతను దాన్ని

తప్పుచేయలేడు; అతను గులాబీ వజ్రాలతో పొదిగిన అగ్నిగోళం వంటివాడు; అతను

మాట్లాడనప్పుడు, అతని సున్నితమైన కల్పనలు మెరుస్తూ ఉంటాయని మీకు తెలుస్తుంది.

అతనిలో మెరుస్తూ ఉంటుంది; అతను మాట్లాడినప్పుడు వజ్రాలు తళతళలాడతాయి. అవును.

అతను ఎప్పుడూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు, ఎప్పటికీ ప్రకాశవంతంగానే ఉంటాడు;

అతను నరకంలో కూడా ప్రకాశవంతంగానే ఉంటాడు-మీరే చూస్తారు.”

స్టీవెన్సన్, పెదవి విరిచి నవ్వుతూ, “అలా జరగదని ఆశిస్తున్నాను,” అన్నాడు. “అవును, మీరు చూస్తారు, మరియు అతను ఆ ఎర్రటి అగ్నులను సైతం మసకబార్చి, గులాబీ రంగు సూర్యాస్తమయం నేపథ్యంలో రూపాంతరం చెందిన అడోనిస్ లాగా కనిపిస్తాడు.” —[నార్త్ అమెరికన్ రివ్యూ, సెప్టెంబర్, 1906.]

సి. రేమండ్, మెంటల్ టెలిగ్రఫీ, మొదలైనవి.

సెల్లర్స్ నాటకాన్ని జనవరి (1875)లో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో, ఒపెరా హౌస్‌లో కిక్కిరిసిపోగలిగినంత మంది ప్రజల కోసం ప్రదర్శించారు. ఆ సమయానికి రేమండ్ తన కళలో పరిపూర్ణతను సాధించాడు, మరియు మార్క్ ట్వైన్ పట్టణవాసులు ఆ నాటకాన్ని, నటుడిని వారి అత్యుత్తమ రూపంలో చూశారు. కేట్ ఫీల్డ్ లారా హాకిన్స్ పాత్రను పోషించింది, మరియు ఆ బృందంలో ఒక హార్ట్‌ఫోర్డ్ అమ్మాయి ఉంది; అలాగే ఒక హార్ట్‌ఫోర్డ్ యువకుడు కూడా ఉన్నాడు, అతను ఒకనాడు అమెరికా అందించిన ఏ నాటక రచయిత లేదా నటుడి వలె నాటక ప్రేక్షకులకు సుపరిచితుడయ్యాడు. అతని పేరు విలియం గిల్లెట్, మరియు ‘సీక్రెట్ సర్వీస్‘ మరియు నాటకీయమైన “షెర్లాక్ హోమ్స్” రచయితకు మంచి ప్రజాదరణ లభించడానికి చాలా వరకు మార్క్ ట్వైన్ కారణం. జిల్లెట్ తన నాటక విద్యను అభ్యసించే కాలమంతా గడిపేందుకు క్లెమెన్స్ మరియు అతని భార్య అతనికి మూడు వేల డాలర్లను అప్పుగా ఇచ్చారు. అతని సామర్థ్యంపై వారికున్న నమ్మకం సరైనదేనని నిరూపించబడింది.

మొదటి “సెల్లర్స్-రేమండ్” ప్రదర్శన జరిగే రోజున హార్ట్‌ఫోర్డ్ సహజంగానే ఉత్సాహంగా ఉంటుంది. నాల్గవ అంకం ముగింపులో, అక్కడ తప్పనిసరిగా హాజరు కావాల్సిన నాటక రచయిత కోసం తీవ్రమైన పిలుపు వచ్చింది. ఆయన స్వయంగా అక్కడ లేరు, కానీ ఒక లేఖ పంపారు, దానిని రేమండ్ చదివారు:

నా ప్రియమైన రేమండ్,—మీరు మా పట్టణంలో బస చేసే రెండు రాత్రులూ గొప్ప ప్రేక్షకుల సమక్షంలో ఘనంగా స్వాగతం అందుకోబోతున్నారని నాకు తెలుసు, మరియు ఈ లేఖ ద్వారా నేను కూడా నా హృదయపూర్వక స్వాగతాన్ని తెలియజేస్తున్నాను. రేమండ్, నేను ఆ రెండు సాయంత్రాలూ నాటకశాలకు రాలేను, ఎందుకంటే మీ నటనలో ఏదో హృదయాన్ని కదిలించే విషయం ఉంది, దానిని నేను తట్టుకోలేకపోతున్నాను.

(నా తలనొప్పిలో ఉన్న రెండు జలుబుల గురించి నేను ప్రస్తావించడం లేదు, ఎందుకంటే ఎరిసిపెలాస్ (ఒక రకమైన చర్మ వ్యాధి)తో పోలిస్తే అవి నాకు అంత పెద్ద సమస్య కాదు, కానీ మన ఇద్దరి మధ్య చెప్పాలంటే, అవి కుడి, ఎడమ వైపులకు వస్తే బాగుంటుందని నేను కోరుకుంటున్నాను.)

ఇంకా ఇంకో విషయం కూడా ఉంది. బయటి ప్రదేశాలలో జీవనోపాధి సంపాదించి, దానిని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో ఖర్చు చేయడంలో నేను ఎల్లప్పుడూ గర్వపడతాను; ఏ మంచి పౌరుడూ తన సొంత ప్రజలపై ఆధారపడి జీవించడని, కానీ బయటకు వెళ్లి ఇతర సమాజాలకు ఇబ్బంది కలిగించి, దాని ఫలితాన్ని ఇంటికి తెచ్చుకుంటాడని నేను చెప్పాను; మరియు ఇప్పుడు ఈ చివరి రోజుల్లో, నా సోదరుల దోపిడీ ఫలాలను ఆస్వాదిస్తూ, నన్ను నేను బలిష్టంగా చేసుకునే దీనమైన, రక్తసిక్తమైన స్థితిలో ఉన్నాను! ఇంతటి దుఃఖాన్ని నేను భరించగలనా? (ఇది సాహిత్యపరమైన భావోద్వేగం, మీకు అర్థమవుతుంది కదా. ఏదేమైనా, ద్వారం వద్ద డబ్బు తీసుకోండి.)

రేమండ్, హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు మీకు మరోసారి స్వాగతం పలుకుతున్నాను, కానీ నా విషయానికొస్తే, నేను ఇంట్లోనే ఉండి సిగ్గుపడతాను.

ఇట్లు, మీ విశ్వసనీయుడు, మార్క్.

ఆ నాటకం వెళ్ళిన ప్రతిచోటా సమానంగా విజయం సాధించింది. ఆ రోజుల్లో అపారమైన సంపదగా పరిగణించబడే మొత్తాన్ని అది సంపాదించిపెట్టింది. రచయిత మరియు నటుడి మధ్య పంచుకున్న మొత్తానికి లక్ష డాలర్లు అనేది ఏమాత్రం పెద్ద అంచనా కాదు. రేమండ్ ఆ పాత్రను తాను వ్యాఖ్యానించిన తీరులో గొప్ప నటుడు, అయినప్పటికీ అతను దానిని పూర్తిగా లేదా ఎల్లప్పుడూ దాని ఉత్తమ రూపంలో వ్యాఖ్యానించలేదు. కల్నల్ సెల్లర్స్ యొక్క సున్నితమైన, మృదువైన కోణాన్ని అతను బహుశా విస్మరించి ఉండవచ్చు. అయినప్పటికీ, ఒక సహజమైన మానవ ఆత్మగౌరవంతో, మార్క్ ట్వైన్ రాసిన దానికంటే తాను చాలా గొప్ప పాత్రను సృష్టించానని రేమండ్ నమ్మాడు. నిస్సందేహంగా చాలా మంది దృష్టిలో ఇది నిజమే, అయినప్పటికీ ఆ ఆలోచన క్లెమెన్స్‌కు సహజంగానే అసహ్యం కలిగించింది. కాలక్రమేణా వారి వ్యక్తిగత సంబంధాలు తెగిపోయాయి.

ఆ శీతాకాలంలో క్లెమెన్స్ ఫాదర్ హాలీ కోసం మరో సహాయం చేశాడు. పేదల తరఫున హాజరు కావాలని వచ్చిన ఆహ్వానానికి సమాధానంగా, తాను ఉపన్యాస వేదికను విడిచిపెట్టానని, రొట్టె కొరత ఏర్పడితే తప్ప తిరిగి వేదికపైకి రానని రాశాడు. కానీ అతను ఇలా జోడించాడు:

ఆ వ్యాఖ్యలోని స్ఫూర్తి వల్ల, నేను ప్రతిపాదించిన ఈ ఉపన్యాసాన్ని ఇవ్వలేకపోతున్నాను, కాబట్టి నేను దానిలోని అక్షరార్థాన్ని అనుసరిస్తున్నాను, మరియు ఫాదర్ హాలీ గారి మందలో రొట్టె కొరతను ఎదుర్కొంటున్నందున, ఈ చివరిసారిగా వేదికపైకి వస్తున్నాను.

అసైలం హిల్ చర్చిలో జరిగిన ఒక పాతకాలపు స్పెల్లింగ్-బీ పోటీలో అతను ప్రారంభోపన్యాసం చేశాడు; అది ఒక ఉల్లాసభరితమైన, మనోహరమైన ప్రసంగం, దానికి ఈ క్రిందిది ఒక నమూనా:

ఒక పదాన్ని సరిగ్గా స్పెల్లింగ్ చేయడంలో నాకు ఎలాంటి ప్రయోజనం కనిపించదు—మరియు ఎప్పుడూ కనిపించలేదు. నా ఉద్దేశ్యం ఏంటంటే

పదాల స్పెల్లింగ్ విషయంలో ఒకే రకమైన, ఇష్టానుసారమైన పద్ధతి ఉండటంలో నాకు ఎలాంటి ప్రయోజనం కనిపించడం లేదు. మనం బట్టలన్నీ ఒకేలా తయారు చేసి, వంటకాలన్నీ ఒకేలా వండినట్లే ఉంటుంది. ఒకేలా ఉండటం విసుగు పుట్టిస్తుంది; వైవిధ్యం ఆనందాన్నిస్తుంది.

నాకు ఒక ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల స్నేహితుడు ఉన్నాడు, అతని ఉత్తరాలు నాకు ఎల్లప్పుడూ సేదతీర్పును కలిగిస్తాయి;

అందులో ఎంతో ఉల్లాసం ఉంటుంది, అతని అక్షరక్రమంలో అపరిమితమైన మౌలికత ఉంది. అతను ఎల్లప్పుడూ “kow” అనే పదాన్ని పెద్ద “K” అక్షరంతో రాస్తాడు. అలా రాయడం చిన్న “K” అక్షరంతో రాయడం అంత మంచిదే. ఇంకా చెప్పాలంటే, అది ఉత్తమమైనది. అది ఊహకు విశాలమైన క్షేత్రాన్ని, విస్తృతమైన పరిధిని ఇస్తుంది. అది మనసుకు ఒక గొప్ప, అస్పష్టమైన, ఆకట్టుకునే కొత్త రకం ఆవును సూచిస్తుంది.

అతను పోటీలో పాల్గొన్నాడు, మరియు అతని ప్రారంభ ఖ్యాతి ఉన్నప్పటికీ, అతను నేర్పినట్లుగా “cauldron” అని రాసిన “chaldron” అనే పదం విషయంలో ఓడిపోయాడు, అయితే ప్రామాణికంగా ఉపయోగించే నిఘంటువు ఆ రూపాన్ని రెండవ ఎంపికగా ఇచ్చింది.

మరొకసారి మార్క్ ట్వైన్ తన విజయాన్ని తనతో పంచుకోవడానికి పాత స్నేహితులను నిరంతరం ఆహ్వానిస్తూ ఉండేవాడు. పాత రోజుల్లోని ఏ సహచరుడైనా, అతను రాగలిగినన్ని సార్లు, ఉండగలిగినంత కాలం అతని ఇంట్లో సాదరంగా స్వాగతం పొందేవాడు. క్లెమెన్స్ వారి ప్రయత్నాలకు సలహా ఇవ్వడానికి తన సొంత పనులను పక్కన పెట్టేవాడు; మరియు వారి ప్రయత్నాలు సాహిత్య సంబంధమైనవి అయితే, అతను వారికి ఒక ప్రచురణకర్తను కనుగొనేవాడు. అతను జోక్విన్ మిల్లర్ మరియు బ్రెట్ హార్ట్ కోసం ఇలా చేశాడు, మరియు గుడ్‌మన్‌ను తన ఇంటిని ఒక ఇల్లుగా మార్చుకోమని ఎల్లప్పుడూ ప్రోత్సహించేవాడు.

1875 వసంతకాలంలో బీచర్-టిల్టన్ విచారణ ఒక సంచలనం, మరియు క్లెమెన్స్, చాలా మంది ఇతరుల మాదిరిగానే, దాని గురించి చాలా కలత చెందాడు. ముద్రిత సాక్ష్యం బీచర్ నిర్దోషిత్వంపై అతనికి స్పష్టమైన సందేహాన్ని కలిగించింది, అయినప్పటికీ అతని నింద జరగబోయే నేరం కంటే, ఆ విషయంలో ఆ గొప్ప నాయకుడి వైఖరి వల్లే ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అతను ట్విచెల్‌తో ఇలా అన్నాడు:

“అతని వాదన వినాశకరమైనది. నిర్దోషి అయినా, దోషి అయినా, అతను మొదట్లోనే నిస్సందేహమైన ప్రకటన చేసి ఉండాల్సింది.”

బీచర్ స్వయంగా సాక్ష్యమిచ్చిన రోజున, వారిద్దరూ కలిసి విచారణ సమావేశాలలో ఒకదానికి హాజరయ్యారు. అక్కడ ఉద్రిక్తత చాలా ఎక్కువగా ఉంది; ఆ ఉద్వేగం బాధాకరంగా ఉంది. విచారణ ఒత్తిడిని బీచర్ బాగానే తట్టుకున్నాడని ట్విచెల్ భావించి, అతని పట్ల తీవ్రంగా జాలిపడ్డాడు; కానీ క్లెమెన్స్ మాత్రం ఏమాత్రం నమ్మలేదు.

హెన్రీ వార్డ్ బీచర్ బంధువులు ప్రముఖులుగా ఉన్న హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో ఈ భావన మరీ బలంగా ఉండేది, దాని నుండే విద్వేషాలు పెరిగాయి. వారందరూ ఇప్పుడు మర్చిపోయారు; పగ పెంచుకున్న వారిలో చాలామంది చనిపోయారు. ఈ విషయంలో క్లెమెన్స్‌కు ఉన్న భావన కొద్ది కాలం మాత్రమే నిలిచింది. విచారణ ముగిసిన కొన్ని నెలల తర్వాత తాను అతన్ని కలిసినప్పుడు, ఆ విషయం ప్రస్తావించాలని అనిపించగా, క్లెమెన్స్ ఆ సంఘటన గురించి ఎలాంటి చర్చను నిరుత్సాహపరిచాడని హోవెల్స్ మనకు చెబుతాడు. హోవెల్స్ ఇలా అంటాడు:

ఆ వ్యక్తి ఇప్పటికే చాలా బాధపడ్డాడని మాత్రమే అతను చెప్పేవాడు; ఆ వ్యక్తి తన తప్పుకు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకున్నట్లుగా, తన శిక్షను పునరుద్ధరించుకోవడానికి తాను ఏమీ చేయబోవడం లేదన్నట్లుగా. అది నాకు చాలా విచిత్రంగా, చాలా సున్నితంగా అనిపించింది. అతని నిరంతర నింద బాధితునికి తెలియకూడదు, కానీ దానిని సహించడం తన కర్తవ్యంగా అతను భావించాడు.

ఆ ఏప్రిల్ 19వ తేదీకి, లెక్సింగ్టన్ మరియు కాంకర్డ్ యుద్ధాలు జరిగి వంద సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయి, మరియు ఒక గొప్ప వేడుక జరగాల్సి ఉంది. హోవెల్స్ కుటుంబం మార్చి నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌ను సందర్శించింది, మరియు ఆ వేడుక కోసం క్లెమెన్స్ కుటుంబాన్ని కేంబ్రిడ్జ్‌కు ఆహ్వానించారు. క్లెమెన్స్ మాత్రమే వెళ్ళగలిగాడు, బహుశా అది చివరికి మంచిదే అయ్యింది; ఎందుకంటే క్లెమెన్స్ మరియు హోవెల్స్ కాంకర్డ్‌కు బయలుదేరినప్పుడు, వారు రైలు ఎక్కడానికి బోస్టన్‌కు వెళ్ళకుండా, కేంబ్రిడ్జ్‌లోనే దాని కోసం వేచి ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. బోస్టన్ స్టేషన్‌లో తలుపులు తెరిచిన వెంటనే రైలు కిక్కిరిసిపోతుందని వారికి తట్టలేదు; కానీ అది వచ్చినప్పుడు, తమ అవకాశం ఎంత నిరాశాజనకంగా ఉందో వారు గ్రహించారు. వారికి బోస్టన్ నుండి ప్రత్యేక ఆహ్వానాలు మరియు ప్రయాణ ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి, కానీ అవన్నీ ఇప్పుడు కేవలం బూటకపు మాటలు మాత్రమే. వాతావరణం చల్లగా, గడ్డకట్టేంత చలిగా ఉంది, మరియు వారు ఏదో ఒక రవాణా సాధనం కోసం నిరాశగా బయలుదేరారు. వారు బురదలో, కసిగాలిలో నడిచారు, కానీ వాహనాలు నిండిపోయి ఉన్నాయి లేదా వేరే పనులతో నిమగ్నమై ఉన్నాయి, మరియు డ్రైవర్లు, అందులోని ప్రయాణికులు వారిని ఎగతాళి చేయడానికి మొగ్గు చూపారు. క్లెమెన్స్‌కు తీవ్రమైన అజీర్ణం వచ్చింది, అది అతడిని నిరుత్సాహంగా మరియు క్రూరంగా మార్చింది. లోపల ఖాళీగా ఉండి, దానిపై హార్వర్డ్ విద్యార్థుల బృందం ప్రయాణిస్తున్న ఒక బండిని అతను తొక్కడానికి ప్రయత్నించడంతో వారి ప్రయత్నం చివరికి ముగిసింది. తమను పట్టుకోబోయే వ్యక్తిని గుర్తించని ఆ విద్యార్థులు, ఆ పందెంను ఆస్వాదించారు. వారు తమను వెంబడిస్తున్న వ్యక్తిని, బహుశా వారి బండి నడిపే వ్యక్తిని కూడా, కేరింతలతో, ఆనందోత్సాహాలతో ప్రోత్సహించారు. జారే బురదలో పరుగెత్తవలసి రావడంతో క్లెమెన్స్‌కు ఆటంకం కలిగింది, మరియు త్వరలోనే అతను “పక్కకు తప్పుకున్నాడు.”

“అతను నా దగ్గరకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఏమి చెప్పాడో నాకు గుర్తులేనందుకు నేను సంతోషిస్తున్నాను,” అని హోవెల్స్ అన్నారు.

వారు మరికొంత సేపు అక్కడే ఉండి, ఆ తర్వాత ఈడ్చుకుంటూ ఇంటికి వెళ్లి, ఇంట్లోకి జారుకుని, పొయ్యి మీద చక్కటి, ఉల్లాసభరితమైన మంటను రాజేశారు. తాము కాంకర్డ్‌కు వెళ్లి తిరిగి వచ్చామని నటిస్తూ శ్రీమతి హోవెల్స్‌ను మోసం చేయాలని వారు ప్రతిపాదించారు. కానీ అది నిష్ప్రయోజనమైంది. వారి మాటలు బలహీనంగా ఉన్నాయి, మరియు వారి ముఖాలపై నేరం స్పష్టంగా రాసి ఉంది. హోవెల్స్ ఈ సంఘటనను ఆనందంగా గుర్తుచేసుకుంటాడు, మరియు కాంకర్డ్‌కు నిజంగా వెళ్లడం కంటే, ఆ పరిస్థితిలోని హాస్యమే చివరికి క్లెమెన్స్‌కు ఎక్కువ ఆనందాన్ని ఇచ్చిందనే నమ్మకాన్ని వ్యక్తం చేస్తాడు.

ఆ వేడుకకు హాజరవడంలో ట్విచెల్‌కు అలాంటి ఇబ్బందేమీ కలగలేదు. అతనికి సాహసాలు ఎదురయ్యాయి (అతనికి ఎప్పుడూ సాహసాలు ఎదురవుతూనే ఉండేవి), కానీ అవి మరింత విజయవంతమైనవి. క్లెమెన్స్ హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు వాటి కథను విన్నాడు. అతను దానిని హోవెల్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

జో ట్విచెల్ గత ఆదివారం ఇక్కడ ఉదయం మరియు సాయంత్రం ప్రసంగించాడు;

బోస్టన్‌కు అర్ధరాత్రి రైలు ఎక్కాడు; ఉదయాన్నే అల్పాహారం చేసి,

ఉదయం 7.30 గంటలకు కాంకర్డ్ కోసం రైలులో బయలుదేరాడు;

మధ్యాహ్నం 1 గంట వరకు అక్కడే తిరుగుతూ,

అన్నీ చూశాడు;

తర్వాత లెక్సింగ్టన్‌కు రైలు పైభాగంలో ప్రయాణించాడు;

అక్కడ కూడా అన్నీ చూశాడు;

వందలాది మందితో కలిసి, దుమ్ము, పొగ మరియు నిప్పురవ్వలతో నిండిపోయి, బోస్టన్‌కు రైలు పైభాగంలో ప్రయాణించాడు;

ఒక పాఠశాల బాలుడిలా దారి పొడవునా కేరింతలు కొడుతూ, హుర్రే అంటూ ప్రయాణించాడు;

అనేక వంతెనలను తప్పించుకోవడానికి నేలపై పడుకుని,

ఉద్వేగంతో అరుస్తూ, పొగగొట్టాలు శుభ్రం చేసేవాడిలా నల్లగా మారి డిపోలోకి దూసుకెళ్లాడు;

సాయంత్రం 7 గంటలకు యంగ్స్ హోటల్‌కు చేరుకున్నాడు;

రీడింగ్-రూమ్‌లో కూర్చుని వెంటనే నిద్రపోయాడు;

వెంటనే

ఒక సిఐ. “టామ్ సాయర్” ముగింపు—మార్క్ ట్వైన్ యొక్క “సంపాదకులు”

ఇంతలో, క్లెమెన్స్ అప్పుడప్పుడు పిలిచే “ప్రేరణా తొట్టి” మళ్ళీ నిండిపోయింది. టామ్ మరియు హక్ కథ కోసం అతనికి ఎక్కడి నుంచో కొత్త స్ఫూర్తి లభించింది, మరియు అతను దానిపై నిరంతరం పనిచేస్తున్నాడు. కుటుంబం హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోనే ఉండిపోయింది, మరియు జూలై ప్రారంభంలో, పూర్తి ఉత్సాహంతో, అతను కథను ముగించాడు. 5వ తేదీన అతను హోవెల్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

నేను కథను పూర్తి చేశాను మరియు ఆ బాలుడిని బాల్యం దాటి ముందుకు తీసుకెళ్లలేదు.

గిల్ బ్లాస్ లాగా ఆత్మకథాత్మకంగా కాకుండా మరే రూపంలోనైనా దీన్ని చేయడం విపత్కరమని నేను నమ్ముతున్నాను. దీన్ని ప్రథమ పురుషలో రాయకపోవడంలో నేను బహుశా పొరపాటు చేశాను. నేను ఇప్పుడు కొనసాగించి, అతన్ని యవ్వనంలోకి తీసుకువెళితే, సాహిత్యంలో ఒకే గుర్రంపై స్వారీ చేసే వారందరిలాగే అతను కూడా అబద్ధమే చెబుతాడు, మరియు పాఠకుడు అతని పట్ల తీవ్రమైన ధిక్కారాన్ని పెంచుకుంటాడు.

ఇది అస్సలు అబ్బాయిల పుస్తకం కాదు. ఇది పెద్దలు మాత్రమే చదువుతారు. ఇది కేవలం పెద్దల కోసం మాత్రమే వ్రాయబడింది.

ఆ కథ అట్లాంటిక్‌లో ప్రచురితమవ్వాలని తాను కోరుకుంటున్నానని, కానీ ధారావాహికగా ప్రచురించడం ఎంతవరకు సమంజసమని ఆయన సందేహించారు.

“త్వరలోనే నేను పన్నెండేళ్ల బాలుడిని తీసుకుని, అతని జీవితాన్ని (ప్రథమ పురుషలో) నడిపిస్తాను, కానీ టామ్ సాయర్‌ను కాదు, ఆ పాత్రకు అతను సరిపోడు.” దీని నుండే హక్ యొక్క తరువాతి సాహసాల తొలి సంగ్రహావలోకనం మనకు లభిస్తుంది.

సహజంగానే, ఆ కథను హోవెల్స్ చూడాలని ఆయన కోరుకున్నారు. అది అడగడానికి చాలా పెద్ద సహాయమని ఆయన అన్నారు, మరియు ఇలా జోడించారు, “కానీ నేను పూర్తిగా మరియు సంపూర్ణంగా పరిగణించగల మరొక వ్యక్తి నాకు తెలియదు. వద్దని చెప్పడానికి సంకోచించకండి, ఎందుకంటే మీ సమయం ఎంతగా ఒత్తిడికి గురవుతుందో నాకు తెలుసు, మరియు మీరు సరే అంటే నేను నిజంగా సిగ్గుపడాల్సి వస్తుంది.”

“మీ చేతివ్రాతను పంపండి,” అని హోవెల్స్ వ్రాశారు. “భవిష్యత్తులో ఎప్పుడో ఒకరోజు నేను మిమ్మల్ని నా కోసం ఏమి చేయమని అడుగుతానో మీకు తెలియదు.”

కానీ క్లెమెన్స్, మనస్సాక్షి బాధతో, “సిగ్గుపడి, నీరసించిపోయానని” ఆయన చెప్పారు. హోవెల్స్ పట్టుబట్టినప్పుడు, ఆయన ఇలా రాశారు:

కానీ మీరు ఈ క్రింది విధంగా చేస్తే నేను దానిని మీకు సంతోషంగా పంపుతాను:

మీకు సాధ్యమనిపిస్తే దీనిని నాటక రూపంలోకి మార్చండి; దీని ప్రదర్శన ద్వారా

నాకు వచ్చే మొదటి 6,000 డాలర్లలో సగం మొత్తాన్ని మీ పారితోషికంగా తీసుకోండి.

మీరు కోరుకుంటే కథాంశాన్ని పూర్తిగా మార్చవచ్చు. మీరు కథాంశాన్ని

రూపొందించిన తర్వాత, ఆ పనిలో నేను ఎంతో ఉత్సాహంగా సహాయపడగలను.

‘టామ్‘ మరియు ‘హక్‘ పాత్రలను పోషించగల ఇద్దరు అమ్మాయిలు నా దృష్టిలో ఉన్నారు.

తన సమాధానంలో, ఆ నాటకాన్ని స్వయంగా రాయమని హోవెల్స్ క్లెమెన్స్‌ను కోరారు. తనకు ఎప్పుడూ సమయం దొరకదని, అలాగే మరొకరి కథలోని భావనను లేదా ఆత్మను తాను సరిగ్గా పట్టుకోగలనా అన్న సందేహం ఉందని ఆయన అన్నారు. క్లెమెన్స్ అప్పుడో లేదా కాస్త ఆలస్యంగానో నాటకీకరణను ప్రారంభించారు, కానీ అది పూర్తి కాలేదు. కథ రాస్తున్నప్పుడు దానిని వినిపించిన శ్రీమతి క్లెమెన్స్ కూడా హోవెల్స్ అభిప్రాయం కోసం తన భర్తలాగే ఆత్రుతగా ఎదురుచూశారు; ఎందుకంటే మార్క్ ట్వైన్ ఒంటరిగా చేపట్టిన మొట్టమొదటి సుదీర్ఘ కల్పిత కథా రచన అది. ఆయన స్వయంగా ఆ చేతిరాత ప్రతిని (manuscript) బోస్టన్‌కు తీసుకువెళ్లారు; వారికి ఏవైనా సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, హోవెల్స్ రాసిన తదుపరి లేఖ వాటిని తొలగించింది. ఆ కథను మధ్యలో ఆపడం అసాధ్యం కాబట్టి, దానిని పూర్తిగా చదివి ముగించే వరకు తాను రాత్రి ఒంటి గంట వరకు మేల్కొనే ఉన్నానని ఆయన రాశారు.

నేను చదివిన బాలుర కథలన్నింటిలోనూ ఇది అత్యుత్తమమైనది. ఇది అద్భుతమైన

విజయాన్ని సాధిస్తుంది, కానీ దీనిని మీరు స్పష్టంగా బాలుర కథగానే పరిగణించాలని

నా అభిప్రాయం; అలా చేస్తే పెద్దలు కూడా దీనిని అంతే ఆస్వాదిస్తారు. ఒకవేళ

పెద్దల దృక్కోణం నుండి బాలుర వ్యక్తిత్వాన్ని తెలిపే కథగా దీనిని ప్రదర్శిస్తే,

మీరు దీనికి తప్పుడు కోణాన్ని ఆపాదించినట్లవుతుంది.

తర్వాతి పరిణామాలను బట్టి చూస్తే, అంతకంటే గొప్ప సాహిత్యపరమైన అభిప్రాయం మరొకటి లేదు—అంతగా సమర్థించబడిన అభిప్రాయం మరొకటి లేదు.

క్లెమెన్స్ ఎంతో సంతోషించారు. ఆయన అక్కడక్కడా కొన్ని అంశాల గురించి, ముఖ్యంగా ఒక కఠినమైన పదం వాడకం గురించి అడిగి తెలుసుకున్నారు. హోవెల్స్ ఇచ్చిన సమాధానం ఎలాంటి సందేహానికీ తావు లేకుండా ఉంది:

ఆ తిట్టు పదాన్ని నేను వెంటనే తొలగిస్తాను. బహుశా నా ‘పాశ్చాత్య‘ (Western)

అనుభవానికి ఆ ప్రాంతం చాలా సుపరిచితం కావడం వల్ల, అలాగే ‘హక్‘

అలాంటి మాటలే అంటాడు కాబట్టి నేను దానిని గమనించలేదేమో;

కానీ పిల్లల కోసం అది తగదు. గత అధ్యాయంలో, హక్ టామ్‌కు సంస్కరణల బాధలను వివరిస్తూ, వారు తనను ఎలా “తుమ్మేలా” దువ్వారో చెబుతాడు. అసలు రచనలో, “వారు నన్ను నరకంలా దువ్వుతారు,” అని హక్ అంటాడు; ఈ వాక్యమే మరింత ప్రభావవంతమైనదని, హక్ చెప్పడానికి ఎక్కువ అవకాశం ఉన్న మాట అని ఒప్పుకోవాలి.

సవరణను క్లెమెన్స్ అంగీకరించిన తీరు ఆయన శైలికి తగినట్లుగా ఉంది:

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఈ ఉదయం ఉత్తరాలు అందుకున్నారు, ఆ మరుక్షణమే ఆమె

కళ్ళలో ప్రమాదపు ఛాయలతో, నాలుకపై ఈ డిమాండ్‌తో స్టడీ రూమ్‌లోకి దూసుకొచ్చారు, “మిస్టర్ హోవెల్స్ చెప్పిన బూతు పదం ఎక్కడ ఉంది?” అప్పుడు నేను

ఆమెకు అసలు రచన చదివి వినిపిస్తున్నప్పుడు దాన్ని వదిలేశానని దీనంగా ఒప్పుకోవలసి వచ్చింది. ఈ చిక్కుముడి నుండి నన్ను బయటపడేసింది దాదాపు దైవ ప్రేరణతో చెప్పిన అబద్ధాలే. మీరు కొంచెం పక్షపాతంగా ప్రవర్తించినప్పుడు మీ భార్య మీకు అలానే చిరాస్తుందా?

ఆ సంవత్సరం క్లెమెన్స్ కుటుంబం ఎల్మిరాకు వెళ్ళలేదు. పిల్లల ఆరోగ్యానికి సముద్ర తీరం అవసరమైనట్లు అనిపించింది, అందువల్ల ఆగస్టులో వారు రోడ్ ఐలాండ్‌లోని బేట్‌మన్స్ పాయింట్‌కు వెళ్లారు. అక్కడ క్లెమెన్స్ చాలా సమయం శిథిలావస్థకు చేరిన ఒక సందులో టెన్‌పిన్స్‌ ఆడేవాడు. బంతులు ట్రాక్‌పై నిలబడేవి కావు; పిన్‌లు వింత కోణాల్లో నిలబడి ఉండేవి. అది అతనికి పశ్చిమ ప్రాంతంలోని గనుల శిబిరాలలో ఉండే పాత బిలియర్డ్ బల్లలను గుర్తుచేసేది, మరియు ఆటలో అదే అనిశ్చితిని కలిగించేది. దానికి అలవాటుపడిన తర్వాత, అదే అతనికి ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.

అతని సాహిత్య సహచరుల నుండి దానికి లభించిన ఆమోదం అతన్ని మరింత ముందుకు నడిపించింది. అతను అంతర్జాతీయ కాపీరైట్ చట్టాల కోసం ఒక దృఢమైన పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. అది ఒక అద్భుతమైన ప్రారంభం, కానీ కాలక్రమేణా అతను ఒక పరిపూర్ణమైన మరియు అద్భుతమైన ముగింపుకు తీసుకురావడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించబోయే దానికి బీజం అందులోనే ఉంది. ఈ మొదటి ప్రయత్నంలో, ఇతర దేశాలతో సంబంధం లేకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ సత్యం మరియు న్యాయం పక్షాన నిలుస్తుందని ప్రకటించుకునేలా, మరియు ఏ విదేశీ రచయిత పుస్తకాలను పైరసీ చేయడానికి నిరాకరించడం ద్వారా ప్రపంచానికి ఒక మంచి ఉదాహరణగా నిలిచేలా చట్టాలను రూపొందించాలని కోరుతూ అతను ఒక వినతిపత్రాన్ని రూపొందించాడు. ఈ వినతిపత్రంపై లోవెల్, లాంగ్‌ఫెలో, హోమ్స్, విటియర్ మరియు ఇతరులచే సంతకాలు చేయించమని కోరుతూ అతను హోవెల్స్‌కు లేఖ రాశాడు.

ఆ తర్వాత నేను ఒక పెద్దమనిషిని జీతానికి నియమించి, అతన్ని వ్యక్తిగతంగా దేశంలోని ప్రతి ప్రముఖ రచయిత వద్దకు పంపి, మిగిలిన సంతకాలను కూడా సేకరిస్తాను.

అప్పుడు నేను ఆ పత్రం మొత్తాన్ని లితోగ్రాఫ్ చేయిస్తాను (సుమారు వెయ్యి ప్రతులు), మరియు రాష్ట్రపతి, కాంగ్రెస్‌ల వద్దకు వ్యక్తిగతంగా వెళ్తాను, కానీ

అయితే నేను కేవలం నాకంటే శ్రేష్ఠమైన మరియు తెలివైన వ్యక్తులకు, లేదా దేశం ఎగతాళి చేయడానికి కూడా సాహసించలేని వ్యక్తులకు ప్రతినిధిగా ఉండే ఒక పార్టీ యొక్క అధీన హోదాలో వెళ్తాను.

ఆ విషయాన్ని తన సందేశంలో సిఫార్సు చేయమని నేను రాష్ట్రపతిని కోరతాను (ఒకవేళ ఆయన నన్ను కూర్చోబెట్టి ఆ పేరాగ్రాఫ్‌ను రూపొందించమని అడిగితే నేను సిగ్గుపడతాను, అయినా సరే నేను దాన్ని రూపొందిస్తాను).

ఆ తర్వాత ఒకవేళ యూరప్ మన నుండి దొంగిలించడం కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకుంటే,

మనం గొప్ప ఉత్సాహంతో ఇలా అంటాము, “అమెరికన్ చట్టసభ సభ్యులు దొంగిలిస్తారు, కానీ విదేశీ రచయితల నుండి కాదు—విదేశీ రచయితల నుండి కాదు,”….

ఆయన్ని రాజ్యాంగంలో చేర్చడానికి ఇంతగా చెమటలు చిందించకుండా, దేశ చట్టాలలోనే ఒక దేవుడు ఉండి ఉంటే, అంతా బాగుండేది.

ఆ వినతిపత్రం కాంగ్రెస్‌కు ఎన్నడూ చేరలేదు.

హోమ్స్ చిరునవ్వుతో దానిపై సంతకం చేయడానికి అంగీకరించాడు, మరియు ఆదాయం విషయంలో తప్ప, ప్రభుత్వాలు తమను తాము ఉన్నత నైతిక ఉదాహరణలుగా నిలబెట్టుకునే అలవాటులో ఉండవని వ్యాఖ్యానించాడు.

లాంగ్‌ఫెలో కూడా ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, మరికొందరు కూడా అలాగే చేశారు; కానీ ఆ ప్రయత్నంలో ఏమైనా సాధారణ ఏకాభిప్రాయం ఉండి ఉంటే, దాని ఆనవాళ్లు ఇప్పుడు లేవు. క్లెమెన్స్ అసలు ఆలోచనను విరమించుకున్నప్పటికీ, కాపీరైట్ మెరుగుదల కోసం అత్యంత పట్టుదలతో, ప్రభావవంతంగా వాదించిన వారిలో ఒకరిగా నిలిచి, తన కల చాలా వరకు నెరవేరడాన్ని చూశారు.—[యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో కాపీరైట్ కాలపరిమితికి సంబంధించిన పిటిషన్ కోసం, ‘స్కెచెస్ న్యూ అండ్ ఓల్డ్‘ చూడండి.] అంతర్జాతీయ కాపీరైట్ మరియు సంబంధిత అంశాలకు సంబంధించిన పిటిషన్ కోసం, చివరి సంపుటం చివరన ఉన్న అనుబంధం N (Appendix N) ను చూడండి.] –

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –10-9-26-ఉయ్యూరు —

గానకోకిల భారత రత్న శ్రీమతి ఎం ఎస్ సుబ్బు లక్ష్మి గారి మధుర జీవిత కథ.5 వచివరి భాగం.6.9.26. https://youtu.be/67gtTzZ1blw

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.23 వ భాగం.6.9.26.

గురువు  గోపాలకృష్ణ గోఖలేపై ప్రియ శిష్యుడు రైటానరబుల్ శ్రీనివాసశాస్త్రి  

(త్రివేణి)

రచన: కె. చంద్రశేఖరన్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

హర్స్ట్ (Hirst) రాసిన ‘లార్డ్ మోర్లీ జీవిత చరిత్ర’ (Life of Lord Morley) వెలువడినప్పుడు, సాహిత్య వర్గాలలో ఒక ఆహ్లాదకరమైన ఆశ్చర్యం కలిగింది. తగినంత సమాచారం లేకపోవడం, పైగా తన గురించి ‘అనవసరమైన జీవిత చరిత్ర’ రాయవద్దని మోర్లీ స్వయంగా హెచ్చరించడం వంటి అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ, రెండు భారీ సంపుటాలు వెలువడటం విశేషం. మోర్లీ పట్ల ఆయన శిష్యుడికి ఉన్న అచంచలమైన భక్తిని, ప్రేమని గ్రహించడానికి ఇంతకంటే నిదర్శనం అవసరం లేదు. తాము అభిమానించే లేదా ప్రేమించే వ్యక్తుల గురించి లభించిన సమాచారం ఎంత తక్కువైనా సరే, వారి జ్ఞాపకాలను అక్షరబద్ధం చేసి భద్రపరచడం ఆంగ్లేయుల ప్రత్యేక లక్షణం. తమ జీవితానికి గొప్ప ఆదర్శాలుగా భావించే మహనీయుల జీవిత చరిత్రలను రాయడానికి భారతీయులలో అటువంటి బలమైన ప్రేరణ కనిపించదు. పైగా, అటువంటి జీవిత చరిత్రను రాయడానికి ప్రయత్నించవద్దని ఆ మహనీయులే తమ తర్వాతి తరాల వారిని నిరోధించారని మనం తరచుగా వింటూ ఉంటాము. మరణించిన వారి పట్ల మనకు ఉండే గౌరవభావం ఎంత గొప్పదంటే, మనం వారి కోరికలను ఉల్లంఘించము. బహుశా ఏ ఇతర విషయంలోనైనా కంటే, ఈ విషయంలోనే వారి భావాలను గౌరవించడానికి మనం ఎక్కువగా సిద్ధంగా ఉంటాము. మరోవైపు, ఆ మహనీయులే క్రమబద్ధమైన డైరీలు లేదా వరుస క్రమంలో ఉన్న ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను (ఇవి జీవిత చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన లేదా విలువైన భాగాన్ని ఏర్పరుస్తాయి) భద్రపరచలేదనే ఫిర్యాదు కూడా తరచుగా వినిపిస్తూ ఉంటుంది. గత శతాబ్దపు శైలిలో సాగే భారీ జీవిత చరిత్రలకు ఆ సమాచారమంతా అవసరమేనన్నది నిజం. కానీ ఆధునిక దృక్పథంతో జీవిత చరిత్రను ఒక కళాఖండంగా భావిస్తే, ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు మరియు పత్రాలలో చాలా వరకు అనవసరమైనవిగా భావించి పక్కన పెట్టాల్సి రావచ్చు; కేవలం ఆ వ్యక్తి యొక్క సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని పాఠకులకు ఆవిష్కరించే అంశాలను మాత్రమే ఎంపిక చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

నా దృష్టిలో, జీవిత చరిత్ర అంటే తెలిసిన విషయాలన్నింటినీ చెప్పడం కాదు–అలా చేస్తే అత్యంత చిన్న పుస్తకం కూడా ఒక జీవితకాలం అంత నిడివిని కలిగి ఉంటుంది–బదులుగా, తనకున్న జ్ఞానాన్ని సమీక్షించుకుని, అందులో అత్యవసరమైన వాటిని ఎంచుకోవడమే జీవిత చరిత్ర రచన,” అని ఆండ్రూ మోరోయిస్ తన ‘ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ’ (Aspects of Biography)లో పేర్కొన్నారు. ఇలా ఎంపిక చేసుకునే క్రమంలో, కళాత్మక దృక్పథం కలిగిన జీవిత చరిత్రకారుడు తన కథానాయకుడిలోని తనకు నచ్చిన అంశాలకు అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చి, తద్వారా ఆ వ్యక్తి యొక్క వాస్తవ చిత్రాన్ని వక్రీకరించే అవకాశం ఉందని మనం మర్చిపోకూడదు. కానీ, లభించిన సమాచారాన్నంతటినీ విచక్షణారహితంగా పుస్తకంలో పొందుపరచడం వల్ల ఆ వక్రీకరణ తగ్గుతుందని ఎవరు చెప్పగలరు? సంఘటనల విలువతో సంబంధం లేకుండా వాటిని కేవలం కాలక్రమానుసారం నమోదు చేయడం వల్ల, ఆ జీవిత చరిత్ర ఒక శవయాత్రలా వాస్తవాల వరుస కదలికతో విసుగు పుట్టించేలా, భారంగా మారుతుంది. నిజానికి, పత్రాల ద్వారా తెలిసే వ్యక్తిత్వం కంటే—ఆ వ్యక్తి రూపం, రక్తమాంసాలతో కూడిన ఉనికి, స్వరం, సంభాషణా శైలి మరియు సాధారణ ప్రవర్తన వంటి చిన్న చిన్న వివరాలు మరియు సంఘటనల ద్వారా ఊహించుకునే వ్యక్తిత్వం ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. ఉపన్యాసాలు మరియు లేఖల కుప్ప వెనుక కనిపించే అస్పష్టమైన వ్యక్తి కంటే, ఇలాంటి స్పష్టమైన అంశాల ద్వారా ఆ వ్యక్తిని తెలుసుకోవడంలోనే మనకు నిజమైన ఆనందం లభిస్తుంది.

