అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -5 రాయసము గోవింద దీక్షితులు

 అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -5

5-రాయసము గోవింద దీక్షితులు

చెవ్వప్ప నాయకుడు తంజావూరు పాలించేటప్పుడు 1521లో తనకొడుకు అచ్యుతప్ప నాయకునికి యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకం చేశాడు .వ్యవహార కుశాలుడవటం వలన పాలన తండ్రిదైనా అచ్యుతప్ప రాజకీయవ్యవహారాలన్నీ చూసి ‘’మహామండలేశ్వర ‘’బిరుదుపొందాడు.ఇతనికాలం ను౦చే,తంజావూరు రాజులు విజయనగర రాజులకు సామంతులుగా ఉండటం ప్రారంభమైంది .ఏడాదికి 40లక్షలకప్పం చెల్లిస్తూ ,యుద్ధం వస్తే తోడ్పడేవారు .ఇతనికాలం లోనే విజయనగరాన్ని తిరుమల ,శ్రీరంగ ,వేంకటపతి రాయలు పాలించారు .తుళువ సదాశివరాయలతర్వాత పాలన ఆరవీటి వారిదే  .అచ్యుతప్ప పేరుకు సామంతుడేకాని యదార్ధానికి చాలా స్వతంత్రంగా ఉండేవాడు .కానీ 1584లో మళ్ళీసాంతుడిగాఉంటూ విధేయడయ్యాడు  .’’సంగీత సుధ’’ పీఠికలో ,’’అప్రతీపః కౌమార ఏవాభ్రుత రాజ్యభారః –నిర్జిత్య సామంత నృపవర్గం –మహీ మహేంద్రః –లక్ష్మాశ్చసర్వాన్యపి మండపాని –దివ్యాని రత్నాభరణాని  ‘’అనీ ,రామేశ్వరాది తీర్ధాలలో కొత్త రాజగోపురనిర్మాణ౦ చేశాడని ,రామసేతువు లో లక్షలద్విజులకు అన్న సంతర్పణ చేశాడని ఉంది .రాజచూడామణి దీక్షితులురాసిన ‘’రుక్మిణీ పరిణయ ‘’కావ్యం లో ‘’మాయూర .మధ్యార్జున కుంభ ఘోణ-శ్రీ చంపకారణ్య ముఖ స్థలేషు-మహత్తరం’’ మండప ‘’ మాతతాన భక్త్యా మహత్యాపర మచ్యుతే౦ద్రః ‘’అని అచ్యుతప్పనాకకుని యశో విశేషాలు ఉన్నాయి .

  అచ్యుతనాయకుని సచివుడు గోవింద దీక్షితుడుమహామంత్రజ్ఞుడు ,మహాకవి ,గాయకాగ్రేసరుడు ,మహాయజ్వ .అప్పయ దీక్షితులతో మీమాంస చర్చచేసిన పండితాఖండలుడు .మీమాంస శాస్త్రం పై స్వతంత్ర గ్రంథాలు రాసిన విద్వద్ వరేణ్యుడు .’’సార్వ చిత్య ,సర్వతోముఖా తిరాత్ర,సాగ్ని చిత్యాప్త  ,వాజపేయాది యజ్ఞాలు చేసిన  కర్మిస్టి.’’పదవాక్యప్రమాణ పారావార పారీణ ,అద్వైత విద్యాచార్య ‘’బిరుదులుపొందినవాడు .ఈ మహామంత్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించి రఘునాథ రాయలు సంగీత సుధ’’రాస్తే ,గోవింద దీక్షితులు పీఠిక రాశాడు .కనుక చెవ్వప్ప నాయకుడు బ్రతికి ఉండగానే అచ్యుతప్పకు రఘునాధరాయలు పుట్టాడని అర్ధమౌతోంది .అచ్యుతప్ప ,గోవింద దీక్షితులు రఘునాథునికి విద్యాబుద్ధులు, రాజనీతి నేర్పించి వివేక శీలుని చేశారు .గోవింద దీక్షితులు చేసిన యజ్ఞాలకు కొడుకు యజ్ఞనారాయణ దీక్షితుడే అధ్వర్యుడు .ఆయజ్ఞాలలో రఘునాథ నాయకుడు గోవింద దీక్షితులకు తండ్రి ఆనతిప్రకారం ముత్యాలగొడుగు పట్టేవాడట

  అచ్యుతప్పగోవింద దీక్షితుల అన్యోన్యాన్ని వర్ణించే ఒక శ్లోకం –‘త్రినామాద్యంత నామానౌ –మహీక్షిద్దీక్షితా ఉభౌ –శస్త్ర శాస్త్రే చ కుశలా –వాహ వేషు హవేషు చ ‘’అచ్యుతుడు ‘’ఆ రభ్య బాలా దతి భక్తి శాలి ‘’ముసలి ఆ వరకు బ్రతికి ,రాజ్యాన్ని రఘునాథునికి అప్పగించి శ్రీరంగానికి వెళ్లి ‘’ముకుంద చింతనము ‘’తో గడిపి 1615లో మరణించాడు . –‘శ్రీరంగ స్థల సంగతో బుధకులం –శీతాంశు రుర్వీమివ ప్రాప్త స్సైష పుపోష శేష శయనే భక్తః పరే ధామని  ‘’అని సాహిత్యరత్నాకరం లో ఉంది .అచ్యుతప్ప  జీ వించి ఉండగానే అతన్ని ఒప్పించి రఘునాథ రాయలను రాజ్యానికి అభిషిక్తుడిని చేశాడు గోవింద దీక్షితులు అని ‘’సాహిత్యరత్నాకరం ‘’లో ఉన్నది –‘’భాద్రాసన స్థిత విధి ప్రథితం  విభూత్యా –నిత్యాగ్ని హోత్ర భావయా నిటలేమహీన్ద్రో –ఆ చంద్ర తారక అధీశ్వరతా నిధానం – గోవింద దీక్షిత గురుః కురుతేస్మ పట్టం  ‘’

   రఘునాథ రాయల పట్టాభి షేకం అయినప్పతినుంచి ,  గోవింద దీక్షితులను అర్ధ సింహాసనం ఇచ్చి గౌరవించాడు .కొంతకాలానికి గోవింద దీక్షితులు  చనిపోయాడు .తన సంగీత సుధలో రఘునాధుడు గోవింద దీక్షితులను ‘’జయంతి సేనా దిమరాగ,రామానందాది తాళాన్ రచయాన్ నవీనాన్ –సంగీత విద్వాంస ముపాది శస్త్వం-విపంచికావావిచాక్షణానాం’’అని దీక్షితుల సంగీత ప్రతిభను కొత్తగా కనిపెట్టినరాగాలను తాళాలను  స్తుతించాడు  .గోవి౦ద దీక్షితులు  స్వయంగా ‘’సంగీత శాస్త్ర నిక్షేపం ‘’గ్రంథం రాశాడు.ఇందులో 72ప్రస్తార మేళాలను చెప్పాడు  .వేంకటమఖి రాసిన’’చతుర్దండి’’ గ్రంథంకంటే ఇది ప్రాచీనమైనది .కనకాంగి రత్నాంగి ఖరహర ప్రియ రాగాలు దీక్షితులదానిలో ఉన్నాయి .ఇవే  వేంకటమఖికి ఆధారం .రఘునాథుని వీణ మెట్లక్రమాన్ని కాదని సప్తస్వరాలకు సర్వకాలాబాధితమైన మెట్లు ఉన్న ‘’సరస్వతీ వీణ ‘’తయారు చేసి,72మేళకర్తలను ఏర్పరచిన ప్రజ్ఞాశాలి వెంకటమఖి .జయదేవుని గీత గోవిందాన్ని అనుసరించి సంగీత సద్గురు త్యాగరాజ స్వామిపై 24అష్టపదులు రాశాడు .

