సరసభారతి ఉయ్యూరు

మహాత్మా గాంధీ: గుజరాతీ సాహితీవేత్తగా (త్రివేణి )

బిజయ గోపాల రెడ్డి –ఆంగ్ల రచనకు నానువాదం

మహాత్మా గాంధీ గొప్పతనానికి సంబంధించిన కొన్ని అంశాలు ప్రపంచానికి అంతగా తెలియవు. అవి ప్రధానంగా ఆయన సొంత రాష్ట్రమైన గుజరాత్‌కు, ఆయన మాతృభాష అయిన గుజరాతీకి సంబంధించినవి. గుజరాత్‌కు చెందిన ఏ ఇతర కొడుకు లేదా కూతురులాగే ఆయన వాటిని అమితంగా ప్రేమించారు. ఒకవేళ గాంధీజీ గుజరాత్ సాహిత్య రంగంలో అడుగుపెట్టకపోయి ఉంటే, ఈ రోజు గుజరాతీ భాష చాలా పేదరికంలో ఉండేది. ఈ మహనీయుని చేతుల మీదుగా గుజరాతీ భాష సంస్కరించబడి, సుసంపన్నం కావడం విధిరాత: పశ్చిమ భారతదేశంలో కోటి మంది మాట్లాడే భాషకు ఆయన చేసిన సేవలను సమకాలీన భారతీయ సాహిత్య విద్యార్థి ఎవరూ విస్మరించలేరు.

ఇతర రంగాలలో ఒక వ్యక్తి సాధించిన విజయాలు ఎంతమాత్రం తక్కువ కాకపోయినప్పటికీ, సాధారణంగా ప్రజలు అతని విలువను పూర్తిగా తన సొంతమైన రంగంలోని విజయాల ద్వారానే అంచనా వేస్తారు. వ్యాకరణంలో నైపుణ్యం సాధించిన ఒక సంస్కృత పండితుడు, సాహిత్యం  తత్వశాస్త్రంలో ఎంత నిష్ణాతుడైనా, కేవలం ‘వైయకారణి’ అని మాత్రమే పిలువబడతాడు. టాగోర్ ఇంతకు ముందెన్నడూ ఊహించని శిఖరాలను అధిరోహించి, అగాధంలోకి దిగిన కవిగా ప్రపంచం ఆరాధిస్తుంది. కానీ, కథా రచయిత, గొప్ప వ్యాసకర్త, అద్భుతమైన లేఖకుడు, నాటకకర్త మరియు నటుడు మాత్రమే కాకుండా, టాగోర్ భారతదేశపు ఉత్తమ గేయ స్వరకర్తలలో ఒకరు. సంగీత ప్రపంచానికి ఆయన చేసిన సేవ అత్యంత విస్తృతమైనది  అత్యున్నతమైనది. దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన శ్రీ త్యాగరాజు, కబీర్, మీరాబాయి మరియు రవీంద్రనాథ్ ఒకరితో ఒకరు సమాన స్థాయిలో నిలుస్తారు. భావ వ్యక్తీకరణలోని సౌమ్యతలోనూ, భావాల లోతులోనూ టాగోర్ బహుశా వారందరినీ మించి ఉంటారు. కానీ బెంగాల్ మేధావులకు వెలుపల, ఆయన ఒక కీర్తనకారుడిగా ఎంతమందికి తెలుసు? ‘వంగ భారతి’ పుణ్యక్షేత్రంలో కవి  ఆరాధకుడైన చిత్తరంజన్‌ను, రాజకీయవేత్త  యోధుడైన చిత్తరంజన్ మరుగున పడేసినట్లే, సంగీతకారుడైన రవీంద్రనాథ్‌ను కవి రవీంద్రనాథ్ మరుగున పడేసాడు.

ఈ వ్యాసం గుజరాతీ భాషకు గాంధీజీ చేసిన సేవలను స్థూలంగా వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. నాకు తెలిసినంతవరకు, గుజరాతీ భాష తప్ప మరే ఇతర భాషలోనూ ఇలాంటి ప్రయత్నం జరగలేదు. ఈ ఆసక్తికరమైన విషయం గురించి తన తోటి భారతీయులకు తెలియజేయడానికి ఏ గుజరాతీ రచయిత గానీ, విమర్శకుడు గానీ శ్రద్ధ చూపకపోవడం విచారకరం. గుజరాత్ తన వజ్రాలను, పత్తిని, నారబత్తాను ప్రచారం చేసుకుంది, కానీ తన సాహిత్యాన్ని ఎన్నడూ ప్రచారం చేసుకోలేదు. అయినప్పటికీ, ఆమె నర్సీం మెహతా, మీరాబాయి, నర్మదా శంకర్, దల్పత్ రామ్  నానా లాల్, రామదాస్, తులసీదాస్, చండీదాస్, పోతన, శరత్ చంద్ర మరియు వాలథోల్‌లకు లభించినటువంటి గౌరవానికి, ఆరాధనకు, ప్రజాదరణకు అర్హులు. నాకు గుజరాతీ భాషపై తాజా పరిజ్ఞానం ఉందని నేను చెప్పుకోవడం లేదు, అలాగే ఈ వ్యాసం ప్రామాణికమైనదని కూడా భావించడం లేదు. నేను కేవలం పాఠకులకు వారిలో చాలామందికి తెలియని ఒక విషయాన్ని పరిచయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను. ఇది మహాదేవ్ దేశాయ్ లేదా అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన రామ్ నారాయణ్ పాఠక్ వంటి రచయితలచే ఆంగ్లంలో మరింత వివరమైన మరియు ఆసక్తికరమైన అధ్యయనాన్ని ప్రేరేపిస్తుందని నేను ఆశిస్తున్నాను.

ఇతర చోట్ల మాదిరిగానే భారతదేశంలో కూడా, సాంఘిక సంస్కర్తలు  ఉదారవాద ఆలోచనాపరులు సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి మార్గదర్శకులుగా ఉన్నారు. రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్, వీరేశలింగం పంతులు, నర్మదా శంకర్, టాల్‌స్టాయ్, బెర్నార్డ్ షా, ఓకాకురా, కాకుజో మరియు ఎందరో పండితులుగా, అలాగే సమాజ నిర్మాతలుగా ఉన్నారు. గాంధీజీ కూడా అటువంటి సంస్కర్త-సాహిత్యవేత్తలలో ఒకరు. సాంఘిక సంస్కరణల రంగంలో ఆయన చేసిన కృషి సుప్రసిద్ధం. అంటరానితనం అనే పాపాన్ని నిర్మూలించడానికి ఆయన చేసిన అవిశ్రాంత ప్రచారం, నిజమైన హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను తీసుకురావడానికి ఆయన చేసిన కఠోర నిరాహార దీక్షలు, దక్షిణ భారతదేశంలోని ‘దేవదాసి’ వ్యవస్థపై ఆయన చేసిన తీవ్రమైన దాడులు, మన కుటీర పరిశ్రమలను పునరుద్ధరించడానికి ఆయన చేసిన వీరోచిత ప్రయత్నాలు – ఇవన్నీ సమాజ స్థితిని మెరుగుపరచడానికి చేసిన ఎన్నో ప్రయత్నాలే. కానీ, సమాజ, ప్రభుత్వ సంస్కర్త అయిన ఈయన, తెలియకుండానే తన మాతృభాషను కూడా సంస్కరిస్తున్నారు. ఆయన క్రమంగా భాషలో మార్పును తీసుకువస్తూ, అనారోగ్యకరమైన అంశాలను ఏరివేస్తూ, క్రమబద్ధతను, స్వచ్ఛతను ప్రవేశపెడుతూ, దానిని అత్యున్నత భావాల వ్యక్తీకరణకు ఒక వాహనంగా మారుస్తున్నారు.

గాంధీజీ రాకకు ముందు, ఒక ప్రమాణాన్ని నిర్దేశించి, ఒక ఆదర్శాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెట్టే ఆధిపత్య వ్యక్తిత్వం ఏదీ లేదు. ప్రతి రచయితా తన ఇష్టానుసారం నడుచుకునేవారు. పదాల స్పెల్లింగ్ విషయంలో అర్థవంతమైన పద్ధతి ఏదీ పాటించబడలేదు; వాటి రూపంలోనే ఏకరూపత లేదు. ఒకరు మృదు స్వరాక్షసుడిని వాడితే, మరొకరు అదే స్థానంలో కఠిన స్వరాక్షసుడిని వాడేవారు. ఒక కవి ఒక పదాన్ని నాలుగు ‘మాత్రల’లో ఒకటిగా ఉపయోగిస్తే, మరొక కవి ఒక అక్షరాన్ని పొడిగించి దానిని ఐదు ‘మాత్రల’కు ప్రాతినిధ్యం వహించేలా ఉపయోగించాడు. దంత్య ‘స’ కోసం ‘స’, ‘అ’ లేదా ‘ష’ వంటి వాటిని ఉపయోగించడానికి ఎవరూ సంకోచించలేదు. పదాలు  జాతీయాల వాడకం విషయంలో కూడా అదే అస్తవ్యస్తత స్పష్టంగా కనిపించింది. ఒకే అర్థం లేని అనేక పదాలను పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించారు. అర్థంలోని చిన్న చిన్న తేడాలను కొన్నిసార్లు నిర్లక్ష్యం చేశారు, మరికొన్నిసార్లు అనవసరమైన ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఫలితంగా, ఒక నిర్దిష్ట పదాన్ని ఏ అర్థంలో ఉపయోగించారో తెలుసుకోవడానికి పాఠకుడు ఇబ్బంది పడ్డాడు. పాండిత్య ప్రదర్శన, శ్రావ్యమైన  అనుప్రాస పదాలను అతిగా ఉపయోగించడం ఉన్నత స్థాయి సాహిత్య లక్షణాలుగా పరిగణించబడ్డాయి. భావవ్యక్తీకరణలో నిరంతరం పరోక్షోక్తిని అవలంబించారు. వాడుకలో లేని పదాలు మరియు అర్థం కాని వ్యావహారిక పదాలను విచ్చలవిడిగా ఉపయోగించారు. ఉత్తర కతియావారీలు మరియు దక్షిణ సూరతీలు వారి వారి యాసలను ఉపయోగించగా, మధ్యలో ఉన్న అహ్మదాబాద్ వాసులకు వారిలో ఎవరూ అర్థం కాలేదు. అందువల్ల ప్రామాణిక గుజరాతీ అంటూ ఏదీ లేదు.

అయితే, ఆ భాషా పరమైన శరదృతువు (స్తబ్దత) తర్వాత వసంతకాలం రాక తప్పదు. ఒక అనుకూల సమయంలో గాంధీజీ రంగప్రవేశం చేశారు; అప్పుడు, చంద్రోదయం వేళ సముద్రం ఉప్పొంగినట్లుగా, సాహిత్య సాగరం ఒక అద్భుతమైన ఉత్సాహంతో, ఆనందంతో ఉప్పొంగింది. ఆ అలల హెచ్చుతగ్గులలో ఒక క్రమబద్ధత, లయ కనిపించాయి. మహాత్మాజీ సత్యాగ్రహ మరియు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాలను ప్రారంభించడానికి చాలా కాలం ముందే, ఆయన మాతృభాషలో మంచి రచయితగా గుర్తింపు పొందారు – ముఖ్యంగా దక్షిణాఫ్రికాలోని గుజరాతీల మధ్య. ఆయన రాసిన ‘హింద్ స్వరాజ్’ మరియు దక్షిణాఫ్రికాలోని గుజరాతీ పత్రికలకు అందించిన వ్యాసాలు ఆయనకు గొప్ప పేరును తెచ్చిపెట్టాయి. కానీ తన ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా చాటడానికి ఆయన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ కాలం వరకు వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. అప్పుడు గుజరాత్ వెలుగులోకి వచ్చింది; ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్ప వ్యక్తి జన్మస్థలంగా గౌరవం పొందుతూ, ఒక కిరీటం లేని ఆధిపత్యాన్ని దక్కించుకుంది. సబర్మతీ నదీ తీరంలోని ఆ చిన్న ఇసుక ప్రాంతం వైపు లక్షలాది కళ్లు మళ్లాయి. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ ఉచ్ఛదశలో, మహాత్మాజీ గుజరాతీ వారపత్రిక అయిన ‘నవజీవన్’కు దాదాపు ఇరవై ఐదు వేల మంది చందాదారులు ఉండేవారు. ఏ సంస్కారవంతుడైన గుజరాతీ కుటుంబంలోనూ అది లేకుండా ఉండేది కాదు. ‘నవజీవన్’ చదవడం, ఖద్దరు ధరించడం అనేవి అంతర్గత దేశభక్తికి బాహ్య చిహ్నాలుగా పరిగణించబడేవి. ‘నవజీవన్’ కేవలం ఒక ప్రచార మాధ్యమం మాత్రమే కాదు. మహాత్మాజీ – దేనినైనా దొంగిలించడానికి వ్యతిరేకమైనప్పటికీ – తన అత్యవసర పనుల మధ్యలో పావు గంట సమయాన్ని వెచ్చించి, ఒక వ్యాసం రాసి ‘నవజీవన్’ ప్రెస్‌కు పంపేవారు. మరుసటి రోజే, బొంబాయి నుండి కతియావార్ వరకు గుజరాత్ అంతా దానిని చదివేది, వినేది మరియు దాని గురించి లోతుగా ఆలోచించేది. అది దేశభక్తి అనే అగ్నిని, సత్యం అనే కాంతిని తనతో పాటు మోసుకొచ్చేది. మారుమూల గ్రామాల్లో కూడా, ప్రజలు ‘నవజీవన్’ ప్రతులను పొందడానికి పోస్టాఫీసుల వద్ద గుమిగూడేవారు. చదువురాని రైతులు ఒక వ్యక్తి చదువుతుండగా చుట్టూ కూర్చుని, పత్రికలోని విషయాలను ఆసాంతం ఓపికగా, శ్రద్ధగా వినేవారు. వారు అక్కడి నుండి వెళ్ళేటప్పుడు, వారి కళ్ళలో ప్రాయశ్చిత్తం, సానుభూతి లేదా భావోద్వేగంతో కూడిన కన్నీటి చుక్క మెరిసేది. వారాల తరబడి, గుజరాత్ ప్రజలు మహాత్మాజీ వాడే భాషను వింటూ దానికి అలవాటు పడ్డారు. ఆయన అనుసరించిన సూటి  సరళమైన శైలి తమకు అన్నిటికంటే ఎక్కువగా నచ్చిందని వారు గ్రహించారు. గతంలో తమచేత అనిష్టంగానైనా ప్రశంసలు పొందిన ఇతర వ్యక్తీకరణ శైలులను వారు ఇక మెచ్చుకోవడానికి నిరాకరించారు. భాషా పరంగా ఒక సంస్కరణకు ఇది నాంది పలికింది. ఇతర రచనల విలువను అంచనా వేయడానికి మహాత్మాజీ శైలే ఒక ప్రామాణికంగా మారింది. అంతకుముందే అంబాలాల్ శంకర్లాల్ దేశాయి కూడా అంతే సమర్థవంతమైన మరియు సరళమైన శైలిని ఉపయోగించినప్పటికీ, మహాత్మాజీని ‘నవ-గుజరాతీ వచన రచన పితామహుడు’ అని పిలవడానికి ఇదే కారణమైంది. దేవుని కుమారుని రాకకు మార్గం సుగమం చేసిన ‘న్యూ టెస్ట్‌మెంట్’ (క్రొత్త నిబంధన)లోని జాన్ ది బాప్టిస్ట్‌తో దేశాయిని పోల్చవచ్చు. ఇలా, కొత్త వ్యక్తీకరణ విధానాల ఆవశ్యకత గురించి పెద్దగా ఉపన్యాసాలు ఇవ్వకుండానే, మహాత్మాజీ ప్రజలకు ఒక సరళమైన, సమర్థవంతమైన మరియు అందమైన వచన శైలిని పరిచయం చేశారు.

ఆ రోజుల్లో, ముద్రణా రంగం పూర్తిగా ధనిక పార్సీల చేతుల్లో ఉండేది. పార్సీలు గుజరాతీని తమ మాతృభాషగా స్వీకరించినప్పటికీ, వారికి సరైన గుజరాతీ మాట్లాడటం గానీ, రాయడం గానీ రాదు. వారు తమ దినపత్రికలు, వారపత్రికల శీర్షికలను ‘మహమ్మదీయ’ తెలుగు లేదా కన్నడ వంటి ఒక విచిత్రమైన, కలుషితమైన భాషకు మృదువైన పదంగా వాడే తమ ‘పార్సీ-గుజరాతీ’తో నింపారు. ఆ పత్రికలలో ప్రచురితమైన కవితలు, సంపాదకులకు, ప్రచురణకర్తలకు కూడా అర్థం కాని విధంగా అత్యంత సంస్కృతీకరించబడిన శైలిలో ఉండేవి; లేదా ‘వాస్లో’ (ఐక్యత), ‘జుడాయి’ (విడిపోవడం) వంటి ఇతివృత్తాలతో నిండిన ‘గజల్’ ఛందస్సులో పర్షియన్ శైలిలో ఉండేవి, ఇవి అధికశాతం హిందూ పాఠకులకు విసుగు పుట్టించేవి. వచనంలో, హిందువులు సంస్కృత వ్యాకరణ నియమాలతో కూడిన, సంస్కృత పదాలతో నిండిన శైలిని ఉపయోగించారు, మరియు పార్సీలు వారితో పోటీ పడలేకపోయారు. అందువల్ల, గుజరాత్‌లోని పాఠకులందరిలో ఏ ఒక్క భావప్రకటనా విధానం లేదా శైలి కూడా ప్రజాదరణ పొంది, గౌరవించబడలేదు.

గాంధీజీ గుజరాతీ గద్యాన్ని సరళీకరించడమే కాకుండా, దానిని ఏయే విధాలుగా ప్రయోజనకరంగా వినియోగించవచ్చో కూడా చూపించారు. ఆయనకు ముందు, మతం, రాజకీయాలు, కళ వంటి గంభీరమైన విషయాలను మాతృభాషలో చర్చించడానికి ఎవరూ సాహసించలేదు. అప్పుడప్పుడు అలాంటి ప్రయత్నం జరిగినా, ఆ భాష సామాన్య ప్రజలకు అర్థం కాలేదు. అందువల్ల, వారికి రాజకీయాలు లేదా తత్వశాస్త్రంతో పరిచయం ఏర్పడే అవకాశమే లేకుండా పోయింది. మహాత్మాజీ అత్యంత సూక్ష్మమైన భావాలను, ఉదాత్తమైన ఆలోచనలను సైతం వ్యక్తీకరించడానికి గుజరాతీ భాషను ఉపయోగించారు. ఆయన ఆనాటి గొప్ప విషయాలన్నింటినీ చర్చించారు. మతం, ‘వర్ణాశ్రమ ధర్మం’, ‘బ్రహ్మచర్యం’, ‘అహింస’ వంటి అంశాలపై ఆయన రాసిన పాండిత్య వ్యాసాలు; సత్యాగ్రహం, సహాయ నిరాకరణ, ఆహార శాస్త్రం, ఆర్థిక సమస్యలపై ఆయన చేసిన హృదయస్పర్శియైన వివరణలు, ఆయనకున్న బహుముఖ ప్రజ్ఞను, మనుషులు, విషయాల పట్ల ప్రగాఢమైన జ్ఞానాన్ని, పరిపూర్ణమైన, చురుకైన భావవ్యక్తీకరణను సూచిస్తాయి. ఇవే ఆయన్ని గొప్ప, ఉదాత్తమైన భారతీయ రచయితలలో ఒకరిగా నిలబెట్టాయి. ఆయన తన అపారమైన జ్ఞానంతో, అంతర్దృష్టితో, తెలివితేటలతో మాట్లాడతారు. ఆయన ‘ఆత్మ కథ’ లేదా ఆత్మకథను నిశితంగా పరిశీలించిన ఎవరైనా, ఆయనకు శక్తివంతమైన, అదే సమయంలో ఉదారమైన దృక్పథం ఉందని గ్రహించగలరు. మన దైనందిన జీవితంలోని సాధారణ సంక్షోభాల వెనుక దాగి ఉన్న గొప్ప శక్తులన్నింటినీ ఆయన దృశ్యమానం చేసుకుని, వాటి సౌందర్యాన్ని, బలాన్ని వర్ణిస్తారు.

ఆయనది చాలా సహజమైన శైలి. ఆయన సాహిత్యాన్ని సృష్టించాలని గానీ, భవిష్యత్ తరాలు తనను ఒక ప్రముఖ సాహిత్యవేత్తగా ఆరాధించాలని గానీ ఎప్పుడూ కోరుకోరు. ఆయన ఒక శైలి కోసం ఎప్పుడూ శ్రమించరు. మరింత ప్రభావవంతమైన లేదా శ్రావ్యమైన పదాన్ని ఏరుకోవడానికి ఆయన ఆగరు. అంతమాత్రాన ఆయన రచనలలో అందమైన పదజాలం లేదని కాదు. నిజానికి, ఆయన పదజాలం అసాధారణంగా శక్తివంతమైనది, సున్నితమైనది ప్రకాశవంతమైనది. ఆయన ఎన్నడూ కష్టమైన లేదా వాడుకలో లేని పదాన్ని ఎంచుకుని, సరళమైన మరియు ప్రస్తుత పదాన్ని ఎంచుకోరు. భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఎక్కువ కాలం గడిపినందున, ఆయన ఇతర భారతీయ భాషల నుండి పదాలను, వాక్య నిర్మాణాలను పరిచయం చేశారు. హిందీ ఆయనకు ప్రధాన మూలం. ఆయన అనేక కతియావాడి పదాలను, పదబంధాలను కూడా ఉపయోగించారు, అవి కాలక్రమేణా ప్రాచుర్యం పొంది, వాడుకలోకి వచ్చాయి.

ప్రకృతి దృశ్యాల గురించి ఆయన చేసిన కొన్ని వర్ణనలు గుజరాత్‌లో ఎంతో ప్రశంసలు పొందాయి. నేను అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన ప్రతిభావంతుడైన రచయిత, విమర్శకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ నాగిందాస్ పరేఖ్ గారి కొన్ని పంక్తులను మాత్రమే ఉటంకిస్తాను. ఆయన ఇలా అంటారు:

“కొన్నిసార్లు ఆయన శైలి (పద ప్రయోగం) అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఆయన రాజకీయ రచనలలో కనిపించే ప్రకృతి దృశ్యాల వర్ణనలు నిజంగా అత్యున్నత ప్రమాణాలతో (క్లాసికల్‌గా) ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, తన అఖిల భారత పర్యటనలో భాగంగా సింధు ప్రాంతానికి వెళ్ళినప్పుడు చేసిన వర్ణన, అలాగే అదే సంవత్సరంలో బెంగాల్‌లోని పద్మా నదిలో పడవ ప్రయాణం చేస్తున్నప్పుడు రాసిన వర్ణన. నిజానికి, ఆయన పదాలను అంత కచ్చితంగా ఎలా ఎంచుకోగలుగుతారో నాకు కొన్నిసార్లు అర్థం కాదు.”

తన రచనలలో గాంధీజీ వాక్యాలను ఆడంబరంగా లేదా కృత్రిమ అలంకారాలతో నింపే అతిశయోక్తులు లేదా క్లిష్టమైన ఉపమానాలను వాడరు; బదులుగా, తన మృదువైన మరియు దృశ్యరూపకమైన శైలితో వాక్యాలకు సున్నితత్వాన్ని, సొగసును జోడిస్తారు. పదాల వాడకంలో ఆయన చాలా పొదుపైనవారు, లేదా మితభాషి అని చెప్పవచ్చు. తెలుగు పాఠకులకు గాంధీజీ శైలి  పద ప్రయోగం గురించి ఒక అవగాహన కల్పించడానికి, వారి అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవులలో ఒకరైన కవి తిక్కనతో ఆయనను పోల్చి చూడవచ్చు. గాంధీజీ శైలి ఎప్పుడూ తాజాదనంతో, నూతనత్వంతో ఉంటుంది. ఖాదీ, బ్రహ్మచర్యం లేదా అస్పృశ్యత వంటి అంశాలపై ఆయన రాసిన వ్యాసాన్ని వందవ సారి చదివినా సరే, పాఠకులకు ఏమాత్రం విసుగు కలగదు. ఎందుకంటే ఆయనకు విషయాల అంతరార్థాన్ని గ్రహించే అద్భుతమైన దృష్టి  లోతుగా పరిశీలించే సామర్థ్యం ఉన్నాయి. ఆయన పనికిరాని మాటలతో కాలక్షేపం చేయరు. ఆయనకున్న నిష్కపట స్వభావం, ఈ ఆకర్షణీయమైన మరియు నూతనత్వంతో కూడిన శైలికి ప్రధాన కారణం.

అయితే ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఒకే అధ్యాయంలో వరుసగా అనేక వాక్యాలు పూర్తిగా ఆంగ్ల వాక్య నిర్మాణాన్నే కలిగి ఉంటాయి. ఇది సంప్రదాయ పండితులకు ఆశ్చర్యం లేదా అసహనం కలిగించవచ్చు, కానీ యువ గుజరాత్ మాత్రం ఇటువంటి నిర్మాణాలు వాక్యాలకు శక్తిని, అందాన్ని చేకూరుస్తాయని భావిస్తుంది. మహాత్మాజీ వంటి స్థానంలో ఉన్నవారికి ఇది అనివార్యం. ఆంగ్ల విద్యనభ్యసించిన బెంగాలీ, తెలుగు  మలయాళ సాహిత్య దిగ్గజాల రచనల ద్వారా ఇలాంటి నిర్మాణ శైలి కలిగిన అనేక వాక్యాలు వివిధ భారతీయ భాషల్లోకి ప్రవేశిస్తున్నాయని మనం గమనించవచ్చు. ఆ వాక్య నిర్మాణాలు, జాతీయాలు (idioms) ఎంతగా ఆంగ్ల శైలిలో ఉంటాయంటే, మనం చదువుతున్నది ఒక ప్రాంతీయ భాషా పుస్తకం లేదా వ్యాసం అనే విషయాన్నే కొన్నిసార్లు మర్చిపోతుంటాము. కొన్నేళ్ల క్రితం అహ్మదాబాద్‌లో జరిగిన ‘గుజరాత్ సాహిత్య పరిషత్’కు రవీంద్రనాథ్ అతిథిగా విచ్చేసినప్పుడు, నీళ్లు తోడే కూలీలకు, బండ్లు తోలేవారికి, కష్టపడే కూలీలకు ఒక పాటను అందించగలిగిన రచయితనే తాను విజయవంతమైన రచయితగా పరిగణిస్తానని గాంధీజీ తన ప్రసంగంలో అన్నట్లుగా తెలుస్తోంది. ఇది శైలి, పదజాలంపై ఆయనకున్న ఆలోచనను స్పష్టంగా సూచిస్తుంది. సాహిత్యం అనేది సమాజంలోని ఏ ఒక్క వర్గానికీ గుత్తాధిపత్యం కాదు. ఆయన తన ప్రసంగాలలో, రచనలలో భారతీయేతర పదాలను, ముఖ్యంగా ఆంగ్ల పదాలను వాడటానికి తీవ్రంగా విముఖత చూపేవారు. ఈ విముఖత ఆయన గుజరాతీ దేశస్థులకు కూడా పాకింది. ఇది ఆయన గుజరాతీ భాషకు చేసిన మరో గొప్ప సేవ, ఎందుకంటే ఇది ఆ భాష యొక్క పరిశుద్ధీకరణకు, అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఆయన లేకపోయి ఉంటే, బెంగాలీలలాగే గుజరాతీలు కూడా ఎన్నో అనవసరమైన ఆంగ్ల పదాలను తమ భాషలోకి దిగుమతి చేసుకునేవారు. ఆయన ఒక మానసిక సందర్భంలో కనిపించారు.మహాత్మా గాంధీ: గుజరాతీ సాహితీవేత్తగా (త్రివేణి )

బిజయ గోపాల రెడ్డి –ఆంగ్ల రచనకు నానువాదం

మహాత్మా గాంధీ గొప్పతనానికి సంబంధించిన కొన్ని అంశాలు ప్రపంచానికి అంతగా తెలియవు. అవి ప్రధానంగా ఆయన సొంత రాష్ట్రమైన గుజరాత్‌కు, ఆయన మాతృభాష అయిన గుజరాతీకి సంబంధించినవి. గుజరాత్‌కు చెందిన ఏ ఇతర కొడుకు లేదా కూతురులాగే ఆయన వాటిని అమితంగా ప్రేమించారు. ఒకవేళ గాంధీజీ గుజరాత్ సాహిత్య రంగంలో అడుగుపెట్టకపోయి ఉంటే, ఈ రోజు గుజరాతీ భాష చాలా పేదరికంలో ఉండేది. ఈ మహనీయుని చేతుల మీదుగా గుజరాతీ భాష సంస్కరించబడి, సుసంపన్నం కావడం విధిరాత: పశ్చిమ భారతదేశంలో కోటి మంది మాట్లాడే భాషకు ఆయన చేసిన సేవలను సమకాలీన భారతీయ సాహిత్య విద్యార్థి ఎవరూ విస్మరించలేరు.

ఇతర రంగాలలో ఒక వ్యక్తి సాధించిన విజయాలు ఎంతమాత్రం తక్కువ కాకపోయినప్పటికీ, సాధారణంగా ప్రజలు అతని విలువను పూర్తిగా తన సొంతమైన రంగంలోని విజయాల ద్వారానే అంచనా వేస్తారు. వ్యాకరణంలో నైపుణ్యం సాధించిన ఒక సంస్కృత పండితుడు, సాహిత్యం  తత్వశాస్త్రంలో ఎంత నిష్ణాతుడైనా, కేవలం ‘వైయకారణి’ అని మాత్రమే పిలువబడతాడు. టాగోర్ ఇంతకు ముందెన్నడూ ఊహించని శిఖరాలను అధిరోహించి, అగాధంలోకి దిగిన కవిగా ప్రపంచం ఆరాధిస్తుంది. కానీ, కథా రచయిత, గొప్ప వ్యాసకర్త, అద్భుతమైన లేఖకుడు, నాటకకర్త మరియు నటుడు మాత్రమే కాకుండా, టాగోర్ భారతదేశపు ఉత్తమ గేయ స్వరకర్తలలో ఒకరు. సంగీత ప్రపంచానికి ఆయన చేసిన సేవ అత్యంత విస్తృతమైనది  అత్యున్నతమైనది. దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన శ్రీ త్యాగరాజు, కబీర్, మీరాబాయి మరియు రవీంద్రనాథ్ ఒకరితో ఒకరు సమాన స్థాయిలో నిలుస్తారు. భావ వ్యక్తీకరణలోని సౌమ్యతలోనూ, భావాల లోతులోనూ టాగోర్ బహుశా వారందరినీ మించి ఉంటారు. కానీ బెంగాల్ మేధావులకు వెలుపల, ఆయన ఒక కీర్తనకారుడిగా ఎంతమందికి తెలుసు? ‘వంగ భారతి’ పుణ్యక్షేత్రంలో కవి  ఆరాధకుడైన చిత్తరంజన్‌ను, రాజకీయవేత్త  యోధుడైన చిత్తరంజన్ మరుగున పడేసినట్లే, సంగీతకారుడైన రవీంద్రనాథ్‌ను కవి రవీంద్రనాథ్ మరుగున పడేసాడు.

ఈ వ్యాసం గుజరాతీ భాషకు గాంధీజీ చేసిన సేవలను స్థూలంగా వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. నాకు తెలిసినంతవరకు, గుజరాతీ భాష తప్ప మరే ఇతర భాషలోనూ ఇలాంటి ప్రయత్నం జరగలేదు. ఈ ఆసక్తికరమైన విషయం గురించి తన తోటి భారతీయులకు తెలియజేయడానికి ఏ గుజరాతీ రచయిత గానీ, విమర్శకుడు గానీ శ్రద్ధ చూపకపోవడం విచారకరం. గుజరాత్ తన వజ్రాలను, పత్తిని, నారబత్తాను ప్రచారం చేసుకుంది, కానీ తన సాహిత్యాన్ని ఎన్నడూ ప్రచారం చేసుకోలేదు. అయినప్పటికీ, ఆమె నర్సీం మెహతా, మీరాబాయి, నర్మదా శంకర్, దల్పత్ రామ్  నానా లాల్, రామదాస్, తులసీదాస్, చండీదాస్, పోతన, శరత్ చంద్ర మరియు వాలథోల్‌లకు లభించినటువంటి గౌరవానికి, ఆరాధనకు, ప్రజాదరణకు అర్హులు. నాకు గుజరాతీ భాషపై తాజా పరిజ్ఞానం ఉందని నేను చెప్పుకోవడం లేదు, అలాగే ఈ వ్యాసం ప్రామాణికమైనదని కూడా భావించడం లేదు. నేను కేవలం పాఠకులకు వారిలో చాలామందికి తెలియని ఒక విషయాన్ని పరిచయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను. ఇది మహాదేవ్ దేశాయ్ లేదా అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన రామ్ నారాయణ్ పాఠక్ వంటి రచయితలచే ఆంగ్లంలో మరింత వివరమైన మరియు ఆసక్తికరమైన అధ్యయనాన్ని ప్రేరేపిస్తుందని నేను ఆశిస్తున్నాను.

ఇతర చోట్ల మాదిరిగానే భారతదేశంలో కూడా, సాంఘిక సంస్కర్తలు  ఉదారవాద ఆలోచనాపరులు సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి మార్గదర్శకులుగా ఉన్నారు. రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్, వీరేశలింగం పంతులు, నర్మదా శంకర్, టాల్‌స్టాయ్, బెర్నార్డ్ షా, ఓకాకురా, కాకుజో మరియు ఎందరో పండితులుగా, అలాగే సమాజ నిర్మాతలుగా ఉన్నారు. గాంధీజీ కూడా అటువంటి సంస్కర్త-సాహిత్యవేత్తలలో ఒకరు. సాంఘిక సంస్కరణల రంగంలో ఆయన చేసిన కృషి సుప్రసిద్ధం. అంటరానితనం అనే పాపాన్ని నిర్మూలించడానికి ఆయన చేసిన అవిశ్రాంత ప్రచారం, నిజమైన హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను తీసుకురావడానికి ఆయన చేసిన కఠోర నిరాహార దీక్షలు, దక్షిణ భారతదేశంలోని ‘దేవదాసి’ వ్యవస్థపై ఆయన చేసిన తీవ్రమైన దాడులు, మన కుటీర పరిశ్రమలను పునరుద్ధరించడానికి ఆయన చేసిన వీరోచిత ప్రయత్నాలు – ఇవన్నీ సమాజ స్థితిని మెరుగుపరచడానికి చేసిన ఎన్నో ప్రయత్నాలే. కానీ, సమాజ, ప్రభుత్వ సంస్కర్త అయిన ఈయన, తెలియకుండానే తన మాతృభాషను కూడా సంస్కరిస్తున్నారు. ఆయన క్రమంగా భాషలో మార్పును తీసుకువస్తూ, అనారోగ్యకరమైన అంశాలను ఏరివేస్తూ, క్రమబద్ధతను, స్వచ్ఛతను ప్రవేశపెడుతూ, దానిని అత్యున్నత భావాల వ్యక్తీకరణకు ఒక వాహనంగా మారుస్తున్నారు.

గాంధీజీ రాకకు ముందు, ఒక ప్రమాణాన్ని నిర్దేశించి, ఒక ఆదర్శాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెట్టే ఆధిపత్య వ్యక్తిత్వం ఏదీ లేదు. ప్రతి రచయితా తన ఇష్టానుసారం నడుచుకునేవారు. పదాల స్పెల్లింగ్ విషయంలో అర్థవంతమైన పద్ధతి ఏదీ పాటించబడలేదు; వాటి రూపంలోనే ఏకరూపత లేదు. ఒకరు మృదు స్వరాక్షసుడిని వాడితే, మరొకరు అదే స్థానంలో కఠిన స్వరాక్షసుడిని వాడేవారు. ఒక కవి ఒక పదాన్ని నాలుగు ‘మాత్రల’లో ఒకటిగా ఉపయోగిస్తే, మరొక కవి ఒక అక్షరాన్ని పొడిగించి దానిని ఐదు ‘మాత్రల’కు ప్రాతినిధ్యం వహించేలా ఉపయోగించాడు. దంత్య ‘స’ కోసం ‘స’, ‘అ’ లేదా ‘ష’ వంటి వాటిని ఉపయోగించడానికి ఎవరూ సంకోచించలేదు. పదాలు  జాతీయాల వాడకం విషయంలో కూడా అదే అస్తవ్యస్తత స్పష్టంగా కనిపించింది. ఒకే అర్థం లేని అనేక పదాలను పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించారు. అర్థంలోని చిన్న చిన్న తేడాలను కొన్నిసార్లు నిర్లక్ష్యం చేశారు, మరికొన్నిసార్లు అనవసరమైన ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఫలితంగా, ఒక నిర్దిష్ట పదాన్ని ఏ అర్థంలో ఉపయోగించారో తెలుసుకోవడానికి పాఠకుడు ఇబ్బంది పడ్డాడు. పాండిత్య ప్రదర్శన, శ్రావ్యమైన  అనుప్రాస పదాలను అతిగా ఉపయోగించడం ఉన్నత స్థాయి సాహిత్య లక్షణాలుగా పరిగణించబడ్డాయి. భావవ్యక్తీకరణలో నిరంతరం పరోక్షోక్తిని అవలంబించారు. వాడుకలో లేని పదాలు మరియు అర్థం కాని వ్యావహారిక పదాలను విచ్చలవిడిగా ఉపయోగించారు. ఉత్తర కతియావారీలు మరియు దక్షిణ సూరతీలు వారి వారి యాసలను ఉపయోగించగా, మధ్యలో ఉన్న అహ్మదాబాద్ వాసులకు వారిలో ఎవరూ అర్థం కాలేదు. అందువల్ల ప్రామాణిక గుజరాతీ అంటూ ఏదీ లేదు.

అయితే, ఆ భాషా పరమైన శరదృతువు (స్తబ్దత) తర్వాత వసంతకాలం రాక తప్పదు. ఒక అనుకూల సమయంలో గాంధీజీ రంగప్రవేశం చేశారు; అప్పుడు, చంద్రోదయం వేళ సముద్రం ఉప్పొంగినట్లుగా, సాహిత్య సాగరం ఒక అద్భుతమైన ఉత్సాహంతో, ఆనందంతో ఉప్పొంగింది. ఆ అలల హెచ్చుతగ్గులలో ఒక క్రమబద్ధత, లయ కనిపించాయి. మహాత్మాజీ సత్యాగ్రహ మరియు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాలను ప్రారంభించడానికి చాలా కాలం ముందే, ఆయన మాతృభాషలో మంచి రచయితగా గుర్తింపు పొందారు – ముఖ్యంగా దక్షిణాఫ్రికాలోని గుజరాతీల మధ్య. ఆయన రాసిన ‘హింద్ స్వరాజ్’ మరియు దక్షిణాఫ్రికాలోని గుజరాతీ పత్రికలకు అందించిన వ్యాసాలు ఆయనకు గొప్ప పేరును తెచ్చిపెట్టాయి. కానీ తన ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా చాటడానికి ఆయన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ కాలం వరకు వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. అప్పుడు గుజరాత్ వెలుగులోకి వచ్చింది; ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్ప వ్యక్తి జన్మస్థలంగా గౌరవం పొందుతూ, ఒక కిరీటం లేని ఆధిపత్యాన్ని దక్కించుకుంది. సబర్మతీ నదీ తీరంలోని ఆ చిన్న ఇసుక ప్రాంతం వైపు లక్షలాది కళ్లు మళ్లాయి. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ ఉచ్ఛదశలో, మహాత్మాజీ గుజరాతీ వారపత్రిక అయిన ‘నవజీవన్’కు దాదాపు ఇరవై ఐదు వేల మంది చందాదారులు ఉండేవారు. ఏ సంస్కారవంతుడైన గుజరాతీ కుటుంబంలోనూ అది లేకుండా ఉండేది కాదు. ‘నవజీవన్’ చదవడం, ఖద్దరు ధరించడం అనేవి అంతర్గత దేశభక్తికి బాహ్య చిహ్నాలుగా పరిగణించబడేవి. ‘నవజీవన్’ కేవలం ఒక ప్రచార మాధ్యమం మాత్రమే కాదు. మహాత్మాజీ – దేనినైనా దొంగిలించడానికి వ్యతిరేకమైనప్పటికీ – తన అత్యవసర పనుల మధ్యలో పావు గంట సమయాన్ని వెచ్చించి, ఒక వ్యాసం రాసి ‘నవజీవన్’ ప్రెస్‌కు పంపేవారు. మరుసటి రోజే, బొంబాయి నుండి కతియావార్ వరకు గుజరాత్ అంతా దానిని చదివేది, వినేది మరియు దాని గురించి లోతుగా ఆలోచించేది. అది దేశభక్తి అనే అగ్నిని, సత్యం అనే కాంతిని తనతో పాటు మోసుకొచ్చేది. మారుమూల గ్రామాల్లో కూడా, ప్రజలు ‘నవజీవన్’ ప్రతులను పొందడానికి పోస్టాఫీసుల వద్ద గుమిగూడేవారు. చదువురాని రైతులు ఒక వ్యక్తి చదువుతుండగా చుట్టూ కూర్చుని, పత్రికలోని విషయాలను ఆసాంతం ఓపికగా, శ్రద్ధగా వినేవారు. వారు అక్కడి నుండి వెళ్ళేటప్పుడు, వారి కళ్ళలో ప్రాయశ్చిత్తం, సానుభూతి లేదా భావోద్వేగంతో కూడిన కన్నీటి చుక్క మెరిసేది. వారాల తరబడి, గుజరాత్ ప్రజలు మహాత్మాజీ వాడే భాషను వింటూ దానికి అలవాటు పడ్డారు. ఆయన అనుసరించిన సూటి  సరళమైన శైలి తమకు అన్నిటికంటే ఎక్కువగా నచ్చిందని వారు గ్రహించారు. గతంలో తమచేత అనిష్టంగానైనా ప్రశంసలు పొందిన ఇతర వ్యక్తీకరణ శైలులను వారు ఇక మెచ్చుకోవడానికి నిరాకరించారు. భాషా పరంగా ఒక సంస్కరణకు ఇది నాంది పలికింది. ఇతర రచనల విలువను అంచనా వేయడానికి మహాత్మాజీ శైలే ఒక ప్రామాణికంగా మారింది. అంతకుముందే అంబాలాల్ శంకర్లాల్ దేశాయి కూడా అంతే సమర్థవంతమైన మరియు సరళమైన శైలిని ఉపయోగించినప్పటికీ, మహాత్మాజీని ‘నవ-గుజరాతీ వచన రచన పితామహుడు’ అని పిలవడానికి ఇదే కారణమైంది. దేవుని కుమారుని రాకకు మార్గం సుగమం చేసిన ‘న్యూ టెస్ట్‌మెంట్’ (క్రొత్త నిబంధన)లోని జాన్ ది బాప్టిస్ట్‌తో దేశాయిని పోల్చవచ్చు. ఇలా, కొత్త వ్యక్తీకరణ విధానాల ఆవశ్యకత గురించి పెద్దగా ఉపన్యాసాలు ఇవ్వకుండానే, మహాత్మాజీ ప్రజలకు ఒక సరళమైన, సమర్థవంతమైన మరియు అందమైన వచన శైలిని పరిచయం చేశారు.

ఆ రోజుల్లో, ముద్రణా రంగం పూర్తిగా ధనిక పార్సీల చేతుల్లో ఉండేది. పార్సీలు గుజరాతీని తమ మాతృభాషగా స్వీకరించినప్పటికీ, వారికి సరైన గుజరాతీ మాట్లాడటం గానీ, రాయడం గానీ రాదు. వారు తమ దినపత్రికలు, వారపత్రికల శీర్షికలను ‘మహమ్మదీయ’ తెలుగు లేదా కన్నడ వంటి ఒక విచిత్రమైన, కలుషితమైన భాషకు మృదువైన పదంగా వాడే తమ ‘పార్సీ-గుజరాతీ’తో నింపారు. ఆ పత్రికలలో ప్రచురితమైన కవితలు, సంపాదకులకు, ప్రచురణకర్తలకు కూడా అర్థం కాని విధంగా అత్యంత సంస్కృతీకరించబడిన శైలిలో ఉండేవి; లేదా ‘వాస్లో’ (ఐక్యత), ‘జుడాయి’ (విడిపోవడం) వంటి ఇతివృత్తాలతో నిండిన ‘గజల్’ ఛందస్సులో పర్షియన్ శైలిలో ఉండేవి, ఇవి అధికశాతం హిందూ పాఠకులకు విసుగు పుట్టించేవి. వచనంలో, హిందువులు సంస్కృత వ్యాకరణ నియమాలతో కూడిన, సంస్కృత పదాలతో నిండిన శైలిని ఉపయోగించారు, మరియు పార్సీలు వారితో పోటీ పడలేకపోయారు. అందువల్ల, గుజరాత్‌లోని పాఠకులందరిలో ఏ ఒక్క భావప్రకటనా విధానం లేదా శైలి కూడా ప్రజాదరణ పొంది, గౌరవించబడలేదు.

గాంధీజీ గుజరాతీ గద్యాన్ని సరళీకరించడమే కాకుండా, దానిని ఏయే విధాలుగా ప్రయోజనకరంగా వినియోగించవచ్చో కూడా చూపించారు. ఆయనకు ముందు, మతం, రాజకీయాలు, కళ వంటి గంభీరమైన విషయాలను మాతృభాషలో చర్చించడానికి ఎవరూ సాహసించలేదు. అప్పుడప్పుడు అలాంటి ప్రయత్నం జరిగినా, ఆ భాష సామాన్య ప్రజలకు అర్థం కాలేదు. అందువల్ల, వారికి రాజకీయాలు లేదా తత్వశాస్త్రంతో పరిచయం ఏర్పడే అవకాశమే లేకుండా పోయింది. మహాత్మాజీ అత్యంత సూక్ష్మమైన భావాలను, ఉదాత్తమైన ఆలోచనలను సైతం వ్యక్తీకరించడానికి గుజరాతీ భాషను ఉపయోగించారు. ఆయన ఆనాటి గొప్ప విషయాలన్నింటినీ చర్చించారు. మతం, ‘వర్ణాశ్రమ ధర్మం’, ‘బ్రహ్మచర్యం’, ‘అహింస’ వంటి అంశాలపై ఆయన రాసిన పాండిత్య వ్యాసాలు; సత్యాగ్రహం, సహాయ నిరాకరణ, ఆహార శాస్త్రం, ఆర్థిక సమస్యలపై ఆయన చేసిన హృదయస్పర్శియైన వివరణలు, ఆయనకున్న బహుముఖ ప్రజ్ఞను, మనుషులు, విషయాల పట్ల ప్రగాఢమైన జ్ఞానాన్ని, పరిపూర్ణమైన, చురుకైన భావవ్యక్తీకరణను సూచిస్తాయి. ఇవే ఆయన్ని గొప్ప, ఉదాత్తమైన భారతీయ రచయితలలో ఒకరిగా నిలబెట్టాయి. ఆయన తన అపారమైన జ్ఞానంతో, అంతర్దృష్టితో, తెలివితేటలతో మాట్లాడతారు. ఆయన ‘ఆత్మ కథ’ లేదా ఆత్మకథను నిశితంగా పరిశీలించిన ఎవరైనా, ఆయనకు శక్తివంతమైన, అదే సమయంలో ఉదారమైన దృక్పథం ఉందని గ్రహించగలరు. మన దైనందిన జీవితంలోని సాధారణ సంక్షోభాల వెనుక దాగి ఉన్న గొప్ప శక్తులన్నింటినీ ఆయన దృశ్యమానం చేసుకుని, వాటి సౌందర్యాన్ని, బలాన్ని వర్ణిస్తారు.

ఆయనది చాలా సహజమైన శైలి. ఆయన సాహిత్యాన్ని సృష్టించాలని గానీ, భవిష్యత్ తరాలు తనను ఒక ప్రముఖ సాహిత్యవేత్తగా ఆరాధించాలని గానీ ఎప్పుడూ కోరుకోరు. ఆయన ఒక శైలి కోసం ఎప్పుడూ శ్రమించరు. మరింత ప్రభావవంతమైన లేదా శ్రావ్యమైన పదాన్ని ఏరుకోవడానికి ఆయన ఆగరు. అంతమాత్రాన ఆయన రచనలలో అందమైన పదజాలం లేదని కాదు. నిజానికి, ఆయన పదజాలం అసాధారణంగా శక్తివంతమైనది, సున్నితమైనది ప్రకాశవంతమైనది. ఆయన ఎన్నడూ కష్టమైన లేదా వాడుకలో లేని పదాన్ని ఎంచుకుని, సరళమైన మరియు ప్రస్తుత పదాన్ని ఎంచుకోరు. భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఎక్కువ కాలం గడిపినందున, ఆయన ఇతర భారతీయ భాషల నుండి పదాలను, వాక్య నిర్మాణాలను పరిచయం చేశారు. హిందీ ఆయనకు ప్రధాన మూలం. ఆయన అనేక కతియావాడి పదాలను, పదబంధాలను కూడా ఉపయోగించారు, అవి కాలక్రమేణా ప్రాచుర్యం పొంది, వాడుకలోకి వచ్చాయి.

ప్రకృతి దృశ్యాల గురించి ఆయన చేసిన కొన్ని వర్ణనలు గుజరాత్‌లో ఎంతో ప్రశంసలు పొందాయి. నేను అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన ప్రతిభావంతుడైన రచయిత, విమర్శకుడు అయిన ప్రొఫెసర్ నాగిందాస్ పరేఖ్ గారి కొన్ని పంక్తులను మాత్రమే ఉటంకిస్తాను. ఆయన ఇలా అంటారు:

“కొన్నిసార్లు ఆయన శైలి (పద ప్రయోగం) అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఆయన రాజకీయ రచనలలో కనిపించే ప్రకృతి దృశ్యాల వర్ణనలు నిజంగా అత్యున్నత ప్రమాణాలతో (క్లాసికల్‌గా) ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, తన అఖిల భారత పర్యటనలో భాగంగా సింధు ప్రాంతానికి వెళ్ళినప్పుడు చేసిన వర్ణన, అలాగే అదే సంవత్సరంలో బెంగాల్‌లోని పద్మా నదిలో పడవ ప్రయాణం చేస్తున్నప్పుడు రాసిన వర్ణన. నిజానికి, ఆయన పదాలను అంత కచ్చితంగా ఎలా ఎంచుకోగలుగుతారో నాకు కొన్నిసార్లు అర్థం కాదు.”

తన రచనలలో గాంధీజీ వాక్యాలను ఆడంబరంగా లేదా కృత్రిమ అలంకారాలతో నింపే అతిశయోక్తులు లేదా క్లిష్టమైన ఉపమానాలను వాడరు; బదులుగా, తన మృదువైన మరియు దృశ్యరూపకమైన శైలితో వాక్యాలకు సున్నితత్వాన్ని, సొగసును జోడిస్తారు. పదాల వాడకంలో ఆయన చాలా పొదుపైనవారు, లేదా మితభాషి అని చెప్పవచ్చు. తెలుగు పాఠకులకు గాంధీజీ శైలి  పద ప్రయోగం గురించి ఒక అవగాహన కల్పించడానికి, వారి అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవులలో ఒకరైన కవి తిక్కనతో ఆయనను పోల్చి చూడవచ్చు. గాంధీజీ శైలి ఎప్పుడూ తాజాదనంతో, నూతనత్వంతో ఉంటుంది. ఖాదీ, బ్రహ్మచర్యం లేదా అస్పృశ్యత వంటి అంశాలపై ఆయన రాసిన వ్యాసాన్ని వందవ సారి చదివినా సరే, పాఠకులకు ఏమాత్రం విసుగు కలగదు. ఎందుకంటే ఆయనకు విషయాల అంతరార్థాన్ని గ్రహించే అద్భుతమైన దృష్టి  లోతుగా పరిశీలించే సామర్థ్యం ఉన్నాయి. ఆయన పనికిరాని మాటలతో కాలక్షేపం చేయరు. ఆయనకున్న నిష్కపట స్వభావం, ఈ ఆకర్షణీయమైన మరియు నూతనత్వంతో కూడిన శైలికి ప్రధాన కారణం.

అయితే ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఒకే అధ్యాయంలో వరుసగా అనేక వాక్యాలు పూర్తిగా ఆంగ్ల వాక్య నిర్మాణాన్నే కలిగి ఉంటాయి. ఇది సంప్రదాయ పండితులకు ఆశ్చర్యం లేదా అసహనం కలిగించవచ్చు, కానీ యువ గుజరాత్ మాత్రం ఇటువంటి నిర్మాణాలు వాక్యాలకు శక్తిని, అందాన్ని చేకూరుస్తాయని భావిస్తుంది. మహాత్మాజీ వంటి స్థానంలో ఉన్నవారికి ఇది అనివార్యం. ఆంగ్ల విద్యనభ్యసించిన బెంగాలీ, తెలుగు  మలయాళ సాహిత్య దిగ్గజాల రచనల ద్వారా ఇలాంటి నిర్మాణ శైలి కలిగిన అనేక వాక్యాలు వివిధ భారతీయ భాషల్లోకి ప్రవేశిస్తున్నాయని మనం గమనించవచ్చు. ఆ వాక్య నిర్మాణాలు, జాతీయాలు (idioms) ఎంతగా ఆంగ్ల శైలిలో ఉంటాయంటే, మనం చదువుతున్నది ఒక ప్రాంతీయ భాషా పుస్తకం లేదా వ్యాసం అనే విషయాన్నే కొన్నిసార్లు మర్చిపోతుంటాము. కొన్నేళ్ల క్రితం అహ్మదాబాద్‌లో జరిగిన ‘గుజరాత్ సాహిత్య పరిషత్’కు రవీంద్రనాథ్ అతిథిగా విచ్చేసినప్పుడు, నీళ్లు తోడే కూలీలకు, బండ్లు తోలేవారికి, కష్టపడే కూలీలకు ఒక పాటను అందించగలిగిన రచయితనే తాను విజయవంతమైన రచయితగా పరిగణిస్తానని గాంధీజీ తన ప్రసంగంలో అన్నట్లుగా తెలుస్తోంది. ఇది శైలి, పదజాలంపై ఆయనకున్న ఆలోచనను స్పష్టంగా సూచిస్తుంది. సాహిత్యం అనేది సమాజంలోని ఏ ఒక్క వర్గానికీ గుత్తాధిపత్యం కాదు. ఆయన తన ప్రసంగాలలో, రచనలలో భారతీయేతర పదాలను, ముఖ్యంగా ఆంగ్ల పదాలను వాడటానికి తీవ్రంగా విముఖత చూపేవారు. ఈ విముఖత ఆయన గుజరాతీ దేశస్థులకు కూడా పాకింది. ఇది ఆయన గుజరాతీ భాషకు చేసిన మరో గొప్ప సేవ, ఎందుకంటే ఇది ఆ భాష యొక్క పరిశుద్ధీకరణకు, అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఆయన లేకపోయి ఉంటే, బెంగాలీలలాగే గుజరాతీలు కూడా ఎన్నో అనవసరమైన ఆంగ్ల పదాలను తమ భాషలోకి దిగుమతి చేసుకునేవారు. ఆయన ఒక మానసిక సందర్భంలో కనిపించారు.