కాబట్టి, శాస్త్రి గారు గోఖలే గురించి రాసిన జీవిత చరిత్ర కేవలం బెంగళూరులో సాయంత్రం వేళ శ్రోతలకు ఇచ్చిన తక్షణ ఉపన్యాసాల (extempore speeches) ఆధారంగా రూపొందించబడిందన్న కారణంతో మనం ఎటువంటి సందేహాలూ పెట్టుకోనవసరం లేదు. శాస్త్రి గారి మాటల్లో ఎంత పరిపూర్ణత ఉంటుందో, వారి రచనల్లోనూ అంతే పరిపూర్ణత ఉంటుందని మనకు తెలుసు. అంతేకాకుండా, ఆద్యంతం కథనంలో ఎంతో సాఫీతనాన్ని జోడించడం వల్ల దీన్ని చదవడం గొప్ప అనుభూతినిస్తుంది. పరిమితమైన పరిధిలోనే, మనల్ని లీనమయ్యేలా చేసే కళాత్మకతతో ఆయన ఈ చిత్రాన్ని తీర్చిదిద్దారు. ఖచ్చితంగా ఆయన ఈ ఇతివృత్తాన్ని మరింత విస్తరించి ఉండవచ్చు, కానీ ప్రస్తుతం మనకున్న దానిని బట్టి చూస్తే—అది ఎంత పరిమిత రూపంలో ఉన్నప్పటికీ—గోఖలేలోని నిజమైన దేశభక్తుడి చిత్తశుద్ధి మరియు నిజాయితీలు ఆదర్శప్రాయంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి.

గోఖలే ప్రారంభ జీవితం, ప్రజాసేవ పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన ఆసక్తి, మరియు తన నాయకులైన గొప్ప రనడే మరియు జోషీల పట్ల ఆయనకున్న సంపూర్ణ అంకితభావం వంటి అంశాలు, ఆసక్తికరమైన చిన్న కథనాల (anecdotes) వంటి అలంకరణలు లేకుండానే వివరించబడ్డాయి. పాఠకులకు అటువంటి కథనాలు అవసరం కావచ్చు, కానీ ఈ ఉపన్యాసాలు జరిగినప్పుడు విన్న శ్రోతలకు మాత్రం వాటి లోటు పెద్దగా అనిపించి ఉండకపోవచ్చు. వెల్బీ కమిషన్ ముందు గోఖలే సమర్పించిన అద్భుతమైన సాక్ష్యం, కమిషన్ సభ్యులు వ్యక్తిగతంగా ఆయన గురించి వ్యక్తం చేసిన ప్రశంసలకు అదనంగా, అందరి నుంచీ ఆయనకు గొప్ప గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టింది. ఎందుకంటే రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టినప్పటి నుండే, ఆయన సమర్థుడైన మరియు ప్రజాసేవా దృక్పథం కలిగిన కార్యకర్తగా ప్రశంసలు పొందారు. ఆ సమయంలో గోఖలే జోషీకి రాసిన లేఖ ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని ఒక అరుదైన లక్షణాన్ని—అంటే తన జీవితంలో తనకు సహాయపడిన వారందరి పట్ల ఆయనకు ఉన్న గాఢమైన కృతజ్ఞతా భావాన్ని—స్పష్టం చేస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆ లేఖలోని చివరి భాగం—”ఇప్పుడు నేను మీకు ఈ విషయాలన్నీ చెప్పడం నా బాధ్యతగా భావిస్తున్నాను, ఎందుకంటే ఈ గొప్ప ప్రశంసలన్నీ మీకే మరియు రావు సాహెబ్‌కే చెందుతాయి, నాకు కాదు. ఒకవేళ అవి నాకు దక్కినట్లయితే, నేను వాటిని కేవలం మీ ప్రతినిధిగానే స్వీకరించాను; ఇప్పుడు మన ప్రాచీన గౌరవనీయమైన ‘గురుదక్షిణ’గా వాటిని మీ పాదాల చెంత మరియు రావు సాహెబ్ పాదాల చెంత ఉంచుతున్నాను…” అన్న మాటలు—గత తరానికి మరియు ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన మనుషుల శ్రేణికి చెందినవిగా మనకు అనిపిస్తాయి.

ఆ తర్వాత ‘క్షమాపణ ఉదంతం’ (Apology Incident) గురించి ప్రస్తావిస్తూ, శాస్త్రి గారు గోఖలేలోని సజ్జనత్వాన్ని మరియు ఆయన ప్రారంభ దశలో పొందిన శిక్షణను ఎత్తిచూపారు. సరైన ప్రమాణాలు ఇంకా ఏర్పడని భారతదేశంలోనూ, అలాగే ప్రపంచవ్యాప్తంగానూ ప్రజా జీవితంలో అసంపూర్ణ సమాచారంతో కూడిన విమర్శలు సహజమని భావించేలా ఆయన తీర్చిదిద్దబడ్డారు. 1896-1897 నాటి ప్లేగు నివారణ చర్యల సమయంలో పూనాకు చెందిన ఇద్దరు మహిళల పవిత్రతను కొందరు సైనికులు భంగపరిచారన్న అసత్య కథనం గురించి ఆ సమాచారాన్ని తనకు అందించిన వారు ఎవరని ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఆ విషయాన్ని నేను పూర్తిగా గోప్యంగా ఉంచాలి; ఆ వార్తను ఇంగ్లాండ్‌లో ప్రచురించడానికి వారు నాకు అనుమతి ఇవ్వలేదు. ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యానే నేను అలా చేశాను. కాబట్టి దానికి పూర్తి బాధ్యత నాదే. నన్ను నమ్మిన వారి పేర్లను నేను బయటపెట్టలేను.” ఈ మాటలపై శాస్త్రి గారు ఇలా సరైన వ్యాఖ్య చేశారు: “గౌరవానికి సంబంధించిన మొదటి బాధ్యతను ఆయన అలా నెరవేర్చారు.” అయితే, ఆ సంఘటన సాధారణ ప్రశంసలకు మించిన గొప్పతనాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, శాస్త్రి గారు ఉపయోగించిన సంయమనంతో కూడిన భాషను మనం మెచ్చుకోక తప్పదు. ఎందుకంటే, ఒక తప్పుడు కథనాన్ని వ్యాప్తి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారన్న ఆరోపణతో బాంబే గవర్నరే స్వయంగా తనపై తీవ్రమైన దాడికి దిగినప్పుడు, అంత చిన్న వయసులో కూడా గోఖలేలా ఎవరు తమను తాము నియంత్రించుకుని, ఆ సమాచారం ఇచ్చిన వారి పేర్లను బయటపెట్టకుండా ఉండగలరు? క్షమాపణ లేఖపై శాస్త్రి స్వయంగా చేసిన వ్యాఖ్య మనసును అంతగా హత్తుకుని, ఆలోచింపజేసేలా ఉంటుంది: “ఈ ముగింపు పేరా గురించి చాలామందికి తెలియదు. దీనిని విస్మృతి నుండి వెలికితీసి మీ ముందు ఉంచడం వెనుక ఒక ముఖ్య ఉద్దేశం ఉంది: భవిష్యత్తులో ఎప్పుడైనా సరే—ఒక స్త్రీ మరొక స్త్రీకి లేదా ఒక పురుషుడు మరొక పురుషుడికి—క్షమాపణ చెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు, ఆ క్షమాపణ సంపూర్ణంగా ఉండాలని గుర్తుంచుకోండి; లేకపోతే అది తృప్తినివ్వదు. క్షమాపణ నిజాయితీతో కూడి ఉండాలి, అది ఎలాంటి చేదు భావననూ మిగల్చకూడదు; ఆ వివాదాన్ని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేలా అది ఉండాలి.” ఈ మాటలు ఉపదేశపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి ఆయనలోని… ఆయన జీవిత చరిత్రను రాయడానికి పూనుకున్నాను” — తన గొప్ప గురువుగారి జీవిత చరిత్రను ఎందుకు రాయలేదని తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలకు సమాధానంగా శాస్త్రి గారు తన వివేకాన్ని ఇలా చాటుకుంటారు. అయితే, ఈ ఉపన్యాసాల ద్వారా ఆయన ఎంతో నైపుణ్యంతో అందించిన ఆ అద్భుతమైన విజ్ఞాన విందును ఆస్వాదించిన ప్రజలు ఇకపై మౌనంగా ఉండలేరు. విషయ సేకరణలో శాస్త్రి గారికి ఉన్న సరైన నిర్ణయాధికారం, వారి నిర్దుష్టమైన శైలి ఏ అంశాన్నైనా పాఠకులకు ఆసక్తికరంగా మారుస్తాయి; ఇక భారతదేశపు ఒక గొప్ప ముద్దుబిడ్డ జీవితం గురించి సాగే ఈ ఉపన్యాసాల విషయంలో అది మరీ ముఖ్యంగా వర్తిస్తుంది. శ్రోతల హృదయాలను ఆ దిశగా కదిలించగల సామర్థ్యం శాస్త్రి గారికి లేకపోతే, ఆ శక్తి ఉన్న మరొక సాహిత్య కళాకారుడు మాకు తెలియదు.

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్ర మో ర్వ సీయం.3 వ భాగం.6.9.26.

అమెరికా స్వర్ణ యుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -23

LXXXIV. “కష్టాలను ఎదుర్కోవడం”.

రెడ్‌పాత్‌కు టెలిగ్రామ్:

అసలు ఇక్కడి నుండి అమ్హెర్స్ట్‌కు ఒక మనిషి ఎలా దారి కనుక్కోవాలి,

మరియు అతను ఎప్పుడు బయలుదేరాలి? నాకు పూర్తి వివరాలు ఇవ్వండి, మరియు నాతో పాటు ఒక మనిషిని పంపండి.

నాకు వేరే పని ఉంటే, దాన్ని చేసే బదులు నేను కుళ్ళిపోతాను. ఎస్. ఎల్. క్లెమెన్స్.

ఇది ఫిబ్రవరి నెలాఖరులో జరిగింది,  అతను ఆ వేదికపై చివరిసారిగా నిలబడుతున్నానని నమ్మాడు. ఆ పనిలోని శ్రమ అంటే అతనికి అసహ్యం, మరియు ఇకపై దాని అవసరం లేదని అతను భావించాడు. అతనికి ఇప్పుడు అప్పులు లేవు, మరియు తన ఆదాయం పుష్కలంగా ఉందని అతను లెక్కించాడు. అతని కొత్త పుస్తకం, ‘రఫింగ్ ఇట్’,—[బ్లిస్ ఆ కొత్త పుస్తకానికి ‘రఫింగ్ ఇట్’ అనే పేరు పెట్టాడు. దానికి మొదట ‘ఇన్నోసెంట్స్ ఎట్ హోమ్’ అని పేరు ఉండేది, అది నిస్సందేహంగా తప్పుదారి పట్టించేదే, అయినప్పటికీ ఇంగ్లాండ్‌లో రెండవ సంపుటికి కూడా అదే పేరును కొనసాగించారు; దానికి కారణం ఏమిటో వివరించడం కష్టం.]—ముందస్తుగా భారీగా అమ్ముడైంది, మరియు దాని సంపాదన ‘ఇన్నోసెంట్స్’ సంపాదనకు పోటీగా నిలుస్తుందని అనిపించింది. భవిష్యత్తులో రచనా వృత్తికి, దాని లాభాలకే పరిమితం కావాలని అతను నిశ్చయించుకున్నాడు.

ఆ కొత్త పుస్తకానికి అనుకూలమైన అంశాలు ఉన్నాయి. సంవత్సరం ప్రారంభంలోనే విడుదల కావడంతో, అది ప్రచారానికి అత్యంత అనువైన సమయంలో అందుబాటులోకి వచ్చింది; ముఖ్యంగా, రచయిత ఉపన్యాసాలు దాని స్వీకరణకు ప్రజలను సిద్ధం చేశాయి. అంతేకాకుండా, అది అమెరికన్ జీవితంలోని అత్యంత రమణీయమైన దశలను, ఆ కాలంలో ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉన్న దృశ్యాలను, సంఘటనలను వివరించింది; అవి మార్క్ ట్వైన్ సాహిత్య వ్యక్తీకరణకు ప్రత్యేకంగా సరిపోయాయి. మరో విధంగా చూస్తే, ‘రఫింగ్ ఇట్’ కూడా ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ అంతటి విశేషమైనదే. దానిలో ఆకర్షణ తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఆసక్తి ఎక్కువగా ఉంది, మరియు అది ఏమాత్రం ఆకర్షణ లేనిది కాదు. ఉదాహరణకు, మొదటి రోజు భూమార్గ ప్రయాణంలోని ఈ స్వచ్ఛమైన ఆనందంలో ఏదో ఒక మధురమైన అనుభూతి ఉంది:

అప్పుడు తెల్లవారుతోంది, మేము మా బిగుసుకుపోయిన కాళ్ళను మెయిల్-సాక్‌లపై పూర్తిగా చాచి, కిటికీల గుండా బయటకు చూస్తుండగా… చల్లని, పొడి పొగమంచుతో కప్పబడిన విశాలమైన పచ్చిక బయళ్ళ మీదుగా, తూర్పు దిగంతంలో ఆశతో నిండిన చూపు వైపు చూస్తుండగా, మా పరిపూర్ణ ఆనందం ఒక ప్రశాంతమైన, సంతృప్తికరమైన పారవశ్య రూపంలోకి మారింది.

బస్సు చక్కటి వేగంతో దూసుకుపోతోంది, గాలి తెరలను, వేలాడుతున్న కోట్లను అత్యంత ఉత్సాహభరితమైన రీతిలో రెపరెపలాడిస్తోంది; ఆ ఊయల

విలాసవంతంగా ఊగుతూ, అటూ ఇటూ కదులుతోంది; గుర్రాల డెక్కల చప్పుడు,

సారథి కొరడా ആല്ലാല്ലു, మరియు అతని “హాయ్-యి! గ్లాంగ్!” కేకలు

సంగీతంలా ఉన్నాయి; మేము వెళుతుండగా, తిరుగుతున్న నేల, నాట్యమాడుతున్న చెట్లు

మమ్మల్ని మౌనంగా కేరింతలు కొడుతున్నట్లు అనిపించి,

ఆపై నెమ్మదించి, ఆసక్తితో, అసూయతోనో, లేదా మరేదో భావంతోనో మమ్మల్ని గమనిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి; మేము అక్కడ పడుకుని శాంతి గొట్టాన్ని కాలుస్తూ,

దీనికి ముందు గడిచిన సంవత్సరాల విసుగు పుట్టించే నగర జీవితంతో ఈ విలాసాన్నంతటినీ పోల్చుకుంటూ ఉండగా,

ప్రపంచంలో సంపూర్ణమైన, సంతృప్తికరమైన ఆనందం ఒక్కటే ఉందని, దాన్ని మేము కనుగొన్నామని మాకు అనిపించింది.

అంతేకాకుండా, సౌత్ పాస్ యొక్క ఆ గంభీరమైన వర్ణన, మరియు క్షార ఎడారి యొక్క చిత్రం ఉన్నాయి; దాని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే వాస్తవికతలో అది ఎంతగా ఎండిపోయేలా, వాడిపోయేలా ఉందంటే, దాన్ని చదివితే గొంతు నొప్పిగా, నాలుక ఎండిపోయేలా అనిపిస్తుంది. దారిలో వెళ్తూ వెళ్తూ ఎడారిలోని ఒక చిన్న దృశ్యం:

సూర్యుడు నిర్జీవంగా, మండుతూ, కనికరంలేని క్రూరత్వంతో దహించివేస్తున్నాడు;

మనిషి, జంతువు ప్రతి రోమకూపం నుండి చెమట ఉబికి వస్తోంది, కానీ

దాని జాడ కూడా పైకి రావడం లేదు—అది అక్కడికి చేరకముందే ఇంకిపోతోంది;

 గాలి కూడా కదలడం లేదు;

ఆ ప్రకాశవంతమైన ఆకాశమంతటా దయగల మేఘపు జాడ కూడా లేదు;

ఎటు చూసినా ఒక్క ప్రాణి కూడా కనిపించడం లేదు;

నలువైపులా మైళ్ళ కొద్దీ ఏకరీతిగా విస్తరించి ఉన్న ఆ శూన్యమైన సమతలంపై వెతికినా ఒక్క ప్రాణి కూడా లేదు;

ఒక శబ్దం లేదు, ఒక నిట్టూర్పు లేదు,

ఒక గుసగుస లేదు, ఒక ఝంకారమూ లేదు, రెక్కల రెపరెపలూ లేదు, దూరంగా పక్షి కూత కూడా లేదు;

నిస్సందేహంగా ఆ నిర్జీవమైన గాలిలో నివసించే ఆత్మల నుండి ఒక రోదన కూడా లేదు.

పుస్తకంలోని హాస్యం విషయానికొస్తే, అది ప్రధానంగా దానికే ప్రసిద్ధి చెందింది. “బక్ ఫ్యాన్‌షా అంత్యక్రియలు” ఒక క్లాసిక్‌గా నిలిచింది, అలాగే “మెక్సికన్ ప్లగ్” కూడా. కానీ ఇక్కడ ఆ పుస్తకాన్ని వివరంగా సమీక్షించడంలో ప్రయోజనం లేదు. అది పుట్టిన జీవితాన్ని, వాతావరణాన్ని మనం ఇప్పటికే సమీక్షించాము.

నిస్సందేహంగా, ‘ది ఇన్నోసెంట్స్’లో లాగా ఈ కథాంశం కూడా తరచుగా రచనా శైలికి అనుకూలించి ఉంటే, ఈ కథలో అతను ఎల్లప్పుడూ అత్యుత్తమంగా రాణించే కవిత్వ, ధ్యాన గుణాలు మరింతగా నిండి ఉండేవి. బహుశా ఆ కీర్తి ప్రతిష్టలు లేకపోవడమే, ఈ కొత్త పుస్తకం ప్రజాదరణలో తన గొప్ప పూర్వగామితో ఎన్నడూ సరిపోలకపోవడానికి కారణం. దీనికి వేరే కారణం ఉండటానికి ఆస్కారం లేదు. అది ఒక సరికొత్త ఇతివృత్తాన్ని అందించింది; అందులో హాస్యం పుష్కలంగా ఉంది; సాంకేతికంగా, అది మరింత మెరుగ్గా వ్రాయబడింది; పైకి చూస్తే, దానికి ప్రజాదరణకు, శాశ్వతత్వానికి కావలసిన అన్ని అంశాలు ఉన్నట్లు అనిపించింది. వాస్తవానికి, దానికి ఆ లక్షణాలు ఉన్నాయి, కానీ దాని ప్రచారం ప్రారంభమైన తొలి నెలల్లో తప్ప, దాని అమ్మకాలు ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ అమ్మకాలకు ఎన్నడూ సరిపోలలేదు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ నవల, ఓవర్‌ల్యాండ్ పయనీర్ రోజుల నాటి పరిస్థితులను అద్భుతంగా చిత్రీకరించిన ఒక నవలగా ప్రజలచే ఆమోదించబడింది. ఆ రోజుల్లో, సరిహద్దు ప్రాంతం దాని కష్టాలు, విషాదాలతో సహా, ఒక పెద్ద ఆదిమ హాస్యం కంటే కొంచెం ఎక్కువగానే ఉండేది; ఆ యుద్ధాల ఒత్తిడిని తట్టుకుని బతకడం కోసం సరిహద్దు వాసులందరూ నవ్వుతూ ఉండే తత్వవేత్తలుగా మారవలసి వచ్చేది. అలాంటి కాలంలోని సరిహద్దు అంశాలను అద్భుతంగా చిత్రించిన నవల ఇది.

ఈ వెస్ట్రన్ హాస్యం గురించి ఒక మాట: ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన సృష్టి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పరిస్థితి నుండి పుట్టింది—అదే సరిహద్దుతో జరిగిన యుద్ధం. ఆ పోరాటం ఎంత తీవ్రంగా ఉండేదంటే, దాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకోవడమంటే లొంగిపోవడమే. స్త్రీలు ఏడవకుండా ఉండేందుకు నవ్వేవారు; పురుషులు, ఇకపై తిట్టలేనప్పుడు నవ్వేవారు. దాని ఫలితమే “వెస్ట్రన్ హాస్యం”. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత తాజా, అడవి లాంటి హాస్యం, కానీ దాని వెనుక విషాదం ఉంది.

‘రఫింగ్ ఇట్’ ఆ తొలినాళ్ల పరిస్థితులను ఒక గొప్ప నవలలా ఆశ్చర్యపరిచే స్పష్టతతో, సత్యంతో చిత్రించింది, నిజానికి అది ఒక గొప్ప నవలే. అది రచయిత సొంత సాహసాల గురించిన కచ్చితమైన చరిత్ర కాదు. అది వివరాలలో కన్నా, కొన్ని అంశాలలో మాత్రమే నిజం. గొప్ప కళాకారుడు ఒక దశను లేదా పరిస్థితిని మరింత ఆకట్టుకునేలా చిత్రించడానికి, ఒక వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి, కనుమరుగైన కాలాన్ని పునర్నిర్మించడానికి వివరాలలోని సత్యాన్ని విస్మరిస్తాడు. మార్క్ ట్వైన్ తన ‘రఫింగ్ ఇట్’ (Roughing It) పుస్తకంలో సరిగ్గా ఇదే పని చేశారు. వాస్తవ సంఘటనల ఆధారంగా రూపొందిన, కాలాతీతమైన కల్పనా సాహిత్యం అయిన ఈ ‘పికారెస్క్’ (సాహసోపేతమైన ప్రయాణ గాథ) నవల ద్వారా, ఆయన తన తరానికి మరియు భావి తరాలకు భూమార్గ ప్రయాణం మరియు సరిహద్దు ప్రాంతాల (frontier) అనుభవాల కథను అందించారు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ విడుదలైన మొదటి మూడు నెలల్లో దాదాపు నలభై వేల కాపీలు అమ్ముడయ్యాయి, దీనితో రచయిత ఎంతో సంతోషించారు. ఆరియన్ అందించిన సమాచార పుస్తకం (మెమోరాండం బుక్) మరియు ఇతర వివరాలకు కృతజ్ఞతగా, తన మొదటి రాయల్టీ చెక్ నుండి 1,000 డాలర్లను ఆయన ఆరియన్‌కు ఇచ్చారు (ఆరియన్ తన వంశపారంపర్య విచిత్ర ప్రవర్తనల వల్ల తరచుగా కష్టాల్లో పడేవారు, ఆ లక్షణాల కారణంగానే ‘బ్లిస్’ సంస్థతో తన ఉద్యోగ ప్రస్థానాన్ని అప్పటికే ముగించుకున్నారు). ఈ కొత్త పుస్తకం ఏడాదిలోపు లక్ష కాపీలు అమ్ముడవుతుందని క్లెమెన్స్ భావించారు; కానీ అమ్మకాలు త్వరలోనే తగ్గుముఖం పట్టాయి, మొదటి సంవత్సరం ముగిసే సమయానికి ‘ఇన్నోసెంట్స్’ (Innocents) పుస్తకం అదే కాలంలో సాధించిన అమ్మకాలతో పోలిస్తే ఇది చాలా వెనుకబడిపోయింది. ఇంతకుముందే చెప్పినట్లుగా, ‘ఇన్నోసెంట్స్’ కేవలం మూడేళ్లలో చేరుకున్న లక్ష కాపీల మైలురాయిని ‘రఫింగ్ ఇట్’ చేరుకోవడానికి పదేళ్లు పట్టింది.

LXXXV. ఒక జననం, ఒక మరణం మరియు ఒక ప్రయాణం

1872వ సంవత్సరం మార్క్ ట్వైన్ జీవితంలో అనేక ముఖ్యమైన సంఘటనలతో కూడినదిగా నిలిచింది. మార్చి 19న ఎల్మిరాలో ఆయనకు రెండవ సంతానంగా ఒక చిన్న పాప జన్మించింది, ఆమెకు ‘సుసాన్ ఒలివియా’ అని పేరు పెట్టారు. జూన్ 2న, వారు కొత్తగా మారిన హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని ఇంట్లో, ఆయన మొదటి సంతానమైన ‘లాంగ్‌డన్’ అనే చిన్నారి మరణించాడు. ఆ బాలుడు ఎప్పుడూ బలహీనంగానే ఉండేవాడు; అతని ప్రాణం నిలకడ లేకుండా, అనిశ్చితంగా సాగింది—అతనిలో శారీరక బలం కంటే ఆత్మబలం ఎక్కువగా కనిపించేది. ఎల్మిరాలో ఉన్నప్పుడు అతనికి తీవ్రమైన జలుబు చేసింది, లేదా బహుశా అది మొదట్నుంచే డిఫ్తీరియా అయి ఉండవచ్చు. తర్వాతి కాలంలో, క్లెమెన్స్ ఆ చిన్నారి గురించి మాట్లాడినప్పుడల్లా, ఆ బిడ్డ మరణానికి తానే కారణమని తనను తాను నిందించుకునేవారు. ప్రతి ఉదయం లాంగ్‌డన్‌ను తీసుకుని బయటకు వెళ్లడం శ్రీమతి క్లెమెన్స్ అలవాటు, కానీ ఒకసారి ఆమె వెళ్లలేని పరిస్థితిలో క్లెమెన్స్ స్వయంగా వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

“నన్ను ఆ పని చేయడానికి అనుమతించి ఉండకూడదు,” అని ఆయన ఆ సంఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ అనేవారు. “అటువంటి బాధ్యతను నిర్వహించే అర్హత నాకు లేదు. కనీసపాటి విచక్షణ జ్ఞానం ఉన్నవారెవరైనా ఆ పనికి వెళ్ళి ఉండాల్సింది. నేను ఏదో ఆలోచనలో మునిగిపోయి, నా ధ్యాసను కోల్పోవడం సహజం. కొంతసేపటి తర్వాత బండివాడు అటు చూసి, ఆ చిన్నారిని కప్పి ఉంచిన దుప్పట్లు జారిపోవడం, దాంతో వాడు చల్లని గాలికి గురికావడం గమనించాడు. వాడు నా దృష్టిని ఆ విషయం వైపు మళ్లించాడు, కానీ అప్పటికే జరగాల్సిన నష్టం జరిగిపోయింది. వాడికి టాన్సిలైటిస్ (గొంతువాపు) లేదా అలాంటిదేదో వచ్చింది; వాడి ఆరోగ్యం కుదుటపడకపోవడంతో మేము వాడిని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తీసుకెళ్లాము. అక్కడ అది డిఫ్తీరియా అని నిర్ధారించారు, చివరికి వాడు చనిపోయాడు.”

అలా, కారణం ఉన్నా లేకపోయినా, తన జీవితకాలంలో తాను మోస్తున్న తీవ్రమైన పశ్చాత్తాప భారానికి మరో విషాదానికి సంబంధించిన నిందను కూడా ఆయన తనపై వేసుకున్నారు.

ఆ దెబ్బ శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌ను తీవ్రంగా కలచివేసింది; ఆమె చేతుల్లో ఉన్న పసిబిడ్డ ఇచ్చే ఓదార్పు కూడా ఆమె గుండెలోని బాధను తగ్గించలేకపోయింది. మృత్యువు తననే వెంటాడుతోందని ఆమెకు అనిపించింది. ఆమె రాసిన ఒక లేఖలో ఇలా అంటుంది:

“నా జీవిత ప్రయాణమంతా సమాధులతోనే నిండిపోతుందేమోనని నాకు తరచుగా అనిపిస్తోంది…”

అది ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ ఆంగ్ల ముద్రణ యొక్క మొదటి సంపుటి. ఇది ఒక క్షణం పాటు సంతోషాన్నిచ్చింది; కానీ ఆ తర్వాత, ఆ వ్యక్తి గంటసేపు నిరంతరాయంగా చదువుతున్నప్పుడు ఒక్కసారి కూడా నవ్వలేదని, కనీసం చిరునవ్వు కూడా నవ్వలేదని అతనికి గుర్తొచ్చింది. ఇంగ్లీషు వారికి హాస్యం తెలియదని తాను విన్నది క్లెమెన్స్‌కు గుర్తుకు వచ్చింది. ఇది దానికి సరైన ఉదాహరణేనా, మరియు ఆ వ్యక్తి తాను చదువుతున్న ప్రతి పదాన్ని నిజంగా శ్రద్ధగా తీసుకుంటున్నాడా అని అతను ఆశ్చర్యపోయాడు. తన తోటి ప్రయాణికుడి వైపు చూడటం వల్ల క్లెమెన్స్ ఇక పరిసరాలను చూడలేకపోయాడు; ఆ ఇనుప గంభీరతను ఛేదించే పేరా కోసం అతను ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాడు. అది రాలేదు. లండన్‌కు మిగిలిన ప్రయాణమంతా ఆ కంపార్ట్‌మెంట్‌లోని వాతావరణం విషాదంతో నిండి బరువెక్కింది.

అమెరికన్లకు ఎప్పుడూ ఇష్టమైన లాంగ్‌హామ్ హోటల్‌కు అతను కారు నడిపి, అక్కడ సర్దుకుని, తన ప్రచురణకర్తలను కలవడానికి వెళ్ళాడు. రౌట్‌లెడ్జ్‌లు తమ ప్రచురణ సంస్థలో పై అంతస్తులోని ఒక ప్రైవేట్ గదిలో మధ్యాహ్న భోజనానికి కూర్చోబోతుండగా అతను చూశాడు. అతను వారితో కలిశాడు, మరియు సాయంత్రం వరకు ఆ బల్ల వద్ద నుండి ఒక్క ప్రాణి కూడా కదలలేదు. రౌట్లెడ్జ్ కుటుంబం అంతకుముందు మార్క్ ట్వైన్ మాట్లాడటం ఎన్నడూ వినలేదు, కనీసం కొంచెమైనా ఆయనను పోలిన వ్యక్తి మాట్లాడటం కూడా ఎన్నడూ వినలేదు. ఆ మధ్యాహ్నం అంతా రకరకాల పానీయాలు, ఆహార పదార్థాలు వడ్డించబడ్డాయి, అవి వస్తూ పోతూ ఉన్నాయి. ఆ అద్భుతమైన వ్యక్తి మాట్లాడుతూనే ఉండగా, వారు వింటూ, ఆనందిస్తూ, అమెరికాలో అలాంటి వారు ఇంకా ఎవరైనా ఉన్నారా అని ఆశ్చర్యపోయారు. కొంతసేపటికి భోజనం వడ్డించబడింది; ఆ తర్వాత చాలా సేపటికి, అతన్ని అక్కడ ఉంచడానికి ఇంకే కారణం లేకపోవడంతో, వారు అతన్ని సావేజ్ క్లబ్‌కు తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ మరికొన్ని పానీయాలు, ఆహార పదార్థాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. ఏదో సుదూర, అపరిచిత నక్షత్రం నుండి వచ్చిన జీవిలా ఈ కొత్తగా వచ్చిన వ్యక్తికి స్వాగతం పలకడానికి వారి తెగలన్నీ సమావేశమయ్యాయి.

అక్కడ యువ టామ్ హుడ్, హ్యారీ లీ, లివింగ్‌స్టన్‌ను కనుగొని అప్పుడే తిరిగి వచ్చిన అన్వేషకుడు స్టాన్లీ, హెన్రీ ఇర్వింగ్, ఇంకా ఎందరో ఉన్నారు. ఆ పేర్ల యజమానులందరూ ఇప్పుడు మరణించినప్పటికీ, వారి పేర్లు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. వారి నవ్వులు, వారి స్నేహభావం మనం గతం అని పిలిచే ఆ అగోచరమైన వస్త్రంలో ఒక భాగం మాత్రమే.’—[క్లెమెన్స్‌కు స్టాన్లీ మొదట ఒక వార్తాపత్రిక విలేకరిగా తెలుసు.] స్టాన్లీ పేరు ప్రస్తావనకు వచ్చిన ఒక సంభాషణలో ఆయన ఒకసారి ఇలా అన్నారు, “సెయింట్ లూయిస్‌లో నేను ఇచ్చిన ఒక ఉపన్యాసం గురించి ఆయన నివేదించినప్పుడు నేను అతన్ని మొదటిసారి కలిశాను.”

LXXXVI. ఇంగ్లాండ్

ఆ రాత్రి నుండి మార్క్ ట్వైన్ ఇంగ్లాండ్‌లో గడిపిన కాలాన్ని విచారకరమైనదిగా సరిగ్గా చెప్పలేము.

రౌట్‌లెడ్జ్, హుడ్, లీ, మరియు నిజానికి, లండన్‌లోని సాహిత్య ప్రపంచమంతా అతనికి మంచి సమయం గడపాలని నిశ్చయించుకున్నారు. వారికి తోచిన ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలన్నిటినీ అతని వద్దకు తీసుకువెళ్లారు; చూడటానికి ఏమున్నా అతను చూశాడు. అతను లేకుండా విందులు, సత్కారాలు, మరియు సమావేశాలు పూర్తికావు. వైట్ ఫ్రైయర్స్ క్లబ్ మరియు ఇతరులు అతని గౌరవార్థం విందులు ఇచ్చారు. అతను ఆ రోజు సంచలనంగా మారాడు. ఈ సందర్భాలలో అతను మాట్లాడటానికి లేచినప్పుడు, అతనికి ఉత్సాహభరితమైన కేకలతో స్వాగతం లభించింది. అతను చెప్పిన ప్రతిదానికీ వారు ఆసక్తిగా చప్పట్లు కొట్టారు—కొన్నిసార్లు, అమెరికన్ హాస్యం తమకు అర్థం కాదేమోనన్న భయంతో మరీ ఎక్కువగా చప్పట్లు కొట్టారు. ఇతర వక్తలు అతని ప్రతిస్పందనలను రెచ్చగొట్టడానికి అతన్ని ఎగతాళి చేయడంలో ఆనందించారు. ఒక వక్త, అతను పత్తి గొడుగును వెంట తీసుకువెళ్లే అమెరికన్ అలవాటు గురించి హాస్యంగా ప్రస్తావించినప్పుడు, “ఒక ఆంగ్లేయుడు దొంగిలించని ఏకైక గొడుగు పత్తి గొడుగు మాత్రమే కాబట్టి నేను ఈ ఆచారాన్ని పాటిస్తాను” అని అతను ఇచ్చిన సమాధానం, మరుసటి రోజు ఇంగ్లాండ్ అంతటా వ్యాపించింది మరియు స్విఫ్ట్ కాలం తర్వాత వచ్చిన అత్యుత్తమ చమత్కార ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది.

లండన్‌లోని మహనీయులచే అతను అకస్మాత్తుగా మరియు సంపూర్ణంగా అంగీకరించబడటం అతన్ని ముంచివేసి, భయపెట్టి, పిరికివాడిని చేసింది. జోక్విన్ మిల్లర్ ఇలా రాశారు:

కాలం అప్పటికే అతని నుదుటిపై తెల్లని పువ్వులతో ముసిముసిగా సరసాలాడుతున్నప్పటికీ, అతను ఒక అమ్మాయిలా సిగ్గుపడ్డాడు; అతని చేయి పట్టుకోవాలనుకున్న పండితులను, మహనీయులను కలవడానికి అతన్ని ఒప్పించడం చాలా కష్టమైంది.

అతని హోటల్‌కు చాలామంది అతన్ని కలవడానికి వచ్చారు, వారిలో చార్లెస్ రీడ్ మరియు కానన్ కింగ్స్లీ కూడా ఉన్నారు. కింగ్స్లీ రెండుసార్లు వచ్చి అతన్ని కనుగొనలేకపోయాడు; ఆ తర్వాత అపాయింట్‌మెంట్ కోరుతూ లేఖ రాశాడు. రీడ్ ఒక నవల కోసం అతని సహాయాన్ని కోరాడు. నిజానికి, ఇంగ్లాండ్‌లోనే మార్క్ ట్వైన్ తాను తన న్యాయమైన వారసత్వాన్ని పొందానని మొదటిసారిగా భావించాడు. అమెరికాలో అతని గురించి ఎన్ని సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇంగ్లాండ్‌లో మాత్రం ఎటువంటి సందేహం లేదు. హోవెల్స్ ఇలా అంటారు:

ఇంగ్లాండ్‌లో హోదా, ఫ్యాషన్, మరియు సంస్కృతి అతన్ని చూసి ఆనందించాయి. లార్డ్ మేయర్లు,

లార్డ్ చీఫ్ జస్టిస్‌లు, మరియు అనేక రకాల ప్రముఖులు అతనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చేవారు;

గ్రామీణ గృహాలలో అతనికి ఆదరణ ఉండేది,  అతని సాహసోపేతమైన ప్రతిభ మన దేశంలోని మిగిలిన వారిని తృణీకరించిన పత్రికల అభిమానాన్ని

ఆకర్షించింది. మార్క్ ట్వైన్ మొదటిసారి ఇంగ్లాండ్‌ను సందర్శించిన తర్వాత, అక్కడి అమెరికన్లు తమ గొప్ప రాజనీతిజ్ఞులు, రచయితలు మొదలైన వారి గురించి ప్రస్తావించినప్పుడు, సహజంగానే సెవార్డ్, వెబ్‌స్టర్, లోవెల్ లేదా హోమ్స్ పేర్లను చెప్పేవారు. అప్పుడు ఇంగ్లీషు వారి వ్యాఖ్య ఇలా ఉండేది: “వాళ్ళ సంగతి వదిలేయండి. మేము పదుల సంఖ్యలో విద్యావంతులైన సెవార్డ్‌లను, వందల సంఖ్యలో లోవెల్, హోమ్స్ వంటి సంస్కారవంతమైన హాస్యకారులను తయారు చేయగలం. మాకు లింకన్, ఆర్టెమస్ వార్డ్, మార్క్ ట్వైన్ గురించి చెప్పండి. వీళ్ళతో మేము సరిపోలలేము; వాళ్ళు మాకు ఆసక్తిని కలిగిస్తారు.” మరియు అది నిజమే. చరిత్ర కూడా వారితో సరిపోలలేదు, ఎందుకంటే వారు అద్వితీయులు.

కాలక్రమేణా క్లెమెన్స్ ఈ విజయం యొక్క పూర్తి అర్థాన్ని గ్రహించి, తన స్వదేశంలోని వారికి కొద్దిగానైనా ఆనందాన్ని పంచకుండా ఉండి ఉంటే, అతను మానవాతీతుడై ఉండేవాడు. అంతకంటే గొప్ప వ్యక్తి మరొకరు జీవించలేదు.

అయితే మార్క్ ట్వైన్ అభిప్రాయాలలో సమూలమైన మార్పు వచ్చింది; తన పాత వైఖరులను లేదా గతంలో తాను కలిగి ఉన్న భిన్నమైన అభిప్రాయాలను ఆయన పూర్తిగా విస్మరించారు. ఒక సాయంత్రం లండన్‌లోని ఒక సమావేశంలో, హింగ్‌స్టన్ చేయి చాచి క్లెమెన్స్‌ను పలకరించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ క్లెమెన్స్ ఆ చేతిని గమనించలేదు లేదా హింగ్‌స్టన్‌ను గుర్తుపట్టలేదు. తర్వాతి కాలంలో ఈ సంఘటన గురించి ఆయన మనస్సాక్షి ఎంతో బాధపడింది. పశ్చాత్తాపం, సిగ్గుతోనే ఆయన దానిని గుర్తుచేసుకునేవారు. ఒకసారి, తన వృద్ధాప్యంలో, ఆయన దీని గురించి తీవ్ర విచారంతో మాట్లాడారు.

LXXXVII. ఎప్పటికీ రాయబడని పుస్తకం

ఇంగ్లాండ్ గురించి ఆయన ఎంతో శ్రద్ధగా సిద్ధం చేసుకున్న పుస్తకం ఎప్పటికీ రాయబడలేదు. వందలాది పేజీలు నింపబడ్డాయి, వాటి నకళ్లు ఒలివియా క్లెమెన్స్ వినోదం కోసం ఇంటికి పంపబడ్డాయి, కానీ ఆ నోట్స్ పూర్తి కాలేదు మరియు అసలు పుస్తక రచన ఎప్పుడూ ప్రారంభం కాలేదు. ఒక కారణం ఏమిటంటే లండన్‌లో సామాజిక కార్యక్రమాలు, పరిచయాలు ఎక్కువగా ఉండేవి; అంతేకాకుండా, చాలా మంది వ్యక్తుల గురించి ప్రస్తావించకుండా ఇంగ్లాండ్ గురించి ఆసక్తికరంగా రాయడం సాధ్యం కాదని ఆయన గ్రహించారు. అలా రాస్తే, తనను ఆదరించి తమ ఇళ్లలోకి ఆహ్వానించిన వారిని నొప్పించే ప్రమాదం ఉండేది. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, ఆయన చాలా గంభీరంగా రాయాల్సి వచ్చేది లేదా అసలు రాయకుండా ఉండాల్సి వచ్చేది.

ఆయన తన గమనికలను (మెమోరాండా) చాలా శ్రద్ధగా రాయడం ప్రారంభించారు; ఒకవేళ ఆ పుస్తకం పూర్తయి ఉంటే, ఆయన రాసిన ఇతర రచనల మాదిరిగానే అది ఎంతో ఆకర్షణీయంగా మరియు విలువైనదిగా ఉండేది. పాఠకులకు అందులోని కొన్ని అంశాలు ఖచ్చితంగా ఆసక్తికరంగా అనిపిస్తాయి. ఆయన అక్కడ గడిపిన ప్రారంభ వారాల్లోని దైనందిన పరిశీలనలకు ఉదాహరణలుగా మరియు ఆయన ఉద్దేశాన్ని తెలియజేయడానికి ఇక్కడ కొన్ని అంశాలు ఇవ్వబడ్డాయి:

ఒక ప్రవాసి (AN EXPATRIATE)

ఒక అమెరికన్ దొంగ తన దేశం నుండి పారిపోయి ఇంగ్లాండ్‌లో ఆశ్రయం పొందాడు.