  చెవ్వప్ప నాయకుని కాలం నుంచే నేపాలనే జాఫ్నా త౦జావూరికి కప్పం కట్టే సామంత  రాజ్యంగా ఉండేది .అచ్యుతరాయల హితవుప్రకారం చెవ్వప్పనాయకుడు కార్యవాది యై రాజధాని తంజావూర్ చేసుకొని అది తమిళప్రాంతం లో ఉండటం చేత ,ఆంద్ర ప్రాంతం నుండి మంత్రులు దండనాథులు ,పండితులు ,కవిశేఖర గాయకులను నాట్యకత్తే లను తంజావూరుకు తీసుకుపోయాడు .అలా  వెళ్లినవారే గోవింద దీక్షితుల వంశం కూడా .

  గోవింద దీక్షితులు వశిష్ట గోత్రుడు ‘’రాయసాన్వయ పయః పారావార రాకా సుధాకరుడు ‘’.భార్య నాగా౦బిక.ఈయన పేరుతొ తంజావూరు జిల్లాలో లో గోవిందాపురం  , దీక్షిత సముద్రం గ్రామాలేర్పడ్డాయి .గుంటూరు ప్రాంతం నుంచే ఈయనవంశం వారు అక్కడికి వెళ్ళారు .అచ్యుతప్ప కావేరి నదికి ఆనకట్ట కట్టి ఎన్నో ధర్మకార్యాలు చేసి ,1577లో మధ్వ స్వామి విజయేంద్ర తీర్ధులకు ఒకగ్రామం దానం చేశాడు .కోటలోని ‘’లక్ష్మీ విలాస భవనం ‘’లో మంత్రా౦గ౦  నిర్వహించేవాడు .ఈ సభలో రఘునాథునికి దీక్షితమంత్రి శత్రు సంహారం కోసం ఒక్కొక్కరిని తాకమని అంటే ఒక్కొక్కరినే  ఎదుర్కొని  చంపమని సలహా ఇచ్చేవాడని సాహిత్య రత్నాకరం లో ఉంది . ఇలా చేస్స్తేశాత్రువుల ఐక్యతకు అవకాశం ఉండదని భావం .

  రఘునాథరాయలు దిగ్విజయ యాత్రలకు వెళ్ళే టప్పుడు రాజ్యభారం అంతా దీక్షితుల పైన వేసి వెళ్ళేవాడని  అంతటినమ్మకం ఉండేదని సాహిత్యరత్నాకర౦ లో ఉంది –‘’’’ధరాధురం నిజ సచివే  నివేశ్యచ –సరోహితా త్సదసి సరోష మీక్షణా –దనీకినీమథసమనీ నహత్ క్షణాత్ ‘’గోవింద దీక్షితులకొడుకులు యజ్ఞనారాయణ దీక్షితులు, వెంకటేశ్వర దీక్షితులు ,లింగాధ్వరి .లింగాధ్వరి వేదార్ధ తత్వ నిర్ణయం ,శివసహస్రనామ భాష్యం  రాశాడు .నారాయణ దీక్షితులు ‘’సాగ్నిచిత్సర్వ క్రతుయాజి .రఘునాధరాయల చరితం ,సాహిత్యరత్నాకరం రఘునాథ భూప విజయం రఘునాథ విలాస నాటకం రాశాడు .ఇతడు రఘునాథుని శిష్యుడే .కావ్యనాటకాలంకార సాహిత్యాలను ప్రభువు వద్దే నేర్చాడు .వెంకటేశ్వర దీక్షితులు వాజిపేయయాజి .సాహిత్య మీమాంస ,కర్మాంత వార్తిక ,వార్తికాభారణ చతుర్దండి ప్రకాశిక మొదలైనవి రాశాడు .మహాకవి వల్లభుడైన నీలకంఠ దీక్షితునికి గురువుకూడా .ఇలా గోవింద ,దీక్షితుల వంశంవారు ఆంధ్రదేశం గుంటూరు సీమనుంది తమిళదేశం తజావూరు సీమకు తరలివెళ్లి అక్కడ సాహిత్య సంగీత ,వేదవేదా౦గ,  క్రతువిదులలోనూ మంత్రాంగం లోను కీర్తి ప్రతి స్టులై ,అందరూ మహానుభావులే అనిపించుకొన్నారు .

ఆధారం – ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -18-9-19-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | వ్యాఖ్యానించండి

బ్రహ్మశ్రీ అన్నదానం చిదంబర శాస్త్రి గారి నుంచి ఫోన్

నిన్న సాయంత్రం బ్రహ్మశ్రీ అన్నదానం చిదంబర శాస్త్రిగారు చీరాల నుంచి ఫోన్ చేసి ,తాను ఈమధ్య విజయవాడ వెళ్ళినప్పుడు శ్రీ తుమ్మోజు రామలక్ష్మణాచార్యులు ,ఆయనరాసి సరసభారతి ప్రచురించిన ”శ్రీ సువర్చలా వాయు నందన శతకం ”తనకు ఇచ్చారని ,ఇంకా రెండు శతకాలు కూడా రాయించి సరసభారతి ప్రచురించినట్లు దానిని బట్టి తమకు తెలిసిందనీ ,ఉయ్యూరు శ్రీ సువర్చలాన్జనేయ దేవాలయం సుమారు 300ఏళ్ళనాటిదని  తెలిసి ఆనందించానని ,కృష్ణాజిల్లాలో ”పాశ్చాపురం ”లోనూ సువర్చలాన్జనేయ దేవాలయం ఉందని స్వామివార్ల ఫోటో వాట్సాప్ లో పంపిస్తానని చెప్పారు అప్పుడు నేను దర్శనీయ ఆన్జనేయదేవాలయాలురెండుభాగాలుగా 355దేవాలయాల గురించి రాసి ప్రచురించామని చెప్పాను . వారు భద్రాద్రిలోశ్రీరామనవమికి సీతారామకల్యాణం జరగటం లేదని రామనారాయణ కల్యాణం చేస్తున్నారని దానిపై తానూ పుస్తకం రాశాననీ చెప్పారు వారి వ్యాసాలూ బెజవాడ నుంచి శ్రీ లక్ష్మణరావు గారు ప్రచురించిన ”హనుమత్ప్రభ ”పత్రికలో చదివేవాడినని ఆయన ఒంగోలులో నిర్మించిన నవావతార హనుమాన్ దేవాలయం గురించి కూడా రాశానని ,శ్రీ మంగళగిరి ఆదిత్యప్రసాద్ గారు ఆయనగురించి చాలా గొప్పగా నాతో చెప్పేవారని అన్నాను వాట్సాప్  లోఅడ్రస్ పంపిస్తే పుస్తకాలు పంపుతానన్నాను వారు పంపటం నేను వారికి  శ్రీమతి ముదిగొండ సీతారామమ్మ శ్రీ మంకు శ్రీను గార్లు రాసిన శతకాలు ఆ౦జనేయ వైభవం హనుమత్ కదానిది ,దర్శనీయ ఆంజనేయ దేవాలయాలు రెండుభాగాలు ,గీర్వాణ౦ -3 సిద్ధ యోగిపు౦గవులు మహిళామాణిక్యాలు, దైవ చిత్తం ,కొలచల సీతారామయ్య ,పుచ్చా వెంకటేశ్వర్లు  -మొత్తం 13పుస్తకాలు నిన్న సాయంత్రమే కొరియర్ లో పంపగానే  రోజు సాయంత్రమే అందినట్లు ఇప్పుడే ఫోన్ చేసి చెప్పారు అన్నదానం వారు పరాశర సంహిత .,ఆంజనేయ చరిత్రలపై సాధికారత ఉన్నవారు ఆంజనేయస్వామికి కల్యాణం ఎందుకు చేస్తారో పుస్తకం రాశారు ఎన్నో ఆధ్యాత్మిక గ్రంధాలు వెలువరించి రేడియో టివి లలో ప్రసంగాలు చేసిన విద్వద్ వరేణ్యులు. అలాంటివారు  నాకు ఫోన్ చేసి మాట్లాడటం మహదానందంగా ఉంది -దుర్గాప్రసాద్ -17-9-19