లైంగిక సమస్యలు లేదా పాలనా యంత్రాంగంలోని అక్రమాలపై ఆయన రాసిన వ్యాసాలను చదివిన ఎవరైనా ఈ ముఖ్యమైన లక్షణాన్ని గమనించకుండా ఉండలేరు. ఆనాటి కీలకమైన సమస్యలన్నింటినీ ఆయన ప్రస్తావించినప్పటికీ, ఆయన వ్యాసాలు ఎప్పుడూ సంచలనాన్ని సృష్టించే ఉద్దేశంతో రాసినవి కావు. అవి స్ఫూర్తినిస్తాయి కానీ రెచ్చగొట్టవు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, గాంధీజీ భాషను ప్రజాస్వాదీకరించడంతో పాటు, దానిని ఉన్నత స్థాయికి చేర్చారు.

మీ-  గబ్బిటడుర్గాప్రసాద్ -7-7-26-ఉయ్యూరు .

లైంగిక సమస్యలు లేదా పాలనా యంత్రాంగంలోని అక్రమాలపై ఆయన రాసిన వ్యాసాలను చదివిన ఎవరైనా ఈ ముఖ్యమైన లక్షణాన్ని గమనించకుండా ఉండలేరు. ఆనాటి కీలకమైన సమస్యలన్నింటినీ ఆయన ప్రస్తావించినప్పటికీ, ఆయన వ్యాసాలు ఎప్పుడూ సంచలనాన్ని సృష్టించే ఉద్దేశంతో రాసినవి కావు. అవి స్ఫూర్తినిస్తాయి కానీ రెచ్చగొట్టవు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, గాంధీజీ భాషను ప్రజాస్వాదీకరించడంతో పాటు, దానిని ఉన్నత స్థాయికి చేర్చారు.

మీ-  గబ్బిటడుర్గాప్రసాద్ -7-7-26-ఉయ్యూరు .

భారతదేశంపై మార్క్స్(త్రివేణి )

రచన: కె. బి. కృష్ణ, ఎం.ఏ., పి.హెచ్.డి. (హార్వర్డ్)-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

భారతదేశంపై మార్క్స్ రాసిన వ్యాసాలను పుస్తక రూపంలో ప్రచురించినందుకు బి. పి. ఎల్. మరియు ఫ్రెడా బేడీ అభినందనలకు అర్హులు.1 వారు చేపట్టిన పని నిజంగా ‘అత్యంత శ్రమతో కూడుకున్నది’. సంపాదకులు చెప్పినట్లుగా, “లండన్‌లోని బ్రిటిష్ మ్యూజియంలోని వార్తాపత్రికల విభాగంలో, న్యూయార్క్ ‘డైలీ ట్రిబ్యూన్’ పత్రికలోని ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా వచ్చే కాలమ్‌లను, సంచికలను ఓపికగా చూస్తూ కూర్చోవడం చాలా కష్టంగా ఉండేది.” వారి శ్రమకు ఈ పుస్తకం తగిన ప్రతిఫలం.

ఈ వ్యాసాలు, లేదా మార్క్స్ స్వయంగా పిలిచినట్లుగా లేఖలు, 1853లో న్యూయార్క్ ‘డైలీ ట్రిబ్యూన్’ పత్రికకు లండన్ కరస్పాండెంట్‌గా ఉన్నప్పుడు మార్క్స్ రాశారు. ఇవి మార్క్స్ యొక్క బహుముఖ ఆసక్తులను తెలియజేస్తాయి. ఆయన కేవలం ఐరోపా సమస్యలకే పరిమితం కాలేదు. ఆయన చైనా, భారతదేశం  ఐర్లాండ్‌పై కూడా ఆసక్తి చూపారు. మార్క్స్‌కు భారతదేశంపై ఎంత ఆసక్తి ఉండేదో ఈ పుస్తకంలో, అలాగే ‘క్యాపిటల్’లో భారతదేశం గురించిన ఆయన ప్రస్తావనలలోనూ, ఏంగెల్స్‌తో ఆయన జరిపిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలలోనూ చూడవచ్చు. ‘ఐరిష్ విప్లవంపై మార్క్స్  ఏంగెల్స్’ అనే రాల్ఫ్ ఫాక్స్ గారి చిన్న పుస్తకం, వలసవాద ఉద్యమాలపై వారికున్న సర్వజ్ఞానానికి, ఆసక్తికి మరింత సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.

ఈ వ్యాసాలు కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం స్వాన్ సోనెన్‌షైన్ ద్వారా ప్రచురించబడ్డాయి, కానీ ఇప్పుడు అవి ముద్రణలో లేవు. ఈ వ్యాసాలలో కొన్ని ఇప్పటివరకు కేవలం కొన్ని ఆధారాల ద్వారా మాత్రమే తెలిసాయి. కొన్ని డిసెంబర్, 1935 నాటి లేబర్ మంత్లీలో కనిపిస్తాయి. మరికొన్ని ఎమిల్ బర్న్స్ సంపాదకత్వం వహించిన ‘హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ మార్క్సిజం’లో కనిపిస్తాయి. రాల్ఫ్ ఫాక్స్, సఫరోవ్, ఆర్. పి. దత్, జోన్ బ్యూచాంప్  ఎల్. హచిన్సన్ వంటి కొందరు రచయితలు తమ రచనలలో ఈ వ్యాసాలలో కొన్నింటిని ప్రస్తావించారు. ఈ వ్యాసాలు ఇప్పుడు మళ్ళీ పుస్తక రూపంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

1933లో, ముల్క్ రాజ్ ఆనంద్ ఈ వ్యాసాలలో కొన్నింటిని ఒక పుస్తకంగా సంకలనం చేశారు. దురదృష్టవశాత్తు, సరిదిద్దిన గ్యాలీ-ప్రూఫ్ పోయింది. ముద్రణకర్తలు అక్షరాలను చెల్లాచెదురు చేశారు. అసలైన చేతివ్రాత ప్రతి కూడా పోయింది. ఆ తర్వాత పోయిన ప్రూఫ్ దొరకడంతో, ఈ సమాచారం ఇప్పుడు భారతదేశంలో (1938) “మార్క్స్ అండ్ ఎంగెల్స్ ఆన్ ఇండియా” పేరుతో ప్రచురించబడింది. 2

మార్క్స్ పండితులు ఇప్పటివరకు వీటిని ఎందుకు సేకరించలేదో తమకు తెలియదని సంపాదకులు రాశారు. మేము ఒక సమాధానం ఇవ్వడానికి సాహసిస్తున్నాము. భారతదేశంలో మార్క్సిస్టు పాండిత్యం అనేది కార్మికవర్గ చైతన్యం యొక్క పెరుగుదలకు  అటువంటి సైద్ధాంతిక ఆయుధం యొక్క అవసరానికి ఒక సూచిక. భారతదేశంలో కార్మిక, కమ్యూనిస్ట్  రైతాంగ ఉద్యమాల పెరుగుదలతో ఇటీవలే అటువంటి అవసరం ఏర్పడింది. మార్క్సిజం అనేది శ్రామికవర్గ విముక్తి శాస్త్రం (ఎంగెల్స్). ఇది కార్మికవర్గ ప్రయోజనాల యొక్క సాధారణీకరించిన వ్యక్తీకరణ (స్టాలిన్). భారతీయ కార్మికవర్గం, దాని సృష్టికర్త అయిన భారతీయ పెట్టుబడిదారీ విధానం వలె, ఒక ఇటీవలి దృగ్విషయం. వారి ప్రయోజనాలను సాధారణీకరించాల్సిన అవసరం ఇటీవలే ఏర్పడింది, అంతకు ముందు కాదు. 1924 నుండి మార్క్సిస్టు ‘అధ్యయన బృందాల’ పెరుగుదల, ఇటీవలే, నిషేధిత పరిస్థితులలో భారతీయ భాషలలో కొన్ని మార్క్సిస్టు గ్రంథాల ప్రచురణ, ఇవన్నీ అటువంటి అవసరాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ఈ పుస్తకం ఇప్పటికే మూడు ముద్రణలకు వెళ్ళడం అనేది నేటి అవసరానికి ఒక మంచి సూచిక.

ఒక సంపాదకుడికి ముఖ్యమైన  బాధ్యతాయుతమైన పనులు ఉంటాయి. ఒక మార్క్సిస్టు సంపాదకుడికి మరికొన్ని అదనపు పనులు ఉంటాయి. సరిగ్గా సవరించని గ్రంథాలు ఎంత హాని చేయగలవో అమెరికాలోని కెర్ ప్రచురించిన మార్క్సిస్ట్ గ్రంథాల సంకలనాల నుండి చూడవచ్చు. ఫ్యూయర్‌బాక్ యొక్క కెర్ సంకలనానికి, మార్క్స్-ఎంగెల్స్-లెనిన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ సంకలనానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని, దాని రాజకీయ చిక్కులను సులభంగా గమనించవచ్చు. ఎంగెల్స్ యొక్క ఫ్యూయర్‌బాక్ (ఆర్. పి. దత్ సంకలనం)కు రాసిన తన ముందుమాటలో రూడాస్ ఇలా రాశారు: “కెర్ సంకలనంలో ఒకానొక ఆస్టిన్ లూయిస్ రాసిన ఈ విమర్శనాత్మక పరిచయం… ఎంగెల్స్ అభిప్రాయాలను నిర్లజ్జగా కల్తీ చేయడమే తప్ప మరేమీ కాదు… అదేవిధంగా, అనువాదం కూడా అత్యంత కఠినమైన అర్థంలో వక్రీకరించబడింది (పేజీ 10, 11, 12 చూడండి).’ మరోవైపు, లారెన్స్ మరియు విషార్ట్ ప్రచురించిన డిడెరోట్ రచనల సంకలనాలు ‘క్రిటిక్ ఆఫ్ గోథా ప్రోగ్రామ్’ మంచి సంకలనాలకు అద్భుతమైన ఉదాహరణలు.

ఈ పుస్తక ముద్రణలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నాయి. సంపాదకులు పేర్కొన్నట్లుగా ఇది ఏమాత్రం సంపూర్ణమైనది కాదు. సిపాయిల తిరుగుబాటు  భూమి శిస్తు విధానంపై మార్క్స్ రాసిన ముఖ్యమైన వ్యాసాలు ఇందులో వదిలివేయబడ్డాయి. పాఠకులకు అవసరమైన 1853 నాటి చారిత్రక నేపథ్యం గురించి ఇందులో చర్చించలేదు. ఆ వ్యాసాల చారిత్రక ప్రాముఖ్యత గురించి సంపాదకులకు తెలిసినప్పటికీ, వారు దానిని చర్చించలేదు; పాఠకులే దానిని అర్థం చేసుకోవాలని వదిలేశారు. ‘జర్మనీలో విప్లవం  ప్రతి-విప్లవం’ (Revolution and Counter-Revolution in Germany) అనే రచన వాస్తవానికి ఏంగెల్స్‌ది అని ఇప్పుడు తెలిసినప్పటికీ, దానిని మార్క్స్ రాశారని భావించే సాధారణ పొరపాటును వీరు కూడా అనుసరించారు. అదే సమయంలో, తాజా మార్క్సిస్ట్ విజ్ఞాన మార్పిడికి ఆటంకం కలిగించే భారతదేశంలోని రాజకీయ  ఇతర పరిస్థితులను కూడా మనం విస్మరించకూడదు.

II

ఈ వ్యాసాలను మార్క్స్ 1853లో అమెరికన్ పాఠకుల కోసం రాశారు; ఇది నాలుగేళ్ల తర్వాత సంభవించిన సిపాయిల తిరుగుబాటుకు ముందు జరిగిన పరిణామం. 1857 నాటి తిరుగుబాటుకు దారితీసిన రాజకీయ మరియు ఆర్థిక పరిణామాల గొలుసుకట్టులో 1853 ఒక కీలక ఘట్టం. ఇది బ్రిటిష్ ఇండియా రూపుదిద్దుకుంటున్న కాలం, అంటే ప్లాసీ యుద్ధం జరిగిన ఒక శతాబ్ద కాలంలో బ్రిటిష్ పాలన సుస్థిరపడిన సమయం. ‘భారతదేశంలో స్థాపించబడిన అత్యంత మొండి విదేశీ పాలన’ అయిన బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం ఇక్కడ పాతుకుపోయింది. భారతదేశం ఏకీకరణ ప్రక్రియలో ఉంది. మొఘల్ వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నం కాగా, దాని స్థానంలో ‘దేశం ఇంతకు ముందెన్నడూ ఎరుగని విధంగా మరింత సమర్థవంతమైన, మరింత జోక్యం చేసుకునే  మరింత క్రమబద్ధమైన ప్రభుత్వం’ ఏర్పడింది. ‘గొప్ప దొంగ క్లైవ్’ (great robber Clive) ప్రారంభించిన పని, భారతదేశంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అత్యున్నత శక్తిగా (paramount power) ఎదగడంతో ముగిసింది. “అభివృద్ధి” అనే ముసుగులో కొత్త వలసవాద విధానాన్ని అనుసరించిన ఆంగ్ల పారిశ్రామిక పెట్టుబడిదారీ విధానం చేతుల్లోకి భారతదేశం వెళ్లడం దీనికి ఫలితం.

ఆ దశలో చరిత్ర రచన అనేది పూర్తిగా బ్రిటిష్ వారి గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉండేది. భారత చరిత్ర కేవలం వాక్చాతుర్యం, దూషణలు  నిందారోపణలతో కూడినదిగా రాయబడింది  బోధించబడింది. జేమ్స్ మిల్ రాసిన ‘హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా’ (History of India) – ఇది పూర్తిగా పక్షపాతంతో  అంధ జాతీయవాదంతో నిండినది – అప్పటి బ్రిటిష్ సివిల్ సర్వెంట్లందరికీ ఒక ప్రామాణిక గ్రంథం (బైబిల్) లాంటిదిగా ఉండేది. 1853లో కే (Kaye) తన ‘హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ప్రోగ్రెస్’ (History of Indian Progress)లో, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కంటే మెరుగైన పనిని మరే ఇతర పరిపాలనా యంత్రాంగం చేయలేకపోయేదని ఒక సౌకర్యవంతమైన నిర్ధారణకు వచ్చారు. మిషనరీ చరిత్రకారులు దీనికి తమదైన రంగులు అద్దారు. వారు భారతదేశంలో ‘లింగాలు’ మరియు ‘జగన్నాథ్‌లు’ తప్ప మరేమీ చూడలేదు. అప్పటికి భారతీయ చారిత్రక పాఠశాల ఇంకా ఉనికిలో లేదు. తత్ఫలితంగా, ఈ దశలో చరిత్ర రచన బ్రిటిష్ ‘అభిజాత్యం’, ‘ధనస్వామ్యం’  ‘మిలోక్రయం’ దృక్కోణం నుండి జరిగింది.

భారతదేశంపై మార్క్స్ రాసిన వ్యాసాలు, ఆనాటి భారతదేశంపై అత్యుత్తమ మార్క్సిస్ట్ చారిత్రక రచనగా నిలుస్తాయి. జాతీయవాద చరిత్రకారుల వాక్చాతుర్యం  భావుకత్వానికి భిన్నంగా, ఈ వ్యాసాలు నిశితమైన విశ్లేషణ విమర్శనాత్మక వాస్తవికతను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ ఎనిమిది వ్యాసాలు, అసంపూర్ణంగా ఉన్నప్పటికీ, మార్క్స్‌ను భారతదేశానికి మార్గదర్శక మార్క్సిస్ట్ చరిత్రకారుడిగా వెల్లడిస్తాయి.

III

భారతదేశంలో భావుక, జాతీయవాద చారిత్రక పాఠశాల ఆవిర్భవించడానికి చాలా కాలం ముందు, 1853లో మార్క్స్ భారత పరిస్థితిపై ఈ వ్యాసాలు రాశారు. భారతదేశం గురించిన చరిత్ర రచనను ఒకవైపు సామ్రాజ్యవాద  మిషనరీ నిందల నుండి, మరోవైపు జాతీయవాద భావుకత్వం నుండి విముక్తి చేయడం నేటి చరిత్రకారుడి కర్తవ్యం. మార్క్స్ రాసిన ఈ వ్యాసాలు ఆ దిశగా నేటికీ మార్గదర్శకాలుగా ఉన్నాయి. వాటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఇక్కడే ఉంది.

1926లోనే, ఆర్. పాల్మే దత్ తన ‘మోడరన్ ఇండియా’ గ్రంథంలోని రెండవ అధ్యాయం, రెండవ విభాగంలో ‘కార్ల్ మార్క్స్ అండ్ ది బ్రిటిష్ సోషల్ రివల్యూషన్ ఇన్ ఇండియా’ అనే శీర్షికతో భారతదేశంపై మార్క్స్ అభిప్రాయాలను సంగ్రహించారు. 1933లో రాల్ఫ్ ఫాక్స్ తన ‘కలోనియల్ పాలసీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇంపీరియలిజం’లో ఈ వ్యాసాలను ఉపయోగించుకున్నారు. అదే సంవత్సరంలో జోన్ బ్యూచాంప్ కూడా తన ‘బ్రిటిష్ ఇంపీరియలిజం ఇన్ ఇండియా’ అనే పుస్తకంలో ఈ వ్యాసాలను ఉపయోగించుకున్నారు. ఈ వ్యాసాల యొక్క సాధారణ సంపూర్ణ సారాంశం భారతదేశ రాజకీయ అధ్యయనానికి ఇప్పటికీ ఒక అనివార్యమైన మార్గదర్శిగా ఉంది. ప్రత్యేకించి, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదం తన సంక్షోభ సమయంలో భారతదేశంలోని ప్రస్తుత రాజ్యాంగం ద్వారా తన ఆధిపత్యాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడానికి కొత్త మార్గాలను అన్వేషిస్తున్నప్పుడు ఇది మరింత అవసరం.

ఈ పుస్తకంలోని మార్క్స్ వ్యాసాలను సౌకర్యవంతంగా మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు: (ఎ) భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనపై ఆయన పరిశీలనలు, (బి) భారతదేశంలోని సంస్కరణలు స్వదేశంలోని వర్గ పోరాటాల వల్లనే జరుగుతున్నాయనే ఆయన పరిశీలనలు, మరియు (సి) భారతీయ సంస్థానాలపై ఆయన పరిశీలనలు.

(a) భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన.

భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన గురించి ఎప్పుడూ అత్యంత ఆకర్షణీయమైన లేదా గొప్పగా చెప్పే రీతిలోనే వర్ణనలు సాగాయి. భారతదేశం బ్రిటిష్ వారి స్వభావం లేదా గుణగణాల వల్లనే వారికి దక్కిందని మార్క్విస్ ఆఫ్ జెట్‌లాండ్ పేర్కొన్నారు. “భారతదేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం అనేది మేము కళ్లు మూసుకుని చేసిన పని. భారత్ విజయం అంత అనాలోచితంగా, యాదృచ్ఛికంగా జరిగింది; ఆంగ్లేయులు చేసిన పనులలో ఇంతటి యాదృచ్ఛికత మరే ఇతర పనిలోనూ కనిపించదు” అని సర్ జాన్ సీలీ వ్యాఖ్యానించారు. నాటి భూస్వాములు, వర్తకులు  తయారీ పరిశ్రమల యజమానుల కోరిక మేరకు బ్రిటన్ భారతదేశాన్ని జయించే పనిని చేపట్టింది. వారి ప్రయోజనాలు  వారి మధ్య జరిగిన సంఘర్షణలే భారతదేశ ఆక్రమణకు దారితీశాయి. అలాగే, భారతదేశంపై ఆధిపత్యం బ్రిటన్ శక్తిని  భద్రతను పెంచలేదని సీలీ అన్నట్లుగా భావించడం కూడా సరికాదు. లార్డ్ కర్జన్ తన “ప్రాబ్లమ్స్ ఆఫ్ ది ఫార్ ఈస్ట్” (పేజీలు 8-9) గ్రంథంలో ఇలా రాశారు: “భారత సామ్రాజ్యం ప్రపంచంలోని మూడవ అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతానికి వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా ఉంది… అయితే, ఆమె (బ్రిటన్) నియంత్రణ  ఆధిపత్య స్థానం అనేది ఆమె పొరుగున ఉన్న దూరంగా ఉన్న దేశాల భవితవ్యంపై చూపే రాజకీయ ప్రభావంలోనూ, ఆ దేశాల అదృష్టాలు భారత అక్షం చుట్టూ తిరిగే విధానంలోనూ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం, పర్షియా యొక్క నిరంతర జాతీయ ఉనికి… ఇవన్నీ కలకత్తాపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి…” 1903 మార్చి 25న ఇండియా కౌన్సిల్‌లో చేసిన ప్రసంగంలో, భారతదేశం బ్రిటిష్ ప్రపంచ రాజకీయాలకు కేంద్రమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఆయన ఇలా అన్నారు: “వారి (పొరుగు దేశాల)తో వ్యవహారాల్లో, భారతదేశంలోని విదేశీ వ్యవహారాల విభాగం ఇంగ్లాండ్‌లోని విదేశీ వ్యవహారాల కార్యాలయానికి ఆసియా శాఖగా మారుతోంది… భారతదేశ భౌగోళిక స్థానం ఆమెను అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో మరింతగా ముందు వరుసలోకి తీసుకువస్తుంది, ఆమె బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యూహాత్మక సరిహద్దుగా మారుతుంది.” భారతదేశంపై ఆధిపత్యం బ్రిటన్ శక్తిని మరియు భద్రతను ఎలా పెంచుతుందో సీలీ కంటే సామ్రాజ్యవాదులకే బాగా తెలుసు!

భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనపై అంచనా వేయడంలో బ్రైస్  మారియట్ కూడా అంతే ఆకర్షణీయమైన, విమర్శనాత్మక దృక్పథం లేని ధోరణిని ప్రదర్శించారు. 1885లో జరిగిన మొదటి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశంలోని మొదటి తీర్మానానికి తొలి వక్త అయిన శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ ఇలా అన్నారు: “దైవ కృప వల్ల, భారతదేశం… గొప్ప బ్రిటిష్ శక్తి ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. దాని నుండి కలిగిన అమూల్యమైన మేలును వారు ఎంతగా గుర్తించారో నేను మీకు చెప్పనవసరం లేదు. మొత్తం మీద, గ్రేట్ బ్రిటన్ పాలన దాని ఫలితాలలోనూ, మార్గనిర్దేశంలోనూ గతంలోని ఏ పాలన కన్నా మెరుగ్గా ఉంది……” తొలితరం భారతీయ మేధావులు కూడా ఇదే భావోద్వేగాన్ని అనుసరించారు.

మార్క్స్ చేతుల్లో మాత్రమే భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనకు సరైన గుర్తింపు లభించింది. హిందుస్థాన్ స్వర్ణయుగాన్ని విశ్వసించే వారి అభిప్రాయంతో మార్క్స్ ఏకీభవించలేదు. భారతదేశ దుస్థితి యొక్క ఆరంభం ‘క్రైస్తవులు ప్రపంచాన్ని సృష్టించిన కాలం కన్నా కూడా సుదూరమైన ఒక యుగంలో’ ఉందని గుర్తించబడింది. బ్రిటిష్ వారు హిందూస్థాన్‌పై విధించిన దుస్థితి, అంతకుముందు హిందూస్థాన్ అనుభవించిన బాధలన్నిటి కన్నా ప్రాథమికంగా భిన్నమైనది  మరింత తీవ్రమైనది. ‘బ్రిటిష్ వారి భారతదేశ ఆక్రమణ ఒక రకమైన సామాజిక విప్లవం. ఆసియాలో ఇప్పటివరకు వినబడిన ఏకైక సామాజిక విప్లవం ఇదే.’ ‘ఆసియా సామాజిక స్థితిలో ఒక మౌలిక విప్లవం లేకుండా మానవాళి తన గమ్యాన్ని నెరవేర్చుకోగలదా?’ అని మార్క్స్ రాశారు. ‘లేకపోతే, ఇంగ్లాండ్ చేసిన నేరాలు ఏవైనా సరే, ఆ విప్లవాన్ని తీసుకురావడంలో అది చరిత్ర యొక్క అచేతన సాధనంగా మారింది.’ ఈ సామాజిక విప్లవాన్ని కలిగించడంలో, ఇంగ్లాండ్ ‘అత్యంత నీచమైన ప్రయోజనాలచే ప్రేరేపించబడింది మరియు వాటిని అమలుపరిచే విధానంలో మూర్ఖంగా ప్రవర్తించింది.’

ఈ సామాజిక విప్లవం పాత భూస్వామ్య వ్యవస్థను నాశనం చేయడంలో ఇమిడి ఉంది. ‘అది హిందూ నూలు వడికేవాడిని, నేతపనివాడిని తుడిచిపెట్టింది.’ ఈ విధ్వంసం నిస్సందేహంగా అనివార్యం. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్‌లో కార్మికులను వారి ఇళ్ల నుండి వెళ్లగొట్టిన ఈ ప్రక్రియ యొక్క ప్రధాన లక్షణాలను ఏంగెల్స్ తన ‘ఇంగ్లాండ్‌లోని కార్మిక వర్గం యొక్క స్థితి’ (పేజీ 4)లో వివరించాడు. ఇది అభివృద్ధికి పూర్తిగా అవసరమైన చారిత్రక ప్రక్రియ అని అతను ‘గృహనిర్మాణ సమస్య’ (పేజీ 28)లో మళ్ళీ నొక్కి చెప్పాడు. జాతీయవాద చరిత్రకారుల వలె మార్క్స్ ఈ విధ్వంసానికి విలపించలేదు, ప్రౌధోనిస్ట్ కన్నీళ్లు కార్చలేదు.

మార్క్స్ గ్రామ సమాజాల పట్ల అంత భావోద్వేగంతో లేడు. అతని ప్రకారం, గ్రామ సమాజాలు ‘ప్రాచ్య నిరంకుశత్వానికి దృఢమైన పునాది’గా ఉండేవి. వారు మానవ మనస్సును సాధ్యమైనంత సంకుచిత పరిధిలో బంధించి, దానిని మూఢనమ్మకాలకు లొంగని సాధనంగా మార్చారు. సాంప్రదాయ నియమాల కింద దానిని బానిసగా చేసి, దానిలోని వైభవాన్ని, చారిత్రక శక్తులను హరించారు.’ అదే సమయంలో, ఈ సాంఘిక విప్లవం ‘రమణీయమైన గ్రామ సమాజాలను నాశనం చేయడం’ వల్ల కలిగిన బాధను మార్క్స్ కాదనలేదు.

‘ఇంగ్లాండ్ భారతదేశంలో రెండు రకాల లక్ష్యాలను నెరవేర్చింది, ఒకటి విధ్వంసకరమైనది, మరొకటి పునరుజ్జీవనాత్మకమైనది – పాత ఆసియా సమాజాన్ని నిర్మూలించడం మరియు ఆసియాలో పాశ్చాత్య సమాజానికి భౌతిక పునాది వేయడం. సాంఘిక విప్లవం యొక్క విధ్వంసక కోణం వారి ప్రయోజనాలకు అవసరమైనంత వరకు సంపూర్ణంగా ఉంది. గ్రామ సమాజాలు నాశనం చేయబడ్డాయి, గ్రామ పరిశ్రమలు కూకటివేళ్లతో పెకిలించబడ్డాయి, గ్రామ స్వయం సమృద్ధి ‘జడత్వం’ విచ్ఛిన్నమైంది. భారతదేశంలో వారి పాలన యొక్క చారిత్రక పుటలు, ఆ విధ్వంసం తప్ప మరేమీ నివేదించవు అని మార్క్స్ రాశారు. ‘పునరుజ్జీవన కార్యం దాదాపుగా జరగలేదు.’

(బి) ఇంగ్లాండ్‌లో వర్గ పోరాటాలు మరియు భారతదేశంలో సంస్కరణలు.

భారత సమస్య ఎల్లప్పుడూ ఒక పార్టీ సమస్యగానే ఉంది. బ్రిటన్‌లో తీవ్రమైన వర్గ పోరాటాలు జరిగిన కాలంలో లేదా మార్క్స్ చెప్పినట్లుగా “అభిజాత్య వర్గం, ధనిక వర్గం మరియు మిలిటెంట్ వర్గం మధ్య కలహాల” కాలంలో మాత్రమే ఇది ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుంది.

‘అభిజాత్య వర్గం దానిని జయించాలని, ధనిక వర్గం దోచుకోవాలని, మిలిటెంట్ వర్గం దాని విలువను తగ్గించి అమ్మాలని’ మరియు తరువాత దానిని అభివృద్ధి చేయాలని భావించింది. వారెన్ హేస్టింగ్స్ విచారణ దీనికి ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణ. అది భారతదేశ వ్యవహారాలపై నిజమైన ఆసక్తి కంటే ఎక్కువగా విగ్ మరియు టోరీ పార్టీల మధ్య జరిగిన పోరాటం. నిస్సందేహంగా, దాని వల్ల భారతీయులు కొన్ని ప్రయోజనాలు పొందారు. భారతదేశ ప్రస్తుత రాజ్యాంగం కూడా ఇంగ్లాండ్‌లోని వర్గ పోరాటాల ఫలితమే. కన్జర్వేటివ్ పార్టీలోని అంతర్గత పోరాటాలు—భారత సమస్యపై చర్చిల్-లాయిడ్ గ్రూప్ మరియు బాల్డ్విన్ గ్రూప్ మధ్య జరిగిన పోరాటాలు—అందరికీ బాగా తెలిసినవే.

1784 నుండి  అంతకు ముందు భారత సమస్య ఎందుకు ఒక గొప్ప రాజకీయ సమస్యగా మారలేదో మార్క్స్ క్లుప్తంగా సమాధానమిచ్చారు. ఆయన చెప్పిన కారణాలు ఇవి. ఆ సమయానికి ముందు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మొదట తన ఉనికిని, ప్రాముఖ్యతను సాధించాల్సి వచ్చింది. ఈ దశలో భూస్వామ్య, ధనిక వర్గాలు చేతులు కలిపి నడిచాయి. ఆ తర్వాత, కొద్దిమంది కులీన పాలకవర్గం ఎటువంటి బాధ్యత లేకుండా తాను పొందగలిగిన అధికారాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకుంది. ఆ తర్వాత, 1813 మరియు 1833లో చార్టర్ పునరుద్ధరణ జరిగిన కాలంలోనే, సాధారణంగా ఆంగ్ల ప్రజలు అత్యంత ఆసక్తి ఉన్న ఇతర సమస్యలలో నిమగ్నమై ఉన్నారు.

కానీ 1783  1784 సంవత్సరాలే భారత సమస్య ఒక మంత్రివర్గ సమస్యగా మారిన సంవత్సరాలు. ‘కంపెనీ కొత్త స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ దాని వ్యవహారాలు మెరుగుపడకపోవడం, అదే సమయంలో ఆంగ్ల జాతి ఉత్తర అమెరికాలోని తమ వలసలను కోల్పోవడంతో, వేరే చోట ఒక గొప్ప వలస సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాలనే ఆవశ్యకత సర్వత్రా వ్యాపించింది.’ కంపెనీ వ్యవహారాలు మెరుగుపడనప్పుడు, పాలకవర్గ పాలన ఆందోళన చెందడం ప్రారంభించింది. ఈ కొత్త వ్యాపార వర్గం, భారతదేశం తమ ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా, సుపరిపాలనతో నడవాలని ఎల్లప్పుడూ కోరుకుంది. వారు సహజంగానే ప్రాథమికంగా తమ సొంత వాణిజ్య, ఉత్పాదక ప్రయోజనాలపైనే దృష్టి సారించారు. ఒకవేళ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని రద్దు చేసి, భారతదేశాన్ని నేరుగా ఒక రాచరిక మంత్రి (క్రౌన్ మినిస్టర్) ఆధీనంలో ఉంచితే, ఆ మంత్రిపై ఒత్తిడి తీసుకురావడం ద్వారా భారతదేశంతో బ్రిటిష్ వాణిజ్యానికి మరిన్ని సౌకర్యాలు కల్పించడం సాధ్యమవుతుందని వారు విశ్వసించారు. రమేష్ చంద్ర దత్ గమనించినట్లుగా, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క పరిపాలనా విధానాన్ని తత్వవేత్తలు, రాజనీతిజ్ఞులు కాకుండా వ్యాపారులు, తయారీదారులు నిర్ణయించారు. అందువల్ల, భారత ప్రభుత్వంలో జరిగిన ప్రతి మార్పు, ఇంగ్లాండ్‌లోని వర్గ శక్తుల పొత్తులో వచ్చిన మార్పు మరియు వారి మధ్య జరిగిన తీవ్రమైన పోరాటాల ఫలితమే. భారతీయ వృత్తి నిపుణులు, వ్యాపార వర్గాల పెరుగుదల, ప్రభుత్వంలో తమకు వాటా కావాలన్న వారి డిమాండ్ వల్ల ఈ మార్పు మరింత వేగవంతమైంది. 1853లో వ్యాపారులు, తయారీదారులు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రద్దును డిమాండ్ చేస్తున్నప్పుడు, మద్రాస్ నేటివ్ అసోసియేషన్, బొంబాయి అసోసియేషన్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ అసోసియేషన్‌ల నుండి భారత ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం కావాలన్న డిమాండ్ అస్పష్టంగా వినిపించింది.

నేడు భారతదేశంలోని సంస్కరణలు అనేవి, ఇంగ్లాండ్‌లోని పాలక వర్గాల నుండి భారత రాజకీయ వర్గాలు బలవంతంగా సాధించుకున్న రాయితీలు. గతంలో సంస్కరణలు వారి పాలనను బలోపేతం చేయడానికి తీసుకున్న చర్యలు కాగా, నేడు అవి భారతీయులు తమ పాలనను కాపాడుకోవడానికి వారికి కల్పించబడిన చర్యలు.

(సి) భారత సంస్థానాలు.

1853లోనే భారత సంస్థానాలపై మార్క్స్ చేసిన పరిశీలనలు ఆసక్తికరమైనవి. అవి నేటికీ నిజమే. భారత సంస్థానాలలో అత్యధిక భాగం ప్రాచీన వైభవాన్ని కలిగి లేవు. అవి సాధారణంగా బ్రిటిష్ వారి కుట్రల ద్వారా స్థాపించబడి, చట్టబద్ధం చేయబడిన ఇటీవలి కాలపు ఆక్రమణదారులు. అవి వేగంగా కనుమరుగవుతున్నప్పుడు, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రాకుమారులకు దత్తపుత్రులను వారసులుగా చేసుకునేందుకు అనుమతించడం లేదా వారి ఖాళీ స్థానాలను ఇంగ్లీష్ వారు సృష్టించిన కీలుబొమ్మలతో నింపడం వంటి విధానాన్ని అనుసరించింది. బ్రిటిష్ వారు భారత సంస్థానాలను ఎందుకు కోరుకున్నారో మార్క్స్ కారణాలను పేర్కొన్నారు. ‘ఇంగ్లీష్ పాలనలో ఉన్న స్థానిక సైనికులు తమ బలాన్ని తమ యూరోపియన్ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా మళ్లించకుండా నిరోధించడానికి, తమ స్వదేశీయులతో జరిగే చిన్నపాటి యుద్ధాలలో వారికి పని కల్పించాలి.’ స్వతంత్ర సంస్థానాల ఉనికి ఆంగ్ల సైన్యానికి అప్పుడప్పుడు ఉపాధి కల్పిస్తుంది.’ భారత సంస్థానాలు ఎందుకు కావాల్సినవో చూపించే ఇతర కారణాలు కూడా ఉన్నాయి. 1860 ఏప్రిల్ 30న లార్డ్ కానింగ్ ఇలా అన్నారు: “సర్ జాన్ మాల్కం చాలా కాలం క్రితమే ఇలా అన్నారు, మనం భారతదేశం మొత్తాన్ని ‘జిల్లాలు’గా (లేదా బ్రిటిష్ జిల్లాలుగా) మార్చినట్లయితే, మన సామ్రాజ్యం యాభై సంవత్సరాలు నిలవదు; కానీ, మనం రాజకీయ అధికారం లేకుండా, కేవలం రాజరిక సాధనాలుగా కొన్ని స్వదేశీ సంస్థానాలను కొనసాగించగలిగితే, ఐరోపాలో మన నావికా ఆధిపత్యం ఉన్నంత కాలం మనం భారతదేశంలో మనుగడ సాగిస్తాము. ఈ అభిప్రాయంలోని వాస్తవ సత్యం గురించి నాకు ఎటువంటి సందేహం లేదు; మరియు ఇటీవలి సంఘటనలు దీనిని మునుపెన్నడూ లేనంతగా మన దృష్టికి అర్హమైనదిగా చేశాయి.” ఇది 1860లో చెప్పబడింది. ఇది ఈ రోజు కూడా అంతే నిజం. నేడు భారత సంస్థానాలు మిగిలిన రాజకీయ భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా ప్రాదేశిక ప్రతిఘాతాలుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. సమాఖ్య దీనికి ఉదాహరణ .

మీ- గబ్బిట దుర్గాపసాద్ -7-7-26-ఉయ్యూరు .

శ్రీ బిపిన్ చంద్ర గారి ఆధునిక భారత దేశ చరిత్ర .4 వ భాగం.6.7.26.

శ్రీ జి. కృష్ణ గారి అప్పుడు ఇప్పుడు వ భాగం.6.7. 26

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.13 వ భాగం.6.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రు డు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.234 వ భాగం.6.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రు డు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.234 వ భాగం.6.7.26.

గ్రంథాలయ ఉద్యమానికి ఇస్లాం సహకారం(త్రివేణి )

రచన: ఎస్. ఆర్. రంగనాథన్ ఎం.ఏ., ఎల్.టి., ఎఫ్.ఎల్.ఏ.- ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(గ్రంథపాలకుడు, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం; కార్యదర్శి, మద్రాసు గ్రంథాలయ సంఘం; మరియు సభ్యులు, అంతర్జాతీయ గ్రంథాలయ కమిటీ)

ఈనాడు మనం అర్థం చేసుకుంటున్న గ్రంథాలయ ఉద్యమం చాలా ఆధునికమైనదే అయినప్పటికీ, దానిలోని కొన్ని మౌలిక భావనలు చాలా కాలం క్రితం నుంచే ఉనికిలో ఉన్నాయి. పశ్చిమ ఆసియాకు చెందిన మహమ్మదీయులు 10వ శతాబ్దం నాటికే గ్రంథాలయ విషయాలలో మార్గదర్శకులుగా ఉన్నారని చెప్పవచ్చు. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి బాగ్దాద్ నగరంలో దాదాపు 36 ప్రజా గ్రంథాలయాలు ఉండేవని చెబుతారు. దాదాపు అదే సమయంలో కైరోలో ‘హౌస్ ఆఫ్ లెర్నింగ్’ (విద్యా గృహం) అని పిలువబడే ఒక ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయం ఉండేది. కానీ, పర్షియా పట్టణమైన రామ్‌హుర్‌ముజ్ నుండి మనకు విలక్షణమైన ఆధునిక ఛాయలున్న కొన్ని ఆసక్తికరమైన వివరాలు లభిస్తాయి. ఈ పట్టణంలోని ప్రజా గ్రంథాలయంలో గొప్ప పుస్తకాల సేకరణ ఉండటమే కాకుండా, అంతకంటే ముఖ్యంగా, తత్వశాస్త్రంలో నిష్ణాతుడైన ఒక విద్వాంసుడైన గ్రంథపాలకుడు కూడా ఉండేవారు. ఆ గ్రంథాలయంలోని ఇతర అధికారులు పట్టణంలోని ఉన్నత వర్గాల నుండి ఎంపిక చేయబడ్డారు. గ్రంథపాలకులుగా ఎలాంటి వ్యక్తులను నియమించాలనే దానిపై నేటి కొన్ని గ్రంథాలయాలకు ఉన్న భావన, రామ్‌హుర్‌ముజ్ ఆచరణకు ఎంతగా విరుద్ధంగా ఉందో సులభంగా గుర్తించవచ్చు. గ్రంథాలయం అనేది అన్ని రకాల చదువులేని పనికిమాలిన వారి కోసం ఉద్దేశించిన ప్రదేశం అని తరచుగా నమ్ముతుంటారు. ఒక ఉపాధ్యాయుడు అసమర్థుడని తేలితే, అతడిని గ్రంథాలయానికి పంపడం అసాధారణమేమీ కాదు. ఈ మధ్యనే ఒక ఉన్నతాధికారి నుండి నాకు ఒక దీనమైన లేఖ అందింది. అందులో, పాఠశాల చివరి తరగతిలో డజను సార్లు ఫెయిల్ అయి, అందువల్ల మరే ఇతర పదవిలోనూ ప్రవేశం పొందలేని ఒక మధ్య వయస్కుడిని మీ సిబ్బందిలో ఎందుకు తీసుకోలేరని అడిగారు. ఏడు సంవత్సరాల క్రితం నేనే మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథపాలకుడిగా నియమితులైనప్పుడు, విద్యా ప్రపంచంలో ఉన్నత పదవులలో ఉన్న నా శ్రేయోభిలాషులలో కొందరు, కష్టపడటానికి పనికిరాని, ఏ చొరవ చూపలేని వృద్ధుడికి మాత్రమే తగిన స్థానంలోకి నేను ఇంత త్వరగా వస్తున్నందుకు విచారం వ్యక్తం చేశారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో కూడా ఇటువంటి అపరిపక్వ భావాలు ప్రబలంగా ఉన్నప్పటికీ, అంత సుదూర గతం లోనే పర్షియాలోని మహమ్మదీయులు ఒక గ్రంథపాలకుని విధులను ఇంత భిన్నమైన రీతిలో మదింపు చేయడం నిజంగా చాలా విశేషమైన విషయం.

రామ్‌హుర్‌ముజ్‌లోని ఈ గ్రంథాలయానికి సంబంధించిన మరో ముఖ్యమైన విశేషం ఏమిటంటే, అది పండితులను గ్రంథాలయాలలో అధ్యయనం చేయడానికి అనుమతించడమే కాకుండా, సంస్కారవంతులను గ్రంథాలయ ప్రాంగణంలో సమావేశమై విద్వత్ చర్చలు జరపడానికి ఆహ్వానించింది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వారు గ్రంథాలయాన్ని ఒక క్రమబద్ధమైన విద్యా కేంద్రంగా మార్చారు. స్థానిక విద్వత్ సంఘాలను తమ సమావేశాలను తమ ప్రాంగణంలో నిర్వహించుకోవడానికి ఆహ్వానించడం,  క్రమబద్ధమైన ఉపన్యాస మందిరాలు, సెమినార్ గదులను అందించడం యొక్క విలువను గ్రంథాలయాలు ఇటీవలి సంవత్సరాలలోనే గ్రహించడం ప్రారంభించాయి.

ఈ విషయాలలో మధ్యకాలపు మహమ్మదీయ గ్రంథాలయాలు ఆధునిక గ్రంథాలయ ఉద్యమంలోని చాలా తాజా పరిణామాలను ముందుగానే ఊహించినట్లు కనిపించినప్పటికీ, గ్రంథాలయాల పురోగతికి ఇస్లామిక్ ప్రజలు చేసిన గొప్ప కృషి వేరే చోట ఉంది. వారు చేసిన కృషి బహుశా 15వ శతాబ్దంలో కాక్స్‌టన్ మరియు అతని దేశస్థులు చేసిన కృషి కంటే తక్కువ ముఖ్యమైనది కాదు. పదకొండవ మరియు పన్నెండవ శతాబ్దాలలో కాగితం తయారీ కళలో ముస్లింలు చేసిన మెరుగుదలలు వారి యొక్క ఈ ముఖ్యమైన మరియు సుదూర ప్రభావం చూపే కృషి. ఆ కాలం వరకు, పుస్తకాలను పార్చ్‌మెంట్ లేదా పాపిరాలపై వ్రాయవలసి వచ్చేది, అందువల్ల అవి చాలా ఖరీదైనవిగా మరియు సామాన్యులకు అందుబాటులో లేనివిగా ఉండేవి. కాగితం తయారీకి ప్రాథమిక ముడి పదార్థాలుగా పత్తి  నారను ఉపయోగించడాన్ని ప్రవేశపెట్టింది మహమ్మదీయులే. దీనివల్ల కాగితం చౌకగా మారింది,  పదకొండవ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈజిప్ట్ మరియు అరేబియా ప్రపంచంలోని ప్రధాన కాగిత కేంద్రాలుగా మారాయి. ఆ రోజుల్లో చాలా యూరోపియన్ దేశాలు తమ కాగిత సరఫరాను ముస్లిం దేశాల నుండి పొందేవి.

చౌకైన కాగితం అందుబాటులోకి రావడంతో, విద్య  పుస్తకాలు కేవలం ధనవంతులకే పరిమితం కాకుండా పోయాయి. పుస్తకాలను సులభంగా ఉత్పత్తి చేయగలిగారు  అవి చాలా ఎక్కువ మందికి అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఇది మానవుని దృక్పథాన్ని విస్తృతం చేసి, ఒక నూతన శకానికి నాంది పలికింది.

12వ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు చేసిన మరో ముఖ్యమైన కృషి, వారు సిరా తయారీ మరియు బైండింగ్‌లో తీసుకువచ్చిన మెరుగుదలలు. పన్నెండవ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు, తోలును అత్యంత సున్నితంగా శుద్ధి చేసి, అది కాగితానికి ఏమాత్రం హాని కలిగించకుండా కవర్ మెటీరియల్‌గా వాడేవారు. ఆ సాంకేతికత ఇప్పుడు కనుమరుగైనట్లు కనిపిస్తోంది. ఆధునిక బైండింగ్‌కు ఆధునికంగా శుద్ధి చేసిన తోలు ఒక శాపంగా మారింది. వాటిలో ఆమ్లం ఎక్కువగా ఉంటుంది, అది తప్పనిసరిగా పుస్తకాల కాగితాన్ని తినేస్తుంది.

12వ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు చేసిన ఈ రెండు కృషిల వల్ల పుస్తకాలు చౌకగా మారినప్పుడు, ఎక్కువ సంఖ్యలో పండితులు అత్యంత ఆసక్తితో అభ్యసనానికి తమను తాము అంకితం చేసుకున్నారు. మదర్సాలతో కలిసి గ్రంథాలయాలను స్థాపించడం ఒక ఫ్యాషన్‌గా మారింది. పుస్తక వ్యాపారం గొప్ప ఊపందుకుంది. ఆ కాలంలో పుస్తకాల వేలంపాట సంతరించుకున్న భారీ పరిమాణం, నేటి అమెరికాలో అది సంతరించుకుంటున్న సంచలనాత్మక పరిమాణాలతో మాత్రమే పోల్చదగినదిగా కనిపిస్తుంది. పుస్తకాలు కొనే ఈ పిచ్చి సామాన్యులను సైతం ఎంతగా పట్టి పీడించిందో స్పష్టం చేసే ఒక ఆసక్తికరమైన ఉదంతం ఇక్కడ ఉంది. ఒకానొక పుస్తకాల వేలంపాటలో, తన చదువుల కోసం ఒక అరుదైన పుస్తకం కావాలనుకున్న ఒక పండితుడు, ఒక అపరిచితుడు తనకంటే చాలా ఎక్కువ ధరకు వేలం వేయడం గమనించాడు. వేలం తన పరిధిని దాటిపోతోందని గ్రహించిన వెంటనే, ఒకవేళ ఆ పుస్తకం తనకు నిజంగా అవసరమైతే, ఇంకేమీ వేలం వేయకుండా వేలంపాటను ఆపేయమని తన పోటీదారుడిని కోరాడు. కానీ ఆ పోటీదారుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: “నేను పండితుడిని కాను, పుస్తకాలలోని విషయాల గురించి కూడా నాకు తెలియదు; కానీ నేను ఇప్పుడే ఒక గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించాను. ఎంత ఖర్చయినా సరే, దాన్ని నా పట్టణంలోని ముఖ్యమైన ఆకర్షణలలో ఒకటిగా నిలబెడతాను. అక్కడ ఒక ఖాళీ స్థలం ఉంది, ఈ పుస్తకం దాన్ని నింపుతుంది. ఇది చాలా అందంగా వ్రాయబడింది చక్కగా బైండింగ్ చేయబడింది కాబట్టి, నాకు ఇది నచ్చింది. దీని ఖరీదు ఎంతైనా నాకు పర్వాలేదు, ఎందుకంటే దేవుడు నాకు అపారమైన ఆదాయాన్ని ఇచ్చాడు.” 12వ శతాబ్దపు ఇస్లామిక్ దేశాలలో ఇటువంటి తీవ్రమైన గ్రంథాలయ వ్యామోహం ప్రబలంగా ఉండటం చాలా గమనార్హం.

భారతదేశంలోని గ్రంథాలయాలకు ఇస్లాం చేసిన సేవ విషయానికి వస్తే, కుంటి తైమూర్ 1398 నాటికే అనేక గ్రంథాలయాలను స్థాపించినట్లు రికార్డులలో ఉంది. ఖిల్జీ వంశం గ్రంథాలయాల నిర్వహణలో గొప్ప దూరదృష్టిని ప్రదర్శించింది. వారి కాలంలో, ఢిల్లీలోని రాజ గ్రంథాలయం తన గ్రంథపాలకుని ఎంపిక విషయంలో 10వ శతాబ్దపు రామ్‌హుర్‌ముజ్ పర్షియన్ గ్రంథాలయ స్థాయికి ఎదిగినట్లు తెలుస్తోంది. సుల్తాన్ తన ఆస్థానంలోని అత్యంత పండితులలో ఒకరైన అమీర్ ఖుస్రూను దాని గ్రంథపాలకునిగా ఎంచుకున్నాడని చెబుతారు; ఇంకా ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, అతను ఆ పదవికి మంచి జీతం ఇవ్వడమే కాకుండా, గ్రంథపాలకునికి పీరేజ్ (సామూహిక బిరుదు) హోదాను కూడా కల్పించాడు. 14వ శతాబ్దంలో చాలా మంది పండితులు కూడా గ్రంథాలయాలను స్థాపించారు. కవి నిజాముద్దీన్ ఔలియా గ్రంథాలయం ఒక విశేషమైనదిగా చెప్పబడింది.

బాబర్ ఢిల్లీలోని రాజ గ్రంథాలయాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి పర్షియా నుండి అనేక పుస్తకాలను తనతో పాటు తీసుకువచ్చాడు. అతని పాలనలో, పుస్తకాల ముద్రణలో పుస్తక చిత్రణ ఒక ప్రముఖ లక్షణంగా మారిందని చెబుతారు. మొఘల్ గ్రంథాలయాలన్నింటిలో అక్బర్ గ్రంథాలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. ఐని-అక్బరీ అతని గ్రంథాలయం గురించి అనేక ఆసక్తికరమైన వివరాలను అందిస్తుంది. ఇది మూడు విభాగాలుగా ఉండేదని చెప్పబడింది, అవి: –

1. కవిత్వం, వైద్యం, జ్యోతిష్యం మరియు సంగీతం.

2. భాషాశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం, తర్కం, జ్యామితి మరియు ఖగోళశాస్త్రం.

3. వేదాంతం మరియు న్యాయశాస్త్రం.

16వ శతాబ్దానికి చెందిన మరో ప్రసిద్ధ మొఘల్ గ్రంథాలయం అక్బర్ మొదటి ప్రధానమంత్రి అయిన అబ్దుర్ రహీం ఖాన్ ఖానన్ ది. అతను తన గ్రంథాలయాన్ని గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో ఏర్పాటు చేశాడు. అందులో పెద్ద సంఖ్యలో అసలైన వ్రాతప్రతులు ఉండేవి. తరువాతి కాలంలో అవి కలకత్తా, రాంపూర్, హైదరాబాద్  బంకిపూర్ వంటి ఉత్తర భారతదేశంలోని అనేక గ్రంథాలయాలలో చెల్లాచెదురుగా కనుగొనబడ్డాయి. అబ్దుర్ రహీం ప్రతి పుస్తకంలో తప్పనిసరిగా తన సంతకాన్ని పెట్టడం వల్ల, అతని గ్రంథాలను గుర్తించడం సాధ్యమైంది.

18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నాదిర్ షా దానిని తీసుకువెళ్ళే వరకు, తదనంతర చక్రవర్తులు ఢిల్లీ రాజ గ్రంథాలయానికి పుస్తకాలను చేర్చుతూ వచ్చారు. నాదిర్ షా ఈ విధంగా తీసుకువెళ్ళిన గ్రంథాలు ఇప్పుడు పర్షియాలోని వివిధ గ్రామాలు  పట్టణాలలో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయని చెబుతారు. అయితే, నాదిర్ షా యొక్క ఈ చర్య ఫలితంగా బాబర్ తీసుకువచ్చిన కొన్ని పుస్తకాలు తిరిగి పర్షియాకు చేరి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, షా ఆలం II తన రాజవంశం యొక్క గ్రంథాలయ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించాడు  రాజ గ్రంథాలయాన్ని పునర్నిర్మించడానికి ప్రయత్నించాడు.

ఆధునిక భారతదేశ గ్రంథాలయ సౌకర్యాల కోసం ఒక ప్రముఖ భారతీయ ముస్లిం చేసిన అద్భుతమైన కృషి గురించి ప్రస్తావించే ముందు, మరొక ఇస్లామిక్ దేశమైన టర్కీలో గ్రంథాలయాల స్థానం గురించి కొన్ని నిమిషాలు చర్చిద్దాం.

టర్కీ విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థకు విస్తృతమైన పుస్తకాల సేకరణ అవసరమయ్యేది. అందువల్ల చాలా మంది సుల్తానులు గ్రంథాలయాలను స్థాపించారు. కానీ ఈ టర్కీ గ్రంథాలయాలు ఆధునిక వాటికి భిన్నంగా ఉండేవి, ఎందుకంటే వాటిలో కొత్త పుస్తకాలను చేర్చడం నిషేధించబడింది. ఒక సుల్తాన్ గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించేటప్పుడు, కొన్ని విలువైన తాళపత్ర గ్రంథాలను భద్రపరిచేవాడు, వాటిలో ప్రతిదానిపై తన పేరు లిఖించబడి ఉండేది. ఒక కేటలాగ్ జాగ్రత్తగా తయారుచేయడంతో గ్రంథాలయం పూర్తయ్యేది. టర్కీలోని గ్రంథాలయ భవనాలు కూడా ఆధునిక వాటికి చాలా భిన్నంగా ఉండేవి. వాటిని పఠన గది పైన ఒక గోపురంతో నిర్మించేవారు. గోపురాలలో ఉన్న సుందరమైన, క్రమరహిత కిటికీల ద్వారా కాంతి నేరుగా కింద చదువుతున్న వారిపై పడేది. గుమ్మటం కింద కూర్చోవడానికి దిండ్లు, పుస్తకాలు పెట్టుకోవడానికి చిన్న పీఠాలు ఉండేవి. నేలలు ఎల్లప్పుడూ విలువైన తివాచీలతో కప్పబడి ఉండేవి. సాధారణంగా చేతివ్రాత ప్రతులుగా ఉండే పుస్తకాలను దుమ్ము నుండి కాపాడటానికి పెట్టెలలో ఉంచేవారు.

అరేబియాలో వలె, టర్కీలో కూడా మసీదులకు అనుబంధంగా గ్రంథాలయాలు ఉండేవి. అక్కడ సందర్శకులు, మసీదులో ప్రార్థన చేసిన తర్వాత, మసీదులో లభించే అదే అత్యున్నతమైన ప్రశాంతత నిశ్శబ్దంలో పురాతన పుస్తకాలను నెమరువేసుకుంటూ గడపగలిగేవారు. ప్రార్థనలోనూ, గ్రంథాలయాలలోనూ గొప్ప ప్రజాస్వామ్యం ఉండేది,  ధనిక, పేద లేదా ఉన్నత, నిమ్న వర్గాల మధ్య ఎటువంటి భేదం పాటించబడలేదు. అయితే, మసీదులలో పురుషులతో కలిసి ప్రార్థన చేయడానికి మహిళలకు అనుమతి లేనట్లే, గ్రంథాలయాలను సందర్శించడానికి కూడా వారికి అనుమతి లేదు.