అతను లండన్ వాసుల తరహాలో దుస్తులు ధరించాడు, లండన్ ఉచ్చారణలోని

విశేషాలను తన మాటల్లో అలవర్చుకున్నాడు మరియు స్థానికుడిగా

చలామణి అవ్వడానికి అన్ని విధాలా ప్రయత్నించాడు. కానీ అతను రెండు

పెద్ద తప్పులు చేశాడు: అతను లాంగ్‌హామ్ హోటల్‌లో బస చేశాడు,

మరియు అతను చేసిన మొదటి పర్యటన స్ట్రాట్‌ఫోర్డ్-ఆన్-ఏవాన్ మరియు

షేక్‌స్పియర్ సమాధిని సందర్శించడం. ఈ పనులు అతని జాతీయతను బయటపెట్టాయి.

స్టాన్లీ మరియు రాణి (STANLEY AND THE QUEEN)

ఒక పాలకుడికి ఉండే అధికారం ఎలాంటిదో చూడండి! నేను రెండు వారాల క్రితం

ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు, వార్తాపత్రికలు మరియు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు

పాపం స్టాన్లీని ఉప్పు, సాస్ లేకుండానే నమిలి మింగేసేంత తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ ఉన్నారు. రాణి ఇలా అంటుంది: “నాలుగు వందల మైళ్లు ప్రయాణించి స్కాట్లాండ్‌కు రండి, పదిహేను నిమిషాలు నా భోజన బల్ల వద్ద కూర్చోండి”; దీని అర్థం ఏమిటంటే, “మహాశయులారా, ఈ వ్యక్తి పట్ల నాకు నమ్మకం ఉంది, ఇతడిని నా రక్షణలోకి తీసుకుంటున్నాను” అని చెప్పడమే; ఆ తర్వాత ఇక ఎటువంటి వ్యతిరేక స్వరమూ వినిపించదు.

బ్రిటిష్ మ్యూజియం వద్ద

అదెంత అద్భుతమైన ప్రదేశం!

ఏదైనా విచిత్రమైన లేదా అరుదైన వస్తువు గురించి ప్రస్తావించండి—ఎక్కడో చదివారు కానీ ఎప్పుడూ కళ్లారా చూడని వస్తువు ఏదైనా సరే—వారు మీకు డజను రకాలను చూపిస్తారు! ఆ వస్తువుకు సంబంధించిన అన్ని రకాలను వారు మీకు చూపిస్తారు!

ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లు, అస్సిరియన్లు, ఎట్రస్కాన్లు, గ్రీకులు, బ్రిటన్లు—అంటే నిజానికి విస్మరించబడిన యుగాలకు చెందిన ప్రజలందరూ—ధరించిన, సున్నితమైన పనితనంతో కూడిన రత్నఖచిత బంగారు హారాలను వారు మీకు చూపిస్తారు. ప్రస్తుతం జీవిస్తున్న లేదా గతంలో జీవించిన అన్ని తెగలు మరియు ప్రజల ఆభరణాలను వారు మీకు చూపిస్తారు. ఆ తర్వాత, మరణానంతరం క్రోమ్‌వెల్ ముఖం నుండి తయారు చేసిన అచ్చును (కాస్ట్) చూపిస్తారు; ఆపై జెర్క్సెస్ (Xerxes) భస్మాన్ని ఒకప్పుడు భద్రపరిచిన ఆ పురాతన పాత్రను చూపిస్తారు.

బ్రిటిష్ మ్యూజియం పట్ల నాకు ఎంతో కృతజ్ఞతాభావం ఉంది. ఎవరూ నన్ను వచ్చి విసిగించరు—ఎవరూ నన్ను తోయరు—ఈ భారీ గోపురం కింద నాకు కావలసినంత స్థలం, వెలుతురు ఉంటాయి—అంతరాయం కలిగించే శబ్దాలు ఉండవు—ప్రపంచంలో ముద్రించబడిన దాదాపు ఏ పుస్తక ప్రతినైనా నాకు అందించడానికి సిద్ధంగా మనుషులు ఉంటారు—ఒకవేళ ఆ గొప్ప భవనంలోని పొడవైన కారిడార్లు, గ్యాలరీలలో తిరగాలని నేను అనుకుంటే, భూమికి మరియు అన్ని యుగాలకు సంబంధించిన రహస్యాలు నా కళ్ల ముందు ఆవిష్కృతమవుతాయి. బ్రిటిష్ మ్యూజియం పట్ల నా కృతజ్ఞతను మాటల్లో చెప్పలేను—నా దగ్గర ఉన్నవన్నీ చిన్న చిన్న, బలహీనమైన పదాలే అనిపిస్తోంది.

రాత్రివేళ వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బే

అప్పటికే రాత్రి పదకొండు దాటింది, నేను పడుకోవడానికి సిద్ధమవుతున్నాను. కానీ నా స్నేహితుడు విచిత్ర స్వభావం కలవాడైనప్పటికీ ఎంతో నమ్మదగినవాడు, కాబట్టి అతని “యాత్ర”లో ఏదో ముఖ్యమైన విషయం ఉందనే విషయంలో నాకేమాత్రం సందేహం కలగలేదు. నేను మళ్లీ నా కోటు, బూట్లు వేసుకున్నాను, మేము బయలుదేరాము.

“అది ఎక్కడ ఉంది? మనం ఎక్కడికి వెళ్తున్నాం?”

“ఆందోళన చెందకు. నువ్వే చూస్తావుగా.”

అతను మాట్లాడే మూడ్‌లో లేడు. కాబట్టి ఇది ఏదో చాలా ముఖ్యమైన విషయం అని నేను భావించాను. నిమిషాలు గడుస్తున్న కొద్దీ నాలో కుతూహలం పెరిగింది, కానీ నేను దానిని బయటపడనీయకుండా ధైర్యంగా అణచిపెట్టుకున్నాను. మేము ఆ పొడవైన వీధిలో వేగంగా దూసుకుపోతుండగా, నేను దీపాలను, సంకేతాలను, సంఖ్యలను గమనించాను. లండన్‌లో, పగలైనా రాత్రైనా, నేను ఎప్పుడూ దారి తప్పిపోతాను. వాతావరణం చాలా చల్లగా, దాదాపు నిర్జనంగా ఉంది. చలికాలం తీవ్రంగా ఉన్నట్లుగా ప్రజలు ఉధృతమైన గాలులకు ఆనుకుని నిలబడ్డారు. జనం క్రమంగా పలుచబడసాగారు, శబ్దాలు మసకబారి, చాలా దూరంగా వినిపిస్తున్నట్లు అనిపించాయి. ఆకాశం మేఘావృతమై, భయపెట్టేలా ఉంది. మేము ముందుకు సాగుతూనే ఉన్నాము, ఇంకా సాగుతూనే ఉన్నాము, చివరికి మనం ఎప్పుడైనా ఆగుతామా అని నాకు సందేహం కలిగింది. చివరకు మేము ఒక విశాలమైన వంతెనను, ఒక పెద్ద భవనాన్ని దాటి, వెంటనే ఒక ద్వారం గుండా ప్రవేశించి, ఒక రకమైన సొరంగం గుండా వెళ్ళి, ఒక గొప్ప కట్టడం యొక్క నల్లని ఆకృతులతో చుట్టుముట్టబడిన ప్రాంగణంలో ఆగాము. అప్పుడు మేము…

మిస్టర్ రైట్ తన లాంతరు వెలుతురును ముందు ఒక వస్తువుపైనా, ఆ తర్వాత మరొక దానిపైనా ప్రసరింపజేస్తూ, ఆ విశిష్టమైన అబ్బీ (మఠం)లో ఏదీ కూడా తన దృష్టిలో అల్పమైనది గానీ, ఆసక్తి లేనిది గానీ కాదని తెలిపేలా నిరంతరం వివరిస్తూ వచ్చారు. సూపరింటెండెంట్‌గా బాధ్యతాయుతమైన పదవిలో ఉన్న ఆయనకు, ఆ భారీ కట్టడంలోని ప్రతి మూలమూ తన దైనందిన విధుల్లో భాగంగా సుపరిచితమే. అక్కడక్కడా కాంతి కిరణాలను ప్రసరింపజేస్తూ, ఆయన ఇలా అనేవారు:

“ఈ అబ్బే (మఠం) ఎత్తును గమనించండి—పైకప్పు అడుగుభాగం వరకు నూట మూడు అడుగులు ఉంటుంది; మొన్ననే నేను స్వయంగా కొలిచాను. ఈ స్తంభం అడుగుభాగాన్ని చూడండి—చాలా పురాతనమైనది, వందల ఏళ్ల నాటిది—ఆ కాలంలో నిర్మాణాలు ఎంత అద్భుతంగా చేసేవారో కదా! గమనించండి—ప్రతి రాయిని అడ్డంగా (క్షితిజ సమాంతరంగా) అమర్చారు; అంటే, ప్రకృతి ఆ రాయిని రాతి గనిలో ఎలా ఉంచిందో అలాగే అమర్చారు, అంచు మీద నిలబెట్టలేదు; ఈ రోజుల్లో కొందరు వాటిని అంచు మీద నిలబెట్టి, అవి ఎందుకు పగులుతున్నాయో, పొరలు పొరలుగా ఎందుకు ఊడిపోతున్నాయో అని ఆశ్చర్యపోతుంటారు. వాస్తుశిల్పులు ప్రకృతికి ఏమీ నేర్పించలేరు. ఈ చాపను పక్కకు జరుపుతాను—నేల భాగాన్ని (పేవ్‌మెంట్‌ను) కాపాడటానికి దీన్ని ఇక్కడ ఉంచారు; ఇదిగో, ఇక్కడ ఏడు వందల ఏళ్ల నాటి నేల భాగం ఉంది; అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న రంగుల మొజాయిక్ ముక్కలను చూస్తే, కాలం మరియు అపవిత్రం చేసే అనాలోచిత వ్యక్తులు దానిని పాడుచేయకముందు అది ఎంత అందంగా ఉండేదో మీకు అర్థమవుతుంది. అక్కడ, అంచు వెంబడి ఒకప్పుడు ఒక శాసనం ఉండేది—ఆ వృత్తాన్ని గమనించండి—అక్కడ నుండి తొలగించబడిన అలంకరణల ఆధారంగా మీరు దానిని గుర్తించవచ్చు—ఇక్కడ ఒక ‘A’ ఉంది, అక్కడ ఒక ‘O’ ఉంది, ఆ పక్కన మరొక ‘A’ ఉంది—అన్నీ అందమైన పాత ఆంగ్ల పెద్ద అక్షరాలు (capital letters); ఆ శాసనం ఏమిటో చెప్పలేము—ఇప్పుడు ఎటువంటి రికార్డు లేదు. ఇప్పుడు దయచేసి ఈ దిశగా రండి. అక్కడ సాక్సన్ రాజు సీబర్ట్ సమాధి ఉంది—అబ్బేలో ఉన్నవాటన్నింటిలో ఇదే అత్యంత పురాతనమైనది; సీబర్ట్ 616లో మరణించాడు—[క్లెమెన్స్ బహుశా పేరును తప్పుగా అర్థం చేసుకుని ఉంటారు. 616లో మరణించింది ఎథెల్‌బర్ట్. రచయితకు అందుబాటులో ఉన్న ఏ సాక్సన్ చారిత్రక రికార్డులలోనూ సీబర్ట్ పేరు కనిపించదు.]—అంటే అది దాదాపు వెయ్యిన్నర వందల యాభై ఏళ్ల క్రితం మాట—ఒక్కసారి ఆలోచించండి! వెయ్యిన్నర వందల యాభై ఏళ్లు! ఇక అక్కడ చివరిది—చార్లెస్ డికెన్స్ సమాధి—నేల మీద, రాతి పలకపై ఇత్తడి అక్షరాలతో ఉంటుంది—ఈనాటికీ ప్రజలు అక్కడికి వచ్చి పూలు ఉంచుతుంటారు… అక్కడ గ్యారిక్ సమాధి ఉంది; అలాగే అడిసన్, థాకరేల విగ్రహాలు (ఛాతీ వరకు ఉండే శిల్పాలు) ఉన్నాయి—మకావులే కూడా అక్కడే విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. డికెన్స్ మరియు గ్యారిక్‌లకు దగ్గరగా షెరిడాన్ మరియు డాక్టర్ జాన్సన్ సమాధులు ఉన్నాయి—ఇక్కడ వృద్ధ పార్ (Old Parr) సమాధి ఉంది….

“ఆ రాయి అక్కడ కవి కాంప్‌బెల్ సమాధి ఉంది. ఇక్కడ మీకు బాగా తెలిసిన పేర్లు ఉన్నాయి—మిల్టన్, ఎలిజీ రాసిన గ్రే, హుడిబ్రాస్ రాసిన బట్లర్; ఇంకా ఎడ్మండ్ స్పెన్సర్, బెన్ జాన్సన్—ఆ అబ్బే అంతటా ఆయనకు సంబంధించిన మూడు శిలాఫలకాలు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి, వాటన్నిటిపైనా ‘ఓ, అరుదైన బెన్ జాన్సన్’ అని చెక్కబడి ఉంది. మీరు ఇప్పుడే వాటిలో ఒకదానిపై నిలబడి ఉన్నారు. ఆయనను నిలబెట్టి సమాధి చేశారు. దీనిని వివరించే ఒక కథనం ఇక్కడ ఉండేది. ఆ కథనం ప్రకారం, ఆయన అబ్బేలో సమాధి చేయమని అడగడానికి ధైర్యం చేయలేకపోయాడు,

కాబట్టి ఆయన కింగ్ జేమ్స్‌ను తనకు బహుమతిగా పద్దెనిమిది అంగుళాల ఇంగ్లీష్ భూమిని ఇస్తావా అని అడిగాడు, దానికి రాజు ‘సరే’ అని చెప్పి,

అది ఎక్కడ కావాలో అడిగాడు, దానికి అతను వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బేలో అని చెప్పాడు.

సరే, రాజు తన మాట వెనక్కి తీసుకోలేదు, అందుకే ఆయనను అక్కడే నిలబెట్టారు,

నిజమే—నిలువుగా నిలబెట్టి సమాధి చేశారు.”

ఇలాంటి వివరాలు మరిన్ని లేనందుకు, మరియు ఆ పుస్తకం అసలు రాయబడనందుకు పాఠకులు విచారించవచ్చు. అతను ఆ ప్రాజెక్టును ఎప్పుడు వదులుకున్నాడో ఎక్కడా నమోదు కాలేదు. లండన్‌లో ఉపన్యాసం ఇవ్వమని అతన్ని ప్రోత్సహించారు, కానీ అతను నిరాకరించాడు. సెప్టెంబరులో, అతను శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

అందరూ ఉపన్యాసం, ఉపన్యాసం, ఉపన్యాసం అంటున్నారు, కానీ నాకు దానిని చేసే ఆలోచన అస్సలు లేదు; కచ్చితంగా ఇప్పుడైతే లేదు. డికెన్స్‌ను అమెరికాకు తీసుకెళ్లిన మిస్టర్ డాల్బీ, రేపు వ్యాపార విషయాలు మాట్లాడటానికి వస్తున్నారు, కానీ నేను ఇక్కడ మాట్లాడటానికి పనికిరానని అతనికి ముందే ఒకసారి కబురు పంపాను; ఎందుకంటే నాకు తీరిక సమయం లేదు. ఇక్కడ చాలా సామాజిక కార్యక్రమాలు ఉంటాయి; నేను పనిని అంత వేగంగా పూర్తి చేయలేకపోతున్నాను.

అక్టోబరులో, తనకు ఇంటి మీద విపరీతమైన బెంగగా ఉందని ప్రకటించాడు, మరియు శ్రీమతి క్లెమెన్స్, సూసీ వెంటనే లండన్‌లో తనతో చేరాలని ప్రతిపాదించాడు, ఒకవేళ ఆమె శీతాకాలానికి తనను ఇంటికి రమ్మని, వసంతకాలంలో వారందరూ లండన్‌కు తిరిగి వెళ్లాలని కోరుకుంటే తప్ప. కాబట్టి ఆ పుస్తకాన్ని అప్పుడు వదిలిపెట్టలేదని భావించవచ్చు. తన పర్యటన ఏమాత్రం ముగిసిపోలేదని అతను భావించాడు; వాస్తవానికి అది అప్పుడే మొదలైందని, కానీ తాను అత్యంతగా ప్రేమించేవారు దానిని తనతో పంచుకోవాలని అతను కోరుకున్నాడు. నవంబరులో, అతను తన తల్లికి మరియు సోదరికి ఇలా రాశాడు:

నేను ఒక పుస్తకం కోసం నోట్స్ తీసుకోవడానికి ఇక్కడికి వచ్చాను, కానీ విందులకు హాజరవడం మరియు ప్రసంగాలు చేయడం తప్ప పెద్దగా ఏమీ చేయలేదు. నేను చాలా ఆనందంగా గడిపాను, మరియు ఈ ఆంగ్లేయుల నుండి దూరంగా వెళ్ళడానికి నాకు ఇష్టం లేదు; వారు ఒక అపరిచితుడిని పూర్తిగా తమ సొంత ఇంట్లో ఉన్నట్లుగా భావించేలా చేస్తారు, మరియు వారు ఎంత తేలికగా నవ్వుతారంటే, ఇక్కడ విందు తర్వాత ప్రసంగాలు చేయడం ఒక సౌకర్యంగా ఉంటుంది. నేను వందలాది మంది స్నేహితులను సంపాదించుకున్నాను; మరియు నిన్న రాత్రి, కొత్త గిల్డ్ హాల్ లైబ్రరీ మరియు మ్యూజియం ప్రారంభోత్సవంలో ఉన్న తోపులాటలో, అడుగడుగునా ఒక పరిచయస్తుడిని కలవడం నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది.

ఇంగ్లాండ్‌పై అతని అభిప్రాయాలన్నీ సంతోషకరమైనవే. అతను అప్పుడప్పుడు కొన్ని బ్రిటిష్ సంస్థలపై—లండన్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు మరియు విశేషాలపై—సున్నితమైన వ్యంగ్యాన్ని ప్రదర్శించగలడు, ఉదాహరణకు సావేజ్ క్లబ్‌లో అతని ప్రసంగంలో,—[సెప్టెంబర్ 28, 1872. ఇది బహుశా అత్యంత ప్రభావవంతమైనది.

వారి ప్రజా విందుల ఆచారాలు, ప్రతి అధికారిక కార్యక్రమంలోని లాంఛనాలు, మరియు వేలాది మంది ప్రముఖుల వస్త్రధారణ, హెప్టార్కీ పతనమైనప్పటి నుండి ఇంగ్లాండ్‌పై తమ మందకొడి దశాబ్దాలను నెమ్మదిగా ఈడ్చుకుంటూ వచ్చిన అన్ని శతాబ్దాల ప్రసంగాలను మరియు ఆచార వ్యవహారాలను తెలియజేస్తాయి.

మీలో మిగిలిన వారిని ఇక్కడికి తీసుకురాగలిగితే, నేను ఇక్కడే నివసించడానికి చాలా ఇష్టపడతాను.

అతను నవంబర్ 12న, అందరి కోసం క్రిస్మస్ బహుమతులు; నగలు, బొచ్చు, లేసులు; అలాగే తన పేరునే పెట్టుకున్న సామ్ మోఫెట్ కోసం ఒక పనికొచ్చే ఆవిరి యంత్రంతో నిండిన బటావియా నౌకలో ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. అట్లాంటిక్ మధ్యలో బటావియా ఒక హరికేన్‌లో చిక్కుకుని, ఉధృతమైన అలల వల్ల తీవ్రంగా దెబ్బతిని, తన మార్గం నుండి చాలా దూరం కొట్టుకుపోయింది. మొత్తమ్మీద అది ఒక అదృష్టకరమైన సంఘటన, ఎందుకంటే అది నీటితో నిండిన ఒక కలప పడవను ఢీకొట్టింది. అది పూర్తిగా ధ్వంసమై, దాని తాడులను పట్టుకుని వేలాడుతున్న తొమ్మిది మంది నావికులతో ప్రాణాలతో బయటపడింది. ఆ భయంకరమైన గాలుల మధ్యలో ఒక లైఫ్‌బోట్‌ను ప్రయోగించి, ప్రాణాలు కోల్పోతున్న వారిని రక్షించారు. క్లెమెన్స్ ఈ విషయంపై రాయల్ హ్యూమన్ సొసైటీ కోసం ఒక సవివరమైన నివేదికను తయారుచేశాడు. ఆ ధైర్యవంతులైన రక్షకులకు పతకాలు ప్రదానం చేయాలని అందులో కోరాడు. అతని తోటి ప్రయాణికులు సంతకం చేసిన ఆ పత్రం, ఆ వ్యక్తులకు సంపూర్ణ గుర్తింపును, విస్తృత కీర్తిని సంపాదించిపెట్టింది. ముగింపులో, ఆ రచయిత ఇలా అన్నాడు:

ఊహించినట్లుగానే, ఒక భయంకరమైన తుఫానులో, గొడుగు లేకుండా, డెక్ మీద నిలబడి, అన్నిటినీ గమనిస్తూ, అవి సరిగ్గా జరిగేలా చూస్తూ, కేరింతలు కొట్టడం ముఖ్యమనిపించినప్పుడల్లా అరుస్తూ, ఓడ ప్రమాదంలో చిక్కుకున్న ఈ తొమ్మిది మందిని రక్షించడంలో నేను ఏమైనా సహాయపడి ఉంటే, నాకు సంతోషంగా, సంతృప్తిగా ఉంది. నేను ఎలాంటి ప్రతిఫలాన్ని కోరడం లేదు. అవే పరిస్థితులలో నేను మళ్ళీ ఇదే పని చేస్తాను. కానీ నేను మనస్ఫూర్తిగా, హృదయపూర్వకంగా వేడుకునేది ఏమిటంటే, రాయల్ హ్యూమన్ సొసైటీ మా కెప్టెన్‌ను, మా లైఫ్-బోట్ సిబ్బందిని గుర్తుంచుకోవాలి. అలా వారిని గుర్తుంచుకోవడం ద్వారా, నాగరిక ప్రపంచమంతటా ఈ సొసైటీకి ఉన్న ఉన్నత గౌరవాన్ని, అభిమానాన్ని మరింత పెంచాలి.

బటావియా 1872 నవంబర్ 26న న్యూయార్క్ చేరుకుంది. మార్క్ ట్వైన్ మూడు నెలల పాటు దూరంగా ఉన్నారు, ఆ సమయంలో తన పని తనకు మరియు మానవాళికి ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉందో ఆయన కనీసం పాక్షికంగానైనా గ్రహించారు. అతను దూరంగా ఉన్న సమయంలో ఒక ఎన్నిక జరిగింది—ఆ ఎన్నిక అతనికి ఎంతో సంతృప్తినిచ్చింది. ఎందుకంటే, అది జనరల్ గ్రాంట్ రెండవసారి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికవడానికి మరియు హోరేస్ గ్రీలీ ఓటమికి దారితీసింది; గ్రీలీని అతను గౌరవించినప్పటికీ, అధ్యక్ష పదవికి తగిన వ్యక్తిగా మాత్రం భావించలేదు. గ్రీలీ ఘోర పరాజయంలో కీలక పాత్ర పోషించిన థామస్ నాస్ట్‌కు క్లెమెన్స్ ఇలా రాశాడు:

“నాస్ట్, మరెవరికంటే ఎక్కువగా నువ్వే గ్రాంట్ కోసం—అంటే నాగరికత మరియు పురోగతి కోసం—అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించావు. ఆ చిత్రాలు నిజంగా అద్భుతం. ఈ ఏడాది జరిగిన భారీ పరిణామాలలో తన పాత్ర పట్ల తల ఎత్తుకుని, నిజాయితీగా గర్వపడే హక్కు దేశంలో ఎవరికైనా ఉందంటే, అది నిస్సందేహంగా నీకే ఉంది. మేమంతా నిన్ను హృదయపూర్వకంగా గౌరవిస్తున్నాము మరియు నీ గురించి గర్వపడుతున్నాము.”

హోరేస్ గ్రీలీకి ఉన్న ప్రత్యేకమైన సామర్థ్యాలు మరియు విచిత్ర ప్రవర్తన అతనికి ఓటర్ల కంటే ఎక్కువ పేరుప్రతిష్టలను తెచ్చిపెట్టాయి. మార్క్ ట్వైన్ అతని గురించి ఒకసారి ఇలా అన్నాడు:

“అతను గొప్పవాడు, నిజాయితీపరుడు, దేశానికి మంచి సేవ చేశాడు మరియు దేశానికి గర్వకారణంగా నిలిచాడు. అతను మంచి స్వభావం కలవాడు, కానీ పనిలో ఉన్నప్పుడు ఎవరైనా విసిగిస్తే అపరిచితులతో కాస్త కఠినంగా లేదా అసహనంగా ప్రవర్తించేవాడు. అతను బూతులు మాట్లాడేవాడు, కానీ అది పెద్ద విషయం కాదు; మనలో అత్యుత్తమమైన వారిలో కూడా ఆ లక్షణం ఉంటుంది. నాకు అతనితో పెద్దగా పరిచయం లేదు, కేవలం యాదృచ్ఛికంగా ఒకసారి కలిశాను అంతే. నేను అతన్ని ఒక్కసారే కలిశాను. ‘ట్రిబ్యూన్’ కార్యాలయంలో అతన్ని కలిశాను, కానీ నిజానికి నేను అతన్ని కలవాలని అనుకోలేదు. నేను వైట్‌లా రీడ్ కోసం వెతుకుతూ పొరపాటున గ్రీలీ గదిలోకి వెళ్లాను. అతను తన డెస్క్ వద్ద ఒంటరిగా కూర్చుని రాసుకుంటున్నాడు, మేము కాసేపు మాట్లాడుకున్నాం—ఎక్కువ సేపు కాదు, కొద్దిసేపు మాత్రమే. నేను అతనిని క్షేమంగా ఉన్నారా అని అడిగాను, దానికి అతను ‘నీకు ఏం కావాలి?’ అని కటువుగా అడిగాడు. నాకు ఏం కావాలో అప్పటికి గుర్తుకు రాలేదు, దాంతో మళ్ళీ వస్తానని చెప్పి వచ్చేశాను. కానీ నేను మళ్ళీ వెళ్ళలేదు.”

క్లెమెన్స్ ఈ సంఘటనను ఎప్పుడూ ఒకేలా చెప్పేవాడు కాదు. కొన్నిసార్లు రీడ్ బదులు జాన్ హే కోసం వెతుకుతున్నట్లు చెప్పేవాడు, గ్రీలీతో జరిగిన సంభాషణ కూడా వేరుగా ఉండేది; కానీ బహుశా దాని వెనుక ఏదో ఒక వాస్తవం ఉండి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనా, ఆ సంఘటన అలా జరిగి ఉండవచ్చు మరియు అది వారిద్దరి స్వభావాలకు విరుద్ధంగా కూడా ఏమీ లేదు.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా  ప్రసాద్ –6-9-26-ఉయ్యూరు —

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.21వ భాగం.5.9.26.

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తి పతాక మార్క్ట్ ట్వైన్  జీవిత చరిత్ర -22

LXXXII. “రఫింగ్ ఇట్” రచన

మార్క్ ట్వైన్ ప్రచురించిన మూడవ పుస్తకం, అతను ‘బ్లిస్’ కోసం సిద్ధం చేస్తున్న వెస్ట్రన్ పుస్తకం కాదు. అది షెల్డన్ & కో. ప్రచురించిన ఒక చిన్న సంపుటి, దాని పేరు ‘మార్క్ ట్వైన్ ఆత్మకథ (బర్లెస్క్) మరియు మొదటి రొమాన్స్’. ఆ రొమాన్స్, 1870 ప్రారంభంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ప్రచురితమైన “ఆఫుల్, టెర్రిబుల్ మిడియవల్ రొమాన్స్”. ఆ బర్లెస్క్ ఆత్మకథ అంతకు ముందు ఎప్పుడూ ప్రచురితం కాలేదు. ఆ రెండూ కలిసి ఒక సన్నని చిన్న పుస్తకంగా తయారయ్యాయి. దాని సాహిత్యపరమైన అంశాలతో పాటు, దాని నిండా పూర్తి పేజీ నిండా సంబంధం లేని చిత్రాల శ్రేణి ఉండేది—అవి ఏరీ రైల్‌రోడ్ రింగ్ యొక్క కార్టూన్లు, “ది హౌస్ దట్ జాక్ బిల్ట్” యొక్క కొద్దిగా మార్పు చేసిన రూపానికి దృష్టాంతాలుగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆ “హౌస్” ఏరీ ప్రధాన కార్యాలయం, రింగ్ యొక్క మోసపూరిత పద్ధతులను వివరించడమే దాని ఉద్దేశ్యం. జే గౌల్డ్, జేమ్స్ ఫిస్క్, జూనియర్, జాన్ టి. హాఫ్‌మన్ మరియు ఆ బృందంలోని ఇతరుల ముఖాలు ప్రధానంగా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఏ కోణం నుండి చూసినా ఈ ప్రచురణ ముఖ్యమైనది కాదు. సాహిత్యపరమైన హాస్యానికి అరుదుగా ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది,  అది మార్క్ ట్వైన్ యొక్క ఉత్తమ భావప్రకటనా శైలికి చాలా దూరంగా ఉంది. ఒకటి రెండు సంవత్సరాల తరువాత అతను ఈ పుస్తకంలోని తప్పును గ్రహించి, చిత్రపటాలను కొని వాటిని నాశనం చేశాడు.

ఈలోగా, కొత్త వెస్ట్రన్ పుస్తకం నిలిచిపోయింది. మార్చిలో ఓరియన్‌కు అతను ఇలా రాశాడు:

నేను ఇంకా లివీకి రాత్రింబవళ్లు సపర్యలు చేస్తున్నాను. నేను దాదాపుగా అలసిపోయాను. మేము పది రోజుల తర్వాత ఎల్మిరాకు వెళ్తాము (అప్పుడు లివీ పరుపు మీద ప్రయాణించగలిగితే), మరియు నేను కాలిఫోర్నియా పుస్తకాన్ని పూర్తి చేసే వరకు, సుమారు మూడు నెలలు అక్కడే ఉంటాము. కానీ నేను అక్కడికి వెళ్ళగానే వెంటనే పని ప్రారంభించలేను; వారం రోజులు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, ఎందుకంటే నేను ముప్పై రోజుల భయంకరమైన ముట్టడిని ఎదుర్కొన్నాను.

త్వరలోనే కొంత రాతప్రతిని పంపుతానని అతను వాగ్దానం చేశాడు.

నాలుగైదు రోజులు ఆగండి, నేను కొన్ని అధ్యాయాలను సిద్ధం చేసి బ్లిస్‌కు పంపగలనేమో చూస్తాను….

నేను ఈ ఇంటిని  ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను అమ్మకానికి పెట్టాను,  మేము ఎల్మిరాకు వెళ్ళినప్పుడు ఇక్కడి నుండి శాశ్వతంగా వెళ్ళిపోతాము. పుస్తకం పూర్తయ్యే వరకు నేను కొత్త ఇంటిని ఎంచుకోను,

కానీ హార్ట్‌ఫోర్డే సరైన ప్రదేశం అవుతుందనడంలో మాకు పెద్దగా సందేహం లేదు.

కొనుగోలు ధరపై $10,000 నష్టపోయి, అతను ఏప్రిల్‌లో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లోని తన వాటాను విక్రయించాడు. శ్రీమతి క్లెమెన్స్ . పాప ప్రయాణించగలిగారు,  అతను ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా వారిని ఎల్మిరాలోని క్వారీ ఫామ్‌కు తీసుకువెళ్ళాడు.

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ సోదరి అయిన శ్రీమతి థియోడర్ క్రేన్ గారి ఇల్లు అయిన క్వారీ ఫామ్, ఒక అందమైన కొండ శిఖరం. విశాలమైన పచ్చని వాలుతో, అక్కడ నుండి మసకగా కనిపించే నగరం, చెముంగ్ నది,  దానికి ఆవల దూరంగా కొండలు కనిపిస్తాయి. ఒక సాయంత్రం అటుగా కారులో వెళ్తూ, గుర్రాలకు నీళ్ళు పెట్టడానికి ఆగిన శ్రీ మరియు శ్రీమతి లాంగ్డన్ దంపతులు, ఇది ఒక ఆహ్లాదకరమైన వేసవి విడిది అవుతుందని, సెలవు దినాల్లో కుటుంబాలు తమ ఇంటి పనులను కలిసి చేసుకోవచ్చని నిర్ణయించుకుని, దీనిని యాదృచ్ఛికంగా కొనుగోలు చేశారు. ఆ స్థలాన్ని మొదట కొనుగోలు చేసినప్పుడు, దానికి ఒక పేరు పెట్టడం గురించి వారు చర్చించుకున్నారు. వారు “గో-యాజ్-యు-ప్లీజ్ హాల్,” “క్రేన్స్ నెస్ట్” వంటి అనేక పేర్లను ప్రయత్నించి, చివరకు “రెస్ట్ అండ్ బీ థ్యాంక్‌ఫుల్” అనే పేరుకు అంగీకరించారు. కానీ ఇది దాని అధికారిక నామం మాత్రమే. ఇంటికి కొద్ది దూరంలో కొండపై ఒక పాడుబడిన క్వారీ ఉండటంతో, థామస్ కె. బీచర్ సూచించిన పేరు మరింత సహజంగా నోటికి వచ్చింది. ఆ ప్రదేశం క్వారీ ఫార్మ్‌గా మారింది, ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది.

క్లెమెన్స్, అతని భార్య హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోనే నివసించాలని పూర్తిగా నిశ్చయించుకున్నారు. వారిద్దరికీ ఆ ప్రదేశంపై ఒక అభిమానం ఏర్పడింది, క్లెమెన్స్‌కు ప్రధానంగా ట్విచెల్ కారణంగా. అయితే, వారిద్దరూ అక్కడి స్నేహపూర్వక సాహిత్య, సామాజిక వాతావరణం కోసం,  తమ కోసం ఎదురుచూస్తున్న స్వాగతం కోసం ఆరాటపడ్డారు. ఆ రోజుల్లో బఫెలో ఎలాగైతే ఒక సాహిత్యవేత్తకు నిలయంగా లేదో, హార్ట్‌ఫోర్డ్ సరిగ్గా అలాగే ఉండేది. అక్కడ ఒక ప్రముఖ రచయితల బృందం ఉండేది, వారిలో చాలామంది క్లెమెన్స్ దంపతులకు అప్పటికే తెలుసు. అంతేకాకుండా, మార్క్ ట్వైన్ పుస్తకాలకు బ్లిస్ ప్రచురణకర్తగా ఉండటంతో, వారి ప్రధాన వ్యాపార ప్రయోజనాలు కూడా అక్కడే ఉండేవి.

వారు వెళ్ళే సమయం విషయంలో వారి ప్రణాళికలు అంత ఖచ్చితంగా లేవు. వ్యవసాయ క్షేత్రంలో తన పని మెరుగ్గా సాగుతోందని, మరియు శ్రీమతి క్లెమెన్స్, సున్నితమైన బిడ్డ ఆరోగ్యం రోజురోజుకు మెరుగుపడుతోందని క్లెమెన్స్ గమనించాడు. వారు ఆ వేసవికాలం మొత్తం క్వారీ ఫార్మ్‌లోనే ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. రాబోయే సంవత్సరాలలో తమకు ఎంతో ప్రాముఖ్యతనివ్వబోయే ఆ అందమైన ప్రదేశంలో అది వారి మొదటి వేసవి.

నిజానికి, మరేదానికన్నా ఎక్కువగా జో గుడ్‌మనే ఆ కొత్త పుస్తకంలో ఒక నూతన ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాడు. రచయిత మనోస్థైర్యం పూర్తిగా సన్నగిల్లిన సమయంలోనే గుడ్‌మన్ వచ్చారు. “జో,” అతను అన్నాడు, “నా పని ఇక అయిపోయినట్టే అనిపిస్తోంది. నా రచనలు అస్సలు ముందుకు సాగడం లేదు, పైగా నేను రాస్తున్నవి ఏమాత్రం విలువైనవిగా అనిపించడం లేదు. ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ (The Innocents Abroad) స్థాయిని నేను మళ్లీ ఎప్పటికీ అందుకోలేనేమోనని భయంగా ఉంది. ఇదిగో, నేను రాసినవి ఇవే జో. వీటిని చదివి, నీ అభిప్రాయం కూడా అదేనా అని చెప్పు.”

గుడ్‌మ్యాన్ ఆ రాతప్రతిని తీసుకుని కుర్చీలో కూర్చున్నాడు, క్లెమెన్స్ ఒక టేబుల్ దగ్గరకు వెళ్లి ఏదో పని చేస్తున్నట్లు నటించాడు. గుడ్‌మ్యాన్ ఒక్కో పేజీని విశ్లేషణాత్మక దృష్టితో చదువుతూ, త్వరలోనే అందులో పూర్తిగా లీనమైపోయాడు. క్లెమెన్స్ అతన్ని రహస్యంగా గమనిస్తూ వచ్చాడు, కానీ ఇక ఆ ఉత్కంఠను భరించలేకపోయాడు. అప్పుడు అతను తన కలం కింద పడేసి ఇలా అన్నాడు:

“నాకు తెలుసు! నాకు తెలుసు! నేను రాస్తున్నదంతా చెత్తగానే ఉంది. నువ్వు ఇంతసేపూ ఒక్క చిరునవ్వు కూడా నవ్వకుండా చదువుతూ, నేను ఎంత మూర్ఖంగా తయారయ్యానో చూసి జాలిపడుతున్నావు. కానీ ఇందులో నా తప్పే పూర్తిగా లేదు. విధిని ఎదిరించే శక్తి నాకు లేదు. నేను ఒక హాస్యభరితమైన పుస్తకాన్ని రాయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను…”

పొలంలోని జీవితం వ్యవసాయ స్ఫూర్తిని అందించి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే క్లెమెన్స్ హోరేస్ గ్రీలీ వ్యవసాయం గురించి ఏదో రాశాడు, అలాగే ఆ దిశగా హెన్రీ వార్డ్ బీచర్ చేసిన ప్రయత్నాలపై ఒక చిన్న హాస్య నాటకాన్ని కూడా రాశాడు. మిస్టర్ బీచర్ వ్యవసాయం గురించి అతను ఇలా అన్నాడు:

“రాబిన్ పక్షులు టర్నిప్‌లను తింటే, అతని స్ట్రాబెర్రీలు గొప్ప విజయం సాధిస్తాయి.”

ఈ వ్యాసం బీచర్‌కు వినోదాన్ని కలిగించింది, బహుశా గ్రీలీకి కూడా వినోదం కలిగి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే అతను ఇలా రాశాడు:

మార్క్,—మీ వ్యవసాయంపై నా విమర్శల విషయంలో మీరు పొరబడుతున్నారు. నేను ఎప్పుడూ బహిరంగంగా ఎలాంటి విమర్శలు చేయలేదు, కానీ మీరు మాత్రం నా బంగాళాదుంపలు  క్యాబేజీల యొక్క పింట్ కు అయ్యే ఖచ్చితమైన ధరను చెప్పడానికి పూనుకున్నారు, నిజంగా అది ఒక మేధావి యొక్క స్ఫూర్తి. మీరు నిజంగా వ్యవసాయం చేయడం ప్రారంభిస్తే, లేదా నా వ్యవసాయం గురించి మీకు తెలియని విషయాలు చెప్పడం కంటే, దాని గురించి మీకు తెలిసిన విషయాలు చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తే, నేను మిమ్మల్ని కించపరిచే విమర్శల నుండి విరమించుకోవడమే కాకుండా, మీకు నా ఆశీస్సులు కూడా అందిస్తాను.

మీ విధేయుడు, హోరేస్ గ్రీలీ.

ఆ ఉత్తరం మిస్టర్ గ్రీలీ యొక్క విలక్షణమైన చేతిరాతలో ఉంది,  నిస్సందేహంగా ‘రఫింగ్ ఇట్’లోని టర్నిప్ కథకు ప్రేరణనిచ్చింది, అలాగే గ్రీలీ రచన యొక్క నకిలీ ప్రతికి కూడా అదే నమూనాగా నిలిచింది.

మొత్తం మీద క్వారీ ఫార్మ్‌లో అది ఒక తీరికలేని, సాహసోపేతమైన వేసవి కాలం. మే నెల మధ్య నాటికి, క్లెమెన్స్ బ్లిస్‌కు రాస్తూ, తాను కొత్త పుస్తకానికి సంబంధించిన పన్నెండు వందల రాతప్రతి పేజీలను అప్పటికే రాశానని, మిగిలిన భాగాన్ని రోజుకు ముప్పై నుండి అరవై ఐదు పేజీల చొప్పున పూర్తి చేస్తున్నానని తెలిపాడు. అప్పటికి అతను చాలా ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. కుటుంబ ఆరోగ్యం మెరుగుపడింది, మరియు భవిష్యత్తు ఉజ్వలంగా ఉంది.

(చెక్కడాలను కూడా కలుపుకుంటే) పుస్తకానికి సంబంధించిన సుమారు నాలుగు వందల పేజీలను పూర్తి చేయడానికి ఇప్పుడు నా చేతిలో తగినంత రాతప్రతి ఉంది, అందువల్ల మూడింట రెండు వంతులు పూర్తయింది. నేను వారం మధ్యలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు వెళ్లి దానిని తీసుకువెళ్లాలని అనుకున్నాను, కానీ ఇప్పుడు నా పనిలో నేను ఎంతగానో లీనమైపోయాను (గత కొన్ని నెలలుగా నేను అనుభవించని అనుభూతి ఇది), ఆ స్ఫూర్తిని ఒక్క క్షణం కూడా కోల్పోవడానికి నేను ఇష్టపడను. కాబట్టి ఇది ఉన్నంత కాలం నేను ఇక్కడే ఉండి, పని చేస్తూనే ఉంటాను. నా ప్రస్తుత ఆలోచన ఏమిటంటే, నేను ఇప్పటికే రాసిన దానికంటే వీలైనంత ఎక్కువగా రాసి, ఆ రాశి నుండి అత్యుత్తమ అధ్యాయాలను ఏరి, మిగిలిన వాటిని పక్కన పెట్టడం. అది పూర్తయ్యాక, దాన్ని చదవడం మొదలుపెట్టి, పూర్తి చేయని వ్యక్తిని చూడాలనుకుంటున్నాను. ఇప్పుడు ఏదీ నన్ను బాధపెట్టడం లేదు; ఏదీ నన్ను కలవరపెట్టడం లేదు, ఏదీ నా దృష్టిని ఆకర్షించడం లేదు. నేను పుస్తకం తప్ప మరేమీ ఆలోచించడం లేదు, దేని గురించీ ఒక్క గంట కూడా విచారంగా లేను, బడి నడుస్తుందా లేదా అనే దాని గురించి నాకు చిల్లిగవ్వ కూడా పట్టింపు లేదు. ఇక పుస్తకం త్వరలోనే పూర్తవుతుంది. అది ఒక గంభీరమైన పుస్తకం అవుతుంది; దానిలోని అంకితభావమే ఆ పుస్తకం వెలకి తగినదిగా ఉంటుంది. ఈ విధంగా:

దివంగత కెయిన్‌కు

ఈ పుస్తకం అంకితం

అతని జ్ఞాపకార్థం గౌరవంతో కాదు, ఎందుకంటే దానికి పెద్దగా గౌరవం లేదు

అతని పట్ల సానుభూతితో కాదు, ఎందుకంటే అతని ఘోరమైన చర్య అతన్ని సానుభూతికి అతీతుడిగా నిలుపుతుంది, కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, కానీ

కేవలం అతని పట్ల ఉన్న మానవతా జాలి వలన, ఎందుకంటే ఒక అంధకార యుగంలో జీవించడం అతని

దురదృష్టం.