Posted in సమయం - సందర్భం | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -4 తరిగొప్పుల దత్తన మంత్రి  

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -4

4-తరిగొప్పుల దత్తన మంత్రి

విజయనగర చక్రవర్తి వీరనరసింహరాయల ప్రధానమంత్రి తరిగొప్పుల దత్తన అని ‘’చంద్రభాను చరిత్ర ‘’లో ఉంది

‘’దత్తనమంత్రి మహా విపక్ష దుర్మద బల మర్మదాభరణ –దురంధర సంగర చాతురీ విశారాదుడగు వెంకట క్షితి పురందరునప్రతిమాన రాజ్య సంపదలు భరి౦పనాకు లిడు భ  వ్యగతి  శ్రితపారిజాతమై  ‘’.వీరనరసింహుడు 1586నుంచి 1614వరకు పాలించాడు .కనుకదత్తన 16వ శతాబ్దివాడు .వసుచరిత్ర అంకితం తీసుకొన్న తిరుమలరాయల నాలుగవ కుమారుడే వేంకటపతి రాయలు .అలియ రామరాయల సోదరుడు తిరుమలరాయుడు .తళ్ళికోట యుద్ధం లో రామరాయలు చనిపోయాక ,తిరుమలరాయడు సదాశివరాయలకు ముఖ్యమ౦త్రి గా ఉండి,1570లో సదాశివరాయలమరణం తర్వాత రాజ్యం ఆక్రమించి మూడేళ్ళు పాలించగా రెండవకొడుకు శ్రీరంగరాయలు 1574నుంచిరాజ్యానికి వచ్చాడు .

  తళ్ళికోట యుద్ధం తర్వాత తురుష్కదండయాత్ర వలనవిజయనగరం భస్మంకాగా  తిరుమలరాయలు రాజధానిని పెనుగొండకు మార్చాడు .ఇతనితర్వాత శ్రీరంగరాయలు ఆతర్వాత వేంకటపతిరాయలు రాజ్యం చేశారు .రంగరాయల కాలం లో బిజాపూర్ నవాబులు పెనుగొండను లాక్కోటం వలన చంద్రగిరి  రాజధాని చేసుకొన్నాడు .వెంకటపతిరాజ్యానికి వచ్చేనాటికి  చంద్రగిరి రాజధాని .’’రామరాజీయ గద్యం ‘’లో –‘’తనకు వేలూరు వరరాజధాని గాగ –వీర వెంకటరాయ విభుడు మిగుల ధరణి బాలించే ధర్మతత్పరత జెలగి ‘’అని ఉండటం వలన రాజధాని వేలూరుకు మారి ‘’రాయల వేలూరు ‘’అయింది.

  తిరుమల రాయడు తాను  బ్రతికి ఉండగానే కొడుకులతో కొన్ని ప్రదేశాలలో పాలన చేయించినట్లు ,తానూ విద్యా వినోదగోస్టితోకాలక్షేపం చేసినట్లు ‘’శృతి రంజని ‘’పద్య చరణం –‘’నమదరి నృపమౌళిస్తోమ నీరాజితాన్ఘ్రి ‘’వలన తెలుస్తోంది .’’బుధు లెన్నవలయు రాజాధిరాజ –రాజపరమేశ సకల కర్ణాటకాంధ్ర –రాజ ధౌరేయ  తిరుమలరాయ తనయ –చంద్రుడగు వేంకటపతి క్షితీంద్ర మణికి ’’

ఇంతటి ప్రతాప శౌర్య ధైర్యశాలి వేంకటపతి రాయలు ముఖ్య సచివుడై తరిగొప్పుల వంశం నాగమ్మ మల్లన దంపతులకు   నరసయామాత్యుడు పుట్టాడు .అసామాన్య యశో విభూషితుడై,ఆశ్రిత బాంధవుడై ,అనంత పద భక్తుడుగా విరాజిల్లాడు .భార్య తిప్పాంబ మహాపతివ్రత .అన్నదానం ,పరిచార్యలలలో పేరు పొందింది .వారిది అన్యోన్య దాంపత్యం .వీరికి అప్పన దత్తన మల్లన కొడుకులు అని చంద్రభాను చరిత్ర చెబుతోంది .అప్పన నిరతాన్న దాననిది .లోకబంధుడు .ఇతని తమ్ముడే దత్తనామాత్యుడు

‘’పటు కార్యదక్షుడు ‘’.రాజు ఈ క్రిందివిధంగా అతడినిపోగడినట్లు ‘’చారు చంద్రోదయం ‘’లో ఉన్నది

  దత్తన మంత్రి మధ్వమతాను చరుడు .స్వతంత్ర కౌశిక గోత్రుడు .సత్తెనపల్లి తాలూకా ‘’రాజనాపుర ‘’వాస్తవ్యుడు .ఆర్వేల నియోగి మధ్వుడు.ఈ వంశీకులు విజయనగర సామ్రాజ్యం లో తిరువనతపురం మైసూర్ లలో కూడా ఉన్నారట .టిప్పుసుల్తాన్ తండ్రి హైదరాలీకి టిప్పుసుల్తాన్ కు మంత్రి పూర్ణ య్యమంత్రి ఈ శాఖవాడే  .

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-9-19-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

ఇవేమి బర్త్ డే ల్రా బాబోయ్ 

ఇవేమి బర్త్ డే ల్రా బాబోయ్

బావా -”నా హేపీ బర్త్ డే అని  పేస్  బుక్ లో వాట్సాప్ లో పెట్టాను  నీ నుంచి స్పందనే లేదు -బామ్మర్ది నన్న కనికరమూ నీకు లేదు”అన్నాడు బామ్మర్ది బ్రహ్మ0