పాత రికార్డుల ప్రకారం, ఒకప్పుడు కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో దాదాపు 1,000 మసీదులు ఉండేవి మరియు ప్రతి మసీదులో ఒక గ్రంథాలయం ఉండేది. 1913లో గ్రంథాలయాల గణన జరగగా, 40 క్రమబద్ధంగా స్థాపించబడిన గ్రంథాలయాలతో పాటు, 500 చిన్న పాత పుస్తకాల సేకరణలు కూడా ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది. టర్క్ తన సున్నితమైన ప్రవర్తనకు ఎల్లప్పుడూ ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ విషయం సెరెగ్లియో గ్రంథాలయంలోని ఒక ఆసక్తికరమైన సేకరణలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఈ సేకరణలో కేవలం మర్యాద మరియు దాని నియమాల గురించి మాత్రమే వివరించే ముప్పై పుస్తకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదాని శీర్షిక “మర్యాద యొక్క పరిమళ వనం.”

భారతదేశానికి తిరిగి వస్తే, ఆధునిక కాలంలో ఇస్లాం చేసిన గొప్ప కృషి ఖాన్ బహదూర్ ఖుదా బక్ష్ ది. ఆయన గత శతాబ్దపు ఉత్తరార్ధంలో పాట్నాలో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన బంకిపూర్‌కు చెందిన ఒక మధ్యతరగతి న్యాయవాది కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి అంత ధనవంతుడు కాకపోయినా, పర్షియన్ మరియు అరబిక్ పుస్తకాలపై అమితమైన ఆసక్తిని కలిగి ఉండేవారు  ఆయన దాదాపు 1,000 తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించారు. తన మరణశయ్యపై, ఆ సేకరణను మెరుగుపరచి, ప్రజల ఉచిత వినియోగం కోసం ఒక గ్రంథాలయాన్ని నిర్మించమని తన చిన్న కుమారుడిని ఆదేశించారు. స్వయంగా ఒక ప్రచారకర్తగా మారిన ఖుదా బక్ష్…

జాదునాథ్ సర్కార్ తన ‘అనెక్‌డోట్స్ ఆఫ్ ఔరంగజేబ్ అండ్ హిస్టారికల్ ఎస్సేస్’ (Aurangazeb and Historical Essays) అనే గ్రంథంలో ఖుదా బక్ష్‌కు సంబంధించిన అనేక ఆసక్తికరమైన గ్రంథాలయ విశేషాలను వివరించారు. ఒకప్పుడు బక్ష్ గ్రంథాలయంలోకి ఒక మాజీ పుస్తక బంధకం (book-binder) చొరబడి, అక్కడి అత్యుత్తమమైన కొన్ని హస్తప్రతులను దొంగిలించాడు. ఆ దొంగ వాటిని లాహోర్‌కు చెందిన ఒక వ్యాపారికి పంపగా, ఆ వ్యాపారి వాటిని కొనుగోలు చేయడానికి అత్యంత సరైన వ్యక్తిగా భావించి ఖుదా బక్ష్‌కే తిరిగి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించాడు. తద్వారా చివరకు నిజాయితీపరుడైన బక్ష్ తన ఆస్తిని తిరిగి పొందగలిగారు మరియు దొంగకు శిక్ష పడింది. మరొక ఆసక్తికరమైన సంఘటన పాట్నా న్యాయమూర్తి అయిన మిస్టర్ జె.బి. ఎలియట్‌కు సంబంధించినది. మిస్టర్ ఎలియట్ ‘బోడ్లియన్ లైబ్రరీ’ కోసం భారతీయ హస్తప్రతులను సేకరించేవారు. ఆయన బక్ష్ తండ్రి నుండి ‘కమలుద్దీన్ ఇస్మాయిల్ ఇస్ఫతానీ’ రాసిన కవితా సంపుటి (Odes) యొక్క అరుదైన హస్తప్రతిని అప్పుగా తీసుకుని, ఆ తర్వాత దానిని తిరిగి ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు; దానికి బదులుగా భారీ మొత్తాన్ని ఆఫర్ చేసినప్పటికీ, బక్ష్ కుమారుడు దానిని తీవ్రంగా తిరస్కరించారు. మిస్టర్ ఎలియట్ పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు, ఆ అరుదైన హస్తప్రతులను ఇంగ్లాండ్‌కు తరలించి, పనికిరానివిగా భావించిన పుస్తకాల పెట్టెను మాత్రం పాట్నాలో వేలం వేయడానికి వదిలివెళ్లారు. అయితే విధి వైచిత్రి వల్ల, ఆ కవితా సంపుటి పొరపాటున ఆ ‘పనికిరాని’ పుస్తకాల పెట్టెలో చేరిపోయింది, దాంతో అది తిరిగి బక్ష్ గ్రంథాలయానికే దక్కింది.

ఆధునిక భారతదేశంలో గొప్ప గ్రంథాలయ నిర్మాతలలో ఒకరు ముస్లిం కావడం ఎంతో విశేషమైన విషయం. ఖుదా బక్ష్ ఉదాహరణ ఇతరులకు స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలవాలి. హస్తప్రతులను బయటి ప్రపంచానికి కనిపించకుండా తమ వద్దే దాచుకోవడం లేదా డబ్బు, బిరుదుల కోసం వాటిని విదేశీయులకు అమ్మేయడం వంటి దుర్గుణాలు రెండూ దురదృష్టకరమైనవే. ప్రస్తుతం అనేక విలువైన భారతీయ హస్తప్రతులు ఐరోపాలోని వివిధ గ్రంథాలయాల్లో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కనీసం ఇకనైనా, హస్తప్రతులు తమ వగ్రంథాలయ ఉద్యమానికి ఇస్లాం సహకారం(త్రివేణి )

రచన: ఎస్. ఆర్. రంగనాథన్ ఎం.ఏ., ఎల్.టి., ఎఫ్.ఎల్.ఏ.- ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(గ్రంథపాలకుడు, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం; కార్యదర్శి, మద్రాసు గ్రంథాలయ సంఘం; మరియు సభ్యులు, అంతర్జాతీయ గ్రంథాలయ కమిటీ)

ఈనాడు మనం అర్థం చేసుకుంటున్న గ్రంథాలయ ఉద్యమం చాలా ఆధునికమైనదే అయినప్పటికీ, దానిలోని కొన్ని మౌలిక భావనలు చాలా కాలం క్రితం నుంచే ఉనికిలో ఉన్నాయి. పశ్చిమ ఆసియాకు చెందిన మహమ్మదీయులు 10వ శతాబ్దం నాటికే గ్రంథాలయ విషయాలలో మార్గదర్శకులుగా ఉన్నారని చెప్పవచ్చు. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి బాగ్దాద్ నగరంలో దాదాపు 36 ప్రజా గ్రంథాలయాలు ఉండేవని చెబుతారు. దాదాపు అదే సమయంలో కైరోలో ‘హౌస్ ఆఫ్ లెర్నింగ్’ (విద్యా గృహం) అని పిలువబడే ఒక ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయం ఉండేది. కానీ, పర్షియా పట్టణమైన రామ్‌హుర్‌ముజ్ నుండి మనకు విలక్షణమైన ఆధునిక ఛాయలున్న కొన్ని ఆసక్తికరమైన వివరాలు లభిస్తాయి. ఈ పట్టణంలోని ప్రజా గ్రంథాలయంలో గొప్ప పుస్తకాల సేకరణ ఉండటమే కాకుండా, అంతకంటే ముఖ్యంగా, తత్వశాస్త్రంలో నిష్ణాతుడైన ఒక విద్వాంసుడైన గ్రంథపాలకుడు కూడా ఉండేవారు. ఆ గ్రంథాలయంలోని ఇతర అధికారులు పట్టణంలోని ఉన్నత వర్గాల నుండి ఎంపిక చేయబడ్డారు. గ్రంథపాలకులుగా ఎలాంటి వ్యక్తులను నియమించాలనే దానిపై నేటి కొన్ని గ్రంథాలయాలకు ఉన్న భావన, రామ్‌హుర్‌ముజ్ ఆచరణకు ఎంతగా విరుద్ధంగా ఉందో సులభంగా గుర్తించవచ్చు. గ్రంథాలయం అనేది అన్ని రకాల చదువులేని పనికిమాలిన వారి కోసం ఉద్దేశించిన ప్రదేశం అని తరచుగా నమ్ముతుంటారు. ఒక ఉపాధ్యాయుడు అసమర్థుడని తేలితే, అతడిని గ్రంథాలయానికి పంపడం అసాధారణమేమీ కాదు. ఈ మధ్యనే ఒక ఉన్నతాధికారి నుండి నాకు ఒక దీనమైన లేఖ అందింది. అందులో, పాఠశాల చివరి తరగతిలో డజను సార్లు ఫెయిల్ అయి, అందువల్ల మరే ఇతర పదవిలోనూ ప్రవేశం పొందలేని ఒక మధ్య వయస్కుడిని మీ సిబ్బందిలో ఎందుకు తీసుకోలేరని అడిగారు. ఏడు సంవత్సరాల క్రితం నేనే మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథపాలకుడిగా నియమితులైనప్పుడు, విద్యా ప్రపంచంలో ఉన్నత పదవులలో ఉన్న నా శ్రేయోభిలాషులలో కొందరు, కష్టపడటానికి పనికిరాని, ఏ చొరవ చూపలేని వృద్ధుడికి మాత్రమే తగిన స్థానంలోకి నేను ఇంత త్వరగా వస్తున్నందుకు విచారం వ్యక్తం చేశారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో కూడా ఇటువంటి అపరిపక్వ భావాలు ప్రబలంగా ఉన్నప్పటికీ, అంత సుదూర గతం లోనే పర్షియాలోని మహమ్మదీయులు ఒక గ్రంథపాలకుని విధులను ఇంత భిన్నమైన రీతిలో మదింపు చేయడం నిజంగా చాలా విశేషమైన విషయం.

రామ్‌హుర్‌ముజ్‌లోని ఈ గ్రంథాలయానికి సంబంధించిన మరో ముఖ్యమైన విశేషం ఏమిటంటే, అది పండితులను గ్రంథాలయాలలో అధ్యయనం చేయడానికి అనుమతించడమే కాకుండా, సంస్కారవంతులను గ్రంథాలయ ప్రాంగణంలో సమావేశమై విద్వత్ చర్చలు జరపడానికి ఆహ్వానించింది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వారు గ్రంథాలయాన్ని ఒక క్రమబద్ధమైన విద్యా కేంద్రంగా మార్చారు. స్థానిక విద్వత్ సంఘాలను తమ సమావేశాలను తమ ప్రాంగణంలో నిర్వహించుకోవడానికి ఆహ్వానించడం,  క్రమబద్ధమైన ఉపన్యాస మందిరాలు, సెమినార్ గదులను అందించడం యొక్క విలువను గ్రంథాలయాలు ఇటీవలి సంవత్సరాలలోనే గ్రహించడం ప్రారంభించాయి.

ఈ విషయాలలో మధ్యకాలపు మహమ్మదీయ గ్రంథాలయాలు ఆధునిక గ్రంథాలయ ఉద్యమంలోని చాలా తాజా పరిణామాలను ముందుగానే ఊహించినట్లు కనిపించినప్పటికీ, గ్రంథాలయాల పురోగతికి ఇస్లామిక్ ప్రజలు చేసిన గొప్ప కృషి వేరే చోట ఉంది. వారు చేసిన కృషి బహుశా 15వ శతాబ్దంలో కాక్స్‌టన్ మరియు అతని దేశస్థులు చేసిన కృషి కంటే తక్కువ ముఖ్యమైనది కాదు. పదకొండవ మరియు పన్నెండవ శతాబ్దాలలో కాగితం తయారీ కళలో ముస్లింలు చేసిన మెరుగుదలలు వారి యొక్క ఈ ముఖ్యమైన మరియు సుదూర ప్రభావం చూపే కృషి. ఆ కాలం వరకు, పుస్తకాలను పార్చ్‌మెంట్ లేదా పాపిరాలపై వ్రాయవలసి వచ్చేది, అందువల్ల అవి చాలా ఖరీదైనవిగా మరియు సామాన్యులకు అందుబాటులో లేనివిగా ఉండేవి. కాగితం తయారీకి ప్రాథమిక ముడి పదార్థాలుగా పత్తి  నారను ఉపయోగించడాన్ని ప్రవేశపెట్టింది మహమ్మదీయులే. దీనివల్ల కాగితం చౌకగా మారింది,  పదకొండవ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈజిప్ట్ మరియు అరేబియా ప్రపంచంలోని ప్రధాన కాగిత కేంద్రాలుగా మారాయి. ఆ రోజుల్లో చాలా యూరోపియన్ దేశాలు తమ కాగిత సరఫరాను ముస్లిం దేశాల నుండి పొందేవి.

చౌకైన కాగితం అందుబాటులోకి రావడంతో, విద్య  పుస్తకాలు కేవలం ధనవంతులకే పరిమితం కాకుండా పోయాయి. పుస్తకాలను సులభంగా ఉత్పత్తి చేయగలిగారు  అవి చాలా ఎక్కువ మందికి అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఇది మానవుని దృక్పథాన్ని విస్తృతం చేసి, ఒక నూతన శకానికి నాంది పలికింది.

12వ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు చేసిన మరో ముఖ్యమైన కృషి, వారు సిరా తయారీ మరియు బైండింగ్‌లో తీసుకువచ్చిన మెరుగుదలలు. పన్నెండవ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు, తోలును అత్యంత సున్నితంగా శుద్ధి చేసి, అది కాగితానికి ఏమాత్రం హాని కలిగించకుండా కవర్ మెటీరియల్‌గా వాడేవారు. ఆ సాంకేతికత ఇప్పుడు కనుమరుగైనట్లు కనిపిస్తోంది. ఆధునిక బైండింగ్‌కు ఆధునికంగా శుద్ధి చేసిన తోలు ఒక శాపంగా మారింది. వాటిలో ఆమ్లం ఎక్కువగా ఉంటుంది, అది తప్పనిసరిగా పుస్తకాల కాగితాన్ని తినేస్తుంది.

12వ శతాబ్దపు మహమ్మదీయులు చేసిన ఈ రెండు కృషిల వల్ల పుస్తకాలు చౌకగా మారినప్పుడు, ఎక్కువ సంఖ్యలో పండితులు అత్యంత ఆసక్తితో అభ్యసనానికి తమను తాము అంకితం చేసుకున్నారు. మదర్సాలతో కలిసి గ్రంథాలయాలను స్థాపించడం ఒక ఫ్యాషన్‌గా మారింది. పుస్తక వ్యాపారం గొప్ప ఊపందుకుంది. ఆ కాలంలో పుస్తకాల వేలంపాట సంతరించుకున్న భారీ పరిమాణం, నేటి అమెరికాలో అది సంతరించుకుంటున్న సంచలనాత్మక పరిమాణాలతో మాత్రమే పోల్చదగినదిగా కనిపిస్తుంది. పుస్తకాలు కొనే ఈ పిచ్చి సామాన్యులను సైతం ఎంతగా పట్టి పీడించిందో స్పష్టం చేసే ఒక ఆసక్తికరమైన ఉదంతం ఇక్కడ ఉంది. ఒకానొక పుస్తకాల వేలంపాటలో, తన చదువుల కోసం ఒక అరుదైన పుస్తకం కావాలనుకున్న ఒక పండితుడు, ఒక అపరిచితుడు తనకంటే చాలా ఎక్కువ ధరకు వేలం వేయడం గమనించాడు. వేలం తన పరిధిని దాటిపోతోందని గ్రహించిన వెంటనే, ఒకవేళ ఆ పుస్తకం తనకు నిజంగా అవసరమైతే, ఇంకేమీ వేలం వేయకుండా వేలంపాటను ఆపేయమని తన పోటీదారుడిని కోరాడు. కానీ ఆ పోటీదారుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: “నేను పండితుడిని కాను, పుస్తకాలలోని విషయాల గురించి కూడా నాకు తెలియదు; కానీ నేను ఇప్పుడే ఒక గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించాను. ఎంత ఖర్చయినా సరే, దాన్ని నా పట్టణంలోని ముఖ్యమైన ఆకర్షణలలో ఒకటిగా నిలబెడతాను. అక్కడ ఒక ఖాళీ స్థలం ఉంది, ఈ పుస్తకం దాన్ని నింపుతుంది. ఇది చాలా అందంగా వ్రాయబడింది చక్కగా బైండింగ్ చేయబడింది కాబట్టి, నాకు ఇది నచ్చింది. దీని ఖరీదు ఎంతైనా నాకు పర్వాలేదు, ఎందుకంటే దేవుడు నాకు అపారమైన ఆదాయాన్ని ఇచ్చాడు.” 12వ శతాబ్దపు ఇస్లామిక్ దేశాలలో ఇటువంటి తీవ్రమైన గ్రంథాలయ వ్యామోహం ప్రబలంగా ఉండటం చాలా గమనార్హం.

భారతదేశంలోని గ్రంథాలయాలకు ఇస్లాం చేసిన సేవ విషయానికి వస్తే, కుంటి తైమూర్ 1398 నాటికే అనేక గ్రంథాలయాలను స్థాపించినట్లు రికార్డులలో ఉంది. ఖిల్జీ వంశం గ్రంథాలయాల నిర్వహణలో గొప్ప దూరదృష్టిని ప్రదర్శించింది. వారి కాలంలో, ఢిల్లీలోని రాజ గ్రంథాలయం తన గ్రంథపాలకుని ఎంపిక విషయంలో 10వ శతాబ్దపు రామ్‌హుర్‌ముజ్ పర్షియన్ గ్రంథాలయ స్థాయికి ఎదిగినట్లు తెలుస్తోంది. సుల్తాన్ తన ఆస్థానంలోని అత్యంత పండితులలో ఒకరైన అమీర్ ఖుస్రూను దాని గ్రంథపాలకునిగా ఎంచుకున్నాడని చెబుతారు; ఇంకా ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, అతను ఆ పదవికి మంచి జీతం ఇవ్వడమే కాకుండా, గ్రంథపాలకునికి పీరేజ్ (సామూహిక బిరుదు) హోదాను కూడా కల్పించాడు. 14వ శతాబ్దంలో చాలా మంది పండితులు కూడా గ్రంథాలయాలను స్థాపించారు. కవి నిజాముద్దీన్ ఔలియా గ్రంథాలయం ఒక విశేషమైనదిగా చెప్పబడింది.

బాబర్ ఢిల్లీలోని రాజ గ్రంథాలయాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి పర్షియా నుండి అనేక పుస్తకాలను తనతో పాటు తీసుకువచ్చాడు. అతని పాలనలో, పుస్తకాల ముద్రణలో పుస్తక చిత్రణ ఒక ప్రముఖ లక్షణంగా మారిందని చెబుతారు. మొఘల్ గ్రంథాలయాలన్నింటిలో అక్బర్ గ్రంథాలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. ఐని-అక్బరీ అతని గ్రంథాలయం గురించి అనేక ఆసక్తికరమైన వివరాలను అందిస్తుంది. ఇది మూడు విభాగాలుగా ఉండేదని చెప్పబడింది, అవి: –

1. కవిత్వం, వైద్యం, జ్యోతిష్యం మరియు సంగీతం.

2. భాషాశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం, తర్కం, జ్యామితి మరియు ఖగోళశాస్త్రం.

3. వేదాంతం మరియు న్యాయశాస్త్రం.

16వ శతాబ్దానికి చెందిన మరో ప్రసిద్ధ మొఘల్ గ్రంథాలయం అక్బర్ మొదటి ప్రధానమంత్రి అయిన అబ్దుర్ రహీం ఖాన్ ఖానన్ ది. అతను తన గ్రంథాలయాన్ని గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో ఏర్పాటు చేశాడు. అందులో పెద్ద సంఖ్యలో అసలైన వ్రాతప్రతులు ఉండేవి. తరువాతి కాలంలో అవి కలకత్తా, రాంపూర్, హైదరాబాద్  బంకిపూర్ వంటి ఉత్తర భారతదేశంలోని అనేక గ్రంథాలయాలలో చెల్లాచెదురుగా కనుగొనబడ్డాయి. అబ్దుర్ రహీం ప్రతి పుస్తకంలో తప్పనిసరిగా తన సంతకాన్ని పెట్టడం వల్ల, అతని గ్రంథాలను గుర్తించడం సాధ్యమైంది.

18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నాదిర్ షా దానిని తీసుకువెళ్ళే వరకు, తదనంతర చక్రవర్తులు ఢిల్లీ రాజ గ్రంథాలయానికి పుస్తకాలను చేర్చుతూ వచ్చారు. నాదిర్ షా ఈ విధంగా తీసుకువెళ్ళిన గ్రంథాలు ఇప్పుడు పర్షియాలోని వివిధ గ్రామాలు  పట్టణాలలో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయని చెబుతారు. అయితే, నాదిర్ షా యొక్క ఈ చర్య ఫలితంగా బాబర్ తీసుకువచ్చిన కొన్ని పుస్తకాలు తిరిగి పర్షియాకు చేరి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, షా ఆలం II తన రాజవంశం యొక్క గ్రంథాలయ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించాడు  రాజ గ్రంథాలయాన్ని పునర్నిర్మించడానికి ప్రయత్నించాడు.

ఆధునిక భారతదేశ గ్రంథాలయ సౌకర్యాల కోసం ఒక ప్రముఖ భారతీయ ముస్లిం చేసిన అద్భుతమైన కృషి గురించి ప్రస్తావించే ముందు, మరొక ఇస్లామిక్ దేశమైన టర్కీలో గ్రంథాలయాల స్థానం గురించి కొన్ని నిమిషాలు చర్చిద్దాం.

టర్కీ విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థకు విస్తృతమైన పుస్తకాల సేకరణ అవసరమయ్యేది. అందువల్ల చాలా మంది సుల్తానులు గ్రంథాలయాలను స్థాపించారు. కానీ ఈ టర్కీ గ్రంథాలయాలు ఆధునిక వాటికి భిన్నంగా ఉండేవి, ఎందుకంటే వాటిలో కొత్త పుస్తకాలను చేర్చడం నిషేధించబడింది. ఒక సుల్తాన్ గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించేటప్పుడు, కొన్ని విలువైన తాళపత్ర గ్రంథాలను భద్రపరిచేవాడు, వాటిలో ప్రతిదానిపై తన పేరు లిఖించబడి ఉండేది. ఒక కేటలాగ్ జాగ్రత్తగా తయారుచేయడంతో గ్రంథాలయం పూర్తయ్యేది. టర్కీలోని గ్రంథాలయ భవనాలు కూడా ఆధునిక వాటికి చాలా భిన్నంగా ఉండేవి. వాటిని పఠన గది పైన ఒక గోపురంతో నిర్మించేవారు. గోపురాలలో ఉన్న సుందరమైన, క్రమరహిత కిటికీల ద్వారా కాంతి నేరుగా కింద చదువుతున్న వారిపై పడేది. గుమ్మటం కింద కూర్చోవడానికి దిండ్లు, పుస్తకాలు పెట్టుకోవడానికి చిన్న పీఠాలు ఉండేవి. నేలలు ఎల్లప్పుడూ విలువైన తివాచీలతో కప్పబడి ఉండేవి. సాధారణంగా చేతివ్రాత ప్రతులుగా ఉండే పుస్తకాలను దుమ్ము నుండి కాపాడటానికి పెట్టెలలో ఉంచేవారు.

అరేబియాలో వలె, టర్కీలో కూడా మసీదులకు అనుబంధంగా గ్రంథాలయాలు ఉండేవి. అక్కడ సందర్శకులు, మసీదులో ప్రార్థన చేసిన తర్వాత, మసీదులో లభించే అదే అత్యున్నతమైన ప్రశాంతత నిశ్శబ్దంలో పురాతన పుస్తకాలను నెమరువేసుకుంటూ గడపగలిగేవారు. ప్రార్థనలోనూ, గ్రంథాలయాలలోనూ గొప్ప ప్రజాస్వామ్యం ఉండేది,  ధనిక, పేద లేదా ఉన్నత, నిమ్న వర్గాల మధ్య ఎటువంటి భేదం పాటించబడలేదు. అయితే, మసీదులలో పురుషులతో కలిసి ప్రార్థన చేయడానికి మహిళలకు అనుమతి లేనట్లే, గ్రంథాలయాలను సందర్శించడానికి కూడా వారికి అనుమతి లేదు.

పాత రికార్డుల ప్రకారం, ఒకప్పుడు కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో దాదాపు 1,000 మసీదులు ఉండేవి మరియు ప్రతి మసీదులో ఒక గ్రంథాలయం ఉండేది. 1913లో గ్రంథాలయాల గణన జరగగా, 40 క్రమబద్ధంగా స్థాపించబడిన గ్రంథాలయాలతో పాటు, 500 చిన్న పాత పుస్తకాల సేకరణలు కూడా ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది. టర్క్ తన సున్నితమైన ప్రవర్తనకు ఎల్లప్పుడూ ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ విషయం సెరెగ్లియో గ్రంథాలయంలోని ఒక ఆసక్తికరమైన సేకరణలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఈ సేకరణలో కేవలం మర్యాద మరియు దాని నియమాల గురించి మాత్రమే వివరించే ముప్పై పుస్తకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదాని శీర్షిక “మర్యాద యొక్క పరిమళ వనం.”

భారతదేశానికి తిరిగి వస్తే, ఆధునిక కాలంలో ఇస్లాం చేసిన గొప్ప కృషి ఖాన్ బహదూర్ ఖుదా బక్ష్ ది. ఆయన గత శతాబ్దపు ఉత్తరార్ధంలో పాట్నాలో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన బంకిపూర్‌కు చెందిన ఒక మధ్యతరగతి న్యాయవాది కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి అంత ధనవంతుడు కాకపోయినా, పర్షియన్ మరియు అరబిక్ పుస్తకాలపై అమితమైన ఆసక్తిని కలిగి ఉండేవారు  ఆయన దాదాపు 1,000 తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించారు. తన మరణశయ్యపై, ఆ సేకరణను మెరుగుపరచి, ప్రజల ఉచిత వినియోగం కోసం ఒక గ్రంథాలయాన్ని నిర్మించమని తన చిన్న కుమారుడిని ఆదేశించారు. స్వయంగా ఒక ప్రచారకర్తగా మారిన ఖుదా బక్ష్…

జాదునాథ్ సర్కార్ తన ‘అనెక్‌డోట్స్ ఆఫ్ ఔరంగజేబ్ అండ్ హిస్టారికల్ ఎస్సేస్’ (Aurangazeb and Historical Essays) అనే గ్రంథంలో ఖుదా బక్ష్‌కు సంబంధించిన అనేక ఆసక్తికరమైన గ్రంథాలయ విశేషాలను వివరించారు. ఒకప్పుడు బక్ష్ గ్రంథాలయంలోకి ఒక మాజీ పుస్తక బంధకం (book-binder) చొరబడి, అక్కడి అత్యుత్తమమైన కొన్ని హస్తప్రతులను దొంగిలించాడు. ఆ దొంగ వాటిని లాహోర్‌కు చెందిన ఒక వ్యాపారికి పంపగా, ఆ వ్యాపారి వాటిని కొనుగోలు చేయడానికి అత్యంత సరైన వ్యక్తిగా భావించి ఖుదా బక్ష్‌కే తిరిగి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించాడు. తద్వారా చివరకు నిజాయితీపరుడైన బక్ష్ తన ఆస్తిని తిరిగి పొందగలిగారు మరియు దొంగకు శిక్ష పడింది. మరొక ఆసక్తికరమైన సంఘటన పాట్నా న్యాయమూర్తి అయిన మిస్టర్ జె.బి. ఎలియట్‌కు సంబంధించినది. మిస్టర్ ఎలియట్ ‘బోడ్లియన్ లైబ్రరీ’ కోసం భారతీయ హస్తప్రతులను సేకరించేవారు. ఆయన బక్ష్ తండ్రి నుండి ‘కమలుద్దీన్ ఇస్మాయిల్ ఇస్ఫతానీ’ రాసిన కవితా సంపుటి (Odes) యొక్క అరుదైన హస్తప్రతిని అప్పుగా తీసుకుని, ఆ తర్వాత దానిని తిరిగి ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు; దానికి బదులుగా భారీ మొత్తాన్ని ఆఫర్ చేసినప్పటికీ, బక్ష్ కుమారుడు దానిని తీవ్రంగా తిరస్కరించారు. మిస్టర్ ఎలియట్ పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు, ఆ అరుదైన హస్తప్రతులను ఇంగ్లాండ్‌కు తరలించి, పనికిరానివిగా భావించిన పుస్తకాల పెట్టెను మాత్రం పాట్నాలో వేలం వేయడానికి వదిలివెళ్లారు. అయితే విధి వైచిత్రి వల్ల, ఆ కవితా సంపుటి పొరపాటున ఆ ‘పనికిరాని’ పుస్తకాల పెట్టెలో చేరిపోయింది, దాంతో అది తిరిగి బక్ష్ గ్రంథాలయానికే దక్కింది.

ఆధునిక భారతదేశంలో గొప్ప గ్రంథాలయ నిర్మాతలలో ఒకరు ముస్లిం కావడం ఎంతో విశేషమైన విషయం. ఖుదా బక్ష్ ఉదాహరణ ఇతరులకు స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలవాలి. హస్తప్రతులను బయటి ప్రపంచానికి కనిపించకుండా తమ వద్దే దాచుకోవడం లేదా డబ్బు, బిరుదుల కోసం వాటిని విదేశీయులకు అమ్మేయడం వంటి దుర్గుణాలు రెండూ దురదృష్టకరమైనవే. ప్రస్తుతం అనేక విలువైన భారతీయ హస్తప్రతులు ఐరోపాలోని వివిధ గ్రంథాలయాల్లో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కనీసం ఇకనైనా, హస్తప్రతులు తమ వద్ద ఉన్నవారు దేశభక్తితో కూడిన దృక్పథాన్ని అవలంబించాలి. వాటిని భద్రపరచడమే కాకుండా, సమర్థులైన పరిశోధకులు వాటిని వినియోగించుకునేలా ఏర్పాట్లు చేయగల తగిన యంత్రాంగం కలిగిన దేశంలోని అతిపెద్ద గ్రంథాలయాలలో వాటిని సంరక్షించడానికి ప్రయత్నించాలి. మధ్యయుగంలో గ్రంథాలయాలకు ఇస్లామిక్ సహకారం ఎంత ఉన్నప్పటికీ, ఆధునిక భారతదేశంలో ఖాన్ బహదూర్ ఖుదా బక్ష్ అందించిన కృషి మాత్రం గ్రంథాలయాలు మరియు గ్రంథాలయ ఉద్యమానికి ఇస్లామిక్ వర్గం అందించిన అత్యుత్తమ సహకారంగా నిలుస్తుంది.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-7-26-ఉయ్యూరు .ద్ద ఉన్నవారు దేశభక్తితో కూడిన దృక్పథాన్ని అవలంబించాలి. వాటిని భద్రపరచడమే కాకుండా, సమర్థులైన పరిశోధకులు వాటిని వినియోగించుకునేలా ఏర్పాట్లు చేయగల తగిన యంత్రాంగం కలిగిన దేశంలోని అతిపెద్ద గ్రంథాలయాలలో వాటిని సంరక్షించడానికి ప్రయత్నించాలి. మధ్యయుగంలో గ్రంథాలయాలకు ఇస్లామిక్ సహకారం ఎంత ఉన్నప్పటికీ, ఆధునిక భారతదేశంలో ఖాన్ బహదూర్ ఖుదా బక్ష్ అందించిన కృషి మాత్రం గ్రంథాలయాలు మరియు గ్రంథాలయ ఉద్యమానికి ఇస్లామిక్ వర్గం అందించిన అత్యుత్తమ సహకారంగా నిలుస్తుంది.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-7-26-ఉయ్యూరు .

వేద విజ్ఞానానికి ‘’తుమ్మోజు’’ రాసిన పాకెట్ గైడ్

మిత్రుడు బ్రహ్మశ్రీ శ్రీతుమ్మోజు రామలక్ష్మణాచార్యులు ‘’అన్నిట ఆరియు తేరిన దిట్ట ‘’.ఇటీవలే వేదభావ సూచక ముఖ చిత్రాలతో ‘’వేద విజ్ఞానం ‘’అనే చిరుపొత్తాన్ని వెలువరించారు .విశ్వాన్ని ఎవరు సృష్టించారు ,ప్రళయం అంటే ఏమిటి అనే ప్రాధమిక ప్రశ్నలు సంధించుకొని ఋగ్వేద సూక్తం ఆధారంగా విలువైన సమాదానం  చెప్పారు .అతడిని యే పేరుతొ పిలవాలి అని మరోప్రశ్న వేసుకొనిసృష్టికర్తను విశ్వకర్మ అని పిలవాలన్నారు .సృష్టి స్థితి లయాది సర్వకార్యాలు చేస్తాడు కనుక ఆపేరు సమర్ధనీయం అని సాయణాచార్య ఉవాచ  అన్నారు .విశ్వకర్మ పరమాత్మయే .వాచస్పతి అనీ అంటారు .ఆయన పిత ,జనిత ,దాత విధాత ,విహాయా .విహయా అంటే విశ్వాన్ని లయం చేసుకొనేవాడు .

  కృష్ణ యజుర్వేదం లో విశ్వకర్మ యజ్ఞ ప్రీతికరుడు అనీ మంత్రపూర్వక వివరణ ఇచ్చారు .ఆయన పుట్టిన రోజే విశ్వ కర్మ జయంతి జరపటం అవివేకమన్నారు-కారణం ‘’ఏష దేవో మహాత్మా సదా జనానాం హృదయే సంనివిస్టః’’అని శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్ వాక్యాన్ని ఉటంకించారు .సెప్టెంబర్ 17 న రవి కన్యారాశిలో ప్రవేశిస్తాడు .ఈ రోజే భౌమన మహర్షి విశ్వకర్మ పరమాత్మను దర్శనం చేసుకొన్నరోజు కనుక దాన్ని జయ౦తిగా కాకుండా ‘’విశ్వకర్మ యజ్ఞ మహోత్సవం ‘’గా నిర్వహించుకోవాలన్నారు .వాక్కుకు వాగ్రూప మంత్రానికీ అధిపతి కనుక వాచస్పతి .వైదిక మార్గమే వైశ్వ కర్మణం .ఈపదం కృష్ణ యజుర్వేదం లో  చాలాసార్లు వస్తుందని చెప్పారు .ఏమ౦చి పని ప్రారంభించటానికైనా ముందు –‘’వాచస్పతిం విశ్వకర్మాణమూతయే మనోయుజం వాజే అధ్యాయు వేమ – సనో నేదిష్టా  హవనాని జోషతే విశ్వశంభూ రవసే సాధుకర్మా ‘’అనే కృష్ణ యజుర్వేద మంత్రాన్ని స్మరిస్తే సర్వ సిద్ధి జరుగుతుందని ఈ పాకెట్ గైడ్ ముగించారు .చివర విశ్వకర్మ అష్టోత్తర నామావళి అందజేశారు .సూక్ష్మం లో మోక్షం అంటే ఇదే .  

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-7-26-ఉయ్యూరు .–

మేమున్నామని’’కథ

గుంటూరుకు చెందిన ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్ట్ అనేక పురస్కారాలగ్రహీత శ్రీమతి కరశరణం నాగవల్లి రాసిన ‘’మేమున్నామని ‘’కథ ఆర్ద్రతకు అద్దంపట్టింది అందుకే శ్రీమతి పద్మాదాశరధి స్మారక ఉగాది  కథలపోటీలో రెండవ బహుమతి పొందింది .

 కథ చెబుతున్న ఆయనపాండురంగారావు  తల్లి చనిపోతే కుటుంబం అంతా కాశీ ప్రయాణానికి బయల్దేరారు .ఈయన  చెడిబతికినవాడు తండ్రి ముందే చనిపోతే ఉన్న కాస్తా అన్నదమ్ములు పంచుకోగా తన చేతిలోపెట్టిన 500 నోటు ,తల్లినీ చెరో చేత్తోపట్టుకొని బయటపడి తల్లి సూచనతో భార్య సహకారం తో  మిఠాయిబండి పెట్టి ఎదిగిడు .దుకాణం  పెట్టి మంచిపేరు తెచ్చుకొని లక్షాధికారయ్యాడు .డబ్బు కొరత లేదుకనుక తమ్ముళ్ళు అంతసంపాదనా పరులుకాదుకనుక  ఇన్నేళ్ళు దూరం దూరంగా ఉన్న వాళ్ళు ఇప్పుడు తప్పుతెలుసుకొని దగ్గర చేరారు కనుక ఆ అన౦ద౦ తో మొత్తం కుటుంబంతో కాశీలో తల్లి అస్తికలు కలపటానికి బయల్దేరాడు

 అంతాసామానులు సద్దె హడావిడిగా ఉంటె కాసేపు వాలు కుర్చీలో కునుకు తీస్తుంటే తల్లి అతని పై చేతులేస్తే ఆస్పర్శ గుర్తించి తెలీకుండా కన్నీరు ధారాపాతంగా కారిస్తే భార్యతోసహా కుటుంబమంతా కంగారు పడుతూరాగా ,కారణం తెలుసుకొని వారి హృదయాలూ ఆర్ద్రమయ్యాయి .ఆయనకు యేమీకారాదని వారి మూగమనసులు చెబుతున్నాయి .అయిదేళ్ళమనవరాలు తాతకు భరోసా ఇస్తూ తాను జేజిమ్మను  తాతయ్య చూసుకొన్నట్లుగా చూసుకొంటానని ముద్దుమాటలతో అంటే  అందరూ ద్రవీభూతులయ్యారు .రైలులో చితాభస్మం ఉన్న కుండఉన్నగుడ్డమూట  కిందపెట్టకుండా ముందు మనవరాలు పట్టుకొంటే తర్వాత చిన్నా పెద్దా అందరూ జాగ్రత్తగా మోశారు కాశీదాకా ఋణం తీర్చుకొన్నారు .బతికి ఉండగా కలపలేని ఇంతపెద్ద కుటుంబాన్ని తల్లి చనిపోయి కలిపిందని పెద్దాయన పాండు రంగారావు  దుఖాశ్రువులతోపాటు ఆనంద బాష్పాలు కార్చాడు .

  ఆద్యంతం కథను చక్కగా తీర్చిదిద్దింది రచయిత్రి .ధనలక్ష్మి దానికదే వచ్చి చేతులలో వాలదు. చిత్తవృత్తులన్నీ డబ్బు చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయి. పైకి కనిపించకుండా బంధాలన్నీ డబ్బు చుట్టూనే తిరుగుతాయి . ఆత్మ నివేదన మరో అంకురమై వెలిగే జ్యోతికి మనం చేసిన పుణ్యమే మూలం . పెద్దవారిని అలా ప్రేమగా చూసుకోవాలని ఆలోచన దాని మనసులో బీజం పడింది  దేవుడు మనకి పెట్టే చేయి ఇచ్చాడు,వారికి చాచే చేయి ఇచ్చాడు . మనిషికి ధైర్యం డబ్బుకాదు,కొండంత అండ మేమున్నాము అనటం .మొదలైన వాక్యాలు రచయిత్రి లోచూపును విశాలహృదయాన్ని చూపిస్తాయి .నాగలక్ష్మిఇంటిపేరు కరశరణం. ఇవన్నీ చూస్తె ‘’కలమే ఆమెకు శరణం’’ అన్నదా అనిపిస్తుంది . మరిన్ని మంచి కథలురాసి,  మరిన్ని పురస్కారాలు పొందాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను ‘

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-7-26-ఉయ్యూరు

శ్రీ బిపిన్ చంద్ర గారి ఆధునిక భారత దేశ చరిత్ర.3 వ భాగం .5.7.26.

శ్రీ జి. కృష్ణ గారి అప్పుడు ఇప్పుడు.3 వ భాగం.5.7.26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.12 వ భాగం.5.7.26.

ఆక్స్ ఫర్ద్ జీవితం(త్రివేణి)

రచన: ఎల్.వి.బి. చౌదరి, బి.ఎ., (ఆక్సన్), బార్-ఎట్-లా)ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

విద్య యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం శీలాన్ని అభివృద్ధి చేయడం, మేధస్సును పరిపక్వం చేయడం  ఒక వ్యక్తి తన జీవితాన్ని ఉత్తమంగా తీర్చిదిద్దుకోవడానికి అవసరమైన సాధనాలను అందించడం. పాశ్చాత్య దేశాలలో, విద్య ఈ లక్ష్యాన్నే నిర్దేశిస్తుంది మరియు ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి వివిధ దేశాలలో విభిన్న పద్ధతులను అవలంబిస్తారు. ఇంగ్లాండ్‌లోనే, విద్యను అందించే పద్ధతిలో వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి, కానీ ప్రతి వైవిధ్యం కూడా చిన్న లేదా పెద్ద స్థాయిలో అదే లక్ష్యానికి దోహదపడుతుంది.  గత శతాబ్దాలుగా ఇంగ్లాండ్ పబ్లిక్ స్కూళ్లపైనే ఆధారపడి పెరిగింది, అయినప్పటికీ ఇటీవలి కాలంలో, కౌంటీ స్కూళ్ల వంటి సంస్థలు రంగంలోకి వచ్చి, పబ్లిక్ స్కూళ్ల ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేస్తున్నాయి. ఈ రోజుల్లో కొంతమంది దేశానికి పబ్లిక్ స్కూళ్ల విలువను నిరాకరిస్తున్నారు  అవి అహంకారం, వర్గ తత్వం  మతోన్మాదాన్ని పెంచుతాయని, అందువల్ల అవి హానికరం అని కూడా వాదిస్తున్నారు. అయితే, పబ్లిక్ స్కూళ్లు వ్యక్తిత్వ వికాసాన్ని పెంపొందిస్తాయని సాధారణంగా గుర్తించబడింది. అంటే, ప్రత్యర్థులతో న్యాయంగా వ్యవహరించడం, అధికారులకు విధేయత, స్నేహితుల పట్ల విశ్వాసం,  కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయం కోసం త్యాగం వంటివి నేర్పిస్తాయి. అంతేకాక, అక్కడ వివిధ విజ్ఞాన శాఖల ప్రాథమిక అంశాలలో మంచి పునాది వేయబడుతుంది  భవిష్యత్తులో జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి పటిష్టమైన పునాదులు వేయబడతాయి. వాటి గురించి ఇంకేమి చెప్పినా, లార్డ్ కర్జన్ ఆఫ్ కెడ్లెస్టన్ వంటి సమర్థవంతమైన నిర్వాహకులు, లార్డ్ పామర్‌స్టన్ వంటి ప్రజా పాలకులు, గ్లాడ్‌స్టన్ వంటి రాజనీతిజ్ఞులు  వెల్లింగ్‌టన్ వంటి సేనాధిపతులు అక్కడ తయారవుతారన్నది,  వాటర్లూ యుద్ధం లార్డ్స్‌లోని క్రికెట్ మైదానాల్లోనే గెలుపొందబడిందన్నది మాత్రం నిజం. ఈటన్  హారో వంటి పబ్లిక్ స్కూళ్లకు ఘనమైన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ఈ సంప్రదాయాలు, వాటిలో లభించే అద్భుతమైన శిక్షణతో పాటు, ఆక్స్‌ఫర్డ్ కేంబ్రిడ్జ్ వంటి విశ్వవిద్యాలయాలకు తీసుకువెళ్ళబడతాయి. అక్కడ అవి ఉన్నత ప్రమాణాలకు అభివృద్ధి చేయబడి, అందరూ చూసి అనుసరించే ఒక అద్భుతమైన మార్గదర్శకంగా ప్రకాశిస్తాయి.

ఇప్పుడు, ఒక పాఠశాల, కళాశాల లేదా విశ్వవిద్యాలయానికి రెండు పార్శ్వాలు ఉంటాయి. ఒకటి ‘నేర్చుకునే’ పార్శ్వం, మరొకటి ‘ఆటలాడే’ పార్శ్వం. ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ‘అభ్యసన’ పరంగాని ముఖ్య లక్షణాలు దాని ట్యుటోరియల్ వ్యవస్థ, విద్యార్థులు అక్కడే నివసించేలా అమలు చేయడం, దాని ప్రోక్టోరియల్ పర్యవేక్షణ  దాని క్లబ్ జీవితం. పూర్వ విద్యార్థుల మధ్య ఐకమత్యాన్ని పెంపొందించడానికి నివాసం ఉద్దేశించబడింది; యువతీ యువకులను సరైన ప్రవర్తనా నియమాల పరిధిలో ఉంచడానికి ప్రోక్టోరియల్ పర్యవేక్షణ ఉంది;  సామాజిక సంబంధాల కోసం, అలాగే వ్యాపార, వాక్చాతుర్య మరియు వాదనా నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి క్లబ్ జీవితం ప్రోత్సహించబడుతుంది. అన్నింటికన్నా ముఖ్యమైనది ట్యుటోరియల్ వ్యవస్థ. ఈ వ్యవస్థ మీదే ఆక్స్‌ఫర్డ్  కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయాలు తమ ‘అభ్యసన’ విషయంలో నిలబడతాయి లేదా పడిపోతాయి. ఈ వ్యవస్థ ప్రకారం, ఒక యువతీ యువకుడి విద్యను పర్యవేక్షించడానికి  సరైన మార్గంలో నడిపించడానికి ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది ట్యూటర్లు ఉంటారు. ట్యూటర్ ఆ టర్మ్ కోసం మీ పనిని ప్రణాళిక చేస్తారు, ఫలానా ఫలానా ఉపన్యాసాలకు హాజరు కావాలని మిమ్మల్ని కోరతారు, ఒకటి లేదా రెండు వ్యాసాలు రాయడానికి ఒకటి లేదా రెండు ప్రశ్నలు ఇస్తారు,  మీ వ్యాసం లేదా వ్యాసాల కోసం మీరు చదవవలసిన వివిధ పుస్తకాలు ఆ పుస్తకాలలోని వివిధ అధ్యాయాలను మీకు సూచిస్తారు. ఇది ప్రతి వారం ఒకటి లేదా రెండుసార్లు జరుగుతుంది. ఆ రోజు వచ్చినప్పుడు, మీరు ‘ట్యుటోరియల్స్’ అని పిలువబడే మీ వ్యాసాలను మీ ట్యూటర్ వద్దకు తీసుకువెళతారు. కొన్నిసార్లు, మీరు వాటిని ముందు రోజు సాయంత్రమే అతనికి పంపి ఉంటారు, తద్వారా అతను వాటిని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, మార్జిన్‌లో గమనికలు రాసుకోవచ్చు. మీరు అతని వద్దకు వెళ్ళినప్పుడు, మీరు ఆ వ్యాసాన్ని అతనికి బిగ్గరగా చదివి వినిపిస్తారు లేదా అతను మీతో కలిసి చదువుతాడు  మీ తప్పులను ఎత్తిచూపి, మీ ఇబ్బందులను వివరిస్తాడు. ఆయన మీతో విషయాలను కూలంకషంగా చర్చిస్తారు  అప్పుడప్పుడు ఆ అంశం యొక్క సారాంశాన్ని మౌఖికంగా చెబుతారు. ఆ తర్వాత మళ్ళీ ఒకటి రెండు ప్రశ్నలు వేసి, మునుపటిలాగే వివిధ పుస్తకాలు  పత్రికలను చూడమని అడుగుతారు,  మీరు మళ్ళీ మీ ట్యుటోరియల్‌ను ఆయన వద్దకు తీసుకువెళతారు. ఈ ప్రక్రియ విద్యా సంవత్సరం పొడవునా, ప్రతి వారం పునరావృతమవుతుంది. ఈ ట్యుటోరియల్స్‌తో పాటు, ‘కలెక్షన్స్’ అని పిలవబడేవి కూడా ఉంటాయి, అవి ప్రతి టర్మ్ ప్రారంభంలో  చివరిలో జరిగే పరీక్షలు. ట్యూటర్ మీకు సెలవుల కోసం కొంత పని ఇచ్చి ఉంటారు మీరు కళాశాలకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఆ పనిలో మిమ్మల్ని పరీక్షిస్తారు. అలాగే, టర్మ్ సమయంలో చేసిన పనిని కూడా టర్మ్ చివరిలో పరీక్షిస్తారు, తద్వారా మీకు అందించిన విషయాన్ని మీరు ఎంతవరకు  ఎంత మేరకు గ్రహించారో తెలుసుకుంటారు. ట్యుటోరియల్స్ లేదా కలెక్షన్స్ రెండింటిలో ఏది సంతృప్తికరంగా చేయకపోయినా, మీకు ఒకటి రెండు సార్లు హెచ్చరిక ఇస్తారు  మీరు మొండిగా ఉండి ఆ హెచ్చరికను పట్టించుకోకపోతే, మిమ్మల్ని ‘శాశ్వతంగా పంపించేస్తారు’, అంటే, మిమ్మల్ని విశ్వవిద్యాలయం నుండి బహిష్కరిస్తారు.

ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో మీరు పొందే విద్య చాలా ఉదారమైనది  మీ వ్యక్తిత్వాన్ని, ప్రత్యేకతను మీకు నచ్చిన విధంగా అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి మీకు స్వేచ్ఛ ఉంటుంది. ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో ఉపన్యాసాలకు హాజరు కావడం తప్పనిసరి కాదు. అయితే, మీ ట్యూటర్ సిఫార్సు చేసిన వాటికి మీరు తప్పకుండా హాజరు కావాలి, కానీ మీ ట్యూటర్ సలహాను పాటించనందుకు ఎటువంటి శిక్షా ఉండదు. మీరు సోమరిపోతుగా మారారని, వాటికి హాజరు కావడం లేదని ఆయనకు తెలిస్తే మీపై అసంతృప్తి చెందవచ్చు, కానీ ఒక నిర్దిష్ట లెక్చరర్ బాగోలేదని, అతను చెప్పేదంతా చెత్త అని మీరు చెబితే ఆయన ఏమాత్రం పట్టించుకోరు. ఏదేమైనా, మీరు వారానికి గరిష్టంగా పది ఉపన్యాసాలకు మించి హాజరు కారు, కానీ మీకు నచ్చిన ఏ ఉపన్యాసానికైనా హాజరు కాకుండా మిమ్మల్ని నిరోధించరు  మీకు నచ్చినన్నింటికి మీరు హాజరు కావచ్చు. అయితే, మీరు మీ పనిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు  మీ ట్యూటర్ కోసం నాసిరకం ట్యుటోరియల్స్ రాయకూడదు. ఉపన్యాసాలకు హాజరు కావడం తప్పనిసరి కానందున, రోల్-కాల్ ఉండదు. రోల్-కాల్ అనేది ఒక భయంకరమైన విషయం అని నేను భావిస్తున్నాను. అది విద్యార్థులలో పని చేయడానికి  నేర్చుకోవడానికి ఉన్న సుముఖతపై ఉన్న అపనమ్మకంపై ఆధారపడి ఉందని నేను భయపడుతున్నాను. అపనమ్మకంతో కూడిన వాతావరణం యువతీ యువకుల ఆరోగ్యకరమైన ఎదుగుదలకు అనుకూలమైనది కాదని నేను ఖచ్చితంగా చెప్పగలను. విద్యార్థులు తమ ట్యూటర్ల వివేకవంతమైన మార్గదర్శకత్వంలో ఉన్నప్పటికీ, వారి సొంత మార్గంలో తమను తాము అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి స్వేచ్ఛ ఇవ్వబడుతుంది. ట్యూటర్లు సాంప్రదాయ భావనలతో ఏకీభవించాలని గానీ, తమ సొంత ఆలోచనలను పాటించాలని గానీ ఆశించరు. కొత్త ఆలోచనలు, అభిప్రాయాలు ప్రోత్సహించబడతాయి;  వ్యక్తిత్వం, మౌలికత పెంపొందించబడతాయి. అయితే, మీ ప్రసంగంలో  రచనలో ఒక పద్ధతి, ఒక విధానం  ఒక బలమైన వాదన ఉండాలి. మీ వాదనలు బలమైనవిగా, తార్కికంగా మరియు నమ్మశక్యంగా ఉంటే, మీకు ప్రోత్సాహం  మద్దతు లభిస్తుంది. మీ ట్యూటర్‌కు వ్యక్తిగతంగా మీ అభిప్రాయాలు నచ్చినా నచ్చకపోయినా, ఆయన మీకు అడ్డు రారు. మరోవైపు, నిజంగా మంచి వ్యాసం, మీ ట్యూటర్ దానితో ఏకీభవించినా ఏకీభవించకపోయినా, ఆయన అపరిమితంగా ప్రశంసిస్తారు.

మీ ట్యూటర్ మీతో కఠినంగా ప్రవర్తించరు, మిమ్మల్ని ఒక చిన్నపిల్లలాగా లేదా అంతకంటే దారుణంగా చూడరు. ఆయన తన సమక్షంలో మిమ్మల్ని తేలికపరుస్తారు  మీకు వీలైనంత సౌకర్యంగా ఉండేలా చేస్తారు. మీరు ఆయన సిగరెట్లు కూడా కాల్చవచ్చు  మీవి ఆయనకు ఇవ్వవచ్చు. మీ ట్యూటర్  మీరు నిజానికి స్నేహితులు: మీకంటే ఆయనకే ఎక్కువ తెలుసు,  జరిగినదంతా మీకు చెప్పడానికి ఆయన ఎంతో ఆత్రుతగా ఉంటాడు. అతను మీ అన్నయ్య కావచ్చు, మంచి అన్నదమ్ములందరిలాగే మీపై అమితమైన శ్రద్ధ చూపిస్తాడు. మహా అయితే, అతను మీకు ఒక తండ్రిలాంటివాడు; మిమ్మల్ని మందలిస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాడు, కానీ దయ, ఆప్యాయతలతో నిండి ఉంటాడు. మీ కళాశాల అధ్యాపకులు మీ అన్నయ్యలు లేదా మామయ్యల వంటివారు,  కళాశాల అధిపతి మీపై దయ, శ్రద్ధలను కురిపించే ఒక నిజమైన కుటుంబ పెద్ద. తమ బుల్‌డాగ్‌లతో ఉండే పర్యవేక్షకులు కొన్నిసార్లు మిమ్మల్ని కలవరపెట్టవచ్చు, కానీ మీరు వారిని బాగా తెలుసుకున్నప్పుడు, వారు నిజానికి హృదయపూర్వకంగా చాలా మంచివారని మీరు కనుగొంటారు.