ఉపకారపూరితమైన పిచ్చివాదన తెలియని అంధకార యుగంలో జీవించడం ఒక దురదృష్టం.

బహుశా శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఈ రమణీయమైన అంకితభావాన్ని హిగ్బీ శాసనం వైపు మళ్లించి ఉండవచ్చు, లేదా బహుశా రచయిత నిజంగా కేన్‌కు సాహిత్య నివాళి అర్పించాలని ఉద్దేశించి ఉండకపోవచ్చు. ఏదేమైనా, దానికి ప్రేరణగా నిలిచిన ఆవేశం అతని సహజ స్వభావానికి తగినదే

ఈ లేఖకు అనుబంధంగా అతను ఇలా జతచేస్తాడు:

నా పలుకుబడి పెరుగుతోంది. పుస్తకాలకు

 పంచాంగాలకు నాకు అద్భుతమైన ప్రతిపాదనలు వస్తున్నాయి; ఉపన్యాస ఆహ్వానాలతో మునిగిపోయాను,  ఒక

పత్రిక ఏ పొడవునైనా ఉండే పన్నెండు వ్యాసాలకు,

 ఏ విషయంపైనైనా, హాస్యభరితంగా గానీ లేదా మరే విధంగా గానీ రాసినా, నాకు $6,000 నగదు ఇస్తామని ప్రతిపాదిస్తోంది.

సమయం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడే పని పూర్తి చేయాలని అతను పూనుకున్నాడు. ఇప్పుడు పూర్తి కావడానికి దగ్గరలో ఉన్న కాలిఫోర్నియా పుస్తకానికి అదనంగా, వారు కలిసి చేయబోయే ఆరు వందల పేజీల రచన కోసం గుడ్‌మన్‌తో ఒక పథకాన్ని చర్చించాడు; అతను తన కొత్త పుస్తకంలోని ఘట్టాల ఆధారంగా ఒక వెస్ట్రన్ నాటకం కోసం ఒకటి రెండు దృశ్యాలను ప్రణాళిక చేసి రాశాడు (వాటిలో ఒకటి, 31వ అధ్యాయంలో వివరించబడిన “అర్కాన్సాస్” సంఘటన); అతను తన అనేక ఆవిష్కరణలలో ఒకటైన, దానంతట అదే సర్దుకునే చొక్కా పట్టీని పరిపూర్ణం చేశాడు; అతను అనేక స్కెచ్‌లు రాశాడు, అప్పుడప్పుడు వ్యాపార నిమిత్తం న్యూయార్క్ , హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లకు వెళ్ళాడు; కొత్త నివాసం కోసం హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో అన్వేషించాడు. బఫెలోలో గడిపిన కాలంపై కమ్ముకున్న నీడ తొలగిపోయినట్లు అనిపించింది.

అతను బ్లిస్ యొక్క కొత్త పత్రిక కోసం కొన్ని రచనలు అందిస్తానని వాగ్దానం చేశాడు,  జూన్‌లో మూడు స్కెచ్‌లను పంపాడు. వాటితో పాటు పంపిన లేఖలో అతను ఇలా అంటాడు:

మీరు వీటన్నింటికీ $125 చెల్లిస్తే, ఇవిగో మూడు వ్యాసాలు.

మీకు ఇవి వద్దు అనుకుంటే, నేను వీటిని గెలాక్సీకి అమ్ముతాను, కానీ

అసలు ధరకు మూడింతలు కన్నా ఒక్క పైసా కూడా తక్కువకు కాదు…. మీరు వీటిని తీసుకుంటే

ఓరియన్‌కు ఆ $125 మొత్తం చేరేంత వరకు, వారపు వాయిదాలలో పదో వంతు చెల్లించండి.

మళ్ళీ ఉపన్యాసాలు ఇవ్వకూడదనే తన నిర్ణయాన్ని అతను పునఃపరిశీలించుకుని, రాబోయే సీజన్‌కు రెడ్‌పాత్‌తో కార్యక్రమాన్ని ముగించాడు. అతనికి ఉపన్యాసాలు రాయాలనే తపన మొదలైంది. అతను వరుసగా మూడు ఉపన్యాసాలు రాశాడు: ఒకటి ఆర్టెమస్ వార్డ్‌పై, మరొకటి “నేను కలిసిన కొందరు ఆహ్లాదకరమైన వ్యక్తుల జ్ఞాపకాలు” అనే అంశంపై,  మూడవది కొత్త పుస్తకంలోని అధ్యాయాల ఆధారంగా రాశాడు. తాను ఇచ్చిన “జ్ఞాపకాలు” అనే ఉపన్యాసం గురించి రెడ్‌పాత్‌కు ఇలా రాశాడు:

“ఇది నాకు తెలిసిన వారందరినీ కవర్ చేస్తుంది; రాజులు, పిచ్చివాళ్ళు, మూర్ఖులు, ఇంకా అందరూ.” ఆ వెంటనే, తాను మరో ఉపన్యాసం సిద్ధం చేశానని, “శీర్షిక తర్వాత ప్రకటిస్తాను” అని రాశాడు.

“జూలై నెలలో నాకు ఏది బాగా నచ్చుతుందో నిర్ణయించుకుంటాను,” అన్నాడు. చర్చిలలో ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడానికి తన కోసం ఒప్పందాలు చేసుకోవద్దని రెడ్‌పాత్‌కు సూచించాడు. “నేను ఇప్పటివరకు చర్చిలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసాన్ని విజయవంతం చేయలేకపోయాను. చర్చిలో నవ్వాలంటే ప్రజలు భయపడతారు.”

అతనికి అనుకూలమైన పర్యటనను ఏర్పాటు చేసుకోవడంలో రెడ్‌పాత్ ఇబ్బందులు పడుతోంది. క్లెమెన్స్‌కు కొన్ని పట్టణాలు, ప్రాంతాలపై దురభిప్రాయాలు ఉండేవి, ఆ దురభిప్రాయాలు రాత్రికి రాత్రే మారే అవకాశం ఉంది. ఆగష్టులో అతను ఇలా రాశాడు:

ప్రియమైన రెడ్,—నేను ఇతర స్త్రీల కన్నా భిన్నమైనదాన్ని; నా మనసు తరచుగా మారుతుంది.

మనసు లేని వారు సులభంగా స్థిరంగా, దృఢంగా ఉండగలరు, కానీ

ఒక వ్యక్తి నాలాగా మనసుతో పూర్తిగా నిండిపోయినప్పుడు, ప్రతి పెద్ద భయం/అశుభ సూచన, లేదా బద్ధకం వంటి భావనలు… ఆ బరువును కదిలిస్తాయి.

చూశారా? అందువల్ల, మీరు గమనిస్తే, ఒక వారం నేను న్యూ ఇంగ్లాండ్‌కే పరిమితం కావాలని కఠినమైన ఆదేశాలు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది; మరుసటి వారం నన్ను అరిజోనాకు పంపిస్తారు; ఆ తర్వాతి వారం నా పేరును ఉపసంహరించుకుంటాను; ఆ తర్వాతి వారం మీకు పూర్తి, అనియంత్రిత స్వేచ్ఛను ఇస్తాను; ఆపై వారం దానిని సవరిస్తాను. రెడ్‌పాత్, మీరు నా ఆలోచనలను అదుపులో ఉంచడానికి ప్రయత్నించాలి; ఏజెంట్‌గా అది మీ బాధ్యత,

మరియు ఆ బాధ్యతలు నాకు ఎప్పుడూ చాలా ఎక్కువగా ఉండేవి…. ఇక ఈ వారం పశ్చిమ ప్రాంతం విషయానికి వస్తే, పశ్చిమ ప్రాంతంలోని అన్ని కార్యక్రమాలను మీరే కొనసాగించడానికి నేను అంగీకరిస్తున్నాను. కానీ వచ్చే వారం నాకు ఏమి కావాలో అది ఇంకా దేవుడి ఇష్టం.

మీ విధేయుడు, మార్క్.

ఈ లేఖ రాసినప్పుడు అతను హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో నివాసం ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి  తన సామాను తరలించడానికి ఏర్పాట్లు చేసుకుంటున్నాడు. చివరకు అతను ఫోర్డ్ స్ట్రీట్‌లోని చక్కని హూకర్ ఇంటిని లీజుకు తీసుకున్నాడు. అది హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని సాహిత్య ప్రాంతమైన నూక్ ఫార్మ్ అని పిలువబడే ఒక ఆహ్లాదకరమైన ఏకాంత ప్రదేశంలో ఉంది. ఆ ప్రాంతంలోనే చార్లెస్ డడ్లీ వార్నర్ , హ్యారియెట్ బీచర్ స్టోవ్‌ల నివాసం కూడా ఉండేది. అతను అక్టోబర్ 1వ తేదీన ఆ ప్రాంగణాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ఏర్పాట్లు చేసుకున్నాడు. అలా కొత్త ఇల్లు ఖరారైంది; ఆ తర్వాత నాస్బీ బోస్టన్‌లో ఉండబోతున్నాడని తెలుసుకుని, ఆ సీజన్‌లో తన శ్రమ ముగిశాక కొన్ని రోజుల వినోదం కోసం అతను ఆ నగరానికి పరుగెత్తుకెళ్లాడు. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తరలివెళ్లడానికి ఏర్పాట్లు ఆలస్యం కాలేదు. బఫెలో ఆస్తిని విక్రయించారు, సామాన్లను సర్ది, ఓడలో పంపించేశారు. పెళ్లికూతురు, పెళ్లికొడుకుగా వారు ఎంతో సంతోషంగా అడుగుపెట్టిన ఆ ఇల్లు ఖాళీగా, నిర్జనంగా మిగిలిపోయింది; ఇక వారు మళ్లీ అందులోకి అడుగుపెట్టలేదు. వారు అక్కడ నివసించిన సంవత్సరంన్నర కాలంలో, ఆ ఇల్లు జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను, మానవ జీవితంలోని దాదాపు అన్ని రకాల అనుభవాలను చూసింది.

LXXXIII. ఉపన్యాసాల రోజులు

1871 శరదృతువులో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో జీవితం, ఆచరణలో కాకుండా కేవలం మాటలకే పరిమితమైంది. కొత్తగా వచ్చిన వారికి విశాలమైన, స్నేహపూర్వక స్వాగతం లభించింది, కానీ అక్కడి గందరగోళం, ఇంటి యజమాని సుదీర్ఘ ఉపన్యాసాల పర్యటనకు దాదాపు వెంటనే బయలుదేరడం వంటివి ఆందోళన కలిగించే విషయాలు; హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని ఆ తొలి రోజుల్లో క్లెమెన్స్ ఇంటి వాతావరణం ఒక మసక ఆశను మాత్రమే ఇచ్చింది.

నిన్న రాత్రి ఇండియానాపోలిస్‌లో అద్భుతమైన ప్రేక్షకుల మధ్య చాలా గొప్ప సమయాన్ని గడిపాను; ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఉండేలాగే, ఆడిటోరియం జనంతో కిక్కిరిసిపోయింది… ఇకపై ఏ కార్యక్రమాలూ రద్దు కాకూడదని కోరుకుంటున్నాను. ఈ ఉపన్యాసంతో ఆ ‘డచ్ పెన్సిల్వేనియన్ల’ను కూడా ఆకట్టుకోగలను.

4,000 డాలర్ల అప్పును తీర్చేశాను. నా జాబితాలో ఇక మిగిలింది మీరే.

కొద్ది రోజుల్లోనే మీకు చెల్లింపులు మొదలుపెడతాను, అప్పుడు నేను మళ్లీ స్వేచ్ఛాజీవిని అవుతాను.

నిస్సందేహంగా ఆయన తన ఉపన్యాస పర్యటనల విజయాలను ఆస్వాదించారు, కానీ ఏ సమయంలోనూ వాటిని కేవలం విహారయాత్రగా భావించలేదు. ఆ ప్రారంభ వారాల్లో, ఆయనను ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు వెంబడిస్తున్న తన కొత్త పుస్తకం యొక్క ప్రూఫ్ కాపీలు (సవరణల కోసం వచ్చిన ముసాయిదాలు) ఆయనకు ఏమాత్రం ఉపశమనాన్ని ఇవ్వలేదు. అయినప్పటికీ, చేతిలో ఉన్న మరియు భవిష్యత్తులో రాబోయే భారీ ఆదాయం దృష్ట్యా, ఎవరైనా ఎన్నో కష్టాలను భరించగలరు.

బోస్టన్ పరిసర ప్రాంతాల్లో ఇతరత్రా ఆనందకరమైన అంశాలు కూడా ఉండేవి. ఆయన తన రోజుల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని స్కూల్ స్ట్రీట్‌లోని ‘లైసియం’ ప్రధాన కార్యాలయంలో గడిపే అవకాశం ఉండేది; అక్కడ ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఉండేది—నాస్బీ, జోష్ బిల్లింగ్స్ మరియు ఏడాది చివరలో అక్కడ చేరే ఇతర సంచార ఉపన్యాసకుల బృందం అక్కడ కలిసేవారు. వారి ఉపన్యాసాలను మొదట బోస్టన్‌లో కాకుండా, బయటి పట్టణాల్లో ప్రదర్శించేవారు; అక్కడ వాటిని పరీక్షించి, మెరుగుపరిచేవారు లేదా పక్కన పెట్టేవారు. ఆయా ప్రాంతాల ప్రేక్షకులు సంతృప్తి చెందిన తర్వాతే, బోస్టన్ మ్యూజిక్ హాల్‌లో తుది పరీక్ష జరిగేది; అది విజయవంతమైతే, ఆ సీజన్ అంతా విజయవంతంగా సాగేది. రెడ్‌పాత్ ఉపన్యాసకులు ‘యంగ్స్ హోటల్’లో బస చేసేవారు, పగటిపూట బ్యూరో కార్యాలయంలో ధూమపానం చేస్తూ, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ లేదా వృత్తిపరమైన విషయాలు చర్చిస్తూ గడిపేవారు. సాయంత్రం వేళల్లో వారు లోవెల్, లెక్సింగ్టన్, కాంకర్డ్, న్యూ బెడ్‌ఫోర్డ్ వంటి బయటి పట్టణాలకు వెళ్ళేవారు. నేడు అటువంటి పరిస్థితి లేదు: ఉపన్యాసకులు తక్కువ, ఉపన్యాస బ్యూరోల ప్రాముఖ్యత తగ్గింది; వేదికపై గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించేవారు లేరు.

అలాగే, పైన పేర్కొన్నటువంటి ప్రత్యేకమైన హాస్య రచయితల బృందం కూడా ఇప్పుడు లేదు. అప్పటి నుండి హాస్యం అనేది సర్వసాధారణమైపోయింది. ఈ కాలంలో తమ పనిని అత్యంత గంభీరంగా భావించి, ఎప్పుడూ నవ్వుముఖం లేకుండా ఉండేవారు చాలా తక్కువ మంది; నిజానికి, ఆ రోజుల్లో తమ పనిని తేలికగా తీసుకుని, జీవితంలోని కఠినమైన కోణాలను మరియు తత్వాలను చిరునవ్వుతో స్వీకరించేవారు ఎంత తక్కువగా ఉండేవారో, వీరు కూడా అంతే తక్కువ. జోష్ బిల్లింగ్స్ మన హాస్య పితామహులలో అత్యంత సౌమ్యుడు, మనోహరమైనవాడు. ప్రస్తుత తరానికి అతని పేరు కూడా అంతగా పరిచితం కాదు, కానీ మనం ఈ రచన చేస్తున్న కాలంలో ఆ విలక్షణమైన వ్యక్తి పేరు, సూక్తులు అందరి నోళ్లలో నానుతూ ఉండేవి. అతని అసలు పేరు హెన్రీ డబ్ల్యూ. షా, మరియు అతను ఒక నిజమైన, చిరునవ్వుతో ఉండే తత్వవేత్త. తన సూక్తులను ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి, వాటికి మంచి ధర పలకడానికి, వాటిని హాస్యాస్పదమైన అక్షరదోషాలతో వక్రీకరించేలా ప్రేరేపించబడకుండా ఉండి ఉంటే, అతను మరింత శాశ్వతమైన, గంభీరమైన కీర్తిని సంపాదించుకొని ఉండేవాడు. నాస్బీ రచనల విషయంలో అది పెద్దగా పట్టించుకోవాల్సిన విషయం కాదు. అతను ప్రదర్శించిన జీవిత కోణంలో నిరక్షరాస్యతను ప్రదర్శించడం సహజమే; కానీ ఒక తరం క్రితం హాస్యంలో ఒక భాగంగా భావించబడిన ఆ వికారమైన రూపంలో, జోష్ బిల్లింగ్స్ యొక్క కొన్ని నిజంగా గొప్ప సూక్తులను ఇప్పుడు పరిశీలిస్తే జాలి వేస్తుంది. ఆ దిగజారిన అక్షరదోషాల వల్ల, అసలు హాస్యంగా ఉన్న సూక్తులు కూడా తమ విలువను కోల్పోతాయి. “ఒక మనిషి పతనం వైపు పయనించడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఆ సందర్భానికి అనుగుణంగా ప్రతిదీ సిద్ధంగా ఉంటుంది,” అనే సూక్తిని వక్రీకరించిన అక్షరదోషాలతో మరింత మెరుగుపరచడం దాదాపు అసాధ్యం. ఆ ఘోరమైన శాపం నుండి బయటపడిన మరికొన్ని ఆణిముత్యాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

“కొంతమంది చురుకుదనాన్ని చమత్కారంగా పొరబడతారు; కానీ చురుకుదనానికి, చమత్కారానికి మధ్య ఉన్న తేడా, మిణుగురు పురుగుకు, మెరుపుకు మధ్య ఉన్న తేడా లాంటిది.”

“ఎద్దును కొమ్ములతో పట్టుకోవద్దు – దాని తోకను పట్టుకో; అప్పుడు నీకు కావాలనుకున్నప్పుడు దాన్ని వదిలేయవచ్చు.”

“కష్టం ఏమిటంటే మనకు చాలా తెలుసని కాదు, నిజం కాని విషయాలు మనకు చాలా తెలుసని.”

జాష్ బిల్లింగ్స్, నాస్బీ  మార్క్ ట్వైన్ మంచి స్నేహితులు. వారు కలిసి ఫోటోలు దిగేవారు  వారి మధ్య ఎప్పుడూ సరదా సంభాషణలు సాగుతూ ఉండేవి. జాష్ బిల్లింగ్స్ ఒకసారి “ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం” (Lekturing) గురించి రాస్తూ, “ఏడవ నియమం” (Rule Seven) అనే శీర్షిక కింద—ఒక ఉపన్యాసకుడిని వ్యక్తిగత ఇంటికి ఆహ్వానించడం ఎంత అవివేకమో వివరిస్తూ—ఇలా అన్నారు:

ఉదాహరణకు, మార్క్ ట్వైన్‌ను మీ ఇంటికి ఆహ్వానించడం గురించి ఆలోచించండి. మీ ఇల్లాలు ఆ సందర్భం కోసం ఇంటిని ఎంతో చక్కగా, అద్దంలా తీర్చిదిద్ది ఉంటుంది;

ప్రతి వస్తువూ సరైన స్థానంలో ఉంటుంది. మీరు మీ ఇంట్లో ఎప్పుడూ పొగత్రాగరు.

సెంటర్ టేబుల్ మీద కాళ్లు పెట్టరు, గది నిండా వార్తాపత్రికలను అస్తవ్యస్తంగా

పడేయరు: మీ ఇంట్లో క్రమశిక్షణ, పొదుపు పాటిస్తారు. కానీ మార్క్ ట్వైన్ సంతోషంగా

లేదా కనీసం సౌకర్యవంతంగా ఉండాలంటే, మీరు కనీసం పదిహేడు డాలర్ల విలువైన సిగార్ల పెట్టెను కొనాలి

మరియు మీ గదిలోని సున్నితమైన వస్తువులన్నింటినీ పక్కకు జరపాలి. మీరు తాజా వార్తాపత్రికలను

గదిలో అజాగ్రత్తగా చల్లేయాలి, ఐస్-వాటర్ (చల్లని నీరు) పాత్రను అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి,

ఎందుకంటే మార్క్ ‘డ్రై హ్యూమరిస్ట్’ (గంభీరమైన ముఖంతో హాస్యం పండించేవారు). మీరు మీ చిన్న పిల్లలను

పట్టుకుని చేతులు-కాళ్లు కట్టిపడేయాలి, ఎందుకంటే మార్క్‌కు పిల్లలంటే కేవలం సిద్ధాంతపరంగానే ఇష్టం;

మీకు ఇష్టమైన పిల్లిని పొరుగింటికి పంపాలి మరియు మీ కుక్కపిల్లను దాచిపెట్టాలి.

ఇవన్నీ చేయాల్సిందే, లేకపోతే మార్క్ తన అదనపు షర్ట్ కాలర్ మరియు ‘శాండ్‌విచ్ దీవుల’ (Sandwich Islands)

గురించిన ఉపన్యాస ప్రతులను తన సంచిలో సర్దుకుని, ఉపన్యాస సమయం అయ్యేంత వరకు

వీధుల్లో తిరుగుతూ, పొగత్రాగుతూ, దుకాణాల బోర్డులను చదువుతూ ఉండిపోతాడు.

ఇకపై మార్క్ ట్వైన్ ఉపన్యాసాల గురించి మనం పెద్దగా ప్రస్తావించకపోవచ్చు కాబట్టి, ఆ కాలంలో ఆయన అనుసరించిన విధానం గురించి ఇక్కడ కొంచెం చెప్పుకోవడం మంచిది. ఉపన్యాసకులు సందర్శించే ప్రతి చోటా ఒక కమిటీ ఉండేది, మరియు ఉపన్యాసకుడిని పరిచయం చేయడం ఆ కమిటీ ఛైర్మన్ బాధ్యతగా ఉండేది; ఆ బాధ్యతను ఆయన ఒక గొప్ప అవకాశంగా భావించేవారు, ఎందుకంటే అది ఆయనకు ప్రముఖులు  ప్రసిద్ధ వ్యక్తులతో కాసేపు సాన్నిహిత్యం పొందేలా చేసేది. అయితే, క్లెమెన్స్ (మార్క్ ట్వైన్ అసలు పేరు) ఆ అధికారులకు తీవ్ర నిరాశను కలిగించేవారు. తనను తాను మరెవరికన్నా సమర్థవంతంగా పరిచయం చేసుకోగలనని అతను ఎప్పుడో తెలుసుకున్నాడు. అతని సాధారణ పద్ధతి ఏమిటంటే, ముందుగా తనను తాను కమిటీ అధ్యక్షుడిగా పరిచయం చేసుకుని, ఆ సాయంత్రం ఉపన్యాసకుడిని పరిచయం చేయడం; ఆ తర్వాత, తన వ్యక్తిత్వాన్ని పూర్తిగా మార్చుకుని, తన ఉపన్యాసాన్ని ప్రారంభించడం. అది ఎల్లప్పుడూ ఆశ్చర్యపరిచేదిగా, వినోదాత్మకంగా ఉండేది, ఎప్పుడూ విజయవంతమయ్యేది; కానీ చివరికి పత్రికలు ఈ పద్ధతినే ముద్రించాయి, దానివల్ల దానిలోని కొత్తదనం పోయింది, కాబట్టి అతను ఇతర పద్ధతులను కనిపెట్టవలసి వచ్చింది. కొన్నిసార్లు, తన ప్రతిభకు సరైన గౌరవం ఇవ్వగల వారిని తాను ఎప్పుడూ కలవలేదని, అందుకే తనను తాను పరిచయం చేసుకుంటున్నానని సూటిగా చెబుతూ అతను లేచేవాడు; కానీ వార్తాపత్రికలు దాన్ని కూడా ముద్రించాయి, దాంతో అతను తరచుగా ఎలాంటి పరిచయం లేకుండానే లేచి ప్రారంభించేవాడు.

అతను ఏ పద్ధతిలో ప్రారంభించినప్పటికీ, మార్క్ ట్వైన్ విధానం బహుశా ఈ దేశం ఇప్పటివరకు చూసిన వేదికపై ప్రదర్శన ఇచ్చే కళాకారుడి కళకు అత్యంత స్వచ్ఛమైన ఉదాహరణ. అది కళాత్మకతను మరిచిపోయేలా చేసే కళ; తన ప్రత్యేక ప్రయోజనం కోసం ఎంతో దూరం ప్రయాణించి వచ్చిన ఒక కొత్త, అద్భుతమైన స్నేహితుడు వ్యక్తిగతంగా వినోదాన్ని అందించడం లేదనే విషయాన్ని ప్రతి శ్రోత మరిచిపోయేలా చేసే కళ. ఒక శ్రోత ఇలా రాశారు: తాను సంప్రదాయ ఉపన్యాసం ప్రారంభం కోసం ఎదురుచూస్తూ, పరిచయ కార్యక్రమం కొనసాగింపు అనుకుని “నవ్వు ఆపుకోలేక” కూర్చున్నానని, కానీ అంతలోనే ఉపన్యాసకుడు నమస్కరించి అదృశ్యమయ్యాడని, దాంతో అంతా ముగిసిపోయిందని ఆయన రాశారు. ఆ శ్రోత తన గడియారం చూసుకున్నారు; ఆయన అక్కడ గంటకు పైగా ఉన్నారు. అది మహా అయితే పది నిమిషాలకు మించి ఉండదని ఆయన అనుకున్నారు. ఆయన కళ తమపై కలిగించిన ప్రభావాన్ని గురించి చాలామంది రాయడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ అదృశ్యమైన ఒక ఉనికి . ఒక నిశ్శబ్ద స్వరం యొక్క కథను స్పష్టంగా వివరించడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు.

బోస్టన్‌లో ఇతర ఆహ్లాదకరమైన అనుభవాలు కూడా ఉన్నాయి. అక్కడ హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్ ఉన్నారు; అలాగే బ్రెట్ హార్ట్ కూడా, ఆయన అట్లాంటిక్ బృందంలో చేరడానికి ఖండం అంతటా తన విజయవంతమైన యాత్రను పూర్తి చేసుకున్నారు. క్లెమెన్స్ అంతకుముందు ఆల్డ్రిచ్‌ను కలిసినట్లు కనిపించదు, అయినప్పటికీ వారి పరిచయం ఒక సంవత్సరం ముందే ప్రారంభమైంది. అప్పుడు ఆల్డ్రిచ్, ‘ఎవ్రీ సాటర్డే’ పత్రికకు సంపాదకుడిగా, బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ప్రచురితమైన “ది త్రీ ఏసెస్” అనే కవితపై వ్యాఖ్యానించారు. ఆల్డ్రిచ్ ఆ కవితను మార్క్ ట్వైన్ రచనగా భావించి, దానిని “బ్రెట్ హార్ట్ యొక్క ‘హీథెన్ చినీ’కి ఒక బలహీనమైన అనుకరణ” అని అభివర్ణించాడు. క్లెమెన్స్ ఒక లేఖలో, కర్తృత్వ ఆరోపణపై సున్నితంగా నిరసన తెలిపాడు, మరియు ఆల్డ్రిచ్ వెంటనే క్షమాపణతో కూడిన వివరణతో ఆ లేఖను ముద్రించాడు. ఆ తర్వాత సరదాగా వ్యక్తిగత లేఖల మార్పిడి జరిగింది, మరియు అది ఒక జీవితకాల స్నేహానికి నాంది పలికింది.

ఇక్కడ ఆ లేఖలలో ఒకదానికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. క్లెమెన్స్ తన నిరసన తర్వాత దానికి క్షమాపణ కూడా చెప్పాడు, ఈ విషయాన్ని ఇకపై పట్టించుకోవద్దని కోరాడు. ఆల్డ్రిచ్ బదులిస్తూ, అతని వివరణ అప్పటికే ముద్రణలో ఉన్నందున, “అతనికి న్యాయం చేయకుండా” ఆపడానికి చాలా ఆలస్యమైందని, కానీ క్లెమెన్స్ పట్టుబడితే తదుపరి సంచికలో దానిని ఉపసంహరిస్తానని చెప్పాడు. అప్పుడు క్లెమెన్స్ దానిని ఉపసంహరించుకోవడం తనకు ఇష్టం లేదని రాశాడు, మరియు కాలిఫోర్నియా రోజుల్లో సాహిత్య విద్య కోసం తాను ఎంతగానో రుణపడి ఉన్న బ్రెట్ హార్ట్‌ను కాపీ కొట్టానని నింద పడటం తనకు ఇష్టం లేదని వివరించాడు. కొనసాగిస్తూ అతను ఇలా అన్నాడు:

హార్ట్ మెదడులో మెరిసిన అత్యంత అందమైన మరియు చక్కని ఆలోచన ఏమిటో మీకు తెలుసా? అది ఇదే. వారు ఓవర్‌ల్యాండ్ పత్రిక కోసం ఒక విగ్నెట్ కవర్‌ను నిర్ణయించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, కాలిఫోర్నియా రాష్ట్ర చిహ్నమైన ఒక గ్రిజ్లీ ఎలుగుబంటిని ఎంచుకున్నారు. నాల్ బ్రదర్స్ దానిని చెక్కారు, మరియు ఆ పేజీ దానితోనే ముద్రించబడింది.

ఒక ఎలుగుబంటిగా అది విజయవంతమైంది. అతను ఒక మంచి ఎలుగుబంటి, కానీ అప్పుడు,

అతను ఒక లక్ష్యం లేని ఎలుగుబంటి అని అభ్యంతరం చెప్పబడింది—అంటే ఏమీ అర్థం లేని,

దేనినీ సూచించని, కేవలం అక్కడ నిలబడి, ఏమీ లేనిదానిపై తన భుజం మీదుగా గర్జిస్తూ, ఆ అందమైన పేజీపై బాధాకరంగా మరియు స్పష్టంగా ఒక మొరటు మరియు దుష్ట స్వభావం గల చొరబాటుదారుడని.

ఎవరూ సంతృప్తి చెందలేదని అందరూ అన్నారు; అతన్ని వదులుకోవడానికి వారు చాలా ఇష్టపడలేదు, కానీ

అతని వల్ల ప్రయోజనం లేనప్పుడు అతను అక్కడ ఉండటాన్ని కూడా అంతే ఇష్టపడలేదు. కానీ వెంటనే హార్ట్ ఒక పెన్సిల్ తీసుకుని అతని పాదాల కింద రెండు సరళ రేఖలను గీశాడు, మరియు ఇదిగో అతను అద్భుతమైన విజయం సాధించాడు!—కాలిఫోర్నియా అనాగరికతకు పురాతన చిహ్నం, సమీపిస్తున్న ఉన్నత మరియు ప్రగతిశీల నాగరికతకు ప్రతీక అయిన మొదటి ఓవర్‌ల్యాండ్ లోకోమోటివ్‌పై గర్జిస్తోంది! అది ఒక స్ఫూర్తి కంటే తక్కువ ఏమీ కాదని నేను భావిస్తున్నాను.—[“ఎలుగుబంటి” అనేది ఓవర్‌ల్యాండ్ కవర్‌పై ఎల్లప్పుడూ కనిపించేదే; “రెండు గీతలు” అతని పాదాల కింద రైల్వే ట్రాక్‌ను ఏర్పరిచాయి. క్లెమెన్స్ యొక్క అసలు లేఖలో ఈ విషయాలను వివరిస్తూ గీసిన ముతక స్కెచ్‌లు ఉన్నాయి]

ఆ లేఖలో ఈ విషయాలను వివరిస్తూ గీసిన ముతక రేఖాచిత్రాలు ఉన్నాయి.]

బోస్టన్ బృందంలో రాల్ఫ్ కీలర్ అనే మరో కాలిఫోర్నియన్ కూడా ఉన్నాడు. అతను ఒక విచిత్రమైన, ప్రతిభావంతుడైన,  అన్ని విధాలా ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తి. క్లెమెన్స్‌కు అతను పసిఫిక్ పర్వత వాలులో పరిచయం. కీలర్‌ను బోస్టన్ రచయితలు తమవారిగా స్వీకరించారు, అందుకు అతను కృతజ్ఞతతో, సంతోషంగా ఉన్నాడు. అతని వద్ద డబ్బు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, అదృష్టం ప్రసాదించిన సంతోషకరమైన కానుకల విషయంలో అతను అపారమైన సంపన్నుడు. అతను ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహంగా, తేలిక మనసుతో, మరియు ఆశాభావంతో ఉండేవాడు. అతి స్వల్ప పెట్టుబడితో అతను అనేక దేశాలలో పర్యటించి, ఆ పర్యటనల గురించి అట్లాంటిక్ పత్రిక కోసం రాశాడు. ఆ అద్భుతమైన వలయంలో, అతను దేవతల సాంగత్యంలోకి ప్రవేశించినంతగా అమితానందంతో ఉండేవాడు. కీలర్‌ను తెలిసిన వారందరూ ఆప్యాయంగా చూసేవారు, దానికి ప్రతిఫలంగా అతను కూడా ఒకరకమైన ఆరాధనను అందించేవాడు. అతను తరచుగా మార్క్ ట్వైన్‌తో కలిసి వివిధ మారుమూల పట్టణాలలో జరిగే ఉపన్యాస కార్యక్రమాలకు వెళ్ళేవాడు, మరియు క్లెమెన్స్ అతన్ని అల్పాహారం కోసం తన హోటల్‌కు తీసుకువచ్చేవాడు, అక్కడ వారిద్దరూ కలిసి మంచి, ఆనందకరమైన సంభాషణలు జరిపేవారు. ఒకసారి కీలర్ ఉత్సాహంగా హోటల్‌కు వచ్చి క్లెమెన్స్ గది వైపు వెళ్ళాడు.

“నాతో రా,” అన్నాడు. “త్వరగా!”

“ఏమిటి? ఏమైంది?”

“మాట్లాడటానికి ఆగకు. నాతో రా.”

వారు పబ్లిక్ లైబ్రరీకి చేరుకునే వరకు వీధుల గుండా చురుకుగా నడిచారు. కీలర్ ముందు నడుస్తుండగా, వారు లోపలికి ప్రవేశించి, పుస్తకాలతో నిండిన అరల వరుసను ఎదుర్కొనే వరకు ఆగలేదు. అతను వాటిలో ఒకదానిని చూపించాడు, అతని ముఖం ఆనందంతో వెలిగిపోతోంది.

“చూడు,” అన్నాడు. “అది నీకు కనిపిస్తోందా?”

క్లెమెన్స్ ఇప్పుడు జాగ్రత్తగా చూసి, ఆ పుస్తకాలలో ఒకటి కీలర్ ప్రచురించి, చివరికి అప్రచురితమైన నవల అని గుర్తించాడు.

“ఇది ఒక గ్రంథాలయం,” అన్నాడు కీలర్ ఉత్సాహంగా, “మరియు అది వారి దగ్గర ఉంది!”

ఆ అద్భుతంతో అతని అస్తిత్వం మొత్తం వెలిగిపోతోంది. అతను పరిశోధన చేస్తున్నాడు; గ్రంథాలయ రికార్డుల ప్రకారం, ఆ పుస్తకం అక్కడ ఉన్న రెండేళ్లలో కేవలం మూడుసార్లు మాత్రమే బయటకు తీసి చదివారట! క్లెమెన్స్‌కు కనీసం నవ్వాలనే ఆలోచన కూడా రాలేదు. మార్క్ ట్వైన్ గురించి తెలిసిన వారికి, అతని కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయి ఉంటాయని ఎవరైనా ఊహిస్తారు.

మార్క్ ట్వైన్ గురించిన తన పుస్తకంలో, హోవెల్స్, కీలర్ తన ప్రసిద్ధ సహచరులైన ఆల్డ్రిచ్, ఫీల్డ్స్, హార్టే, క్లెమెన్స్ మరియు హోవెల్స్‌కు ఇచ్చిన ఒక ఉల్లాసభరితమైన, అనధికారిక విందు గురించి వివరిస్తాడు. హోవెల్స్ ఇలా అంటారు:

ఆ సంతోషకరమైన సమయానికి సంబంధించిన ఒక భావన తప్ప నాకు ఇంకేమీ మిగలలేదు – లక్ష్యం లేని, ఆనందకరమైన కబుర్లు—ఎక్కడా మొదలవ్వకుండా, ఎక్కడా ముగియని ఆట,

ఉత్సాహభరితమైన నవ్వులు, ఫీల్డ్స్ చెప్పిన లెక్కలేనన్ని మంచి కథలు, ఆల్డ్రిచ్ నుండి మెరుపులా మెరిసే చమత్కారం,

అప్పుడప్పుడు ఆల్డ్రిచ్ నుండి మెరుపులాంటి చమత్కారం, అప్పుడప్పుడు మా ఆతిథేయుడిపై మేమంతా కలిసి చేసిన ఎగతాళి, ఆయన దాన్ని సంతోషంగా స్వీకరించారు; మరియు పెద్దగా మెరుగుపరచని, కానీ స్నేహభావంతో నిండిన ఆ సంభాషణ మధ్యలో, బోస్టన్ సదస్సు పట్ల క్లెమెన్స్ యొక్క మానసిక వైఖరిని బ్రెట్ హార్ట్ వక్రదృష్టితో నాటకీయంగా చిత్రీకరించడం ప్రకాశిస్తుంది. “అయ్యో మిత్రులారా,” అతను తడబడుతూ అన్నాడు, “ఇది మార్క్ జీవితపు కల,” మరియు క్లెమెన్స్ యొక్క ఈకల వంటి కనుబొమ్మల కింద నుండి వచ్చిన చూపు నాకు గుర్తుంది, అది ఆ వినోదాన్ని అతను ఆస్వాదిస్తున్నాడని బయటపెట్టింది. బహుశా కీలర్ తన పుస్తకం విజయాన్ని పురస్కరించుకుని ఆ విందు ఇచ్చి ఉంటాడు; అది అతని నైజమే.

కీలర్ అంతం ఒక రహస్యం. కొన్ని స్పానిష్ దురాగతాల వాస్తవాలను నివేదించడానికి న్యూయార్క్ ట్రిబ్యూన్ అతన్ని క్యూబాకు పంపింది. అతను న్యూయార్క్ నుండి స్టీమర్‌లో బయలుదేరాడు, మరియు ఆ నౌక హవానాకు చేరుకోవడానికి ముందు రాత్రి చివరిసారిగా సజీవంగా కనిపించాడు. అతను తన ధ్యేయాన్ని రహస్యంగా ఉంచలేదు, కానీ దాని గురించి తన నిష్కపటమైన, నిష్కపటమైన పద్ధతిలో చర్చించాడు. ఆ ఓడలో కొంతమంది స్పానిష్ సైనికులు ఉన్నారు.

ఈ విషయంపై వ్యాఖ్యానిస్తూ, క్లెమెన్స్ ఒకసారి ఇలా అన్నారు:

“బహుశా అతన్ని సముద్రంలోకి విసిరివేయకపోయి ఉండవచ్చు, అయినప్పటికీ అదే జరిగిందనే నమ్మకం సర్వత్రా ఉండేది.”

బోస్టన్‌లోని నాగరిక సంస్కృతి అప్పట్లో మార్క్ ట్వైన్‌ను ఏ సందేహంతో స్వీకరించిందో హోవెల్స్ తన పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు; మరోవైపు, అదే సంస్కృతి బ్రెట్ హార్ట్‌ను తమలో ఒకరిగా స్వీకరించి, అతని సామాజిక లోపాలను కూడా క్షమించింది.

కారణం అర్థం చేసుకోవడం కష్టం కాదు. హార్ట్ తన రచనల ద్వారా ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకున్నాడు; ఆ రచనలు రుచిలోనూ, వాతావరణంలోనూ ఎంత కొత్తగా ఉన్నప్పటికీ, వాటిని అంచనా వేసి, వర్గీకరించాల్సిన రకానికి చెందినవి. హార్ట్ వారు అర్థం చేసుకోగల భాషలో మాట్లాడాడు; అతని హాస్యం, అతని కరుణ, అతని దృక్కోణం అన్నీ గుర్తించదగినవే. అది అప్పటికే ఒక దిగ్గజం ద్వారా ప్రామాణీకరించబడిన కళ. బ్రెట్ హార్ట్ యొక్క అద్భుతమైన విజయాలను చార్లెస్ డికెన్స్ విజయాలతో పోల్చడం అతని మేధస్సును కించపరచడం కాదు. హార్టే యొక్క చాలా రచనలు అతని గొప్ప ఆంగ్ల ఆదర్శప్రాయుడి రచనలకు ఏ విధంగానూ తక్కువ కావు. డికెన్స్ “ది అవుట్‌కాస్ట్స్ ఆఫ్ పోకర్ ఫ్లాట్స్” కంటే మెరుగైన చిన్న కథను ఎన్నడూ రాయలేదు. అతను “ది లక్ ఆఫ్ రోరింగ్ క్యాంప్” అంత మంచి చిన్న కథను ఎన్నడూ రాయలేదు. బోస్టన్ విమర్శకులు ఈ విషయాలను వెంటనే గ్రహించి, హార్టేకు సరైన రేటింగ్ ఇచ్చారు. మార్క్ ట్వైన్ విషయంలో వారు అలా చేయడంలో విఫలమవడానికి ప్రధాన కారణం, అతను వారితో కొత్త మరియు ఆశ్చర్యపరిచే భాషలలో మాట్లాడటమే. అతని సువార్తలు మతవిశ్వాస వ్యతిరేకతలుగా పరిగణించబడే అవకాశం ఉంది; అతని సాహిత్యపరమైన విచిత్రాలు అన్నీ వర్గీకరించలేనివి. అతి జాగ్రత్తపడే వర్గంలో, చార్లెస్ ఇలియట్ నార్టన్ మరియు ప్రొఫెసర్ ఫ్రాన్సిస్ జె. చైల్డ్ మాత్రమే అతనికి సంపూర్ణ ఆమోదం తెలిపారని హోవెల్స్ మనకు చెబుతాడు. మిగతావారు అతని పట్ల చిరునవ్వు నవ్వి, ఆనందించారు, కానీ ఆడంబరమైన దుస్తులు, టోపీలు మరియు ఆడంబరాల పట్ల ఒక ఆస్థాన కవి చూపించే చిన్నచూపుతో. ఒక మానవ హృదయం నుండి మరొక మానవ హృదయానికి చేసే ప్రత్యక్ష విజ్ఞప్తి తప్ప మరే ప్రమాణాలు లేని ఆ గొప్ప, నిష్కపటమైన, పక్షపాతం లేని జనసమూహం, అంటే ప్రజలు మాత్రమే, అతని గొప్ప వారసత్వాన్ని వెంటనే గుర్తించి, అతన్ని ఉన్నత స్థానానికి చేర్చి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టగలిగారు.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –5-9-26-ఉయ్యూరు 

ప్రజా కవి కర్ణాటక సర్వజ్ఞుడు:((త్రివేణి

రచన: వి. కె. గోకాక్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

యుగయుగాలుగా కర్ణాటక జీవన విధానాన్ని, ఆ ప్రాంత అనుభవాలలోని వివిధ గొప్ప దశలను ప్రతిబింబించే కన్నడ సాహిత్య ప్రపంచంలో, ఎందరో గొప్ప కవులు మరియు తాత్వికుల అద్భుతమైన రచనలు విరాజిల్లుతున్నాయి. వారిలో పంప, పొన్న మరియు రన్న వంటి ‘కవి-చక్రవర్తులు’ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తారు. వారు కేవలం కర్ణాటక కవులు మాత్రమే కాదు, విశ్వ స్థాయి కవులు. ప్రపంచ సాహిత్యానికి వారు అందించిన కృషిని బట్టి, తద్వారా మానవాళికి దైవిక సత్యాలను వివరించిన వారిగా, వారిని మిల్టన్, డాంటే మరియు గోథే వంటి దిగ్గజాలతో సమానంగా పరిగణించడం సముచితం.