నేను -అది సరేరా . మీరు పంపే  బర్త్ డే లలో ”యు ఆర్ థింకింగ్ ఆఫ్ మై బర్త్ డే ”అని పెడుతున్నారు .నువ్వైతే నాకు తెలుసుకనక బానేఉంది .ప్రతి అడ్డమైన వాడు ఇలా పెడుతుంటే ,వాళ్ళందరి బర్త్ డే లు గుర్తుంచుకోటానికి ,వాళ్ళ బర్త్ డే గురించి ఆలోచించటానికి నాకేంట్రా పని ?”అన్నాను
వాడు-అదొక పధ్ధతి బావా .అది అంతే  నువ్వేమీ వర్రీ కాకు
నేను -అలాకాక ఇవాళ నా బర్త్ డే .ఆశీర్వదించండి అనో ,శుభాకాంక్షలు తెలియజేయమనో ఏడవ్వచ్చుగా ?
వాడు -ఇది దొరలపద్ధతేమో బావా ?మక్కీకిమక్కీ మనోళ్లు ఫాలో ఐపోతున్నారు .నాకూ అదే జబ్బు అంటుకుంది
నేను -ఏడిశావు .మంచి వాటిని అనుకరించాలికానీ ఈ బానిస బుద్దు లేంట్రా ?
వాడు -బావోయ్ క్షమించి వదిలేయి . ఇక  పంపిస్తే చెప్పుచ్చుకు కొట్టు -అన్నాడు
నేను -అది సరే బర్త్ డే తెలియ జేసేటప్పుడు ప్లీజ్ హెల్ప్  సేలిబ్రేటింగ్ బర్త్ డే అని అఘోరిస్తున్నారెందుకురా? వెళ్లి వాళ్ళ ఇంటికి ఏర్పాట్లు చూడమనా ?డబ్బు ఖర్చుపెట్టమనా ?కేకు కొని తెచ్చి కట్ చేసి నోట్లో కూరమనా ?బుగ్గలు వాచేట్లు బెలూన్లూది కట్టమనా ?
వాడు -ఓరినాయనోయ్ !వేలికేస్తే కాలికి ,కాలికేస్తే వేలికి లాగే ఈలాజిక్ ఎక్కడ పట్టావ్ బావోయ్  ?
నేను -లేకపోతె ఆ హెల్ప్ మాటకి కి పరమార్ధం ఏంట్రా ?
వాడు బాబూ ! అదీ పైనిన్చిదిగుమతైన సరుకే . ఇన్ని అర్దాలు౦టాయని ,నీలాంటోడు కోడిగుడ్డుపై  ఈకలు  లాగుతాడనీ  ఊహించి ఉండరుబావోయ్అన్నాడు బుద్ధి వచ్చింది ఇక ఇలాంటివి నీకు చస్తే పంపించను క్షమించుబా అన్నాడు ..
నేను -ఇదెక్కడి దరిద్రపు కల్చర్ రా తలిదంద్రులకూ ఇలానే పెట్టి పంపిస్తున్నారు ?శుబ్రంగా ఫోన్ చేసి ఇవాళతన బర్త్ డే అనో తనభార్య భర్త్డే అనో ,పిల్లల బర్త్ డే అనో చెప్పి  ఆశీర్వదించమని  కోరచ్చుగా ?
వాడు -ఇంత చాదస్తం పనికిరాదు ఆదైనాపంపిస్తున్నందుకు సంతోషించాలి
నేను ఈ ధింకింగ్ ,ఈ హెల్ప్ పదాలు లేకుండా ఈ సారి పంపించు లేకపోతె మళ్ళీ తల౦టు తా ” పాపం యెంతో ఆశపడి గ్రీటింగ్స్నికోసం వచ్చావు  ”అన్నాను
వాడు – ఇంకేం గ్రీటింగ్స్ బావోయ్  తలవాచిపోయింది అక్క ఇచ్చే కాఫీ తాగకపోతే తల పగిలిపోతుంది అంటూ లోపలి జారుకున్నాడు బామ్మర్ది  బ్రహ్మం
 మీ -గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్-16-9-19-ఉయ్యూరు 
Posted in సమయం - సందర్భం | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

దేవుని బుట్ట నిండా మా చెట్టు పారిజాత పుష్పాలు

బొమ్మ | Posted on by | వ్యాఖ్యానించండి

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -3 3-గోపరాజు రామయమంత్రి

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -3

3-గోపరాజు రామయమంత్రి

కాకతీయ గణపతి దేవుని మంత్రి గోపరాజు రామయమంత్రి .1166నుంచి 1290వరకు గణపతి దేవునికాలం కనుక 13వ శతాబ్దివాడు .ధరణికోట రాజధానిగా రాజుపాలించాడు .1193లో అధికారం లోకి వచ్చినట్లు చిలుకూరి వీరభద్రరావు గారన్నారు .త్రిపురాంతక శాసనం బట్టి 62ఏళ్ళు పాలించాడు .రాజధానిని ధరణికోటనుంచి ఓరుగల్లుకు మార్చి ,శివాలయాలు చెరువులు  భవనాలు కట్టించాడు .గ్రామాలు ఏర్పాటు చేశాడు .’’కొండవీటి దండకవిలె ‘’లో ‘’శ్రీమాన్గణపతిర్భూపో  గజపత్యాన్వయోద్భావః –ఆస్తి భూ మండలే తస్య బహవస్సంతి మంత్రిణః-తేషాం శ్రేష్టతమమాత్యో-యాజ్ఞవల్క్యోత్తమా ద్విజః –గోపరాజాన్వయోత్పన్నో –రామాఖ్యో గణికాగ్రణీః-రక్తాస్యబ్దే మాసి భాద్రపదే బహుళ పక్షకే –దర్శేర్క గ్రహణే-పుణ్య కాలేన్గారక వాసరే’’అనేదానిలో ఉన్నప్రకారం గోపయమంత్రి రక్తాక్షి సంవత్సర భాద్రపద బహుళామావాస్య మంగళవారం కృష్ణాతీరం లో సూర్యగ్రహణకాలం లో ,రాజు అనుగ్రహం తో కరణీక బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడని తెలుస్తోంది .

రామయమంత్రి తిరుపతికి వెళ్లి తిరిగివస్తూ 1066లో సత్తెనపల్లి దగ్గర మాదల గ్రామం లో ఒక  బ్రాహ్మణుడి ఇంట ఉండి ,తాను  పెట్టాల్సిన ఆబ్దికాన్ని సంతృప్తిగా పెట్టటానికి మొదటిరోజునే బ్రాహ్మణులను ఏర్పాటు చేసుకొని ,అందులో ఒకాయన కట్టాల్సిన పన్ను  చెల్లించనికారణంగా,ఆ వూరికంసాలి ,కారణాలు  పిలిపించి ‘’బండకొయ్య ‘’వేయింఛి నందున భోక్తగా రావలసినవాడు ఎంతకీ రాకపోతే ,మనుషులనుపంపి వాళ్ళిద్దరికీ నచ్చచెప్పే ప్రయత్నం చేసినా, తానె వెళ్లి చెప్పినా, వినకపోతే ,పితృకార్యం ఎలాగో అలా అయిందనిపించి ,రాజధానికి వెళ్ళిపోయాడు. రామయమంత్రి ప్రతీకారం తీర్చాలి అని మనస్సులో సంకల్పం చేసుకొని .

ఆతర్వాత సూర్యగ్రహణం రోజున సంకల్పం చెప్పటానికి బ్రాహ్మణులేవ్వరూ రాకూడదని శాసనం చేసి ,గణపతి ప్రభువుతోకలిసి కృష్ణా స్నానానికి వెళ్ళాడు .తాను  సంకల్పం చెప్పుకొని స్నానం చేసి ప్రభువుకు సంకల్పం  చెప్పటానికి బ్రాహ్మణుడు ఎవరూ లేనందున రాజు ను అడిగి రామయ మంత్రి తానే  ఆయనకు సంకల్పం చెప్పి పుణ్య గ్రహణ స్నానం చేయింఛి ,ఆయన అనుమతితో 7గడియలు ముద్రాధికారం పొంది ,చేతిలో నీళ్ళు విడిపించుకొన్నాడు .రికార్డ్ లన్నీ పరిశీలించి బ్రాహ్మణుడికి అన్యాయం చేసిన కంసాలిని పదవినుంచి తప్పించి ,ఆపదవులకు 434మంది బ్రాహ్మణులను గ్రామాలలో నియమించాడని ‘’కొండవీటి దండకవిలె ‘’తెలియ జేస్తోంది   .అందుకే రామయమంత్రికి ‘’కరణీకోద్దారకుడు ‘’అనే బిరుదు వచ్చింది .కొండవీటి చరిత్రను జయనాగ దేవ భట్టర్ , బోలమరాజు కోనప్ప , అన్నమరాజు అనే ముగ్గురు ‘’దండ కవిలె ‘’గా శాలివాహన శకం 1250నలనామ సంవత్సరం లో  రాశారు,అదే దాని చరిత్రకు ఆధారం.