గొప్ప పూర్వ విద్యార్థి అయిన మాథ్యూ ఆర్నాల్డ్ ఒకప్పుడు సగం సరదాగా, సగం భావోద్వేగంతో చెప్పినట్లుగా ఆక్స్‌ఫర్డ్ ‘విఫలమైన ఆశయాల నిలయం’ కాదు, కానీ అది కొత్త విశ్వాసాలకు, కొత్త ఆలోచనలకు  గొప్ప ఆశయాలకు ఒక స్వర్గధామం. అది జీవంతో, శృంగారంతో మరియు కలలతో నిండి ఉంటుంది. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల నుండి వచ్చిన విభిన్న రకాల వ్యక్తులతో మీరు కలుసుకుని, కలిసిపోయే వివిధ క్లబ్‌లు  సంఘాలు ఇక్కడ పుష్కలంగా ఉన్నాయి. అక్కడ ప్రపంచంలోని దాదాపు ప్రతి ప్రాంతం నుండి, ప్రతి జాతి  మతానికి చెందిన యువకులు మీకు కనిపిస్తారు. ఈ రోజుల్లో అనేక దేశాలకు చెందిన అమ్మాయిలు విశ్వవిద్యాలయంలో అండర్-గ్రాడ్యుయేట్లుగా అక్కడ కనిపిస్తారు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ తనంతట తానుగా ఒక చిన్న ప్రపంచం,  దాని క్లబ్ జీవితమే దాని శిక్షణకు ప్రాణం వంటిది. దానిలోని వివిధ క్లబ్‌లు  సొసైటీలలోనే గొప్ప కెరీర్‌లకు పునాదులు వేయబడతాయి  ఉన్నత ఆశయాలకు పునాదులు వేయబడతాయి. ఆక్స్‌ఫర్డ్ క్లబ్ జీవితం ఒక యుద్ధభూమిని పోలి ఉంటుంది, ఇక్కడ పోటీపడే సంకల్పాలు  ప్రత్యర్థి మేధస్సులు కఠినమైన మరియు తీవ్రమైన యుద్ధం చేస్తాయి. అన్ని అభిరుచులకు  అన్ని నమ్మకాలకు క్లబ్‌లు ఉన్నాయి. కన్జర్వేటివ్, లిబరల్, లేబర్  కమ్యూనిస్ట్ క్లబ్‌లు ఉన్నాయి;  కరడుగట్టిన యూనియనిస్టులు, రాడికల్స్, సిండికలిస్టులు  బోల్షెవిస్టులకు కూడా వారి సంఘాలు ఉన్నాయి. యూనియన్ సొసైటీ, ఇండియన్ మజ్లిస్, ఫ్రెంచ్ క్లబ్, స్పానిష్ క్లబ్, చైనీస్ అసోసియేషన్ మొదలైనవి ఉన్నాయి. వారికి లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ యూనియన్, ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్, ఆసియాటిక్ సొసైటీ, బ్రిటిష్ ఎంపైర్ లీగ్  సోషల్ సర్వీస్ లీగ్ వంటి సొసైటీలు ఉన్నాయి. లోటస్ క్లబ్ వంటి ఒక ప్రత్యేక వర్గానికి చెందిన క్లబ్‌లు కూడా ఉన్నాయి.. బుల్లింగ్‌డన్, విన్సెంట్,  O.U.D.S.1 వంటి ఉన్నత స్థాయి, అహంకారపూరిత, ప్రత్యేకమైన  స్నేహపూర్వక క్లబ్‌లు ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు మెర్మైడ్ అనే పేరుతో తాగుడు కోసం కూడా ఒక క్లబ్ ఉండేది. చారిత్రక  హెల్లెనిక్ అసోసియేషన్ల వంటి వివిధ విశ్వవిద్యాలయ సంఘాలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు, ప్రతి కళాశాలలోనూ కళలు  విజ్ఞాన శాస్త్రాలకు సంబంధించిన సంఘాలు, చర్చా వేదికలు (డిబేటింగ్ సొసైటీలు) మరియు క్రీడా క్లబ్బులు ఉంటాయి.

ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని యూనియన్ సొసైటీ, ఆ విశ్వవిద్యాలయంలోని చర్చా వేదికలలో అగ్రగామి,  దాని కీర్తి విశ్వవిద్యాలయ సరిహద్దులను దాటి చాలా దూరం వ్యాపించింది. దీనిని హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ నర్సరీ అని పిలుస్తారు  అది ఆ పేరుకు పూర్తిగా అర్హమైనది. అక్కడ చేసే చమత్కారమైన  అద్భుతమైన ప్రసంగాలను మీరు విన్నప్పుడు, అది దాదాపు ఏ హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌కైనా ఏమాత్రం తీసిపోదని,  ఏ చర్చా వేదిక కన్నా ఎంతో వినోదాత్మకంగా ఉంటుందని మీకు అనిపిస్తుంది. ఒక దృఢమైన యువకుడు ఉత్సాహంగా లేచి నిలబడి, తీవ్రమైన, ఉద్వేగభరితమైన  ఉధృతమైన దాడి చేయడం చూడటం నిజంగా బాగుంటుంది. ఒక ఆరోగ్యకరమైన యువకుడు నిదానంగా ముందుకు సాగుతూ, ప్రశాంతంగా, శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా అంశాలను ప్రస్తావిస్తూ, తన ప్రత్యర్థుల వాదనలను కూల్చివేస్తూ, తన వాదనను బలపరుచుకోవడం గమనించడం ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది. ఒక అందమైన యువకుడు తన సీటు నుండి బద్ధకంగా లేచి, కళ్ళలో మెరుపుతో, పెదవులపై చిరునవ్వుతో ఒక వినోదాత్మక ప్రసంగాన్ని అల్లడం గమనించడం నిజంగా చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. ఒకరి తర్వాత ఒక యువకుడు లేస్తూ వస్తారు  ఎన్నో తెలివితక్కువ విషయాలు, ఎన్నో పనికిరాని మాటలు మాట్లాడతారు. అక్కడ సూక్తులు, విరోధాభాసాలు, చమత్కారమైన మాటలు  హాస్యోక్తులు ఉంటాయి. ప్రేక్షకుల మనసుల్లో గంభీరత, వారి కళ్లలో వినోదం కనిపిస్తాయి. నవ్వులు, కేకలు సర్వసాధారణం  ప్రతిఒక్కరూ ఆనందిస్తున్నట్లు కనిపిస్తారు. కొన్నిసార్లు ఈ చర్చా వేదిక ఏదో విహారయాత్రగా మారిపోయినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆ సభామంతటా ఒక ఆహ్లాదకరమైన సువాసన వ్యాపిస్తుంది. వారు అంచనాలతో వస్తారు  సంతృప్తితో, ఆనందంతో తిరిగి వెళ్తారు. యూనియన్ సొసైటీ తన సభ్యులలో గ్లాడ్‌స్టోన్, లార్డ్స్ సాలిస్‌బరీ, ఆస్క్విత్, బిర్కెన్‌హెడ్, కర్జాన్  మిల్నర్, సర్ జాన్ సైమన్  హిలేర్ బెల్లోక్ వంటి ఎందరో ప్రసిద్ధ వ్యక్తులు ఉన్నారని గర్వించవచ్చు.

ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో చదువుకోవడానికి వెళ్లే యువ భారతీయులకు ఇండియన్ మజ్లిస్ తన పాఠాలను అందిస్తుంది. ఇది కొంతమంది ఆంగ్లేయులు  భారతీయులు కలవడానికి ఒక మార్గంగా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. దీనికి చాలా గౌరవప్రదమైన చరిత్ర ఉంది, కానీ ప్రస్తుతం ఇది తన అత్యుత్తమ స్థితిలో లేదని నేను భావిస్తున్నాను.

విశ్వవిద్యాలయంలోని వివిధ ఇతర క్లబ్‌లు అనేక జాతులు, జాతీయతలకు చెందిన స్త్రీపురుషులను ఒకచోట చేర్చి, ఒకరి దృక్కోణాన్ని మరొకరు అర్థం చేసుకోవడానికి అవకాశాలను కల్పిస్తాయి. ఈ క్లబ్‌లు  సంఘాలన్నీ యువత నిర్మాణానికి, ఎదుగుదలకు దోహదపడతాయి. ఆ యువకుడు, అద్భుతమైన పండ్ల, పూల చెట్లతో నిండిన అద్భుతమైన తోటలూ, అంతులేని పచ్చదనంతో నిండిన అందమైన పచ్చిక బయళ్ళూ చుట్టుముట్టిన, అనేక మాయాజలాలతో కూడిన ఒక మహిమాన్వితమైన సరస్సులో తనను తాను కనుగొంటాడు.  ఎలాంటి సిగ్గు లేదా వణుకు లేకుండా, తన వద్ద ఉన్నదంతా విడిచిపెట్టి, ఉప్పొంగే యవ్వన జీవితపు సంపూర్ణ ఆనందం, సంతోషం, స్వేచ్ఛ  పరిత్యాగంతో, తన సంపూర్ణ నగ్నత్వంతో, చాకచక్యంతో దానిలోకి దూకుతాడు. అతను ఒక సలక (పదునైన కత్తి) వలె ఉంటాడు  అతని శారీరక, మానసిక మరియు భావోద్వేగ గుణాలు అత్యంత పదునుగా, ప్రకాశవంతంగా మెరుస్తాయి  అతను పోరాటానికి, విజయానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు. అతను సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ, సంపూర్ణ ఆనందం, సంపూర్ణ సాహసం  సంపూర్ణ విజేత.

ఇప్పుడు మనం ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ‘ఆట’ విభాగానికి వెళ్దాం. పబ్లిక్ స్కూల్స్ యొక్క ముఖ్య లక్షణం వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం అని, ఆక్స్‌ఫర్డ్  కేంబ్రిడ్జ్ వంటి విశ్వవిద్యాలయాలలో ఆ లక్షణం పరిపూర్ణం చేయబడుతుందని మనం ఇప్పటికే గమనించాం. అలాగే, విశ్వవిద్యాలయంలో వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం ప్రధానంగా ‘ఆట’ విభాగంలోనే జరుగుతుంది. మీరు ఒక ఆట ఆడుతున్నప్పుడు లేదా క్రీడలలో పాల్గొంటున్నప్పుడు, మీరు మీ ప్రత్యర్థులను ఎదుర్కొంటారు  మీరు వారితో నిక్కచ్చిగా, న్యాయంగా వ్యవహరించాలి. న్యాయమైన ఆట అంటే ప్రతి ఒక్కరికీ వారి వారి స్థానాన్ని ఇవ్వడం ‘ఇవ్వడం-పుచ్చుకోవడం’ అనే స్ఫూర్తితో వ్యవహరించడం. మీతో పాటు నిలిచే మీ సహచరులు ఉంటారు,  మీరందరూ కలిసి మీ భారాన్ని మోసి, మీ జట్టును విజయపథంలోకి నడిపించాలి. ఇది మీకు విధేయతను, మీ స్నేహితులు  సహోద్యోగుల పట్ల విధేయతను నేర్పుతుంది. మీరు వారితో ‘ఆట’ లేదా కొన్నిసార్లు ‘క్రికెట్’ అని పిలవబడే దానిని ఆడవలసి ఉంటుంది. మీరు అధికారానికి విధేయతను కూడా నేర్చుకుంటారు. మీకు మీ జట్టు కెప్టెన్ ఉంటారు. మీరు ఆయన ఆజ్ఞలను సంపూర్ణంగా, సంతోషంగా పాటించకపోతే, బండిని సరిగ్గా లాగలేరు. దానివల్ల మీ కళాశాల లేదా విశ్వవిద్యాలయం గెలిచే అవకాశాలు దెబ్బతింటాయి. కాబట్టి, ఆజ్ఞాపించగలిగిన వారే ఆజ్ఞాపించగలరనే సూత్రాన్ని మీరు నేర్చుకుంటారు. కొన్నిసార్లు మీ నుండి త్యాగం కూడా ఆశించబడుతుంది. జట్టు కోసం మీరు మీ వ్యక్తిగత ఆశయాలను వదులుకోవాలి. ఆటలు, క్రీడల కోసం చేసే సన్నాహాలు, పోరాటంలో మీ కాలర్ బోన్ విరగడానికి కూడా మీరు సిద్ధంగా ఉండాలి. మీ ప్రియమైన కళాశాల లేదా విశ్వవిద్యాలయం యొక్క కీర్తిని నిలబెట్టడం కోసం, కొన్నిసార్లు మీరు ఎన్నో ప్రతికూలతలను ఎదుర్కొని లేదా మీ ఆరోగ్యానికి, చదువులకు ప్రమాదం వాటిల్లినా వాటిలో పాల్గొంటారు.

ఆక్స్‌ఫర్డ్ దాని రోయింగ్ మరియు రగ్బీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. దాని ‘టార్పిడ్స్’ మరియు ‘ఎయిట్స్’ బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. థేమ్స్ నదిపై కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంతో కలిసి నిర్వహించే దాని వార్షిక పడవ పందెం ఒక జాతీయ సంస్థగా మారింది. యుద్ధానికి ముందు రెండు మూడు సంవత్సరాలు ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో చదువుకున్న ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్, మరియు కేంబ్రిడ్జ్ పూర్వ విద్యార్థినని చెప్పుకోగల డ్యూక్ ఆఫ్ యార్క్, పుట్నీ బ్రిడ్జ్ నుండి మోర్ట్‌లేక్ వరకు ఉన్న రేస్ కోర్సులో తమ తమ ‘వర్సిటీల’ పడవలను అనుసరించడం తరచుగా జరుగుతూనే ఉంటుంది. వివిధ క్రీడలు మరియు ఆటలలో ఆక్స్‌ఫర్డ్ మరియు కేంబ్రిడ్జ్ మధ్య ఒక ఆహ్లాదకరమైన పోటీ ఉంటుంది, కానీ ఈ పోటీ ప్రధానంగా వార్షిక పడవ పందెంపై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ఈ పందెం విశ్వవిద్యాలయాల పాత  కొత్త పూర్వ విద్యార్థుల మధ్య ఒక వారధిగా పనిచేస్తుంది, పాత విద్యార్థుల మనసుల్లో జ్ఞాపకాలను రేకెత్తిస్తుంది  వారి ప్రియమైన మాతృసంస్థ పట్ల వారి అనుభూతిని, అభిమానాన్ని మరియు విధేయతను బలపరుస్తుంది.

వేసవిలో ఆక్స్‌ఫర్డ్ పువ్వులు  పచ్చదనంతో చాలా అందంగా ఉంటుంది. వేసవి కాలంలో వచ్చే ‘ఎయిట్స్ వీక్’ సమయంలో విశ్వవిద్యాలయం చాలా ఉల్లాసంగా ఉంటుంది, ఆ సమయంలో కళాశాలల మధ్య పడవ పందాలు జరుగుతాయి. నగరం గుండా ప్రవహించే  పడవ పందాలు జరిగే ఐసిస్ నది నిండుగా, నెమ్మదిగా  గంభీరంగా ప్రవహిస్తుంది. దాని ఇరువైపులా విశాలమైన పచ్చిక బయళ్ళు  పచ్చిక మైదానాలు ఉంటాయి. దాని పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న అద్భుతమైన చెట్లు వివిధ కళాశాలల గంభీరమైన పడవలకు ఒక వైభవోపేతమైన నేపథ్యాన్ని అందిస్తాయి. ‘ఎయిట్స్ వీక్’ సమయంలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్లు రంగురంగుల అందమైన దుస్తులు ధరిస్తారు,  కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ రంగులు ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. యువతరం ఉత్సాహం, ఆశ, ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉప్పొంగుతుంది. ‘ఎయిట్స్ వీక్’ కోసం విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులను, స్నేహితులను ఆక్స్‌ఫర్డ్‌కు ఆహ్వానిస్తారు. వారి స్నేహితులు, బంధువులు ధరించే అందమైన దుస్తులు, బ్లేజర్‌ల రకరకాల రంగులు, వారి చుట్టూ ఉండే సందడి వాతావరణం, పచ్చని ఆకులు, వెచ్చని సూర్యరశ్మి విద్యార్థి జీవితానికి ఉత్సాహాన్నిచ్చి, యువతీ యువకులలో కృషి చేసి విజయం సాధించాలనే స్ఫూర్తిని రగిలిస్తాయి. ఇవన్నీ యువతను తమ తల్లిదండ్రులు, స్నేహితులు, ప్రియురాళ్ల ముందు కీర్తి కిరీటాన్ని గెలవాలనే ఆశయంతో నింపుతాయి. అంతేకాకుండా, పడవ పందెంలో ఒక రౌండ్ పూర్తి చేయడం అనేది జీవితంతో చేసే ఒక కఠినమైన పోరాటం లాంటిది. క్రీడలు, ఆటలు యువతీ యువకులను జీవితంలోని అత్యంత కఠినమైన పరిస్థితులకు సిద్ధం చేస్తాయి. అవి వారిలోని సున్నితత్వాన్ని తొలగించి, జీవిత పోరాటాలకు వారిని దృఢంగా, సిద్ధంగా తయారు చేస్తాయి. పడవ నడిపే సైనికుడైనా లేదా రగ్బీ క్రీడాకారుడైనా, భూమధ్యరేఖ ఆఫ్రికాలోని ప్రచండ వేడిని, ధ్రువ ప్రాంతాల చలిని సమానంగా తట్టుకోగలడు. అతను అమెజాన్ నదీ తీరాన సంస్కృతిని, నాగరికతను వ్యాప్తి చేయడానికి మరింత సమర్థుడు, అలాగే వాయువ్య ఆఫ్రికాలోని అల్లకల్లోలమైన తెగలను పరిపాలించడానికి కూడా అతను మరింత అనువైనవాడు. ‘ఆరోగ్యకరమైన శరీరంలోనే ఆరోగ్యకరమైన మనస్సు ఉంటుంది’ అనే సూక్తి మనకు తెలుసు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ అనేది ఆరోగ్యకరమైన మనస్సు  ఆరోగ్యకరమైన శరీరం యొక్క ఒక అద్భుతమైన కలయిక.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -5-7-26-ఉయ్యూరు —

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.233 వభాగం.5.7.26.

ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో ప్రేమ(త్రివేణి )

రచన: కెఖండవల్లి  లక్ష్మీరంజనం, ఎం. ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(ఉపన్యాసకులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం)

(1)

ప్రేమ భావనను పరిపూర్ణం చేయడంలో ఆధునిక తెలుగు కవిత్వం అత్యున్నత స్థాయిని అందుకుంది. భారతదేశంలో, నాటకాలలో గానీ, వర్ణనాత్మక మరియు కథనాత్మక ‘కావ్యాలలో’ గానీ కవిత్వం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం, పాఠకుడు తన హృదయాన్ని తెలుసుకునేలా చేయడానికి, మానవ హృదయం యొక్క శాశ్వత భావాలను వాటి సకల సూక్ష్మభేదాలతో చిత్రించడం అని అర్థం చేసుకోబడింది. నాటకకర్త గానీ, ఇతిహాస లేదా గేయ కవి గానీ ‘రసాలను’ (భావాలను) నైపుణ్యంగా ప్రదర్శించినప్పుడు, సంస్కారవంతుడు ఒక సౌందర్యాత్మక సమతుల్యతను అనుభవిస్తాడు,  అతనిలోని నీచమైన అంశం ‘శుద్ధి’ చేయబడుతుందని అరిస్టాటిల్ చెప్పినట్లుగా భావిస్తారు. అందువల్ల, భారతీయ సాహిత్యం కార్యాచరణ తీవ్రతతో కూడిన రచనల కంటే భావాల కవిత్వంలో రాణిస్తుంది. మనస్సు యొక్క లయబద్ధమైన సమతుల్యతనే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నందున, అష్టాంగ రసాలలో గుర్తించబడి, లెక్కించబడినప్పటికీ, తీవ్రమైన భావోద్వేగాలు అరుదుగా అభివృద్ధి చేయబడతాయి,  భారతీయ కవిత్వంలో విషాద అంశం లేకపోవడానికి ఇదే కారణం.

ఒథెల్లో యొక్క తీవ్రమైన అసూయ, మాక్‌బెత్ యొక్క మితిమీరిన ఆశయం, లీర్ యొక్క నిర్లక్ష్య  చపల స్వభావం వంటి భావాలు భారతీయ కవికి తెలియనివి కావు, కానీ వాటిని తన నాటకానికి లేదా కథాకావ్యానికి ఇతివృత్తాలుగా ఎంచుకున్నప్పుడు, అతను తన పాఠకుల హృదయాలలో ఒక పెను తుఫానును రేకెత్తించకుండా ఉండలేడు. ఇది సౌందర్య సమతుల్యత అనే ఆదర్శం గల భారతీయ కవిత్వపు ప్రతిభకు విరుద్ధమైనది. విషాదంలోని హింసాత్మక అంశాలను విస్మరించినప్పటికీ, విషాదానికి సారాంశమైన జ్యోతిని మాత్రం అత్యంత నైపుణ్యంతో నిర్వహించి, చిత్రీకరించారు. ఒక కవితలోని జ్యోతి జీవితంలోని విషాద అంశాన్ని సూచిస్తుంది, దానికి అదే పరిమళం. ఈ విధంగా, సాంప్రదాయకంగా, భారతీయ కవిత్వం ‘శృంగార రసం’  ‘కరుణ రసం’ (ప్రేమ మరియు జ్యోతి అనే భావోద్వేగాలు) పై తన విశ్వాసాన్ని ఉంచింది, రచనకు మసాలా దిద్దడానికి మానవ హృదయంలోని హింసాత్మక భావోద్వేగాలను ఉపయోగించుకుంది. ఈ రెండే మనస్సు యొక్క లయబద్ధమైన సమతుల్యతను కాపాడగలవు, కొన్నిసార్లు ఆహ్లాదపరిచి, మరికొన్నిసార్లు కన్నీటి వరదలను తెచ్చిపెడతాయి. భారీ వర్షం తర్వాత ఆకాశం నిర్మలంగా మారినప్పుడు, ఒక జ్యోతిష్క కవితను చదివిన తర్వాత మనస్సు తన అసలైన ప్రశాంతతను తిరిగి పొందుతుంది,  సముద్రపు ఉగ్ర వక్షస్థలంపై తుఫాను చేసిన విధ్వంసం యొక్క భయంకరమైన అవశేషాలు ఏవీ మిగలవు.

ప్రేమ భావన యొక్క అభివృద్ధి చరిత్ర తెలుగు కవిత్వం ఒక ఆసక్తికరమైన అధ్యయనం. పవిత్రతకు ప్రతిరూపం, తపస్వి అయిన నన్నయ్య రచనలలో ప్రేమ భావనను అత్యంత నిరాడంబరంగా చిత్రీకరించారు. ఆయన ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక కృషితో కూడిన జీవితాన్ని గడిపినప్పటికీ, ఆయన కవి హృదయం కలిగినవాడు; సరళత మరియు సౌందర్యంలో సాటిలేని ఎన్నో రమణీయమైన ఇతివృత్తాలను ఆయన సృష్టించారు. మహాభారతంలోని రురు-ప్రమద్వర, శకుంతల-దుష్యంతుడు, తపతి-సంవరణుడు, నలుడు-దమయంతి వంటి మనోహరమైన ప్రేమగాథలన్నీ ఆయన కవితాత్మ నుండి వెలువడిన అద్భుత సృష్టిలే. గొప్ప కళాకారుడైన తిక్కన, నన్నయ నాటి సరళమైన శైలికి భిన్నంగా, సింహబలుడికి ద్రౌపదిపై కలిగిన మోహాన్ని చిత్రించేటప్పుడు ప్రేమ భావనలోని మానసిక కోణాలను లోతుగా ఆవిష్కరించారు. అయితే, ఆయన రచనలో కూడా అది ఒక ఉపకథగానే నిలిచిపోయింది; కురు-పాండవుల వీరోచిత పోరాటమే ఆయన ప్రధాన ఇతివృత్తం. సౌందర్యారాధన ప్రధాన లక్షణంగా కలిగిన ‘ప్రబంధ యుగం’ ప్రేమ రసాన్ని అత్యంత శ్రద్ధతో స్వీకరించి, తెలుగు సాహిత్యంలో కొన్ని అద్భుతమైన కావ్యాలను అందించింది. కానీ, ‘మనుచరిత్ర’లో పెద్దన ‘కళాపూర్ణోదయం’లో పింగళి సూరన మినహా, మిగిలిన ప్రబంధ కవులు ఈ గొప్ప భావనలోని అంతరార్థాన్ని లేదా ఆత్మను పూర్తిగా ఆవిష్కరించలేకపోయారు. ఎందుకంటే, ప్రేమలో లభించే తుది ఫలితం కంటే, ఆ ప్రేమను సాధించాలనే ఆకాంక్షే అత్యున్నత కళాత్మక ప్రయోజనాన్ని సృష్టించగలదు  హృదయాన్ని పవిత్రం చేయగలదు.

(2)

సాధారణమై, భావరహితంగా మారడం వల్ల తన ఆకర్షణను కోల్పోయే సులభమైన కలయికలోని ప్రేమతో ఆధునిక కవిత్వం ఇక సంతృప్తి చెందడం లేదు. విరహంలోని ప్రేమ ఆధునిక కవికి ఒక ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణను కలిగి ఉంటుంది. సంస్కృత, తెలుగు భాషలలోని గొప్ప కవిత్వానికి ‘విప్రలంభం’ (విరహంలోని ప్రేమ) అంతర్లీన ఇతివృత్తం. భవభూతి యొక్క ఉత్తర రామచరిత్ర, కాళిదాసు యొక్క మేఘదూతం, జయదేవుని గీతగోవిందంలో వలె, ప్రేమికులు వివాహ బంధంలోకి ప్రవేశించక ముందే లేదా జీవితంలోని మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించిన తర్వాత ఈ విరహం సంభవించవచ్చు. పెద్దన యొక్క మనుచరిత్ర, సూరణ యొక్క కాలపూర్ణోదయంలో, ప్రేమ పరిపూర్ణతకు అడ్డువచ్చే అధిగమించలేని ఆటంకాలే ‘కావ్యానికి’ ప్రేరక శక్తిని అందిస్తాయి.

కొన్నిసార్లు అసమాన వివాహం కారణంగా ప్రేమలోని విషాదం సంభవించవచ్చు. కవి గురజాడ అప్పారావు జీవితంలోని ఈ అంశాన్ని గొప్ప విషాదభరితమైన కవితకు వస్తువుగా చేశారు. హిందూ కుటుంబాలలో ఎన్నో విషాదాలకు సాంఘిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలే కారణం. వాటిని పద్యరూపంలో శాశ్వతం చేయడంలో కవి దృఢమైన పునాదిపై నిలబడ్డాడు. ఇప్పుడు దాదాపు అంతరించిపోయిన, లేత బాలికలను వృద్ధులకు ఇచ్చి వివాహం చేసే దురాచారమే ‘గురజాడ’ కావ్యానికి ఇతివృత్తం. పూర్ణమ్మ కౌమారదశలో ఉన్న ఒక యువతి. పెద్ద కుటుంబానికి పెద్ద అయిన ఆమె తండ్రి, ఆమెకు ఒక వృద్ధుడితో వివాహం జరిపించాడు. ఆమె ముసలి భర్త కారణంగా, ఆమె తోటి స్నేహితులు పూర్ణమ్మను ఎగతాళి చేసేవారు. ఆమె సున్నితమైన హృదయం మాటల్లో చెప్పలేనంతగా గాయపడింది. భర్త పూర్ణమ్మను తన ఇంటికి తీసుకువెళ్ళడానికి వచ్చినప్పుడు, పూర్ణమ్మ వినయంగా తనపై తానే తీర్పు ప్రకటించుకుంది. ఆమె మరణించాలని నిర్ణయించుకుంది. ఈ మధుర ఆత్మ యొక్క చివరి గీతం దాని విషాదంలో హృదయవిదారకంగా ఉంది. కుటుంబంలోని మహిళలు పూర్ణను ఆమె ప్రయాణం కోసం అలంకరించారు. ఆమె పెద్దల ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ప్రియమైన చిన్నపిల్లలను కౌగిలించుకుంది.

“సోదరులారా, పెద్దలారా, చిన్నలారా,

అమ్మనాన్నలను బాగా చూసుకోండి;

అమ్మలందరికీ తల్లి అయిన దుర్గాదేవిని

పూజించడం మర్చిపోకండి.

“ఆయా కాలాల్లో పూచే పూలను,

పండే పండ్లను భక్తిభావంతో

ఆ దేవికి సమర్పించండి.

“అందరూ కలిసి ఆరుబయట సమావేశమైనప్పుడు,

నవ్వుతూ మాట్లాడుకుంటున్నప్పుడు, కాసేపు

నన్ను గుర్తుచేసుకోండి. మీకు పిల్లలు పుట్టినప్పుడు

వారిలో ఒకరికి నా పేరు పెట్టండి.”

పూర్ణ కళ్ళలోంచి నీళ్లు ధారగా కారాయి, కానీ ఆమె పెదవులపై ఒక విషాదభరితమైన చిరునవ్వు మెరిసింది. దుర్గాదేవికి వీడ్కోలు పలకడానికి ఆమె గుడికి వెళ్ళింది, కానీ తిరిగి రాలేదు. కవి ఇలా అంటాడు: –

‘ఆమె కళ్ళలోని కాంతి తామరపూలలోకి చేరింది,

ఆమె శరీర ఛాయలోని కాంతి బంగారంలో దాగుకుంది,

ఆమె సొగసైన నడక హంసల సొంతమైంది,

చివరకు ఆమె దుర్గామాతలో లీనమైపోయింది.’

కొడవటిగంటి సుబ్బయ్య రాసిన ‘భిక్షువు’ అనే కవితలో మరో రకమైన ప్రేమ విషాదం కనిపిస్తుంది. ఆ కవితలోని విషాదం ప్రేమికులిద్దరి మధ్య ఏర్పడిన విడదీయరాని ఎడబాటు చుట్టూ తిరుగుతుంది. నర్మద, ఆమె చిన్ననాటి స్నేహితుడు ఒకరినొకరు గాఢంగా ప్రేమించుకున్నారు. కానీ విధి ఆమె తల్లిదండ్రుల రూపంలో అడ్డుపడింది; వారు ఆమెకు ఒక ధనవంతుడితో వివాహం జరిపించారు. హిందూ ధర్మంలో విరిగిన హృదయాలకు ఎటువంటి పరిష్కారం గానీ, ఉపశమనం గానీ లేదు; ఎందుకంటే హిందూ సంప్రదాయంలో కర్తవ్యానికే ప్రథమ స్థానం, మిగిలిన భావోద్వేగాలన్నీ ఆ తర్వాతే. హృదయంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రేమ భావనను ‘ధర్మం’ వినకపోవచ్చు, కానీ హృదయం నుండి పుట్టే కవిత్వం మాత్రం దానిని గాఢంగా గుర్తిస్తుంది. కవి ఈ విషయాన్ని క్లుప్తంగా, అదే సమయంలో అత్యంత శక్తివంతంగా ఈ పంక్తులలో వ్యక్తం చేశారు. నర్మదకు మనశ్శాంతి కరువైంది, ఎందుకంటే ఆమె ప్రేమించిన వ్యక్తి ఆమెకు దూరమయ్యాడు:

“ఆమె నివసించడానికి అద్భుతమైన భవనాలు ఉన్నాయి,

అంతులేని సంపదకు, ఆభరణాలకు ఆమె యజమాని.

ఎంతోమంది పరిచారికలు ఆమె సేవలో తహతహలాడుతుంటారు-

చివరికి ఒక చిన్న పని చేయడానికి కూడా ఆమె శ్రమించాల్సిన అవసరం లేదు.

కానీ, అయ్యో!” “ప్రియుడు లేని ఆమెకు సంతోషం ఎంతో దూరంలో ఉంది.”

ఒకరోజు, సన్యాసిగా మారిన ఆమె పూర్వపు ప్రేమికుడు భజనలు పాడుతూ అటుగా వెళ్తుంటాడు. నర్మద హృదయం ఉప్పొంగుతుంది. ఆమె అతన్ని తన భవనానికి పిలిపించి ఇలా అడుగుతుంది: “రాత్రివేళ ప్రమాదాలకు గురయ్యేలా తిరిగేంత దీనస్థితిలో ఉన్నావా? నీకు స్నేహితులు ఎవరూ లేరా? నిన్ను ఆపే ఆత్మీయులు ఒక్కరు కూడా లేరా?” అర్ధరాత్రి వేళ చలిగాలులు రాలిన ఆకుల మధ్య చేసే రోదనలా అతని సమాధానం ఇలా వినిపిస్తుంది:

“నా కులం పోయిందని గగ్గోలు పెట్టే గురువు నాకు లేరు. కొడుకు దుస్థితిని చూసి కన్నీరు పెట్టే తల్లి లేదు. నా కోసం అంతులేని విచారం వ్యక్తం చేసే భార్య లేదు. ఈ విశాల ప్రపంచంలో నేను ఒంటరిని, ఏకాకిని.

“నేను సన్యాసిని, లౌకిక బంధాలన్నింటినీ తెంచుకున్నాను. నా ‘దండం’ (సన్యాసి కర్ర) మాత్రమే నాకు తోడు. ఇక పగలూ రాత్రితో నాకేం పని? స్మశానవాటిక నన్ను భయపెట్టగలదా? లేక రాజమార్గం నన్ను ఆకర్షించగలదా?

“అపురూపమైన అందం కలిగిన ఒక పండును కోయాలని ఆశించాను, కానీ ఇంతలో ఎవరో దాన్ని అపహరించారు. ఇక ఇప్పుడు మిగిలింది ఒక్కటే – పవిత్ర నది అయిన నర్మద తీరంలోని ప్రశాంతమైన అటవీ ప్రాంతాలకు వెళ్లి, హాయిగా జీవించడం.”

ఈ కవితలో కరుణ రసం పరాకాష్టకు చేరుతుంది; ఒక తీపి వేదనను అనుభవించకుండా దీన్ని చదవడం అసాధ్యం.

అయితే, భగ్నమైన లేదా అసంపూర్ణమైన ప్రేమకు ‘నిరాశ’ మాత్రమే అంతిమ పరిష్కారమా? మనిషి తన దారులన్నీ మూసుకుని, ప్రపంచానికి దూరమై, గుహల్లోనో అడవుల్లోనో తన గాయాలను మాన్పుకుంటూ కూర్చోవాలా? అతని హృదయంలోని ఆవేశాన్ని గొప్ప లక్ష్యాల కోసం మలచుకోగల తత్వచింతన లేదా? కవి రాయప్రోలు సుబ్బారావు తన ‘తృణకంకణం’ (గడ్డితో చేసిన కంకణం) ద్వారా ఈ క్లిష్టమైన సమస్యకు పరిష్కారాన్ని చూపిస్తారు. ఈ కవిత సాధారణంగా ఆయన అద్భుత కళాఖండంగా పరిగణించబడుతుంది మరియు అనేక ఇతర కవితలకు ఆదర్శంగా విశ్వవ్యాప్త ప్రశంసలు పొందింది. ఇది అత్యంత శ్రద్ధతో కూడిన కళాత్మక సృష్టి. మధురమైన పద్యాల బాటలో ఆలోచనలు సాఫీగా సాగుతాయి. ఈ కవితలో గాఢమైన ప్రశాంతత, మృదువైన విషాదంతో కూడిన తాత్విక నిశ్చలత కనిపిస్తాయి. ఈ కవితలోని కథ చాలా సరళమైనది. చిన్ననాటి స్నేహితులైన ఇద్దరూ ఒకే ప్రేమతో పెరిగారు. వారు ఒకే పళ్ళెంలో తిన్నారు, ఒకే గిన్నెలో తాగారు. కానీ యవ్వనంలోకి అడుగుపెట్టాక, క్రూరమైన విధి వారిని విడదీసింది, ఆ అమ్మాయికి వేరొకరితో వివాహం జరిగింది. సుందరి నిజానికి ఒక అసలైన ‘సుందరి’, ఎంతో మనోహరమైన యువతి. ఆమె మాజీ ప్రేమికుడైన ఆ యువకుడు తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. అతని కాళ్ళ కింద ఉన్న భూమి ఆవలిస్తూ అతన్ని మింగేస్తున్నట్లు అనిపించింది. తన జీవితానికి అర్థం లేదని అతనికి అనిపించింది. కొంత కాలం గడిచాక, ఆ ప్రేమికులు ఒక సుపరిచితమైన పాత చెట్టు కింద సాయంకాలం వేళ అనుకోకుండా కలుసుకున్నారు. తన ప్రియురాలిని చూడగానే, ప్రేమ విరహంతో మానని అతని గుండెలోని గాయాలు మళ్ళీ తెరుచుకున్నాయి, అతను ఇలా విలపించాడు:

ప్రియ మిత్రమా! సాధారణ స్నేహం కూడా ఒక మధురమైన బంధమే. కానీ ప్రేమతో కలిసిన హృదయాలు మరింత తీపి  దృఢమైన బంధాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఆ బంధాలు తెగిపోయి, పూల రేకులు విడిపోయినట్లుగా స్నేహితులు విడిపోతే, ఇక మిగిలేది విచారమే కదా? చిన్నతనం నుండే ప్రేమ అనే విత్తనాన్ని తనలో భద్రంగా పెంచుకున్న హృదయానికి ఇప్పుడు పెద్ద ఆఘాతం తగిలింది. కేవలం శూన్యమైన మాటలతో ఆ ప్రేమను పోషించలేము; ఎందుకంటే వియోగంలో అమృతం కూడా విషంగా మారుతుంది. మన హృదయాలలో నాటుకుపోయిన ఆ ప్రేమ భావననే నిందించవద్దు. ముత్యపు చిప్పల నుండి ముత్యాలు రావడం, తామర పువ్వు నుండి తేనె స్రవించడం అస్వాభావికమని అనడం ఎంత అసమంజసమో, ఇది కూడా అంతే. కాలం విచిత్రమైనది. వసంతకాలంలో శోభను తెచ్చిన మామిడి చిగుళ్లను, శరదృతువులోని చల్లని గాలులకు గురిచేసి క్రూరంగా దెబ్బతీయడం లేదా? అయ్యో! ప్రకృతి మార్పులలో కూడా ఇంతటి తీవ్రత ఉంటుంది. ఉదయాన ఉషోదేవి మెడలో హారంగా మెరిసే మంచు బిందువులు, సాయంత్రం అయ్యేసరికి సూర్యుడి (పగటి ప్రభువు) నుండి విడిపోతున్న సంధ్యాదేవి కన్నీటి చుక్కలుగా మారిపోతాయి. ప్రేమ బంధాలతో విడదీయరాని విధంగా కలిసిన ప్రేమికులు, విధి వైపరీత్యాల వల్ల క్రూరంగా విడిపోతుంటే, ప్రకృతిలోని దైవిక సంకల్పం పట్ల సందేహం కలుగుతుంది.”

కథానాయిక సుందరి, సహనమే గుణాలలోకెల్లా గొప్పదని భావించే ఆదర్శవంతమైన హిందూ స్త్రీమూర్తి. పురుషుడు ఓక్ వృక్షం లాంటివాడని, స్త్రీ సున్నితమైన తీగ లాంటిదని హిందూ సంప్రదాయం చెబుతుంది. పురుషుడు తుఫాను అయితే, స్త్రీ మందమారుతం; అతను దహించే సూర్యుడు అయితే, ఆమె ఆహ్లాదాన్నిచ్చే చంద్రుడు. రాయప్రోలు సుబ్బారావు చిత్రించిన సుందరి రూపం, అమరమైన శకుంతలను గుర్తుచేస్తుంది. ఆమె కాళిదాసు సృష్టించిన ఆ కథానాయికకు చెల్లెలి వంటిది. సుందరి ఆ తోటలో నడుస్తున్నప్పుడు, శకుంతల తపోవనాన్ని విడిచి వెళ్లేటప్పుడు జింకలు ఆమె అడుగులను ఎలా అడ్డుకున్నాయో, అలాగే ఇక్కడ కూడా జింకలు ఆమె అడుగులను అడ్డుకుంటాయి. ప్రేమ, బాధలను భరించే అరుదైన ధైర్యం స్త్రీకి ఎంత సహజంగా వస్తాయంటే, సుందరి ఆవరించి ఉన్న నిరాశను అధిగమించి, కుంగిపోయిన ప్రేమికుడి ఆత్మను అతనిలో నుండే బయటకు తీసుకురాగలదు:

“మిత్రమా, నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు! ప్రేమ బంధాలు చాలా పటిష్టంగా అల్లబడ్డాయి, అవి తెగిపోతాయనే భయం ఉండదు. హృదయాలను కలిపే బంధాలు దైవికమైనవి. నిస్వార్థమైన, శాశ్వతమైన ప్రేమ అనేది దీర్ఘకాలిక, కఠోరమైన తపస్సుకు ఫలం. హృదయం యొక్క నీచమైన కోరికలకు లోనైన మానవుడు శారీరక భోగాల బురదలో మరింత లోతుగా కూరుకుపోయి, చివరికి ప్రేమ అనే సూర్యరశ్మికి పరాయివాడయ్యేంత జంతు స్వభావం గలవాడిగా మారిపోతాడు. వాంఛలకు పగ్గాలు వేయడంలోనూ, నిజమైన ప్రేమతో హృదయాన్ని సంస్కరించడంలోనూ జ్ఞానం ఉంది. ఎందుకంటే, వసంతకాలంలో మొలకెత్తి శీతాకాలంలో వాడిపోయే లేత రెమ్మల వలె, అంధకార యవ్వనపు ప్రేరణలు వృద్ధాప్యం రాగానే తమ తెరచాపలను జారవిడుస్తాయి. ఆవర్తన స్వభావం గల వాటికి నీవు ఎలా అభేద్యతను ఆపాదించగలవు?”

ప్లేటోనిక్ కవితా దృక్పథంతో ఆ విషయాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ఆమె ఇలా ఉద్బోధించింది:

“ప్రేమ అనేది భౌతికమైన కలయిక లేదా విడదీతలకు అతీతమైనది. స్నేహం అనేది హృదయాలను కలిపి ఉంచే ఒక అద్భుతమైన బంధం. ఈ ఉన్నత భావనను నిరంతరం ఆచరించడమే మహర్షులు అనుసరించే మార్గం. భౌతికమైన అనుబంధం సహజంగానే మార్పులకు లోనవుతుంది మరియు కలుషితం కావచ్చు. కానీ ఆధ్యాత్మిక బంధమైన ప్రేమ, సహనం, తపస్సు మరియు ధ్యానం ద్వారా పరిపక్వత చెందుతుంది. మిత్రమా, నిమ్మచెట్ల చల్లని నీడలో మనం కలిసి చదువుకున్న పుస్తకాలలోనూ, అప్పట్లో నువ్వు నా చేతికి కట్టిన ఈ ప్రేమ బంధంలోనూ మన ప్రేమ సురక్షితంగా ఉంది. నా చేతికి ఉన్న ఈ పట్టు దారాన్ని వీలైతే తెంచి చూడు. ఒకరినొకరు చూసుకుంటూ, ఆప్యాయంగా సంబోధించుకోవడం తప్ప నిజమైన ప్రేమికులు కోరుకునేది ఇంకేముంటుంది?”

తుఫాను తర్వాత సముద్ర ఉపరితలం ఎలాగైతే ప్రశాంతతను పొందుతుందో, అలాగే ఆ యువ ప్రేమికుడి హృదయం కూడా ఒక గొప్ప ప్రశాంతతను, నిశ్చలతను తిరిగి పొందింది. అతను సుందరి చేతికి ఉన్న పాత ప్రేమ చిహ్నాన్ని (ఆ పట్టు దారాన్ని) తొలగించి, దాని స్థానంలో అంతకంటే పవిత్రమైన మరొక దానిని ఉంచాడు. అతను కొన్ని తాజా గడ్డి పరకలను తీసుకుని, వాటితో ఒక గాజును (వలయాన్ని) చేసి ఆమె మణికట్టుకు అలంకరించాడు. ఇకపై వారి శాశ్వత ప్రేమకు ప్రకృతి మాత్రమే సాక్షిగా నిలవనుంది. తన లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చుకుని ఉన్నత గమ్యాన్ని చేరే అదృష్టం లేని ఆ పాత బంధాన్ని, పక్కనే ఉన్న వాగు అలల మీద కొట్టుకుపోయేలా వదిలేశారు.

కవి రాయప్రోలు సుబ్బారావు తత్వచింతన అటువంటిది. విధిలో విషాదంగానూ, ప్రకృతిలో క్రూరంగానూ కనిపించేవి వాస్తవానికి అలా ఉండకపోవచ్చు. గమ్యాన్ని చేరలేక విశాల సముద్రాన్ని నిందించడం మనిషి అనే బలహీనమైన పాత్ర యొక్క లోపం మాత్రమే. ప్రకృతి అంటేనే అంతే—అది గొప్పదనం మరియు హాస్యాస్పదత, పర్వతం మరియు చిన్న రాయి, ఆనందం మరియు దుఃఖం, క్రూరత్వం మరియు సున్నితత్వం వంటి విరుద్ధమైన అంశాల విచిత్ర సమ్మేళనం. భారతదేశపు గొప్ప ఋషుల మాదిరిగానే, మనిషి కూడా ఈ ద్వంద్వ స్వభావాన్ని అధిగమించడం నేర్చుకోవాలి. ఋషుల దృష్టిలో అమరత్వం అయిన ఆ లక్ష్యంపైనే తన దృష్టిని స్థిరంగా ఉంచాలి; సౌందర్య దృక్పథం కలిగిన ప్రస్తుత కాలం దానిని ‘ప్రేమ’ లేదా ‘అందం’ అని పిలుస్తోంది—అంటే పేర్లలో మాత్రమే తేడా ఉంది తప్ప విషయం ఒక్కటే. ప్రేమ అనేది భౌతిక వాంఛ కాదని, అదొక ఆధ్యాత్మిక ప్రేరణ అని భావించే విధానం భారతదేశంలో ఎంతో పురాతనమైనది. విచారగ్రస్తుడైన, వివేకి అయిన కవి భవభూతి ఈ భావాన్ని బలంగా వ్యక్తం చేశాడు:

“నిశ్చయంగా ఏదో ఒక అంతర్గత శక్తి వస్తువులను ఒకదానికొకటి ఆకర్షిస్తుంది. ప్రేమ  అయస్కాంత ఆకర్షణ అనే భావాలను భౌతికంగా గానీ, బాహ్యంగా గానీ ఏదీ వివరించలేదు. ఎందుకంటే సూర్యోదయం అయినప్పుడు మాత్రమే తామర ఎందుకు వికసించాలి మరియు చంద్రుని దర్శనంతో పాలరాయి ఎందుకు తడవాలి?”

ప్రేమ అనేది ఒక నీచమైన శారీరక వాంఛ కాదనే భావన, నేటి గొప్ప కవులందరిలోనూ ఒక బంగారు దారంలా ప్రవహిస్తుంది. కవి గురజాద ప్రేమను ఈ విధంగా కీర్తిస్తారు:

“నీచమైన వాంఛలను పవిత్రమైన ప్రేమగా పొరబడకండి.

వయసు పెరిగేకొద్దీ వాంఛలు తగ్గిపోతాయి;

ఎటువంటి కపటాలు, కుతంత్రాలు లేని స్నేహమే

భూలోకంలోని స్త్రీపురుషులకు

ఆనందానికి రాజమార్గం.”

కవి బసవరాజు అప్పారావు ఏరియల్ నక్షత్రం వంటి ఒక దివ్యమైన ఆత్మ. మానవులలో ఉండే ప్రేమ ఆయనకు ఆకర్షణీయంగా అనిపించదు, ఎందుకంటే అది సంప్రదాయాలచే కలుషితమై, పరిమితులతో బంధించబడి ఉంటుంది. చెట్లపై వాలి, స్వచ్ఛమైన ప్రేమ గీతాలు పాడుతున్న పక్షుల వద్దకు ఆయన నిర్మలమైన హృదయం ఎగిరిపోతుంది. ఇక్కడే అతను ప్రేమను దాని స్వచ్ఛమైన, నిష్కపటమైన సత్యంలో వెతుకుతాడు:

“ప్రియమైన కోకిలా, నువ్వు ఒక మామిడి చెట్టు కొమ్మ మీద, నీ ప్రియమైన జత మరో చెట్టు మీద ఉండగా, మీరిద్దరూ ఎలాంటి ప్రేమ సందేశాలు పంపుకుంటున్నారు?

“బహుశా మీరిద్దరూ మీ హృదయాలలోని అందమైన, సహజమైన వాంఛల గురించి మాట్లాడుకుంటూ, ప్రేమ గురించి సంభాషిస్తూ ఉండవచ్చు.

“దైవ ప్రేమతో నిండిన మీ మృదువైన మాటల మాధుర్యం గురించి మానవులమైన మేము అజ్ఞానులం.

“మీ ప్రేమ కబుర్లను ఇతరులు వింటే మీ పరువు పోతుందనే భయంతో మీరు ఆందోళన చెందడం లేదా?” నిశ్చయంగా, మానవుల ఈ క్రూరమైన ప్రపంచం గురించి మీకు ఏమాత్రం ఆలోచన లేదు.”

(3)

జీవితంలోని విషాద క్షణాలలో ఉన్నతమైన, తాత్వికమైన సహనాన్ని బోధించే తృణాకణం, ఆధునిక తెలుగులో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. అయినప్పటికీ, పాఠకుడు తత్వశాస్త్రపు మహోన్నత శిఖరాలను అధిరోహించడం గానీ, ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడే అలల శిఖరంపై చక్కగా సమతుల్యం చేసుకోవడం గానీ తరచుగా జరగదు. దుఃఖమనే కిరీటాన్ని ధరించి, జాలిభావంతో, కన్నీళ్లతో ఉన్న ఒక సౌమ్యమైన ఆత్మను ఆహ్వానించడానికి అతను సంతృప్తి చెందుతాడు. అతను తత్వశాస్త్రంతో కఠినంగా మారాలని కోరుకోడు; తనలాగే బాధపడిన ఒక సానుభూతిగల ఆత్మను వెతకాలని మాత్రమే ఆకాంక్షిస్తాడు. ఎందుకంటే, దుఃఖంలో మనం ఒంటరివాళ్ళం కాదని తెలుసుకోవడం మనకు గొప్ప సాంత్వన. మనసు జీవితంలో సారూప్యతలను వెతుకుతుంది.

కవి జయదేవుడు చెప్పినట్లుగా:

“మీరు శ్రీకృష్ణుని కీర్తించాలనుకుంటే, మీ హృదయం క్రీడావిధానంలోని ఆనందం కోసం పరితపిస్తే, మధురమైన, శ్రావ్యమైన భావాలతో నిండిన జయదేవుని కవిత్వాన్ని ఆశ్రయించండి.” “లయలు.”

అదేవిధంగా, కన్నీళ్లు కార్చాలని, శోకంలోని మధురమైన బాధను అనుభవించాలని అనిపించినప్పుడు, కవి దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గుర్తుకువస్తారు. ఆయన కంటే ఎక్కువగా ఆకట్టుకునేవారు మరొకరు లేరు. కృష్ణశాస్త్రిలో అంతటి ఆకర్షణ ఏముంది? మొదటిగా, ఆయన పదచమత్కారంలోనూ, మధురమైన పద్యాలలోనూ నిష్ణాతుడు. ఆ తర్వాత, ఆయనకు అద్భుతమైన కల్పనాశక్తి ఉంది. ఆయన ఊహకు దేవదూత రెక్కలున్నాయి, అది అందుకోలేని ఎత్తులకు ఎగిరిపోతుంది. నిజానికి, ఆయన రెక్కలున్న పక్షిలా ఎల్లప్పుడూ గాలిలోనే ఉంటాడు, భూమిని అరుదుగా సందర్శిస్తాడు. అందుకే ఆయన కవిత్వానికి సమకాలీన వాస్తవాలతో సంబంధం లేదు. అది జీవిత విమర్శ కాదు. అది ప్రచండంగా మండుతున్న ఊహ, రెక్కలు విప్పుతున్న కల్పన. అది ఒకసారి నీలాకాశంలోకి లోతుగా మునుగుతూ, ఒకసారి మేఘబీజాలపై పరుగెడుతూ, మరోసారి అనంతమైన అంతరిక్షంలో తమ మూగ ప్రయాణంలో నక్షత్రాలతో గుసగుసలాడుతుంది. ఆయన విరహంలోని ప్రేమ భావనను పరిపూర్ణం చేశారు. ఆయన మాయా స్పర్శతో దుఃఖం ఆనందరూపం దాలుస్తుంది, బాధ తన భయాన్ని కోల్పోతుంది. కష్టంలో కూడా ఇంతటి మధురమైన అవకాశాలు ఉంటాయా అని ఆశ్చర్యపోవడం మొదలుపెడతారు.

కృష్ణశాస్త్రి తాను ఆరాధించే దానిని ప్రేమించి, కోల్పోవడంతో సంతృప్తి చెందడు. అతని ప్రేమ భూమిపై ఉన్న ఏ జీవి పట్ల కాదు, అది ఎంత అందమైనదైనా సరే; అది సృష్టి యొక్క విశాల విస్తరణలో సౌందర్యం కోసం మానవ ఆత్మలో ఉండే ఒక ప్రాథమిక తపన. సూర్యచంద్రులు, భూమి, నక్షత్రాలు, లెక్కలేనన్ని గ్రహాలు, అన్నీ ప్రేమ అనే పవిత్ర బంధాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి మరియు ప్రతి ఒక్కటీ మరొకదానిని కలవడానికి తీవ్రంగా ఆరాటపడుతోంది. భౌతిక విశ్వంలోని ఈ అంతులేని ప్రయాణం, విశ్వ ప్రేమ అనే అలపై ఒక చిన్న అల మాత్రమే. అతని ప్రేమకు పాత్రమైన ఈ అతీంద్రియ జీవిని, సౌందర్యానికి మరియు ఆదర్శ పరిపూర్ణతకు ప్రతిరూపమైన ‘ఊర్వశి’ అని కవి పేర్కొన్నాడు. అతని ఆత్మ ఆమె ఆత్మతో కలయిక కోసం తపిస్తోంది. ఈ తపనను ఈ విధంగా వర్ణించారు:

నేను దుఃఖంతో ఏడవలేను, మరణంతో చచ్చిపోలేను

ఎన్నడూ చూడని

మరియు ఎన్నటికీ చూడలేని ఆ గొప్ప దీపస్తంభం కోసం;

నా హృదయంపై ఒక కొత్త భారంతో మరియు ఒక కొత్త ఆశాకిరణంతో

నేను ఒంటరిగా అరాచకంలోకి పడిపోతాను,

మరియు అక్కడ ఒంటరిగానే నాశనమవుతాను. ఆ ఆదర్శ సౌందర్యానికి, తనకు మధ్య ఉన్న దూరం అపారమైనదని, పూడ్చలేనిదని కవి భావిస్తాడు. అతడు పువ్వు అయితే ఆమె పరిమళం, లేదా బహుశా:

“మూడు లోకాల ప్రభువు కిరీటంలోని ప్రకాశవంతమైన శిరోరత్నమా, సోదరీమణులైన రత్నాలలో రాణివి నువ్వు; దుఃఖితుడైన నేను పాతాళలోకంలోని ఇరుకు సందులలో, చీకటి గుహలలో ఎవరికీ తెలియకుండా పాకుతూ వణికిపోయే చీకటి పొరను.”