అయితే, మిల్టన్ లేదా డాంటే వంటి కవులకు పాఠకుల సంఖ్య తక్కువగా ఉంటుందన్నది అందరికీ తెలిసిన వాస్తవం. వారి భావనలోని గాఢత వ్యక్తీకరణలోని వైభవం సామాన్య ప్రజలను కదిలించలేవు లేదా వారి అంతరాత్మలోని చీకటి మూలలను వెలిగించలేవు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, వారు ప్రజాదరణ పొందిన కవులు కారు. మన పంప వంటి కవుల విషయంలోనూ సరిగ్గా ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. ఈ కవుల పట్ల ప్రశంసలు విశ్వవ్యాప్తంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి రచనలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడం లేదా కనీసం చదవడం అనేది కొద్దిమందికే పరిమితమైంది. అత్యున్నతమైన ప్రతిభతో కూడిన వ్యక్తీకరణ అర్థం కాకపోవడం ఆ మేధావుల తప్పా, లేక వారిని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం ప్రజల తప్పా?

సాహిత్య దిగ్గజాల వైభవం మరియు ‘దూరస్థత’ (సామాన్యులకు అందని శైలి)కు భిన్నంగా, సరళమైన వ్యక్తీకరణతో ప్రజాదరణ పొందిన కవులలో సర్వజ్ఞుడు అగ్రగణ్యుడు. సత్య అన్వేషణలో ఆ దిగ్గజాలతో సమానమైన అవగాహన కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సర్వజ్ఞుడి శైలి మాత్రం భిన్నమైనది. ధనికులైనా, పేదలైనా, విద్యావంతులైనా, నిరక్షరాస్యులైనా – ప్రతి ఒక్కరి నోట ఆయన పద్యాలు నానుతూనే ఉంటాయి. పంప వంటి వారు ‘గొప్ప’ (అలంకారిక/సంక్లిష్ట) శైలి కవులైతే, సర్వజ్ఞుడు సరళమైన, స్పష్టమైన మరియు ప్రవాహంలా సాగే శైలికి చెందిన కవి. పూర్వపు కవులు శాశ్వత సత్యాలను అత్యంత ఊహాజనిత వాతావరణంతో కూడిన అద్భుతమైన భాషలో వ్యక్తం చేస్తే, సర్వజ్ఞుడు వాటిని సరళమైన, క్లుప్తమైన భాషలో పద్యాలుగా మలిచాడు; ఆ సరళత మరియు క్లుప్తతలే ఆ పద్యాలను ఆకర్షణీయంగానూ, హృదయానికి హత్తుకునేలానూ చేస్తాయి. అయితే, ఇది ఆయన పద్యాలన్నింటికీ వర్తిస్తుందని భావించకూడదు. సర్వజ్ఞుడు ఒక ‘యోగి’గా నిలిచి, శాశ్వత సత్య దర్శనంతో అతీంద్రియ అనుభవాలను గానం చేసినప్పుడే ఆయనలోని అసలైన కవిత్వం ఆవిష్కృతమవుతుంది. రెండవదిగా, ఆయన తన ఈ దృక్పథాన్ని నాటి సమాజానికి అన్వయించి, అందులోని తర్కపుటెత్తుగడలను (sophistry), విగ్రహారాధనను, అలాగే సంక్లిష్టమైన  ఆత్మను నిర్వీర్యం చేసే కుల-మత వ్యవస్థలను తీవ్రంగా విమర్శించారు. విగ్రహారాధనను కేవలం దానికదే తప్పుబట్టడం ఉద్దేశ్యం కాదు; కానీ ప్రజలు దాని అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని మర్చిపోయి లేదా తప్పుగా అర్థం చేసుకుని, దానినే పరమావధిగా భావించినప్పుడు, ప్రజల నిజమైన దృష్టికి అడ్డుపడే అజ్ఞానపు తెరను తొలగించడానికి ‘సర్వజ్ఞుల’ వంటి వారు ముందుకు రావాల్సి ఉంటుంది. సర్వజ్ఞునిలోని ఈ కోణాన్ని ప్రతిబింబించే పద్యాలను సామాజిక వ్యంగ్యం, ఉపదేశం మరియు విమర్శతో కూడిన పద్యాలుగా పేర్కొనవచ్చు. ఇక మూడవ వర్గంలో జ్యోతిష్యం, వాతావరణ సూచనలు వంటి వివిధ అంశాలపై ఆయన రాసిన పద్యాలు ఉంటాయి – ఇవి కర్ణాటక సంస్కృతిలోని దాదాపు అన్ని కోణాలను క్లుప్తంగా  సారాంశయుతంగా వ్యక్తం చేస్తాయి. ఆయన రాసిన పొడుపుకథలు మరియు భవిష్యత్తు సంఘటనలను ముందుగానే ఊహించి చెప్పే పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, విజయనగర సామ్రాజ్య పతనాన్ని ముందే చెప్పిన పద్యం వంటివి. ఇలా సర్వజ్ఞుడు ఒక ఆదర్శవంతమైన కన్నడిగుడు; తనను తాను, తన దేశాన్ని బాగా ఎరిగినవాడు, నాటి సమాజ శ్రేయస్సుకు సంబంధించిన రహస్యాన్ని అర్థం చేసుకున్నవాడు మరియు తన దేశస్థుల అభ్యున్నతికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేసినవాడు.

సర్వజ్ఞుడు జీవించిన కాలంపై స్పష్టత లేదు. బహుశా ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించిన ఇతర సర్వజ్ఞులు కూడా ఉండి ఉండవచ్చు, దీనివల్ల వారిలో అసలైన సర్వజ్ఞుడు ఎవరు అనే విషయంలో గందరగోళం ఏర్పడింది. అయినప్పటికీ, ఆయన పదహారవ శతాబ్దంలో, అంటే విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానికి కొన్నేళ్ల ముందు జీవించారనే విషయం చాలా వరకు నిర్ధారించబడింది. ఆ కాలంలో కర్ణాటకకు చెందిన పురందరదాసు, మహారాష్ట్రకు చెందిన తుకారాం మరియు ఆంధ్ర దేశానికి చెందిన వేమన వంటి గొప్ప బోధకులు జీవించి, ‘జీవితంలో చిత్తశుద్ధి’, భక్తి, పవిత్రత మరియు వైరాగ్యం యొక్క ఆవశ్యకతను బోధించారు. నీచమైన భోగవిలాసాలు, అల్పమైన ప్రవర్తన  దైవభక్తి లేని జీవితాన్ని ఖండించడంలో వారందరూ ఏకీభవించారు. సర్వజ్ఞుని పద్యాల సారాంశం కూడా ఇదే. వారి కఠినమైన మందలింపులు, వారి జీవితాలలోని సాధుత్వం మరియు వారి బోధనలలోని దాదాపు ఒకే రకమైన అంతర్లీన భావన… వీరందరూ ఆధ్యాత్మికంగా పతనం చెందిన కాలంలో జీవించారని, ప్రజలను ఆ దుస్థితి నుండి పైకి లేపడంలో గొప్పగా తోడ్పడిన ఆధ్యాత్మిక పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చారని నిర్ధారించడానికి మనల్ని ప్రేరేపిస్తాయి. పురందరదాసు, తుకారాం మరియు వేమనలు పదహారవ శతాబ్దం చివరి కాలంలో జీవించారని ఖచ్చితంగా తెలుస్తోంది. సర్వజ్ఞుడిని కూడా వారి సమకాలీనుడిగానే పరిగణించవచ్చు; ఎందుకంటే ‘వచనకారుల’ రచనల సంకలనంతో సంపాదనేయ సిద్ధ వీరనాచార్య రూపొందించిన పుస్తకంలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలు కొన్ని చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ గొప్ప సంకలనకర్త సుమారు 1600 ప్రాంతంలో జీవించారు. దీనికి అంతర్గత ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, ఆదర్శవంతమైన రాజులు మరియు మంత్రుల గురించి ఆయనకున్న భావన మనకు విజయనగర సామ్రాజ్యపు వైభవయుతమైన కాలాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

ధార్వాడ్ జిల్లాలోని మసూర్ గ్రామానికి చెందిన శైవ బ్రాహ్మణుడైన బసవరాజుకు, మాలి అనే కుమ్మరి కులానికి చెందిన వితంతువు ద్వారా తాను జన్మించానని సర్వజ్ఞుడే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు. బసవరాజు కాశీ యాత్రకు వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ విశ్వేశ్వరుడు (దేవుడు) ఆయనకు…

సర్వజ్ఞుని పద్యాలన్నీ ప్రసిద్ధమైన ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో ఉన్నాయి. గొప్ప భావాలను క్లుప్తంగా, ప్రభావవంతంగా తెలియజేయడానికి ఇది ఒక సరైన మాధ్యమం. ఆయనే స్వయంగా వాటిని రాసుకున్నారంటే నమ్మడం కష్టం: ఆయనకు రాయడంపై ఎప్పుడూ శ్రద్ధ లేదు. ఆయన ఊరూరా తిరుగుతూ, తన పద్య పఠనంతో ప్రజలను మేల్కొలిపేవారు. ఆ పద్యాలు ఎల్లప్పుడూ ఆయన నామమైన ‘సర్వజ్ఞ’తోనో, లేదా ఆయన ఏకైక దైవమైన, ఆయనలోనే కొలువై ఉన్న ఆ ఒక్క దేవుడైన పరమాత్మ నామంతోనో ముగిసేవి; తన పద్యాల పట్ల ఆయనకు ఉన్న శ్రద్ధ అంతే. కానీ, అటువంటి అద్భుతమైన, తేజోవంతమైన రత్నాల వంటి పద్యాలకు వాటి యజమానికి విలువ లేకపోయినా ప్రజలు వాటిని పారవేయలేకపోయారు. వారు ఆయన పద్యాలను తమ జ్ఞాపకాలలో జాగ్రత్తగా భద్రపరుచుకున్నారు, వాటిని తరతరాలుగా మౌఖికంగా అందించారు మరియు కొందరు వాటిని తాళపత్ర గ్రంథాలలో రాసుకున్నారు. తుకారాం మరియు వేమనుల విషయంలో మాదిరిగానే, వీరిలో కూడా అనేక ప్రక్షిప్తాలు ఉన్నాయి. ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించడం సాపేక్షంగా సులభం కావడంతో, వారు తమ సొంత పద్యాలను ఆయనవిగా ప్రచారం చేసుకుని, చివరన లాంఛనప్రాయంగా ‘సర్వజ్ఞ’ అని చేర్చేవారు. కానీ వారి పద్యాలలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలలో ఉండే ఉన్నత నైతిక విలువల నిష్కపటత్వం లోపించాయి, అందుకే వాటిని సులభంగా గుర్తించవచ్చు. ప్రస్తుతం సర్వజ్ఞుని దాదాపు రెండు వేల పద్యాలు లభ్యమవుతున్నాయి, కొద్దిపాటి ప్రయత్నంతో ఇంకా మరెన్నో దొరకవచ్చని నమ్ముతారు.

ఉదయపు వెలుగు ఇంకా అలుముకుని ఉన్నప్పుడే, పాదరక్షలున్న కన్యలా ఉదయాన్నే లేచి, తాను రాత్రంతా సుఖ నిద్రలోనో లేదా నిరంతర ధ్యానంలోనో గడిపిన ఆలయం దగ్గర ప్రవహిస్తున్న నది వైపు గంభీరంగా నడుస్తూ, తాను నెమరు వేసుకోవడానికి ఇష్టపడే ఇతరుల, తన సొంత అనేక స్తోత్రాలను, పద్యాలను స్పష్టమైన, ప్రతిధ్వనించే స్వరంతో తనలో తాను గొణుగుకుంటున్నట్లు ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. చేతిలో భిక్షాపాత్ర పట్టుకుని, తన స్పష్టమైన, మృదువైన స్వరంతో, తన సంక్షిప్తమైన, స్మరణీయమైన పద్యాలలో హిందూమతం యొక్క అమర సత్యాలను, సూత్రాలను ప్రకటిస్తూ, ఇంటింటికీ తిరుగుతూ, తనకు తప్పకుండా లభించే సామాన్య దానం కోసం ఎదురుచూస్తున్న సర్వజ్ఞుడిని ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. ఈలోగా ఆయన మనసు ఎన్నడూ ఖాళీగా పడి ఉండదు. ఆయన తన తోటి మానవుల అల్పమైన అహంకారాలను, చేష్టలను, వారి హడావిడిని, వారి చుట్టూ ఉన్న చిన్న విషయాల పట్ల వారికున్న ఆసక్తిని గమనిస్తూ నిమగ్నమై ఉంటాడు. ఇది అతని పెదవులపై ఒక చిరునవ్వును మెరిపించేది మరియు అతని మనసులో ఒక అందమైన పద్యం రూపుదిద్దుకునేలా చేసేది. సత్యం వారి సొంత తోటలోనే వికసిస్తూ ఉండగా, మనుషుల తీరు ఎంత వ్యర్థంగా, విచిత్రంగా ఉండేదో అని అతను ఆలోచించేవాడు! మట్టి విగ్రహాలను ఆరాధించడంలో వారు ఎలా తిట్టుకునేవారు, అరిచేవారు, నవ్వుకునేవారు మరియు గర్వపడేవారు! కానీ అతని అంతరాత్మను కదిలించింది కేవలం అసహ్యం లేదా ఆగ్రహం కాదు. అది అపారమైన కరుణ—బుద్ధుడు మరియు క్రీస్తుల వంటి కరుణ—అదే తోటి మనుషుల మూర్ఖత్వాలను భరించేలా, వారు నిస్సహాయంగా కొట్టుమిట్టాడుతున్న అజ్ఞానపు ఊబి నుండి వారిని పైకి లేపేలా అతన్ని ప్రేరేపించింది. వారి గదిలోని చీకటిలో ఒక సూర్యకాంతి కిరణాన్ని ప్రసరింపజేసి, స్వర్గానికి దారితీసే మార్గాన్ని వారికి చూపించడం తన బాధ్యత అని అతను భావించేవాడు. అప్పుడప్పుడు జనసందోహంలో ఒక ధర్మనిరతమైన ముఖం కనిపించినప్పుడు, అతను తన హృదయంలో దానికి గౌరవం ప్రకటించేవాడు. ఆ తర్వాత తన స్థానానికి వెళ్లి, లభించిన ఆహారాన్ని స్వీకరించి, మరుసటి రోజు తాను అందించాల్సిన సందేశంతో ప్రతిధ్వనించబోయే తదుపరి పట్టణం లేదా గ్రామానికి మధ్యాహ్న సమయంలో బయలుదేరేవాడు.

అతని కవిత్వం సమస్త సంప్రదాయాలపై ఒక తిరుగుబాటు. దాని ఆత్మ స్వేచ్ఛ మరియు ఉన్నత భావనలతో కూడుకున్నది—ఇదే కవిత్వానికి నిజమైన ఆత్మ. దాని ప్రత్యేక లక్షణం మానవీయత. ఇందులో కేవలం పాండిత్యానికి తావు లేదు; ఎందుకంటే సర్వజ్ఞునిలో కళాత్మక నైపుణ్యం కంటే కవిత్వమే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఇతర కవులు శ్రమించి కూర్చిన ‘అలంకారాలు’, భావ వ్యక్తీకరణలో చేసే విన్యాసాలు మరియు శైలిలోని క్లిష్టమైన మలుపులలో కనిపించే పాండిత్య ప్రదర్శన అతనిలో ఉండదు. అలాగే, కేవలం మానవీయ కోణం కంటే కళాత్మక స్వభావం ప్రధానంగా ఉండే నిరంతర కవితా కృషి కూడా అతనిలో కనిపించదు. కానీ ఇక్కడ శైలిలోని సరళమైన సౌందర్యం పుష్కలంగా కనిపిస్తుంది, మరియు మనకు నచ్చినన్ని సార్లు అరుదైన జాతీయాలు, నుడికారాల వంటి రత్నాలను మనం కనుగొనవచ్చు. నిజానికి, సహజమైన స్పష్టతతో కూడిన జాతీయాల సంపదే సర్వజ్ఞుని శైలి యొక్క ప్రధాన లక్షణం. అతని పద్యాలు నేటికీ సామెతలు, నీతి వాక్యాలు మరియు సూక్తులుగా ప్రాచుర్యం పొందాయి; సామాన్య ప్రజల జ్ఞాన సంపదలో ఇవి ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి. సర్వజ్ఞుని భావ వ్యక్తీకరణలోని వైవిధ్యం, చమత్కారం మరియు సముచితత ఎవరినైనా ఆనందపరచక మానవు. సంప్రదాయాలకు కట్టుబడి ఉండేవారు, తమ కాలం నాటి నైతిక లోపాలను ఎత్తిచూపే క్రమంలో సర్వజ్ఞుడు ప్రయోగించిన వ్యంగ్యాస్త్రాలను గానీ, నిర్మొహమాటమైన సత్యవాక్యాలను గానీ సహించలేకపోవచ్చు. కానీ, వివేకంతో కూడిన దృష్టి కలిగిన వ్యక్తి మాత్రం—ఇక్కడే సర్వజ్ఞుని గొప్పతనం ఉంది—ఆయన అందించే అపారమైన అర్థవంతమైన సందేశాల కోసం సర్వజ్ఞుడిని ఎంతగానో ప్రేమించగలడు, ఆరాధించగలడు. అత్యంత విలువైన ‘దైవం’ అనే పరమ లక్ష్యం పట్ల ఉండే శాశ్వతమైన తపనను ఇక్కడ అరుదైన సౌందర్యంతో వ్యక్తం చేశారు. ఆ ఆశయాల సాఫల్యానికి మార్గాన్ని అపారమైన శక్తితో మరియు సత్యంతో ఇక్కడ వివరించారు. అలాగే, భారతీయ ఋషులు కీర్తించిన ఆత్మసాక్షాత్కారానందాన్ని కూడా ఇక్కడ పొందవచ్చు. ‘వేదాంత’ తత్వసారం మొత్తం…

“ఆ రణరంగం చుట్టూ మైళ్ల కొద్దీ శవాలు పడి ఉంటాయి,

మృతుల మాంసాన్ని ఆరగించడానికి

అసంఖ్యాకమైన గద్దలు, కాకులు అక్కడికి వస్తాయి.”

అయితే, సర్వజ్ఞుని రచనలలోని ఈ భాగాన్ని మన ప్రాంతానికి చెందిన ఇతర కవుల రచనలతో పోల్చి ప్రత్యేకంగా చర్చించాల్సి ఉంది; ఆ విషయంపై వివరంగా మాట్లాడటానికి ఇది సరైన సందర్భం కాదు.

సర్వజ్ఞుడు రచించిన లేదా కూర్చిన సాహిత్యంలో ఒక భాగమైన ఆయన కవిత్వం విషయానికి వస్తే, అందులో స్వచ్ఛమైన తత్వచింతన, నైతిక పవిత్రత మరియు సౌందర్యంతో కూడిన ప్రశాంతమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం కనిపిస్తుంది. సమస్త సృష్టికి కర్త, దాత మరియు విధాత అయిన దేవునిపై ఆయనకు ఉన్న అచంచలమైన విశ్వాసం ఆయనలో అత్యంత విశిష్టమైన లక్షణం:

“గులాబీని సృష్టించి, దానికి సువాసనను నింపినదెవరు?

తాటి చెట్టు మృదువైన హృదయంలో

అమృతంలాంటి తీపి నీటిని నింపినదెవరు? నమస్కరించండి! నమస్కరించండి!

ఆయనే సమస్తాన్ని సృష్టించారు, కోయిల పాటను కూడా ఆయనే రూపొందించారు.”

కులమతాల అంధకారంతో నిండిన ఆ కాలంలో, వాటికి అతీతంగా చూడగలగడం సర్వజ్ఞుని గొప్పతనానికి నిదర్శనం:

“పవిత్రమైన వారికి సంకుచిత భావన ఉండదు;

‘యోగి’కి కుల భేదాలు తెలియవు;

ఏ ఆధారం లేకుండా, స్తంభాల వరుసల

అవసరం లేకుండానే ఆకాశమనే ఉన్నతమైన పైకప్పు నిలిచి ఉంది.”

ఆయన ఆ శాశ్వత సత్యాన్ని పూర్తిగా గ్రహించారు:

“సర్వవ్యాపియైన నీ ప్రభువును దర్శించు;

మాయాజాలంలో ఎన్నడూ చిక్కుకోకు;

స్త్రీలు క్షణికమైన నీడలు, సంపద ఒక కల,

సత్యం మాత్రం యుగయుగాలూ నిరంతర కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది.”

ఆయన గడిపిన ‘బ్రహ్మచారి’ జీవితమే, ఆయన ముందుంచుకున్న ఉన్నత ఆదర్శాన్ని పూర్తిగా ఆచరించారనడానికి నిదర్శనం. అయినప్పటికీ, ఆయనకున్న విశాల దృక్పథం స్త్రీల పట్ల గౌరవభావం ప్రకటించేలా చేసింది:

“ప్రపంచ సుఖమంతా స్త్రీలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంది;

స్త్రీ స్వర్గానికి మార్గదర్శి.

ఆమె పురుషునికి శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది, దానిని ఏమాత్రం తగ్గించదు.”

సత్య సాక్షాత్కారం పొందిన ఆ ఉన్నత క్షణాలలో ఆయన ఇలా ఉద్ఘాటించగలిగారు:

“చివరకు సత్యం ప్రకాశిస్తుంది, జ్ఞానం ఉషోదయంలా ఉదయిస్తుంది,

నా నుండి అజ్ఞానపు చీకటి తొలగిపోతుంది;

ఆయన అనంత ప్రేమకు చిహ్నాన్ని నేను పొందాను;

దుఃఖమనే మేఘాలు ఒక్కొక్కటిగా

దూరంగా కరిగిపోయాయి, నా మార్గం నాకు దొరికింది.

ఇక కావాల్సింది ఏముంది? మోక్షం ఖాయం!” “నేను నిరంతరం సాగిపోతూనే ఉంటాను!”

సర్వజ్ఞుని సమగ్ర వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ పంక్తులు, వాటిలోని స్థిరమైన స్వరూపం మరియు స్పష్టమైన దృక్పథం ద్వారా ఆయన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం యొక్క సత్యతను మనకు ధృవీకరిస్తాయి. జీవితం పట్ల ఆయనకున్న స్వచ్ఛమైన ఆనందం మరియు మానవాళి పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన ప్రేమతో, ఆయన ఇలా కూడా పలకగలిగారు:

“ప్రతి ఊరిలోని ప్రజలూ నా బంధువులే;

ప్రతి ప్రాంతంలోని వారూ నా మిత్రులే;

ఇక నేను ఎవరిని వదిలిపెట్టగలను?”

సర్వజ్ఞుడు ఒక చక్కని పద్యంలో చెప్పినట్లుగా, ఒక ‘జ్ఞాని’ తన మౌనం ద్వారా గుర్తించబడతాడు, మూర్ఖుడు తన మాటల ద్వారా బయటపడతాడు. మనుషులు చిలుకల్లాగా కేవలం వల్లెవేయడం కాకుండా, సత్యాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవడానికి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. ఆయన పద్యాలలో ఏవి స్వయ అనుభవం నుండి వచ్చాయో, ఏవి తోటి మనుషులను ఉన్నత స్థితికి చేర్చాలనే స్ఫూర్తితో రాసినవో వేరు చేసి చూడటం కష్టం; ఎందుకంటే ఆ రెండూ ఒకటే. ఆయన తాను ఆచరించని దానిని ఎప్పుడూ బోధించలేదు, అలాగే బోధించని దానిని ఆచరించలేదు. మానవ రూపంలో ఒక దేవదూతలా ఆయన సాధించిన విజయాలకు, ఆయన జీవితం అద్దం పడుతుంది.

మానవాళి శ్రేయస్సు కోసం ఆయన నొక్కిచెప్పిన మొదటి విషయం ‘గురువు’ యొక్క ఆవశ్యకత; గురువు లేకుండా విముక్తి అసాధ్యం. గురువే సాక్షాత్తు దేవుడని, గురువు సేవలోనే మానవ జీవిత సమస్యకు ఏకైక పరిష్కారం ఉందని ఆయన పదే పదే ఉద్ఘాటించారు. సర్వజ్ఞుని దృష్టిలో, గురువును అన్వేషించే సాధకుడికి కులమతాలు కేవలం అర్థరహితమైన పదాలు మాత్రమే.

రెండవదిగా, నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందడంలో ఆచార వ్యవహారాలు ఎంత నిష్ప్రయోజనమో, అవి ఎంత అర్థరహితమో సర్వజ్ఞుడు తన కవిత్వంలో చూపించారు. సత్యం వైపు సరైన మార్గాన్ని చూడలేని మనిషికి, పవిత్ర క్షేత్రాలకు చేసే తీర్థయాత్రల వల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం ఉండదు:

“దూరపు పుణ్యతీర్థాలలో స్నానం చేసినంత మాత్రాన,

శాంతమైన గోదావరి లేదా మృదువైన కృష్ణా నది జలాలలో మునిగినంత మాత్రాన—

తనలో వెలిగే ఆ దివ్యజ్యోతిని (ఆత్మజ్ఞానాన్ని) గుర్తించకపోతే—

మనిషి ఎప్పటికీ బంధవిముక్తుడు కాలేడు.”

సర్వజ్ఞుడు దేవుడు ఒక్కడేనని—ఆయన సర్వజ్ఞుడు, నిరాకారుడు మరియు అనంతమైనవాడు అని పదే పదే ప్రకటించారు; మట్టి విగ్రహాలను గుడ్డిగా ఆరాధించడం ద్వారా మనిషి ఆయనను చేరుకోలేడు. బ్రాహ్మణ, జైన మరియు లింగాయత మతాలు కేవలం ప్రాణం లేని సంస్థలుగా మారిపోయినప్పుడు, ఆయన ఆయా కులాల పట్ల విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించారు. కవిగా ఆయనకున్న గొప్ప లక్షణాలలో ఈ స్ఫూర్తిదాయకమైన విమర్శ ఒకటి. అయితే, ఆయా మతాలలోని మంచి అంశాలను ఆయన మనస్ఫూర్తిగా గౌరవించారన్న విషయాన్ని కూడా మనం గమనించాలి.

మూడవదిగా, స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మరియు శాశ్వతమైన పరమానందాన్ని పొందడానికి, ఈ ప్రపంచం మరియు దానిలోని భోగభాగ్యాల పట్ల ‘వైరాగ్య’ భావనను అలవర్చుకోవాలని ఆయన సూచించారు. అయితే, ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ప్రపంచ వ్యవహారాలలో మన బాధ్యతలను లేదా కార్యకలాపాలను పూర్తిగా వదిలివేయమని ఆయన చెప్పలేదు. అవసరమైనది కేవలం విషయాల యొక్క నిజస్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడమే. అందుకే ఆయన రాజులు, మంత్రులు వంటి వారి వారి పరిధులలోని విధులను వివరిస్తూ, ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రలోభాలను మరియు వాటిని అధిగమించే మార్గాలను తెలియజేస్తారు. సంపన్నమైన జీవితమే శాశ్వతమైనదని భావించవద్దని ఆయన అంటారు. అది ఒక జాతరలో గుమిగూడిన జనసమూహం లాంటిది; జాతర ముగియగానే మరుక్షణమే అది కనుమరుగవుతుంది. చెరువు లేదా బావి ఎప్పుడూ అంచుల వరకు నిండుగా ఉంటుందా? సంపద ఎప్పుడూ మీతోనే ఉంటుందని అనుకోవద్దు. పేదరికం దాని వెంటే వెంబడిస్తుంది.

మనిషైనా, దేవుడైనా సరే – ప్రతి ఒక్కరూ తమ విధికి తలవంచాల్సిందేనన్న వాస్తవానికి ఆయన అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తారు. దాని నుండి తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు. సాక్షాత్తు త్రిమూర్తులు కూడా దానికి కట్టుబడి ఉండాల్సిందే. మన సుసంపన్నమైన పురాణాల నుండి ఆయన అనేక ఉదాహరణలను కూడా ఇస్తారు: రాజులకు రాజైన శ్రీకృష్ణుడు ఒక సాధారణ వేటగాడి బాణం దెబ్బకు మరణించడం; దేవాదిదేవుడైన శివుడు ఒళ్లంతా బూడిద పూసుకుని, పాములే ఆభరణాలుగా ధరించి, పిచ్చివాడిలా సంచరించడం వంటివి. అంతేకాకుండా:

“పాండవులందరికీ శ్రీకృష్ణుడు మార్గదర్శిగా నిలిచినప్పుడు,

పాండవులు స్వయంగా గొప్పవారూ, ధైర్యవంతులూ అయినప్పటికీ,

ఆయన స్వయంగా దైవస్వరూపుడిగా వ్యవహరించినప్పటికీ,

విధి నిర్ణయం వేరొకలా ఉండటంతో అభిమన్యుడిని ఎవరూ కాపాడలేకపోయారు.”

సర్వజ్ఞుని అభిప్రాయం ప్రకారం, ‘భక్తి’ మరియు ‘జ్ఞానం’ అనే రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు మిళితమైనప్పుడే మనిషి అత్యున్నత స్థితిని చేరుకుంటాడు. కేవలం జ్ఞానం కూడా అన్వేషించదగినదే, అలాగే కేవలం భక్తి కూడా దానిని కలిగి ఉన్నవారికి ఒక గొప్ప వైభవం; కానీ ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు ‘ఆత్మసాక్షాత్కారం’ అనే పుష్పం పరిపూర్ణంగా వికసిస్తుంది. అయినప్పటికీ, జ్ఞానం మరియు భక్తి అనేవి మూలతః ఒక్కటే. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన కొన్ని ఆరాధనా పద్ధతులు మరియు ధ్యాన విధానాల గురించి కూడా ఆయన వివరిస్తారు:

“నీ శరీరమనే తామరాకుపై

నీ ఆత్మ అనే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రత్నాన్ని ఉంచు!

ఆ రత్నం యొక్క తేజస్సులో లీనమై,

ఆయనకు అత్యంత ప్రియమైన రత్నంగా జీవించేంత వరకు దానిపై ధ్యానం చేయి.”

ఈ విధంగా ఆయన అత్యంత పవిత్రమైన ధ్యాన విధానాన్ని వర్ణిస్తారు. కఠినమైన మార్గాల ద్వారా దేవుణ్ణి వెతకడానికి మనుషులు చేసే వ్యర్థ ప్రయత్నాలను వివరిస్తూ, దేవుని రాజ్యం మనలోనే ఉందని ఆయన ఇలా అంటారు:

“సత్యం అనేది నీ తోటలో పెరిగే వృక్షం;

తెలియని దూర ప్రాంతాలలో దాని కోసం వ్యర్థంగా వెతకకు,

నీ తోటలోనే ఎన్నో గులాబీలు వికసించి ఉండగా,

ఒక గులాబీలోని కొన్ని రేకుల కోసం అక్కడ వెతకడం ఎందుకు?”

బహుశా సర్వజ్ఞుడు అత్యున్నతమైన ప్రశంసను ‘దాని’కి (అంటే తన సర్వస్వాన్ని దానధర్మం చేసే వ్యక్తికి) అందించాడు:

“అతను సామాన్యులలో ఒకడని అనవద్దు;

ప్రపంచాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి

అతను అపారమైన సంపదతో స్వచ్ఛందంగా వస్తాడు!”

దేవునికి మరియు దాతకు మధ్య ఆయన ఏమాత్రం భేదం చూపరు; ఎందుకంటే దేవుడు ప్రపంచానికి ప్రాణాన్నీ ఆహారాన్ని ఎలా ప్రసాదిస్తాడో, దాత కూడా తన సర్వస్వాన్ని తోటి మనుషులకు అలాగే ఇస్తాడు. దానగుణం అనేది సాక్షాత్తు దేవుని లక్షణం. ‘దాని’ మనుషులలో ఒక తేజోమూర్తి అని ఆయన నిస్సంకోచంగా ప్రకటిస్తారు:

“సంగీత కళ మనిషికి ఒక ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది,

పతివ్రత అయిన స్త్రీ సంధ్యా తారలా ప్రకాశిస్తుంది,

కానీ దాత వీరందరినీ మించి ప్రకాశిస్తాడు.”

దానగుణాన్ని కలిగి ఉండమని ఆయన మనుషులను పదే పదే హెచ్చరిస్తారు. మరణం అనివార్యం, కాబట్టి…

సర్వజ్ఞుడు మొదటి నుంచీ తనను తాను తోటి మానవుల సేవకుడిగా భావించుకున్నాడు. ఆయన తన దేశస్థుల ఇష్టాయిష్టాలను, మంచి చెడు ప్రవృత్తులను అధ్యయనం చేసి, ఎంతటి మూల్యం చెల్లించైనా వారి ఉన్నతికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నాడు. నిస్సందేహంగా అది ఒక గొప్ప త్యాగమే, కానీ ఇతరుల సంక్షేమానికి సేవ చేయడంలోనే సర్వజ్ఞుడు తన జీవితానికి నిజమైన, ఏకైక కీర్తిని చూశాడు. ఆయన జీవితంలోనూ, సాహిత్యంలోనూ స్వేచ్ఛా ప్రచారకుడు. ఆయనే స్వయంగా మనతో ఇలా అన్నారు: “ఈ ప్రపంచంలో నేను ప్రేమించేది స్వేచ్ఛను మాత్రమే.” ఆయనకు తనదైన స్వతంత్ర ఆలోచనా విధానం ఉండేది మరియు తన ఆలోచనలకు, సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు ఎలాంటి కీర్తినీ—చివరికి తన తల్లిదండ్రుల ఇంటిని కూడా—తిరస్కరించుకున్నాడు. కవిత్వంలో కాలం చెల్లిన పాత సౌందర్యాలకు ఆయన ఏమీ జోడించలేదు, కానీ దానిలో పూర్తిగా కొత్తదనాన్ని సృష్టించాడు. మనకంటే ముందు ఎందరో నడిచిన, వారి అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండి మన అభిరుచులకు విరుద్ధంగా ఉన్న అవే మార్గాలలో నడవడానికి ఏ ప్రాముఖ్యత, ఏ సాకు ఉంది? సర్వజ్ఞుడు దేనికీ భయపడలేదు. ఆయన ఎవరి ముందైనా, అందరి ముందైనా తన అభిప్రాయాలను నిర్భయంగా వ్యక్తపరిచేవారు. ఇతరులు చూసిచూడనట్లు వదిలేయాలనుకునే సమకాలీన సమాజంలోని దురాచారాలను నిర్దాక్షిణ్యంగా ఖండించేవారు. ఆయన తన సొంత మతానికి తప్ప మరే మతానికి చెందలేదు. ఇతరులు ఆయనను తమకు నచ్చిన ఏ కులానికి చెందినవారిగా భావించినా, ఆ మతం మాత్రం సర్వజ్ఞుడిని ఒక్కడినే గుర్తించింది.

కానీ, సర్వజ్ఞుడి ఆదరణీయమైన వ్యక్తిత్వానికి ఈ తిరుగులేని బలాన్నిచ్చిన ప్రధాన శక్తి, ఆధారం ఆయనకు దేవునిపై ఉన్న విశ్వాసం, మరియు సకల సృష్టికర్త పట్ల ఆయనకున్న అచంచలమైన ప్రేమ, భక్తి. ఆయన అద్భుతమైన వ్యక్తిత్వానికి మూలసూత్రం ఇక్కడే ఉంది. ఒక కవిగా, మానవ మిత్రుడిగా ఆయన సాధించిన విజయాల రహస్యం కూడా ఇక్కడే దాగి ఉంది. బాధపడేవారికి సహాయం చేయడానికి ఆయన ఎంతో బాధపడ్డారు. చీకటిలో వెలుగు కిరణాలను నాటడానికి ఆయన స్వయంగా ఆ చీకటిలో పోరాడారు. తన తోటి మానవులకు మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, వారి అనేక దుష్కార్యాలను ఆయన సహనంతో భరించారు. కానీ వీటన్నిటిలోనూ, సర్వజ్ఞామూర్తి నిష్కళంకమైన స్వభావంలో ఒక్క స్వార్థపూరిత ఉద్దేశం కూడా కనబడలేదు. అతనికి జీవితం అంటే తోటి మానవులకు సేవ చేయడం తప్ప మరేమీ కాదు, అదే దైవ సేవ. సర్వజ్ఞుని పద్యాలకు సంబంధించి శ్రీ ఉత్తంగి గారు రూపొందించిన ప్రశంసనీయమైన సంకలనం గురించి ప్రస్తావించకుండా నేను ఉండలేను; ఆ కవి గురించి ఆ తర్వాత రాసిన ప్రతి రచయితా దీనికి ఎంతో రుణపడి ఉంటారు.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –4-9-26-ఉయ్యూరు 

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్రమో ర్వశీయం .1 వ భాగం.4.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.20 వ భాగం.4.9.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.284 వ చివరి భాగం. వాల్మీకి రామాయణం 24000 శ్లోకాలు సర్వం సంపూర్ణం.3.9.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.284 వ చివరి భాగం. వాల్మీకి రామాయణం 24000 శ్లోకాలు సర్వం సంపూర్ణం.3.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.19 వ భాగం.2.9.26.

శరత్ ఛటర్జీ రాసిన ‘శేష్ ప్రశ్న’(త్రివేణి)

రచన: కాళీపాద ముఖర్జీ-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

డాక్టర్ శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ నవలలకు ఇప్పటికీ ఎంతో ఆదరణ ఉంది; అయినప్పటికీ, సంప్రదాయవాద విమర్శకుల వర్గం నుండి వాటిలో కొన్ని తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రాసిన ‘శేష్ ప్రశ్న’ (చివరి ప్రశ్న) నవలను అనుకరిస్తూ లేదా ఎగతాళి చేస్తూ ఇటీవల ‘శేష్ శ్రాద్ధ’ (చివరి అంత్యక్రియల కార్యక్రమం) అనే రచన వచ్చింది. ఈ నవల ప్రచురితమైనప్పుడు సంచలనం సృష్టించడానికి కారణం ఏమిటంటే, ఇందులో ఈ ప్రఖ్యాత నవలా రచయిత హిందువుల అత్యంత పవిత్రమైన మతపరమైన మరియు సామాజిక సంప్రదాయాలను—ముఖ్యంగా వివాహ వ్యవస్థను మరియు వైవాహిక ప్రేమలోని నిబద్ధతను—తీవ్రంగా విమర్శించారని ఆరోపణలు రావడం. ఇందులో వ్యక్తమైన భావాలు పాశ్చాత్య రచయితల నుండి గ్రహించినవని అంటారు; ఆ భావాలను వ్యక్తీకరించడానికే ప్రత్యేకంగా సృష్టించిన పాత్రల ద్వారా వాటిని రచయిత వెల్లడించారు. పవిత్రమైనవిగా భావించే విషయాలలోని శూన్యతను ఎత్తిచూపాలనే రచయిత కోరిక, మరియు ఆయన చేసిన విమర్శలోని తీవ్రత, ఒక కళాకారుడిగా ఆయనకున్న ప్రతిభను మరుగున పడేశాయి. అంతేకాకుండా, ఆయన శైలిలో ఒక రకమైన కృత్రిమత్వం మరియు విచిత్రమైన ధోరణి (mannerism) చోటుచేసుకున్నాయి; నిజానికి ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ నవలల్లో ఇలాంటివి అస్సలు కనిపించవు.

ఈ ఆరోపణలలో ఎంతవరకు వాస్తవం ఉందో మనం పరిశీలిద్దాం; అందుకే, ఈ నవల గురించి తెలియని పాఠకుల కోసం కథా ప్రారంభం మరియు పాత్రల వివరణను ఇక్కడ అందిస్తున్నాము.

కథా ప్రారంభం

ఆగ్రా నగరంలో ఈ కథ మొదలవుతుంది. అక్కడ అనేక బెంగాలీ కుటుంబాలు నివసిస్తుంటాయి—కొన్ని తరాల తరబడి స్థిరపడినవి కాగా, మరికొన్ని అద్దె ఇళ్లలో ఉంటున్నవి. అక్కడికి ఎంతోమంది పర్యాటకులు వస్తుంటారు, పోతుంటారు; ఎవరూ వారిని పెద్దగా పట్టించుకోరు. కానీ ఒకసారి ఒక వ్యక్తి తన విద్యావంతురాలైన కుమార్తె మనోరమతో అక్కడికి వచ్చాడు. అద్భుత సౌందర్యవతి అయిన మనోరమ ఆ నగరంలో సంచలనం సృష్టించింది. అశుతోష్ గుప్తా అపారమైన సంపద కలిగిన వ్యక్తి. ఆయన పెద్ద పరివారంతో వచ్చి, నగర శివార్లలోని ఒక పాత భవనాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించుకున్నారు. అక్కడి బెంగాలీ నివాసితులు అశు బాబు సంపద లేదా మనోరమ అందం మరియు పాండిత్యం పట్ల కంటే, అశు బాబులోని మంచి లక్షణాల పట్ల ఎక్కువగా ఆకర్షితులయ్యారు; ఆయన ప్రవర్తనలో ఏమాత్రం అహంకారం కనిపించేది కాదు.

అశు బాబు స్వయంగా అందరి దగ్గరికీ వెళ్లి, ఆరోగ్యాన్ని కుదుటపరుచుకోవడానికి ఆగ్రాకు వచ్చిన ఒక సాధారణ అతిథిగా తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నారు. మనోరమ అక్కడి మహిళలకు తనను తాను పరిచయం చేసుకుని అందరినీ ఆకట్టుకుంది. ఆ తర్వాత వారం రోజుల పాటు వరుసగా ఉత్సవాలు మరియు సంగీత వినోద కార్యక్రమాలు జరిగాయి. ఆహ్వానించబడిన అతిథులందరికీ ఆశు బాబు కారు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండేది. ఆయన హిందువా లేక బ్రహ్మ సమాజానికి చెందినవారా అని ఎవరూ ప్రశ్నించలేదు; కానీ ఆశు బాబు సంప్రదాయవాది కాదని, సంకుచిత భావాలు లేనివారని అందరికీ అర్థమయ్యేది.