కృష్ణవేణీ తీరం లో  ఆ నాడు గణపతి చక్రవర్తికి ,మహామాత్యుడు గోపరాజు రామయ మంత్రికి జరిగిన సంభాషణకు సంబంధించిన మూడు  చాటువు ప్రచారం లో ఉన్నాయి  –

‘’అవగత శబ్ద శాస్త్ర చయులైన ,మహాత్ములు ,పండితోత్తముల్ –భువనతలంబు నందధిక పూజ్యులు వారటులుండ  గూటికై –నవనవ కల్పనావిది చణత్వముతోడినబద్ధమాడు నీ –కవులట,దానపాత్రులట –గౌరవమందుట జూవె చిత్రముల్ ‘’అని చక్రవర్తి అంటే –అమాత్యుడు

‘’మానఘనుండు ,బ్రహ్మకుల మండనమూర్తి ,పరోపకారి దు-ర్దానదురాన్నముల్ గొనడు-తప్పడు స్వామి హితైక కార్యముల్ –దీనులబ్రోచు ,బాంధవ విధేయుడు ,డస్సియు,వేట బూనడింపూనిన భక్తితోడుత’’నియోగి కోసంగిన దానమల్పమే ?’’అని ఝాడించి ,మళ్ళీ తగుల్కొని-

‘’వ్రాయుట దోషమా? ,వికృతి వైదికమా?సుతదార రక్షణోపాయముకై ‘’నియోగి ‘’నయి ,పార్థివ సేవనొనర్చునంతనే –పాయునె వంశశీలములు,బాగుగ మున్నల చిత్రగుప్తు లున్ –వ్రాయరె యెల్లలోకముల  వారలు సేసిన  పుణ్య పాపముల్ ‘’అంటూ కడిగిపారేసి  మూడోపద్యం లో –

‘’కవి కమలాసనుండు ,త్రిజగత్పతియైన పినాకపాణి  యుం –గవియె,తలంపగా గవులుకారె,పరాశర ,బాదరాయణుల్ ,కవికృత పుస్తక గ్రహణ గర్వితులల్పులు పూజనొందగా-గవులట!  దానపాత్రముల్ గారట !యిట్టివిపో విచిత్రముల్ ‘’అని మళ్ళీ మాట్లాడకుండా రామయ మంత్రి చేశాడని ‘’ద్వావి౦శ న్మంత్రిచరిత్ర ‘’లో ఉన్నదట .

‘’గణక నిర్వాహంబు గల్పించె నూరూర మహి గోపరాజు రామ ప్రధాని ‘’అనీ ,’

‘’ధరగోపరాజు రామన కరణీకము లుద్ధరించు కాలము దలపన్ –గిరి ఋతు గగన శశా౦కులు -గరమొప్పెడు శకము నాటి కాలంబయ్యెన్ ‘’అనీ చాటువులు చేటలతో రామయమంత్రి  గొప్పతనాన్ని చాటి చెబుతున్నాయి .

రామయమంత్రి చెక్కించిన ఒక శాసనం లో

రామయమంత్రి గుంటూరుతాలూకా ‘’తంగెళ్ల మూడి ‘’గ్రామస్తుడు .యాజ్ఞవల్క్యనియోగి .కాశ్యప గోత్రీకుడు .ఆపస్తంభ సూత్రుడు

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -15-9-19-ఉయ్యూరు .

 

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గోదావరివారి కృష్ణాతీర సభ

గోదావరివారి కృష్ణాతీర సభ

Posted in సభలు సమావేశాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు  -2

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు  -2

2-చెల్లకి గంగాధర మంత్రి

వేంగి దేశం లో చెల్లకి పురానికి చెందిన చెల్లకి గంగాధర మంత్రి మహామండలేశ్వరుడు రెండవ ప్రోలరాజు మహామాత్యుడు .12వ శతాబ్దివాడు .ఆరువేల నియోగి బ్రాహ్మణుడు .ప్రోలరాజు ఇతనిని మహామంత్రి ని చేసి ,’’యనుకొండ ‘’లో నివాసం ఏర్పాటు చేశాడు .కరీం నగర శాసనం లో ఇతని గురించి వివరంగా ఉంది –‘’చనువు మెయి నగరి లో దగు –పనులెల్లను బెంపు మెరసి పరికి౦చుచునే-ర్పును భక్తియుక్తి నతిముద –మున జేయుచు దత్పరోక్షమున మతియుబ్రభన్ ‘’

‘’ఘోరతరాజి లోలుడత్యకుటిల  చిత్తు దీతడని’’ఆదరం తో గంగాధర మంత్రిని పిలిపించాడు ‘’అప్రకటిత కీర్తి ప్రోలజనపాలుడు ‘’. ఇతని వంశ మూల పురుషుడు కొమ్మనమంత్రి .ఆయన ప్రతిభతో కీర్తిపొంది చెల్లకిలో ఉండగా అతనికి బంధు చింతామణి ,శ్రీయుతుడు ఐన  నారాయణుడు కొడుకుగా పుట్టాడు .భార్య ఐతమాంబ .వీరికొడుకు గోవిందుడు .ఇతని భార్య తురకమాంబ .వీరి పుత్రుడే మన గంగాధరుడు .

‘’వ్యోజ దండనాథు డనేవాడు యుద్ధం లో చనిపోగా ,ఆ అమాత్యపదవి గంగాధరుని వరించింది .ప్రోలరాజుకాలం లో కాకతి రుద్ర దేవుడికాలం లోకూడా మంత్రిపదవిలో రాణించాడు .అందరి అభిమాన గౌరవాలు అందుకొన్నాడు .అమాత్యపదవి ,నియోగ వృత్తి సక్రమంగా నిర్వర్తిస్తూ బ్రాహ్మణులనుకాపాడుతూ  ,అనేక దేవాలయాలు కట్టించి ,పూజా పునస్కారాలకు అవకాశం కల్పించినట్లు కరీం నగర శాసనం లో ఉన్నది .’’శ్వేతాతపత్రం ‘’అంటే తెల్లగొడుగు గౌరవ చిహ్నంగా ధరించేవాడు .అన్ని నియోగ  వృత్తులపైనా ,సర్వాధికారాలు ఉన్న మహామాత్యునిగా కాకతి ప్రతాప రుద్రుడు కూర్చోబెట్టాడని తెలుస్తోంది .

   తరువాత కాకతీయ భేతా భూపాలుడి కాలం లోనూ సమర్ధంగా మంత్రిపదని నిర్వహించాడు గంగాధరమంత్రి .మహత్తర యశో విరాజితుడై ,అగణిత శౌర్య సంపన్నుడు అయి ,బేతరాజు గౌరవాదరాలు పొంది ‘’సబ్బి సాయిర మండలం ‘’ను సర్వజన మనోరంజకం గా పరిపాలి౦ప జేసింది వైజనాథ మహా మంత్రి .ఈ మంత్రికి ,యాకమా౦బికకు జన్మించినవాడు బేతన ప్రగడ రెండవ ప్రోలరాజు మంత్రి .ఈ భార్యాభర్తలు జైనమతావలంబులు .రెండవ ప్రోలరాజు 1107నుంచి 1157వరకు యాభై ఏళ్ళు అవిచ్చిన్నంగా పాలించాడు .

  ఓరుగల్లు పురనిర్మాణ౦  ఈప్రోలరాజుతో ప్రారంభమైందని  అంటారు .తాను గెలిచిన దేశ ప్రజలు హాయిగా జీవించటానికి ఈ పుర నిర్మాణం చేశాడట.ఒకసారి ఇక్కడ అమ్మకానికని సరుకులతో వచ్చిన బండి ఇక్కడ ఒక రాతికి తగిలి తలక్రిందులైతే  ,ఆ బండీ పట్టా ఆశ్చర్యంగా బంగారం అయిందట .ఈ విషయం ప్రోలరాజుకు తెలిసి ఆ రాయి స్పర్శవేది అయిన శివలింగం గా భావించి ,స్వయంభు గా దానిని అక్కడే ప్రతిష్టించి ,ఆలయం కట్టించి ,పూజాదికాలు ఏర్పాటు చేసి క్రమంగా ఓరుగల్లు పట్టణ నిర్మాణం సాగింఛి క్రమాభి వృద్ధి చేశాడు .ఇతని తర్వాత వచ్చిన రాజులు అక్కడ బలవత్తరమైన ,శత్రు దుర్ణిరీక్షణమైన వప్రము అంటే కోట కట్టారు .అదే వరంగల్లుకోట.