తన హృదయ ఆదర్శం నుండి విడిపోవాలనే ఆలోచన అతని జీవితాన్ని ఒక సుదీర్ఘమైన, శీతాకాలపు దుఃఖరాత్రిగా మారుస్తుంది. కలయిక అసాధ్యమైనప్పుడు, అతని దుఃఖమే అతనికి ఏకైక సాంత్వన. విరిగిన బొమ్మలను గుండెకు హత్తుకునే పసిపిల్లవాడిలా, అతను తన దుఃఖాన్ని జాగ్రత్తగా పోషిస్తాడు. అందుకోలేని కాంతి నుండి విడిపోయిన ఈ సుదీర్ఘ రాత్రిలో, ఏడవడం అతనికి ఒక ఆహ్లాదకరమైన కాలక్షేపం. దుఃఖం కూడా ఆనందం అంత మధురమైనదని, బాధ కూడా సౌకర్యం అంత ఆనందదాయకమైనదని నిరూపించడమే కృష్ణశాస్త్రి యొక్క అత్యున్నత విజయం. సమకాలీన రచనలన్నింటికంటే ఎక్కువ మంది కవులకు, ఎక్కువ కవితలకు స్ఫూర్తినిచ్చిన కృష్ణ పక్షం, ఒక మహా విషాద సంగీత ప్రతిధ్వనులతో ప్రకంపిస్తుంది. కవి భావాల ప్రగతిని స్పష్టంగా గమనించవచ్చు. ప్రేమలో నిరాశ దుఃఖానికి దారితీస్తుంది; దుఃఖం ప్రేమ వస్తువుగా మారుతుంది; దుఃఖం క్రూరమైన వాస్తవాల ప్రపంచంపై అసహ్యానికి దారితీస్తుంది; చివరకు దుఃఖం ఒక ఆధ్యాత్మిక తపనగా, విశ్వ ప్రేమగా పరివర్తన చెందుతుంది. ఒక చిన్న పువ్వుపై వాలిన గద్దలా, ఈ భౌతిక ప్రపంచం అతని అరుదైన ఆత్మపై వేలాడుతూ ఉంటుంది. అది అతన్ని శాశ్వతమైన తేజోమయ లోకాలకు ఎగిరిపోకుండా నిరోధిస్తుంది. అజ్ఞాత లోకాల సంగీతానికి అలవాటుపడిన అతని చెవులకు, ఈ నిర్దయ ప్రపంచపు కోలాహలం, గందరగోళం కర్కశంగా వినిపిస్తుంది. శాశ్వత సౌందర్యవతి వికసిస్తున్న చిరునవ్వును ఆత్రంగా ఆస్వాదిస్తున్న అతని కన్ను, ఈ వికారమైన ప్రపంచం వల్ల క్రూరంగా పరధ్యానంలో పడుతుంది. కవి ప్రపంచాన్ని ధిక్కరించి, దాని బూటకపు సానుభూతిని తిరస్కరిస్తాడు. అతను తన దుఃఖంలోనే ధనవంతుడు, ప్రపంచపు దయనీయమైన ఓదార్పు అతనికి అవసరం లేదు. తన గొప్ప గీతాలలో ఒకదానిలో ఆయన ఈ విధంగా వ్యక్తపరిచారు:

“ప్రపంచం నన్ను జాలిపడనీయకు, నాకు దాని అవసరం లేదు. నన్ను మీరెవరు అనుకుంటున్నారు? నేను గాఢ దుఃఖమనే పాతాళ లోకానికి సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువును; నేను ముళ్ల కిరీటాన్ని ధరిస్తాను; గాఢ అర్ధరాత్రి నిశ్శబ్ద వేళలో, శాశ్వత రాత్రి భవనాల విశాలమైన మందిరాలలో నా రాజ దర్బారును నిర్వహిస్తాను. నేను ఏకాంతంలో పరిపాలిస్తాను. వెలుగుకు భయపడి బెదిరిపోయే వికారమైన గుడ్లగూబ యొక్క విషాద స్వరాలకు నా హృదయం ఉప్పొంగుతుంది మరియు రాత్రి పక్షి యొక్క విచారకరమైన సంగీతంతో నా ఆత్మ మమేకమై పాడుతుంది. నేను నా విషాద స్వరాన్ని వినిపించినప్పుడు, రాత్రి రెట్టింపు చీకటిగా మరియు నరకంగా మారుతుంది. అటువంటి క్షణాలలో మీరు నన్ను గమనించలేదా!

ప్రపంచం నన్ను జాలిపడనీయకు! నా నిట్టూర్పుల మృదువైన గాలితో నేను సేదతీరుతాను. నేను కన్నీటి సముద్రాలకు గర్వించదగిన అధిపతిని. నాకు అమూల్యమైన మరియు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని అందించే దుఃఖమనే గొప్ప గనులకు నేను సంతోషకరమైన యజమానిని. నన్ను మీరెవరు అనుకుంటున్నారు?”

కవి ప్రపంచం నుండి స్వచ్ఛందంగా ప్రవాసానికి వెళ్ళిపోయాడు. అతను వెలుగును తృణీకరించి, నిశ్శబ్ద రాత్రిని ఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఎందుకంటే, తన హృదయ ఆదర్శ స్మృతిని ఎప్పటికీ పచ్చగా ఉంచాలనే తపనతో అతను బాధపడుతున్నాడు. ప్రపంచంలోని అశాశ్వతమైన ఆనందాలు అతని ఏకాగ్రతను చెదరగొట్టి, అతని దృష్టిని మబ్బుపరుస్తాయి. తపస్సుయే ఆత్మసాక్షాత్కారానికి మార్గం అన్నది భారతదేశపు అనాది భావన. కవికి అతని దుఃఖమే అతని తపస్సు. ‘ఇల్ పెన్సరోసో’ వలె అతను “ఇక వ్యర్థమైన, భ్రమ కలిగించే ఆనందాలు” అని ఉద్ఘాటిస్తాడు. కృష్ణశాస్త్రి ఇలా అంటారు:

“నాకు ఉగాది (సర్వజనీనమైన పండుగ దినం) లేదు. ఉషోదయపు అద్భుత దృశ్యం నా కోసం కాదు; నేను అమావాస్య పక్షపు చలికాలపు మధ్య రాత్రిని పోలిన నిరాశాజనకమైన చీకటిని. నా దుఃఖం, నా విషాద జీవితం లాగే, గడిచిపోయే కాలం కూడా నాకు ఒక శాశ్వత అంధకారం.”

ఒక గంభీరమైన గీతంలో ఆయన ఇలా గానం చేస్తారు:

“ఓ ప్రపంచమా! నువ్వు నన్ను మనసారా ఏడవనివ్వవు; ఒక్కసారైనా నన్ను నా ఒంటరితనానికి వదిలేయ్; నువ్వు నన్ను వదిలేస్తే, ఆ ఏకాంతపు చీకటి తెర వెనుక నేను వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తాను. నా గుండెల్లో అణచిపెట్టుకున్న అంతులేని దుఃఖపు రాగాలను ఏడుపు ద్వారా బయటకు పంపి ఉపశమనం పొందుతాను. గొంతు చించుకుని రోదిస్తాను. మహా ఆనందపు అలల శిఖరాలపై నేను నిలబడలేను; నా పెదవులపై చిరునవ్వు కాంతిని రానివ్వలేను. ఈ అంతులేని ఉత్సవాల భారాన్ని నేను మోయలేను; నాలోని ఈ జీవితాన్ని నేను భరించలేను.”

ఆయన ఆత్మలోని సంగీతమయమైన ఆవేదనకు పరాకాష్టగా, ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్షకు సంబంధించిన ఒక స్వరం వినిపిస్తుంది…

(4)

కవి నాయని సుబ్బారావు, కృష్ణశాస్త్రి వలె, ఒక శోకకవి. ఆయన హృదయం ఆకులా సున్నితమైనది మరియు బాధ యొక్క చిన్న శ్వాసకు కూడా వణికిపోతుంది. కానీ కృష్ణశాస్త్రికి భిన్నంగా, ఆయన ఈ భూమిని ప్రేమించేవాడు. ఆయన లోతైన కల్పన నక్షత్రాల లోకానికి ఎగిరిపోవచ్చు, కానీ ఎన్నో సంచారాల తర్వాత బయలుదేరిన చోటుకే తిరిగి వచ్చే కుందేలు వలె, ఆయన హృదయం అసంపూర్ణమైనప్పటికీ భూమికి తిరిగి వస్తుంది. “సన్యాసంలో నాకు మోక్షం లభించదు. వేయి ఆనంద బంధాలలో నేను స్వేచ్ఛా కౌగిలిని అనుభవిస్తాను”, అనేది ఆయనకు చక్కగా వర్తిస్తుంది. ఆయనది దర్శనమిచ్చే స్త్రీ కోసం చేసే అన్వేషణ కాదు; ఆయన ఆవేశం మరింత వాస్తవికమైనది, అందువల్ల అది సాధారణ పాఠకుడికి మరింత సులభంగా అర్థమవుతుంది. ఆయన తన కోసం సృష్టించుకునే ప్రతీకలలో ఒక నూతనమైన మౌలికతను కూడా ప్రదర్శిస్తాడు. రాధ అత్యంత సౌందర్యవతి మరియు కవితాత్మక ఆకర్షణ కలిగినది కావచ్చు. ఆమె పేరు వినగానే మందబుద్ధి గల ఆత్మ కూడా గునుగుతూ ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, నాయని సుబ్బారావు మన మనసుకు నచ్చిన ఒక విభిన్నమైన కావ్య చిహ్నాన్ని సృష్టించారు. ఆయన మహాభారత కథానాయకుడైన అభిమన్యుడిని, శ్రీకృష్ణుని మేనకోడలైన శశిరేఖ (వత్సల అని కూడా పిలుస్తారు) పట్ల అతని ప్రేమను ఎంచుకున్నారు. ఇక్కడ కూడా, నిజమైన ప్రేమ సాఫీగా సాగలేదు. అభిమన్యుడిపై ఆ యువతికి ప్రేమ ఉన్నప్పటికీ, కృష్ణుని సోదరుడు మరియు ఆ యువతి తండ్రి అయిన బలరాముడు, ఆమెను కౌరవ చక్రవర్తి అయిన దుర్యోధనుడి కుమారుడికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలని సంకల్పించాడు. ఈ కథలో ఒక ఆదర్శవంతమైన అనుబంధానికి ఉండాల్సిన అన్ని సూచనాత్మక అవకాశాలు ఉన్నాయి, మరియు కవి తన హృదయాన్ని ఆవిష్కరించడానికి దీనిని అందిపుచ్చుకున్నారు. ఇక్కడ పరిగణించబడిన ప్రేమ విరహం, కలయికకు ముందు కలిగే వియోగపు మధురమైన బాధ. ఈ ఆనందకరమైన బాధను అనుభవించని హృదయం లేదు. కొన్ని ప్రబంధ కావ్యాలతో పోలిస్తే, ఇందులో విరహానికి గల కారణం మరింత వాస్తవికమైనది. అత్యంత చాకచక్యమైన కళాకారుడైన సుబ్బారావు, తన వెదురు రెల్లుపై గొప్ప రాగాలను ఆలపిస్తారు. కలయిక అనేది సాధ్యమయ్యే విషయమే కాబట్టి, విరహపు చీకటిని పారద్రోలడానికి నేపథ్యంలో ఒక ఆశాకిరణం ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది. కవి ఎంతో నైపుణ్యంతో పాఠకుడిని దుఃఖమనే అగాధం అంచుకు తీసుకువెళ్తాడు. పూడ్చలేని నష్టమనే భయంకరమైన అగాధం కనుచూపుమేరలో కనబడుతుంది. అతి తీవ్రమైన వేదన అనే మార్గంలో—ఒక చిన్న పడవను ఉగ్రమైన తుఫాను అల్లకల్లోలం చేసినట్లుగా—పాఠకుని సున్నితమైన హృదయాన్ని పరుగులు పెట్టించిన తర్వాత, కవి కృష్ణశాస్త్రి మార్గం నుండి వేరవుతాడు. అంతుచిక్కని మహా దైవంలా, కృష్ణశాస్త్రి ఆశ అనే బంధాన్ని తెంచివేస్తాడు; దాంతో మానవ హృదయం పాతాళ లోకపు గాఢాంధకారంలోకి కూరుకుపోతుంది, కానీ చివరకు ఆధ్యాత్మిక రెక్కలతో పైకి లేస్తుంది. అయితే సుబ్బారావు ఆ వినాశనాన్ని అడ్డుకునే శుభప్రదమైన దేవదూతలా నిలిచి, శాశ్వతమైన చీకటిగా అనిపించిన చోట కాంతి ప్రవాహాన్ని నింపుతాడు.

సౌందర్యం పట్ల నిరంతర తపనతో, ఆధునిక తెలుగు కవిత్వం పాక్షికంగా ప్రబంధ కవిత్వం నుండి ప్రేరణ పొందుతుంది; అయితే ఇందులో ఒక ముఖ్యమైన తేడా ఉంది—ప్రబంధాల్లో కనిపించే శృంగారపరమైన ఇంద్రియ ఆకర్షణకు ఇక్కడ తావుండదు, ఎందుకంటే సమాజపు అభిరుచులు మారాయి. సౌందర్యోపాసకుడిగా, ఆధునిక కవి నాయికా చిత్రణలో స్వచ్ఛమైన హృదయాన్ని, గొప్ప గౌరవభావాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు. తెలుగు కవిత్వానికి ఆధునిక కవులు ఎంతో అద్భుతమైన నాయికలను అందించారు. రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారి ‘తృణకంకణం’లోని సుందరి, కొడవటిగంటి సుబ్బయ్య గారి ‘భిక్షువు’ కవితలోని నర్మద, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారి అదే పేరుతో ఉన్న కవితలోని మల్లికాంబ—వీరంతా అద్భుతమైన పాత్ర చిత్రణలు. కృష్ణశాస్త్రి ఊహల్లోని నాయిక మరియు శివశంకర శాస్త్రి గారి ‘హృదయేశ్వరి’ ఒక అలౌకికమైన, విలక్షణమైన ఆకర్షణను కలిగి ఉంటారు. ఈ ఆధునిక నాయికలు—వరుధిని, సత్యభామ, కళాభాషిణి వంటి పూర్వకాలపు నాయికలకు తగిన సోదరీమణులుగా నిలుస్తారు.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –5-7-26-ఉయ్యూరు .

శ్రీ బిపిన్ చంద్ర గారి ఆధునిక భారత దేశ చరిత్ర.2 వ భాగం.4.7.26.

శ్రీ జి. కృష్ణ గారి అప్పుడు ఇప్పుడు.2 వ భాగం.4.

1వ శతాబ్ది మహారాష్ట్రలోని యాదవరాజ నిర్మిత పంచాయతన –గో౦డేశ్వర శివాలయం

గొండేశ్వర్ ఆలయం (IAST: Gondeśvara) అనేది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం, నాసిక్ జిల్లాలోని సిన్నార్ పట్టణంలో ఉన్న 11-12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయం. ఇది ‘పంచాయతన’ నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉంది; ఇందులో శివునికి అంకితం చేయబడిన ప్రధాన గర్భాలయం మరియు సూర్యుడు, విష్ణువు, పార్వతి, గణేశులకు అంకితం చేయబడిన నాలుగు ఉప-ఆలయాలు ఉంటాయి.

చరిత్ర

గొండేశ్వర్ ఆలయం సేవున (యాదవ) రాజవంశ పాలనలో నిర్మించబడింది. దీని నిర్మాణం 11వ శతాబ్దం లేదా 12వ శతాబ్దానికి[2] చెందినదిగా వివిధ రకాలుగా అంచనా వేయబడింది. యాదవ రాజవంశం సామ్రాజ్య విస్తరణకు ముందు దశలో సిన్నార్ వారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. ఆధునిక చరిత్రకారులు దీనిని యాదవ రాజు సేవున-చంద్ర స్థాపించిన ‘సేవునపుర’ పట్టణంగా గుర్తిస్తారు.స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, సిన్నార్ పట్టణాన్ని గవళి (అంటే యాదవ) నాయకుడు రావ్ సింఘుని స్థాపించారు, మరియు గొండేశ్వర్ ఆలయాన్ని అతని కుమారుడు రావ్ గోవింద 2,00,000 రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించారు. మరొక అభిప్రాయం ప్రకారం, ‘గోవిందేశ్వర్’ (IAST: Govindeśvara) అని కూడా పిలువబడే ఈ ఆలయాన్ని యాదవ సామంతుడైన గోవింద-రాజు నిర్మించారు, అయితే ఈ వాదనకు ఎటువంటి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు.

వాస్తుశిల్పం

గొండేశ్వర్ ఆలయం ‘భూమిజ’ శైలిలో, పంచాయతన సముదాయం రూపంలో నిర్మించబడింది; ఇందులో ప్రధాన గర్భాలయం చుట్టూ నాలుగు ఉప-ఆలయాలు ఉంటాయి. ఈ ఆలయం 125 x 95 అడుగుల కొలతలు కలిగిన దీర్ఘచతురస్రాకార వేదికపై నిర్మించబడింది. ఆలయ నిర్మాణం అంబర్‌నాథ్ శివాలయ నిర్మాణాన్ని పోలి ఉంటుంది, కానీ దీని బాహ్య గోడలపై ఉన్న శిల్పాలు అంబర్‌నాథ్ ఆలయ శిల్పాల కంటే తక్కువ నాణ్యతతో ఉంటాయి. ఆలయ సముదాయం చుట్టూ మొదట్లో ఒక ప్రహరీ గోడ ఉండేది, అది ఇప్పుడు చాలా వరకు ధ్వంసమైంది. మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉదయ్‌పూర్‌లో ఉన్న ఉదయేశ్వర ఆలయం (నీలకంఠేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) కూడా ఇలాంటి నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉంది.

ప్రధాన గర్భాలయం శివునికి అంకితం చేయబడింది మరియు ఇందులో పెద్ద లింగం ఉంది. గర్భాలయం మరియు దానికి ఎదురుగా ఉన్న నంది మండపం ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడ్డాయి.మూడు వైపులా ముఖమండపాలు కలిగిన ఈ మండపం ఆలయానికి ప్రవేశద్వారంగా పనిచేస్తుంది. ఈ ఆలయ గర్భాలయంపై ‘నాగర’ శైలికి చెందిన శిఖరం ఉంది,అయితే దీని అగ్రభాగం (కలశం వంటి భాగం) ప్రస్తుతం లేదు.ఆలయ గోడలపై ప్రాచీన ఇతిహాసమైన రామాయణానికి సంబంధించిన దృశ్యాలు చిత్రించబడ్డాయి.

సూర్యుడు, విష్ణువు, పార్వతి మరియు గణేశులకు అంకితం చేయబడిన ఉపాలయాలు కూడా ఉన్నాయి; వీటన్నింటికీ ముఖమండపాలు ఉన్నాయి. దీర్ఘచతురస్రాకారపు నిర్మాణ ప్రణాళికను కలిగి ఉండే ఈ ఉపాలయాలలో మండపం, అంతరాళం మరియు గర్భాలయం ఉంటాయి.

మీ- -గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-7-26-

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.11 వ భాగం.4.7.26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.11 వ భాగం.4.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రు డు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.232 వ భాగం.4.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రు డు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.232 వ భాగం.4.7.26. https://youtu.be/GdjY0b5MNuE

మిస్టర్ జె. బి. ప్రీస్ట్‌లీ సమర్థనలో(త్రివేణి )

రచన: సి. ఎల్. ఆర్. శాస్త్రి, బి.ఎస్.సి.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

‘ఆ చిరస్మరణీయ సన్నివేశంలో

ఆయన ఏదీ సామాన్యమైనది గానీ, నీచమైనది గానీ చేయలేదు.’ – ఆండ్రూ మార్వెల్.

(1)

నిజానికి, ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, నేను అసలు అవసరం లేని విషయాన్ని లేవనెత్తుతున్నానేమో (begging the question). నాకు తెలిసినంతవరకు, మిస్టర్ ప్రీస్ట్‌లీకి నిజంగా ఎటువంటి సమర్థనా అవసరం లేకపోవచ్చు; ముఖ్యంగా నాలాంటి ఒక సామాన్యుడి నుండి అయితే అస్సలు అవసరం లేదు. వాస్తవానికి, ఆయనకు అండగా నిలవడానికి ప్రయత్నించడం ద్వారా నేను సాహసం (లేదా దుస్సాహసం) చేస్తున్నాననే భావన కూడా కలగవచ్చు. నిజానికి మిస్టర్ ప్రీస్ట్‌లీ (ఆ పోలికను అనుమతిస్తే) ఫాల్‌స్టాఫ్ లాంటివారు: ఏ దిశ నుండి గాలి వీచినా ఆయన ధృడంగా నిలబడగలరు. ఇది కేవలం శారీరక పరిమాణం విషయంలోనే కాదు—అయితే, ఆయనకు న్యాయం చేయాలంటే, ఆ విషయంలో ఆయనకు మంచి వాటానే ఉందని అంగీకరించాలి. ఇష్టం ఉన్నా లేకున్నా, ఆయనకు మంచి స్థూలకాయం ఉంది; అంతేకాదు, ఆ విషయంలో మిస్టర్ చెస్టర్‌టన్‌తో గట్టి పోటీ ఇచ్చే స్థాయికి ఆయన ఎప్పుడైనా చేరవచ్చు కూడా. మిస్టర్ చెస్టర్‌టన్ తన శారీరక ఆకృతి గురించి ఏమాత్రం సిగ్గుపడరని మనకు తెలుసు; పైగా, ఆయన దానిని గర్వంగా భావిస్తారు. ఒక ఉదాహరణ చెప్పాలంటే, ఒకసారి ట్రామ్‌లో ముగ్గురు మహిళల కోసం తన సీటును వదిలిపెట్టిన విషయాన్ని ఆయన ప్రజలతో పంచుకోలేదా? తద్వారా తనలో సహజంగా ఉన్న అద్భుతమైన స్త్రీ గౌరవ భావనను (chivalry) ఆశ్చర్యచకితమైన ప్రపంచానికి చాటిచెప్పలేదా? సరే, మిస్టర్ ప్రీస్ట్‌లీ కూడా తన భారీ శరీరాకృతిని అంతే సానుకూలంగా స్వీకరిస్తారని నేను ఆశిస్తున్నాను. నేను పొరబడకపోతే, కోల్‌రిడ్జ్ తన ‘ఏన్షియంట్ మారినర్’ (Ancient Mariner) కావ్యంలో ఈ క్రింది రెండు అందమైన పంక్తులను రాశారు:

పొడవుగా, సన్నగా, కృశించిపోయినట్లుగా

మృదువైన, గీతలు పడిన సముద్రపు ఇసుకలా.

‘పొడవుగా, సన్నగా, కృశించిపోయినట్లుగా’ ఉండే నేటి కాలపు స్త్రీపురుషుల మధ్య—అంటే ఫాల్‌స్టాఫ్ యొక్క చిరస్మరణీయ మాటల్లో చెప్పాలంటే ‘రాత్రి భోజనం తర్వాత మిగిలిన చీజ్ ముక్కల్లా’ కనిపించే వారి మధ్య—స్థూలకాయం ఉన్నవారిని ఎగతాళి చేయడం లేదా వారిని చూసి హేళన చేయడం సరైనదని నేను భావించను. మరోవైపు, వారికి అంతా మంచే జరగాలని, వారి కార్యక్షేత్రం మరింత విస్తరించాలని మనం ఆకాంక్షించాలి. వారికి నా అభినందనలు! సారవంతమైన నేలలో పడిన విత్తనంలా వారు వేల రెట్లు వృద్ధి చెందాలి!

(2)

మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ మరొక విషయంలో కూడా ఫాల్‌స్టాఫ్‌ను పోలి ఉంటారని నేను చెప్పదలుచుకున్నాను. తన పూర్వీకుడిలాగే, ఆయనలో కూడా హాస్యస్ఫూర్తి పుష్కలంగా ఉంది. వాస్తవానికి, ఆ విషయంలో ఫాల్‌స్టాఫ్‌కు సాటి ఎవరూ రారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఇప్పటివరకు ఎవరూ ఆయన స్థాయిని అందుకోలేదు. ప్రస్తుతానికి నేను చెప్పగలిగేది ఏమిటంటే—పూర్తి విశ్వాసంతో చెబుతున్నాను—ఆయన (మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ) ఆ విషయంలో ఎవరికైనా దీటుగా, లేదా అంతకంటే మిన్నగా తన సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకున్నారు; ప్రస్తుతానికి ఇది తగిన ప్రశంస అని నా అభిప్రాయం. అందుకే, ఆంగ్ల హాస్యంపై ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న అత్యుత్తమ పుస్తకాన్ని రాసే అవకాశం ఆయనకు దక్కడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

(3)

వివిధ అంశాలపై ‘ఉత్తమమైన పుస్తకాన్ని’ రాయడం గురించి ప్రస్తావిస్తే, మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ ఆంగ్ల నవలపై (అంటే అత్యుత్తమమైన ‘చిన్న’ పుస్తకం అని అర్థం), ఆంగ్ల హాస్య పాత్రలపై (హజ్లిట్‌ను పోలి ఉండే శైలిలో) అత్యుత్తమ పుస్తకాన్ని, థామస్ లవ్ పీకాక్‌పై అత్యుత్తమ పుస్తకాన్ని, అలాగే ఆధునిక కాలపు అత్యుత్తమ నవలలు మరియు అత్యధికంగా అమ్ముడైన పుస్తకాలుగా (best-sellers) నిలిచిన ‘ఏంజెల్ పేవ్‌మెంట్’ (Angel Pavement) మరియు ‘ది గుడ్ కంపానియన్స్’ (The Good Companions) వంటి వాటిని, కొన్ని అత్యుత్తమ వ్యాసాలను (విమర్శనాత్మకమైనవి మరియు ఇతరమైనవి), మరియు మూడు అత్యుత్తమ ఆధునిక నాటకాలను (‘డేంజరస్ కార్నర్’, ‘లాబర్నమ్ గ్రోవ్’, ‘ఈడెన్ ఎండ్’) రాయడం కేవలం యాదృచ్ఛికం కాదని నా అభిప్రాయం. ఇవి కాకుండా, ఆంగ్ల హాస్యంపై అత్యుత్తమ పుస్తకం (దీని గురించి ఇప్పటికే ప్రస్తావించబడింది) మరియు ఇంగ్లాండ్ గురించిన అత్యుత్తమ పుస్తకం కూడా ఆయన రచనలే. ప్రస్తుతం జీవించి ఉన్న గొప్ప వ్యాసకర్తలలో ఆయన మరియు మిస్టర్ రాబర్ట్ లిండ్ (‘న్యూ స్టేట్స్‌మ్యాన్’ పత్రికలోని ‘Y. Y.’) ముఖ్యులు; అయితే, నవలారచనలో అద్భుతమైన విజయం సాధించిన తర్వాత ఆయన వ్యాస రచనను (తాత్కాలికంగానైనా సరే) విరమించుకోవడం విచారకరమైన వాస్తవం. అయినప్పటికీ, ఆయన ఖాతాలో కొన్ని వ్యాస సంపుటాలు ఉన్నాయి; వాటిలో అత్యంత విశిష్టమైనది ‘ఓపెన్ హౌస్’ (Open House). హెచ్. ఎం. టామ్‌లిన్సన్ వంటి ప్రముఖ రచయిత నుండి ఈ పుస్తకం అత్యున్నత ప్రశంసలను అందుకుంది—టామ్‌లిన్సన్ సాధారణంగా ఏ ఆధునిక రచయితనూ మెచ్చుకోని స్వభావం కలవారు. నిజానికి, కొందరు ప్రముఖులు మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీని (వ్యాసకర్తగా) హజ్లిట్‌తో పోల్చారు. వాస్తవానికి, ఈ రోజుల్లో హజ్లిట్ రాసినంత సుదీర్ఘమైన వ్యాసాలను ఎవరూ రాయడం లేదు; ఆసక్తి ఉన్నా సరే, వాటికి సరిపడా సమయం లేదు, పైగా ఏ పత్రికా వాటిని ప్రచురించడానికి ఆసక్తి చూపదు. కాబట్టి, ‘వింటర్‌స్లో సన్యాసి’ (హజ్లిట్) తన పాండిత్యం, వివేకం మరియు మేధో విన్యాసాలను పూర్తిగా ప్రదర్శించగలిగినట్లుగా, మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ—లేదా మరే ఇతర వ్యాసకర్త అయినా—అలా ప్రదర్శించగల స్థితిలో లేరు. అంతేకాకుండా, మనకు సుపరిచితులైన విలియమ్‌ను (హ్యాజ్‌లిట్‌ను) అధిగమించాలంటే మరొక హ్యాజ్‌లిట్ అవసరం కదా? కానీ, మన ఈ ‘నిస్సారమైన, భయానక కాలంలో’ అటువంటి వ్యక్తిని ఆశించడం సాహసమే అవుతుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, హ్యాజ్‌లిట్‌కు అత్యంత సన్నిహితంగా నిలిచిన వారిలో మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ ఒకరని మనం కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు; ఎందుకంటే ఆయన తన పూర్వీకుడిలాగే విస్తృతమైన విషయ పరిధిని, ఉన్నతమైన ఆలోచనా విధానాన్ని మరియు అద్భుతమైన వ్యక్తీకరణ శైలిని కలిగి ఉన్నారు. ఇక దీని గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పేదేముంది?

(4)

1924 లేదా 1925 నుండి 1929 వరకు, మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ ‘సాటర్డే రివ్యూ’ (Saturday Review) పత్రికకు ప్రతి వారం క్రమం తప్పకుండా వ్యాసాలు రాసేవారు; ఆ సమయంలో ఆ పత్రిక మిస్టర్ గెరాల్డ్ బారీ యొక్క అద్భుతమైన సారథ్యంలో నడిచేది. కాస్త పక్కదారి పట్టి చెప్పాలంటే, ఆ రోజుల్లో ‘సాటర్డే’ పత్రిక అద్భుతమైన రచనలతో, ఒక రకమైన స్వప్నలోకపు సౌందర్యంతో వెలిగిపోయేది. ఆ ప్రసిద్ధ వారపత్రికలోని ప్రతి సంచిక ఒక సాహిత్య విందులా, ఒక మేధోపరమైన పోరాటంలా ఉండేది. ఫ్రెంచ్ విప్లవం గురించి వర్డ్స్‌వర్త్ ఇలా రాశారు:

“ఫ్రాన్స్ స్వర్ణయుగపు శిఖరాగ్రాన నిలిచింది,

మానవ స్వభావం పునర్జన్మ పొందినట్లు అనిపించింది.”

ఆంగ్ల వారపత్రికలలో ‘సాటర్డే’ అప్రతిహత ఆధిపత్యం వహించిన ఆ కాలం గురించి కూడా (క్షమించదగిన అతిశయోక్తితోనైనా) అదే మాట చెప్పవచ్చు. ఆంగ్ల సాహిత్యం పునర్జన్మ పొందుతున్నట్లు అనిపించేది; ఏది ఏమైనా, ఆ కాలంలో యవ్వనంలో ఉండటం అనేది (ఆ ‘లేక్ పోయెట్’ మాటల్లో చెప్పాలంటే) ‘స్వర్గతుల్యం’. ఆ పత్రికలోని రచయితలందరూ ప్రముఖులే: ‘స్టెట్’-వెల్బీ, ఐవర్ బ్రౌన్, గెరాల్డ్ గౌల్డ్, ఎడ్వర్డ్ షాంక్స్, ఎల్. పి. హార్ట్లీ మరియు అనేకమంది ఇతరులు. కానీ వారందరిలోనూ మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ అత్యంత విశిష్టమైనవారు; వారందరిలోనూ అత్యున్నతమైన వ్యక్తిగా, ‘ఉదయపు ఆకాశంలో ప్రకాశించే తేజస్సులా’ ఆయన నిలిచారు. ఆ రోజులు గడిచిపోవడం విచారకరం; అంతకంటే విచారకరమైన విషయం ఏమిటంటే, మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ ఇప్పుడు ‘కొత్త అడవులు, కొత్త పచ్చిక బయళ్ల’ వైపు (అంటే కొత్త రంగాల వైపు) మళ్లారు.

(5)

మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ మనల్ని తమ వ్యాసాలతో (వాటిలో ప్రతిదీ ఒక అద్భుతమైన రత్నం లాంటిది) అలరిస్తున్న సమయంలోనే, అత్యుత్తమ స్థాయి సాహిత్య విమర్శలను కూడా రాస్తూ వచ్చారు. నిజానికి, అతను మొదట ప్రసిద్ధి చెందింది తన వ్యాసాల ద్వారా కాదు, ఎందుకంటే ఆ వ్యాసాలు అతను అప్పటికే సంపాదించుకున్న కీర్తిని మరింత పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడ్డాయి. కానీ అతను రచించిన ‘ఇంగ్లీష్ కామిక్ క్యారెక్టర్స్’ (జాన్ లేన్) అనే పుస్తకం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ పుస్తకం, ప్రశాంతంగా ఉన్న ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రపంచంలో ఒక పెద్ద అలజడిని సృష్టించింది. అప్పుడు అతను చాలా యువకుడు: నిజానికి, ఇరవైల ప్రారంభంలో ఉన్నాడు. అతను ఇప్పటికీ యువకుడే: ఇంకా నలభైలలోనే ఉన్నాడు. అతని విమర్శనాత్మక రచనలలో, అతని తొలి పుస్తకమే ఇప్పటికీ అత్యుత్తమమైనది. నా అభిప్రాయంలో, అందులో అతని అత్యుత్తమ విమర్శ మాత్రమే కాకుండా, అతని అత్యుత్తమ రచన కూడా ఉంది. దీని తర్వాత, ‘ఫిగర్స్ ఇన్ మోడర్న్ లిటరేచర్’ (దీనిని కూడా లేన్ ప్రచురించారు) అనే పేరుతో అతని విమర్శనాత్మక వ్యాసాల సంకలనం వచ్చింది. ఇది దివంగత సర్ ఎడ్మండ్ గోస్, మిస్టర్ ఆర్థర్ వా మరియు అదే స్థాయిలోని ఇతరుల ప్రశంసలను పొందింది. ఆ తర్వాత, వెంటనే, మిస్టర్ (ఇప్పుడు) సర్ జె. సి. స్క్వైర్ సంపాదకత్వంలో (కొత్త) ‘ఇంగ్లీష్ మెన్ ఆఫ్ లెటర్స్’ సిరీస్‌లో అతని ‘జార్జ్ మెరెడిత్’ మరియు ‘థామస్ లవ్ పీకాక్’ రచనలు వచ్చాయి. మొదటి వ్యక్తి గురించి నేను ఎక్కువగా రాయను: ఎందుకంటే మెరెడిత్ గురించి అతను చెప్పే చాలా విషయాలతో నేను ఏకీభవించను. నేను ఒప్పుకోవలసిందేమిటంటే, నేను ప్రీస్ట్లీ అభిమానిని మాత్రమే కాదు, మెరెడిత్ అభిమానిని కూడా; మరియు ఈ ఇద్దరు సాహిత్యవేత్తలు వాదించుకున్నప్పుడు, నేను పెద్దాయన పక్షాన నిలబడటానికి ఏమాత్రం సంకోచించను. ఆ పుస్తకంలో మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ, మెరెడిత్ ఒక గొప్ప రచయిత్రి, కానీ గొప్ప కళాకారిణి కాదనే విచిత్రమైన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారని గుర్తుంచుకోవాలి.

మిస్టర్ ప్రీస్ట్‌లీ రాసిన ‘ది గుడ్ కంపానియన్స్’, ‘ఏంజెల్ పేవ్‌మెంట్’, ‘ఫార్‌అవే’, ‘వండర్ హీరో’ల గురించి, లేదా ఆయన అంతకు ముందు రాసిన ‘ఆడమ్ ఇన్ మూన్‌షైన్’, ‘బెనైటెడ్’, ‘ది టౌన్ మేజర్ ఆఫ్ మిరాకోర్ట్’ వంటి నవలల గురించి రాయడానికి నాకు ఇక్కడ స్థలం లేదు. అవి తమ గురించి తామే చెబుతాయి. కవి చెప్పినట్లుగా, కలువ పువ్వుకు రంగు వేయడం, శుద్ధమైన బంగారానికి బంగారు పూత పూయడం, వయోలెట్ పువ్వుకు పరిమళం అద్దడం వంటివి అదనపు పుణ్యకార్యాలు అయితే, ఈ పుస్తకాలను పొగడటం కూడా అంతేనని నేను అనుకోకుండా ఉండలేకపోతున్నాను. ‘ఏంజెల్ పేవ్‌మెంట్’ యొక్క నిర్మాణం, అలాగే దాని శైలి, ఆంగ్ల నవలా రచనలో అత్యున్నత ప్రమాణాలను అందుకున్నాయి; ఇక ఆయన పాత్రల విషయానికొస్తే, ఇటీవలి ఆంగ్ల కాల్పనిక సాహిత్యంలో బహుశా మిస్టర్ జెస్ ఓక్‌రాయిడ్ మాత్రమే శాశ్వతంగా నిలిచిపోయే ఏకైక పాత్ర – ఫాల్‌స్టాఫ్, మై అంకుల్ టోబీ, మిస్టర్ మికాబర్, మరియు ఇద్దరు వెల్లర్‌ల వంటి అమరుల సరసన తన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంటాడు. ఇది మిస్టర్ రాబర్ట్ లిండ్ అభిప్రాయం కూడా, దీనిని ఆయన జాన్ ఓ’లండన్స్ వీక్లీ యొక్క ఇటీవలి సంచికలో క్లుప్తంగా వివరించారు.

(8)

మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీకి ఎలాంటి సమర్థన అవసరం లేదు. కానీ గాత్‌లో ఆయన ఆంగ్ల సాహిత్యంలో ఎవరూ కాదని చెప్పారు. సరే, అది దేవదూతలను కూడా ఏడ్పించేంత విమర్శనాత్మక సూక్తి. ‘ఓ’ఫ్లాహెర్టీ ఎక్కడ కూర్చుంటే అక్కడ బల్లకి అధిపతి ఉంటాడు,’ మరియు మిస్టర్ ప్రీస్ట్లీ ఎక్కడంటే ఆధునిక ఆంగ్ల సాహిత్యం.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-7-26-ఉయ్యూరు .

శ్రీ బిపిన్ చంద్ర గారి ఆధునిక భారత చరిత్ర. 1 వ భాగం.3.7.26.

శ్రీ బిపిన్ చంద్ర గారి ఆధునిక భారత చరిత్ర. 1 వ భాగం.3.7.26.

శ్రీ జి.వి. కృష్ణ గారి అప్పుడు ఇప్పుడు.1 వ భాగం .3.7.26.

శ్రీ జి.వి. కృష్ణ గారి అప్పుడు ఇప్పుడు.1 వ భాగం .3.7.26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.10 వ భాగం.3.7.26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.10 వ భాగం.3.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.3.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.3.7.26.

ప్రతి వారాంతం,వర్షపు నీటిని నిలవ చేసుకొనే గ్రామాలకు సహాయం చేయటానికి 600 కిలోమీటర్లు ప్రయాణి౦చె ఐఆర్ ఎస్ అధికారి –డాక్టర్ పి.సుధాకర్ నాయక్

ఏడు వారాంతాల పాటు, ఒక ఐఆర్ఎస్ అధికారి ముంబైలోని తన కార్యాలయాన్ని వదిలి తెలంగాణలోని దుమ్ముతో నిండిన పొలాల్లో పనిచేశారు. కేవలం దృఢ సంకల్పం, ఒక సాధారణ ఆలోచనతో, ఆయన గ్రామస్తులను ఏళ్లుగా వేధిస్తున్న సమస్యను పరిష్కరించడానికి వారితో కలిసి పనిచేశారు.

శుక్రవారం సాయంత్రం వేళల్లో కార్యాలయాలు ఖాళీ అయి, ప్రజలు విశ్రాంతి కోసం ఇళ్లకు బయలుదేరుతుండగా, డాక్టర్ పి. సుధాకర్ నాయక్ మాత్రం అప్పుడే మరో ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిస్తుండేవారు.

ప్రశాంతమైన వారాంతాన్ని గడపాలని ఆశించే బదులు, ఆ ఐఆర్‌ఎస్ (IRS) అధికారి ముంబై నుండి తెలంగాణలోని నారాయణఖేడ్‌కు రాత్రిపూట నడిచే బస్సులో బయలుదేరారు; రాష్ట్రంలోనే అత్యంత తీవ్రమైన కరువు పరిస్థితులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఒకదానికి చేరుకోవడానికి ఆయన 600 కిలోమీటర్లకు పైగా ప్రయాణించారు. సోమవారం ఉదయానికల్లా ఆయన తిరిగి ఆదాయపు పన్ను శాఖలో జాయింట్ కమిషనర్‌గా తన విధుల్లో చేరారు—అదంతా ఏదో సాధారణ వారాంతం గడిపినట్లుగానే

కానీ అతను ప్రయాణించడానికి గల కారణంలో ఏమాత్రం సాధారణమైన విషయం లేదు.

కాశ్మీరీ శిశువు ప్రాణాలతో బయటపడిన వైనం, అంతగా తెలియని ఒక సిండ్రోమ్ (లక్షణ సమూహం)పై వెలుగునిస్తోంది.

ఆ సమస్యను పరిష్కరించమని డాక్టర్ నాయక్‌ను ఎవరూ కోరలేదు. ఆయన కోసం ఎటువంటి ప్రభుత్వ ఆదేశమూ వేచి లేదు. ఏదైనా చేయగలిగినప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మొదటి అడుగు వేయాల్సిందేనని ఆయన బలంగా విశ్వసించారు.

పర్యావరణవేత్త పలడుగు జ్ఞానేశ్వర్, స్థానిక అధికారులు మరియు గ్రామస్తులతో కలిసి, వర్షపు నీరు అత్యంత అవసరమైన చోటనే ఉండేలా చూసేందుకు ఆయన పూనుకున్నారు.

ఆశను తిరిగి నింపిన ఒక సాధారణ ఆలోచన

ఖరీదైన యంత్రాలు గానీ, భారీ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు గానీ లేవు. దానికి బదులుగా, ఆ బృందం స్థానిక సామగ్రిని ఉపయోగించి రెండు సామూహిక ఇంకుడు గుంతలు, వ్యవసాయ చెరువులు మరియు రాతి కట్టలను నిర్మించింది. ఈ నిర్మాణాలు వర్షపు నీటి ప్రవాహ వేగాన్ని తగ్గించి, అది భూమిలోకి ఇంకి, క్రమంగా భూగర్భ జలాలను పునరుజ్జీవింపజేయడానికి దోహదపడ్డాయి.

ఈ మొత్తం నమూనాకు సుమారు రూ. 2 లక్షలు ఖర్చయింది. అర్థవంతమైన మార్పుకు ఎల్లప్పుడూ భారీ మూల్యం చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని ఇది నిరూపించింది.

అయితే, అసలైన విజయం ఇంజనీరింగ్‌లో లేదు. అది ప్రజలలో ఉంది.

మొదట్లో చాలా మంది గ్రామస్తులకు సందేహం కలిగింది. కానీ ప్రతి వారాంతంలో, డాక్టర్ నాయక్ రాత్రంతా ప్రయాణం చేసి తిరిగి రావడం, ఎండలో వారితో పాటు పనిచేస్తూ, రాళ్లు ఎత్తుతూ, మట్టి తవ్వుతూ, దుమ్ముతో నిండిన అదే రోజులను పంచుకోవడం వారు చూశారు. ఆయన ఎప్పుడూ ఒంటరిగా నిలబడలేదు. ఆయన ఆ ప్రయత్నంలో ఒక భాగమయ్యారు.

నెమ్మదిగా, సంకోచం స్థానంలో నమ్మకం ఏర్పడింది.

ఏడు వారాంతాల పాటు, అతను సౌకర్యం కన్నా రద్దీ బస్సులనే, సౌలభ్యం కన్నా లక్ష్యాన్నే ఎంచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత, ప్రతి సోమవారం, అతను నిశ్శబ్దంగా ముంబైలోని తన కార్యాలయానికి తిరిగి వెళ్ళేవాడు.

ఒకప్పుడు ఉధృతంగా ప్రవహించిన వర్షపు నీరు ఈ రోజు తిరిగి భూమిలోకి ఇంకిపోతూ, కరువుతో అల్లాడుతున్న గ్రామాలకు ఉపశమనాన్ని, రైతు కుటుంబాలకు ఆశను అందిస్తోంది. కొన్నిసార్లు, శాశ్వతమైన మార్పు గొప్ప వాగ్దానాలతో కాకుండా, వారాంతమంతా ముఖం తిప్పుకోవడానికి నిరాకరించే ఒక్క వ్యక్తితో మొదలవుతుంది.

మీ-గబ్బిట దుగాప్రసాద్ -3-7-26-ఉయ్యూరు

ప్రతి వారాంతం,వర్షపు నీటిని నిలవ చేసుకొనే గ్రామాలకు సహాయం చేయటానికి 600 కిలోమీటర్లు ప్రయాణి౦చె ఐఆర్ ఎస్ అధికారి –డాక్టర్ పి.సుధాకర్ నాయక్

ఏడు వారాంతాల పాటు, ఒక ఐఆర్ఎస్ అధికారి ముంబైలోని తన కార్యాలయాన్ని వదిలి తెలంగాణలోని దుమ్ముతో నిండిన పొలాల్లో పనిచేశారు. కేవలం దృఢ సంకల్పం, ఒక సాధారణ ఆలోచనతో, ఆయన గ్రామస్తులను ఏళ్లుగా వేధిస్తున్న సమస్యను పరిష్కరించడానికి వారితో కలిసి పనిచేశారు.

శుక్రవారం సాయంత్రం వేళల్లో కార్యాలయాలు ఖాళీ అయి, ప్రజలు విశ్రాంతి కోసం ఇళ్లకు బయలుదేరుతుండగా, డాక్టర్ పి. సుధాకర్ నాయక్ మాత్రం అప్పుడే మరో ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిస్తుండేవారు.

ప్రశాంతమైన వారాంతాన్ని గడపాలని ఆశించే బదులు, ఆ ఐఆర్‌ఎస్ (IRS) అధికారి ముంబై నుండి తెలంగాణలోని నారాయణఖేడ్‌కు రాత్రిపూట నడిచే బస్సులో బయలుదేరారు; రాష్ట్రంలోనే అత్యంత తీవ్రమైన కరువు పరిస్థితులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఒకదానికి చేరుకోవడానికి ఆయన 600 కిలోమీటర్లకు పైగా ప్రయాణించారు. సోమవారం ఉదయానికల్లా ఆయన తిరిగి ఆదాయపు పన్ను శాఖలో జాయింట్ కమిషనర్‌గా తన విధుల్లో చేరారు—అదంతా ఏదో సాధారణ వారాంతం గడిపినట్లుగానే

కానీ అతను ప్రయాణించడానికి గల కారణంలో ఏమాత్రం సాధారణమైన విషయం లేదు.

కాశ్మీరీ శిశువు ప్రాణాలతో బయటపడిన వైనం, అంతగా తెలియని ఒక సిండ్రోమ్ (లక్షణ సమూహం)పై వెలుగునిస్తోంది.

ఆ సమస్యను పరిష్కరించమని డాక్టర్ నాయక్‌ను ఎవరూ కోరలేదు. ఆయన కోసం ఎటువంటి ప్రభుత్వ ఆదేశమూ వేచి లేదు. ఏదైనా చేయగలిగినప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మొదటి అడుగు వేయాల్సిందేనని ఆయన బలంగా విశ్వసించారు.

పర్యావరణవేత్త పలడుగు జ్ఞానేశ్వర్, స్థానిక అధికారులు మరియు గ్రామస్తులతో కలిసి, వర్షపు నీరు అత్యంత అవసరమైన చోటనే ఉండేలా చూసేందుకు ఆయన పూనుకున్నారు.

ఆశను తిరిగి నింపిన ఒక సాధారణ ఆలోచన

ఖరీదైన యంత్రాలు గానీ, భారీ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు గానీ లేవు. దానికి బదులుగా, ఆ బృందం స్థానిక సామగ్రిని ఉపయోగించి రెండు సామూహిక ఇంకుడు గుంతలు, వ్యవసాయ చెరువులు మరియు రాతి కట్టలను నిర్మించింది. ఈ నిర్మాణాలు వర్షపు నీటి ప్రవాహ వేగాన్ని తగ్గించి, అది భూమిలోకి ఇంకి, క్రమంగా భూగర్భ జలాలను పునరుజ్జీవింపజేయడానికి దోహదపడ్డాయి.

ఈ మొత్తం నమూనాకు సుమారు రూ. 2 లక్షలు ఖర్చయింది. అర్థవంతమైన మార్పుకు ఎల్లప్పుడూ భారీ మూల్యం చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని ఇది నిరూపించింది.

అయితే, అసలైన విజయం ఇంజనీరింగ్‌లో లేదు. అది ప్రజలలో ఉంది.

మొదట్లో చాలా మంది గ్రామస్తులకు సందేహం కలిగింది. కానీ ప్రతి వారాంతంలో, డాక్టర్ నాయక్ రాత్రంతా ప్రయాణం చేసి తిరిగి రావడం, ఎండలో వారితో పాటు పనిచేస్తూ, రాళ్లు ఎత్తుతూ, మట్టి తవ్వుతూ, దుమ్ముతో నిండిన అదే రోజులను పంచుకోవడం వారు చూశారు. ఆయన ఎప్పుడూ ఒంటరిగా నిలబడలేదు. ఆయన ఆ ప్రయత్నంలో ఒక భాగమయ్యారు.

నెమ్మదిగా, సంకోచం స్థానంలో నమ్మకం ఏర్పడింది.

ఏడు వారాంతాల పాటు, అతను సౌకర్యం కన్నా రద్దీ బస్సులనే, సౌలభ్యం కన్నా లక్ష్యాన్నే ఎంచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత, ప్రతి సోమవారం, అతను నిశ్శబ్దంగా ముంబైలోని తన కార్యాలయానికి తిరిగి వెళ్ళేవాడు.

ఒకప్పుడు ఉధృతంగా ప్రవహించిన వర్షపు నీరు ఈ రోజు తిరిగి భూమిలోకి ఇంకిపోతూ, కరువుతో అల్లాడుతున్న గ్రామాలకు ఉపశమనాన్ని, రైతు కుటుంబాలకు ఆశను అందిస్తోంది. కొన్నిసార్లు, శాశ్వతమైన మార్పు గొప్ప వాగ్దానాలతో కాకుండా, వారాంతమంతా ముఖం తిప్పుకోవడానికి నిరాకరించే ఒక్క వ్యక్తితో మొదలవుతుంది.

మీ-గబ్బిట దుగాప్రసాద్ -3-7-26-ఉయ్యూరు

ఎకడెమిక్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డ్ గ్రహీత-పద్మశ్రే వి.కామకోటి

వీళినథన్ కామకోటి (జననం 1968) ఒక భారతీయ కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త మరియు విద్యా నిర్వాహకుడు. ఈయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్ (IIT మద్రాస్) డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

ఆయన విద్యాపరమైన కృషి కంప్యూటర్ ఆర్కిటెక్చర్, ఎంబెడెడ్ సిస్టమ్స్, సైబర్‌సెక్యూరిటీ మరియు టెక్నాలజీ సంబంధిత పరిశోధనలపై కేంద్రీకృతమై ఉంది.

వృత్తి జీవితం

కామకోటి 2022లో IIT మద్రాస్ డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు.

డైరెక్టర్‌గా, ఆయన భారతదేశంలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఇంజనీరింగ్ విద్య మరియు డీప్ టెక్నాలజీ పరిశోధనలలోని పరిణామాలపై వ్యాఖ్యానించారు.

ఆయన ఇంజనీరింగ్ పాఠ్యప్రణాళికలు మరియు ఉన్నత విద్యలో కోర్ ఇంజనీరింగ్ విభాగాల ప్రాముఖ్యత గురించి కూడా మాట్లాడారు.

పురస్కారాలు మరియు గుర్తింపు

కామకోటికి 2026లో సాహిత్యం మరియు విద్యారంగంలో భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీని ప్రదానం చేశారు.

కామకోటి వీళినాథన్ ఐఐటి మద్రాస్ నుండి కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్‌లో తన ఎం.ఎస్. మరియు పిహెచ్.డి. డిగ్రీలను పొందారు. ఆయన 2001లో ఐఐటి మద్రాస్ అధ్యాపక బృందంలో చేరి, జనవరి 2022లో దాని డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

ఆయన కంప్యూటర్ ఆర్కిటెక్చర్, ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ మరియు విఎల్ఎస్ఐ డిజైన్ రంగాలలో నిపుణుడు. భారత ప్రభుత్వ ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ నిధులతో ఐఐటి మద్రాస్‌లో నడుస్తున్న మైక్రోప్రాసెసర్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ ప్రోగ్రామ్‌కు ఆయన నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. ఆయన జాతీయ భద్రతా సలహా మండలిలో సభ్యులు. భారత ప్రభుత్వ వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ టాస్క్ ఫోర్స్‌కు ఆయన ఛైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశారు. ఐఐటి మద్రాస్‌లో ఆయన జేఈఈ ఛైర్మన్‌గా మరియు ఇండస్ట్రియల్ కన్సల్టెన్సీ అండ్ స్పాన్సర్డ్ రీసెర్చ్ అసోసియేట్ డీన్‌గా సేవలందించారు.

డాక్టర్ కామకోటి DRDO అకడమిక్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు, ఇండియన్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ సెమీకండక్టర్ అసోసియేషన్ టెక్నో విజనరీ అవార్డు, ‘అబ్దుల్ కలాం టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ నేషనల్ ఫెలోషిప్’, ACCS లైఫ్-టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు, IBM ఫ్యాకల్టీ అవార్డు మరియు వాస్విక్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ అవార్డు గ్రహీత.

డాక్టర్ కామకోటి

కామకోటి వీళినాథన్ భారతదేశంలోని తమిళనాడు, చెన్నైలో ఉన్న ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్‌లోని కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. సెక్యూర్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్, కంప్యూటర్ ఆర్కిటెక్చర్ మరియు VLSI డిజైన్ సిస్టమ్స్ కోసం CAD ఆయన నైపుణ్యం గల రంగాలలో ఉన్నాయి. ఆయన 1989 సంవత్సరంలో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం, శ్రీ వెంకటేశ్వర కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ నుండి కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని, మరియు వరుసగా 1992 మరియు 1995 సంవత్సరాలలో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్‌లోని కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ విభాగం నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (పరిశోధన ద్వారా) మరియు పిహెచ్‌డి పట్టాలను పూర్తి చేశారు. ఆయన 1995-1997 కాలంలో బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్‌కు చెందిన సూపర్ కంప్యూటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ మరియు చెన్నైలోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మ్యాథమెటికల్ సైన్స్‌లో పోస్ట్-డాక్టోరల్ విద్యార్థిగా ఉన్నారు. 2001వ సంవత్సరంలో ఐఐటి మద్రాస్‌లో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరడానికి ముందు, ఆయన ఏటీఐ రీసెర్చ్ సిలికాన్ వ్యాలీ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్‌లో సీనియర్ డిజైన్ ఇంజనీర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన ప్రొఫెసర్ బి. రవీంద్రన్‌తో కలిసి ఐఐటి మద్రాస్‌లో రీకాన్ఫిగరబుల్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ (RISE) గ్రూప్‌ను స్థాపించారు.

ఆయన 2011 నుండి సిటీ యూనియన్ బ్యాంక్ బోర్డులో స్వతంత్ర డైరెక్టర్‌గా మరియు నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ స్టాండింగ్ టెక్నికల్ కమిటీలో సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నారు. ఆయనకు సేంద్రియ వ్యవసాయంపై కూడా ఆసక్తి ఉంది మరియు కర్ణాటక సంగీతంలో (వయోలిన్) శిక్షణ పొందారు. బాలల విద్య పట్ల ఆయనకు అమితమైన ఆసక్తి ఉంది మరియు ప్రస్తుతం ఆయన తన స్వగ్రామం తిరువారూర్ జిల్లాలోని విష్ణుపురంలో, తన ముత్తాత 1914లో స్థాపించిన ‘ది జార్జ్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్’ అనే గ్రామీణ పాఠశాలకు మార్గదర్శకత్వం వహిస్తున్నారు. ఆయనకు 2007లో తొలి ఐఐటి మద్రాస్ యంగ్ ఫ్యాకల్టీ రికగ్నిషన్ అవార్డు లభించింది. ఆయన 2014లో గౌరవనీయ ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోడీ చేతుల మీదుగా డీఆర్డీఓ అకడమిక్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డును అందుకున్నారు.

భారతదేశవ్యాప్తంగా ఉన్న లక్షలాది మంది విద్యార్థులకు, ప్రవేశ పరీక్షలో తక్కువ మార్కులు రావడం అనేది తమ జీవితానికి ముగింపు పలికినట్లుగా అనిపిస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం, జేఈఈ ఫలితాలు వెలువడినప్పుడు, ఒక నిరాశాజనకమైన ఫలితం తమ భవిష్యత్తును నిర్దేశిస్తుందేమోనని లెక్కలేనంత మంది అభ్యర్థులు ఆశ్చర్యపోతుంటారు. కానీ, ప్రస్తుతం ఐఐటి మద్రాస్ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న వి. కామకోటి యొక్క అద్భుతమైన ప్రయాణం దీనికి పూర్తి భిన్నమైన కథను చెబుతుంది.

భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక ఇంజనీరింగ్ సంస్థలలో ఒకదానికి ఆయన నాయకత్వం వహించడానికి — లేదా జాయింట్ ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామినేషన్ (జేఈఈ)కు అధ్యక్షత వహించడానికి చాలా కాలం ముందు — కామకోటి కూడా వైఫల్యంతో పోరాడుతున్న ఒక సాధారణ విద్యార్థి మాత్రమే. ఆయన స్వయంగా చెప్పిన దాని ప్రకారం, ఆయన కెమిస్ట్రీలో కేవలం ఒక మార్కు మాత్రమే సాధించి జేఈఈలో ఉత్తీర్ణత సాధించలేకపోయారు. అదే విద్యార్థి ఒకనాడు ఐఐటి మద్రాస్‌కు అధిపతి అవుతాడని, పద్మశ్రీ పురస్కారం అందుకుంటాడని, మరియు ఇంజనీరింగ్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, సైబర్‌సెక్యూరిటీ రంగాలలో భారతదేశంలో అత్యంత గౌరవనీయమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా ఎదుగుతాడని కొద్దిమంది మాత్రమే ఊహించి ఉంటారు.

ఒక పరీక్ష ఆయన భవిష్యత్తును నిర్ణయించలేదు

చాలా మంది విద్యార్థులకు, జేఈఈలో విఫలమవడం అనేది ఒక శాశ్వతమైన ఎదురుదెబ్బలా అనిపిస్తుంది. కానీ కామకోటి కథ మనకు గుర్తుచేసేది ఏమిటంటే, అలా ఉండవలసిన అవసరం లేదు.

ఒకే ఒక్క పరీక్ష తన జీవితాన్ని నిర్దేశించకుండా, అతను ఇతర అవకాశాల ద్వారా ఇంజనీరింగ్‌ను అభ్యసించడం కొనసాగించి, చివరికి ఐఐటి మద్రాస్‌లో చేరాడు. అక్కడ, అతను కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్‌లో తన మాస్టర్స్ మరియు పిహెచ్‌డి రెండింటినీ సంపాదించి, రెండు దశాబ్దాలకు పైగా సాగే తన విద్యా వృత్తికి పునాది వేశాడు.

అనురాగ్ అగర్వాల్ CSIR ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ జెనోమిక్స్ & ఇంటిగ్రేటివ్ బయాలజీ (IGIB)లో ఒక ప్రధాన శాస్త్రవేత్త. ఆయన 1994లో ఆల్ ఇండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ నుండి వైద్యశాస్త్రంలో పట్టభద్రులయ్యారు. ఆ తర్వాత, హ్యూస్టన్‌లోని బేలర్ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడిసిన్ నుండి ఇంటర్నల్ మెడిసిన్, పల్మనరీ డిసీజ్, మరియు క్రిటికల్ కేర్‌లో (2003) ప్రత్యేకతను, మరియు ఫిజియాలజీలో పీహెచ్‌డీని పూర్తి చేశారు. బేలర్‌లో అధ్యాపక సభ్యునిగా పనిచేసిన తర్వాత, ఆయన 2007లో IGIBలో చేరారు. ఆయన పరిశోధన మాలిక్యులర్ పాథోబయాలజీ నుండి ఇన్ఫర్మేటిక్స్ మరియు ఎపిడెమియాలజీ వరకు పూర్తి స్థాయిని కవర్ చేసింది. దీని ఫలితంగా ఆయనకు 2014లో వైద్య శాస్త్రాలకు శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ అవార్డు, 2015లో వెల్కమ్ ట్రస్ట్ ఇండియా అలయన్స్ సీనియర్ ఫెలోషిప్ మరియు 2016లో జాతీయ బయోసైన్స్ అవార్డు లభించాయి. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అనువర్తనాలతో కూడిన హెల్త్ డేటా అనలిటిక్స్, వైద్యరంగంలో ఒక కొత్త సరిహద్దు అని డాక్టర్ అగర్వాల్ నమ్ముతారు మరియు వైద్యం, ఇన్ఫర్మేటిక్స్‌ల సంగమాన్ని ప్రోత్సహించడంలో చురుకుగా నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఆయన గతంలో ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ద్వారా అందుబాటు ధరలో కమ్యూనిటీ హెల్త్‌ను అందించే (EACH-IT) CSIR కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహించారు మరియు ప్రస్తుతం పబ్లిక్ హెల్త్ ఎపిడెమియాలజీ కోసం DST బిగ్ డేటా ఇనిషియేటివ్‌ను సమన్వయం చేస్తున్నారు. ఆయన పబ్లిక్ హెల్త్ ఫౌండేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, లేడీ టాటా మెమోరియల్ ట్రస్ట్, సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ & మాలిక్యులర్ బయాలజీ, సెంటర్ ఫర్ బ్రెయిన్ రీసెర్చ్, మరియు ఇంద్రప్రస్థ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ వంటి సంస్థల సలహా మండళ్లలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు, అలాగే స్టార్టప్ కంపెనీలకు సలహాదారుగా కూడా వ్యవహరిస్తున్నారు.

టీసీఎస్ రీసెర్చ్ వైస్ ప్రెసిడెంట్ మరియు చీఫ్ సైంటిస్ట్, టీసీఎస్ రీసెర్చ్‌లో చీఫ్ సైంటిస్ట్‌గా మరియు టీసీఎస్ కార్పొరేట్ టెక్నాలజీ కౌన్సిల్ సభ్యునిగా, డాక్టర్ ష్రాఫ్ ప్రస్తుత ఆర్&డి ప్రయత్నాలకు దిశానిర్దేశం చేయడం, కొత్త ఆర్&డి ప్రయత్నాలను ప్రారంభించడం, బాహ్య పరిశోధనలకు స్పాన్సర్ చేయడం, మరియు తత్ఫలితంగా వచ్చిన సాంకేతికత మరియు మేధో సంపత్తిని టీసీఎస్ వ్యాపార విభాగాల అంతటా విస్తరింపజేయడంలో పాలుపంచుకుంటున్నారు. ఆయన టీసీఎస్‌లో డేటా మరియు డెసిషన్ సైన్సెస్ పరిశోధనా విభాగానికి, అలాగే ఢిల్లీలోని టీసీఎస్ ఇన్నోవేషన్ ల్యాబ్‌కు అధిపతిగా ఉన్నారు.

1998లో టీసీఎస్‌లో చేరకముందు, డాక్టర్ ష్రాఫ్ అమెరికాలోని పాసడెనాలో ఉన్న కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో (1990 – 91) మరియు ఆ తర్వాత భారతదేశంలోని ఢిల్లీలో ఉన్న ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలోని కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో (1991 – 1997) అధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు. ఆయన కాలిఫోర్నియాలోని మౌంటెన్ వ్యూలో ఉన్న నాసా ఏమ్స్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌లో మరియు చికాగోలోని ఆర్గాన్ నేషనల్ ల్యాబ్స్‌లో విజిటింగ్ పదవులను కూడా నిర్వహించారు. 1994లో ఆయనకు భారత అణుశక్తి విభాగం నుండి ‘యంగ్ సైంటిస్ట్ అవార్డు’ ప్రదానం చేయబడింది.

డాక్టర్ ష్రాఫ్ గణన గణితం, సమాంతర గణన, పంపిణీ వ్యవస్థలు, సాఫ్ట్‌వేర్ నిర్మాణం, సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్ మరియు డేటా సైన్సెస్ రంగాలలో 50కి పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. ఆయన రెండు పుస్తకాలను రచించారు: అక్టోబర్ 2010లో యూకేలోని కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్ ప్రచురించిన “ఎంటర్‌ప్రైజ్ క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్” మరియు 2013లో యూకేలోని ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్ ప్రచురించిన “ది ఇంటెలిజెంట్ వెబ్” (పేపర్‌బ్యాక్ ఎడిషన్ 2015). డాక్టర్ ష్రాఫ్ ACM మరియు ACM-ఇండియాలో క్రియాశీల సభ్యులుగా ఉన్నారు మరియు ACM ఇండియా కౌన్సిల్‌లో సేవలందిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, ఆయన ACM SIGKDD యొక్క ఇండియా చాప్టర్ అయిన నాలెడ్జ్ డిస్కవరీ ఫ్రమ్ డేటా (IKDD) పై ACM-ఇండియా SIGకి వ్యవస్థాపక ఛైర్మన్‌గా కూడా ఉన్నారు.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -3-7-26-ఉయ్యూరు .

చెల్లికి ఘన నివాళిగా చెన్నాప్రగడ శర్మ ‘’కవిత్వం కురిసింది ‘’

ఇటీవలే మరణించిన తన చెల్లెలు కీ.శే.మానాప్రగడ దుర్గాభవానికి అంకితమిస్తూ చెన్నాప్రగడ శర్మ ఈ కవితా సంపుటి ‘’కవిత్వం కురిసింది ‘’ని జూన్ 28 వెలువరించాడు .ఇందులో 85కవితలున్నాయి .అమ్మ వంటింటి గిన్నెల చప్పుడు అలారం అనిపించింది .పెంచి విద్యనేర్పి తీర్చిదిద్దిన తండ్రి తొందరపడి వెళ్లిపోయాడని విచారించాడు .ఇందులోని కవిత్వం సినిమాలో  ప్రకాష్ రాజ్ తల్లిపై చెప్పిన ఇన్ఫర్మేటివ్ కవిత్వాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది .చివరి 85వ కవిత ‘’దేవుడు సృష్టించిన దూతలు ,కంటికి రెప్పల్లాంటి అమ్మలైన’’ సేవామూర్తులైన నర్సుల పై కవిత్వం కురిపించి సంపుటి ముగించాడు కవి . మిగిలిన మెరికల్లాంటి కవితా పంక్తులను మీకు పరిచయం చేస్తాను మంచి ముఖ చిత్రాలులోపల  దేవతలాంటి చెల్లెలు చిత్రం ,మంచి కూర్పు ముచ్చటైన ముద్రణ పుస్తకానికి అదనపు ఆకర్షణలు .

 కోరిక గుర్రాలకు కళ్ళెం వేసి – ఆశలశ్వాస పై ధ్యాస పెడితే –కులాసాలు ధిలాసాలు స్వంతమౌతాయి .సర్దుకు పోయే మనస్తత్వం మధ్యతరగతి ప్రజలది .మిన్ను విరిగి మీదపడ్డా చలనం శూన్యం .ఆఖర్లో నీడ కూడా జారుకున్నా వెంటవచ్చేవి ఆర్జించిన కీర్తి ప్రతిష్టలు మాత్రమె .కుటుంబంతో సరదాగా గడిపితే వత్తిడి తగ్గిపోతుందని ‘’స్ట్రెస్ సూత్రం ‘’చెప్పాడు  కవి .హరిత ప్రగతి కి బాట .కాకిపిండం పై కవిత్వం అద్భుతః .భార్యమేనులో ఇంద్ర ధనుస్సు చూసి ఆమెతో జీవితం నిత్యహోలీ గా భావించాడు గడుసు శర్మ .ఈ రోజుల్లో ఆడపిల్ల ఈడపిల్ల –డబ్బులు విరజిమ్మే ఎ .టి. ఎం .మంచి విశ్లేషణ .భార్యా భర్తా అన్నిటా సమానమే –ఏఒక్కరు తోణికినా బెణికినా ఉనికికే ప్రమాదం అంటూ దాంపత్యోపనిషత్  సూత్రం చెప్పాడు కవి శర్మ . .

  చరవాణి ని ‘’చోర వాణి ‘’గా చేసిన నిర్వచనం బాగుంది .ఆవకాయ ఘాటు’’ హా—వకాయ’’ అనిపిస్తుంది .స్త్రీ యే రూపం లో ఉన్నా –సంసారం సాగిస్తున్న ఘనత ఆమెదే  .కలలోని కన్య కవితై కావ్యమైంది .అమరావతి వైభవ గీతం పాడాడు కవి మధురంగా .చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేకపోతె –రూపాయి పాపాయి అవుతుంది అని ధన సూక్ష్మం చెప్పాడు శర్మకవి .గోరింటాకు పండితే అతివలకు ఆనందం –పొలం బాగా పండితే దేశానికి వెన్నెముక రైతు కళ్ళలో ఆనందం .వయసు వారి చూపులు ‘’వయస్కా౦తాలు’’అని ముళ్ళపూడి భాషలో చెప్పాడు .’’సిందూరం, సుదర్శనం పేరేదైనా చక్రం తిప్పేది మేమే’’ అని కవి జవాన్ అయి ఉరిమాడు .ఉపసంపాదకుడి బాధలు చీకటి బతుకులు అని స్వానుభవంతో చెప్పాడు .’’ఒకటికీ రెంటికి నేనే తోడుగా ఉండాలా ?పడకగదిలో నేనెందుకురా కుయ్యా  . నీకేనా విరామం ?నాకు ఇవ్వవా ‘’అంటూ సెల్ ఆత్మక్షోభ, ఘోష .ఊరపిచ్చుక లేహ్యానికైనా దొరకని,కనపడని  పిచ్చుకను నిఘంటువులోనే ఇక చూసుకోవాలా ?మిలియన్ డాలర్ ప్రశ్న .కోవిడ్ గుణ పాఠం కాదు ఒక పాఠం కావాలన్నారు మాస్టారు.చిన్నప్పుడు కేర్ సెంటర్లలో వదిలేసిన తలిదండ్రులను ఒల్దేజ్ హోమ్స్ లో వదిలేయట౦ కుక్కకాటుకుచెప్పుదెబ్బ?  

  సమాజం లో ప్రతివాడూ కోయిల గా అనిపించి అవి కూసే రాగాలు పలికి౦చాడుసరదాగా ఉగాది నాడుకవి .బంగారు భవితను కాపాడుకోమని వాహన చోదకునికి హితవు చెప్పాడు .బంగారం పనీ, బంగారంలాంటి సాహిత్య ప్పనీ చేసే సవ్యసాచి’’ చలపాక’’ .

 ఎరుపు పేదోడి ఆకలి ,ఆకుపచ్చ పెద్దోడి లోగిలి ,నీలం రైతుకిష్టమైన నిత్యం ఎదురుచూసే ఆకాశ౦ ,గులాబీ ప్రేమికులపరవశ౦ ,తెలుపు చత్వారం,నలుపు అనాధల అంధకారం ,ఊదా ఊరించే  ఊహాలోకం ,పసుపు శుభం సంక్షేమ దాయకం అంటూ ‘’సామాజిక హోలీ ‘’గీతం పాడారు శర్మాజీ . ఇలా తవ్వినకొద్దీ దొరుకుతాయి బంగారు నలుసుల్లాంటి మెరుపుల కవితా విశేషాలు .శర్మగారి కవిత్వం అనునిత్యం ఇలా కురుస్తూనే ఉండాలని కోరుకొందాం.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -3-7-26-ఉయ్యూరు . 

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.9 వ భాగం.9 వ భాగం.2.7.26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.9 వ భాగం.9 వ భాగం.2.7.26.

శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.230 వ భాగం.2.7.26.

               రామ చక్రం

రామ మంత్రం తెలుసు పూజలో ఉండే రామయంత్రం తెలుసు .ఈ రామ చక్రం ఏమిటి ?వాల్మీకి మహర్షి రామాయణం యుద్ధకాండలో కాయినేజ్ చేసిన మాట ఇది .దీన్ని ఆయనమాటలలోనే తెలుసుకొందాం .

 యుద్ధకాండ 93వసర్గలో శ్రీరాముడు వీర విహారం చేసి రాక్షస సంహారం చేసిన సందర్భం ఇది .అప్పటికే కొడుకు ఇంద్రజిత్ తో సహా రాక్షస వీరులంతా యుద్ధం లో చనిపోయారు .కోపం ఆవేశం పట్టలేకపోయాడు రావణ బ్రహ్మ .రాక్షస వీరులందర్నీ  సమావేశపరచి చావో రేవోతేల్చుకోమని సకల సెనా సమాయత్తంగా వెళ్లి రాముడిని చుట్టుముట్టి బాణ వర్షం కురిపించమని హుకుం జారీ చేశాడు .వాళ్ళు అలా రామ శరీరాన్ని బద్దలుకోడితే ‘’నేను అందరూ చూస్తుండగా రామహననం చేస్తాను ‘’అని బీరాలు పలికాడు ‘’భవద్భిఃశ్వో నిహన్తాస్మి రామం లోకస్య పశ్యతిం’’ఇంకేముంది నిప్పుతోక్కిన కోతుల్లా రాక్షస వీరులంతా సమరోత్సాహం తో బయల్దేరారు ఒంటరి రాముడిపైకి .వానర వీరులూ తక్కువ తినలేదు .వృక్షాలు పర్వతాలతో రాక్షసులపై పడ్డారు .భీకర యుద్ధం జరిగింది .ఏనుగులురథాలు వొడ్లుగా  గుర్రాలు చేపలుగా .ధ్వజాలు వృక్షాలుగా అయిన రక్తనదులు ప్రవహించాయి .అందులో చనిపోయిన సైన్యం శరీరాలు తెప్పలు తెప్పలుగా కొట్టుకుపోతున్నాయి .వానరులురక్తం తో తడిసిపోయి  ఎగిరిఎగిరి గంతులేస్తూ  శత్రువుల ఆయుధాలను రథాలను ముక్కలు ముక్కలు చేశారు .రాక్షసుల చెవులు.ముక్కులు కోరుక్కుతిని చప్పరించారు .ఒక్కొక్క రాక్షసుడిమదకు వందమంది వానరులు దూకి భీభత్సం చేశారు.రాక్షసులు వీర విజ్రు౦భణ చేయగా భరించలేక వానరులు ‘’రామ౦ శరణం గచ్చామి’’అని శ్రీరాముడి కాళ్ళమీద పడ్డారు .ఇదీ నేపధ్యం రామ పరాక్రమ ప్రదర్శనానికి .

 అక్లిష్టకర్మ గలశ్రీరాముడు వానరులను’’మై హూనా ‘’అంటూ  ఓదార్చి ధనస్సు ధరించి యుద్ధానికి బయల్దేరాడు .తుముల బాణ వర్షం కురిపించాడు అసురులపై ఉసురులు తీయటానికి.బాణాగ్ని చేతకాల్చేసే రాముడిని  ఆకాశంలో మేఘాలు సూర్యుడిని చూడలేక పోయినట్లు దగ్గరకు కూడా వెళ్లలేకపోయారు .ఇతరువెవరూ చేయలేని రాముడు మాత్రమె చేయగల పనులను రాక్షసులు చూశారు .చేయబడుతున్న వాటిని చూడ లేకపోయారు .’’దద్రుశుస్తే ,న వై రామం కర్మాన్య సుకరానిచ ‘’’’. రాక్షస  మహా సైన్యాన్నిఊపేస్తూ ,మహా రథాలను ఎగరగొడుతూ , వనం లోని వాయువులాగా కనిపించాడు –‘’వాత౦ వన గతా యథా ‘’బాణాలచేత బద్దలుకొట్టి ,కాల్చేసి ముక్కలు చేసి ఆయుదాలచేత పీడించిన సైన్యాన్ని మాత్రమె వాళ్ళు చూశారుకానీ రాముడు చేస్తున్న పనులు చూడలేకపోయారు –‘’బలం రామేణదద్రుశుర్న రామం శీఘ్రకారిణం ‘’  తమ శరీరాలపై కొడుతున్న రాముడిని యింద్రియాలద్వారా భోగ్యవస్తువులను అనుభవిస్తున్నా జీవాత్మను చూడలేనట్లు రక్కసులు చూడలేకపోయారు .’’ఇంద్రియార్దేషు తిష్టంతం భూతాత్మాన మివ ప్రజాః ‘’

 ఇదిగో ఇక్కడ యేనుగుసైన్యాన్నిచంపుతున్నాడు అదిగో మహారధ సైన్యాన్ని చంపేస్తున్నాడు ,ఇదుగో అశ్వ సైన్యాన్ని కాల్బలాన్ని సంహరిస్తున్నాడు రాముడు అంటూ రాక్షసులు భయభ్రాంతులై యుద్ధంలో రాముడిని పోలిక ఉన్నవాళ్ళనే చూస్తూ,తమ ఎదురుగా వున్నవాడు తమవాడే అయినా రాముడిగా తలుస్తూ ఒకరినొకరుచంపుకొన్నారు ఇదొక విచిత్రం .’’అన్యోన్యం కుపితా జఘ్నుః సాద్రుశ్యా ద్రాఘవస్యతు.’’

 మాహాత్ముడు రాముడు గా౦ధర్వాస్త్రం చేత మోహి౦పజేయుటచే తమల్ని కాల్చేస్తున్నా రాక్షసులు రాముడిని చూడలేకపోయారు .’’మోహితాః పరమాస్త్రేణ గాన్ధర్వేణ మహాత్మనా ‘’రాక్షసులకు వేలకొలదీ రాముళ్ళు కనబడుతున్నారు .మరుక్షణం లో ఒకే రాముడు దర్శన మిస్తున్నాడు .-‘’రామ సహస్రాణి రణే పశ్యన్తి రాక్షసాః-పునః పశ్యన్తి కాకుత్సమేక మేవ మహాహవే ‘’రాక్షసులకు రామ ధనుస్సు ఆలాత చక్రమే అగ్రభాగమే కనబడుతోంది కానీ రాముడు కనబడటం లేదు .’’భ్రమంతీం కాంచనీం కోటీ౦ కార్ముకస్య మహాత్మనః-అలాతచక్ర ప్రతిమాం దద్రుశుస్తే న రాఘవం ‘’

  యుద్ధం లో మృత్యు చక్రం లాగా రాక్షసులని చంపుతున్న రాముడనే చక్రం అంటే ‘’రామ చక్రం ‘’ను ప్రజలు చూశారు . రామ చక్రానికి ఆయన శరీరమేమధ్యభాగం  ధనుస్సును గట్టిగా లాగటం చేత అది రాముని నడుము చుట్టూ తిరిగి మండలం గా ఏర్పడగా దానిమధ్య రామ దేహం చక్రనాభి లాగా ఉన్నది .రామబలమే అగ్నిజ్వాలలు బాణాలు ఆకులు ధనస్సు చక్రాంతంనారివలన,తలం వలనా కలిగే ధ్వని ఘోషం .తేజస్సు బుద్ధీ దాని కాంతి దివ్యాస్త్రాల గుణాలు దాని చివరిభాగాలు .ఇలాంటి రామ చక్రం  రాక్షస సైన్యాన్ని అంతటినీ కాల్చేసింది అని మహర్షి వాల్మీకి భావం .

  ఒకే ఒక్క రాముడు ఒకేఒక జాము-అంటే మూడు గంటలలో కోరిన రూపాలు ధరించే మదించిన రాక్షసుల వాయువేగంకల పదివేల రథాలను ,మహాబలం కల 18వేల ఏనుగులను రౌతులతోసహా 14వేల గుర్రాలను ,రెండు లక్షలమంది కాల్బలాన్ని అగ్ని శిఖలవంటి బాణాలతో సంహరించాడు .ఈ భీభత్సం చూడలేక బతికిన వారు బతుకు జీవుడా అంటూ లంకవైపు దౌడు తీశారు ‘’అభిపేతుః పురీం లంకాం హత శేషా నిశాచరాః’’.రణభూమి శివుడు విహరించే రుద్ర భూమి అనిపించింది .’’అక్రీడ భూమిః క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ మహాత్మనః ‘’  శ్రీరాముని వీరవిక్రమ పరాక్రమానికి ఫిదా అయిన దేవతలు మునులు సిద్ధ సాధ్యులు ‘’సెబాష్ ‘’అంటూ రాముని కీర్తించారు .అప్పుడు రామ చంద్రుడు వినమ్రంగా ‘’ఇలాంటి దివ్యమైన అస్త్రప్రయోగ శక్తి నాకూ పరమ శివుడికి మాత్రమె ఉన్నది ‘’అన్నాడు వానర మహావీరుల సమక్షం లో-‘’ఏత దస్త్రబలం దివ్యం మమ వా త్ర్య౦బకస్య వా’.’’

ఇదీ రామ చక్ర రహస్యం .జనస్థానం లో 14వేలమంది రాక్షస సంహారంచేశాడనే విషయం లోకం లో బాగా ప్రచారమయింది కానీ ఈ రామ చక్ర మహాత్మ్యం ఎందుకో బహుళ ప్రచారం కాలేదు అనిపించింది .

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -2-7-26-ఉయ్యూరు .

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరు సత్య నారాయణ గారి నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.45 వ భాగం.1.7.26.

డెల్టా శిల్పి నదీ మాతృక బ్రహ్మ సర్ ఆర్ధర్ కాటన్ జీవిత చరిత్ర.14 వ భాగం.1.7. 26.

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.7 వ భాగం.1.7.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.229 వ భాగం.1.7.26.

జ్ఞాపకాల అలలలో..(.త్రివేణి)

రచన: కె. రామకోటీశ్వరరావు, సంపాదకులు, ‘త్రివేణి’-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

కొత్త సంవత్సరానికి గాను ‘త్రివేణి’ తొలి సంచికను విడుదల చేస్తున్న ఈ తరుణంలో, నా మనసు సహజంగానే ‘త్రివేణి’ తొలిసారిగా వెలుగు చూసిన రోజు వైపు మళ్లుతోంది. 1927 డిసెంబరులో మద్రాసులో కాంగ్రెస్ సమావేశాలు జరుగుతున్న సమయం అది. సరిగ్గా క్రిస్మస్ రోజున మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు, పురసవాల్‌కమ్‌లోని ‘మలబారీ హౌస్’లో నా మిత్రుడు, ‘స్వరాజ్య’ పత్రికలో నా మాజీ సహచరుడు అయిన శ్రీ కె. శ్రీనివాసన్ చేతుల మీదుగా ‘త్రివేణి’ అధికారికంగా ఆవిష్కరించబడింది. ఆ కార్యక్రమానికి మిత్రుల సమూహం పెద్ద సంఖ్యలో హాజరైంది; సభకు అధ్యక్షత వహించిన వ్యక్తి (నిజానికి ఆయన కూర్చున్నది జాతీయ కళాశాల విద్యార్థులు తయారు చేసిన అందమైన తివాచీ మీద) నరసరావుపేటకు చెందిన, అప్పట్లో అభివృద్ధి చెందుతున్న న్యాయవాది మరియు ప్రజా కార్యకర్త అయిన చావలి వి. కృష్ణయ్య. అప్పట్లో నేను వర్ణించినట్లుగా, కృష్ణయ్య “నా బాల్య మిత్రుడు, యవ్వన సహచరుడు మరియు జీవిత పోరాటంలో నా తోటి యోధుడు.” బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, అద్భుత వక్త, ఉన్నత భావాలు కలిగిన సజ్జనుడు మరియు సహజ నాయకత్వ లక్షణాలున్న వ్యక్తి అయిన ఆయన, నిజంగానే నా చిన్నతనం నుండే నా హృదయానికి అత్యంత ఆప్తుడు. కానీ, దురదృష్టవశాత్తు! దేశ విశాల జీవనంలో ఆయనకు దక్కాల్సిన సముచిత స్థానాన్ని ఆ గుణాలు కల్పించకముందే ఆయన మనకు దూరమయ్యారు.

కఠోర శ్రమతో కూడిన ఒక సంవత్సరం పూర్తయిన సందర్భంగా కలిగే ఆనందం మరియు విజయోత్సాహం… ‘త్రివేణి’ని ప్రారంభించిన ఆ వ్యక్తి ఇప్పుడు నాకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి లేదా నా పనిలో నాకు స్ఫూర్తినివ్వడానికి లేరన్న వాస్తవం వల్ల నాలో అణచివేయబడుతున్నాయి. సింహగఢ్ (సింహం వంటి కోట) కోటను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత ఛత్రపతి శివాజీ, “కోటను గెలిచాం, కానీ సింహాన్ని కోల్పోయాము” అని బాధతో అన్న మాటలు మరాఠా చరిత్ర తెలిసిన వారికి గుర్తుండవచ్చు; ఆ రోజు మరాఠా సైన్యం విజయం సాధించడానికి కారణమైన అసాధారణ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించిన తన సహచరుడు తానాజీ మలుసరేను ఉద్దేశించి ఆయన అలా అన్నారు. సరిగ్గా అటువంటి భావనే నేడు నాకూ కలుగుతోంది. ఆయన బతికి ఉన్నప్పుడు నా జీవితం ఎలా ఉండేదో, ఇక ఎప్పటికీ అలా ఉండదు. కానీ ‘త్రివేణి’ ఆయన నాకు ఇచ్చిన కానుక కాబట్టి, నేను దానిని ఎంతో విలువైనదిగా భావిస్తాను; ఆయన ఆశయాలకు తగిన స్మారక చిహ్నంగా దానిని మరింత గొప్పగా తీర్చిదిద్దుతాను. ఆయన తన జీవితకాలంలో నాపై కురిపించిన ప్రేమకు, అలాగే పరలోకం నుండి కూడా ఆయన నాపై అదే ప్రేమను కురిపిస్తూనే ఉన్నారని నేను నమ్ముతున్న ఆ అనురాగానికి, కనీసం కొంత భాగాన్నైనా తిరిగి అందించడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను.

‘త్రివేణి’ పత్రిక  దాని సంపాదకుల పట్ల ఎంతో ఆప్యాయత కలిగిన మరో మిత్రుడు – ‘ఆంధ్రరత్న’ గోపాలకృష్ణయ్య – గత మార్చిలో పత్రిక రెండవ సంచిక వెలువడిన కొద్ది కాలానికే కన్నుమూశారు. వందలాది వేదికలపై ప్రసంగించిన ఆ వీరుడు, స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన ఆ ధీశాలి, ఎంతో సున్నితమైన మరియు ప్రేమపూర్వకమైన హృదయం కలిగినవారు. ఆయన మరణం తమకు వ్యక్తిగత నష్టమని భావించే యువకులు దక్షిణ భారతదేశంలో ఎంతోమంది ఉన్నారు. ఏళ్ల క్రితం, జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ జారీ చేసిన ఆంక్షల ఉత్తర్వును (gagging order) ధిక్కరించినందుకు బెర్హంపూర్‌లో ఆయనను జైలులో ఉంచినప్పుడు, “ఆయన కారాగారవాసం ఆంధ్ర ప్రజాజీవితంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మరియు ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిని తాత్కాలికంగా దూరం చేస్తోంది” అని నేను భావించాను. ఆయన వ్యక్తిగత మిత్రులకు, ఆయన అందించిన ఆప్యాయమైన స్నేహభావం కోల్పోవడం మాటల్లో చెప్పలేనిది. కానీ నేడు ఆ నష్టం శాశ్వతమైనదిగా మారింది. అందుకే ఆ బాధ మరింత తీవ్రమైనది.

ఆయనకు, నాకు మధ్య ఒక విచిత్రమైన బంధం ఉండేది – అదే ఒక ఉమ్మడి లక్ష్య సాధనలో ఎదురైన వైఫల్యానికి సంబంధించిన బంధం. మేమిద్దరం వేర్వేరు కాలాల్లోనైనా ఒకే సంస్థ – ‘జాతీయ కళాశాల’ – కోసం పనిచేశాము. ఆ సంస్థను మా ఆశయాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దడంలో మేమిద్దరం విఫలమయ్యాము. కానీ అటువంటి వైఫల్యాలు విజయాలుగా రూపాంతరం చెందే ఒక రంగం ఉంది. అదే భావాల ప్రపంచం; మజ్జిని (Mazzini) పేర్కొన్నట్లుగా “నిష్కల్మషమైన ఆత్మ యొక్క స్వప్నాలు మరియు యవ్వనారంభపు దర్శనాలు” ఉండే ప్రపంచం అది. ఆంధ్రరత్న లలిత కళల పట్ల ఎంతో మక్కువ కలిగినవారని, డాక్టర్ కుమారస్వామితో కలిసి ‘అభినయ దర్పణం’ (హావభావాల అద్దం) అనువాదంలో సహకరించారని చాలామందికి తెలియదు. పరిస్థితులు ప్రశాంతంగా ఉండి ఉంటే, ఆయన గొప్ప విద్వాంసుడిగా పేరు తెచ్చుకునేవారు; కానీ ఆ కాలం అస్తవ్యస్తంగా ఉండటంతో, దానిని సరిదిద్దాల్సిన బాధ్యత తనపై ఉందని ఆయన భావించారు. పరాయి పాలనలో ఉన్న దేశంలోని అత్యంత గొప్ప వ్యక్తుల జీవితాల్లో కూడా ఇటువంటి విషాదం చోటుచేసుకుంటుంది. సాధారణ పరిస్థితుల్లో దేశ జీవనంలోని ఉన్నతమైన అంశాలను సుసంపన్నం చేయగలిగే శక్తియుక్తులన్నీ, స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోనే వినియోగించాల్సి వస్తుంది. ఆంధ్రరత్న చేసిన గొప్ప త్యాగాల గురించి ప్రజలు మాట్లాడుతుంటారు; అయితే, హక్కులు కోల్పోయిన ప్రజల కోసం ఒక పండితుడు మరియు కవి అయిన ఆయన రాజకీయ నాయకుడిగా మారడం అనేది నిస్సందేహంగా వాటన్నింటిలోకెల్లా అత్యంత గొప్ప త్యాగం.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -1-7-26-

ఆంగ్లంలో కవిత్వం రాసిన భారతీయ కవులు(త్రివేణి)-2(చివరిభాగం )

రచన: బుర్రా వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ. (ఆనర్స్)-ఆంగ్లరచానకు నా అనువాదం

అయితే, శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల భాషా పట్టు భిన్నమైనది. ఆమె తన కవితా సామర్థ్యం యొక్క పరిమిత పరిధిని దాటి దేనినీ ప్రయత్నించలేదు కాబట్టి, ఆమె భాషపై పట్టు ఎల్లప్పుడూ పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది. అప్పటి సరోజినీ చటోపాధ్యాయ తనకు ఇచ్చిన పద్యాల గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా రాశారు: ‘సరోజినీ నాకు అప్పగించిన పద్యాలు రూపంలో నైపుణ్యంతో, వ్యాకరణంలో సరిగ్గా, భావంలో నిష్కళంకంగా ఉన్నాయి, కానీ వాటికి వ్యక్తిత్వం పూర్తిగా లేకపోవడం ఒక లోపంగా ఉండేది. అవి భావనలోనూ, అలంకారంలోనూ పాశ్చాత్యంగా ఉండేవి; అవి టెన్నిసన్ , షెల్లీల స్మృతులపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; “వాటిలో కనీసం క్రైస్తవ ధర్మబద్ధమైన సహనభావం కూడా లేదనిపించి, నేను వాటిని నిరాశతో పక్కన పడేశాను.” ఆయన ఇంకా ఇలా అంటారు: “ఆమె ఆంగ్ల శైలిని అనుకరిస్తూ రాసిన రచనలన్నింటినీ చెత్తబుట్టలో పారేయమని నేను సలహా ఇచ్చాను… మన మధ్య-ఇంగ్లాండ్ ప్రాంతపు ప్రకృతి దృశ్యాలలో రాబిన్  స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి, దూరంగా వినిపించే చర్చి గంటల శబ్దాల గురించి రాయడం మానేయమని ఆమెను కోరాను. బదులుగా, పూలు, పండ్లు, చెట్ల గురించి వర్ణించమని, తన కవితలను పర్వతాలు, తోటలు, దేవాలయాల నేపథ్యంలో దృఢంగా నిలపమని, తన సొంత ప్రాంతానికి చెందిన వైవిధ్యభరితమైన ప్రజలను మనకు పరిచయం చేయమని చెప్పాను; మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఆంగ్ల సాహిత్య దిగ్గజాలను తెలివిగా అనుకరించే యంత్రంలా కాకుండా, దక్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన ఒక నిజమైన భారతీయ కవయిత్రిగా ఉండమని సూచించాను.” శ్రీమతి నాయుడు ప్రచురించిన కవితలు నిజంగానే “రూపంలో నైపుణ్యం, వ్యాకరణంలో కచ్చితత్వం మరియు భావనలో నిర్దోషత్వం” కలిగి ఉంటాయి. కానీ, ఆమె పట్ల పూర్తి గౌరవంతోనే చెబుతున్నాను, ఆమె కవితలలో ఇప్పటికీ ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వ లోపం కనిపిస్తుంది. అవి ఇకపై ఆ ప్రకృతి దృశ్యాలలోని రాబిన్ మరియు స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి ఉండవు…

‘తేలికగా, ఓ తేలికగా మేము ఆమెను మోసుకువెళ్తాము,’

లేదా ఆమె దేవదాసీలను వర్ణించినప్పుడు,

‘ఆనంద పారవశ్యంతో పరవశించి దివ్యంగా ఆయాసపడుతున్న నేత్రాలు

అగ్నితో ప్రజ్వరిల్లుతున్న ఆవేశపూరిత వక్షోజాలు,’

ఇది పరిపూర్ణమైన ఛందస్సుతో, స్పష్టమైన భావంతో కూడిన ఒక భారతీయ ఇతివృత్తం,–కానీ ఈ పద్యాలను రాయడానికి ఆమెను ప్రేరేపించిన ఆ బలమైన అంతర్గత ప్రేరణ ఏమిటో అర్థం కాదు. కొన్నిసార్లు, అది తన నలుగురు పిల్లల గురించైనా, వీధుల్లో విన్న ఒక ఆక్రందన గురించైనా, లేదా అంతే సహజసిద్ధం కాని ఒక ఇతివృత్తం గురించైనా, ఆమె ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఒక కవిత రాయడానికి కూర్చున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఆమె ‘గోల్డెన్ థ్రెషోల్డ్’లోని ‘అలబాస్టర్’ అనే పద్యాన్ని తీసుకోండి:

ఈ అలబాస్టర్ పెట్టె వలె, దీని కళ

ఒక కాసియా పువ్వు వలె సున్నితమైనది, నా హృదయం,

సున్నితమైన కలలతో చెక్కబడి,

ఎన్నో సూక్ష్మమైన మరియు సున్నితమైన ఆలోచనలతో రూపొందించబడింది.

‘అందులో నేను ఆ సుగంధాన్ని, పరిమళాన్ని దాచుకుంటాను

గాఢమైన, ఉద్వేగభరితమైన జ్ఞాపకాలు కలగలిసిపోయిన…

దాల్చినచెక్క, చందనం, లవంగాల సువాసనల వలె,

పాట, దుఃఖం, జీవితం, ప్రేమల పరిమళాన్ని.’

ఆ క్షణంలో పద్యరూపంలో ఏదో ఒకటి రాయాలనే తీవ్రమైన ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి మాత్రమే ఆ పాలరాతి పెట్టెలో స్ఫూర్తిని పొంది ఉండగలడు.

ఆమె వర్ణనలు సాధారణంగా పైపైన ఉంటాయి, ఆమె భావాలు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ సామాన్యమైనవే. ఉదాహరణకు, మనం ‘సోలిట్యూడ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లోని ఈ పంక్తులను చదివినప్పుడు,

‘లోయలకు, పచ్చిక బయళ్లకు, ఎక్కడైతే మాయా చీకటి ప్రవహిస్తుందో

ఒక ప్రకాశవంతమైన మేఘం వక్షస్థలం నుండి బంగారు నదుల వలె’

లేదా,

‘తెల్లవారుజాముకు ముందు ప్రకాశవంతమైన గంటలలో మళ్ళీ వికసిస్తుంది

ప్రపంచ ప్రభువును ఆరాధించడానికి వైభవోపేతమైన రేకులుగా,’

మన ఊహలకు ఈ పంక్తులు ఏ స్థిరమైన చిత్రాన్ని అందించకుండానే ‘లోయ’, ‘పచ్చిక బయలు’, ‘చీకటి’, ‘నది’, ‘మేఘం’, ‘ఉదయం’, ‘తామర’, ‘రేకులు’ వంటి పదాల వైభవోపేతమైన ప్రవాహం మనకు కనిపిస్తుంది. ఆమె ‘సాంగ్ ఆఫ్ ఎ డ్రీమ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లో కూడా ఇదే కథ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది,

‘ఆ మాయా వనం యొక్క వెలుగులో ఒంటరిగా

ప్రేమ దేవతల నక్షత్రాలు నా సున్నితమైన యవ్వనం చుట్టూ చేరి మెరవడాన్ని నేను అనుభూతి చెందాను

మరియు నేను సత్య దేవతల గీతాన్ని విన్నాను;

నా తపన తీర్చుకోవడానికి నేను తలవంచాను

శాంతి స్వరూపుల సెలయేళ్ల ఒడ్డున

ఆ మాయా వనంలో, నిద్ర లోకంలో.’

అక్కడ ప్రేమ, సత్యం, శాంతి అనే పదాలు పెద్ద అక్షరాలతో ఉన్నాయి, కానీ దాని పూర్తి స్వరూపం ఒక కల కంటే కూడా మరింత అస్పష్టంగా, మరింత పైపైగా ఉంది.

ఆమె కవితలలో చాలా వాటికి, కౌమారదశ మరియు అపరిపక్వత యొక్క సంప్రదాయ విచారమే ఇతివృత్తంగా ఉంటుంది. ఆమె కవితల అమెరికన్ సంచికలో జోసెఫ్ ఆస్లాండర్, ‘ఆమె కవిత్వంలో ఒక రకమైన వింతైన జ్వరం వంటి ఆకృతి’ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, ‘ఆమె కవితలు ఉప్పొంగుతాయి. మనం ఆ వేడిని తాకుతాము’ అని అంటారు. వాస్తవానికి మనం తాకేది ఈ సంప్రదాయ విచారాన్నే. అటువంటి అస్పష్టమైన మరియు అర్థరహితమైన దుఃఖానికి ఆమె కొన్నిసార్లు పదాలు మరియు సంగీతంలో ఒక అందమైన రూపాన్ని ఇవ్వడంలో విజయం సాధిస్తుంది. ‘వసంత-పంచమి’లో లీలావతి విలాపం ఈ విధంగా ఉంటుంది:

అయ్యో, నా ఈ దుఃఖమయ జీవితానికి శాపం తగిలింది

విషాదంతో తొక్కబడిన గడ్డిలా నాశనమై, వాడిపోయింది,

దుఃఖమనే గాలికి పెకిలించబడి నా హృదయం పెద్దదైంది,

రాలిపోయిన పువ్వులా, వాడిపోయిన ఆకులా మారింది,

వసంతపు ముద్దులను కోల్పోయిన ప్రతి ఒంటరి, వాడిపోయిన వస్తువులా మారింది.

పోప్ రాసిన ‘హెలోయిస్ టు అబెల్లార్డ్’లోని ఏ పంక్తులంత అందంగానైనా ఈ పంక్తులు ఉన్నాయి, కానీ కార్డీలియా శవంపై లీర్ చేసిన విలాపంలో ఉన్నంత భావోద్వేగభరితంగా లేవు. కొన్నిసార్లు ఆమె దుఃఖం కేవలం ఒక అందమైన భావన మాత్రమే, అంతకు మించి లోతుగా ఉండదు, – ‘కాప్రిస్’లో లాగా.

‘నీ వేళ్ళ కొనల్లో ఒక అడవి పువ్వును పట్టుకున్నావు

నిర్లిప్తమైన పెదవులకు దాన్ని తాకించావు

నిర్లిప్తంగా దాని ఎర్రటి ఆకులను విడదీశావు……

అయ్యో, అది నా హృదయం.

‘నీవు నీ వేళ్ళ కొనలలో ఒక మద్యపు గిన్నెను పట్టుకున్నావ

దానిని ఉదాసీనమైన పెదవుల వద్దకు తేలికగా ఎత్తావు

తేలికగా త్రాగి, ఆ గిన్నెను విసిరివేశావు……

అయ్యో, అది నా ఆత్మ.’

ఆమె పద్యాలలో ఒక భావన కేవలం ఆలోచించి రాసింది కాకుండా, నిజంగా అనుభూతి చెందింది అనడానికి సాక్ష్యం కనుగొనడమే ఎల్లప్పుడూ కష్టం. ఆమె ‘అడవిలో’ అనే పద్యంలో పాడినప్పుడు

‘నా హృదయమా, మనం అలసిపోయాము, మనం అలసిపోయాము, ఎంతోకాలం మోసాము

చనిపోయిన కలల యొక్క బరువైన ప్రేమ భారాన్ని, మనం విశ్రాంతి తీసుకుందాం,

వాటి బూడిదను వెదజల్లుదాం, కొంతసేపు దుఃఖిద్దాం;

‘ఓ నా హృదయమా, పడమటి దిక్కున నీడలు బూడిద రంగులోకి మారేంత వరకు మేము విశ్రమిస్తాము,’

లేదా ఆమె ఈ పంక్తులలో ‘విధికి ఒక సవాలు’ విసిరినప్పుడు,

నా అస్తిత్వం యొక్క ఆశను నీవు నిరాకరించినా,

నా ప్రేమకు ద్రోహం చేసినా, నా మధురమైన కలను నాశనం చేసినా,

అయినా నేను నా వ్యక్తిగత దుఃఖాన్ని చల్లార్చుకుంటాను

విశ్వ ఆనందానికి లోతైన మూలం వద్ద–

ఓ విధి, నీవు నియంత్రించాలని ఆరాటపడటం వ్యర్థం

నా పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మను,’

ఏ భాషలోనైనా పద్యరచనకు ప్రయత్నించిన ప్రతి వంద మందిలో తొంభై తొమ్మిది మంది (వారి శిక్షణ సంవత్సరాలలో) ఇదే భావాన్ని పదాలలో పొందుపరిచి ఉంటారని, మరియు శ్రీమతి నాయుడు వారి కంటే పైకి ఎదగలేదని అనిపిస్తుంది. ‘అలసిన హృదయం’ మరియు ‘పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మ’ అనేవి ప్రతి కవి యొక్క ప్రారంభ వృత్తిలో ఒక సాధారణ ఉపాయం. కానీ శ్రీమతి నాయుడు దురదృష్టవశాత్తు ఆ దశను దాటి ఎన్నడూ పురోగమించినట్లు అనిపించదు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ఒక నిర్మాణ లక్షణం, కేవలం రూపంలోనే కాకుండా ఆలోచనలో కూడా ఒక మితిమీరిన సమతుల్యత కూడా ఉంది. ఆమె ‘గంటల’ మీద ఒక కవిత రాయాలని నిర్ణయించుకుని, అందులో మూడు చరణాలు ఉండేలా ముందుగానే ఏర్పాటు చేసుకుంటారు: ఒకటి కాలి గజ్జల మీద, మరొకటి పశువుల మెడలోని గంటల మీద, మూడవది గుడిలోని గంటల మీద. ఆమె ‘సతీమణి’ని మరో కవితకు ఇతివృత్తంగా చేయాలనుకుంటారు. మరియు (ఊహించినట్లుగానే) తాను తలపెట్టిన మూడు చరణాల చివరి పంక్తులను మనసులో ఉంచుకుని మొదలుపెడతారు:

‘ఓ ప్రేమా, నేను ఈ జీవచ్ఛవంలోనే నివసించాలా?’

‘చెట్టు చచ్చినప్పుడు పువ్వు బ్రతుకుతుందా?’

‘ఆత్మ వెళ్ళిపోయినప్పుడు శరీరం మిగులుతుందా?’

ఆమె ప్రతి చరణంలోని మిగిలిన భాగాన్ని అల్లుతూ పోతారు. ‘ది ఇల్యూజన్ ఆఫ్ లవ్,’ ‘స్ట్రీట్ క్రైస్,’ ‘హార్వెస్ట్ హిమ్న్,’ ‘కాప్రిస్,’ మరియు ‘ఇండియన్ వీవర్స్’ వంటి ఆమె ఇతర కవితలలో కూడా ఇదే లక్షణం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. కవిత్వపు యథార్థ రూపం ఒక చెట్టులా పెరుగుతుంది కానీ ఒక ఇంటిలా నిర్మించబడదు. ఇంత సంపూర్ణంగా ముందుగా ఆలోచించి సాధించిన ఈ సమతుల్యత, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలోని సహజత్వపు ముద్రను హరించివేస్తుంది. ఆ సమతుల్యత మరీ స్పష్టంగా ఉంది. ఆ నిర్మాణం మరీ సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మైఖేల్ ఏంజెలో తనదైన ప్రత్యేక కళ యొక్క లక్షణాన్ని, అంటే శిల్పి పనిలోని నిశ్చలతను తన చిత్రంలోకి చేర్చకుండా ఎన్నడూ ఒక చిత్రాన్ని గీయలేకపోయేవాడు. అతని చిత్రాలలోని ఆకృతులలో కదలిక, జీవం ఉండే అవకాశం కొరవడింది. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, అతను శిల్పం నుండే చిత్రాలు గీశాడు. అందువల్లనే కాన్వాస్‌పై రాఫెల్ అనంతంగా ఉత్తమ కళాకారుడు. శిల్పం మరియు వాస్తుశిల్పం యొక్క దృఢత్వం చిత్రకళకు ఎంత అపరిచితమో, కవిత్వానికి కూడా అంతే అపరిచితం. మరియు ఈ విషయంలోనే శ్రీమతి నాయుడు, అనేక అపరిపక్వ కవుల వలె, అత్యధికంగా పాపం చేశారు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల ఛందస్సు మరియు కవితా శైలిపై పట్టు (అది తనంతట తానుగా ఒక గొప్ప విజయం)ను, ఉన్నదానికంటే ఎక్కువగా పొరబడకూడదు. ఒక కవయిత్రిగా ఆమె వ్యక్తిత్వం అంత గొప్పదేమీ కాదు. గొప్ప కవులను సైతం తికమక పెట్టే ఇతివృత్తాలను ఆమె ఎన్నడూ ప్రయత్నించలేదు. ఒక పెళుసైన తెప్పపై, ఆమె సాంప్రదాయ భావన అనే తీరానికి చాలా దగ్గరగా ఉండటానికే సంతృప్తి చెందారు. ఆమె ఎన్నడూ సముద్రంలోకి చాలా దూరం సాహసించలేదు. అందువల్ల ఆమె తెప్ప ఆమెను ఎన్నడూ విఫలం చేయలేదు. ఆమె రూప పరిపూర్ణత ప్రశంసనీయం, ఎందుకంటే తోరుదత్ విఫలమైనప్పుడు, దానిని అంత చక్కగా సాధించిన ఏకైక వ్యక్తి ఆమె మాత్రమే. కానీ తోరుదత్‌తో పోలిస్తే ఆమె రచించిన విస్తారమైన పద్యాలు, తోరుదత్ యొక్క అరడజను వ్యక్తిగత కవితల నాణ్యత వలె అంత ప్రశంసనీయమైనవి కావు. మరియు ఇది, శ్రీమతి నాయుడు గారికి ఆంగ్ల భాషపై ఉన్న ప్రశంసనీయమైన పట్టులో ఏదో తీవ్రమైన లోపం లేదా అపరిపూర్ణత ఉందని నిరూపిస్తుంది. ఒకవేళ ఆంగ్లం ఆమె మాతృభాష అయి ఉంటే, తోరుదత్ మరిన్ని రకాల కవితలను, ఇంకా ఎక్కువ సంఖ్యలో రాసి ఉండేవారని మనం ముందే చెప్పుకున్నాం. ఒకవేళ ఆంగ్లమే శ్రీమతి నాయుడు గారి నిజమైన మాతృభాష అయి ఉంటే, ఆమె కవిత్వంలోని భావసారూప్యత మరియు నిజాయితీ మరింత పెరిగి ఉండేది.

విషయ ఎంపిక

మూడవదిగా, ఈ భారతీయ ఆంగ్ల కవిత్వ రచయితలు ఎదుర్కొన్న అతిపెద్ద కష్టం భాషా ప్రావీణ్యం కాదు. ఒక విషయాన్ని ఎంచుకోవడం వారిలో అత్యుత్తములను కూడా తికమక పెట్టినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆంగ్ల పద్యంలో ఒక భారతీయ విషయాన్ని చిత్రించడంలో ఒక విధమైన సహజమైన అసంగతత్వం ఉంటుంది. అటువంటి విషయం యొక్క భావోద్వేగాలకు అలవాటుపడని భాషలో ఆ విషయం యొక్క పూర్తి స్థాయికి ఎదగడం కష్టం. ప్రపంచంలోని ప్రతి భాషకు దాని స్వంత ప్రత్యేకత ఉంటుంది మరియు అది అంత తేలికగా ధిక్కరించలేని సంప్రదాయాలపై దృఢంగా నిలబడి ఉంటుంది. గోథే యొక్క ‘ఫాస్ట్’ యొక్క ఏ అనువాదం కూడా అసలైన గోథే రచనలా అనిపించదు, ఎందుకంటే ‘ఫాస్ట్’ యొక్క స్ఫూర్తి ఏదో ఒక విధంగా జర్మన్ భాషతో పెనవేసుకుపోయింది. టాగోర్ కవితలు అనువాదం కంటే వాటి మాతృభాషలోనే మరింత అందంగా ఉంటాయని మనకు చెబుతారు. షేక్స్‌పియర్‌ను ఏ భారతీయ భాషలోకి అనువదించినా, అతను షేక్స్‌పియర్‌గా మిగలలేడు. షేక్‌స్పియర్, గోథేల రచనలను భారతీయ భాషలోకి అనువదించడం ఎంత కష్టమో, ఒక భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ఆంగ్ల పద్యంలో పొందుపరచడం కూడా కనీసం అంతే కష్టం. అయినప్పటికీ, ఆంగ్ల పద్యాలు రాసే భారతీయ రచయితలు ఏదో ఒక దశలో భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ప్రయత్నించాల్సిన అవసరాన్ని భావిస్తారు. బహుశా, కనీసం ఇతివృత్తమైనా భారతీయంగా ఉండాలని ఏదో ఒకటి వారిని హెచ్చరిస్తుందేమో! తోరు దత్, భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే, ‘తన అన్ని పనులకు చూపినంత తీవ్రమైన శ్రద్ధతోనే సంస్కృతాన్ని అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించి, దాని రహస్య సాహిత్యంలో మునిగిపోయారు.’ మరియు ఆమె తన ప్రజల గాథలను ఆంగ్ల పద్య రూపంలోకి అల్లడానికి ఆసక్తి చూపారు. శ్రీమతి నాయుడు, ‘మిడ్‌ల్యాండ్ కౌంటీల ప్రకృతి దృశ్యంలో రాబిన్ పక్షులు మరియు స్కైలార్క్‌ల’ నుండి విడిపోయిన తరువాత, ‘హుమాయున్ టు జెబేదా (ఉర్దూ నుండి)’, ‘రాకుమారి జెబ్-ఉన్ నిస్సా సౌందర్యాన్ని పొగుడుతూ పాడిన గీతం (పర్షియన్ నుండి)’, ‘పద్మంపై కూర్చున్న బుద్ధునికి’, ‘దమయంతి టు నలుడు’, ‘ఒక రాజపుత్ర ప్రేమగీతం’ మరియు ‘వసంత-పంచమి’ వంటి ఇతివృత్తాలను ఎంచుకున్నారు. మరియు మన్మోహన్ ఘోష్ కూడా ‘నలుడు మరియు దమయంతి కథపై ఒక నాటకాన్ని ప్రారంభించారు, కానీ అది ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు.’ మన్మోహన్ ఘోష్ యొక్క ‘సాంగ్స్ ఆఫ్ లవ్ అండ్ డెత్’కు లారెన్స్ బినయన్ రాసిన పరిచయ స్మృతిలో ఈ సంఘర్షణ చాలా స్పష్టంగా చెప్పబడినట్లు మనం చూడవచ్చు. ‘మానసికంగా అతను రెండుగా చీలిపోయాడు. భారతీయ ఇతిహాసాల నుండి ఒక ఇతివృత్తాన్ని తీసుకోమని నేను తరచుగా అతన్ని ప్రోత్సహించేవాడిని, మరియు అతను ఇతర విషయాలతో పాటు సావిత్రిపై ఒక కవితను ప్రయత్నించాడు. కానీ అది ఒక రూపాన్ని సంతరించుకోలేదు. అతను వాతావరణాన్ని ఏదో ఒక విధంగా యూరోపియన్‌గా మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాడు, ఆ తర్వాత దానిలోని సారం ఆవిరైపోయింది. ఈ విధంగా అతను రెండు అర్ధగోళాల మధ్య కొట్టుమిట్టాడాడు, దేనికీ పూర్తిగా చెందలేదు.’