ఆగ్రా కాలేజీలోని బెంగాలీ ప్రొఫెసర్లందరికీ ప్రొఫెసర్ అవినాష్ బాబు ఇల్లు ఒక ఇష్టమైన సమావేశ స్థలం. ఒక సెలవు రోజున, వారంతా అక్కడ చదరంగం ఆడుతూ ఆనందిస్తుండగా, ఆశు బాబు తన కుమార్తెతో కలిసి అక్కడికి వచ్చి, వారిని తన ఇంట్లో జరిగే సంగీత విందు కార్యక్రమానికి ఆహ్వానించారు. ఆయన మహిళలను కూడా ఆహ్వానించారు.

ఈ సంగీత కార్యక్రమం ద్వారా కథలోకి శివనాథ్ బాబు ప్రవేశిస్తారు. అద్భుతమైన గాత్రం కలిగిన గొప్ప గాయకుడైన ఆయన, ఒకప్పుడు ఆగ్రా కాలేజీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. అయితే, తన తోటి బెంగాలీ ప్రొఫెసర్ల కుట్రల కారణంగా ఆయన తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చింది. తుండ్ల నుండి ఆగ్రాకు రైలులో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ఆశు బాబు ఆయనను కలుసుకుని, ఆ సంగీత కార్యక్రమంలో పాడమని ఆహ్వానించారు. ఒక గొప్ప గాయకుడిని పిలిపించానని చెప్పగానే ప్రొఫెసర్లలో ఆసక్తి పెరిగింది; ఆశు బాబు డ్రాయింగ్ రూమ్‌లోకి వెళ్ళినప్పుడు, వారికి కొంచెం నల్లని ఛాయ ఉన్నప్పటికీ, అద్భుతమైన అందం, చక్కని ఆకృతి మరియు నిర్దోషమైన ముఖకవళికలు కలిగిన ఒక వ్యక్తి కనిపించారు. ఆయనను చూడగానే ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోతారు. ఆయన వయసు సుమారు ముప్పై రెండు ఏళ్లు ఉన్నప్పటికీ, చూడటానికి చాలా చిన్నవారిలా కనిపించేవారు. ఆయన ముందు వరుస సోఫాలో కూర్చుని మనోరమతో మాట్లాడుతున్నారు.

ప్రొఫెసర్లందరూ శివనాథ్ బాబు పాటలను మెచ్చుకున్నారు; కానీ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ అయిన అక్షయ్ బాబు ఆయనకు ప్రధాన శత్రువుగా ఉండేవారు. అక్షయ్ బాబు కఠినమైన, ఆచరణాత్మక దృక్పథం కలిగిన వ్యక్తి; సంగీతాన్ని మెచ్చుకోవడం బలహీనత అని భావించే సంప్రదాయవాదిగా ఆయనకు పేరు ఉండేది. తన చుట్టూ ఉన్నవారి నైతికతకు తానే సంరక్షకుడినని ఆయన భావించేవారు. ఆయన ఆ గాయకుడిని విమర్శించడం మొదలుపెట్టారు మరియు ఆ పాటలో ఏమాత్రం ఉత్సాహం లేదని వెంటనే తేల్చి చెప్పారు.

శివనాథ్ పాడిన పాట నిజంగా అద్భుతంగా ఉంది; అది భారతీయ సంగీత నియమాలకు అనుగుణంగా, హృదయపూర్వకంగా పాడబడింది. అందరూ నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయారు; కేవలం వృద్ధ సంగీతకారుడు అమీర్ ఖాన్ మాత్రమే, “నేను ఇంతటి అద్భుతమైన పాటను ఎప్పుడూ వినలేదు” అని అన్నారు. మనోరమ స్వయంగా చిన్నప్పటి నుండి సంగీతం అభ్యసించి, గానంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉండి, అనేక అద్భుతమైన పాటలను విన్నవారు. కానీ, ఒక పాటతో మనిషి హృదయం అనుభూతితో ఎలా స్పందిస్తుందో, ఆ పాట అందరి హృదయాలను ఎలా తాకగలదో ఆమెకు అస్సలు తెలియదు! అంతటి అద్భుతమైన స్వరాన్ని ఆమె ఎప్పుడూ వినలేదు; ఆమె ఆనందంతో పరవశించిపోయింది. ఆమె పెద్ద కళ్లు నీళ్లతో నిండిపోయాయి, ఆ కన్నీళ్లను దాచుకోవడానికే ఆమె గదిలోంచి బయటకు వెళ్లిపోయింది.

అవినాష్ బాబు ఇలా అన్నారు: “షిబనాథ్‌ను పాడేలా ఒప్పించడం అంత సులభం కాదు; కానీ ఇంతకు ముందే మేము అతని పాట విన్నాము. ఏడాది కాలంలో అతని గానం అద్భుతంగా మెరుగుపడింది. అది సాటిలేనిది.” హరేన్ బాబు ఆ మాటతో ఏకీభవించారు, అశు బాబు ఎంతో సంతోషించారు. కానీ అక్షయ్ బాబు మాత్రం అందరి వ్యతిరేకతను కాదని, తీవ్రమైన ఆగ్రహంతో మాట్లాడసాగారు. షిబనాథ్ తిరిగి ఆగ్రాకు వచ్చి, మిస్ మనోరమ సభ్యురాలిగా ఉన్న ఒక పెద్దమనిషి కుటుంబంతో సన్నిహితంగా మెలుగుతున్నందున, అతనికి సంబంధించిన విషయాలన్నింటినీ బయటపెట్టడం తన బాధ్యత అని ఆయన అన్నారు.

కమల్, కథానాయిక

ఒక వారం గడిచింది; రెండు రోజులుగా వర్షం కురుస్తూనే ఉంది. అశు బాబు తన కుర్చీలో కూర్చుని ఉండగా, సాయంత్రం పూట సాధారణంగా చేసే విహారయాత్రకు సిద్ధమై ఆయన కుమార్తె అక్కడికి వచ్చింది. మనోరమ ఒక్కతే బయటకు వెళ్ళింది. తిరిగి వచ్చినప్పుడు, శివనాథ్ బాబు తన తండ్రితో మాట్లాడుతుండటం చూసి ఆమె ఆశ్చర్యపోయింది. శివనాథ్ లేచి నిలబడి ఆమెకు నమస్కరించి, ఆ రోజు ఎంత దూరం ప్రయాణించి వచ్చిందో అడిగాడు. ఆమె ఏమీ సమాధానం చెప్పకుండా, కేవలం తల కొంచెం వంచి, ఎంతో అవజ్ఞతో వెనుదిరిగింది. ఆ తర్వాత ఆమె తన తండ్రిని, ఆయన చదువుతున్న కథ ఎలా అనిపించిందని అడిగింది.

శివనాథ్ ఒక విటుడు మరియు తాగుబోతు అని తెలిసిన రోజు నుండే ఆమెకు అతనిపై తీవ్రమైన అయిష్టత ఏర్పడింది. గొప్ప కళాకారుడే అయినప్పటికీ, దుర్మార్గుడైన వ్యక్తిని అతిథిగా ఆహ్వానించడం తనకు నచ్చలేదని ఆమె తన తండ్రితో బహిరంగంగానే చెప్పింది. పక్క గదిలో ఉండి అదంతా విన్న శివనాథ్, బయట వర్షం పడుతున్నప్పటికీ హఠాత్తుగా వెళ్ళడానికి అనుమతి కోరాడు. అశు బాబు, “వర్షంలో ఎలా వెళ్ళగలరు?” అని అడిగాడు. దానికి శివనాథ్, “వర్షం పడనివ్వండి, పెద్దగా ఏమీ లేదులే,” అని బదులిచ్చాడు. అతను అకస్మాత్తుగా తిరిగి మనోరమ వైపు చూస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“యాదృచ్ఛికంగా నేను విన్న విషయాలు నా అదృష్టమో, దురదృష్టమో తెలియదు. దీనికి మీరు సిగ్గుపడాల్సిన పనిలేదు; ఇలాంటి విమర్శలు వినడం నాకు అలవాటే. అయినప్పటికీ, నా గురించి మీరు ఆ మాటలు అన్నప్పటికీ, అవి నా వినికిడిలో అనాలని మీరు ఉద్దేశించలేదని నాకు తెలుసు. మీరు అంతటి కఠినాత్మురాలు కారు.”

ప్రొఫెసర్లు అనుమానించినట్లుగా, వారి ఇంటికి తరచుగా రావడం వెనుక తనకు ఎలాంటి రహస్య ఉద్దేశం లేదని అతను అశు బాబుతో చెప్పాడు. ఒకవేళ ఆయనకు తన పాటలు నచ్చితే, ఆయన తన ఇంటికి రావడానికి ఇష్టపడితే, అక్కడ ఆయనను అలరించడానికి తాను ఎంతో సంతోషిస్తానని అన్నాడు. ఆ మాట చెప్పి, తండ్రీకూతుళ్లు ఏమీ సమాధానం చెప్పేలోపే అతను బయటకు వెళ్లిపోయాడు.

శివనాథ్ కోసం తయారు చేసిన టీని తీసుకువెళ్ళమని అశు బాబు సేవకుడికి చెప్పాడు. ఆయన గదిలో అటూ ఇటూ నడుస్తుండగా, ఒక చెట్టు కింద ఎవరో నిలబడి ఉండటం ఆయన కంట పడింది. మరుక్షణమే అక్కడ ఒక స్త్రీ కూడా నిలబడి ఉండటం ఆయన గమనించాడు. వారు ఎవరో చూసి, వారిద్దరినీ లోపలికి పిలవమని ఆయన తన సేవకుడికి చెప్పాడు. ఆమె లోపలికి వచ్చింది—యవ్వన సౌందర్యంతో, సువాసనలు వెదజల్లుతూ; ఆమె నల్లని కురుల నుండి జారుతున్న వర్షపు నీరు గులాబీ రంగులో ఉన్న ఆమె చెక్కిళ్లపై పడుతోంది. తండ్రీకూతుళ్లిద్దరూ ఎంతో ఆశ్చర్యంతో ఆమె ముఖం వైపు చూశారు. కవి కాకపోయినప్పటికీ, మంచు బిందువులతో కడిగిన తామర పువ్వులతో ప్రాచీన కవులు పోల్చిన ఆ సౌందర్యం ఆమెదేనని అశు బాబు గ్రహించగలిగారు. అద్భుతమైన హావభావాలు, ఆకర్షణ కలిగిన శిబనాథ్, కమల్ అనే ఈ ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకరినొకరు ఎలా కలుసుకున్నారో, ఎలా ఒక్కటయ్యారో ఆయనకు అర్థం కాలేదు. ఆ విధంగా కమల్ తొలిసారిగా అందరి ముందు ప్రత్యక్షమై, నవలలోనే అత్యంత ఆసక్తికరమైన పాత్రగా నిలిచింది. (పేజీ 23, అధ్యాయం III.)

కమల్, అశు బాబు మరియు ఇతరుల మధ్య మొదటి సంభాషణ ఐదవ అధ్యాయంలో మొదలవుతుంది. తాజ్‌మహల్ సందర్శన సందర్భం అది. సమయం మధ్యాహ్నం. అశు బాబు, మనోరమ, ఆయన కాబోయే అల్లుడు అజిత్ అందరూ వచ్చారు; తాజ్‌మహల్‌ను ఎన్నిసార్లు చూసినా విసుగు చెందని ప్రొఫెసర్లు కూడా పక్కనే ఉన్న తోటలో సమావేశమయ్యారు. అప్పుడు మనోరమ ఇలా అంది:

“అలా కుదరదు నాన్నా, మీరు నాతో రావాల్సిందే. మీ కళ్ల ద్వారా చూస్తే తప్ప, తాజ్ వైభవంలో సగం నా కళ్లకు కనిపించదు. దాని అసలు స్వభావం ఎవరికీ తెలియదు; చాలామందికి పైపైన కనిపించే విషయాలు మాత్రమే తెలుసు.”

దివంగత భార్య పట్ల అశు బాబుకు ఉన్న ప్రేమ ఎంత నిజమైనదో తెలిసిన అభినాష్‌కు ఆ మాటల అంతరార్థం అర్థమైంది. సరిగ్గా అప్పుడే, శిబనాథ్ మరియు అతని భార్య కమల్ తాజ్ తూర్పు వైపు నుండి వారి దగ్గరకు వచ్చారు. అశు బాబు ఉత్సాహంగా, “శిబనాథ్ బాబూ, ఎప్పుడు వచ్చారు? దయచేసి ఇటు రండి,” అని పిలిచారు.

ఇద్దరూ ముందుకు వచ్చారు. పరిచయం చేస్తూ అశు బాబు ఇలా అన్నారు: “ఈమె శిబనాథ్ బాబు గారి భార్య. అమ్మగారూ, మీ పేరు ఇంకా నాకు తెలియదు.”

ఆమె ఇలా చెప్పింది: “నా పేరు కమల్ అండి. కానీ, దయచేసి నన్ను సంబోధించేటప్పుడు అంత గౌరవం చూపించకండి.”

“కమల్, మీరు తాజ్‌మహల్‌ను చూడటం ఇదే మొదటిసారా?”

“అవును.”

“అయితే మీరు అదృష్టవంతులు; కానీ అజిత్ ఇంకా ఎక్కువ అదృష్టవంతుడు, ఎందుకంటే అతను ఈ అద్భుతమైన కట్టడాన్ని ఇప్పుడే చూడబోతున్నాడు. కానీ వెలుతురు వేగంగా తగ్గిపోతోంది, అజిత్, నువ్వు త్వరపడాలి.” “సరే కమల్, తాజ్ మహల్ నీకు ఎలా అనిపించింది?” అని అశు బాబు అడిగాడు.

“అది నిజంగా అద్భుతంగా అనిపించింది.”

కానీ వారి కళ్ళ ముందు ఒక సజీవ అద్భుతం ఉంది – తాజ్ మహల్‌ను సైతం మరుగున పడేసే కమల్ సౌందర్యమనే అద్భుతం.

మనోరమ తన తండ్రితో తప్ప తాజ్ మహల్‌ను చూడటానికి ఇష్టపడలేదు. కమల్, “ఎందుకు?” అని అడిగాడు. ఆమె అశు బాబును, “మీరు సౌందర్యవేత్తనా? మీకు సౌందర్యశాస్త్ర సూత్రాలన్నీ తెలుసా?” అని అడిగింది.

అశు బాబు, మిక్కిలి ఆనందంతో ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:

అశు బాబు ఎంతో ఆనందంతో ఇలా బదులిచ్చారు:

“నాకేమీ తెలియదు. నేను కళా నిపుణుడిని కాకపోగా, సౌందర్యశాస్త్రం గురించిన కనీస అవగాహన కూడా నాకు లేదు. కమల్, నేను తాజ్‌ను సౌందర్య దృక్పథంతో చూడటం లేదు. నేను అందులో చక్రవర్తి షాజహాన్ ను చూస్తున్నాను—ఆ పాలరాతిలో అంతటా నిండిపోయిన ఆయన అంతులేని వేదనను చూస్తున్నాను. తన భార్య పట్ల ఆయనకున్న అంకితభావంతో కూడిన ప్రేమను—ఆ ప్రేమే ఈ పాలరాతి కావ్యాన్ని సృష్టించి, ఆయనను చిరస్మరణీయుడిని చేసింది—నేను చూస్తున్నాను.”

కమల్ ఆయన ముఖాన్ని పరిశీలిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“కానీ, ఆయనకు ఇంకా చాలా మంది బేగమ్‌లు ఉండేవారని నేను విన్నాను. చక్రవర్తి ముంతాజ్‌ను ఎంతగా ప్రేమించారో, మరికొందరిని కూడా అంతే ప్రేమించేవారు. ఆమె పట్ల ఆయన ప్రేమ బహుశా ఎక్కువగా ఉండి ఉండవచ్చు, కానీ ఆ ప్రేమను నేను ‘అంకితభావంతో కూడినది’ అని అనలేను. ఆయనలో అటువంటి లక్షణం ఏమీ లేదు.”

ఆ కఠినమైన, ఊహించని మాట అందరినీ దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. అశు బాబు గానీ, అక్కడ ఉన్న ఇతరులెవరూ గానీ దానికి సమాధానం చెప్పలేకపోయారు. కమల్ తన మాటను కొనసాగిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“చక్రవర్తి ఒక దార్శనికుడు, ఒక కవి; ఆయన తన అధికారాన్ని, సంపదను, సహనాన్ని జోడించి ఒక గొప్ప సౌందర్య చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. ముంతాజ్ కేవలం ఒక నిమిత్తం మాత్రమే. ఆయన ఏ సందర్భంలోనైనా ఇలాంటి భవనాన్ని నిర్మించి ఉండేవారు. ఆ సందర్భం మతపరమైనదైనా లేదా విజయానికి సంబంధించినదైనా పెద్దగా తేడా ఉండేది కాదు. ఇది ప్రేమ కానుక కాదు, చక్రవర్తి ఆనందభరిత హృదయం నుండి వెలువడిన సృష్టి. మనందరికీ అంతవరకూ తెలిస్తే చాలు.”

అశు బాబు హృదయం ఒక్క క్షణం ఉలిక్కిపడింది. ఆయన తల ఊపుతూ ఇలా అన్నారు:

“అది సరిపోదు కమల్; కాదు, ఏమాత్రం సరిపోదు. నువ్వు చెప్పేది నిజమైతే, ఈ గొప్ప సమాధికి ఎలాంటి ప్రత్యేకతా ఉండేది కాదు; షాజహాన్ ఒక అద్భుతమైన సౌందర్య చిహ్నాన్ని సృష్టించి ఉండవచ్చు, కానీ అది ఇప్పుడు పొందుతున్నంత గౌరవాన్ని మానవాళి నుండి పొంది ఉండేది కాదు.” కమల్ ఇలా అంది:

“ఒకవేళ అది సాధ్యం కాకపోతే, దానికి కారణం మనిషి మూర్ఖత్వమే అయి ఉండాలి. విశ్వాసానికి విలువ లేదని నా ఉద్దేశ్యం కాదు, కానీ యుగయుగాలుగా మనిషి దానికి ఆపాదించిన విలువ దానికి తగినది కాదు. ఒకప్పుడు ప్రేమించిన వ్యక్తి కారణంగా తన ప్రేమను మార్చుకోవడానికి నిరాకరించడం అనేది ఆరోగ్యకరమైన లేదా గొప్ప మానసిక లక్షణం కాదు… తనలో పాతుకుపోయిన మూఢనమ్మకాలపై పడే దెబ్బను మనిషి తట్టుకోలేడు. కానీ నాకు ఇది సహజమైన విషయమే. నా శరీరం, మనసు రెండూ యవ్వనంతో నిండి ఉన్నాయి: నా మనసుకు ఒక ప్రత్యేకమైన జీవశక్తి ఉంది. అది మార్పు చెందే శక్తిని కోల్పోయిందని నాకు తెలిసే రోజే, దాని మరణం సంభవించే రోజు అవుతుంది.”

తర్వాతి అధ్యాయంలో, అవినాష్ బాబు కమల్‌కు అశు బాబును చూపిస్తూ ఇలా అనడం మనం చూస్తాం:

“తాజ్‌మహల్ ప్రస్తావనను పక్కన పెడదాం; కానీ అశు బాబు వైపు చూద్దాం. ఆయన చాలా ధనవంతుడు, స్నేహితులు, బంధువులకు కొదవ లేదు; కానీ తన భార్యకు ఇచ్చిన ఉన్నత స్థానంలో మరొకరిని ఉంచడం గురించి ఆయన కనీసం ఆలోచించలేకపోయారు. అది ఆయన ఊహకు కూడా అందని విషయం. చెప్పండి, ఈ ప్రేమ ఆదర్శం ఎంత గొప్పదో.”

కమల్ ఇలా బదులిచ్చింది:

“అశు బాబు ఒకప్పుడు తన భార్యను ప్రేమించారు. కానీ ఆ భార్య ఇప్పుడు లేరు. ఆమెకు ఇచ్చేది ఏమీ లేదు, ఆమె నుండి పొందేది ఏమీ లేదు. ఆయన ఆమెను సంతోషపెట్టలేరు లేదా బాధపెట్టలేరు. ప్రేమకు కారణమైన వ్యక్తి శాశ్వతంగా వెళ్లిపోయారు; ఇప్పుడు, ఆమెను ఒకప్పుడు ప్రేమించాననే భావన మాత్రమే మిగిలి ఉంది. వర్తమానాన్ని పూర్తిగా విస్మరించి, గతాన్ని మాత్రమే సత్యమని భావించడంలో ఏ గొప్ప ఆదర్శం ఉందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.”

ఆమె మాటల తాలూకు బాధను మళ్లీ అనుభవిస్తూ అశు బాబు ఇలా అన్నారు:

“కానీ మన దేశంలోని వితంతువులకు ఇదే సర్వస్వం… వారికున్న ఏకైక గొప్ప సంపద అదే. భర్తలు చనిపోతారు, కానీ వారి జ్ఞాపకం మాత్రమే ఆ స్త్రీలను పవిత్రత, సన్మార్గం వైపు నడిపిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని మీరు అంగీకరించరా?”

కమల్: లేదు, నేను అంగీకరించను. కేవలం ఒక గొప్ప పేరు ఉన్నంత మాత్రాన ఏదీ నిజంగా గొప్పది కాదు. దానికి బదులుగా, ఇది ఇక్కడి వితంతువులు అనుసరించే ఒక ఆచారం అని చెప్పండి – అసత్యం అని తెలిసినా దాన్ని సత్యంగా కీర్తించడం ద్వారా ప్రజలు వారిని ఎప్పటి నుంచో మోసం చేస్తున్నారని చెప్పండి. ఈ విషయాన్ని మాత్రం నేను కాదనను. అవినాష్: ఒకవేళ అది నిజమే అనుకున్నా, మన వితంతువుల జీవితాల్లోని పవిత్రతను మీరు గుర్తించరా?

కమల్ నవ్వి ఇలా అంది:

“ఇది కూడా కేవలం గొప్పగా వినిపించే ఒక పదం మాత్రమే. ‘ఆత్మనిగ్రహం’ అనేది చాలా కాలంగా గౌరవించబడుతూ, విపరీతంగా కీర్తించబడుతున్న పదం; అది వినగానే ప్రజలు తలలు వంచుతారు. కానీ కొన్ని పరిస్థితుల్లో ఇది కూడా కేవలం అర్థరహితమైన శబ్దం మాత్రమేనని నేను నమ్ముతాను. తమ భర్తల జ్ఞాపకాలతో జీవించే వితంతువుల విషయంలో, ‘పవిత్రత’కు సంబంధించిన ఆ స్పష్టమైన భావనను నిజమైన పవిత్రతగా పరిగణించడానికి నేను సంకోచిస్తాను.”

ఏమీ సమాధానం తోచక అవినాష్ బాబు కాసేపు శూన్యంలోకి చూస్తూ ఉండిపోయారు; ఆ తర్వాత అక్షయ్ బాబుతో, “దీనిపై మీరేమంటారు?” అని అడిగారు. అక్షయ్ కమల్‌తో ఇలా అన్నారు: “నిరూపించకపోతే రెండు రెట్లు రెండు కలిస్తే నాలుగు అవుతుందన్న విషయాన్ని కూడా మీరు అంగీకరించరనిపిస్తోంది.”

కమల్ ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు, కోపం కూడా తెచ్చుకోలేదు, కేవలం నవ్వింది. అక్షయ్ బాబుకు మాటలు బాగా బాధ కలిగించినప్పటికీ, ఆయన కూడా మౌనంగా ఉండిపోయారు. అక్షయ్ ఇలా అన్నారు: “ఇలాంటి భావనలు నాగరిక సమాజానికి చెందినవి కావు, అక్కడ అవి ఆచరణలో లేవు.” కమల్ అంది: “మర్యాదస్తుల సమాజంలో ఇలాంటి భావనలకు ఆదరణ ఉండదన్న విషయం నాకు కూడా తెలుసు.” అందరూ కాసేపు మౌనంగా ఉండిపోయారు. అప్పుడు అశు బాబు ఇలా అన్నారు: “కమల్, నిన్ను మరొక ప్రశ్న అడుగుతాను. పవిత్రత లేదా అపవిత్రత గురించి మాట్లాడటం నాకు ఇష్టం లేదు. కానీ సహజంగానే తన మార్గం నుండి పక్కకు తప్పుకోలేని వ్యక్తి గురించి నువ్వేమంటావు? మోనీ తల్లి లేని ఆ శూన్యంలో మరొకరిని ఎలా ఉంచాలో నేను ఊహించలేను కూడా.”

కమల్: కానీ మీరు అప్పటికే వృద్ధులయ్యారు కదా, అశు బాబు.

అశు బాబు: నేను వృద్ధుడినని అంగీకరిస్తాను; కానీ ఆ సమయంలో నేను అలా లేను కదా. అయినా సరే, అప్పుడు నేను ఆ విషయం గురించి ఆలోచించలేకపోయాను.

కమల్: అప్పుడు కూడా మీరు వృద్ధులయ్యే ఉన్నారు – శరీరపరంగా కాకపోయినా, కచ్చితంగా మనసు పరంగానైనా సరే.

ఐదవ అధ్యాయం చివరలో, అజిత్ కమల్ అందానికి మొదటి చూపులోనే ముగ్ధుడై, ఆమె ఆకర్షణీయమైన సౌందర్యాన్ని తీక్షణమైన చూపులతో చూస్తూ ఉండిపోవడం మనం గమనిస్తాము; అదే సమయంలో మనోరమ, తాజ్ మహల్ చూడటానికి తనతో రమ్మని అడగడం ద్వారా అతని దృష్టిని మళ్లించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. 101వ పేజీలో కమల్ తన జీవిత గాథను అజిత్‌కు యథాతథంగా వివరిస్తుంది. ఆమె తల్లి మొదట ఒక వైద్యుడిని (బైద్య కులానికి చెందిన వ్యక్తిని) వివాహం చేసుకుంది; కానీ ఒక దుష్ప్రచారం కారణంగా, ఆమె భర్త ఆమెను అస్సాంలోని ఒక తేయాకు తోటకి తీసుకువెళ్లాల్సి వచ్చింది. అయితే, కొన్ని నెలల్లోనే అతను జ్వరంతో మరణించాడు. ఆ తర్వాత మూడేళ్లకు, ఆ తేయాకు తోటలోని యూరోపియన్ మేనేజర్ ఇంట్లో కమల్ జన్మించింది. అలా ఆమె ఒక యూరోపియన్ తండ్రికి, బెంగాలీ తల్లికి జన్మించిన బిడ్డగా నిలిచింది. అక్కడే ఆమె నర్సు వృత్తిని నేర్చుకుంది. ఆమె ఒక అస్సామీ క్రైస్తవుడిని వివాహం చేసుకుంది, కానీ అతను త్వరలోనే మరణించాడు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఆమె తండ్రి కూడా చనిపోయాడు. శివనాథ్ యొక్క ఒక మామ అక్కడ హెడ్ క్లర్క్‌గా పనిచేసేవాడు. అతనికి భార్య లేదు, కాబట్టి అతను కమల్ తల్లికి ఆశ్రయం కల్పించాడు. కమల్ కూడా అతని ఇంట్లోనే నివసించాల్సి వచ్చింది, అక్కడ ఆమె రోజుకు ఒక పూట భోజనానికే అలవాటు పడింది.

కమల్ తండ్రి క్రైస్తవుడు, కానీ ఆమెకు ఏ మతం పైనా నమ్మకం లేదు. స్వేచ్ఛ ఆమెకు ప్రాణాధారం. శివనాథ్‌ను శైవ సంప్రదాయం ప్రకారం వివాహం చేసుకోవడం ఆమెకు ఎంతో ఉపశమనాన్ని ఇచ్చింది, ఎందుకంటే ఆ పద్ధతిలో వివాహం విడదీయలేని బంధం కాదు. కాబట్టి, కొంతకాలం పాటు తన అందంతో అతనికి తోడుగా ఉన్న తర్వాత, భర్త ఆమెకు తెలియకుండానే ఆమెను వదిలి వెళ్లిపోయినప్పుడు, ఆమె ఎటువంటి ఫిర్యాదు చేయలేదు లేదా అతనిపై అసహ్యం పెంచుకోలేదు; ఎందుకంటే అది సహజంగానే జరిగిందని ఆమె భావించింది. తన భర్త మనోరమ తండ్రిని తన పాటలతో అలరించడం మొదలుపెట్టినప్పటి నుండే ఆమెతో సాన్నిహిత్యం పెంచుకుంటున్నాడని ఆమెకు మొదటి నుంచే తెలుసు. కానీ ఆమె స్వయంగా అజిత్ బాబును ఆకర్షించాలని ఆసక్తిగా ఉండేది. ఒకసారి రాత్రిపూట నిర్మానుష్యమైన రహదారిపై కారు నడుపుతున్న అజిత్ పక్కన కూర్చుని, సుదీర్ఘమైన ప్రయాణం చేసేలా ఆమె అతన్ని ఒప్పించింది; కేవలం అతనితో మాట్లాడటం ఆస్వాదించాలనేదే ఆమె ఉద్దేశ్యం. తోడుగా ఎవరూ లేకుండా స్త్రీ, పురుషులు కలుసుకుని మాట్లాడుకోవడం వల్ల ప్రమాదం పొంచి ఉంటుందని ఆమె భావించలేదు. ఆమె తన కోసం నిర్దేశించుకున్న జీవన మార్గం నుండి సూత్రప్రాయంగా ఎప్పుడూ పక్కకు తప్పుకోలేదు. 323వ పేజీలో మనం చదివినట్లుగా, ఆమె పది రోజుల పాటు టుండ్లాలో ఒక పాత పరిచయస్తుడితో—అంటే ఇటీవల భార్యను కోల్పోయిన ఒక ఆంగ్లో-ఇండియన్ రైల్వే అధికారి ఇంట్లో—గడిపింది. ఆమె జీవితంలో ఆనందమే సర్వస్వమని భావించేది; కేవలం ఒక సంస్కారంగా కాకుండా, ప్రేమ ఆధారంగా ఏర్పడే వివాహాన్ని మాత్రమే ఆమె నమ్మేది.

12 మరియు 14వ అధ్యాయాల ద్వారా, కమల్ ఆత్మగౌరవం ఎంత బలమైనదో మనకు తెలుస్తుంది. భర్త వదిలివేసిన తర్వాత, ఆమె ఒంటరిగా, సాదాసీదా జీవితాన్ని గడిపింది. అవసరమైనప్పుడు తనను తాను పోషించుకోవడానికి ఆమె అల్లిక పనిని (knitting) నేర్చుకుంది. అజిత్ అందించిన పరోక్ష సహాయాన్ని ఆమె తిరస్కరించింది. ఎవరి దయాదాక్షిణ్యాల మీదో ఆధారపడి జీవించడం ఆమెకు ఇష్టం లేదు. ఒక స్నేహితుడిగా తన సహాయాన్ని స్వీకరించమని అజిత్ కోరి ఉంటే, తాను అంగీకరించేదాన్నేమో అని ఆమె అతనితో సూటిగా చెప్పింది.

కథ చివరలో, భర్త వదిలిపెట్టినప్పటికీ, కమల్ అతనికి సేవ చేయడానికి వెళ్లడం మనం చూస్తాం; అయితే ఆమె అలా చేసింది ప్రేమతో కాదు, జాలితో. ఆమె అతని తప్పుడు జీవన విధానాలను ఎత్తిచూపింది; పరిస్థితులను చక్కదిద్దుకోవడానికి అతను ప్రయత్నించినప్పటికీ, ఆ దుర్మార్గుడైన భర్త తనను ‘భార్య’ అని పిలవడానికి ఆమె అనుమతించలేదు. 374వ పేజీలో, అశు బాబుతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు కమల్ శిబనాథ్ వ్యక్తిత్వాన్ని ఇలా విశ్లేషిస్తుంది:

“అతని వ్యక్తిత్వాన్ని నేను పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్న రోజు నుండే, నాలో ఉన్న పశ్చాత్తాపం, సంకోచం అన్నీ పోయాయి. అప్పటి నుండి నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉంది. శిబనాథ్ ఒక కళాకారుడు, సౌందర్యారాధకుడు. శాశ్వతమైన ప్రేమ కళాకారుల మార్గంలో ఒక అడ్డంకి, వారి స్వభావానికి ఒక అవరోధం, వారి జీవన గమనంలో ఒక ఆటంకం. తాజ్ మహల్ ముందు నేను చెప్పాలనుకున్నది ఇదే. స్త్రీలు కేవలం ఒక నిమిత్తం మాత్రమే; ఎందుకంటే నిజానికి కళాకారులు తమను తామే ప్రేమించుకుంటారు. వారు తమ వ్యక్తిత్వాన్ని రెండుగా విభజించుకున్నప్పుడు వారి స్వల్పకాలిక లీల సాగుతుంది; ఆ లీల ముగిశాక, వారి కంఠంలో సంగీతం వైవిధ్యభరితంగా మారుతుంది. లేకపోతే, వారి గొంతు అంత మధురంగా ఉండేది కాదు, ఖచ్చితంగా ఎండిపోయేది. అతను మోనిని మోసం చేయలేదని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు; ఆమె స్వయంగా అతని పట్ల ఆకర్షితురాలైంది. సంధ్యా సమయంలో మేఘాలపై కనిపించే రంగులు క్షణికమైనవే; అయినప్పటికీ, ఆ అరువు తెచ్చుకున్న రంగులలో సత్యం లేదని ఎవరు చెప్పగలరు?” ఆశు బాబు

ఆశు బాబు తన యవ్వనాన్ని ఇంగ్లాండ్‌లో విద్యార్థిగా గడిపాడు. అతని కుమార్తె 69వ పేజీలో చెప్పినట్లుగా, అతను న్యాయశాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పొందిన బారిస్టర్. అతను ఒక గొప్ప భూస్వామి కూడా. అందుకే అతను ఎన్నడూ న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ చేయలేదు. అతని భార్య భక్తిపరురాలు, సాధు స్వభావం గల పతివ్రత హిందూ భార్య. ఆమె భక్తి, ప్రేమల జ్ఞాపకాలను అతను తన జీవితాంతం పదిలపరుచుకున్నాడు. ఆమె మరణం తర్వాత అతను మళ్ళీ వివాహం చేసుకోలేదు. అతని ఏకైక కుమార్తె, సహచరి మరియు స్నేహితురాలైన మనోరమ గురించే అతను ఎక్కువగా ఆలోచించేవాడు. కానీ, శిబానాథ్ బాబు మాటలకు తలొగ్గి, ఈ కుమార్తె అతనితో పారిపోయింది. ఇది ఆశు బాబుకు తీవ్రమైన విచారాన్ని, పశ్చాత్తాపాన్ని కలిగించింది. అతను ఆ విషయాన్ని చాలా తీవ్రంగా భావించాడు; వారి కలయికను ఆశీర్వదించమని అతని కుమార్తె వేడుకున్నప్పుడు, అతని ఆగ్రహానికి హద్దులు లేవు. అతను తీవ్రంగా అవమానపడి, ఆమె దుస్థితికి కన్నీరు కార్చాడు; అయినప్పటికీ, వెంటనే ఆమెను వారసత్వం నుండి తొలగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కానీ కమల్ జోక్యం చేసుకుని, అంత తీవ్రమైన చర్య తీసుకోవద్దని అతనికి సలహా ఇచ్చాడు. శిబానాథ్ తన కూతురిని కూడా వదిలేయవచ్చని, ఆమె భవిష్యత్తు అంధకారమయంగా ఉంటుందని అతను ఆమెకు చెప్పాడు. కానీ కమల్, అలా జరిగినా కూడా అక్కడ

అజిత్ బాబు

అజిత్ బాబు సంపన్న తల్లిదండ్రులకు ఏకైక కుమారుడు. అతను ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లే ముందే, మనోరమతో అతనికి వివాహం జరిపించాలని నిర్ణయమైంది. పెళ్లి రాత్రి, అశు బాబు గారి మేనమామ బెనారస్ (వారణాసి) నుండి వచ్చారు. ఆయన మనోరమ జాతకాన్ని బెనారస్‌లోని గొప్ప జ్యోతిష్కులతో పరిశీలించగా, ఒక విషయం తేలింది: అజిత్‌తో ఆమెకు వివాహం జరిగితే, మూడేళ్ల మూడు నెలల్లోనే ఆమె వైధవ్యం పొందుతుందని వారు చెప్పారు. దాంతో అంతా తలకిందులైంది. అజిత్‌కు ఒక విధవరాలైన అత్తగారు ఉండేవారు, ఆమె అతనికి సంరక్షకురాలిగా వ్యవహరించేవారు. ఆమెకు చాలా కోపం వచ్చింది. అజిత్ తన ఆత్మగౌరవం దెబ్బతిన్నట్లు భావించి, ఇంజనీరింగ్‌లో శిక్షణ పొందే నెపంతో ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లిపోయాడు. అందరూ నిరాశ చెందారు, కానీ మనోరమ మాత్రం అలా జరగలేదు; అజిత్ స్వభావం తనకు బాగా తెలుసు కాబట్టి, మూడేళ్లు ఓపికగా వేచి ఉండమని ఆమె తన తండ్రిని కోరింది. అజిత్‌కు దేవునిపై దృఢమైన విశ్వాసం ఉండేది; అతను నిరాడంబరమైన, భక్తిభావం కలిగిన వ్యక్తి. అతను మోనీకి ఒక చిన్న లేఖ మాత్రమే రాసి వెళ్ళాడు; ఆ తర్వాత ఆమెకు మళ్ళీ ఎప్పుడూ ఉత్తరాలు రాయలేదు. మనోరమ కూడా నిరాడంబరమైన జీవితాన్ని గడపడం ప్రారంభించింది. వారి ప్రేమ ప్రపంచంలోనే అద్వితీయమైనదని అశు బాబు అనేవారు.

ఇంగ్లాండ్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, అజిత్ ముందుగా బెనారస్‌కు వెళ్లి అశు బాబు గారి మేనమామను కలిశాడు; మనోరమతో వివాహానికి ఆయన ఆమోదం పొందిన తర్వాత ఆగ్రాకు వచ్చాడు. అజిత్ అశు బాబు గారి ఇంట్లో ఉంటూ మనోరమ సాంగత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తున్న సమయంలో, వారిద్దరి జీవితాల్లో ఒక సంఘటన జరిగింది, అది వారి ప్రేమకు ముగింపు పలికింది.

ఒక సాయంత్రం, కమల్‌తో కలిసి కారులో విహారయాత్రకు వెళ్ళిన అజిత్, తనకిష్టం లేకపోయినా కాస్త ఆలస్యంగా తిరిగి వచ్చాడు; అంతేకాక, ఆమె బలవంతం మీద ఆమె ఇంట్లో టీ తాగాల్సి వచ్చింది. అతను అర్ధరాత్రి వేళ అశు బాబు గారి ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు; అక్కడ ఒక చెట్టు నీడన, పొదల మాటున మనోరమ, శిబనాథ్‌తో కలిసి ఒక పాట బాణీ గురించి మాట్లాడుతుండటం చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆమె అరగంట తర్వాతే తిరిగి వచ్చింది. అజిత్‌కు అంతే చాలు అనిపించింది; అతనిలో తీవ్రమైన అసహ్యం కలిగింది; దాంతో మనోరమను పెళ్లి చేసుకోవాలన్న ఆలోచనను పూర్తిగా విరమించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత తలెత్తిన మనస్పర్థల కారణంగా, తాను ఆ ఇంటిని వదిలి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు అజిత్ అశు బాబుకు చెప్పాడు; అయితే, అందుకు గల కారణాన్ని మాత్రం అతను బయటపెట్టడానికి ఇష్టపడలేదు. అతను మళ్లీ కమల్ ఇంటికి వెళ్లి, ఆమె గత జీవితం గురించిన కథను ఆమె మాటల్లోనే విన్నాడు. అటువంటి గతాన్ని కలిగిన ఆ స్త్రీ పట్ల అతనికి తీవ్రమైన అసహ్యం కలిగింది. ‘స్త్రీల సంక్షేమ సంఘం’ సమావేశంలో అక్షయ్ బాబు కమల్ అసలు స్వరూపాన్ని బయటపెట్టినప్పుడు అతనికి ఏమాత్రం బాధ కలగలేదు. కానీ, కొద్దిపాటి ఆర్థిక సహాయం కోసం కమల్ చేసిన అభ్యర్థనను అశు బాబు అవమానకరంగా తిరస్కరించడాన్ని చూసినప్పుడు మాత్రం అతని మనసు కలత చెందింది. ఆమె గత జీవితం అత్యంత అనైతికమైనదని అతను భావించినప్పటికీ, ఆమెలోని నిష్కపటత్వం మరియు కచ్చితమైన సత్యసంధతను మెచ్చుకోకుండా ఉండలేకపోయాడు. తన భర్త తనకు తెలియకుండానే ఆగ్రాలో నివసిస్తున్నాడన్న విషయాన్ని అతని ద్వారా ఆమె తెలుసుకుంది; కానీ ఆమె దానిని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. ఈ విషయం కూడా అతనికి ఆశ్చర్యం కలిగించింది.

15వ అధ్యాయంలో, అజిత్ కమల్‌ను అశు బాబు కారులో ఆమె ఇంటికి తీసుకువెళ్లడం మళ్లీ కనిపిస్తుంది. కానీ అతను కావాలనే సరైన మార్గాన్ని వదిలి, తెలియని దారిలో కారు నడిపాడు. కమల్ దానికి కారణం అడిగినప్పుడు, అతను ఇలా అన్నాడు: “నువ్వు ఆజ్ఞాపిస్తే, నేను వెనక్కి తిరుగుతాను.” ఇది ఆమెను ఆశ్చర్యపరిచింది. ఆమె ఇలా అంది: “నేను నిన్ను ఇలా నడపమని అడగలేదు కాబట్టి, వెనక్కి తిరగమని కూడా అడగలేను. నా గమ్యస్థానానికి నన్ను తీసుకువెళ్తావని నీపై ఆధారపడటం, నిన్ను నమ్మడం నా బాధ్యత.”

“కానీ నా బాధ్యత గురించిన ఆలోచనలో నేను పొరపాటు పడితే?”

“ఏమి జరగవచ్చో నేను అంచనా వేయలేను. ముందు నువ్వు పొరపాటు పడ్డావని నాకు తెలియనివ్వు; అప్పుడు మాత్రమే నేను నిర్ణయించగలను.”

అజిత్ చీకటిలో జరిగిన అలాంటి మరో ప్రయాణాన్ని ఆమెకు గుర్తుచేశాడు. ఆమె ఇలా అంది: “అవును, ఆ రాత్రి కూడా అంతే చీకటిగా ఉంది.” ఆ మాటతో, ఆమె వెనుక సీటు వదిలి అజిత్ పక్కన కూర్చుంది. ఆ రాత్రి ఏకాంతంగా, చీకటిగా, నిశ్చలంగా ఉంది.

“అజిత్ బాబూ?”