  గంగాధర మంత్రి మహామాత్యుడైన తర్వాత హనుమకొండ ను నగరంగా నిర్మించాడు .ఎటుచూసినా కోనేరులు దేవాలయాలు ,ఆరామాలు చెరువులతో అంటే సప్త సంతానాల ప్రతిస్టలతో హనుమకొండ శోభించేట్లు చేశాడు  .ప్రభువు అనుమతితో విద్వజ్జనాలను పిలిపించి గొప్ప క్రతువు చేయించి,వారికి ‘’డొండొండు’’అనే అగ్రహారాన్ని యిచ్చి వారికి పౌరసత్వం అంటే సిటిజన్ షిప్ ఇప్పించాడు –

‘’పురుషనిధి ,పురుషరత్నము –పురుషోత్తమ మూర్తి యనుచు బొగడగ జనులు –త్కరుషమతి వెలయంగం ద్రైపురుషుల జేసితి బ్రతిస్ట పూజర్హముగాన్ ‘’అని చెప్పుకోవటం వలన ఆ అగ్రహారం లో త్రిమూర్తి ప్రతిస్ట చేశాడు గంగాధరమంత్రి అని తెలుస్తోంది –

‘’పరమేశుడు ,హరి ,బుద్ధ-స్వరూపుడై  యప్పురవరుల వచించు జినో –హరి యనెడుపట్టశాలం-జిరముగ బుద్ధ ప్రతిస్ట జేసితి భక్తిన్ ‘’అని ఉన్నదాన్ని బట్టి బుద్ధాలయం కూడా నిర్మించాడు .ఈ విధంగా ప్రజలకు అవసరమైన అన్ని పనులను చేస్తూ ,రాజుకు విధేయుడుగా ఉంటూ ,కాకతీయ ఆంద్ర సామ్రాజ్య అభ్యుదయానికి గంగాధర మంత్రి యెనలేని సేవలు చేశాడు .

  ప్రోలరాజు తర్వాత అతడికొడుకు రుద్ర దేవుడు రాజై,హనుమకొండ రాజధానిగా ఉండటం ఉచితం కాదనుకొని ,ఓరుగల్లుకు రాజధాని మార్చినట్లు ‘’శివయోగ  సారం ‘’లో ఉన్నది .గంగాధరమంత్రి ప్రోలరాజు దగ్గర మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు రాజధాని హనుమకొండ ,రుద్రదేవుని మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు రాజధాని ఓరుగల్లు అని తెలుస్తోంది .1170’’నగు నూరు’’ శాసనంలో కవిబ్రహ్మ తిక్కన చెక్కించిన పద్యాలున్నాయి –చివరిది

‘’సుర కరిపతి  మృగపతి హరి-సురసతి ధవళ సరసి రుహ  ,శక్తిరుహ సద్రుక్-సురు చిర విశద యశో భా-సుర నిధిచే సుకవి తరణి సురనిధి చేతన్’’.నాలుగు దిక్కులావిజయ స్తంభాలు నాటించి ,మిక్కిలి ప్రతాపశాలియై ,అనేక తెలుగు గ్రంథాలను అంకితం పొంది ,సప్త సంతానాలను పొందిన ధన్యుడు చెవికి గంగాధర మంత్రి .తానూ చేసిన సుహృత్ కార్యాల వివరాలను శాసనం పై చెక్కించాడు .

  రుద్ర దేవుని అనుమకొండ  వేయిస్తంభాలగుడిలోని 1162శాసనం

 అనుసరించి కాకతీయ రుద్ర దేవుని సామ్రాజ్యం తూర్పున బంగాళాఖాతం ,దక్షిణాన శ్రీశైలం ,పడమర కటకం ,ఉత్తరాన మాల్యవంతం వరకు విస్తరించి ఉన్నది .ఇంతటి విశాలసామ్రాజ్యాన్ని రుద్ర దేవ చక్రవర్తి పాలిస్తుంటే ,దానికి సర్వవిదాలా తోడ్పడినవాడు గంగాధరమంత్రి .హిడంబాశ్రమ౦ ,నగనూరు ,అనుమకొండ మొదలైన చోట్ల దేవాలయాలు పుష్పారామాలు నిర్మించాడు .ఈయన ప్రోత్సాహంతో రుద్రదేవుడు సకల శాస్త్ర పరాయణుడై ,రామేశ్వర దీక్షితుని వద్ద విద్యలు నేర్చి ,రాజనీతి పెంపు చేసుకొని ,కవిత్వం చెబుతూ ఆస్వాదిస్తూ గురువుగారికి విన్నకొండ సీమలో శివపురం అనే గ్రామాన్ని మొదటగా దానం చేసి ఖాజీపేటలో దాన స్తంభాన్ని వేయించాడు .

  అనుమకొండను మాధవవర్మ మొదలైన వారు పాలించినా ప్రోలరాజువంటి స్వాతంత్ర్య దీక్ష ఉన్నవారుకాలేకపోయారు .చాలుక్యరాజ్య ప్రాభవం  సన్నగిలుగిలు తుండగానే ఆంద్ర సామ్రాజ్యం నెలకొల్పి ఆంధ్రుల వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడినవాడు ప్రోలరాజు .తనలో దాగి ఉన్న రాజనీతి ,సమయజ్ఞత శోర్య ధైర్య సాహసాలు ,ఔదార్య గాంభీర్యాలు పురి విప్పిన నెమలిలా విజ్రుమ్భించి ఉపయోగపడినాయి .ఈ సామ్రాజ్యానికి శ్రీరామ రక్ష చెల్లకి గంగాధర మంత్రి ;’

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -14-9-19-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు  -1

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు

శీర్షిక చూసి గాబరా పడకండి .రాజరిక వ్యవస్ధలో పేరుపొందిన  గొప్ప తెలుగు మంత్రులు అనిభావం .మంత్రి, అమాత్య, ప్రెగ్గడ పర్యాయపదాలు .సరదాకోసం పై హెడ్డింగ్ పెట్టాను .తమ శేముషితో ,రాజుకు, రాజ్యానికి ,ప్రజలకు విశేష సేవలు అందించిన నాటి మంత్రి పుంగవులలో కొందరిని గురించి తెలియ జెప్పే ప్రయత్నమే ఇది .

1-రావుల వజ్జియప్రెగ్గడ

క్రీశ 10వ శతాబ్దికి చెందినవాడు  రావుల వజ్జియప్రెగ్గడ.ఈయన గురించి తెలుసుకోవటానికి ముందుగా కొన్ని విషయాలు తెలియాలి .64కళలో ప్రజ్ఞావంతుడైన దానార్నవుడికి ,ఆర్యామహాదేవికి శక్తివర్మ ,విమలాదిత్యుడు కొడుకులు .శక్తివర్మను చాళుక్య నారాయణుడు ,చాళుక్య చంద్రుడని పిలుస్తారు .తండ్రిలాగానే ‘’సర్వలోకాశ్రయ శ్రీ విష్ణు వర్ధన మహారాజాది రాజు ‘’పేరుతో శక్తివర్మ పట్టాభిషేకం చేసుకొని 12ఏళ్ళు పాలించాడు . ద్రవిడులైన చోళులకు సాయం చేయాలని చిన్నప్పటి నుండి ఇతనికి ఉండేది .చేజారి పోయిన తండ్రి సామ్రాజ్యాన్నిమళ్ళీ పట్టుకోవాలనే ప్రయత్నం లో ఉండగా జటా చోడ భీముడు విషయం తెలుసుకొని విఫలుడిని చేశాడు .బలపడిన శక్తివర్మ మళ్ళీ  జటా చోడు నిపైకి యుద్ధానికి రాగా శక్తివర్మకు చేయూతగా చోళ చక్రవర్తి రాజకేసరివర్మ తన సైన్యాన్ని బాసటగా పంపగా జటా చోడు ని ఓడింఛి వేగీ రాజ్యాన్ని కైవశం చేసుకొన్నాడు .దానార్నవుడి సంతతి మళ్ళీ అధికారం లోకి వచ్చిందని కంటిలో నిప్పులుపోసుకొన్న చోళ ,పాశ్చాత్య ,చాలుక్యరాజ్యాలు సహి౦చ లేకపోయాయి .చోళ చక్రవర్తి శక్తివర్మకు సాయం చేయటం లో, వేంగీ సామ్రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాలనే బలమైన కోరిక ఉంది   .రాజనీతి ఉపయోగించి తన కూతురు కుందవ మహాదేవి ని శక్తివర్మ తమ్ముడు విమలాదిత్యునికిచ్చి పెళ్లి చేసి తనదగ్గరే పెట్టుకొని వేంగీ రాజ్యాన్ని చోళులు హస్తగతం చేసుకొన్నారు .