మన్మోహన్ ఘోష్ తన సొంత భాష యొక్క స్ఫూర్తితో మరియు తన దేశ సాంస్కృతిక వారసత్వంతో పూర్తిగా సానుభూతి లేకుండా ఉండటం వల్లే అంత ఘోరంగా విఫలమయ్యాడు. తన జీవితాంతం అతను ‘పాపులర్ బీచ్ అండ్ వీపింగ్ విల్లో’ లేదా ‘ఓక్, పైన్ అండ్ సిల్వర్ బిర్చ్’ లేదా ‘సాంగ్ ఆఫ్ బ్రిటానియా’ వంటి శీర్షికలతో కవితలు రాశాడు, మరియు తన మాతృభూమి పరిసరాలను పద్యరూపంలో ప్రతిబింబించలేకపోయాడు. తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు అందుకు భిన్నంగా ఉండేవారు. తోరు దత్ గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా అంటారు: ‘విష్ణు, శివుల మీదున్న విశ్వాసాన్ని చిన్నపిల్లల చేష్టలతో పక్కనపెట్టి, దాని స్థానంలో ఒక స్వచ్ఛమైన విశ్వాసాన్ని నింపుకున్నప్పటికీ, ఆమె తన జాతి, రక్తపు విశిష్ట గుణాలతో నిండిన ఒక స్వచ్ఛమైన హిందువు. తన ప్రాచీన మతంలోని కవితాత్మక కోణం పట్ల తనకున్న అభిమానాన్ని చివరి వరకు కాపాడుకుంది.’ ;అదే విమర్శకుడు శ్రీమతి నాయుడు గురించి ఇలా అంటారు: ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది; ఆమె స్ఫూర్తి, ఆంగ్ల భాషను వాహకంగా ఉపయోగించుకున్నప్పటికీ, దానికి పాశ్చాత్య దేశాలతో వేరే బంధం లేదు.’ ఇది ఉష్ణమండల, ఆదిమమైన భావోద్వేగాల ప్రదర్శనకు పూనుకుంటుంది……… సరోజినీ నాయుడు గారి కవితలను జాగ్రత్తగా, సున్నితంగా అధ్యయనం చేస్తే, అవి తూర్పు దేశాలలోని చీకటి ప్రదేశాలను ప్రకాశవంతం చేయడంలో, ఏ పండితుడి లేదా చరిత్రకారుడి కృషి కన్నా ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయని తెలుస్తుంది.’ శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు మనకు పెద్దగా కనిపించవు, కానీ తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు ఇద్దరికీ తమ జాతీయ సంస్కృతి పట్ల హృదయపూర్వకమైన అభిమానం ఉండేదన్నది నిజం. పర్షియన్, ఉర్దూ లేదా హిందుస్తానీ భాషల నుండి కొన్ని పాటలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన విధానంలో శ్రీమతి నాయుడు అత్యుత్తమంగా రాణించారు. జెబ్-ఉన్-నిస్సా పాట సులభంగా గుర్తుకు వస్తుంది:

నా చెంపల నుండి నా ముసుగు ఎత్తినప్పుడు

గులాబీలు అసూయతో తిరుగుతాయి

మరియు బాధతో నిండిన వారి గాయపడిన హృదయాల నుండి

ఒక రోదనలా వారి సువాసన వెలువడుతుంది.’

అయితే, ఆమె రాసిన చాలా భారతీయ ప్రేమ గీతాలు అంత సంతోషకరంగా ఉండవు. వాటిలో కొన్ని, కొంతవరకు ఇంగ్లీషువారికి భిన్నంగా ఉండటం వల్ల, కేవలం భారతీయ గీతాలుగా ఇంగ్లీషువారికి నచ్చవచ్చు, కానీ నిజం ఏమిటంటే అవి భారతీయ భావోద్వేగాల యొక్క అద్భుత రచనలు కావు. ఆమె ‘ఎ పిల్గ్రిమేజ్ ఆఫ్ లవ్’లో ఇలా పాడుతుంది,

‘నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

వేగంగా, ఓ నా ప్రియా,

వణికే అడవి జింక కన్నా,

లేదా ఆయాసపడే పావురం కన్నా,

ఎగిరే పాము కన్నా వేగంగా

మంత్రగాడి వశంలోకి……

నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

ఏది సంభవించినా భయపడకుండా.’

‘డివోషన్’ అనే కవితలో మరోచోట ఆమె ఇలా పాడుతుంది,

‘నా ఆత్మను గొంతు నులిమి అగ్నిలో విసిరేయండి…..

నా ప్రియతముడు ఎందుకు తడబడాలి, భయపడాలి, లేదా తిరుగుబాటు చేయాలి?

ఓ ప్రభూ, నీ వక్షస్థలంలో పువ్వులా ఒదిగిపోవడానికి నేను నీదానిని,

లేదా నీ కోసం నరకాగ్నిలో కలుపు మొక్కలా కాలిపోతాను.’

మేము విశ్లేషించి చూసినంత వరకు, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవితలలో కనిపించే అత్యంత ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలలో ఇవి కొన్ని. కానీ ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది’ అనే వ్యాఖ్యను సమర్థించడానికి ఇవి ఖచ్చితంగా సరిపోవు. తన ప్రేమకు, ప్రేమ వస్తువుకు ఒక స్త్రీ సహజంగా లొంగిపోయే ఈ తీరు కేవలం ఒక సాధారణ భారతీయ భావన కాదు. దీనిని చూస్తే, సఫో అసలు జీవించి రాయలేదేమో అనిపిస్తుంది, మరియు శ్రీమతి బ్రౌనింగ్ తన ‘పోర్చుగీస్ నుండి సోనెట్లు’తో కేవలం ఒక కల్పన మాత్రమే అనిపిస్తుంది! శ్రీమతి నాయుడు గారి కొన్ని ప్రేమ గీతాలలో కల్పనా అతిశయం కాకపోయినా, ఒక విధమైన రూపకాల ఉత్సాహం కనిపిస్తుంది, దీనిని అజాగ్రత్తగా ఉండే విదేశీయులు ఉష్ణమండల భారతీయ కవితా భావన యొక్క సారాంశంగా సులభంగా పొరబడవచ్చు. ఈ ఉదాహరణను తీసుకోండి:

ఆమె:

వేణునాద నాదానికి పాములా,

ఓ నా ప్రియా, నా హృదయం నీ వేళ్ళలోకి జారుతుంది,

ఎక్కడైతే రాత్రీ గాలి, ప్రేమికుడిలా, అతని మల్లె తోటలు, శిరీష వనాలపై వాలి ఉంటుందో;

మరియు పండిన కొమ్మలపైన లేదా రంగురంగుల పండ్లపైన,

ప్రకాశవంతమైన చిలుకలు సింధూర పుష్పాల వలె గుంపుగా చేరతాయి.

అతను:

గులాబీ రేకులలోని సుగంధంలా

నా హృదయాన్ని నీ గుండెల్లో దాచుకో, ఓ నా ప్రియతమా

పూలదండలా, రత్నంలా, అశోక వృక్షంపై

తన గూడును వేలాడదీసే పావురంలా.

నిశ్చలంగా ఉండు, ఓ ప్రియతమా, ఉషస్సు తన

బంగారు గుడారాలను దంతపు రంగు పొలాలపై పరిచేంత వరకు.

వాస్తవానికి, ఏ సందర్భంలో చూసినా ప్రేమను సంపూర్ణంగా వ్యక్తం చేయడానికి ఈ కవిత మరీ అర్థరహితంగానూ,

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -1-7-26-ఉయ్యూరు

ఆంగ్లంలో కవిత్వంఆంగ్లంలో కవిత్వం రాసిన భారతీయ కవులు(త్రివేణి)-2(చివరిభాగం )

రచన: బుర్రా వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ. (ఆనర్స్)-ఆంగ్లరచానకు నా అనువాదం

అయితే, శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల భాషా పట్టు భిన్నమైనది. ఆమె తన కవితా సామర్థ్యం యొక్క పరిమిత పరిధిని దాటి దేనినీ ప్రయత్నించలేదు కాబట్టి, ఆమె భాషపై పట్టు ఎల్లప్పుడూ పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది. అప్పటి సరోజినీ చటోపాధ్యాయ తనకు ఇచ్చిన పద్యాల గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా రాశారు: ‘సరోజినీ నాకు అప్పగించిన పద్యాలు రూపంలో నైపుణ్యంతో, వ్యాకరణంలో సరిగ్గా, భావంలో నిష్కళంకంగా ఉన్నాయి, కానీ వాటికి వ్యక్తిత్వం పూర్తిగా లేకపోవడం ఒక లోపంగా ఉండేది. అవి భావనలోనూ, అలంకారంలోనూ పాశ్చాత్యంగా ఉండేవి; అవి టెన్నిసన్ , షెల్లీల స్మృతులపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; “వాటిలో కనీసం క్రైస్తవ ధర్మబద్ధమైన సహనభావం కూడా లేదనిపించి, నేను వాటిని నిరాశతో పక్కన పడేశాను.” ఆయన ఇంకా ఇలా అంటారు: “ఆమె ఆంగ్ల శైలిని అనుకరిస్తూ రాసిన రచనలన్నింటినీ చెత్తబుట్టలో పారేయమని నేను సలహా ఇచ్చాను… మన మధ్య-ఇంగ్లాండ్ ప్రాంతపు ప్రకృతి దృశ్యాలలో రాబిన్  స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి, దూరంగా వినిపించే చర్చి గంటల శబ్దాల గురించి రాయడం మానేయమని ఆమెను కోరాను. బదులుగా, పూలు, పండ్లు, చెట్ల గురించి వర్ణించమని, తన కవితలను పర్వతాలు, తోటలు, దేవాలయాల నేపథ్యంలో దృఢంగా నిలపమని, తన సొంత ప్రాంతానికి చెందిన వైవిధ్యభరితమైన ప్రజలను మనకు పరిచయం చేయమని చెప్పాను; మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఆంగ్ల సాహిత్య దిగ్గజాలను తెలివిగా అనుకరించే యంత్రంలా కాకుండా, దక్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన ఒక నిజమైన భారతీయ కవయిత్రిగా ఉండమని సూచించాను.” శ్రీమతి నాయుడు ప్రచురించిన కవితలు నిజంగానే “రూపంలో నైపుణ్యం, వ్యాకరణంలో కచ్చితత్వం మరియు భావనలో నిర్దోషత్వం” కలిగి ఉంటాయి. కానీ, ఆమె పట్ల పూర్తి గౌరవంతోనే చెబుతున్నాను, ఆమె కవితలలో ఇప్పటికీ ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వ లోపం కనిపిస్తుంది. అవి ఇకపై ఆ ప్రకృతి దృశ్యాలలోని రాబిన్ మరియు స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి ఉండవు…

‘తేలికగా, ఓ తేలికగా మేము ఆమెను మోసుకువెళ్తాము,’

లేదా ఆమె దేవదాసీలను వర్ణించినప్పుడు,

‘ఆనంద పారవశ్యంతో పరవశించి దివ్యంగా ఆయాసపడుతున్న నేత్రాలు

అగ్నితో ప్రజ్వరిల్లుతున్న ఆవేశపూరిత వక్షోజాలు,’

ఇది పరిపూర్ణమైన ఛందస్సుతో, స్పష్టమైన భావంతో కూడిన ఒక భారతీయ ఇతివృత్తం,–కానీ ఈ పద్యాలను రాయడానికి ఆమెను ప్రేరేపించిన ఆ బలమైన అంతర్గత ప్రేరణ ఏమిటో అర్థం కాదు. కొన్నిసార్లు, అది తన నలుగురు పిల్లల గురించైనా, వీధుల్లో విన్న ఒక ఆక్రందన గురించైనా, లేదా అంతే సహజసిద్ధం కాని ఒక ఇతివృత్తం గురించైనా, ఆమె ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఒక కవిత రాయడానికి కూర్చున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఆమె ‘గోల్డెన్ థ్రెషోల్డ్’లోని ‘అలబాస్టర్’ అనే పద్యాన్ని తీసుకోండి:

ఈ అలబాస్టర్ పెట్టె వలె, దీని కళ

ఒక కాసియా పువ్వు వలె సున్నితమైనది, నా హృదయం,

సున్నితమైన కలలతో చెక్కబడి,

ఎన్నో సూక్ష్మమైన మరియు సున్నితమైన ఆలోచనలతో రూపొందించబడింది.

‘అందులో నేను ఆ సుగంధాన్ని, పరిమళాన్ని దాచుకుంటాను

గాఢమైన, ఉద్వేగభరితమైన జ్ఞాపకాలు కలగలిసిపోయిన…

దాల్చినచెక్క, చందనం, లవంగాల సువాసనల వలె,

పాట, దుఃఖం, జీవితం, ప్రేమల పరిమళాన్ని.’

ఆ క్షణంలో పద్యరూపంలో ఏదో ఒకటి రాయాలనే తీవ్రమైన ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి మాత్రమే ఆ పాలరాతి పెట్టెలో స్ఫూర్తిని పొంది ఉండగలడు.

ఆమె వర్ణనలు సాధారణంగా పైపైన ఉంటాయి, ఆమె భావాలు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ సామాన్యమైనవే. ఉదాహరణకు, మనం ‘సోలిట్యూడ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లోని ఈ పంక్తులను చదివినప్పుడు,

‘లోయలకు, పచ్చిక బయళ్లకు, ఎక్కడైతే మాయా చీకటి ప్రవహిస్తుందో

ఒక ప్రకాశవంతమైన మేఘం వక్షస్థలం నుండి బంగారు నదుల వలె’

లేదా,

‘తెల్లవారుజాముకు ముందు ప్రకాశవంతమైన గంటలలో మళ్ళీ వికసిస్తుంది

ప్రపంచ ప్రభువును ఆరాధించడానికి వైభవోపేతమైన రేకులుగా,’

మన ఊహలకు ఈ పంక్తులు ఏ స్థిరమైన చిత్రాన్ని అందించకుండానే ‘లోయ’, ‘పచ్చిక బయలు’, ‘చీకటి’, ‘నది’, ‘మేఘం’, ‘ఉదయం’, ‘తామర’, ‘రేకులు’ వంటి పదాల వైభవోపేతమైన ప్రవాహం మనకు కనిపిస్తుంది. ఆమె ‘సాంగ్ ఆఫ్ ఎ డ్రీమ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లో కూడా ఇదే కథ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది,

‘ఆ మాయా వనం యొక్క వెలుగులో ఒంటరిగా

ప్రేమ దేవతల నక్షత్రాలు నా సున్నితమైన యవ్వనం చుట్టూ చేరి మెరవడాన్ని నేను అనుభూతి చెందాను

మరియు నేను సత్య దేవతల గీతాన్ని విన్నాను;

నా తపన తీర్చుకోవడానికి నేను తలవంచాను

శాంతి స్వరూపుల సెలయేళ్ల ఒడ్డున

ఆ మాయా వనంలో, నిద్ర లోకంలో.’

అక్కడ ప్రేమ, సత్యం, శాంతి అనే పదాలు పెద్ద అక్షరాలతో ఉన్నాయి, కానీ దాని పూర్తి స్వరూపం ఒక కల కంటే కూడా మరింత అస్పష్టంగా, మరింత పైపైగా ఉంది.

ఆమె కవితలలో చాలా వాటికి, కౌమారదశ మరియు అపరిపక్వత యొక్క సంప్రదాయ విచారమే ఇతివృత్తంగా ఉంటుంది. ఆమె కవితల అమెరికన్ సంచికలో జోసెఫ్ ఆస్లాండర్, ‘ఆమె కవిత్వంలో ఒక రకమైన వింతైన జ్వరం వంటి ఆకృతి’ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, ‘ఆమె కవితలు ఉప్పొంగుతాయి. మనం ఆ వేడిని తాకుతాము’ అని అంటారు. వాస్తవానికి మనం తాకేది ఈ సంప్రదాయ విచారాన్నే. అటువంటి అస్పష్టమైన మరియు అర్థరహితమైన దుఃఖానికి ఆమె కొన్నిసార్లు పదాలు మరియు సంగీతంలో ఒక అందమైన రూపాన్ని ఇవ్వడంలో విజయం సాధిస్తుంది. ‘వసంత-పంచమి’లో లీలావతి విలాపం ఈ విధంగా ఉంటుంది:

అయ్యో, నా ఈ దుఃఖమయ జీవితానికి శాపం తగిలింది

విషాదంతో తొక్కబడిన గడ్డిలా నాశనమై, వాడిపోయింది,

దుఃఖమనే గాలికి పెకిలించబడి నా హృదయం పెద్దదైంది,

రాలిపోయిన పువ్వులా, వాడిపోయిన ఆకులా మారింది,

వసంతపు ముద్దులను కోల్పోయిన ప్రతి ఒంటరి, వాడిపోయిన వస్తువులా మారింది.

పోప్ రాసిన ‘హెలోయిస్ టు అబెల్లార్డ్’లోని ఏ పంక్తులంత అందంగానైనా ఈ పంక్తులు ఉన్నాయి, కానీ కార్డీలియా శవంపై లీర్ చేసిన విలాపంలో ఉన్నంత భావోద్వేగభరితంగా లేవు. కొన్నిసార్లు ఆమె దుఃఖం కేవలం ఒక అందమైన భావన మాత్రమే, అంతకు మించి లోతుగా ఉండదు, – ‘కాప్రిస్’లో లాగా.

‘నీ వేళ్ళ కొనల్లో ఒక అడవి పువ్వును పట్టుకున్నావు

నిర్లిప్తమైన పెదవులకు దాన్ని తాకించావు

నిర్లిప్తంగా దాని ఎర్రటి ఆకులను విడదీశావు……

అయ్యో, అది నా హృదయం.

‘నీవు నీ వేళ్ళ కొనలలో ఒక మద్యపు గిన్నెను పట్టుకున్నావ

దానిని ఉదాసీనమైన పెదవుల వద్దకు తేలికగా ఎత్తావు

తేలికగా త్రాగి, ఆ గిన్నెను విసిరివేశావు……

అయ్యో, అది నా ఆత్మ.’

ఆమె పద్యాలలో ఒక భావన కేవలం ఆలోచించి రాసింది కాకుండా, నిజంగా అనుభూతి చెందింది అనడానికి సాక్ష్యం కనుగొనడమే ఎల్లప్పుడూ కష్టం. ఆమె ‘అడవిలో’ అనే పద్యంలో పాడినప్పుడు

‘నా హృదయమా, మనం అలసిపోయాము, మనం అలసిపోయాము, ఎంతోకాలం మోసాము

చనిపోయిన కలల యొక్క బరువైన ప్రేమ భారాన్ని, మనం విశ్రాంతి తీసుకుందాం,

వాటి బూడిదను వెదజల్లుదాం, కొంతసేపు దుఃఖిద్దాం;

‘ఓ నా హృదయమా, పడమటి దిక్కున నీడలు బూడిద రంగులోకి మారేంత వరకు మేము విశ్రమిస్తాము,’

లేదా ఆమె ఈ పంక్తులలో ‘విధికి ఒక సవాలు’ విసిరినప్పుడు,

నా అస్తిత్వం యొక్క ఆశను నీవు నిరాకరించినా,

నా ప్రేమకు ద్రోహం చేసినా, నా మధురమైన కలను నాశనం చేసినా,

అయినా నేను నా వ్యక్తిగత దుఃఖాన్ని చల్లార్చుకుంటాను

విశ్వ ఆనందానికి లోతైన మూలం వద్ద–

ఓ విధి, నీవు నియంత్రించాలని ఆరాటపడటం వ్యర్థం

నా పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మను,’

ఏ భాషలోనైనా పద్యరచనకు ప్రయత్నించిన ప్రతి వంద మందిలో తొంభై తొమ్మిది మంది (వారి శిక్షణ సంవత్సరాలలో) ఇదే భావాన్ని పదాలలో పొందుపరిచి ఉంటారని, మరియు శ్రీమతి నాయుడు వారి కంటే పైకి ఎదగలేదని అనిపిస్తుంది. ‘అలసిన హృదయం’ మరియు ‘పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మ’ అనేవి ప్రతి కవి యొక్క ప్రారంభ వృత్తిలో ఒక సాధారణ ఉపాయం. కానీ శ్రీమతి నాయుడు దురదృష్టవశాత్తు ఆ దశను దాటి ఎన్నడూ పురోగమించినట్లు అనిపించదు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ఒక నిర్మాణ లక్షణం, కేవలం రూపంలోనే కాకుండా ఆలోచనలో కూడా ఒక మితిమీరిన సమతుల్యత కూడా ఉంది. ఆమె ‘గంటల’ మీద ఒక కవిత రాయాలని నిర్ణయించుకుని, అందులో మూడు చరణాలు ఉండేలా ముందుగానే ఏర్పాటు చేసుకుంటారు: ఒకటి కాలి గజ్జల మీద, మరొకటి పశువుల మెడలోని గంటల మీద, మూడవది గుడిలోని గంటల మీద. ఆమె ‘సతీమణి’ని మరో కవితకు ఇతివృత్తంగా చేయాలనుకుంటారు. మరియు (ఊహించినట్లుగానే) తాను తలపెట్టిన మూడు చరణాల చివరి పంక్తులను మనసులో ఉంచుకుని మొదలుపెడతారు:

‘ఓ ప్రేమా, నేను ఈ జీవచ్ఛవంలోనే నివసించాలా?’

‘చెట్టు చచ్చినప్పుడు పువ్వు బ్రతుకుతుందా?’

‘ఆత్మ వెళ్ళిపోయినప్పుడు శరీరం మిగులుతుందా?’

ఆమె ప్రతి చరణంలోని మిగిలిన భాగాన్ని అల్లుతూ పోతారు. ‘ది ఇల్యూజన్ ఆఫ్ లవ్,’ ‘స్ట్రీట్ క్రైస్,’ ‘హార్వెస్ట్ హిమ్న్,’ ‘కాప్రిస్,’ మరియు ‘ఇండియన్ వీవర్స్’ వంటి ఆమె ఇతర కవితలలో కూడా ఇదే లక్షణం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. కవిత్వపు యథార్థ రూపం ఒక చెట్టులా పెరుగుతుంది కానీ ఒక ఇంటిలా నిర్మించబడదు. ఇంత సంపూర్ణంగా ముందుగా ఆలోచించి సాధించిన ఈ సమతుల్యత, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలోని సహజత్వపు ముద్రను హరించివేస్తుంది. ఆ సమతుల్యత మరీ స్పష్టంగా ఉంది. ఆ నిర్మాణం మరీ సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మైఖేల్ ఏంజెలో తనదైన ప్రత్యేక కళ యొక్క లక్షణాన్ని, అంటే శిల్పి పనిలోని నిశ్చలతను తన చిత్రంలోకి చేర్చకుండా ఎన్నడూ ఒక చిత్రాన్ని గీయలేకపోయేవాడు. అతని చిత్రాలలోని ఆకృతులలో కదలిక, జీవం ఉండే అవకాశం కొరవడింది. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, అతను శిల్పం నుండే చిత్రాలు గీశాడు. అందువల్లనే కాన్వాస్‌పై రాఫెల్ అనంతంగా ఉత్తమ కళాకారుడు. శిల్పం మరియు వాస్తుశిల్పం యొక్క దృఢత్వం చిత్రకళకు ఎంత అపరిచితమో, కవిత్వానికి కూడా అంతే అపరిచితం. మరియు ఈ విషయంలోనే శ్రీమతి నాయుడు, అనేక అపరిపక్వ కవుల వలె, అత్యధికంగా పాపం చేశారు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల ఛందస్సు మరియు కవితా శైలిపై పట్టు (అది తనంతట తానుగా ఒక గొప్ప విజయం)ను, ఉన్నదానికంటే ఎక్కువగా పొరబడకూడదు. ఒక కవయిత్రిగా ఆమె వ్యక్తిత్వం అంత గొప్పదేమీ కాదు. గొప్ప కవులను సైతం తికమక పెట్టే ఇతివృత్తాలను ఆమె ఎన్నడూ ప్రయత్నించలేదు. ఒక పెళుసైన తెప్పపై, ఆమె సాంప్రదాయ భావన అనే తీరానికి చాలా దగ్గరగా ఉండటానికే సంతృప్తి చెందారు. ఆమె ఎన్నడూ సముద్రంలోకి చాలా దూరం సాహసించలేదు. అందువల్ల ఆమె తెప్ప ఆమెను ఎన్నడూ విఫలం చేయలేదు. ఆమె రూప పరిపూర్ణత ప్రశంసనీయం, ఎందుకంటే తోరుదత్ విఫలమైనప్పుడు, దానిని అంత చక్కగా సాధించిన ఏకైక వ్యక్తి ఆమె మాత్రమే. కానీ తోరుదత్‌తో పోలిస్తే ఆమె రచించిన విస్తారమైన పద్యాలు, తోరుదత్ యొక్క అరడజను వ్యక్తిగత కవితల నాణ్యత వలె అంత ప్రశంసనీయమైనవి కావు. మరియు ఇది, శ్రీమతి నాయుడు గారికి ఆంగ్ల భాషపై ఉన్న ప్రశంసనీయమైన పట్టులో ఏదో తీవ్రమైన లోపం లేదా అపరిపూర్ణత ఉందని నిరూపిస్తుంది. ఒకవేళ ఆంగ్లం ఆమె మాతృభాష అయి ఉంటే, తోరుదత్ మరిన్ని రకాల కవితలను, ఇంకా ఎక్కువ సంఖ్యలో రాసి ఉండేవారని మనం ముందే చెప్పుకున్నాం. ఒకవేళ ఆంగ్లమే శ్రీమతి నాయుడు గారి నిజమైన మాతృభాష అయి ఉంటే, ఆమె కవిత్వంలోని భావసారూప్యత మరియు నిజాయితీ మరింత పెరిగి ఉండేది.

విషయ ఎంపిక

మూడవదిగా, ఈ భారతీయ ఆంగ్ల కవిత్వ రచయితలు ఎదుర్కొన్న అతిపెద్ద కష్టం భాషా ప్రావీణ్యం కాదు. ఒక విషయాన్ని ఎంచుకోవడం వారిలో అత్యుత్తములను కూడా తికమక పెట్టినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆంగ్ల పద్యంలో ఒక భారతీయ విషయాన్ని చిత్రించడంలో ఒక విధమైన సహజమైన అసంగతత్వం ఉంటుంది. అటువంటి విషయం యొక్క భావోద్వేగాలకు అలవాటుపడని భాషలో ఆ విషయం యొక్క పూర్తి స్థాయికి ఎదగడం కష్టం. ప్రపంచంలోని ప్రతి భాషకు దాని స్వంత ప్రత్యేకత ఉంటుంది మరియు అది అంత తేలికగా ధిక్కరించలేని సంప్రదాయాలపై దృఢంగా నిలబడి ఉంటుంది. గోథే యొక్క ‘ఫాస్ట్’ యొక్క ఏ అనువాదం కూడా అసలైన గోథే రచనలా అనిపించదు, ఎందుకంటే ‘ఫాస్ట్’ యొక్క స్ఫూర్తి ఏదో ఒక విధంగా జర్మన్ భాషతో పెనవేసుకుపోయింది. టాగోర్ కవితలు అనువాదం కంటే వాటి మాతృభాషలోనే మరింత అందంగా ఉంటాయని మనకు చెబుతారు. షేక్స్‌పియర్‌ను ఏ భారతీయ భాషలోకి అనువదించినా, అతను షేక్స్‌పియర్‌గా మిగలలేడు. షేక్‌స్పియర్, గోథేల రచనలను భారతీయ భాషలోకి అనువదించడం ఎంత కష్టమో, ఒక భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ఆంగ్ల పద్యంలో పొందుపరచడం కూడా కనీసం అంతే కష్టం. అయినప్పటికీ, ఆంగ్ల పద్యాలు రాసే భారతీయ రచయితలు ఏదో ఒక దశలో భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ప్రయత్నించాల్సిన అవసరాన్ని భావిస్తారు. బహుశా, కనీసం ఇతివృత్తమైనా భారతీయంగా ఉండాలని ఏదో ఒకటి వారిని హెచ్చరిస్తుందేమో! తోరు దత్, భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే, ‘తన అన్ని పనులకు చూపినంత తీవ్రమైన శ్రద్ధతోనే సంస్కృతాన్ని అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించి, దాని రహస్య సాహిత్యంలో మునిగిపోయారు.’ మరియు ఆమె తన ప్రజల గాథలను ఆంగ్ల పద్య రూపంలోకి అల్లడానికి ఆసక్తి చూపారు. శ్రీమతి నాయుడు, ‘మిడ్‌ల్యాండ్ కౌంటీల ప్రకృతి దృశ్యంలో రాబిన్ పక్షులు మరియు స్కైలార్క్‌ల’ నుండి విడిపోయిన తరువాత, ‘హుమాయున్ టు జెబేదా (ఉర్దూ నుండి)’, ‘రాకుమారి జెబ్-ఉన్ నిస్సా సౌందర్యాన్ని పొగుడుతూ పాడిన గీతం (పర్షియన్ నుండి)’, ‘పద్మంపై కూర్చున్న బుద్ధునికి’, ‘దమయంతి టు నలుడు’, ‘ఒక రాజపుత్ర ప్రేమగీతం’ మరియు ‘వసంత-పంచమి’ వంటి ఇతివృత్తాలను ఎంచుకున్నారు. మరియు మన్మోహన్ ఘోష్ కూడా ‘నలుడు మరియు దమయంతి కథపై ఒక నాటకాన్ని ప్రారంభించారు, కానీ అది ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు.’ మన్మోహన్ ఘోష్ యొక్క ‘సాంగ్స్ ఆఫ్ లవ్ అండ్ డెత్’కు లారెన్స్ బినయన్ రాసిన పరిచయ స్మృతిలో ఈ సంఘర్షణ చాలా స్పష్టంగా చెప్పబడినట్లు మనం చూడవచ్చు. ‘మానసికంగా అతను రెండుగా చీలిపోయాడు. భారతీయ ఇతిహాసాల నుండి ఒక ఇతివృత్తాన్ని తీసుకోమని నేను తరచుగా అతన్ని ప్రోత్సహించేవాడిని, మరియు అతను ఇతర విషయాలతో పాటు సావిత్రిపై ఒక కవితను ప్రయత్నించాడు. కానీ అది ఒక రూపాన్ని సంతరించుకోలేదు. అతను వాతావరణాన్ని ఏదో ఒక విధంగా యూరోపియన్‌గా మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాడు, ఆ తర్వాత దానిలోని సారం ఆవిరైపోయింది. ఈ విధంగా అతను రెండు అర్ధగోళాల మధ్య కొట్టుమిట్టాడాడు, దేనికీ పూర్తిగా చెందలేదు.’

మన్మోహన్ ఘోష్ తన సొంత భాష యొక్క స్ఫూర్తితో మరియు తన దేశ సాంస్కృతిక వారసత్వంతో పూర్తిగా సానుభూతి లేకుండా ఉండటం వల్లే అంత ఘోరంగా విఫలమయ్యాడు. తన జీవితాంతం అతను ‘పాపులర్ బీచ్ అండ్ వీపింగ్ విల్లో’ లేదా ‘ఓక్, పైన్ అండ్ సిల్వర్ బిర్చ్’ లేదా ‘సాంగ్ ఆఫ్ బ్రిటానియా’ వంటి శీర్షికలతో కవితలు రాశాడు, మరియు తన మాతృభూమి పరిసరాలను పద్యరూపంలో ప్రతిబింబించలేకపోయాడు. తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు అందుకు భిన్నంగా ఉండేవారు. తోరు దత్ గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా అంటారు: ‘విష్ణు, శివుల మీదున్న విశ్వాసాన్ని చిన్నపిల్లల చేష్టలతో పక్కనపెట్టి, దాని స్థానంలో ఒక స్వచ్ఛమైన విశ్వాసాన్ని నింపుకున్నప్పటికీ, ఆమె తన జాతి, రక్తపు విశిష్ట గుణాలతో నిండిన ఒక స్వచ్ఛమైన హిందువు. తన ప్రాచీన మతంలోని కవితాత్మక కోణం పట్ల తనకున్న అభిమానాన్ని చివరి వరకు కాపాడుకుంది.’ ;అదే విమర్శకుడు శ్రీమతి నాయుడు గురించి ఇలా అంటారు: ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది; ఆమె స్ఫూర్తి, ఆంగ్ల భాషను వాహకంగా ఉపయోగించుకున్నప్పటికీ, దానికి పాశ్చాత్య దేశాలతో వేరే బంధం లేదు.’ ఇది ఉష్ణమండల, ఆదిమమైన భావోద్వేగాల ప్రదర్శనకు పూనుకుంటుంది……… సరోజినీ నాయుడు గారి కవితలను జాగ్రత్తగా, సున్నితంగా అధ్యయనం చేస్తే, అవి తూర్పు దేశాలలోని చీకటి ప్రదేశాలను ప్రకాశవంతం చేయడంలో, ఏ పండితుడి లేదా చరిత్రకారుడి కృషి కన్నా ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయని తెలుస్తుంది.’ శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు మనకు పెద్దగా కనిపించవు, కానీ తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు ఇద్దరికీ తమ జాతీయ సంస్కృతి పట్ల హృదయపూర్వకమైన అభిమానం ఉండేదన్నది నిజం. పర్షియన్, ఉర్దూ లేదా హిందుస్తానీ భాషల నుండి కొన్ని పాటలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన విధానంలో శ్రీమతి నాయుడు అత్యుత్తమంగా రాణించారు. జెబ్-ఉన్-నిస్సా పాట సులభంగా గుర్తుకు వస్తుంది:

నా చెంపల నుండి నా ముసుగు ఎత్తినప్పుడు

గులాబీలు అసూయతో తిరుగుతాయి

మరియు బాధతో నిండిన వారి గాయపడిన హృదయాల నుండి

ఒక రోదనలా వారి సువాసన వెలువడుతుంది.’

అయితే, ఆమె రాసిన చాలా భారతీయ ప్రేమ గీతాలు అంత సంతోషకరంగా ఉండవు. వాటిలో కొన్ని, కొంతవరకు ఇంగ్లీషువారికి భిన్నంగా ఉండటం వల్ల, కేవలం భారతీయ గీతాలుగా ఇంగ్లీషువారికి నచ్చవచ్చు, కానీ నిజం ఏమిటంటే అవి భారతీయ భావోద్వేగాల యొక్క అద్భుత రచనలు కావు. ఆమె ‘ఎ పిల్గ్రిమేజ్ ఆఫ్ లవ్’లో ఇలా పాడుతుంది,

‘నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

వేగంగా, ఓ నా ప్రియా,

వణికే అడవి జింక కన్నా,

లేదా ఆయాసపడే పావురం కన్నా,

ఎగిరే పాము కన్నా వేగంగా

మంత్రగాడి వశంలోకి……

నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

ఏది సంభవించినా భయపడకుండా.’

‘డివోషన్’ అనే కవితలో మరోచోట ఆమె ఇలా పాడుతుంది,

‘నా ఆత్మను గొంతు నులిమి అగ్నిలో విసిరేయండి…..

నా ప్రియతముడు ఎందుకు తడబడాలి, భయపడాలి, లేదా తిరుగుబాటు చేయాలి?

ఓ ప్రభూ, నీ వక్షస్థలంలో పువ్వులా ఒదిగిపోవడానికి నేను నీదానిని,

లేదా నీ కోసం నరకాగ్నిలో కలుపు మొక్కలా కాలిపోతాను.’

మేము విశ్లేషించి చూసినంత వరకు, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవితలలో కనిపించే అత్యంత ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలలో ఇవి కొన్ని. కానీ ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది’ అనే వ్యాఖ్యను సమర్థించడానికి ఇవి ఖచ్చితంగా సరిపోవు. తన ప్రేమకు, ప్రేమ వస్తువుకు ఒక స్త్రీ సహజంగా లొంగిపోయే ఈ తీరు కేవలం ఒక సాధారణ భారతీయ భావన కాదు. దీనిని చూస్తే, సఫో అసలు జీవించి రాయలేదేమో అనిపిస్తుంది, మరియు శ్రీమతి బ్రౌనింగ్ తన ‘పోర్చుగీస్ నుండి సోనెట్లు’తో కేవలం ఒక కల్పన మాత్రమే అనిపిస్తుంది! శ్రీమతి నాయుడు గారి కొన్ని ప్రేమ గీతాలలో కల్పనా అతిశయం కాకపోయినా, ఒక విధమైన రూపకాల ఉత్సాహం కనిపిస్తుంది, దీనిని అజాగ్రత్తగా ఉండే విదేశీయులు ఉష్ణమండల భారతీయ కవితా భావన యొక్క సారాంశంగా సులభంగా పొరబడవచ్చు. ఈ ఉదాహరణను తీసుకోండి:

ఆమె:

వేణునాద నాదానికి పాములా,

ఓ నా ప్రియా, నా హృదయం నీ వేళ్ళలోకి జారుతుంది,

ఎక్కడైతే రాత్రీ గాలి, ప్రేమికుడిలా, అతని మల్లె తోటలు, శిరీష వనాలపై వాలి ఉంటుందో;

మరియు పండిన కొమ్మలపైన లేదా రంగురంగుల పండ్లపైన,

ప్రకాశవంతమైన చిలుకలు సింధూర పుష్పాల వలె గుంపుగా చేరతాయి.

అతను:

గులాబీ రేకులలోని సుగంధంలా

నా హృదయాన్ని నీ గుండెల్లో దాచుకో, ఓ నా ప్రియతమా

పూలదండలా, రత్నంలా, అశోక వృక్షంపై

తన గూడును వేలాడదీసే పావురంలా.

నిశ్చలంగా ఉండు, ఓ ప్రియతమా, ఉషస్సు తన

బంగారు గుడారాలను దంతపు రంగు పొలాలపై పరిచేంత వరకు.

వాస్తవానికి, ఏ సందర్భంలో చూసినా ప్రేమను సంపూర్ణంగా వ్యక్తం చేయడానికి ఈ కవిత మరీ అర్థరహితంగానూ,

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –1-7-26-ఉయ్యూరు

  రాసిన భారతీయ కవులు(త్రివేణి)-2(చివరిభాగం )

రచన: బుర్రా వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ. (ఆనర్స్)-ఆంగ్లరచానకు నా అనువాదం

అయితే, శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల భాషా పట్టు భిన్నమైనది. ఆమె తన కవితా సామర్థ్యం యొక్క పరిమిత పరిధిని దాటి దేనినీ ప్రయత్నించలేదు కాబట్టి, ఆమె భాషపై పట్టు ఎల్లప్పుడూ పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది. అప్పటి సరోజినీ చటోపాధ్యాయ తనకు ఇచ్చిన పద్యాల గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా రాశారు: ‘సరోజినీ నాకు అప్పగించిన పద్యాలు రూపంలో నైపుణ్యంతో, వ్యాకరణంలో సరిగ్గా, భావంలో నిష్కళంకంగా ఉన్నాయి, కానీ వాటికి వ్యక్తిత్వం పూర్తిగా లేకపోవడం ఒక లోపంగా ఉండేది. అవి భావనలోనూ, అలంకారంలోనూ పాశ్చాత్యంగా ఉండేవి; అవి టెన్నిసన్ , షెల్లీల స్మృతులపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; “వాటిలో కనీసం క్రైస్తవ ధర్మబద్ధమైన సహనభావం కూడా లేదనిపించి, నేను వాటిని నిరాశతో పక్కన పడేశాను.” ఆయన ఇంకా ఇలా అంటారు: “ఆమె ఆంగ్ల శైలిని అనుకరిస్తూ రాసిన రచనలన్నింటినీ చెత్తబుట్టలో పారేయమని నేను సలహా ఇచ్చాను… మన మధ్య-ఇంగ్లాండ్ ప్రాంతపు ప్రకృతి దృశ్యాలలో రాబిన్  స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి, దూరంగా వినిపించే చర్చి గంటల శబ్దాల గురించి రాయడం మానేయమని ఆమెను కోరాను. బదులుగా, పూలు, పండ్లు, చెట్ల గురించి వర్ణించమని, తన కవితలను పర్వతాలు, తోటలు, దేవాలయాల నేపథ్యంలో దృఢంగా నిలపమని, తన సొంత ప్రాంతానికి చెందిన వైవిధ్యభరితమైన ప్రజలను మనకు పరిచయం చేయమని చెప్పాను; మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఆంగ్ల సాహిత్య దిగ్గజాలను తెలివిగా అనుకరించే యంత్రంలా కాకుండా, దక్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన ఒక నిజమైన భారతీయ కవయిత్రిగా ఉండమని సూచించాను.” శ్రీమతి నాయుడు ప్రచురించిన కవితలు నిజంగానే “రూపంలో నైపుణ్యం, వ్యాకరణంలో కచ్చితత్వం మరియు భావనలో నిర్దోషత్వం” కలిగి ఉంటాయి. కానీ, ఆమె పట్ల పూర్తి గౌరవంతోనే చెబుతున్నాను, ఆమె కవితలలో ఇప్పటికీ ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వ లోపం కనిపిస్తుంది. అవి ఇకపై ఆ ప్రకృతి దృశ్యాలలోని రాబిన్ మరియు స్కైలార్క్ పక్షుల గురించి ఉండవు…

‘తేలికగా, ఓ తేలికగా మేము ఆమెను మోసుకువెళ్తాము,’

లేదా ఆమె దేవదాసీలను వర్ణించినప్పుడు,

‘ఆనంద పారవశ్యంతో పరవశించి దివ్యంగా ఆయాసపడుతున్న నేత్రాలు

అగ్నితో ప్రజ్వరిల్లుతున్న ఆవేశపూరిత వక్షోజాలు,’

ఇది పరిపూర్ణమైన ఛందస్సుతో, స్పష్టమైన భావంతో కూడిన ఒక భారతీయ ఇతివృత్తం,–కానీ ఈ పద్యాలను రాయడానికి ఆమెను ప్రేరేపించిన ఆ బలమైన అంతర్గత ప్రేరణ ఏమిటో అర్థం కాదు. కొన్నిసార్లు, అది తన నలుగురు పిల్లల గురించైనా, వీధుల్లో విన్న ఒక ఆక్రందన గురించైనా, లేదా అంతే సహజసిద్ధం కాని ఒక ఇతివృత్తం గురించైనా, ఆమె ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఒక కవిత రాయడానికి కూర్చున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఆమె ‘గోల్డెన్ థ్రెషోల్డ్’లోని ‘అలబాస్టర్’ అనే పద్యాన్ని తీసుకోండి:

ఈ అలబాస్టర్ పెట్టె వలె, దీని కళ

ఒక కాసియా పువ్వు వలె సున్నితమైనది, నా హృదయం,

సున్నితమైన కలలతో చెక్కబడి,

ఎన్నో సూక్ష్మమైన మరియు సున్నితమైన ఆలోచనలతో రూపొందించబడింది.

‘అందులో నేను ఆ సుగంధాన్ని, పరిమళాన్ని దాచుకుంటాను

గాఢమైన, ఉద్వేగభరితమైన జ్ఞాపకాలు కలగలిసిపోయిన…

దాల్చినచెక్క, చందనం, లవంగాల సువాసనల వలె,

పాట, దుఃఖం, జీవితం, ప్రేమల పరిమళాన్ని.’

ఆ క్షణంలో పద్యరూపంలో ఏదో ఒకటి రాయాలనే తీవ్రమైన ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి మాత్రమే ఆ పాలరాతి పెట్టెలో స్ఫూర్తిని పొంది ఉండగలడు.

ఆమె వర్ణనలు సాధారణంగా పైపైన ఉంటాయి, ఆమె భావాలు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ సామాన్యమైనవే. ఉదాహరణకు, మనం ‘సోలిట్యూడ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లోని ఈ పంక్తులను చదివినప్పుడు,

‘లోయలకు, పచ్చిక బయళ్లకు, ఎక్కడైతే మాయా చీకటి ప్రవహిస్తుందో

ఒక ప్రకాశవంతమైన మేఘం వక్షస్థలం నుండి బంగారు నదుల వలె’

లేదా,

‘తెల్లవారుజాముకు ముందు ప్రకాశవంతమైన గంటలలో మళ్ళీ వికసిస్తుంది

ప్రపంచ ప్రభువును ఆరాధించడానికి వైభవోపేతమైన రేకులుగా,’

మన ఊహలకు ఈ పంక్తులు ఏ స్థిరమైన చిత్రాన్ని అందించకుండానే ‘లోయ’, ‘పచ్చిక బయలు’, ‘చీకటి’, ‘నది’, ‘మేఘం’, ‘ఉదయం’, ‘తామర’, ‘రేకులు’ వంటి పదాల వైభవోపేతమైన ప్రవాహం మనకు కనిపిస్తుంది. ఆమె ‘సాంగ్ ఆఫ్ ఎ డ్రీమ్’ (ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్) లో కూడా ఇదే కథ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది,

‘ఆ మాయా వనం యొక్క వెలుగులో ఒంటరిగా

ప్రేమ దేవతల నక్షత్రాలు నా సున్నితమైన యవ్వనం చుట్టూ చేరి మెరవడాన్ని నేను అనుభూతి చెందాను

మరియు నేను సత్య దేవతల గీతాన్ని విన్నాను;

నా తపన తీర్చుకోవడానికి నేను తలవంచాను

శాంతి స్వరూపుల సెలయేళ్ల ఒడ్డున

ఆ మాయా వనంలో, నిద్ర లోకంలో.’

అక్కడ ప్రేమ, సత్యం, శాంతి అనే పదాలు పెద్ద అక్షరాలతో ఉన్నాయి, కానీ దాని పూర్తి స్వరూపం ఒక కల కంటే కూడా మరింత అస్పష్టంగా, మరింత పైపైగా ఉంది.

ఆమె కవితలలో చాలా వాటికి, కౌమారదశ మరియు అపరిపక్వత యొక్క సంప్రదాయ విచారమే ఇతివృత్తంగా ఉంటుంది. ఆమె కవితల అమెరికన్ సంచికలో జోసెఫ్ ఆస్లాండర్, ‘ఆమె కవిత్వంలో ఒక రకమైన వింతైన జ్వరం వంటి ఆకృతి’ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, ‘ఆమె కవితలు ఉప్పొంగుతాయి. మనం ఆ వేడిని తాకుతాము’ అని అంటారు. వాస్తవానికి మనం తాకేది ఈ సంప్రదాయ విచారాన్నే. అటువంటి అస్పష్టమైన మరియు అర్థరహితమైన దుఃఖానికి ఆమె కొన్నిసార్లు పదాలు మరియు సంగీతంలో ఒక అందమైన రూపాన్ని ఇవ్వడంలో విజయం సాధిస్తుంది. ‘వసంత-పంచమి’లో లీలావతి విలాపం ఈ విధంగా ఉంటుంది:

అయ్యో, నా ఈ దుఃఖమయ జీవితానికి శాపం తగిలింది

విషాదంతో తొక్కబడిన గడ్డిలా నాశనమై, వాడిపోయింది,

దుఃఖమనే గాలికి పెకిలించబడి నా హృదయం పెద్దదైంది,

రాలిపోయిన పువ్వులా, వాడిపోయిన ఆకులా మారింది,

వసంతపు ముద్దులను కోల్పోయిన ప్రతి ఒంటరి, వాడిపోయిన వస్తువులా మారింది.

పోప్ రాసిన ‘హెలోయిస్ టు అబెల్లార్డ్’లోని ఏ పంక్తులంత అందంగానైనా ఈ పంక్తులు ఉన్నాయి, కానీ కార్డీలియా శవంపై లీర్ చేసిన విలాపంలో ఉన్నంత భావోద్వేగభరితంగా లేవు. కొన్నిసార్లు ఆమె దుఃఖం కేవలం ఒక అందమైన భావన మాత్రమే, అంతకు మించి లోతుగా ఉండదు, – ‘కాప్రిస్’లో లాగా.

‘నీ వేళ్ళ కొనల్లో ఒక అడవి పువ్వును పట్టుకున్నావు

నిర్లిప్తమైన పెదవులకు దాన్ని తాకించావు

నిర్లిప్తంగా దాని ఎర్రటి ఆకులను విడదీశావు……

అయ్యో, అది నా హృదయం.

‘నీవు నీ వేళ్ళ కొనలలో ఒక మద్యపు గిన్నెను పట్టుకున్నావ

దానిని ఉదాసీనమైన పెదవుల వద్దకు తేలికగా ఎత్తావు

తేలికగా త్రాగి, ఆ గిన్నెను విసిరివేశావు……

అయ్యో, అది నా ఆత్మ.’

ఆమె పద్యాలలో ఒక భావన కేవలం ఆలోచించి రాసింది కాకుండా, నిజంగా అనుభూతి చెందింది అనడానికి సాక్ష్యం కనుగొనడమే ఎల్లప్పుడూ కష్టం. ఆమె ‘అడవిలో’ అనే పద్యంలో పాడినప్పుడు

‘నా హృదయమా, మనం అలసిపోయాము, మనం అలసిపోయాము, ఎంతోకాలం మోసాము

చనిపోయిన కలల యొక్క బరువైన ప్రేమ భారాన్ని, మనం విశ్రాంతి తీసుకుందాం,

వాటి బూడిదను వెదజల్లుదాం, కొంతసేపు దుఃఖిద్దాం;

‘ఓ నా హృదయమా, పడమటి దిక్కున నీడలు బూడిద రంగులోకి మారేంత వరకు మేము విశ్రమిస్తాము,’

లేదా ఆమె ఈ పంక్తులలో ‘విధికి ఒక సవాలు’ విసిరినప్పుడు,

నా అస్తిత్వం యొక్క ఆశను నీవు నిరాకరించినా,

నా ప్రేమకు ద్రోహం చేసినా, నా మధురమైన కలను నాశనం చేసినా,

అయినా నేను నా వ్యక్తిగత దుఃఖాన్ని చల్లార్చుకుంటాను

విశ్వ ఆనందానికి లోతైన మూలం వద్ద–

ఓ విధి, నీవు నియంత్రించాలని ఆరాటపడటం వ్యర్థం

నా పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మను,’

ఏ భాషలోనైనా పద్యరచనకు ప్రయత్నించిన ప్రతి వంద మందిలో తొంభై తొమ్మిది మంది (వారి శిక్షణ సంవత్సరాలలో) ఇదే భావాన్ని పదాలలో పొందుపరిచి ఉంటారని, మరియు శ్రీమతి నాయుడు వారి కంటే పైకి ఎదగలేదని అనిపిస్తుంది. ‘అలసిన హృదయం’ మరియు ‘పెళుసైన, ప్రశాంతమైన, అజేయమైన ఆత్మ’ అనేవి ప్రతి కవి యొక్క ప్రారంభ వృత్తిలో ఒక సాధారణ ఉపాయం. కానీ శ్రీమతి నాయుడు దురదృష్టవశాత్తు ఆ దశను దాటి ఎన్నడూ పురోగమించినట్లు అనిపించదు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ఒక నిర్మాణ లక్షణం, కేవలం రూపంలోనే కాకుండా ఆలోచనలో కూడా ఒక మితిమీరిన సమతుల్యత కూడా ఉంది. ఆమె ‘గంటల’ మీద ఒక కవిత రాయాలని నిర్ణయించుకుని, అందులో మూడు చరణాలు ఉండేలా ముందుగానే ఏర్పాటు చేసుకుంటారు: ఒకటి కాలి గజ్జల మీద, మరొకటి పశువుల మెడలోని గంటల మీద, మూడవది గుడిలోని గంటల మీద. ఆమె ‘సతీమణి’ని మరో కవితకు ఇతివృత్తంగా చేయాలనుకుంటారు. మరియు (ఊహించినట్లుగానే) తాను తలపెట్టిన మూడు చరణాల చివరి పంక్తులను మనసులో ఉంచుకుని మొదలుపెడతారు:

‘ఓ ప్రేమా, నేను ఈ జీవచ్ఛవంలోనే నివసించాలా?’

‘చెట్టు చచ్చినప్పుడు పువ్వు బ్రతుకుతుందా?’

‘ఆత్మ వెళ్ళిపోయినప్పుడు శరీరం మిగులుతుందా?’

ఆమె ప్రతి చరణంలోని మిగిలిన భాగాన్ని అల్లుతూ పోతారు. ‘ది ఇల్యూజన్ ఆఫ్ లవ్,’ ‘స్ట్రీట్ క్రైస్,’ ‘హార్వెస్ట్ హిమ్న్,’ ‘కాప్రిస్,’ మరియు ‘ఇండియన్ వీవర్స్’ వంటి ఆమె ఇతర కవితలలో కూడా ఇదే లక్షణం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. కవిత్వపు యథార్థ రూపం ఒక చెట్టులా పెరుగుతుంది కానీ ఒక ఇంటిలా నిర్మించబడదు. ఇంత సంపూర్ణంగా ముందుగా ఆలోచించి సాధించిన ఈ సమతుల్యత, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలోని సహజత్వపు ముద్రను హరించివేస్తుంది. ఆ సమతుల్యత మరీ స్పష్టంగా ఉంది. ఆ నిర్మాణం మరీ సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మైఖేల్ ఏంజెలో తనదైన ప్రత్యేక కళ యొక్క లక్షణాన్ని, అంటే శిల్పి పనిలోని నిశ్చలతను తన చిత్రంలోకి చేర్చకుండా ఎన్నడూ ఒక చిత్రాన్ని గీయలేకపోయేవాడు. అతని చిత్రాలలోని ఆకృతులలో కదలిక, జీవం ఉండే అవకాశం కొరవడింది. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, అతను శిల్పం నుండే చిత్రాలు గీశాడు. అందువల్లనే కాన్వాస్‌పై రాఫెల్ అనంతంగా ఉత్తమ కళాకారుడు. శిల్పం మరియు వాస్తుశిల్పం యొక్క దృఢత్వం చిత్రకళకు ఎంత అపరిచితమో, కవిత్వానికి కూడా అంతే అపరిచితం. మరియు ఈ విషయంలోనే శ్రీమతి నాయుడు, అనేక అపరిపక్వ కవుల వలె, అత్యధికంగా పాపం చేశారు.

శ్రీమతి నాయుడు గారి ఆంగ్ల ఛందస్సు మరియు కవితా శైలిపై పట్టు (అది తనంతట తానుగా ఒక గొప్ప విజయం)ను, ఉన్నదానికంటే ఎక్కువగా పొరబడకూడదు. ఒక కవయిత్రిగా ఆమె వ్యక్తిత్వం అంత గొప్పదేమీ కాదు. గొప్ప కవులను సైతం తికమక పెట్టే ఇతివృత్తాలను ఆమె ఎన్నడూ ప్రయత్నించలేదు. ఒక పెళుసైన తెప్పపై, ఆమె సాంప్రదాయ భావన అనే తీరానికి చాలా దగ్గరగా ఉండటానికే సంతృప్తి చెందారు. ఆమె ఎన్నడూ సముద్రంలోకి చాలా దూరం సాహసించలేదు. అందువల్ల ఆమె తెప్ప ఆమెను ఎన్నడూ విఫలం చేయలేదు. ఆమె రూప పరిపూర్ణత ప్రశంసనీయం, ఎందుకంటే తోరుదత్ విఫలమైనప్పుడు, దానిని అంత చక్కగా సాధించిన ఏకైక వ్యక్తి ఆమె మాత్రమే. కానీ తోరుదత్‌తో పోలిస్తే ఆమె రచించిన విస్తారమైన పద్యాలు, తోరుదత్ యొక్క అరడజను వ్యక్తిగత కవితల నాణ్యత వలె అంత ప్రశంసనీయమైనవి కావు. మరియు ఇది, శ్రీమతి నాయుడు గారికి ఆంగ్ల భాషపై ఉన్న ప్రశంసనీయమైన పట్టులో ఏదో తీవ్రమైన లోపం లేదా అపరిపూర్ణత ఉందని నిరూపిస్తుంది. ఒకవేళ ఆంగ్లం ఆమె మాతృభాష అయి ఉంటే, తోరుదత్ మరిన్ని రకాల కవితలను, ఇంకా ఎక్కువ సంఖ్యలో రాసి ఉండేవారని మనం ముందే చెప్పుకున్నాం. ఒకవేళ ఆంగ్లమే శ్రీమతి నాయుడు గారి నిజమైన మాతృభాష అయి ఉంటే, ఆమె కవిత్వంలోని భావసారూప్యత మరియు నిజాయితీ మరింత పెరిగి ఉండేది.

విషయ ఎంపిక

మూడవదిగా, ఈ భారతీయ ఆంగ్ల కవిత్వ రచయితలు ఎదుర్కొన్న అతిపెద్ద కష్టం భాషా ప్రావీణ్యం కాదు. ఒక విషయాన్ని ఎంచుకోవడం వారిలో అత్యుత్తములను కూడా తికమక పెట్టినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆంగ్ల పద్యంలో ఒక భారతీయ విషయాన్ని చిత్రించడంలో ఒక విధమైన సహజమైన అసంగతత్వం ఉంటుంది. అటువంటి విషయం యొక్క భావోద్వేగాలకు అలవాటుపడని భాషలో ఆ విషయం యొక్క పూర్తి స్థాయికి ఎదగడం కష్టం. ప్రపంచంలోని ప్రతి భాషకు దాని స్వంత ప్రత్యేకత ఉంటుంది మరియు అది అంత తేలికగా ధిక్కరించలేని సంప్రదాయాలపై దృఢంగా నిలబడి ఉంటుంది. గోథే యొక్క ‘ఫాస్ట్’ యొక్క ఏ అనువాదం కూడా అసలైన గోథే రచనలా అనిపించదు, ఎందుకంటే ‘ఫాస్ట్’ యొక్క స్ఫూర్తి ఏదో ఒక విధంగా జర్మన్ భాషతో పెనవేసుకుపోయింది. టాగోర్ కవితలు అనువాదం కంటే వాటి మాతృభాషలోనే మరింత అందంగా ఉంటాయని మనకు చెబుతారు. షేక్స్‌పియర్‌ను ఏ భారతీయ భాషలోకి అనువదించినా, అతను షేక్స్‌పియర్‌గా మిగలలేడు. షేక్‌స్పియర్, గోథేల రచనలను భారతీయ భాషలోకి అనువదించడం ఎంత కష్టమో, ఒక భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ఆంగ్ల పద్యంలో పొందుపరచడం కూడా కనీసం అంతే కష్టం. అయినప్పటికీ, ఆంగ్ల పద్యాలు రాసే భారతీయ రచయితలు ఏదో ఒక దశలో భారతీయ ఇతివృత్తాన్ని ప్రయత్నించాల్సిన అవసరాన్ని భావిస్తారు. బహుశా, కనీసం ఇతివృత్తమైనా భారతీయంగా ఉండాలని ఏదో ఒకటి వారిని హెచ్చరిస్తుందేమో! తోరు దత్, భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే, ‘తన అన్ని పనులకు చూపినంత తీవ్రమైన శ్రద్ధతోనే సంస్కృతాన్ని అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించి, దాని రహస్య సాహిత్యంలో మునిగిపోయారు.’ మరియు ఆమె తన ప్రజల గాథలను ఆంగ్ల పద్య రూపంలోకి అల్లడానికి ఆసక్తి చూపారు. శ్రీమతి నాయుడు, ‘మిడ్‌ల్యాండ్ కౌంటీల ప్రకృతి దృశ్యంలో రాబిన్ పక్షులు మరియు స్కైలార్క్‌ల’ నుండి విడిపోయిన తరువాత, ‘హుమాయున్ టు జెబేదా (ఉర్దూ నుండి)’, ‘రాకుమారి జెబ్-ఉన్ నిస్సా సౌందర్యాన్ని పొగుడుతూ పాడిన గీతం (పర్షియన్ నుండి)’, ‘పద్మంపై కూర్చున్న బుద్ధునికి’, ‘దమయంతి టు నలుడు’, ‘ఒక రాజపుత్ర ప్రేమగీతం’ మరియు ‘వసంత-పంచమి’ వంటి ఇతివృత్తాలను ఎంచుకున్నారు. మరియు మన్మోహన్ ఘోష్ కూడా ‘నలుడు మరియు దమయంతి కథపై ఒక నాటకాన్ని ప్రారంభించారు, కానీ అది ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు.’ మన్మోహన్ ఘోష్ యొక్క ‘సాంగ్స్ ఆఫ్ లవ్ అండ్ డెత్’కు లారెన్స్ బినయన్ రాసిన పరిచయ స్మృతిలో ఈ సంఘర్షణ చాలా స్పష్టంగా చెప్పబడినట్లు మనం చూడవచ్చు. ‘మానసికంగా అతను రెండుగా చీలిపోయాడు. భారతీయ ఇతిహాసాల నుండి ఒక ఇతివృత్తాన్ని తీసుకోమని నేను తరచుగా అతన్ని ప్రోత్సహించేవాడిని, మరియు అతను ఇతర విషయాలతో పాటు సావిత్రిపై ఒక కవితను ప్రయత్నించాడు. కానీ అది ఒక రూపాన్ని సంతరించుకోలేదు. అతను వాతావరణాన్ని ఏదో ఒక విధంగా యూరోపియన్‌గా మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాడు, ఆ తర్వాత దానిలోని సారం ఆవిరైపోయింది. ఈ విధంగా అతను రెండు అర్ధగోళాల మధ్య కొట్టుమిట్టాడాడు, దేనికీ పూర్తిగా చెందలేదు.’

మన్మోహన్ ఘోష్ తన సొంత భాష యొక్క స్ఫూర్తితో మరియు తన దేశ సాంస్కృతిక వారసత్వంతో పూర్తిగా సానుభూతి లేకుండా ఉండటం వల్లే అంత ఘోరంగా విఫలమయ్యాడు. తన జీవితాంతం అతను ‘పాపులర్ బీచ్ అండ్ వీపింగ్ విల్లో’ లేదా ‘ఓక్, పైన్ అండ్ సిల్వర్ బిర్చ్’ లేదా ‘సాంగ్ ఆఫ్ బ్రిటానియా’ వంటి శీర్షికలతో కవితలు రాశాడు, మరియు తన మాతృభూమి పరిసరాలను పద్యరూపంలో ప్రతిబింబించలేకపోయాడు. తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు అందుకు భిన్నంగా ఉండేవారు. తోరు దత్ గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా అంటారు: ‘విష్ణు, శివుల మీదున్న విశ్వాసాన్ని చిన్నపిల్లల చేష్టలతో పక్కనపెట్టి, దాని స్థానంలో ఒక స్వచ్ఛమైన విశ్వాసాన్ని నింపుకున్నప్పటికీ, ఆమె తన జాతి, రక్తపు విశిష్ట గుణాలతో నిండిన ఒక స్వచ్ఛమైన హిందువు. తన ప్రాచీన మతంలోని కవితాత్మక కోణం పట్ల తనకున్న అభిమానాన్ని చివరి వరకు కాపాడుకుంది.’ ;అదే విమర్శకుడు శ్రీమతి నాయుడు గురించి ఇలా అంటారు: ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది; ఆమె స్ఫూర్తి, ఆంగ్ల భాషను వాహకంగా ఉపయోగించుకున్నప్పటికీ, దానికి పాశ్చాత్య దేశాలతో వేరే బంధం లేదు.’ ఇది ఉష్ణమండల, ఆదిమమైన భావోద్వేగాల ప్రదర్శనకు పూనుకుంటుంది……… సరోజినీ నాయుడు గారి కవితలను జాగ్రత్తగా, సున్నితంగా అధ్యయనం చేస్తే, అవి తూర్పు దేశాలలోని చీకటి ప్రదేశాలను ప్రకాశవంతం చేయడంలో, ఏ పండితుడి లేదా చరిత్రకారుడి కృషి కన్నా ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయని తెలుస్తుంది.’ శ్రీమతి నాయుడు గారి కవిత్వంలో ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు మనకు పెద్దగా కనిపించవు, కానీ తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు ఇద్దరికీ తమ జాతీయ సంస్కృతి పట్ల హృదయపూర్వకమైన అభిమానం ఉండేదన్నది నిజం. పర్షియన్, ఉర్దూ లేదా హిందుస్తానీ భాషల నుండి కొన్ని పాటలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన విధానంలో శ్రీమతి నాయుడు అత్యుత్తమంగా రాణించారు. జెబ్-ఉన్-నిస్సా పాట సులభంగా గుర్తుకు వస్తుంది:

నా చెంపల నుండి నా ముసుగు ఎత్తినప్పుడు

గులాబీలు అసూయతో తిరుగుతాయి

మరియు బాధతో నిండిన వారి గాయపడిన హృదయాల నుండి

ఒక రోదనలా వారి సువాసన వెలువడుతుంది.’

అయితే, ఆమె రాసిన చాలా భారతీయ ప్రేమ గీతాలు అంత సంతోషకరంగా ఉండవు. వాటిలో కొన్ని, కొంతవరకు ఇంగ్లీషువారికి భిన్నంగా ఉండటం వల్ల, కేవలం భారతీయ గీతాలుగా ఇంగ్లీషువారికి నచ్చవచ్చు, కానీ నిజం ఏమిటంటే అవి భారతీయ భావోద్వేగాల యొక్క అద్భుత రచనలు కావు. ఆమె ‘ఎ పిల్గ్రిమేజ్ ఆఫ్ లవ్’లో ఇలా పాడుతుంది,

‘నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

వేగంగా, ఓ నా ప్రియా,

వణికే అడవి జింక కన్నా,

లేదా ఆయాసపడే పావురం కన్నా,

ఎగిరే పాము కన్నా వేగంగా

మంత్రగాడి వశంలోకి……

నువ్వు పిలిస్తే నేను వస్తాను

ఏది సంభవించినా భయపడకుండా.’

‘డివోషన్’ అనే కవితలో మరోచోట ఆమె ఇలా పాడుతుంది,

‘నా ఆత్మను గొంతు నులిమి అగ్నిలో విసిరేయండి…..

నా ప్రియతముడు ఎందుకు తడబడాలి, భయపడాలి, లేదా తిరుగుబాటు చేయాలి?

ఓ ప్రభూ, నీ వక్షస్థలంలో పువ్వులా ఒదిగిపోవడానికి నేను నీదానిని,

లేదా నీ కోసం నరకాగ్నిలో కలుపు మొక్కలా కాలిపోతాను.’

మేము విశ్లేషించి చూసినంత వరకు, శ్రీమతి నాయుడు గారి కవితలలో కనిపించే అత్యంత ‘ఉష్ణమండల, ఆదిమ’ భావోద్వేగాలలో ఇవి కొన్ని. కానీ ‘ఆమె స్వతహాగా భారతదేశపు నేల నుండి పుట్టింది’ అనే వ్యాఖ్యను సమర్థించడానికి ఇవి ఖచ్చితంగా సరిపోవు. తన ప్రేమకు, ప్రేమ వస్తువుకు ఒక స్త్రీ సహజంగా లొంగిపోయే ఈ తీరు కేవలం ఒక సాధారణ భారతీయ భావన కాదు. దీనిని చూస్తే, సఫో అసలు జీవించి రాయలేదేమో అనిపిస్తుంది, మరియు శ్రీమతి బ్రౌనింగ్ తన ‘పోర్చుగీస్ నుండి సోనెట్లు’తో కేవలం ఒక కల్పన మాత్రమే అనిపిస్తుంది! శ్రీమతి నాయుడు గారి కొన్ని ప్రేమ గీతాలలో కల్పనా అతిశయం కాకపోయినా, ఒక విధమైన రూపకాల ఉత్సాహం కనిపిస్తుంది, దీనిని అజాగ్రత్తగా ఉండే విదేశీయులు ఉష్ణమండల భారతీయ కవితా భావన యొక్క సారాంశంగా సులభంగా పొరబడవచ్చు. ఈ ఉదాహరణను తీసుకోండి:

ఆమె:

వేణునాద నాదానికి పాములా,

ఓ నా ప్రియా, నా హృదయం నీ వేళ్ళలోకి జారుతుంది,

ఎక్కడైతే రాత్రీ గాలి, ప్రేమికుడిలా, అతని మల్లె తోటలు, శిరీష వనాలపై వాలి ఉంటుందో;

మరియు పండిన కొమ్మలపైన లేదా రంగురంగుల పండ్లపైన,

ప్రకాశవంతమైన చిలుకలు సింధూర పుష్పాల వలె గుంపుగా చేరతాయి.

అతను:

గులాబీ రేకులలోని సుగంధంలా

నా హృదయాన్ని నీ గుండెల్లో దాచుకో, ఓ నా ప్రియతమా

పూలదండలా, రత్నంలా, అశోక వృక్షంపై

తన గూడును వేలాడదీసే పావురంలా.

నిశ్చలంగా ఉండు, ఓ ప్రియతమా, ఉషస్సు తన

బంగారు గుడారాలను దంతపు రంగు పొలాలపై పరిచేంత వరకు.

వాస్తవానికి, ఏ సందర్భంలో చూసినా ప్రేమను సంపూర్ణంగా వ్యక్తం చేయడానికి ఈ కవిత మరీ అర్థరహితంగానూ,

ఇప్పటికే నానీలలో పీకలలోతు నానిన చలపాక ప్రకాష్ కొత్తగా’’ సెల్ నానీలు ‘’పేని 28-6-26-ఆదివారం ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలా సంఘం నిర్వహించిన మూడవ గ్రంథాలయ సందర్శన ముగింపు లో పురుషోత్తమ గ్రంధాలయం లో జరిపిన ముగింపు సభలో నాకు గౌరవ సన్మానం చేసి ఈ పుస్తకాన్ని నాతో ఆవిష్కరి౦పజేసి  మరింత గౌరవం కల్పించాడు .పేజీకి ఒక్కటే ఉండటం, ప్రతినానీకి అర్ధవంతమైన బొమ్మ ఉండటం ఈ సంపుటి ప్రత్యేకత .ఇవి నేటిజనం సెల్ ఫోన్ బందీలుకావటం మాత్రమేకాదు పరిస్థితుల సెల్ లో కూడా బందీలుగానే ఉన్నారన్న భావం కూడా ఇందులో ఉందని ప్రకాష్ చెప్పాడు.అర్ధవంతమైన ముఖచిత్రాలు పుస్తకానికి అదనపు ఆకర్షణ .

ఇందులో 48 నానీలున్నాయి .వీటికి చలపాక సూచిన రీతిలో జెమిని ఎ.ఐ.తగిన బొమ్మల్ని తయారు చేసిచ్చి భావానికి మరింత బలం చేకూర్చి అభిన౦దనీయమైనది .ఇందులో నన్ను బాగా  ఆకర్షించిన  కొన్ని నానీలు మీ ముందు ఉంచుతున్నాను .

  దొంగలుమత్రమేకాదు ఇవాళ అందరూ అరచేతిసెల్ల్ బాధితులే అనేది మొదటినానీ .ఆలస్యానికి కతలు చెప్పేవాడు ఇప్పుడు రచయిత అయ్యాడు అని వ్యంగ్యబాణ౦ వదిలి ముగించాడు .యూజర్ నిద్రపోతేనే తనకు సుఖనిద్ర అని మూగ రోదన చేసింది సెల్ .అరచేతి వేళ్ళతో నలిపేస్తున్నాడు దొంగసచ్చినోడు  అని వేదన .పాముపడగలున్నంతగా సెల్ లోవిషం చిమ్మే  యాపులే యాపులు .మనుషుల్లోనేకాదు వాట్సాప్ గ్రూపులూ ఎక్కువయ్యాయి .సెల్ విశ్వరూపం చూసి పుస్తకాలు మౌన౦గా రోదన.మనం డాలర్ యావలో ఉంటె విదేశీయులు మన  సంస్కృతియావలో .అంటే క్వయట్  ఆపోజిట్ .చదువుకోసం ఊరు ఉద్యోగం కోసం దేశం వదిలేస్తున్నారు .చిన్న సినిమా నరసింహ సూపర్ హిట్ అయి ‘’తంతే గారెలబుట్టలో’’ సామెత రుజువు చేసింది .

  పంచ పల్లెటూరివేషం షార్ట్ పట్నపు పోకడ .నీడనిచ్చే చెట్టు న్నచోట ఫ్లైఓవర్ సంస్కృతి .కవిత్వం ఏరులై ప్రవహిస్తున్నా ,’’తాగి దాహంతీర్చుకొనే వాడే కరువైపోయాడు ..తీరని లంచగొండి దాహం లాగా నిండిన ఎ. టి .ఎం .పనిచేయదు.కవి సూక్ష్మ దృష్టికి చక్కని తార్కాణ.బుల్లితెరకైనా పెద్ద తెరకైనా అక్షరాలూ అల్లుకు౦టేనే జీవిక .అరిటాకు స్థానం బిర్యానీ ఆకు కాజేసింది .ఆదివారం ఆడాళ్ళకు సెలవు మాట దేవుడికెరుక కోళ్ళకు,ఇల్లాళ్ళకు  మాత్రం ప్రాణాంతకం .  వెతికితెకాని దొరకని అన్నం హోటలు బిర్యానీ స్టాల్స్ ఫుల్ .స్టార్’’ ఒటేలు’’లోతడుముకుంటా  ‘’డిం లైట్లు’’ భరిస్తారు కానీ, ‘’లో వోల్టేజ్’ వస్తే అగ్గిమీదగుగ్గిలం అవుతారు .పెళ్ళితో ఇల్లు మారి ఆడపిల్ల వస్తే ,మగాడు ఉమ్మడి నుంచి వేరుకాపురానికి తయార్ .వేసవిలో  బిందెలో నీళ్లునిల్ బీరు బాటిల్స్ లో ఫుల్.ఇదేరా లోకరీతినాయనా .అప్పు చేసినోడుహాయిగా –ఇచ్చినోడిపని గోవి౦దోహరి .సంతాపసభలలో పొగడ్తలు  వినలేక యేడుపోస్తుందట . ఇదేనేటి సభాన్యాయం .ఊబర్ రాపిడోలకాలం ఇది. చేఎత్తితే లాభం నిల్ .రుక్కులస్థానం లో బుక్కులు వీటిబదులు ‘’ఈబొక్కులు’’ .కన్నీటికి కరువులేదు తాగేనీటికే .నేటి సినెమా ఊసరవెల్లి –దియేటర్ ను౦చి వోటిపి కి జంప్ .ఇప్పుడు ఫోన్ యాప్ నిండా అప్పులే .అప్పులివ్వడంలో బ్యాంక్ లు రాంకులు కడుతున్నాయి .పొదుపుపుమాట దేవుడికే ఎరుక .పిల్లలు పుట్టీ, పుట్టకయేడిపిస్తూనే ఉంటారు .సెల్ లేని మనిషి ఇప్పుడు వింత గ్రహా౦తర వాసి అవుతున్నాడు .

చక్కని సామాజిక స్పృహ ఉన్న నానీలివి .సూక్ష్మ౦లో మోక్షం .అల్పాక్షరాల్లో అనంతభావ వైవిధ్యం .చురుక్కు మనిపించేవీ .పెదవులపై హాసం తొణికి౦చేవీ . చెళ్ళున చెంపదెబ్బ తినిపించేవీ .కక్కాలేక మి౦గా లేక చెప్పుకోలేనివీ .గడుసుదనం చురుకుదనం ని౦డుకున్నవీ .వీటినిసక్రమంగా సమాజహిత౦ గా వాడుకొన్నాడు చలపాక ప్రకాష్ అభినందనలు ..ఇవన్నీ’’ సెల్ సేల్ఫీ షౌట్స్’’ అనచ్చునేమో .

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-6-26-ఉయ్యూరు .

మహాకవి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం.7 వ భాగం.30.6.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.228 వ భాగం.30 6..26.

భావశ్రీ కిరణపు౦జ౦ చింతలపాటి పద్య’’ సిరికిరణం ‘’

మిత్రుడు శ్రీ చింతలపాటి మురళీకృష్ణ ఇవాళ వాట్సాప్ లోతానురాసిన  ‘’సిరి కిరణాలు ‘’ పంపి ముందుమాట రాయమన్నారు .చింతలపాటి వారు మహా విద్వత్ కవి వరేణ్యులు .అందరు కండగల కవిత్వం  వార్చి  వడ్డించగల  బహునేర్పున్నవారు .అందునా మురళి కవిత్వం మోహన మురళీ సమ్మోహనమే.అది అనుభవి౦చి తీరాల్సిందే . మునకలు వేసి పరవశించాల్సిందే ఈ అనుభవం నాకు చాలాసార్లు జరిగింది .అంతటి విద్వత్ కవి రాసిన వాసిగల కవిత్వాన్ని బేరీజు వేసే శక్తి సామర్ధ్యాలు నాకులేవుకానీ మిత్రుని కోరిక మన్నించాలనే ఉబలాటం నన్ను నాలుగు మాటలు రాయటానికి పురిగొల్పింది .ప్రతిపద్యానికి భావం కూడా రాసి కవి హృదయం అర్ధం చేసుకోవటానికి మార్గం సుగమం చేశారు .కవి మురళి .

  మురళి . సూర్య చంద్రులు,,ప్రకృతి ,విరజాజి కలువబాల మొదలైన   

15 విభిన్నశీర్షికలలో దాదపుద్విశత పద్య కవితా మురళి వాయించారు . అందులో నాకు నచ్చిన మేలిమి కిరణాలను  మీ ముందు ఉంచుతాను .ఆకిరణ ప్రభ దర్శించి అనుభవించండి .ప్రభాత సూర్య కిరణం ‘’ఉజ్వలతర  జీవన శక్తి ప్రసారం చేసి ప్రణవోదయ  బీజ  విశాఖ రేఖ అనిపిస్తుంది .వాతావరణం లో ఎన్ని మార్పులు వొడిదుడుకులు వచ్చినా తన ‘’కిరణాలు గ్రుచ్చుతూ లోకానికి మేలుచేస్తూనే ఉంటాడు .’’చీకటిరాత్రులుజ్వల వశీకర తారక కా౦తి రేఖలున్ ‘’పద్యం ‘’శారదరాత్రులుజ్వల లసత్తర తారకహార పంక్తులన్ ‘’పద్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది .రాత్రుళ్ళు చీకటి లో ఉండిపోవటం చేత శక్తితగ్గితే ఆయుర్వేద మందు ‘’ఊర పిచ్చుక లేహ్యం ‘’తినిపించి కళ్ళు తెరవమనటం గొప్పగా ఉంది హాత్ట్సాఫ్ కవిశేఖరా .అలసిన జీవ జనులకు జీవయాత్రనడిపే శక్తినిస్తాడు .జీవితం లో సగం నిద్రే .జగతః పిత అయిన రవి వేదరూపభగవాన్ .కసిగా జబ్బలు చరచె  కడలి వగలుపోతున్న వయ్యారి రాయుడిలా కనిపించాడుకవికి .సంద్రం నిత్య చైతన్యం .అంతరంగం బంగారం .ఉన్న చెత్తను బయటికి తోయటం అనుక్షణ పారిశుధ్యానికి నిదర్శనం .తరంగాలు శేషుని వేయి జిహ్వాలే .తరంగధ్వని ప్రణవ నాదం .ఆటుపోట్లు ఎన్నిఉన్నా ‘’చెలియలికట్ట ‘’దాటని జాలి కడలిది .భరి౦చ లేకపోతే సునామీయే .భీభత్సమే లోకోపద్రవమే .’’వేదార్ధమయి ,పా౦చ భౌతికమునై , వెల్గొందు నో౦కారమై’’న కడలికి ‘’టెంకణాలు’’.అర్పించాడుకవి.

  సైంధవ న్యాయం లో సముద్ర ఉపరితలం సమానత్వానికి ప్రతీకగా కన్పించినా లోపల బలహీనజ౦తువులపై బలమైన జంతువుల దోపిడీ కనిపిస్తు౦ది .ఇదేటిన్యాయం  ?అని ప్రశ్న .సమతాధర్మం సృష్టిలో నే లేదని ఆవేదన .’’ఉదధి వసించు జీవులు ఊడిగం చెయ్యటానికే ఉన్నాయా ?అందులోని జీవలోకం మానవ కులాలను జ్ఞప్తికి తేవటం లేదా ?సమత్వం అనే ఆశయం సమగ్రం,సంపూజ్యం అనే నీతి ని కడలి బోధిస్తుంది .ఇదే  సైంధవ న్యాయం .

  ప్రకృతి భాగం లో సకల చరాచరమ్మునుప్రసన్నముగా కనుముందు నిల్చు  .అవన్నీ ప్రకృతి భావంతో మెలగుతాయి అన్నట్లు కనిపించేదంతా నాటకమే .జగాలు నిద్రలో మునిగినప్పుడు భగవాన్ అనుగ్రహంతో రవి దేవుడు ఉదయించి చైతన్యస్పూర్తి కలిగిస్తాడు .కనపడేది అంతాప్రకృతి శక్తిస్వరూపాలే అనే ఉపనిషద్రహస్యం చెప్పాడుకవి .కానీ పోషించి పెంచి కళలతో ఆకర్షించి ,పెనుఘాతాలతో వెన్ను చరచినా ,వొడిలో చేర్చిముద్దాడినా అన్నీ ప్రకృతి వరాలే అంటాడు కవి ప్రకృతిలో మమైక్యం కావటం జీవధర్మం అని భావన .విరజాజిని మనుష్యులప్రాణాలను తనలో ఇముడ్చుకొన్న జాణ అంటాడు .జాజి సువాసన ‘’పరిమళమా ,ప్రసన్న భావ పరంపర కేళికేంద్రమా ?మనోభవుని  సోంపు దలిర్చు రతీ విలాసమా ?అనే విచికిత్స .’’మారోదార విరాజమాన జయ  సమ్రాడాభిరామమ్ము .సిర వెన్నెలపాట లా బహు లాలిత్య కోమల సురభిళ౦  అని ఆకాశానికి ఎత్తేశాడు .

  కలువబాల చేరడేసి కన్నులతో వెన్నెలలో ఆడుకొనే ఆడపిల్లలా అనిపించింది .పిల్లగాలులకదలికలు గిలిగింతలు పెడుతుంటే సిగ్గుపడి సరస్సులో మునగానాం తేలానాం అనిపించే కన్నెపిల్లలా ఉంది అనటం భావుక పరాకాష్ట .’’.లోరియల్’’ లాంటి కాస్మెటిక్స్ వాడావా అని చిలిపి ప్రశ్న .రుతువిలాసం అంతా కమనీయ పద్య విలాసమే .ప్రేమతత్వం లో కంటికినచ్చినప్రతిదాన్నీ ప్రేమించేస్తావా ?అని ప్రశ్నిస్తాడు .ఆత్మీయ సుఖంతో ప్రేమించాలి అని హితబోధ .అనేక సందర్భాలలో ఆడవారితో కలిసి మాట్లాడినప్పుడు దగ్గర దగ్గర కూర్చున్నప్పుడు అది స్నేహం గా భావి౦చాలి కాని ప్రేమ దోమ అని పేట్రేగరాదు .ప్రకృతి వైపరీత్యం ఎక్కువ  ఆధునిక కాలం లో  .క్షణం  తీరికలేకుండా  పెద్ద ముసలి ముతకా టివి కి ఠీవిగా  అఅంకితమైతే మనపిల్లలు ఏం నేరుస్తారు మనల్ని చూసి ?ప్రేమ పేరు తోకాముకత్వం పనికి రాదు .’’నలపటం’’ రసికతకాదు.

‘’సర్వజనులు సుఖమ్మొదవి సాత్వతనొందగ కోరు రీతి ‘’ని మానవత్వం లో కోరాడుకవి.ఇచ్చిపుచ్చుకోవటంతో మంచితనం పెరుగుతుంది . విశ్వనాథ్  సినిమాలలో లాగా గుండె నిండా ఆర్ద్రత ఉండాలి  .ఇందులో విదుర నీతులన్నీ గుదిగుచ్చాడుకవి .మనదేహాలలోని ఆత్మలన్నీ దేవుని రూపమే .జ్ఞానంతో జీవించటమే మానవత్వం .ఒకరికి తోడుగా ఉండాలనుకొని జీవించటమే పరమార్ధం మానవ జన్మకు .అమ్మతో అనుబంధాన్ని కమ్మని పద్యాలతో కూర్చాడుకవి .సృష్టిలో అనుబంధమనే సంబంధమే అన్నిటికి కారణం .బీడు ను సాగుచేసి మంచి ఫలసాయం సాధించి ,అదే తన సర్వస్వం అనుకొన్నవాడు దాన్ని వదిలిపోయేటప్పుడు వాడికి బీడు ఏమౌతుంది అని మౌలిక ప్రశ్న సంధించాడు .కామ సంబంధాలు క్షణికం .తస్మాత్ జాగ్రత అంటాడు .

 11వ శీర్షిక ‘’ఇష్టారాజ్యం ‘’లో అందరూ ఎవరికివాడు నా ఇష్టారాజ్యం అని భావిస్తే వినాశనమేకాని వికాసం రాదు .పూర్వం గూడుపుఠాణీ రాజ్యాలు ,ఇప్పుడు వోటు రాజకీయాలు .కులరాజకీయంలో ధర్మ విచక్షణ లేదని వాపోయాడు కవి .’’సినేమాలు ‘’యువకుల బలహీనలతలతో ఆడుకొంటున్నాయి .లక్ష్యం గమ్యం మరచిపోతోంది యువత .దాంపత్య సుఖం కన్నా స్త్రీలకూ అధికార పెత్తనం కోరిక ఎక్కువైంది .విద్యాబుద్ధులు నేర్పాల్సిన గురువులు  వామపక్ష భావజాలం లో కూరుకుపోతెదేశ భవితవ్యం యేమౌతుందో అని ఆందోళన.’’బుడుతల్ సన్యాసులై యెవ్వియో పొదలన్ దూరిన దూరుగాక-గురులన్ బూతాడి యేబ్రాసులై చదలన్ బోయిన బోవుగాక గురువు ‘’లైట్ తీసుకోవాలి .

  కడివెడుపాలలో కమ్మని మీగడ పైకి తేరుకొన్నట్లు మనసుకు ప్రశాంతత ,సుఖప్రదమైన గొప్పశక్తియే సంప్రదాయం అని నిర్వచన చేశాడుకవి మురళి..సంప్రదాయం వారసత్వ సౌభాగ్యం .పండుగ పబ్బాలు,సూర్యోదయ సూర్యాస్తమయాలు అన్నీ సంప్రదాయ గణనాలే.13 మనో నియంత్రణలో మనసు జవనాశ్వం .రౌతు దాన్ని కట్టడిచేయాలి .దానికి స్వేచ్చనిస్తే ఎత్తిపడేస్తుంది .ఏదొచ్చినా అనుభవిస్తే సుఖమయ జీవితం అవుతుంది .కష్టసుఖాలు కావడి కుండలు .మనోనిగ్రహం ఈ శరీర విగ్రహానికి ముఖ్యావసరం .  వొంటరిపడవ శీర్షికలో  -ఈ శరీరం అనే నావనిచ్చి ఎలాగోఅలాగా బతుకు అంటే తోడు ఎవరొస్తారా అని ఎదురుచూపు .నలుగురన్నదమ్ముల తీరు తెన్నులకు కలత చెందాడుకవి .’’వొంటరినైపోయాను నేనింటికి యేమని పోనూ ‘’అంటూ యేడుస్తూకూర్చోక కడదాకా తోడుండే జీవిత భాగస్వామిని తెచ్చుకొని సుఖపడాలి తృప్తిచెందాలి .పడమటి సంధ్యారాగం లో సముద్రతీరాన మార్కస్ బే లో కావ్యం రాస్తుంటే భార్య తోడుగా  ఉన్నదట .మురిసిపోయాడుకవి. అక్కడి సరస్వతీ తీరం చూసి పరవశించిపోయాడు .’’వేదనాదమట్లు ,పరివృద్ధి నొసంగెడి యోగమట్లు ,సంపాదిత విత్తమట్లు ,పరభాషలకున్ కుసుమాస్త్రమట్లు ‘’ఈ మేదినిలో సుస్వర స్వర ప్రమేయము నేర్చిన భావమట్లు గా ,ఆవేదన తీర్చే తల్లిలా విందుగా తెలుగు వినిపించింది .ఈ మాటలన్నీ సంప్రదాయం లో మునిగి తేలిన వాడి నోటినుంచి అంటే కలం నుంచి జాలువారే పవిత్రపదాలే .

  14 శీర్షిక ‘’కలి ‘లో-కలికాల విపరీత పోకడల విన్యాసం చూపాడుకవి .కలిప్రభావం చేత ఇనుపకచ్చడాలు కట్టిన ముని మ్రుచ్చులైనా మూర్ఖులు దుర్మార్గులు అవుతారట .కలిదోషానికి దుర్యోధనుడే సాక్షి అట . దొరికిన రాజ్యభాగంతో ప్రశాంతంగా  రాజ్యపాలన  చేసుకొని ఉంటే భారతయుద్ధం గుమ్మం తొక్కేదికాదుకదా .చివరి 15వ ‘’మహాప్రస్థానం ‘’శీర్షికలో –ప్రశా౦త సాగరం పసిఫిక్ సముద్ర తీరం లో ఒకడు జీవితం పై విరక్తితో పడవలో ప్రయాణం చేస్తూ టెన్షన్ భరించలేక నీటిలోదూకాదట. వాడేమై పోయాడో తెలీదు. కాలపాశం ఎటుఈడిస్తే అటు పోవాల్సిందే .గత్యంతరం లేదు .’’కాలకరాళకర్కశ ముఖమ్మున చిక్కు గజేంద్రుని’’కుయ్యాలించి ‘’భక్తవరదుడు కాపాడినట్లు జీవుడిని భగవంతుడే దరికి చేరుస్తాడు అనే వైరాగ్య భావం నిండిన పద్యంతో ‘’సిరికిరణం ‘’పూర్తి చేశాడు మురళీ కృష్ణకవి .పద్యాలన్నీ రసబందురాలు .కవితాధార గంగా ఝరి .ఉత్పల చంపకాలతో పద్యమాల కట్టి సరస్వతీ కంఠాభరణం గా అలంకరించారు చింతలపాటి కవి .  

గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-6-26-ఉయ్యూరు

–

ఆంగ్లంలో కవిత్వం రాసిన భారతీయ కవులు(త్రివేణి)-1

రచన: బుర్రా వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ. (ఆనర్స్)-ఆంగ్లరచానకు నా అనువాదం

భారతదేశ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారికి, ఆంగ్ల భాషలో తమ భావాలను వ్యక్తీకరించడానికి ప్రయత్నించిన భారతీయ కవుల గురించి అధ్యయనం చేయడం అత్యంత ఆకర్షణీయమైన అంశాలలో ఒకటి. మనం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో అంతర్భాగంగా ఉన్న కాలం నుండే, ఆంగ్ల భాషపై పట్టు సాధించడం మరియు అందులో నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడం అనేది విద్యా విధానం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యంగా మారింది. షేక్‌స్పియర్ కాళిదాసును అధిగమించాడు; తత్ఫలితంగా, ప్రాంతీయ భాషా సాహిత్యాలలోని తక్కువ స్థాయి కవులు లేదా రచనల ప్రాభవం పూర్తిగా మసకబారిపోయింది. ఆంగ్లం నేర్చుకున్న వారిలో కొందరు ఆంగ్ల కవిత్వ రచనలో ప్రయోగాలు చేయడం, అలా చేసిన వారిలో కొందరు ఆ రంగంలో కొంత గుర్తింపు పొందడం అనేది సహజ పరిణామం. అయినప్పటికీ, విద్యావంతులైన భారతీయుల భారీ సంఖ్యతో పోలిస్తే, ఆమోదయోగ్యమైన ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని రాయగలిగిన భారతీయుల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉండటం ఒక ముఖ్యమైన విషయం. అంతకంటే ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, కొంత విజయం సాధించిన వారు కూడా ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రపంచాన్ని పూర్తిగా ప్రభావితం చేసే లేదా అబ్బురపరిచే స్థాయిని అందుకోలేకపోయారు. గత శతాబ్దంలో తోరు దత్ మరియు ఈ శతాబ్దంలో సరోజినీ నాయుడు పాశ్చాత్య విమర్శకుల దృష్టిని ఆకర్షించగలిగారు. ఎడ్మండ్ గోస్ మరియు ఆర్థర్ సైమన్స్ వంటి వారు ప్రతిభ లేని రచయితలను సులభంగా అభినందించే లేదా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులు కారు. అయినప్పటికీ, వర్డ్స్‌వర్త్ రాసిన ‘ఓడ్ ఆన్ ఇమ్మర్టాలిటీ’ (Ode on Immortality), షెల్లీ రాసిన ‘స్కైలార్క్’ (Skylark) లేదా టెన్నిసన్ రాసిన ‘లోటస్-ఈటర్స్’ (Lotos-eaters) వంటి అత్యుత్తమ ఆంగ్ల కవితలతో సమానంగా నిలవగలిగే కవితను ఏ భారతీయుడైనా ఆంగ్లంలో రాశాడని చెప్పడం సాహసోపేతమైన విషయమే అవుతుంది.

ఆంగ్ల ఛందస్సుపై పట్టు సాధించిన తొలి భారతీయులలో ఒకరైన ఆర్.సి. దత్, భారతీయ ఇతిహాస గాథలను ఆంగ్ల పద్య రూపంలోకి అనువదించిన తన ‘లేస్ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ ఇండియా’ (Lays of Ancient India) పుస్తక పీఠికలో ఇలా రాశారు: “నా మాతృభాష కాని భాషలో ఇటువంటి పనిని చేపట్టడానికి నాకున్న అనర్హతను నేను గుర్తించకుండా ఉండలేకపోతున్నాను.” కేవలం ఒక అనువాద ప్రక్రియకే ఇంతటి సంకోచం కలిగింది! ఇక స్వతంత్రంగా ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించే వారికి, ఆ భావ వ్యక్తీకరణ మాధ్యమం పరాయిది కావడం వల్ల కలిగే ఆ సంకోచం లేదా ఇబ్బంది సహజంగానే మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది. పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందలేకపోయిన కవుల శైలి మరియు ఛందస్సు నుండే కాకుండా, మన్మోహన్ ఘోష్, తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు వంటి ఆంగ్ల కవిత్వంలో మెరుగైన ప్రతిభ చూపిన వారి రచనల నుండి కూడా ఈ విషయం స్పష్టమవుతుంది. ఒకవేళ ఈ కవులు తమ మాతృభాషలను స్వీకరించి ఉంటే ‘మరింత గొప్ప కవిత్వాన్ని’ రచించి ఉండేవారని నిరూపించడం లేదా సూచించడం ఈ వ్యాస ఉద్దేశ్యం కాదు; వాస్తవానికి కొన్ని సందర్భాల్లో దీనికి విరుద్ధమైన పరిస్థితి కూడా ఉండవచ్చు. సాహిత్య మాధ్యమంగా పరభాషను స్వీకరించడంలో ఉండే ప్రమాదాలు మరియు ఇబ్బందులను వివరించడంపై మాత్రమే మేము ఇక్కడ దృష్టి సారిస్తున్నాము.

ఛందస్సు

మొదటి కష్టం ఆంగ్ల ఛందస్సుపై పట్టు సాధించడం. కానీ ఛందస్సు అనేది కవిత్వానికి పర్యాయపదం కాదు. తోరుదత్ ఒక్కరే కాకుండా, ఆమె దేశస్థులలో ఎందరో పరిపూర్ణమైన ప్రాస, ఛందస్సుతో కూడిన పద్యాలు రాయగలరు, కానీ వారు ఇంకా అంతగా గుర్తింపు పొందలేదు; అయితే, పద్యరచనలో ఎన్నో సాంకేతిక తప్పిదాలు చేయగలిగిన ఆమె, కొన్ని చాలా అద్భుతమైన కవితలు రాశారు. శ్రీ ఇ. జె. థాంప్సన్ ఈ విషయాన్ని తోరుదత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడుల సాపేక్ష యోగ్యతల పోలికలోకి కూడా తీసుకువెళ్తారు. ‘తోరుదత్ అనగానే సరోజినీ నాయుడు గుర్తుకు రావడం సహజం,’ అని ఆయన అంటారు. ‘శ్రీమతి నాయుడుకు ఛందస్సులో ప్రావీణ్యం, పదాలపై నైపుణ్యం ఉన్నాయనేది కాదనలేని వాస్తవం, ఇది ఆమె పూర్వీకురాలి తొందరపాటు ప్రయత్నం సాధించిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ. కానీ శక్తి, మేధస్సు గొప్పతనం విషయంలో ఈ పోలిక పూర్తిగా తోరుదత్‌కే అనుకూలంగా ఉంది.’

భాషా ప్రావీణ్యం మొదలైనవి

రెండవ ఇబ్బంది పద్య పదజాలానికి సంబంధించింది, దీనిని మనం ‘కవితా శైలి’ అని పిలవవచ్చు. ఈ పదాన్ని రొమాంటిక్ రివైవల్ కాలంలోని ప్రసిద్ధ వివాదం నుండి తీసుకున్నాము. ఒక భారతీయుడు ఆంగ్ల భాషను చదవడం ద్వారా నేర్చుకుంటాడు కానీ మాట్లాడటం ద్వారా కాదు. మనలో ప్రతి ఒక్కరూ ఆంగ్ల యాసలోని సూక్ష్మభేదాలను వేగంగా నేర్చుకున్నప్పటికీ, మంచి ఆంగ్ల పద్యాలు రాయడానికి అన్నిటికంటే ఎక్కువగా అవసరమైన స్వచ్ఛమైన ఆంగ్ల భాష యొక్క సరళతను ఒక భారతీయుడు అరుదుగా సొంతం చేసుకోగలుగుతాడు. అయితే, ఒక కళాకారుడు ఇంగ్లాండ్‌లో చాలా కాలం నివసించి, అక్కడి స్థానికులతో చాలా సంవత్సరాలు ఆ భాష మాట్లాడి ఉంటే పరిస్థితి కొద్దిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. కానీ, అటువంటి కళాకారుడు ఇంగ్లాండ్‌ను విడిచిపెట్టి, ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను దాటిన తర్వాత, ఆ ఇబ్బంది అతనికి కూడా మళ్లీ ఎదురవుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. శ్రీ అరబిందో సోదరుడైన మన్మోహన్ ఘోష్, పదేళ్లలోపు వయసులోనే ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లి, చాలా సంవత్సరాల తర్వాత యువకుడిగా భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. ‘సాంగ్స్ ఆఫ్ లవ్ అండ్ డెత్’ పేరుతో ప్రచురితమైన ఆయన పద్యాలను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసేవారు, ఆయన ఇంగ్లాండ్‌లో రాసిన పద్యాలకు, ఆ తర్వాత భారతదేశంలో రాసిన పద్యాలకు మధ్య శైలిలో ఒక నిర్దిష్టమైన తేడాను గమనించగలరు. మైవాన్వీ (స్పష్టంగా, అతనికి ఇంగ్లాండ్‌ను సూచించే ఒక ఆంగ్ల యువతి) గురించి అతను తొలికాలంలో వ్రాసిన కొన్ని పద్యాలు, వాటిలోని సున్నితమైన భావాల వల్ల మాత్రమే కాకుండా, వాటి సరళమైన పద ప్రయోగంలోని ఆకర్షణ వల్ల కూడా మనల్ని ఆకట్టుకుంటాయి. ‘హోమ్ థాట్స్’లో అతను తన స్వదేశాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా వ్రాస్తాడు:

‘నా ఆత్మ నీ వద్దకు ప్రయాణించవచ్చు, కానీ సముద్రం

జీవితమనే యాత్రికుల అడుగులను కఠినంగా వెనక్కి నెడుతుంది

అవసరమనే కఠోర హెచ్చరికతో–’

మళ్ళీ, ‘మైవాన్వీ’ అనే మరో పద్యంలో తన మాతృభూమిని గుర్తుచేసుకుంటూ ఈ భాగం కనిపిస్తుంది:

‘ఆ దేశం కనుమరుగైంది, దాదాపుగా మరచిపోయింది

ఈ చల్లని గాలుల మధ్య, అయినా, ఓ, నన్ను నమ్మండి

మధ్యాహ్నపు సూర్యులన్నీ, మండే వేసవులన్నీ

నా హృదయంలో మండుతూనే ఉన్నాయి.’

ఆ పంక్తులలోని సరళతను, పరిపూర్ణమైన లయను, బహుశా అతని తరువాతి శైలికి ఒక తీవ్రమైన ఉదాహరణగా నిలిచే దానితో పోల్చి చూడండి. అతని ‘ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్’లో కనిపించే ‘తెల్ల గుర్రంపై సవారీ చేసేవాడు’ అనే పద్యంలో మనకు ఈ క్రింది పంక్తులు కనిపిస్తాయి:

‘అతని టోపీ ఒక రహస్యం

అతని పైవస్త్రం ఒక చరిత్ర

ప్లూటో యొక్క కన్సిస్టరీ

లేదా చారన్ యొక్క షాలోప్

ఆ ముదురు రంగుకు

అతని వస్త్రం యొక్క పోలిక లేదు.’

ఇది దాదాపుగా బ్రౌనింగ్ యొక్క తరువాతి కాలపు రచనల వలె అనిపిస్తుంది, కానీ బ్రౌనింగ్ యొక్క ‘భావాలను ఒక సంకుచిత అంకంలో ఇమడ్చడం కష్టం’ అనే లక్షణం ఇందులో లేదు.

తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు ఈ పదప్రయోగ లోపంతో అంతగా బాధపడలేదు. తోరు దత్ గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా వ్రాయవచ్చు: ‘ఆమె ఆంగ్ల పద్యం కొన్నిసార్లు అద్భుతంగా ఉంటుంది; మరికొన్నిసార్లు మన ఛందస్సు నియమాలను పూర్తిగా విస్మరించారు, మరియు ఆ హిందూ కవయిత్రి తనలో తాను పాడుకుంటున్న సంగీతం ఒక ఆంగ్ల చెవికి అపశృతిగా ఉందని స్పష్టమవుతుంది.’ అతను కూడా ఆమె భాషలో తప్పు పట్టలేడు. గోస్ యొక్క ఉత్సాహం ఉన్నప్పటికీ, ఆమె ‘హిందుస్థాన్ బల్లాడ్స్’ శైలి మరియు గమనం పరంగా సాపేక్షంగా సాదాసీదాగా ఉంటాయి. అవి దాదాపుగా ‘కల్పన లేని నిష్కపటమైన కథలు.’ కానీ, మిస్టర్ థాంప్సన్ జాగ్రత్తగా ఎత్తి చూపినట్లుగా, ‘బల్లాడ్‌ల తర్వాత వచ్చే ఆరు అత్యంత వ్యక్తిగత కవితలు’ ఉన్నతమైన కవితా విలువను కలిగి ఉండి, కొన్ని గుర్తుండిపోయే పంక్తులను కలిగి ఉన్నాయి. ‘బాగ్మరీ’ అనే సొనెట్‌ను కీట్స్ రాసి ఉండవచ్చు. అందులోని కొన్ని పంక్తులు నిజానికి కీట్స్‌ను గుర్తుచేస్తాయి. ,

‘ఒకరు మూర్ఛపోవచ్చు

అప్పుడు సౌందర్య మైమరచి లేదా తదేకంగా చూస్తూ ఉండిపోవచ్చు

ఒక ఆదిమ ఏడెన్‌ను ఆశ్చర్యంతో.’

ఇది, (స్థూలకాయుడైన కార్టెజ్ తదేకంగా చూస్తున్న) ‘చాప్‌మన్ హోమర్‌పై సానెట్’ మరియు ‘ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రమా, నీలా నేను కూడా స్థిరంగా ఉండగలిగితే బాగుండు’ అనే సానెట్ యొక్క ఒక అద్భుతమైన మిశ్రమంలా అనిపిస్తుంది, ఆ సానెట్ ‘మూర్ఛపోయి చనిపోవాలి’ అనే కోరికతో ముగుస్తుంది. కానీ ఈ సూచనను పక్కన పెడితే, ఈ సానెట్ మొత్తం కవితా వాస్తవికతతో అద్భుతంగా సజీవంగా ఉంది. ఈ క్రింది పంక్తులను వర్డ్స్‌వర్త్, లేదా కీట్స్, లేదా టెన్నిసన్ రాసి ఉండవచ్చు–కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే వాటిని రాసింది తోరు దత్తే:

‘లేతపచ్చని సుందరమైన చింత చెట్లు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి

గాఢమైన పచ్చదనంతో నిండిన మామిడి పొదల మధ్య

వాటి మధ్యలో, తాటి చెట్లు బూడిద రంగు స్తంభాల వలె నిటారుగా నిలబడి ఉన్నాయి,

నిశ్శబ్దమైన నీటి మడుగులపై ముళ్ళ చెట్లు వాలి ఉన్నాయి

ఎర్రగా,–ఎర్రగా, బూర శబ్దం వలె ఆశ్చర్యపరుస్తున్నాయి.’

‘కమలం’పై ఆమె రాసిన ఈ సొనెట్, అందమైన భాషలో ఆవిష్కరించబడిన ఒక అద్భుతమైన భావన. మరియు ఆమె కవిత ‘ది కాజురినా ట్రీ’లో, దానిలోని అసమానతలు ఎన్నో ఉన్నప్పటికీ, ‘ఒక విదేశీయుడు ఆంగ్లంలో రాసిన అత్యంత అద్భుతమైన కవిత’ అని మిస్టర్ థాంప్సన్ సరిగ్గానే భావిస్తారు. ఆ కవితలో (అందులోని చిన్న ఉల్లేఖనను పక్కన పెడితే) కేవలం స్ఫూర్తి పొందిన వర్డ్స్‌వర్త్ మాత్రమే రాయగలిగే కొన్ని పంక్తులు, మరియు తోరు దత్ యొక్క మధురమైన వ్యక్తిత్వంతో శాశ్వతంగా ముద్రించబడిన వ్యక్తిగత భావాలను నమోదు చేసే ఇతర పంక్తులు ఉన్నాయి:

‘కానీ దాని వైభవం వల్ల కాదు

నా ఆత్మకు కాజురినా వృక్షం ప్రియమైనది.

దాని కింద మేం ఆడుకున్నాం; సంవత్సరాలు గడిచినా,

ఓ ప్రియమైన స్నేహితులారా, గాఢమైన ప్రేమతో ప్రేమించుకున్నవారలారా,

మీ కోసమే ఆ వృక్షం ఎప్పటికీ ప్రియమైనదిగా ఉంటుంది!

మీ రూపాలతో కలిసిపోయి, అది ఉద్భవిస్తుంది

జ్ఞాపకంలో, వేడి కన్నీళ్లు నా కళ్లను కప్పివేసే వరకు!’

కానీ వాస్తవానికి తోరు దత్‌కు ఆంగ్ల భాషపై ఉన్న కవితా పట్టు కూడా పరిమితమే. ఆమె వ్యక్తిగత భావోద్వేగం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే గుర్తుండిపోయే పద్యాలను రాయగలిగేదని మనం గుర్తుంచుకున్నప్పుడు ఇది స్పష్టమవుతుంది – అదీగాక, భావ వ్యక్తీకరణ సౌందర్యం కంటే భావోద్వేగంలోని నిజాయితీ వల్లనే అవి ఎక్కువగా గుర్తుండిపోతాయి. వాస్తవానికి, ఒక విదేశీ భాషలో సంప్రదాయబద్ధంగా కాకుండా తీవ్రంగా అనుభూతి చెందడమే ఎల్లప్పుడూ అతిపెద్ద కష్టం. అయితే, ఒక గొప్ప కళాకారుడిలో, తీవ్రమైన వ్యక్తిగత భావోద్వేగం నిజాయితీగా, భావుకం కాని విధంగా ఉన్నప్పుడు, అది కొన్నిసార్లు భాష యొక్క సహజమైన కష్టాలను అధిగమించి, ఒక పరాయి భాషలో కూడా అత్యంత సరళమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపంలో వ్యక్తమవుతుంది. ‘అవర్ కాజురినా ట్రీ’ మరియు ‘నియర్ హేస్టింగ్స్’ లలోని స్మృతుల భావం ఆ కవితలకు ఒక గంభీరమైన గౌరవాన్ని ఇస్తుందని మనకు తెలుసు. కానీ, ఒకరి సొంత భావోద్వేగాలను వర్ణించే సూటియైన గేయమే కవిత్వపు పూర్తి క్షేత్రం కాదు. కవిత్వంలో ఇతర రూపాలు లేకపోయి ఉంటే, బ్రౌనింగ్, టెన్నిసన్, మిల్టన్ మరియు షేక్స్‌పియర్‌లను వారి అత్యంత విశిష్టమైన రూపాలలో మనం పొంది ఉండేవాళ్ళం కాదు. కవిత్వం అనేది ఒకరి సొంత జ్ఞాపకాల కన్నా ఎక్కువ. మిల్టన్ యొక్క ‘ప్యారడైజ్ లాస్ట్’ మరియు షేక్స్‌పియర్ యొక్క ‘లియర్’ వ్యక్తిగత గేయాలు కాకపోయినా కవిత్వమే. బ్రౌనింగ్ యొక్క ‘అబ్ట్ వోగ్లర్’ మరియు టెన్నిసన్ యొక్క ‘యులిసెస్’ కవుల సొంత జ్ఞాపకాలు కావు. తోరు దత్ యొక్క కవితా క్షేత్రం అంత దూరం విస్తరించలేదు. ఆమెకు ఆంగ్ల భాషపై అంత సంపూర్ణమైన పట్టు లేదు, దానితో ఆమె కేవలం భావవ్యక్తీకరణ సౌందర్యంతో గానీ లేదా వివరణలోని తీవ్రతతో గానీ చెప్పుకోదగినంత గొప్ప పద్యాలను పెద్ద సంఖ్యలో రాయగలిగేది కాదు. అంతేకాదు, తన వ్యక్తిగత భావాల పరిధిలో కూడా, ఆమె కొన్ని కవితలను మాత్రమే వదిలివెళ్లింది. ఈ వాస్తవాలను కొందరు ఆమె మానసిక అసమర్థతకు లేదా అకాల మరణానికి ఆపాదించవచ్చు; కానీ ఇది దాదాపు ఖచ్చితం, ఒకవేళ తోరు దత్ తనకున్న అపారమైన కవితా సున్నితత్వంతో ఒక ఆంగ్ల మహిళగా జన్మించి ఉంటే, ఆమెకు సహజంగానే భాషపై తగినంత పట్టు ఉండి, మరిన్ని రకాల కవితలను, అధిక సంఖ్యలో వదిలివెళ్లి ఉండేది.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-6-26-