“చెప్పండి?”

అజిత్ తన గుండెల్లో ఒక తుఫాను చెలరేగుతున్నట్లు భావించాడు. సమాధానం చెప్పబోయి మాటలు రాక ఆగిపోయాడు.

కమల్ మళ్లీ అడిగింది, “మీరు ఏమి ఆలోచిస్తున్నారో దయచేసి నాకు చెప్పరా?”

అజిత్ వణుకుతున్న స్వరంతో ఇలా అన్నాడు:

“అశు బాబు ఇంట్లో నా ప్రవర్తన నీకు గుర్తుందా? ఆ రోజు వరకు, నీ గతం నీ వ్యక్తిత్వంలో ప్రధాన భాగమని నేను భావించేవాడిని. దానితో ఎలా రాజీపడాలో అని నన్ను నేను ప్రశ్నించుకునేవాడిని. నీ ముఖాన్ని కప్పి ఉంచడానికి నీ వెనుక ఉన్న నీడను నేను లాగుతూ ఉండేవాడిని. సూర్యుడు స్థిరంగా ఉండడని, పరిభ్రమిస్తూ ఉంటాడని పూర్తిగా మర్చిపోయాను. కానీ, ఇప్పుడు ఆ విషయాలన్నీ వదిలేద్దాం. నేను ఇప్పుడు ఏమి ఆలోచిస్తున్నానో నీకు అర్థం కావడం లేదా?”

కమల్ ఇలా అంది:

“స్త్రీని అయినంత మాత్రాన, అంత చిన్న విషయం కూడా అర్థం చేసుకోలేనంత మూర్ఖురాలినా నేను? నువ్వు తెలియని దారిలో కారు నడిపినప్పుడే నాకు అంతా అర్థమైంది.”

అజిత్ మెల్లగా తన ఎడమ చేతిని కమల్ భుజంపై ఉంచి మౌనంగా ఉండిపోయాడు. కాసేపటి తర్వాత అతను ఇలా అన్నాడు, “కమల్, ఈ రోజు నేను నన్ను నేను నియంత్రించుకోలేకపోతున్నట్లు అనిపిస్తోంది.” కమల్ పక్కకు జరగలేదు. ఆమెకు ఆశ్చర్యం గానీ, తికమక గానీ కలగలేదు. ఆమె ప్రశాంతంగా ఇలా అంది:

“ఇందులో ఆశ్చర్యపోవడానికి ఏమీ లేదు, ఇది సహజమే. పరిస్థితులు ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయి. కానీ నువ్వు కేవలం ఒక పురుషుడివి మాత్రమే కాదు, న్యాయబుద్ధి కలిగిన సజ్జనుడివి కూడా. ఇంత జరిగాక నన్ను ఎలా వదిలించుకోగలవు? అంత నీచంగా ప్రవర్తించలేవు కదా నువ్వు.”

అజిత్ భావోద్వేగంతో నిండిన గొంతుతో అన్నాడు: “కానీ, నేను అలా చేయాల్సి వస్తుందని నువ్వు ఎందుకు భయపడుతున్నావు?”

కమల నవ్వి ఇలా అంది:

“నా భయం నా గురించి కాదు, నీ గురించి. నువ్వు అలా చేయగలిగితే నాకు భయం ఉండేది కాదు; కానీ నువ్వు అలా చేయలేవన్నదే నా ఆందోళన. ఒక్క రాత్రి చేసిన పొరపాటుకు ఇంతటి కఠిన శిక్షను నీపై మోపడం నాకు బాధగా అనిపిస్తోంది. ఇక చాలు, మనం తిరిగి వెళ్దాం.”

ఆ మాటలు అజిత్ చెవిన పడ్డాయి కానీ అతని హృదయానికి చేరలేదు. రెప్పపాటు కాలంలోనే అతని రక్తనాళాల్లో రక్తం ఉవ్వెత్తున ఉప్పొంగింది. అతను ఆమెను తన గుండెలకు హత్తుకుని, ఉన్మాదిలా ఇలా అన్నాడు: “నన్ను నమ్మలేవా, కమల?”

క్షణకాలం పాటు అతని బిగువైన కౌగిలిలో ఆమె ఊపిరి ఆడనివ్వనంతగా ఇరుక్కుపోయినట్లనిపించింది; అయినా ఆమె, “అవును, నమ్మగలను” అని చెప్పింది.

“అయితే ఎందుకు తిరిగి వెళ్లాలనుకుంటున్నావు, కమల? మనం ముందుకు సాగుదాం.”

“సరే.”

కారు నడుపుతుండగా అజిత్ ఒక్కసారిగా ఆగి, “కానీ నీ ఇంట్లోంచి తీసుకువెళ్లడానికి ఏమీ లేదా?” అని అడిగాడు.

“ఏమీ లేదు. కానీ, నీ దగ్గరా?”

అజిత్ ఆలోచనలో పడ్డాడు. జేబులో చేతులు పెట్టి, “నా దగ్గర డబ్బు లేదు, కానీ అది అవసరం కదా” అన్నాడు.

కమల ఇలా అంది: “ఎందుకు, కారు అమ్మేస్తే సులభంగా డబ్బు వస్తుంది కదా.”

అజిత్ ఆశ్చర్యపోయి, “దాన్ని అమ్మమని నాకు సలహా ఇస్తున్నావా? కానీ అది నాది కాదు కదా; అది అశు బాబుది.”

కమల అంది: “అందులో ఏముంది? అశు బాబు అసహ్యంతో ఇక తన కారు గురించి ప్రస్తావించడు. నువ్వు దాని గురించి పట్టించుకోవాల్సిన పనిలేదు. కారు నడుపు.”

అజిత్ మౌనంగా ఉండిపోయాడు.

“నేను ఇతరుల వస్తువులను దొంగిలించగలనని నువ్వు నిజంగా, గట్టిగా అనుకుంటున్నావా? అసలు నువ్వేనా ఇలాంటి పని చేయగలవా?” “మీ వాదనలకు సమాధానంగా, కమల్‌ను మీ సొంతం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు మీకు ఏమాత్రం సంకోచం కలగలేదా అని వేరొకరు మిమ్మల్ని అడిగి ఉండేవారు. కానీ నేను అలా అడగను, ఎందుకంటే కమల్ ఎవరి ఆస్తి కాదు; ఆమె పూర్తిగా తన సొంతం…”

అజిత్ ఆశ్చర్యంతో ఊపిరి పీల్చుకుని ఇలా అన్నాడు:

“నిన్ను అర్థం చేసుకోవడం నిజంగా కష్టం. స్త్రీ ప్రేమ హృదయాన్ని ఎలా ఆవరించుకుంటుందో, ఆమె అందం అనే భ్రమ కూడా మనిషి విచక్షణను ఎలా స్తంభింపజేస్తుందో నిజమే. కానీ మొదటిది ఎంత గొప్ప సత్యమో, రెండవది అంతటి అసత్యం. నాలో నీ పట్ల ఉన్న అనురాగం క్షణికమైన భ్రమ కాదని నీకు బాగా తెలుసు; అయినా, నువ్వు దాన్ని ఎందుకు ప్రోత్సహించావు? కమల్, పొగమంచు సూర్యుడిని అద్భుతంగా కప్పివేయవచ్చు; కానీ అది అసత్యం, సూర్యుడు మాత్రం సత్యం.”

క్షణకాలం కమల్ అతని ముఖం వైపు చూసి ఇలా అంది:

“ఆ కవితాత్మక పోలికలో సత్యం గానీ, తర్కం గానీ లేదు. సృష్టి ఆరంభంలోనే పొగమంచు పుట్టింది, ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది. అది సూర్యుడిని ఎన్నోసార్లు కప్పివేసింది, ఇకముందూ కప్పివేస్తూనే ఉంటుంది. సూర్యుడు శాశ్వతమో కాదో నాకు తెలియదు కానీ, పొగమంచు అసత్యమని మాత్రం నిరూపితం కాలేదు. బహుశా రెండూ క్షణికం కావచ్చు లేదా రెండూ శాశ్వతం కావచ్చు. అలాగే, భ్రమ క్షణికం కావచ్చు, కానీ ఆ క్షణం కూడా అసత్యం కాదు కదా. అది తన అల్పకాలిక సుఖాలతో మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటుంది. పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు అంత ఆయుష్షు లేనంత మాత్రాన మల్లెపువ్వును ఎవరైనా అసత్యం అని కొట్టిపారేయగలరా? ఒక రాత్రి నాటి భ్రమను ఆహ్వానించడానికి నేను సిద్ధపడితే, నేను ఖచ్చితంగా తప్పు చేయలేదు. జీవితం యొక్క దీర్ఘకాలిక ఉనికి మాత్రమే అంత గొప్ప సత్యమా?”

ఆ అధ్యాయం చివరలో, కమల్ ఇంటి వద్ద కారు ఆగినప్పుడు రాజేంద్ర వచ్చి, ఆమె భర్త అశు బాబు ఇంట్లో తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నారని, ఆమెను అక్కడికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చానని చెప్పడం మనం చదువుతాం. అప్పుడు సమయం అర్ధరాత్రి దాటి మూడు గంటలు అయ్యింది; అజిత్, కమల్ ఇద్దరూ బయలుదేరారు. తన ఈ ప్రయాణాన్ని లేదా చర్యను ప్రజలు ఎలా చూస్తారో అని అజిత్ భయపడ్డాడు. అకస్మాత్తుగా అతనికి కమల్ అంటే అసహ్యం కలిగింది; ఆమెను తన సొంతం చేసుకోవాలనే ఆశతో మోసపోయానని తనను తాను నిందించుకున్నాడు. గేటు లోపలికి అడుగుపెట్టగానే, అశు బాబు కిటికీ దగ్గర నిలబడి ఉండటం అతనికి కనిపించింది. “రోగికి సేవ చేయడానికి వేరే ఎవరూ లేరు,” అని ఆయన చెప్పారు, “అందుకే మోని నన్ను పడుకోమని పంపింది, తనే స్వయంగా శిబనాథ్‌కు సేవ చేస్తూ మేల్కొని ఉంది.” తన ఇంట్లో ఏం జరుగుతుందో ఏమీ తెలియనింత అమాయకుడు అశు బాబు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: “మీరు ఇంట్లో లేరని హరేన్ బాబు ద్వారా తెలిసింది. ప్రయాణాలంటే అజిత్‌కు చాలా ఇష్టం కాబట్టి, అతను మిమ్మల్ని తనతో తీసుకెళ్లి ఉంటాడని నేను ఊహించాను. కానీ, ఆ చీకటి రాత్రిలో ఏదైనా ప్రమాదం జరిగి ఉంటే పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉండేదో ఆలోచించండి?”

అజిత్ ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. శిబనాథ్‌ను ఆసుపత్రికి ఎందుకు పంపలేదని కమల్ అశు బాబును అడిగింది. భార్యాభర్తల మధ్య గొడవ జరిగి ఉంటుందని అశు బాబు ఊహించారు. మనోరమ అతన్ని కమల్ దగ్గరకు పంపి ఉండాల్సిందని ఆయన అన్నారు. కానీ, అతనికి ఆహారం, చికిత్స కోసం డబ్బు లేనందున, అతను మనోరమ దగ్గరకు రావడం అతని అదృష్టమని కమల్ చెప్పింది. ఆహారం, చికిత్స కంటే సేవ చేయడం చాలా ముఖ్యమని అశు బాబు అన్నారు. తన భర్త బాధ్యతను స్వీకరించమని ఆయన కమల్‌ను కోరారు; ఆహారం, మందులు అన్నీ తానే సమకూరుస్తానని చెప్పారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆమెను రోగి గదికి తీసుకువెళ్లారు. అజిత్ కూడా లోపలికి వెళ్లాడు. అక్కడ వారికి కనిపించిన దృశ్యం ఏమిటి? మనోరమ రోగి గుండెపై తల ఆనించి నిద్రిస్తోంది, శిబనాథ్ తన రెండు చేతులతో మనోరమ మెడను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తున్నాడు! ఇది అశు బాబు కలలో కూడా ఊహించని విషయం. ఆయన ఉలిక్కిపడి, హడావిడిగా గదిలోంచి బయటకు వచ్చారు. అజిత్, కమల్ నిశ్శబ్దంగా ఆయనను అనుసరించారు.

అజిత్ ఇలా అన్నాడు, “నువ్వు ఇక ఒక్క క్షణం కూడా ఈ ఇంట్లో ఉండకూడదు.”

“అయితే, నువ్వు ఉండాలా?” అని కమల్ అడిగింది. “లేదు, నేను అలా చేయకూడదు. రేపు ఉదయమే నేను వేరే చోటికి వెళ్లిపోతాను.”

అశు బాబుకు ఇప్పుడు విషయం స్పష్టంగా అర్థమైంది. మరుసటి రోజు ఉదయం, అతను అజిత్‌కు వీడ్కోలు పలికాడు. అశు బాబు మరియు అతని కుమార్తె అభిమానాన్ని పొందడానికే శిబనాథ్ అనారోగ్యంతో ఉన్నట్లు నటించాడని కమల్ తర్వాత తెలుసుకుంది.

268వ పేజీలో, కమల్ ఇలా అంటుంది: “నువ్వు మనోరమ కోసమే ఆగ్రా వచ్చావు. కానీ ఆమె శిబనాథ్‌తో పారిపోయినప్పుడు, నువ్వు ఒక్క క్షణం కూడా ఇక్కడ ఉండవని అందరూ అనుకున్నారు. కానీ నువ్వు ఇక్కడే ఉంటావని నాకు మాత్రమే తెలుసు. సరే, నేను కూడా ప్రేమిస్తానని నువ్వు నమ్ముతావా?”

అజిత్, “లేదు, నేను నమ్మను” అని అన్నాడు.

అతను ఆగ్రా విడిచి వెళ్ళలేదు; కానీ వెంటనే హరేన్ బాబు ఆశ్రమంలో (లేదా ఆశ్రయం లాంటి ఆ నివాసంలో) చేరిపోయాడు.

26వ అధ్యాయం చివరలో, కమల్ అశు బాబు ఇంటి నుండి తిరిగి రావడం కనిపిస్తుంది. మెట్లపై పెద్ద సంఖ్యలో పెట్టెలు, ట్రంకులు అడ్డుగా ఉండటంతో పై అంతస్తుకు వెళ్లడం ఆమెకు కష్టంగా అనిపించింది. ఆమె కాస్త కంగారు పడింది. ఎలాగోలా లోపలికి వెళ్ళిన ఆమెకు పక్కనే ఉన్న వంటగదిలో ఏదో శబ్దం వినిపించింది. తొంగి చూసినప్పుడు, హిందుస్థానీ పనిమనిషి సహాయంతో అజిత్ స్టవ్ మీద నీళ్లు మరిగించడం ఆమెకు కనిపించింది. అజిత్ అక్కడ ఏదో వెతుకుతున్నాడు.

“ఏమిటిది?”

అజిత్ ఉలిక్కిపడి వెనక్కి తిరిగి చూస్తూ, “టీ పొడి, పంచదార ఇనుప పెట్టెలో ఉంచుతారా? నీళ్లు మరిగిపోతున్నాయి,” అని అన్నాడు.

“కానీ నా ఇంట్లో వస్తువులు నీకు ఎలా తెలుస్తాయి? రా, నీ కోసం నేనే టీ పెడతాను.”

అజిత్ పక్కకు తప్పుకున్నాడు. కమల్, “కానీ ఇదంతా ఏమిటి? ఆ పెట్టెలు, ట్రంకులు, సామానంతా ఎవరివి?” అని అడిగింది.

“నావి. హరేన్ బాబు నాకు ఖాళీ చేయమని నోటీసు ఇచ్చారు.”

“అయినా సరే, ఆయన నిన్ను వెళ్లిపోమని చెప్పారు కదా. మరి ఇక్కడికి రావాలనే ఆలోచన నీకు ఎలా వచ్చింది?”

“అది నా సొంత నిర్ణయం. ఇప్పటివరకు నేను ఇతరుల విచక్షణతో నడుచుకున్నాను; కానీ ఇప్పుడు నా సొంత విచక్షణను ఉపయోగిస్తున్నాను.”

కమల్, “చాలా మంచి పని చేశావు. కానీ ఆ సామానంతా కిందే ఉండిపోతుందా? ఎవరైనా ఎత్తుకుపోవచ్చు కదా,” అని అంది. అజిత్ ఇలా అన్నాడు, “ఇప్పటికి ఎవరూ ఏమీ దొంగిలించలేదు కదా? ఆ తోలు పెట్టెలో పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు ఉంది.”

కమల్ తల ఊపుతూ ఇలా అన్నాడు, “పర్వాలేదులే. జీవితాంతం అమాయకులుగానే ఉండిపోయే మనుషులు కొందరు ఉంటారు. వారికి ఎప్పుడూ ఒక సంరక్షకుడు అవసరం; ఇది దేవుడు కల్పించిన ఒక మంచి ఏర్పాటు. టీ సంగతి పక్కనపెట్టు, దయచేసి కిందకు రా. మనం ఆ సామానంతా పైకి తీసుకెళ్దాం.”

తర్వాతి అధ్యాయంలో, వారు ఆగ్రా వదిలి అమృత్‌సర్‌కు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు చదువుతాము. అక్కడ అజిత్ తండ్రి—గురు గోవిందుడికి గొప్ప భక్తుడు—ఒక ఇల్లు కట్టించి ఉన్నారు; ఆ ఇంట్లో కొంతకాలం గడపాలని వారు అనుకున్నారు. వారి సామాను లారీలో అక్కడికి తరలించబడుతుంది; ఇక వారు స్వయంగా కారులో అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత బయలుదేరాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తమ మొదటి రాత్రి నాటి ఆనందకరమైన కారు ప్రయాణానికి గుర్తుగా అలా చేయాలని కమల్ కోరుకున్నాడు.

ఆ రోజు సాయంత్రం హరేంద్ర ఆశ్రమంలో ఆశు బాబు గౌరవార్థం ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందుకు వారికి ఆహ్వానం అందింది. అజిత్‌కు ఆరోగ్యం బాగోలేకపోవడంతో, కమల్ ఒక్కడే వారు కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన కారులో వెళ్లాడు. అప్పటికే ఆ ఆశ్రమం మూతపడింది; రాజేంద్ర, సతీష్ ఇద్దరూ అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు. అక్కడి బాలురను కూడా సాధారణ స్త్రీపురుషుల మాదిరిగానే పెంచడం మంచిదని హరేంద్ర స్వయంగా భావించాడు. ఆశు బాబు ఈ మార్పులన్నింటికీ కమల్ చేసిన వ్యాఖ్యలే కారణమని భావించాడు; అందరూ ఆమెకు కృతజ్ఞతలు చెప్పాలని కోరుకున్నాడు. అయితే, అతను ఇలా కూడా అన్నాడు:

“అయినప్పటికీ, దాన్ని మూసివేయాల్సిన అవసరం లేదు. మతాలన్నీ మూలంలో ఒక్కటేనని మనందరికీ తెలుసు; కానీ పరిపూర్ణతను సాధించడానికి కొన్ని ఆచారాలను పాటించడంలో ఎలాంటి హానీ లేదు. కొందరు…”

కానీ కమల్ ఇలా అన్నారు;

“ఇదంతా కేవలం పోలికేనా, ఆషు బాబు? నా నమ్మకం ప్రకారం, అన్ని విశ్వాసాలు సారాంశంలో ఒకటే. అన్ని దేశాలలో, అన్ని యుగాలలో, విశ్వాసం అంటే తెలియని దేనికోసమో అసాధ్యమైన, స్థిరమైన అన్వేషణ. మనుషులు వెలుగు, గాలి కోసం పోట్లాడుకోరు; తమ అదుపులో ఉంచుకుని, తమ తర్వాతి తరాలకు వదిలిపెట్టగల ఆహార పంపిణీ గురించి పోట్లాడుకుంటారు. అలాగైతే, అది గొప్ప సత్యమా? వివాహం యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటో అందరికీ తెలుసు; కానీ దానిని వారు అంగీకరించగలరా?…. ఇది మీకు బాధ కలిగిస్తుందని నాకు తెలుసు; కానీ ఆచారాలను, సంప్రదాయాలను నేను నవ్వుతూ కొట్టిపారేయాలనుకోను: నాకు కావలసింది వాటి పరివర్తన. ఈ రోజు వాడుకలో లేనిదాన్ని, పదే పదే ప్రయత్నిస్తూ వాడుకలోకి తీసుకురావాలనుకుంటున్నాను….”

ఆమె ఒక క్షణం ఆగి, ఇలా కొనసాగించింది:

“దయచేసి యూరప్‌లోని పునరుజ్జీవన కాలం నాటి రోజుల గురించి ఒక్క క్షణం ఆలోచించండి. వారు ఏదో కొత్తదాన్ని సృష్టించాలని ప్రయత్నించారు; కానీ పాత ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను ఏమాత్రం మార్చలేదు. వారు పాత వస్తువులకు కొత్త రంగులు పూసి, వాటినే పూజించడం మొదలుపెట్టారు. వారి విపరీత ధోరణులు కొద్ది కాలంలోనే కనుమరుగయ్యాయి. హరేన్ బాబు ఆశయం కూడా ఇలాగే భగ్నమవుతుందేమోనని నేను భయపడ్డాను. కానీ అతను తనను తాను సరిదిద్దుకున్నాడు.”

అని చెబుతూ ఆమె నవ్వింది.

రాత్రి భోజనం తర్వాత, తన పట్ల అక్షయ్ బాబు వైఖరికి కమల్ ఆశ్చర్యపోయింది. అతను ఆమెను సంబోధిస్తూ గౌరవించాడు. తన భర్త పాదాలు కడిగే నీటి కంటే గొప్ప ఔషధం మరొకటి లేదని నమ్మే తన నిజమైన భక్తిగల భార్య గురించి ఆమెకు చెప్పాడు. అప్పుడు ఆమె అనారోగ్యంతో మంచం మీద ఉంది. కానీ ఆమె భక్తి ఉన్నప్పటికీ, కొన్నిసార్లు తాను ఈ ప్రపంచంలో ఒంటరివాడినని, తోడులేనివాడినని భావిస్తానని అక్షయ్ బాబు ఒప్పుకున్నాడు.

అజిత్, కమల్‌ను విందు నుండి తీసుకువెళ్ళడానికి వచ్చాడు. వారు వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించుకున్న విషయాన్ని అతను హరేంద్రకు చెప్పాడు. ఆశు బాబు ప్రశాంతంగా, “నేను మిమ్మల్ని మళ్ళీ చూడలేకపోవచ్చు. కానీ మీరిద్దరూ నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవారు. నేను వెళ్ళేలోపు మీ పెళ్లి చూడాలని ఉంది,” అని అన్నారు. ఈ మాటలు అజిత్‌కు చాలా సంతోషాన్ని కలిగించాయి. అతను ఆత్రుతగా ఇలా అన్నాడు:

“అషు బాబూ, కమల్‌ను నన్ను పెళ్లి చేసుకోమని నేను ఎన్నోసార్లు అడిగాను, కానీ ఆమె ఎప్పుడూ నిరాకరిస్తూనే వచ్చింది. నాకున్న ఆస్తి అంతా ఆమె పేరిట వీలునామా రాసి ఇచ్చేసి, నన్ను ఆమెకు అప్పగించుకోవాలని కూడా ప్రయత్నించాను; కానీ ఆమెను ఒప్పించలేకపోయాను. కమల్, ఈ పెద్దమనుషులందరి సమక్షంలో నిన్ను మళ్లీ అడుగుతున్నాను, దయచేసి అంగీకరించు. నా సర్వస్వాన్ని నీకు అప్పగించి నేను ఊపిరి పీల్చుకునేలా చెయ్యి; తద్వారా మోసగాడన్న అపవాదు నుండి నన్ను నేను విముక్తం చేసుకుంటాను.”

కమల్ అతని వైపు చూసి, “ఎందుకు? నీకు దేని గురించి భయం?” అని అడిగింది.

“ఈ రోజు నాకు ఏ భయం లేకపోవచ్చు, కానీ…”

“ఆ ‘కానీ’ అనే రోజు రానివ్వు.”

“ఒకవేళ ఆ రోజు నిజంగా వస్తే, నువ్వు ఏదీ స్వీకరించవని నాకు తెలుసు.”

కమల్ నవ్వి, “అప్పుడు అదే నీకు అతిపెద్ద బంధనం అవుతుందని నీకు తెలుసు కదా” అంది.

ఆమె కాసేపు ఆగి ఇలా అంది, “ఇల్లు గట్టిగా ఉండాలని గాలి కూడా చొరబడని విధంగా దాన్ని కట్టవద్దని నేను ఒకసారి నిన్ను అడిగాను కదా, అది గుర్తులేదా? అలా కడితే అది బతికున్న మనిషి పడకగదికి కాకుండా, శవాన్ని పాతిపెట్టే సమాధికి మాత్రమే సరిపోతుంది.” అజిత్, “ఇదంతా నాకు తెలుసు. నువ్వు నన్ను బంధించాలనుకోవడం లేదని నాకు తెలుసు; కానీ, నేను నిన్ను బంధించాలనుకుంటున్నాను. లేకపోతే, నిన్ను నాదానిగా ఎలా ఉంచుకోగలను, కమల్?” అన్నాడు.

కమల్ ఇలా అంది, “కానీ బలవంతం అవసరం లేదు. దానికి బదులు నీ బలహీనతతో నన్ను బంధించు. నిన్ను ఈ ప్రపంచంలో ఒంటరిగా, దిక్కులేని దానిగా వదిలేసేంత క్రూరరాలిని కాను నేను.” ఒక క్షణం ఆమె అషు బాబు వైపు చూసి, ఆ తర్వాత అజిత్‌తో ఇలా అంది, “నాకు దేవుడి మీద నమ్మకం లేదు; లేకపోతే, ఈ ప్రపంచంలో నీకు ఎలాంటి ఆపదా రాకుండా చూసుకుంటూ నేను చనిపోవాలని ప్రార్థించేదాన్ని.”

హరేంద్ర ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, “కమల్, నీకు ఒక నిజమైన వరం లభించినందుకు నిన్ను అభినందిస్తున్నాను” అన్నాడు.

ఆమె, “అయితే నాకు వరం లభించిందా? కనీసం నువ్వైనా నన్ను అలా ఆశీర్వదించు” అంది. ఆమె హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం అషు బాబుకు నమస్కరించి ఆయన ఆశీర్వాదం తీసుకుంది. మధుర ప్రాంతంలోని ఒక గ్రామంలోని ప్రసిద్ధ విగ్రహాన్ని అగ్ని ప్రమాదం నుండి కాపాడే ప్రయత్నంలో రాజేంద్ర ఆత్మత్యాగం చేసి ఆసుపత్రిలో మరణించాడన్న వార్త విన్న తర్వాత, కమల్ అజిత్‌తో కలిసి తిరిగి వచ్చింది. అప్రధాన పాత్రలు

నవలలో ప్రధాన పాత్రలతో పాటు కొన్ని అప్రధాన పాత్రలు కూడా ఉన్నాయి. అటువంటి వారిలో నీలిమ ఒకరు; ఆమె అందమైన యువ వితంతువు. తన భార్యను కోల్పోయిన బావమరిది (లేదా మరిది) అవినాష్ బాబు ఇంటి బాధ్యతలు చూసుకోవడానికి ఆమె ఆగ్రాకు వచ్చింది. అవినాష్ బాబు ఆమెను వదిలిపెట్టి కొద్దికాలానికే మరొకరిని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత, ఆమె అశు బాబును ప్రేమించింది, కానీ అతను ఆమె ప్రేమను తిరస్కరించాడు. ఆమె తన పుట్టింటికి తిరిగి వెళ్ళలేని పరిస్థితిలో ఉండగా, హరేన్ బాబు ఆమె బాధ్యతను స్వీకరించాడు. సమాజంలో ఆమెకున్న స్థానం అవినాష్ బాబు స్థానానికి పూర్తి భిన్నంగా ఉంటుంది. అశు బాబుకు దూరపు బంధువు మరియు వృత్తిలో పెద్దగా రాణించని న్యాయవాది కుమార్తె అయిన ‘బేల’, తన అందం మరియు ప్రతిభతో ఒక బెంగాలీ బారిస్టర్‌ను వివాహం చేసుకుంది. స్త్రీపురుష సమానత్వాన్ని నమ్మే ఆమె, ఆ తర్వాత త్వరలోనే విడాకుల కోసం భర్తపై దావా వేసింది; చివరకు ఒక ఒప్పందం ద్వారా అతని నుండి భారీ నెలవారీ భరణాన్ని మరియు పెద్ద మొత్తంలో ఏకమొత్తం చెల్లింపును పొందింది. ఆరేడు సంవత్సరాల తర్వాత, ఆమె భర్త ఆమెను తిరిగి ఆగ్రా నుండి తనతో తీసుకెళ్లడంతో వారి మధ్య సయోధ్య కుదిరింది. అశు బాబు కూడా విడాకుల దావాకు అంగీకరించగలడని చూపించడానికే బేల కథను ప్రవేశపెట్టి ఉండవచ్చు. 14వ అధ్యాయంలో హరేన్ బాబు గురించి వివరించబడింది; అతను నైతిక విలువలు కలిగిన ధనవంతుడైన బ్రహ్మచారి. అతను దానధర్మాలకు ధారాళంగా ఖర్చు చేసేవాడు మరియు పేద విద్యార్థుల కోసం ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించాడు. విప్లవకారుడైన రాజేంద్ర సహాయంతో, ప్రాచీన భారతీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా వారికి శిక్షణ ఇవ్వడం ఆ ఆశ్రమ ఉద్దేశ్యం. కానీ ఆశ్రమవాసులు గడిపే కఠినమైన జీవనశైలిపై కమల్ మరియు నీలిమ చేసిన విమర్శల కారణంగా ఆ ఆశ్రమం మూతపడింది. హరేన్‌కు…

ముగింపు

ఆగ్రా నుండి కమల్ మరియు ఆమె భర్త నిష్క్రమణతో ఈ నవల ముగుస్తుంది. ఇది ఒక నిర్దిష్ట ఉద్దేశంతో కూడిన, అలాగే అనేక సమస్యలను లేవనెత్తే నవల అని దాని శీర్షికను బట్టే స్పష్టమవుతుంది. 67 మరియు 68వ పేజీలలో, కమల్ గురించి మరియు జీవితంలో ఆత్మనిగ్రహం విషయంలో ఆమెకున్న అభిప్రాయాల గురించి అశు బాబు, మనోరమ మరియు అవినాష్ బాబులతో చర్చిస్తారు.

అశు బాబు ఇలా అన్నారు, “క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఆమె చెప్పిన విషయం బహుశా ఇదీ: గౌరవనీయమైన మరియు పురాతన సంప్రదాయాల ద్వారా మన రక్తంలోనే జీర్ణించుకుపోయిన సత్యం అనేది ఆ సమస్యకు ఒక కోణం మాత్రమే; కానీ దానికి మరొక కోణం కూడా ఉంది.”

అప్పుడు మనోరమ, “అయితే, ఆ మరో కోణాన్ని గమనించి ఎత్తిచూపే వ్యక్తి భారతదేశంలో ఏ కాలంలోనూ లేరా?” అని అడిగింది.

దానికి ఆమె తండ్రి నవ్వుతూ ఇలా అన్నారు, “దీన్ని బట్టి నీకు కోపం వచ్చిందని అర్థమవుతోంది. లేకపోతే, ఏ దేశంలోనూ మానవాళి పూర్వీకులు ఆ ‘చివరి ప్రశ్న’కు (The Last Question) సమాధానం ఇవ్వలేదని నీకు కూడా తెలుసు కదా. ఒకవేళ అది సాధ్యమైతే, సృష్టి స్తంభించిపోయేది; దాని గమనానికి అర్థమే ఉండేది కాదు.”

పైన పేర్కొన్న సంభాషణ నుండే ఈ నవలకు ఆ పేరు వచ్చిందని స్పష్టమవుతుంది.

దేశంలో అప్పట్లో ప్రచారంలో ఉన్న మరియు ఈ నవలలో వ్యక్తమైన కొత్త ఆలోచనలన్నీ కమల్ పాత్ర ద్వారానే చెప్పబడ్డాయి; ఆమె తన అజేయమైన తర్కంతో ఆ విషయాలను అందరికీ అర్థమయ్యేలా వివరిస్తుంది. మనకు పూర్వం జీవించిన వారి అడుగుజాడల్లో గుడ్డిగా నడవడం అవివేకమని ఆమె భావన. మతం విషయంలో కూడా ఆమెకు దృఢమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి; ఏ మతాన్ని తాను నమ్మనని, మరణించే వరకు ఏ మతానికీ చెందకుండానే ఉండాలని ఆమె నొక్కి చెబుతుంది. అయితే, అలా మతాన్ని అనుసరించనంత మాత్రాన తాను నైతిక విలువలు లేనిదాన్నని (profligate) భావించే వారి వాదనను ఆమె ఖండించింది. ‘స్వర్ణయుగం’ గురించి నమ్ముతూ, భారతదేశాన్ని తిరిగి రామచంద్రుడు మరియు యుధిష్ఠిరుల కాలానికి తీసుకువెళ్లాలని ప్రయత్నించే వారిని ఆమె ఎగతాళి చేసింది; ఎందుకంటే, ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం, తల్లి గర్భం అత్యంత సురక్షితమైన ప్రదేశం అయినప్పటికీ, అక్కడికి తిరిగి వెళ్లడం అసాధ్యం. ప్రపంచవ్యాప్త ప్రజల మధ్య జీవిస్తున్న ఈ రోజుల్లో కేవలం స్వార్థంతో బతకడం కష్టం కాబట్టి, భారతదేశం వెలుపల ఉన్న ఇతర దేశాల గురించి ఆలోచించాలని మరియు కాలంతో పాటు నడవాలని ఆమె తన మాట వినేవారికి సూచించింది. బైబిల్‌లోని స్వర్ణయుగం నాటి పరిస్థితులలో ప్రశాంతంగా జీవించడానికి ‘ప్యూరిటన్లు’ (Puritans) అమెరికాకు పారిపోయారని, కానీ వారు అందులో విఫలమయ్యారని ఆమె పేర్కొంది. పునరుజ్జీవన కాలంలోని ప్రజలు ప్రతీదాన్నీ పునఃసృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ అప్పటి ఆనవాయితీలను, సంప్రదాయాలను మాత్రం వదిలిపెట్టలేదు; అందువల్ల, వారి కొత్త పోకడలు కనుమరుగయ్యాయి. ఆమె సతీసహగమనాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, చట్టరీత్యా అది రద్దు చేయబడినప్పటికీ, దాని నిప్పురవ్వలు ఇప్పటికీ ఎందరో వితంతువుల జీవితాలను బూడిదగా మారుస్తున్నాయని అన్నారు. ఈనాడు మంచిగా కనిపించేది నశించిపోతే, దాని పతనం తర్వాత నిశ్చయంగా ఒక నూతనమైన, మెరుగైన పరిస్థితి ఆవిర్భవిస్తుంది; ఆ విధంగా, మానవాళి తన గమ్యాన్ని చేరుకుంటుంది.

ఈనాటికీ మన విమర్శకులలో ఒక వర్గం వారి విమర్శల పరీక్షను ఎదుర్కొంటున్న మొదటి పుస్తకం కథ ఇది. కానీ ఈ నవలను నిష్పక్షపాతంగా విశ్లేషించే వారెవరైనా, క్షీణదశ నాటి శరత్ చంద్రుడు కనీసం ఈ పుస్తకంలోనైనా కనిపించడని అంగీకరిస్తారు. నవల అనేది సాహిత్యంలో ఒక శాఖ, ఇది పాత్రల చిత్రణ, చర్యలు మరియు ప్రతిచర్యల పరిచయంతో పాటు మరెన్నో విషయాలను చేర్చడానికి దాని రచయితకు స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది. అందుకే మనకు విజయవంతమైన నావికా నవలలు, రాజకీయ నవలలు, క్రీడా నవలలు, గృహోపదేశకురాలి నవలలు, సంచలనాత్మక మరియు డిటెక్టివ్ నవలలు, ఇంకా పాఠశాల నవలలు కూడా ఉన్నాయి. సాహిత్యంలో గొప్ప బెంగాలీ వాస్తవికవాది, మన ఆచార వ్యవహారాలను చిత్రించే గొప్ప సమకాలీన చిత్రకారుడు, ఈ ప్రత్యేక కోవలో ఇప్పటివరకు వచ్చిన గొప్ప పుస్తకాలలో ఒకదానిని రాశారని మనం విశ్వసించడానికి కారణం ఉంది.

మన పవిత్రమైన అనేక విషయాలను అపహాస్యం చేయడంలో ఆనందించే కమల్ యొక్క నిర్మొహమాటమైన ధోరణికి మనం వణికిపోవచ్చు; కానీ అది ఆ నవలను మెచ్చుకోకుండా మనల్ని ఆపలేదు. మన నవలా రచయిత, ఎప్పటిలాగే, తన పాఠకులను తనతో పాటు తీసుకువెళతాడని మనం అంగీకరించకపోతే అది అన్యాయం అవుతుంది: ఇక్కడ కూడా అతని శైలికి ముగ్ధులవ్వకుండా ఎవరూ ఉండలేరు.

ప్రపంచంలోని బహుశా ఏ ఇతర ప్రజల జీవితం వలెనే బెంగాలీ జీవితం కూడా నేడు అంతే సంక్లిష్టంగా ఉంది. అందువల్ల, నవలలో వివరించిన సంఘటనలు వికారమైనవి కావు; పాత్రలు దాదాపుగా అన్నీ యథార్థమైనవి; మరియు అక్కడక్కడా పొందుపరిచిన ఆలోచనలు ఐరోపా నుండి అరువు తెచ్చుకున్నవి కావు, కానీ అవన్నీ నేడు ఈ దేశంలోని ఆలోచనాపరుల మనసులను కలవరపరుస్తున్నవే. మన దినపత్రికలను పరిశీలిస్తే, నవలలోని సమస్యలకు ఇరువైపులా చాలా మంది రచయితలు రాస్తున్నట్లు మనం కనుగొంటాము. ప్రభుత్వం వితంతువులను కేవలం వితంతువులనే పెళ్లి చేసుకునేలా ఒత్తిడి తేవాలి కానీ, ఈనాటికీ చేస్తున్నట్లుగా కన్యత్వమనే తెల్ల గులాబీ ఉన్న అమ్మాయిలను కాదని ఒకరు రాశారు. మనకు బాగా తెలిసిన నాయకులలో ఒకరు అన్ని మతాల డొల్లతనాన్ని బోధిస్తూ, తాను ఏ మతాన్నీ నమ్మనని బహిరంగంగా ప్రకటిస్తున్నారు. హరిద్వార్‌లో ప్రాచీన భారతీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా నడిచే ఆశ్రమం ఉండటమే కాకుండా, దేశంలో అటువంటివి ఇంకా చాలా ఉన్నాయి మరియు మరికొన్ని కొత్తగా వెలుస్తున్నాయి. మన ప్రముఖ న్యాయవాది-రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు ఇలా అన్నారు: “భారతదేశం రాజకీయ రంగంలో ఎప్పుడైనా స్వాతంత్ర్యం పొందాలంటే, ముందుగా మనం మన మహిళలకు సంపూర్ణ స్వేచ్ఛను కల్పించడానికి మరియు వారికి న్యాయం చేయడానికి సిద్ధపడాలి.” సంచలనం సృష్టించడమే కాకుండా, అనేకమందికి ఆలోచనామృతమైన విషయాలను అందించే ఒక నవల రూపంలో ఈ అంశాలను పొందుపరచడం ఆ నవలా రచయితకు దక్కిన ఘనత.

శరత్ చంద్ర తన సొంత మాటలనే ‘కమల’ పాత్ర ద్వారా పలికించారని మనలోని సంప్రదాయవాదులు ఇంకా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయవచ్చు. కానీ సాహిత్య విమర్శకుని దృష్టిలో అది నిజం కాదు.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -2-9-26-ఉయ్యూరు .

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -19

LXX. ఇంట్లో అమాయకులు—మరియు “విదేశాల్లో అమాయకులు”

అతను జనవరి నెలాఖరులో (1869) ఇల్లినాయిస్‌లోని జాక్సన్‌విల్‌లో ఉన్నాడు. బ్లిస్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో, తాను రెండు రోజుల తర్వాత ఎల్మిరాలో ఉంటానని, పుస్తకం యొక్క ప్రూఫ్‌లను అక్కడికి పంపమని కోరాడు. నవలల్లో చెప్పినట్లుగా, తనను “అత్యంత సంతోషవంతుడిగా లేదా అత్యంత దుఃఖితుడిగా” మార్చే వార్తలను వినాలనే ఆత్రుతతో అతను లాంగ్‌డన్ ఇంటికి చేరుకున్నాడు. వారు ఇద్దరూ ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ ముఖంలో చాలా గంభీరమైన భావం కనిపించింది. క్లెమెన్స్ అడిగాడు:

“అక్కడ ఉన్న ఆ పెద్దమనుషుల నుండి ఏమైనా కబురు వచ్చిందా?”

“అవును, మరియు మీ గురించి నేను లేఖ రాసిన మరో పెద్దమనిషి నుండి కూడా వచ్చింది.”

“మీ ప్రవర్తనను బట్టి చూస్తే, వారు అంత ఉత్సాహంగా ఉన్నట్లు అనిపించడం లేదు.”

“అవును, వారిలో కొందరు మాత్రం ఉన్నారు.”

“వారి భావోద్వేగం ఏ ప్రత్యేక రూపంలో వ్యక్తమైందో నేను అడగవచ్చా?” “ఓ అవును, అవును; మీరు ఒక తెలివైన, సమర్థుడైన వ్యక్తి అని, మీకు ఉజ్వల భవిష్యత్తు ఉందని, మరియు చరిత్రలోనే అత్యంత అధ్వాన్నమైన భర్త అవుతారని వారంతా ఏకగ్రీవంగా అంగీకరిస్తున్నారు.”

సహాయం కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్న వ్యక్తి ముఖంలో నిరాశ కనిపించింది.

“అందులో దాటవేత ఏమీ లేదు,” అన్నాడు అతను.

కొద్దిసేపు ఆలోచనాత్మకమైన నిశ్శబ్దం నెలకొంది. అది బహుశా కొన్ని క్షణాల కన్నా ఎక్కువ సేపు ఉండలేదు, కానీ అంతకంటే ఎక్కువ సేపు ఉన్నట్లు అనిపించింది.

“మీరు సూచించగల వేరే స్నేహితులు ఎవరూ లేరా?” అని లాంగ్‌డన్ అడిగాడు.

“ఎవరి సాక్ష్యమూ విలువైనదిగా అనిపించడం లేదు.”

జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ తన చేతిని ముందుకు చాచాడు. “మీకు కనీసం ఒక్కరైనా ఉన్నారు,” అన్నాడు అతను. “నేను మిమ్మల్ని నమ్ముతున్నాను. వారి కంటే మీ గురించి నాకు బాగా తెలుసు.”