  ఇది కల్యాణి చాళుక్యులకు ఇష్టం లేదు .కాని అప్పుడు వాళ్ళు రాష్ట్ర కూటులను ఓడించి కర్నాటక సామ్రాజ్యాన్ని కైవశం చేసుకోవటం తో  వేంగీ రాజ్యంపై దృష్టిపెట్టలేక పోయారు .దానార్నవుడు యుద్ధంలో చనిపోయేనాటికి శక్తివర్మకు ఆరేళ్ళు విమలాదిత్యుడికి నాలుగేళ్ళు వయసు .మంత్రులుకాని ఆప్తవర్గం కాని అతనిపెద్ద కొడుకు శక్తి వర్మను రాజును చేసే సమర్ధులు కాలేకపోయారు .అప్పటికి జటా చోడుడే శక్తి యుక్తి సామర్ధ్యాలున్నవాడు .ఇతని వీరోచిత కార్యాలన్నీ కంచి లో విజయస్తంభంపై చెక్కబడి ఉన్నాయి .ఇతనిపూర్వులు రాజ చాళుక్య వంశానికి బంధువులు సామంతులు, రేనాటి ప్రభువులు .ప్రజోపకారమైనన తటాకాలు నిర్మించటం దేవాలయాలు కట్టించటం చేశారు .అనితర సాధ్య బలపరాక్రమ విక్రమాలున్న జటాచోడుడు ‘’సంగ్రామ విజయ ,అరసరాభరణ ,సమరైక వీర,రణరంగమల్ల,విక్రమ ధనంజయ ‘’బిరుద విరాజితుడు .ఇతని సోదరి వేంగీ చాలుక్యులలో చిన్నకోవకు చెందిన యుద్ధమల్లుని కొడుకైన బాదవుని భార్య . కనుక బాదవుని కి వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి కావాలనే  సంకల్పం ఉండటం వలన ఇమ్మడి రాజు ను ఓడించి ‘’సమస్త భువనాశ్రయ శ్రీ విజయాదిత్య ‘’పేరుతొ వేంగీ సామ్రాజ్యానికి చక్రవరి అయ్యాడు .

  బాదవునికి సంతానం లేకపోవటంతో ,భార్యకు రాజ్యాధికారం సంక్రమించి న వేంగీ సామ్రాజ్యాన్ని ‘’స్వభగినీ  పదమంధ్ర మండల౦ ‘’పేరుతొ జటాచోడుడు పాలన సాగించాడు .ఈ సమయం లోనే దానార్ణవ ,నృపకాములను యుద్ధం లో చంపేసి మొత్తం ఆస్తి హరించి ఇష్టారాజ్యంగా పాలించాడు .అతని శక్తియుక్తులను ఎదిరించగల మొనగాడే వరూ లేకపోవటం తో కీర్తి దిలీపుడై ,సమర ధనున్జయుడై చెలరేగాడు.తండ్రి రాజ్యాన్ని మళ్ళీ హస్తగతం చేసుకొనే శక్తివర్మ ప్రయత్నాలన్నిటిని చోడుడు భగ్నం చేశాడు .అయినా ప్రయత్నాలు మానని అతనిని ‘’మృగాధివ సతిం మాయాం హరేఃపౌరుషం ‘’అని కవి కీర్తించాడు .పట్టువదలని విక్రమార్కుడి లాగా 27ఏళ్ళు జటా చోడుడు తో యుద్ధం చేసి చివరికి ఓడించి తన రాజ్యాన్ని తిరిగిపొండాడు శక్తివర్మ .

  ఇమ్మడి తైలపుడు చనిపోయాక చోడుడు ఏకాకియై ,విసుగు చెంది ,వృద్ధాప్యం మీదపడి కర్నాటక రాజ్యానికి వెళ్ళిపోయేప్రయత్నం లో ఉండగా ,శక్తివర్మ ప్రయత్నాలు తెలిసి  వెనక్కివచ్చి ,అతనితో యుద్ధం చేసి ఓడిపోయాడు .27ఏళ్ళ పగ చల్లారటానికి చోడుడి బంధు మిత్రులనదర్నీ చంపేయించి అతని వంశాన్ని నిర్వంశం చేశాడు శక్తి వర్మ .కళింగం పైకి దండెత్తి చోడభీముని ప్రతినిధి ని ఓడించి చంపి రాజ్యాన్ని ఇమ్మడి వజ్రహస్తుడికిచ్ఛి పూర్వపు మైత్రి కొనసాగించాడు .ఇదంతా వికారి సంవత్సరం లో క్రీ శ 999-1000కాలం లో జరిగింది .

   ఈవిధంగా తండ్రి రాజ్యాన్ని తిరిగి సంపాదించుకొన్న విక్రమాదిత్యుడే శక్తివర్మ .అనాధ ఐన వెంగీసామ్రాజ్యానికి సనాదుడై చాళుక్య నారాయణుడయ్యాడు.అప్పుడే ఇతని తమ్ముడు యువరాజైన విమలాదిత్యునికి చోళరాజు తన కూతురును క్రీశ.1002 లో ఇచ్చి వివాహం చేశాడు .శక్తివర్మరాకతో వేంగీ సామ్రాజ్యం లో శాంతిభద్రతలు  సుస్థిరమయ్యాయి .వరాహ చిహ్నమున్న బంగారు నాణాలు ముద్రించాడు శక్తివర్మ .

  1011లోశక్తివర్మ మరణం తర్వాత తమ్ముడు విమలాదిత్యుడు వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి అయ్యాడని ‘’కోరుమిల్లి ‘’శాసనం తెలియ జేస్తోంది .రణస్థపూ౦డిశాసనం లో జ్యేష్ట శుక్ల పంచమి గురువారం పుష్యమి నక్షత్ర సింహలగ్నం లో పట్టాభి షిక్తుడైనట్లున్నది .’’ముమ్మడి భీముడు ,బిరుదా౦క భీముడు ,  త్రిభువనా౦ కుశుడు ‘’అనే సార్ధకబిరుదులుపొందాడు.1014లో తమిళనాడు తిరువయ్యార్ లో పంచనాథేశ్వరస్వామికి ద్రవ్యం అందజేసిన శాసనం ఉన్నది .జైనమతావలంబి అయినా పరమతసహనం కలవాడు .ఇతనికికి ఇద్దరుభార్యలు కుందమాదేవి ,మేడమాదేవి  .కుందమకు రాజరాజు ,మేడమ కు విజయాదిత్యుడు కొడుకులు .రాజరాజును తండ్రివైపువారు విష్ణు వర్ధనుడు అనీ ,తల్లివైపువారు రాజరాజు అనీ పిలుస్తారు .వజ్జియప్రెగ్గడ తో మొదలెట్టి,శాఖా చంక్రమణం చేశా౦ కదూ .ఇప్పుడు ఆయన అవసరం వచ్చింది .