ఆ విధంగా ఆనంద కిరీటం లభించింది. మరుసటి రోజే, ఫిబ్రవరి 4, 1869న, శామ్యూల్ లాంగ్‌హోర్న్ క్లెమెన్స్ మరియు ఒలివియా లూయిస్ లాంగ్‌డన్‌ల నిశ్చితార్థం ఖరారైంది.

కానీ మార్క్ ట్వైన్ స్నేహితులు ఈ వివాహ ఆలోచనను ఏమాత్రం ఇష్టపడకపోతే, మిస్ లాంగ్‌డన్ స్నేహితులు మాత్రం దానిని నిజమైన ఆందోళనతో చూశారు. ఎల్మిరా ఒక సంప్రదాయవాద ప్రదేశం—అది వంశపారంపర్య ప్రతిష్టలు, కుటుంబ సంప్రదాయాలు గల ప్రాంతం; అలాంటి చోట, ఒకప్పుడు ప్రింటర్‌గా, పైలట్‌గా, గని కార్మికుడిగా, సంచార పాత్రికేయుడిగా, ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేసిన ఒక అపరిచితుడు, అత్యంత పురాతన, సంపన్న కుటుంబాలలో ఒకదాని కుమార్తెను అపహరించడం అనేది అంత తేలికగా అనుమతించదగిన విషయం కాదు. అతను జాతీయ స్థాయి గుర్తింపును సాధించి ఉండటం అనేది ఇతర అంశాల విషయంలో పెద్దగా పరిగణనలోకి రాలేదు. ఆ సామాజిక నిరసన దాదాపు తిరుగుబాటు స్థాయికి చేరినప్పటికీ, దానివల్ల ఎలాంటి ఫలితం లేకపోయింది. లాంగ్‌డన్ కుటుంబానికి కూడా కొన్ని సందేహాలు ఉండేవి, కానీ అవి వేరే రకమైనవి. ప్రపంచం గౌరవించబోయే ఒక మేధో దిగ్గజానికి భార్యగా, తమ గారాబంలో పెరిగిన అమ్మాయి ఆ స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోగలదా అన్నదే వారి సందేహం. సున్నితంగా, రక్షణ వలయంలో పెరిగిన ఆ అమ్మాయికి ఆ బాధ్యతను నిర్వహించడానికి అవసరమైన మానసిక, శారీరక బలం ఉంటుందంటే నమ్మడం కష్టంగా అనిపించేది. అయితే, వారి నమ్మకం ఆ సందేహాలను అధిగమించింది; ఆ నమ్మకం ఎంత సరైనదో రాబోయే కాలం నిరూపించింది.

శాముయేల్ క్లెమెన్స్ తన తల్లికి ఇలా రాశాడు:

ఆమె చిన్నపాటి మనిషే కావచ్చు, కానీ క్రైస్తవ ప్రపంచంలో ఆమెకు సాటి ఎవరూ లేరు.

ఫ్యాషన్ ప్రకారం రెండు వందల డాలర్ల విలువైన వజ్రపు ఉంగరం ఇవ్వాల్సి ఉన్నా,

నేను ఆమెకు సాధారణ బంగారు నిశ్చితార్థపు ఉంగరాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాను.

అది ఆమె భవిష్యత్తు జీవితానికి ప్రతీక అని చెప్పాను—అంటే, ఆమె విలాసాల

మీద కాకుండా వాస్తవికత, సారాంశం మీద ఆధారపడి జీవించాల్సి ఉంటుందని

అర్థం (కానీ నాకు ఆ అమ్మాయి గురించి తెలుసు—ఆమెకు విలాసాల పట్ల

ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదు)…. ఆమె తన ఏడాది భత్యాన్ని తప్ప వేరే డబ్బు ఖర్చు

చేయదు, పైగా అందులో దాదాపు ప్రతి పైసా ఇతరుల కోసమే ఖర్చు చేస్తుంది.

ఆమె ఎలాంటి అహంకారం లేని, మంచి, వివేకవంతురాలైన భార్యగా ఉంటుంది.

ఆమెను ప్రేమించమని నేను ముందుగానే మిమ్మల్ని కోరడం లేదు, ఎందుకంటే

అందులో అర్థం లేదు—మీరు ప్రయత్నించినా ఆమెను ప్రేమించకుండా ఉండలేరు.

ఒక హెచ్చరిక ఏమిటంటే, ఆమె అందమైన స్వభావం అనే ఆకర్షణలో పడిన

ఎవరైనా సరే, శాశ్వతంగా ఆమెకు ఇష్టపూర్వక బానిసలుగా మారిపోతారు.

మార్చి నెలలో దూరంగా ఉన్న శ్రీమతి క్రేన్‌కు ఆమె తండ్రి ఇలా రాశారు:

ప్రియమైన సూ,—నిన్న నీ ఉత్తరం నాకు ఎంతో సంతోషాన్నిచ్చింది, కానీ ఆ ఉత్తరం

ఎస్. ఎల్. క్లెమెన్స్ అనే వ్యక్తి కోసం వెతుకుతూ వెళ్ళింది; అతను ఈ మధ్య

మాకు చాలా ఇబ్బందులు కలిగిస్తున్నాడు. మా కుటుంబంలోని ఆ మొండి చిన్నారికి, ఈ తిరుగుబోతు కూడా ఆ ఆనందాన్ని పంచుకోవాలనే భావన కలగకుండా మా కుటుంబంలో ఆనందం ఉండదు.

కాబట్టి, చదవగానే మీ ఉత్తరం తన జేబులోకి వెళ్లి మెట్లపైకి వెళ్ళిపోతుంది, ఆ తర్వాత రెండు నిమిషాల్లోనే తపాలాలోకి వెళ్ళిపోతుంది.

అందువల్ల, ఇప్పుడు దాన్ని చూడటం గానీ, లేదా దాన్ని మళ్ళీ చదవడం ద్వారా మీకు రాయడానికి స్ఫూర్తి పొందడం గానీ నాకు అసాధ్యం…

క్లెమెన్స్ మార్చిలో తన ఉపన్యాస పర్యటనను ముగించి, వెంటనే ఎల్మిరాకు వెళ్ళిపోయాడు. అతను యాభై నుండి అరవై సార్లు ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు, దాని ద్వారా $8,000 కంటే ఎక్కువ రాబడిని పొందాడు. ఆ పర్యటనలో మొదటి సీజన్‌కు ఇది చెడ్డ మొత్తం ఏమీ కాదు. అతను వసంతకాలంలో కాలిఫోర్నియా పర్యటన చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు, కానీ ఎల్మిరాలోని ఆకర్షణ దూర ప్రయాణాలను నిరుత్సాహపరిచే విధంగా ఉంది. అంతేకాకుండా, అతనికి అప్పటి నుండి ఎప్పటికీ ఆ వేదిక అంటే ఇష్టం లేదు. దాని నుండి త్వరగా, పుష్కలంగా రాబడి వస్తుండటంతో అది అతనికి ఎప్పుడూ ఒక ప్రలోభంగా ఉండేది, కానీ అది ఏమాత్రం ఇష్టం లేనిదే. ఆ వసంతకాలంలో రాసిన ఒక ఉత్తరంలో అతను ఇలా రాశాడు:

నాకు ఉపన్యాస క్షేత్రం అంటే తీవ్రమైన ద్వేషం. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా,

నేను దీని నుండి ఎప్పటికీ బయటపడలేనేమో అని తలచుకుంటేనే నాకు వణుకు పుడుతుంది. గౌఫ్,

మరియు అన్నా డికిన్సన్, నాస్బీ, ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్, వెండెల్ ఫిలిప్స్,

మరియు ఇతర పాతతరం వారితో జరిపిన సంభాషణలన్నిటిలో,

వారెప్పుడూ ఈ వ్యాపారం నుండి బయటపడాలని ఆశించడం గానీ, ఎదురుచూడటం గానీ నేను గమనించలేదు.

కొత్తగా ఎంపిక చేసిన ప్రధాన శీర్షికకు (main title) ఆమోదం తెలిపే నిర్ణయాత్మక స్వరం ఒలివియా లాంగ్‌డన్‌దేనని మనం ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు; ఆ శీర్షిక మిగిలిన పదాలలో ఉండగలిగే అగౌరవ భావనను లేదా అనాదరణను తొలగించింది.

ఈ పుస్తకం వసంతకాలంలోనే విడుదల కావాల్సి ఉంది, కానీ ఆయన ప్రయాణాల వల్ల ముద్రణకు ముందు పరిశీలించాల్సిన ప్రతులు (proofs) ఆలస్యమయ్యాయి. విక్రయాల ప్రచారం కోసం ఏజెన్సీలు ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తుండటంతో దీని గురించి అప్పట్లో కొంత ఆందోళన నెలకొంది. ఏప్రిల్ చివరలో క్లెమెన్స్ ఇలా రాశారు: “మీ ముద్రణ సిబ్బంది బాగా పనిచేస్తున్నారు. నేను ప్రతులను త్వరగా పరిశీలించి పంపుతాను”; కానీ జూన్ ప్రారంభం వరకు చివరి అధ్యాయాలు సవరించబడి తిరిగి పంపబడలేదు. ఆ తర్వాత, ఎట్టకేలకు పూర్తయిన ఆ భారీ పుస్తకం ముద్రణకు వెళ్ళింది; ఇరవై వేల ప్రతుల ముద్రణ అనేది ఏ కొత్త పుస్తకానికైనా, నేటి కాలంలో కూడా, చాలా పెద్ద సంఖ్యే.

తర్వాతి కాలంలో, పరిస్థితుల గందరగోళం వల్ల, ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ (The Innocents Abroad) ప్రచురణ అనవసరంగా చాలా కాలం ఆలస్యమైందని మార్క్ ట్వైన్ నమ్మేలా చేశారు. కానీ అది స్పష్టంగా ఒక పొరపాటు. ఆ పుస్తకం జూన్‌లోనే ముద్రణకు వెళ్ళింది. అది ఒక పెద్ద పుస్తకం మరియు పెద్ద ఎత్తున ముద్రించబడింది. మొదటి ప్రతి జూలై 20 (1869)న చేతికి వచ్చింది, మరియు ఆ నెలలోనే నాలుగు వందల పదిహేడు బైండింగ్ చేయబడిన పుస్తకాలు పంపబడ్డాయి. నేటి వేగవంతమైన యాంత్రిక పద్ధతుల్లో కూడా, ఒక పెద్ద పుస్తకం విషయంలో తుది ప్రతులు తిరిగి పంపినప్పటి నుండి ప్రచురణ తేదీ వరకు ఒక నెల లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయం అవసరమవుతుంది. కాబట్టి, ఆయన ఒకసారి విచిత్రంగా చెప్పినట్లుగా, “జరగని విషయాన్ని” గుర్తుంచుకోవడానికి ఇది మరొక ఉదాహరణ మాత్రమే.—[నార్త్ అమెరికన్ రివ్యూ (సెప్టెంబర్ 21, 1906)లోని ఒక వ్యాసంలో, పుస్తకాన్ని వెంటనే విడుదల చేయకపోతే దావా వేస్తానని తెలియజేస్తూ టెలిగ్రామ్ పంపడం అవసరమనిపించిందని మిస్టర్ క్లెమెన్స్ పేర్కొన్నారు. ఆ కాలానికి సంబంధించిన ఏ లేఖలోనూ ప్రచురణకర్తల వైపు నుండి ఆలస్యం జరిగినట్లు సూచన లేదు; అంతేకాకుండా, తుది ప్రతులు తిరిగి పంపిన తేదీ మరియు ప్రచురణ తేదీలను బట్టి చూస్తే అటువంటి పరిస్థితికి అవకాశం లేదు. తన జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో ఆయన నిస్సందేహంగా అటువంటి సందేశాన్ని పంపి ఉంటారు లేదా పంపాలని ఆలోచించి ఉంటారు; ఒక విచిత్రమైన మానసిక స్థితి కారణంగా, ఈ వాస్తవం ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ మొదటి ముద్రణకు సంబంధించిన విషయంతో ఆయన మనసులో గందరగోళానికి గురై ఉండవచ్చు.]

LXXI. గొప్ప ప్రయాణ గ్రంథం.

‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ ప్రారంభం నుండే విజయవంతమైంది. ఆగష్టు 1వ తేదీ నాటికే దాని అమ్మకం, పంపిణీ యంత్రాంగం పూర్తి స్థాయిలో పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది. ఆ నెలలో ఐదు వేల నూట డెబ్బై ప్రతులు అమ్ముడయ్యాయి—ఆ సంఖ్య సంవత్సరం మొదటి నాటికి ముప్పై ఒక్క వేలకు పైగా పెరిగింది. అది ఒక యాత్రా గ్రంథం; దాని అత్యల్ప ధర మూడున్నర డాలర్లు. ఆ తరహా పుస్తకాలలో అంతకుముందెన్నడూ అలాంటి రికార్డు సృష్టించలేదు; ఆ తర్వాత కూడా ఏదీ దానికి సాటి రాలేదు.—[ఇది 1910 వరకు మాత్రమే ఉన్న రికార్డు అని గుర్తుంచుకోవాలి. డి.డబ్ల్యూ.]

మార్క్ ట్వైన్ అప్పటికే ప్రసిద్ధుడు కాకపోయినా, ఇప్పుడు నిస్సందేహంగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. ‘ది న్యూ పిలిగ్రిమ్స్ ప్రోగ్రెస్’ రచయితగా, అతను ఒక అశ్వదళానికి నాయకత్వం వహిస్తున్న వ్యక్తిలా సాహిత్య ప్రపంచంలోకి దూసుకువచ్చాడు—స్వాగతంతో తలుపులు, కిటికీలు విశాలంగా తెరుచుకున్నాయి, కరతాళధ్వనులతో ఆనందం వెల్లివిరిశాయి. వార్తాపత్రికలు తమ ఉత్సాహాన్ని ఏకతాటిపైకి తెచ్చాయి; ప్రజలు సార్వత్రిక ఆమోదాన్ని తెలిపారు; కొద్దిమంది విజ్ఞానవంతులైన విమర్శకులు మాత్రమే సంకోచంగా, సందేహంగా కనిపించారు.

వారిలో చాలామంది ప్రశంసించారు—కానీ కొంత సంకోచంతో. డాక్టర్ హాలండ్, మార్క్ ట్వైన్‌ను కేవలం అశాశ్వతమైన ప్రజాదరణ పొందిన ఒక హాస్యగాడిగా భావించారు, మరియు ఆయన అభిప్రాయం అంత ఆహ్లాదకరంగా ఏమీ లేదు. డాక్టర్ హోమ్స్, రచయితకు రాసిన ఒక లేఖలో, “తరచుగా విచిత్రమైన మరియు వినోదాత్మకమైన భావనల” గురించి ప్రస్తావించారు, కానీ ఆ పుస్తకాన్ని సాహిత్యం అని పేర్కొనడానికి ఆయన మనసు ఒప్పుకోలేదు. తన విషయాన్ని అంతటి తీవ్రమైన ఆదిమ స్వభావంతో సమీపించి, అప్పుడప్పుడు “ఆ రకమైన” రచనలు చేసే వ్యక్తికి గంభీరమైన విలువను అంగీకరించడం తూర్పు దేశాలకు సహజంగానే కష్టంగా ఉండేది. విలియం డీన్ హోవెల్స్ అట్లాంటిక్‌లో ఆ పుస్తకాన్ని సమీక్షించారు; ఆ సమీక్ష అనుకూలంగా ఉన్నా లేకపోయినా, అదే ఒక విశిష్టత. మొత్తమ్మీద అది అనుకూలంగానే ఉంది; పుస్తకంలోని హాస్యానికి, దాని “అద్భుతమైన నిర్లక్ష్యానికి,” దాని సౌమ్యమైన వ్యంగ్యం యొక్క ఆకర్షణకు అనుకూలంగా ఉంది. ఆ సమీక్ష ఇలా ముగిసింది:

కాలిఫోర్నియా మనకు అందించిన హాస్యగాళ్లలో అతని స్థానాన్ని నిర్ణయించడం మన పని కాదు,

కానీ అతను, మిగతా వారందరి కంటే పూర్తిగా

భిన్నమైన రీతిలో, ఉత్తముల సాంగత్యానికి పూర్తిగా అర్హుడని మేము భావిస్తున్నాము.

ఇది ప్రశంసే, కానీ మితిమీరినది కాదు, అలాగే సర్వసమగ్రమైనది కూడా కాదు. పుస్తకంలోని వర్ణనాత్మక, కవితాత్మక, మరింత ఆడంబరమైన భాగాలకు శ్రద్ధ లభించలేదు. మార్క్ ట్వైన్‌లో కేవలం హాస్యకారుడిని మాత్రమే కాకుండా, ఒక అత్యున్నత మేధావిని—‘మన సాహిత్యపు లింకన్’ను—గుర్తించిన మొట్టమొదటి ప్రముఖ విమర్శకుడు బహుశా మిస్టర్ హోవెల్స్ కావచ్చు. ఇది ఆ తర్వాత జరిగింది. హోవెల్స్ ‘సరళ హృదయ జనసమూహం యొక్క స్ఫూర్తిదాయక జ్ఞానం’ అని పిలిచే ప్రజలు—నిశ్శబ్ద ప్రజలు—వెంటనే అదే విధమైన తీర్పుకు వచ్చారు. అదీ తగినంత సాక్ష్యం ఆధారంగా: ఈనాటి సగటు నిష్పక్షపాత వ్యక్తి ఆ పాత పుస్తకాన్ని తీసుకుని, ఎక్కడైనా కొన్ని అధ్యాయాలు చదివి, అది కేవలం ఒక హాస్యకారుడి రచన మాత్రమేనా, లేక ఒక తత్వవేత్త, కవి, మరియు దార్శనికుడి రచన కూడానా అని నిర్ణయించుకోనివ్వండి. ’69 మరియు ’70 సంవత్సరాల శీతాకాలంలో ప్రతి సాయంత్రం ‘ఇన్నోసెంట్స్’ను బిగ్గరగా చదవడం వినడానికి గుమిగూడిన ‘సరళ హృదయ జనసమూహం’లోని ఒక చిన్న సమూహం, అది ‘ఆధునిక కాలపు ఉత్తమ పుస్తకం’ అని ఏకగ్రీవంగా తీర్పు చెప్పడం రచయితకు బాగా గుర్తుంది.

అది దాని కాలంలోని అత్యంత సాహసోపేతమైన పుస్తకం.

LXXII. ఒక పత్రిక కొనుగోలు.

మార్క్ ట్వైన్ అప్పటికీ తనను తాను ఒక సాహిత్యవేత్తగా భావించుకోలేదనే విషయం ఆలోచిస్తే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. అతనికి భవిష్యత్తు కోసం ఎలాంటి సాహిత్య ప్రణాళికలు లేవు; మరో పుస్తకం ప్రచురణ కోసం అతను పెద్దగా ఎదురుచూడలేదు. అతను తనను తాను ఒక పాత్రికేయుడిగా భావించుకున్నాడు; ఒక ఇంటి సౌకర్యాలు, సాంగత్యంతో ఏదైనా సంపన్నమైన వార్తాపత్రిక సంస్థలో పదవీ విరమణ చేయాలనేది అతని ఆశయం. తన ప్రయాణాల సమయంలో, అతను అప్పటికే వార్తాపత్రికల రంగంలో తనకు సరిపోయే, బలమైన తోడు కోసం అన్వేషిస్తున్నాడు, మరియు ఒకానొక సమయంలో క్లీవ్‌ల్యాండ్ హెరాల్డ్‌లో వాటాను కొనుగోలు చేయాలని కూడా ఆలోచించాడు. కానీ బఫెలో, ఎల్మిరాకు దగ్గరగా ఉంది, మరియు బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో $25,000కు మూడో వంతు వాటాను సంపాదించే అవకాశం వచ్చినప్పుడు, ఆ కొనుగోలునే ఖరారు చేశారు. నిధుల కొరత కారణంగా, పసిఫిక్ తీరానికి ఉపన్యాస పర్యటనకు వెళ్లాలనే కొత్త ప్రణాళికను రూపొందించారు. ఈసారి, అప్పట్లో అపారమైన ప్రజాదరణ పొందిన డి. ఆర్. లాక్ (నాస్బీ)తో కలిసి, ఆయన “కస్డ్ బీ కానన్” అనే ఉపన్యాసం ఇవ్వాలనుకున్నారు.

క్లెమెన్స్ పర్యటనలో నాస్బీని కలిశాడు, మరియు అతనంటే అతనికి చాలా ఇష్టం ఉండేది. వారిద్దరూ కలిసి బోస్టన్‌ను సందర్శించారు, మరియు అక్కడ ఉన్నప్పుడు డాక్టర్ హోమ్స్‌ను కూడా కలిశారు; ఇదిలా ఉండగా. నాస్బీకి కూడా క్లెమెన్స్ అంటే ఇష్టమే, కానీ ఆ పర్యటన గురించి – తన ఉపన్యాసం గురించి సందేహంగా ఉన్నాడు:

మీ ప్రతిపాదన నన్ను నివ్వెరపరుస్తోంది. నా కొత్త ఉపన్యాసం గనక పూర్తయి ఉంటే నేను ఒక్క క్షణం కూడా సంకోచించను, కానీ నిజంగా “కానాన్ నాశనమవ్వాలి”

చాలా పాతబడిపోలేదా? మీకు తెలుసు కదా, మన ఆఫ్రికన్ సోదరుడైన ఆ నిమ్మకాయ, తన కాలంలో ఎంత రసవంతమైనా, ఇప్పుడు పూర్తిగా పిండివేయబడింది. అతనికి జరిగిన అన్యాయాలకు పరిహారం లభించాక,

వాటి గురించి ఎందుకు కేకలు వేయాలి? బాధితుడు మొదటి బల్ల వద్ద కూర్చుని ఉండగా, అతనిని అణచివేసినవాడు అతను వదిలిన దానిని మృదువుగా తీసుకుంటుండగా,

“చెత్త ఆత్మ” గురించి ఎందుకు అరవాలి?

చూశారా, మిత్రుడు ట్వైన్, పదిహేనవ సవరణ “కానాన్ నాశనమవ్వాలి”ని బద్దలుకొట్టింది. ఆ విషయం చర్చనీయాంశంగా ఉన్నప్పుడు నేను దానిపై ఆవేదనతో గర్జించాను, ఎందుకంటే నేను చెప్పిన ప్రతి మాటను, ఇంకా అంతకంటే ఎంతో ఎక్కువను నేను మనస్ఫూర్తిగా నమ్మాను; కానీ ఇప్పుడు మనం మన పోరాటంలో గెలిచాం కదా, మన శత్రువు యొక్క నిర్జీవ దేహంపై ఎందుకు వెర్రిగా నాట్యం చేయాలి?

ఆ నమ్మకమైన స్మగ్లర్లు ఇకపై స్మగ్లర్లు కాదు,

వారు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల పౌరులు, ఇక నేను వారి గురించి మాట్లాడను. మీ ప్రతిపాదన గురించి ఆలోచించడానికి నాకు ఒక వారం సమయం ఇవ్వండి. నేను సమయానికి ఒక ఉపన్యాసం సిద్ధం చేసుకోగలిగితే మీతో వస్తాను. దేవుడికి తెలుసు, నాకు రావాలని ఎంతగానో ఉంది.

—[నాస్బీ యొక్క “కానాన్ శపించబడాలి,” అనే ఉపన్యాసం, “మనమందరం తాతల నుండి వచ్చినవారమే!” అనే వాక్యంతో ప్రారంభమైంది. అతనికి శక్తివంతమైన స్వరం ఉండేది, మరియు ఎల్లప్పుడూ సరిగ్గా ఎనిమిది గంటలకు అతను లేచి ఈ వాక్యాన్ని ఉత్సాహంగా పలికేవాడు. ఒకసారి, మొత్తం సీజన్—రెండు వందల ఇరవై ఐదు రాత్రులు—ఉపన్యాసాలు ఇచ్చిన తర్వాత, అతను విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి ఇంటికి వెళ్ళాడు. ఆ సాయంత్రం అతను మంట దగ్గర задуర్తిగా కునుకు తీస్తూ కూర్చున్నప్పుడు, గడియారం ఎనిమిది కొట్టింది. ఒక్క క్షణం కూడా ఆలోచించకుండా నాస్బీ ఒక్కసారిగా లేచి నిలబడి, “మనమందరం తాతల నుండి వచ్చినవారమే!” అని గర్జించాడు.]

నాస్బీ వెళ్ళలేదు, మరియు ఆ సుదీర్ఘ పర్యటనకు ఒంటరిగా బయలుదేరాలనే ఆలోచనతో క్లెమెన్స్ ఉత్సాహం చల్లారింది. అంతేకాకుండా, ఎక్స్‌ప్రెస్ కొనుగోలును పూర్తి చేయడానికి అవసరమైన డబ్బును తానే ఇస్తానని జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ వెంటనే పట్టుబట్టడంతో, ఆ ఒప్పందం కుదిరింది.—[మిస్టర్. లాంగ్డన్ నాకు $25,000 ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, మరియు ఇప్పటికే అందులో సగం నగదు రూపంలో అడ్వాన్స్‌గా ఇచ్చాడు. నేను అతనికి నా నోటు పంపాలా, లేక డ్యూ బిల్లు పంపాలా, లేదా అప్పును రికార్డులో ఎలా నమోదు చేయాలని అతను కోరుకుంటాడు అని అడుగుతూ రాశాను. అతను ఉత్తరంలోని మిగతా అన్ని విషయాలకు సంతోషంగా సమాధానమిచ్చాడు, కానీ ఆ ప్రశ్నకు మాత్రం అస్సలు బదులివ్వలేదు. అయినప్పటికీ, నేను నా నోటును ఇక్కడ అతని వ్యాపార ఏజెంట్ చేతికి అప్పగిస్తాను, మరియు గడువు వచ్చినప్పుడు అతనికి వడ్డీ చెల్లిస్తాను.—ఎస్. ఎల్. సి. తన తల్లికి.] ఆ సమయంలో బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్ పత్రిక ముగ్గురు వ్యక్తుల చేతుల్లో ఉండేది—కల్నల్ జార్జ్ ఎఫ్. సెల్కిర్క్, జె. ఎల్. లామెడ్, మరియు థామస్ ఎ. కెన్నెట్. కల్నల్ సెల్కిర్క్ వ్యాపార నిర్వాహకుడిగా, లామెడ్ రాజకీయ సంపాదకుడిగా ఉండేవారు. కెన్నెట్ వాటాను కొనుగోలు చేయడంతో, క్లెమెన్స్ ఒకరకమైన సాధారణ మరియు కంట్రిబ్యూటింగ్ ఎడిటర్‌గా మారారు, అతని పని గంటలు మరియు విధులు అంత స్పష్టంగా నిర్వచించబడకుండా, దాదాపుగా “రోవింగ్ కమిషన్” కింద పనిచేసేవారు. నాస్బీకి ఉన్న సంబంధం టోలెడో బ్లేడ్‌కు ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టినట్లే, పత్రికతో అతనికి ఉన్న సంబంధం దానికి ప్రతిష్టను, ప్రసరణను తెస్తుందని అతని సహచరులు, స్వయంగా క్లెమెన్స్ కూడా నమ్మారు. కొత్త సంపాదకుడు ఆగష్టు 14 (1869)న తన విధులను స్వీకరించారు. ఆ సాయంత్రం బఫెలో పత్రికా సభ్యులు అతనికి విందు ఇచ్చారు, మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పత్రికా విలేఖరుల పద్ధతిలోనే, తమ మధ్యకు వచ్చిన “కొత్త శత్రువు” పట్ల ఎంతో ఆప్యాయంగా ప్రవర్తించారు.

ఒక కథనం ప్రకారం, మరుసటి రోజు ఉదయం మార్క్ ట్వైన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కార్యాలయానికి (అప్పుడు అది 14 స్వాన్ స్ట్రీట్‌లో ఉండేది) వచ్చినప్పుడు, అక్కడ అతనికి తెలిసిన వారు ఎవరూ లేరు. ఒక యువకుడు చాలా తొందరగా లేచి, “మీరు ఎవరినైనా చూడాలనుకుంటున్నారా?” అని అడిగాడు. దానికి అతను, సున్నితమైన ఆలోచనతో ఇలా సమాధానమిచ్చాడని చెబుతారు:

“అవును, కొత్త సంపాదకుడికి ఒక కుర్చీని అందించే యువకుడిని నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.”

ఇది మార్క్ ట్వైన్ శైలికి ఎంతగానో సరిపోతుంది కాబట్టి, దాని వెనుక సందేహాస్పదమైన పరిస్థితులు ఉన్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మనం దానిని అంగీకరించడానికి మొగ్గు చూపుతాము. ఏదేమైనా, ఇది నిజమని నమ్మడానికి అర్హమైనది. అతని “స్వాగతం” (ఆగస్టు 18) చాలావరకు నిజమైనదే:

ఒక అపరిచితుడిగా, నేను అకస్మాత్తుగా

బఫెలో సహ సంపాదకత్వ బాధ్యతలను బలవంతంగా స్వీకరించడం నా అహంకారం అవుతుంది.

LXXIV. –పెళ్లి రోజు

మొదట, వివాహాన్ని క్రిస్మస్ లేదా నూతన సంవత్సర దినోత్సవం నాడు జరపాలని నిర్ణయించారు; కానీ ఉపన్యాస కార్యక్రమాలు జనవరి వరకు కొనసాగడంతో, అవి పూర్తయ్యే వరకు వేచి ఉండాలని నిర్ణయించారు. నిశ్చితార్థ వార్షికోత్సవానికి దగ్గరగా ఉన్న ఫిబ్రవరి 2వ తేదీని ఖరారు చేశారు, అలాగే ఎలాంటి “పర్యటన” లేకుండా నిశ్శబ్దంగా వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ యువ జంట వెంటనే బఫెలోకు వెళ్లి, భర్త ఆర్థిక పరిస్థితికి తగినట్లుగా సౌకర్యవంతంగా, విలాసవంతంగా ఉండే ఒక బోర్డింగ్‌హౌస్‌లో నిరాడంబరమైన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. కనీసం శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ ఆ విషయాన్ని అలా అర్థం చేసుకున్నాడు. తాను తీవ్రమైన అప్పుల్లో ఉన్నానని, ఆ బాధ్యత నుండి విముక్తి పొందడమే తన మొదటి కర్తవ్యం అని అతను భావించాడు.

ఎల్మిరాలో ఇతర ప్రణాళికలు ఉన్నాయి, కానీ అతనికి రోజూ వచ్చే సంతోషకరమైన ఉత్తరాలలో ఎలాంటి కొత్త ఉద్దేశం ఉన్నట్లు సూచనలే లేవు.

అతను, మిస్టర్ లాంగ్‌డన్‌తో వ్యాపార భాగస్వామిగా ఉన్న బఫెలోకు చెందిన జె. డి. ఎఫ్. స్లీకి లేఖ రాసి, తన కాబోయే భార్యకు తగినంత నాగరికంగా, మరియు శ్రేయస్సును అందించేంత సరసమైన ధరలో ఉండే ఒక అనువైన బస స్థలాన్ని కనుగొనమని కోరాడు. తగిన సమయంలో స్లీ ఇలా బదులిచ్చాడు, బస ఏర్పాటు చేయడం “ఎలాగూ ఒక దుర్భరమైన వ్యాపారం” అయినప్పటికీ, అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన వీధులలో ఒకదానిలో ఒక స్థలాన్ని సంపాదించడంలో తాను ప్రత్యేకంగా అదృష్టవంతుడినయ్యానని చెప్పాడు—”ఆ కుటుంబం చిన్నది మరియు మంచి మనస్తత్వం కలది, వారికి ఇతరులను బసకు ఉంచుకోవడంపై ప్రత్యేక ఇష్టం లేదు, మరియు మీ రాకతో కలిగే ఆనందం కోసమే ఈ ఏర్పాటుకు అంగీకరించారు.” ధర కూడా సరసమైనదేనని స్లీ జోడించాడు. వాస్తవానికి, ఇప్పటికీ బఫెలోలోని ఒక చక్కటి నివాస వీధిగా ఉన్న డెలావేర్ అవెన్యూలోని ఒక ఇంటిని వధూవరులకు బహుమతిగా కొని, అన్ని సౌకర్యాలతో సిద్ధం చేశారు. అది ఈనాటికీ దాదాపు ఎలాంటి మార్పు లేకుండా నిలిచి ఉంది—బయట ఇటుక మరియు మాన్‌సార్డ్ ఫ్లోరింగ్, లోపల ఈస్ట్‌లేక్ ఫ్లోరింగ్, ఆ కాలంలో బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఒక శైలి—ఆ కాలానికి విశాలంగా మరియు అందంగా ఉంది. అది అన్ని సౌకర్యాలతో సంపూర్ణంగా అమర్చబడి ఉంది. గదుల రేఖాచిత్రాలను ఎల్మిరాకు పంపారు మరియు మిస్ లాంగ్డన్ స్వయంగా సామాగ్రిని ఎంపిక చేసుకున్నారు. నార వస్త్రాలు, కత్తులు, చెంచాలు మరియు పాత్రలతో సహా అన్నీ సిద్ధం చేయబడ్డాయి. సేవకులను కూడా నియమించారు మరియు వంటగది, నేలమాళిగను సరుకులతో నింపారు.

ఈ అద్భుతమైన ఆశ్చర్యకరమైన విషయాన్ని ఆ రోజువారీ ఉత్తరాలలో తెలియకుండా ఉంచడం ఒలివియా లాంగ్డన్‌కు చాలా కష్టమై ఉంటుంది. అలాంటి ఆశ్చర్యం, ముఖ్యంగా దాన్ని బయటపెట్టడానికి ఒకరు ఎంతో ఆత్రుతగా ఉన్నప్పుడు, ఎవరికీ తెలియకుండా జారిపోవడానికి ఎప్పుడూ ఒక అవకాశం కోసం చూస్తూ ఉంటుంది.

అయితే, ఆ యాత్రికుడికి అసలు విషయం ఏమీ తెలియదు. బస చేసే ఆలోచనలో ఉత్సాహం లేకపోవడం గురించి అతను అస్పష్టంగా ఆలోచించి ఉండవచ్చు. ఒకవేళ ఆ పుస్తకం అమ్మకాలు కొనసాగుతాయని గానీ, లేదా తన వార్తాపత్రిక వ్యాపారం గొప్ప ఫలాలను ఇస్తుందని గానీ అతనికి ఖచ్చితంగా తెలిసి ఉంటే, అతను తన గృహ జీవితాన్ని మరింత విస్తృత స్థాయిలో ప్రణాళిక చేసుకుని ఉండేవాడు. టెన్నెస్సీ భూమి ఇప్పుడు ఎంతోకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న అదృష్టాన్ని తెచ్చిపెడితే ఎంత బాగుంటుంది! కానీ ఇవన్నీ లెక్కించలేని విషయాలు. అతను ఖచ్చితంగా నమ్మగలిగినదల్లా, ఏ వాతావరణంలోనైనా తన గొప్ప ఆనందం రాబోతోందనే విషయం, మరియు ఆ రెండింటి మధ్య గడుస్తున్న భారమైన వారాల గురించిన విషయం మాత్రమే.

చివరకు, చివరి ఉపన్యాసం రోజు రాత్రి రానే వచ్చింది, మరియు అతను అతి తక్కువ ఆలస్యంతో ఎల్మిరాకు బయలుదేరాడు. అక్కడికి చేరుకున్నాక, మధ్యలో గడిచిన రోజులతో పనేమీ లేదు. అతను అక్కడ జరుగుతున్న హడావిడి ఏర్పాట్లలో పాలుపంచుకోవచ్చు; తన స్నేహితులకు ఉత్సాహంగా ఉత్తరాలు రాయవచ్చు. ఎప్పుడో లారా ఫ్రేజర్‌గా మారిన లారా హాకిన్స్‌కు అతను ఒక సరదా ఉత్తరం పంపాడు; పాత టుయోలుమ్నే కొండల వాలుల్లో ఇంకా తవ్వుతూ, కడుగుతూ ఉన్న జిమ్ గిల్లిస్‌కు అతను ఒక లేఖ రాశాడు, అది ఇక్కడ ఉండటానికి చాలా సముచితమైనది:

ఎల్మిరా, ఎన్. వై., జనవరి 26, 1870.

ప్రియమైన జిమ్,—ఆ పాత రాత్రి నాకు కూడా బాగా గుర్తుంది! మరియు ఎక్కడో

నా జ్ఞాపకాల మధ్య నీ జ్ఞాపకాన్ని నేను భద్రంగా దాచి ఉంచాను. ఆ రోజుల్లో కొన్నింటిని గుర్తుచేసుకున్నప్పుడల్లా నా గుండె ఇప్పటికీ బాధపడుతుంది. అయినా, అలా

జరగకూడదు, ఎందుకంటే వారి దారిద్ర్యం మరియు వారి జేబుఖాళీ వేట తిరుగుబోతుతనం యొక్క అగాధంలోనే నా రాబోయే అదృష్టానికి బీజం ఉంది.

ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌లోని వర్షం మరియు బురదలో మనం గడిపిన ఆ విచారకరమైన

సమయంలో మన ముఖాలపై మెరిసిన ఆ ఒక్క ఆనందపు కిరణం నీకు గుర్తుంది కదా—అంటే, మనం సత్రంలోని పొయ్యి చుట్టూ కూర్చుని, ఆ వ్యక్తి కప్ప గురించి మరియు

దాన్ని తూటాలతో ఎలా నింపారో చెప్పడం విన్న ఆ రోజు. మరియు మీకు గుర్తుంది కదా, మీరు మరియు ప్రియమైన స్టోకర్ గారు జల్లి కడుగుతుండగా, ఆ కొండ మీద మనం ఆ కట్టుకథలోని మాటలు చెప్పుకుంటూ ఎలా నవ్వుకున్నామో.

ఆ రోజు నేను ఆ కథను నా నోట్-బుక్‌లో రాసుకున్నాను, దానికి పది పదిహేను డాలర్లు వస్తే ఎంత సంతోషించేవాడినో—నేను అంత గుడ్డివాడిని. కానీ అప్పుడు మా దగ్గర డబ్బులు చాలా తక్కువగా ఉండేవి. నేను ఆ కథను ప్రచురించాను, అది అమెరికా,

భారతదేశం, చైనా, ఇంగ్లాండ్‌లలో విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది, మరియు దాని వల్ల నాకు వచ్చిన కీర్తి అప్పటి నుండి నాకు

వేల వేల డాలర్లను సంపాదించిపెట్టింది. నాలుగైదు నెలల క్రితం నేను

ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో వాటా కొన్నాను (మీరు బ్రతికి ఉన్నంత కాలం దాన్ని మీకు పంపమని నేను ఆజ్ఞాపించాను, మరియు బుక్‌కీపర్ మీకు ఏవైనా బిల్లులు పంపితే,

నాకు తెలియజేయండి). నేను భారీగా అప్పుల్లో కూరుకుపోయాను—ఆ రోజు మనం ఆ గెంతు కప్ప కథ వినకపోయి ఉంటే,

జిమ్, నేను అలా చేయడానికి ఎన్నడూ సాహసించి ఉండేవాడిని కాదు.

మరియు ఆ ముసలాయన స్టోకర్‌ చేయి పట్టుకోవాలని నాకు ఎంతలా ఉంటుందో, మరియు

ఆయన తన గొప్ప ప్రత్యేకతలో, అంటే “బర్నింగ్ షేమ్!”లో రినాల్డ్స్ పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడాన్ని చూడాలని నాకు ఎంతలా ఉంటుందో!

డిక్ ఎక్కడున్నాడు మరియు ఏం చేస్తున్నాడు?

అతనికి నా ప్రగాఢమైన ప్రేమను మరియు ఆత్మీయమైన పాత గౌరవాన్ని తెలియజేయండి.

వధూవరులు. సేవకులు సంచులు, దుప్పట్లు తీసుకురావడానికి ముందుకు పరుగెత్తుకొచ్చారు. వారిని లోపలికి తీసుకువెళ్లారు; కొత్తగా అలంకరించి, చక్కగా తీర్చిదిద్దిన అందమైన గదుల గుండా వారిని నడిపించారు. పెళ్లికొడుకు దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాడు, అక్కడ జరుగుతున్న విషయాల అర్థాన్ని, ఆ ఆస్తి తనదేనని, అది తన సంపూర్ణమైనదని గ్రహించలేకపోయాడు.

చివరికి ఆ యువతి అతని భుజం మీద చేయి వేసింది:

“నీకు అర్థం కావడం లేదా, యువకుడా,” అంది ఆమె; ఆమె అతన్ని ఎప్పుడూ ఆ పేరుతోనే పిలిచేది. “నీకు అర్థం కావడం లేదా? ఇది మనది, అంతా మనదే—ప్రతిదీ—నాన్న ఇచ్చిన బహుమతి!”

కానీ అప్పుడు కూడా అతను దాన్ని గ్రహించలేకపోయాడు; మొదట్లో కాదు, మిస్టర్ లాంగ్‌డన్ ఒక చిన్న పెట్టె తెచ్చి, దాన్ని తెరిచి, వారికి దస్తావేజులు అందించే వరకు కాదు.

అప్పుడు శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ చేసిన మొదటి వ్యాఖ్య ఏమిటో ఎవరికీ సరిగ్గా గుర్తులేదు; కానీ అప్పుడేనో లేదా కొద్దిసేపటి తర్వాతనో అతను ఇలా అన్నాడు:

“మిస్టర్ లాంగ్డన్, మీరు బఫెలోకు వచ్చినప్పుడల్లా, అది సంవత్సరానికి రెండుసార్లైనా సరే, వెంటనే ఇక్కడికి రండి. మీ సంచి తీసుకురండి, కావాలంటే ఈ రాత్రి ఇక్కడే ఉండండి. దీనికి మీకు ఒక్క పైసా కూడా ఖర్చు కాదు!”

అప్పుడు వారు రాత్రి భోజనానికి లోపలికి వెళ్లారు, కొంతసేపటికి అతిథులందరూ వెళ్లిపోయారు, ఆ యువ దంపతులు మాత్రమే ఒంటరిగా మిగిలారు.

వారి వద్దనే వృద్ధాప్యం వరకు పనిచేయబోయే యువ బండివాడు పాట్రిక్ మెక్‌అలీర్, మరియు వంటమనిషి ఎలెన్, తమ ఉదయపు ఆర్డర్ల కోసం లోపలికి వచ్చారు. ఆ అనుభవం లేమికి, ఆ కొత్తతనానికి ఐరిష్ వారి ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు. ఆ తర్వాత వాళ్లు కూడా వెళ్లిపోయారు, వారి కొత్త ఇంట్లో ఆ ప్రేమికులు, వారి కొత్త ఆనందం మాత్రమే మిగిలాయి.

అలా వారు ఆ మాయాలోకంలోకి ప్రవేశించారు.

 సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –1-9-26-ఉయ్యూరు .

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.18 వ భాగం.31.8.26

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.18 వ భాగం.31.8.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.18 వ భాగం.31.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.281 వ భాగం.31.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.281 వ భాగం.31.8.26.