  విమలాదిత్యమహారాజు పరిపాలన కు మహామాత్యుడు వజ్జియప్రెగ్గడ విశేషమైన కృషి చేశాడు .ఆయన రాజనీతి అపూర్వం .వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి కుబ్జ విష్ణువు అయినప్పటినుంచి వేంగీ సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి పరమ మహేశ్వరుడైన సుక్షత్రియుడే అధిస్టించాలి అనే సంప్రదాయం ఏర్పరచి నిలబెట్టాడు  .ఇది చాలుక్యవంశ మర్యాదగా వేంగీ చాళుక్యుల రాజనీతిగా పేరుపొందింది .వేంగీగీచాలుక్యుల ఇలవేలుపు దాక్షారామ భీమేశ్వరస్వామి .

   ఆకాలం లో ‘’త్రికాలయోగి సిద్ధాంత దేవముని ‘’అనే ఒక జైనముని ‘’కొండ కుందాన్వయానికి చెందిన నంది గణంవాడు ,దిగంబర జైనుడు ,గోల్లాచారి శిష్యుడు ఆంద్ర దేశానికి వచ్చాడు ప్రచారంబాగా చేసి జనాన్ని జైనంలోకి మార్చాడు .ఈయన సమకాలికుడు ప్రభాచంద్రుడు దారానగరరాజు  భోజరాజు చేత సత్కారం పొందాడు .విమలాదిత్యుడు భోజుని మిత్రుడే .విమలాదిత్యుడికి హిందూ ధర్మం పై విరక్తికలిగి జైనాన్ని స్వీకరించినా రణస్థిపూండిశాసనం నాటికి ఇంకా పరమమాహేశ్వరుడే .కలిదిండి శాసనం ప్రకారం ఇంకా అభిషిక్తుడు కాని రాజరాజు రాజప్రతినిధి మాత్రమె .రాజరాజు మంత్రి వజ్రాదిత్యుడు ,త్యాగి విమలాదిత్యుడు కలిసి మనుధర్మ ప్రవర్తకులైన రాజప్రతినిధి వర్గాన్ని ఏర్పరచి   సామ్రాజ్య రక్షణ బాధ్యత అప్పగించటంలో విమలాదితుని సర్వసంగ పరిత్యాగం మహామాత్యుడు వజ్జియప్రెగ్గడపై ఉన్న అపారమైన నమ్మక విశ్వాసాలు ఆయన శేముషీ సంపన్నత కారణాలు .ఈ ఏర్పాటు జరిగిన ఒక ఏడాదికే విమలాదిత్యుడు మరణించాడు .

  రాజరాజు వేంగీ చక్రవర్తి అవగానే సవతి తమ్ముడు వీర విజయాదిత్యుని యౌవరాజ్య పట్టాభి షిక్తుని చేశాడు .సందట్లో సడేమియా అన్నట్లు ఇదే సమయంలోకళింగరాజు మధుకామార్ణవుడు రాజరాజు కు శత్రువుకాగా ,దాయాదులను విరోధులను ఓడించాకమాత్రమే రాజ రాజు అభిషిక్తుడయి,మధురాంతక దేవుడు అనిపిలువబడే రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తె  అమ్మంగ దేవిని 1023లో పెళ్ళాడాడు .ఇదంతా వజ్జియప్రెగ్గడ ప్రతిభావిశేషాలవలననే జరిగిందని 1023రణస్ధిపూ౦డి  శాసనం తెలియజేస్తోంది .ఇందులోనే ప్రెగ్గడవంశ గోత్రాది విశేషాలున్నాయి –

‘’మద్భక్తాయ కృత క్లేశాయ’’కారమ చేడు ‘’వాస్తవ్యాయ  కౌండిన్య గొత్రాయామాత్య శిఖా మణ్యే బుధ వజ్ర ప్రాకారాయ ,సౌజన్య రత్నాకరాయ  వజ్జియప్రెగ్గడఇతిప్రసిద్ధాభిధానాయ భవద్విషయో ‘’పారువటి’’నామ గ్రా మేణసార్ధం రణస్థిపూ౦డి నామగ్రామోగ్రహారీ కృత్య మత్సంవర్దిత్వా నిమిత్తే,మాయాదత్తఇతి విదిత మస్తునః ‘’.వజ్జియకౌండిన్య గోత్రుడు .ద్రోణమంత్రి పౌత్రుడు ,హరిదత్త వరప్రసాదుడైనదత్తామాత్యుని కుమారుడు .ప్రభు మంత్రోత్సాహ శక్తిమంతుడు .తల్లి పతివ్రత చీడమాంబ .వజ్జియ బుద్ధిలో బృహస్పతి .సుహృద్వతంసుడు.  అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు ,సకల వేదార్ధ నిష్ణాతుడు .శుచి ,దాని .చతురసత్య వచో నిరతుడు .బుధ వజ్ర ప్రాకారుడు ,శ్రీకంఠ పాదార వి౦ద షట్పదుడు,సౌజన్య రత్నాకరుడు ,స్వామికార్యనిర్వహణ దక్షుడు .త్రికరణాల చేత పవిత్ర చరిత్రకల కౌండిన్య మహర్షి వంటివాడు ,మిక్కిలి శివభక్తుడు .యజ్ఞయాగాది క్రతువులెన్నో చేసినకర్మిస్టి,విప్రకుల భాస్కరుడు ,అగ్నిస్టోమ, అతిరాత్రాది  క్రతుకర్త ,అతిధి అభ్యాగతులకు కొంగుబంగారం .పురోడాశ పవిత్ర వక్త్రుడు .విద్వాంసుల ,వేదవిధిజ్ఞుల ,సోమయాజుల ను సత్కరించటం లో సాటిలేనివాడు ,శ్రమణులు ,దిగంబర జైనులు  వీరు వారు అనే భేదం లేక ఆదరించేవాడు .

  మన ప్రెగ్గడ రాజకార్యాలను తన భవ్య హర్మ్యం నుంచే సాగించేవాడు .ఈ భవనానికికి ఒకప్రక్క ఉద్యానవనం దానిమధ్యలో నుయ్యి ,రెండవవైపు గోస్టాలు,అందులో ముచ్చటైన కపిలదేనువు .దాని క్షీరాన్నే త్రాగే అలవాటున్నవాడు .భార్యాభర్తలు  ప్రత్యూషకాలం లో లేచి కపిల ధేనువు సందర్శనం చేసి పూజించేవారు .అన్నికులాలవారికీ ఆవుపాలు పంచి పెట్టేవారు ఆ దంపతులు .ఆపాలుత్రాగి ఎవరికీ ఏజబ్బులూ  రాకుండా ప్రజలు ఆనాడు ఉత్సాహాలతో ఉండేవారు .వేదాధ్యయనం కూడా ఉండటం తో ఇల్లు ఒక గురుకులంగా భాసిల్లేది .విమలాదిత్య మహారాజు కు ముఖ్య సచివుడై యుద్ధంలో ధర్మం లో  మంత్రాంగం లో సాయపడుతూ సామ్రాజ్యాభి వృద్ధి ప్రజాసంక్షేమం రెండుకళ్ళుగా భావించి  సేవచేసిన చిరస్మరణీయుడు వజ్జియ ప్రెగ్గడ .ఈయన గురించి ఇదే మొదటిసారి నేను తెలుసుకోవటం .నా అన౦దాన్ని మీతో పంచుకోవటమే నేను చేసినపని

  మరో మహామాత్యుని గూర్చిమరో సారి తెలుసుకొందాం .

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

  సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -13-9-19-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

నేనురాసిన సిద్ధయోగిపుంగవులు పుస్తకం లోని ”నడయాడే దైవం

నేనురాసిన సిద్ధయోగిపుంగవులు పుస్తకం లోని ”నడయాడే దైవం పరమాచార్య జగద్గురువులు శ్రీ శ్రీ చంద్ర శేఖర యతీంద్రులు ” వ్యాసం సెప్టెంబర్ గురు సాయిస్థాన్  లోపునర్ముద్రితం .ఇందులో ఇంటర్వ్యూ చేసినవాడు పాల్ బ్ర0టన్ అనే బ్రిటిష్ రచయిత-దుర్గాప్రసాద్

Posted in వార్తా పత్రికలో | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి