సరసభారతి ఉయ్యూరు

శ్రీ పిసుపాటి చిదంబర శాస్త్రి గారి జీవిత0 అవధాన చరిత్ర.1 వ భాగం.27.5.26.

శ్రీ పిసుపాటి చిదంబర శాస్త్రి గారి జీవిత0 అవధాన చరిత్ర

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.27 వ భాగం.26.5.26.

చిత్రాంగి: పాత్ర చిత్రణపై ఒక అధ్యయనం  (త్రివేణి )-1

రచన: ప్రొఫెసర్ టి. వీరభద్రుడు–ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్)

దక్షిణ భారత నాటకరంగంలో ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందిన ‘సారంగధర’ అనే నాటకంలోని ప్రణయ నాయిక చిత్రాంగి. ఈ కథకు వివిధ రూపాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఒకటి బళ్లారికి చెందిన దివంగత డి. కృష్ణమాచార్లు రచించిన ‘విషమ సారంగధర’ (సారంగధర విషాద గాథ) అనే తెలుగు నాటకం. ఇందులో రచయిత తన విషాద నాయిక ద్వారా పాత్ర చిత్రణలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అధ్యయనాన్ని మనకు అందిస్తారు. ఆ నాటక కథ క్లుప్తంగా ఇలా ఉంటుంది. రాజనరేంద్ర (రాజరాజ-నరేంద్ర అని కూడా పిలుస్తారు) అనే ఒకానొక రాజు ఉండేవాడు. రత్నాంగి  చిత్రాంగి అతని ఇద్దరు రాణులు. పెద్ద రాణి ద్వారా అతనికి సారంగధర అనే కుమారుడు కలిగాడు, అతను చక్కటి ప్రతిభ  స్థిరమైన స్వభావం గల యువకుడు. ఆ ఇద్దరు రాణులలో, చిత్రాంగి రాజుకు అత్యంత ఇష్టమైనది. ఆమె పేరు సూచించినట్లుగానే, చాలా అందంగా ఉండేది. కేవలం పదహారేళ్ల వయసులోనే, వృద్ధాప్యంలో ఉన్న రాజుకు ఆమె వివాహం జరిగింది. ఆమె సౌందర్యం ఎంత గొప్పదంటే, వాస్తవానికి ఆమెను యువరాజు సారంగధరుడి కోసం ఉద్దేశించినప్పటికీ, ఆ వృద్ధ రాజు ఆమెను తన రెండవ భార్యగా చేసుకోవడానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు. అయితే, తన ఏకైక కుమారునికి తగిన వధువును వెతకడానికి రాజు రాజనరేంద్ర నియమించిన బ్రాహ్మణుడు ఇచ్చిన సారంగధరుడి చిత్రాన్ని, తన వివాహానికి ముందే చూసినప్పటి నుండి, చిత్రంగికి అతనిపై రహస్య ప్రేమ ఉండేది. ఒకసారి రాజు వేటకు వెళ్లవలసి వచ్చింది. యువరాజు పుట్టినరోజు, ఆ తర్వాత జరగబోయే పట్టాభిషేకానికి ఒక రోజు ముందే తాను ఇంటికి చేరుకోవాలి కాబట్టి, పది రోజుల్లో తన రాజధానికి తిరిగి వస్తానని ఆయన ఆశించాడు. సారంగధరుడు చాలా తెలివైనవాడు, వివేకవంతుడు, అప్పటికి అతనికి ఇరవయ్యవ ఏట అడుగుపెట్టాడు. ఆ వృద్ధ రాజు తాను ప్రజా బాధ్యతల నుండి విరమించుకుని, అతడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాలని కోరుకున్నాడు. రాజు లేని సమయంలో, ఇంట్లో ఒంటరిగా మిగిలిపోవడంతో చిత్రంగి చాలా కలవరానికి గురైంది, ఆమె సారంగధర గురించి ఆలోచించడం మొదలుపెట్టింది. ఒకప్పుడు అణచిపెట్టుకున్న ఆమె ప్రేమ ఇప్పుడు ప్రచండ శక్తితో పునరుజ్జీవనం పొందింది, దానిని నియంత్రించుకోలేక, అతడిని చూసే అవకాశం కోసం ఆమె ఎదురుచూస్తోంది. దురదృష్టవశాత్తు, ఒకానొక రోజు సారంగధరుని పావురం (అతనికి పావురాలంటే చాలా ఇష్టం) ఆమె రాజభవనంపై వాలింది. తన రాజభవనం నుండి దీనిని చూస్తున్న యువరాణి ఆ పక్షిని లాక్కుని తన గదిలో ఉంచుకుంది. ఏమీ ఎరుగని ఆ యువరాజు, తన సవతి తల్లి వద్దకు వెళ్లి దానిని అడగాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. రాజు లేనప్పుడు ఇరవై ఏళ్ల యువరాజు పదహారేళ్ల యువరాణిని ఆమె రాజభవనంలో కలవకూడదని, అలాంటి సందర్శన అతడిని ఖచ్చితంగా ప్రమాదంలో పడేస్తుందని ప్రధానమంత్రి కొడుకైన అతని స్నేహితుడు సుబుధి ఇచ్చిన హెచ్చరిక ఏమాత్రం ఫలించలేదు. యువరాజు అభిప్రాయంలో, సవతి తల్లి కూడా తల్లితో సమానమే, అలాంటి సందర్శనలో అనుమానానికి గానీ, ప్రమాదానికి గానీ ఆస్కారం ఉండదు. కాబట్టి వారు కలుసుకున్నారు, చిత్రంగి తన మనసులోని మాటను అతనికి వెల్లడించింది, తన కోరికను తీర్చే వరకు అతడిని విడిచిపెట్టనని చెప్పింది. సారంగధర పట్టు వదలలేదు. అతడిని ఒప్పించడానికి ఆమె అనేక మార్గాలు ప్రయత్నించింది, కానీ అతను మంచులా చల్లగా ఉన్నాడు. ఆమె తన భర్త అయిన రాజుకు అతని గురించి ఫిర్యాదు చేస్తానని బెదిరించింది, కానీ అతను ఆ ఆలోచనకు నవ్వాడు. చివరికి అతను తప్పించుకున్నాడు, కానీ వృద్ధ రాజు ఇంటికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఆ విషయం గురించి ఫిర్యాదు చేశారు, విచారణ జరిగింది మరియు నిర్దోషి అయిన యువరాజును దోషిగా ప్రకటించారు. అతని నేరం చాలా ఘోరమైనది కాబట్టి, అంటే రాణి మరియు సవతి తల్లిపై అత్యాచారం చేయడం, అతనికి కాళ్లు, చేతులు నరికే శిక్ష విధించారు. అయితే, సారంగపై ఉన్న ప్రేమ తనను వీడకపోవడంతో, ఆమె సంతోషంగా ఉండలేకపోయింది, అందుకే చిత్రంగి త్వరలోనే తన ప్రతీకారం గురించి పశ్చాత్తాపపడింది. అపరాధభావం  అవమానం ఆమెను చాలా కుంగదీశాయి,  రాజు, అతని ద్వారా ప్రపంచం ఆమె నేరాన్ని తెలుసుకున్నాయి. తన కుమారుడిని రక్షించడానికి రాజు పంపిన సహాయం చాలా ఆలస్యమైందని మరియు కాళ్లు, చేతులు నరికే పని పూర్తయిందని వార్త వచ్చింది. చిత్రంగి గుండె పగిలిపోయింది  ఆమె మరణించింది.

చిత్రాంగి పాత్రపై మన చర్చను ప్రారంభించే ముందు, ప్రాథమికంగా రెండు లేదా మూడు అంశాలను గమనించడం అవసరం. ఈ వ్యాసం కృష్ణమాచార్యులు చిత్రించిన ఈ విషాద నాయిక పాత్రను మాత్రమే విశ్లేషిస్తుంది; తెలుగు సాహిత్యంలో గానీ, ఇతర దక్షిణ భారత సాహిత్యాలలో గానీ లభించే చిత్రాంగికి సంబంధించిన ఇతర కథా రూపాలను ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోదు. తెలుగు నాటక సాహిత్యంలో ఒక పరిపూర్ణమైన విషాద నాయికగా కృష్ణమాచార్యుల చిత్రాంగి పాత్ర అత్యంత విశిష్టమైనది. ప్రజలచే రచయితకు ‘ఆంధ్ర నాటక పితామహ’ అనే గొప్ప బిరుదు ప్రదానం చేయబడింది; ఆయన అనేక నాటకాలు రచించినప్పటికీ, కేవలం ఈ ఒక్క పాత్రే ఆయన ఆ బిరుదుకు అర్హత పొందడానికి సరిపోతుందని చెప్పవచ్చు. రెండవదిగా, ఈ విశ్లేషణను చిత్రాంగి ప్రవర్తనకు సమర్థనగా భావించకూడదు. ఇది కేవలం ఆమె పాత్రను, అలాగే ఆమె ఆ నేరానికి పాల్పడటానికి దారితీసిన పరిస్థితులను వివరించడం లేదా వ్యాఖ్యానించడం మాత్రమే. ‘ఒథెల్లో’ పాత్రను ‘మెచ్చుకోవడం’ (appreciation) అనేది ఆ పాత్ర ప్రవర్తనను సమర్థించడం కానవసరం లేదు; ఎందుకంటే, వివాహం జరిగిన వెంటనే భర్త తన అమాయకురాలైన, పతివ్రత అయిన భార్యను హత్య చేయడం వంటి, మానవుల దృష్టిలో అత్యంత క్రూరమైన చర్యను సమర్థించడానికి ఎవరూ సాహసించరు. ఒథెల్లో మనస్తత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, అలాగే అతన్ని  అతని ప్రియ భార్యను, మానవమాత్రులకు తప్పించుకోవడం అసాధ్యమైన ఒక కుట్రలో చిక్కుకునేలా చేసిన పరిస్థితులను గమనించడానికి చేసిన ప్రయత్నమే అది. తన ‘విషాద సారంగధర’ నాటకానికి రాసిన ముందుమాటలో, రచయిత చిత్రాంగి పట్ల తన వైఖరిని వివరించారు. ఈ నాటక కథాంశం సాధారణంగా రెండు మూలాల నుండి గ్రహించబడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఒక కథనం ప్రకారం—రాజనరేంద్ర మహారాజు కోసం వధువు అన్వేషణ జరుగుతున్న సందర్భంలో—చిత్రాంగి చిత్రం రాజు వద్దకు తీసుకురాబడింది; ఆమె సౌందర్యానికి ముగ్ధుడైన ఆ వృద్ధ రాజు, వాస్తవానికి తన కుమారుడి కోసం ఉద్దేశించిన ఆ యువతిని తానే వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ కథనంలో రాజు పాత్ర అత్యంత ప్రతికూల దృక్పథంతో చిత్రించబడింది. రెండవ కథనం ప్రకారం—రాజనరేంద్ర మహారాజుకు రత్నాంగి  చిత్రాంగి అనే ఇద్దరు భార్యలు ఉండేవారు. రాజు రెండవ వివాహం జరిగిన సుమారు పది సంవత్సరాల తర్వాత సారంగధర జన్మించాడు. తద్వారా, 35 ఏళ్ల వయసులో ఉన్న చిత్రాంగి, తన సవతి కుమారుడైన 20 ఏళ్ల సారంగధరతో ప్రేమలో పడిందని ఈ కథనం చెబుతుంది; అయితే ఇది అంతగా నమ్మశక్యంగా లేదు. కృష్ణమాచార్యులు ఈ రెండు విపరీత ధోరణులను పరిహరించి, చిత్రాంగి పాత్రను మరింత సమతుల్యంగా, మృదువుగా తీర్చిదిద్దారు. రాజు తన ఏకైక కుమారునికి తగిన వధువును వెతకడానికి వివిధ రాజ్యాలకు వివేకవంతులైన బ్రాహ్మణులను పంపినప్పుడు, వారు రెండు చిత్రాలను తీసుకువచ్చారు. ఒకటి విదర్భ రాజు కుమార్తె చంద్రకళది, మరొకటి భోజరాజు కుమార్తె చిత్రంగిది. ఆ ఇద్దరు అమ్మాయిలు ఎంత అందంగా, తెలివిగా ఉన్నారంటే, రాజు వారిలో ఎవరినీ వదులుకోలేకపోయాడు. అందువల్ల అతను వారిలో ఒకరిని తన కోసం ఉంచుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఆమే చిత్రంగి. కానీ చిత్రంగి, తాను సారంగధరుడిని గాఢంగా ప్రేమిస్తున్నానని రాయబారి బ్రాహ్మణుడితో చెప్పి, ఈ వార్తను ఆ గొప్ప యువరాజుకు తెలియజేయమని అతడిని కోరింది. దురదృష్టవశాత్తు, ఆ బ్రాహ్మణుడు తన విలువైన రాయబారానికి రాజు ఇచ్చిన 4,000 బంగారు నాణేల ఆశలో మునిగి, చిత్రంగి తన ప్రేమికుడికి చెప్పిన సందేశాన్ని పూర్తిగా మరచిపోయాడు, మరియు చిత్రంగికి కూడా ఆ విషయం ఏమాత్రం తెలియకుండా ఉండిపోయింది. గొప్ప విషయాలు తరచుగా ఒక గడ్డిపోచ మీద తిరగబడతాయి, అలాగే ఈ దురాశపరుడైన బ్రాహ్మణుడి చంచలమైన జ్ఞాపకశక్తి వల్ల చిత్రంగి తలరాత నిర్ణయించబడింది. కృష్ణమాచార్యులు మరో నూతన ఆవిష్కరణను ప్రవేశపెట్టారు. సాధారణంగా భారతీయ నాటకాలలో విషాదాంతం అధికంగా ఉంటుంది, కానీ తన మాయా స్పర్శతో చనిపోయిన వారిని సులభంగా బ్రతికించగల ఒక ఋషి, ప్రవక్త లేదా దేవుడు అనూహ్యంగా రంగప్రవేశం చేయడంతో ఆ నాటకం హఠాత్తుగా సుఖాంతమవుతుంది. ‘విషద సారంగధర’ రచయిత ఉద్దేశపూర్వకంగా ఈ ‘దేవుడు వచ్చి ఆరితేరిన’ విధానాన్ని తప్పించి, కథను విషాదాంతంతో ముగిసేలా చేశారు. కథలో ప్రవేశపెట్టిన మరో మార్పు ఏమిటంటే, రాజనరేంద్రను మాళ్వా రాజుగా వర్ణించడం. అయితే, జనప్రియ సంప్రదాయం ఈ కథను రాజమండ్రితో ముడిపెడుతుంది. ఈ నాటకంలోని రాజనరేంద్రను, గొప్ప ఆంధ్ర రాజు మరియు విద్యా పోషకుడైన రాజరాజనరేంద్రగా గుర్తిస్తారు. సారంగధరునిమేట, సారంగ వధించబడిన ఎత్తైన ప్రదేశం, ఇప్పటికీ చూపిస్తారు. మరియు గోదావరి నదికి అభిముఖంగా ఉన్న ఆ సుందరమైన భవనాన్ని (ప్రస్తుతం సాధారణంగా ఆ ప్రదేశంలోని అత్యున్నత అధికారి నివసిస్తుంటారు) ఇప్పటికీ చిత్రాంగి-మేడ (చిత్రాంగి రాజభవనం) అని పిలుస్తారు. ఈ విషయం ప్రస్తుత వ్యాసానికి పూర్తిగా సంబంధం లేనప్పటికీ, సారంగధర కథ తెలుగు దేశంలో చాలా ప్రాచుర్యం పొందిందని మరియు చిత్రంగి తెలుగు నాటకరంగంలో అత్యుత్తమ సృష్టులలో ఒకరని చూపించడానికి దీనిని ప్రస్తావించడం జరిగింది.

ఈ విధంగా, సారంగధర విషాదానికి చిత్రంగి పాత్రే మూలమని మనం చూడవచ్చు. చిత్రంగి ఆ నాటకానికి ఆత్మ అని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి లేదు. కానీ, మనకు తెలిసినంత వరకు, తెలుగు నాటకరంగంలో చిత్రంగి కంటే నైతిక కారణాల వల్ల పాఠకులు మరియు ప్రేక్షకులచే ఇంత తీవ్రంగా ఖండించబడిన పాత్ర మరొకటి లేదు. మరియు నైతికత పట్ల కొద్దిపాటి పక్షపాతం ఉన్న ఎవరికైనా ఆమె ప్రవర్తన దిగ్భ్రాంతి కలిగిస్తుందనడంలో సందేహం లేదు. విశ్లేషణలో, ఈ అనైతికతకు మూడు కోణాలు మనకు కనిపిస్తాయి. మొదటిది, ఆమె వివాహం చేసుకున్న భర్తకు నమ్మకద్రోహం చేసింది, లేదా వివాహం జరిగింది. ఇది నిజమే, వివాహానికి ముందు ఆమె మనసు సారంగధరుడిపైనే నిలిచి ఉండేది, కానీ వేరొకరిని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత, ఆమె పాత ప్రేమను మరచిపోయి, పాత కోరికను నాశనం చేసి, తన వివాహిత భర్తతో రాజీపడి ఉండాలి. రెండవది, ఆమె కొడుకు సంబంధంలో ఉన్న సారంగధరుడిని వశపరచుకోవడానికి ప్రయత్నించి, ఒక సాధు స్వభావం గల యువకుడిని అనైతికత మరియు పాపంలోకి లాగింది. మూడవది, ఇంతటితో సంతృప్తి చెందక, ఆమె అతనిపై ప్రతీకారం తీర్చుకుంది.

అంతటి గాఢమైన ప్రేమ, గొప్ప గుణాలున్న పదహారేళ్ల యువరాణికి, దాదాపు అరవై ఏళ్ల ముసలి రాజుతో ఆమె ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఇచ్చి పెళ్లి చేశారు! నిస్సందేహంగా ఆ యువతి నిరసన తెలిపింది, కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది. ఎందుకంటే, రాజరాజుకు గొప్ప స్నేహితుడైన ఆమె తండ్రి, ఆయనను అసంతృప్తికి గురిచేయలేకపోయాడు. ఆమె బాలికా నిరసన ముందు బ్రతిమాలుకోవడాలు, బెదిరింపులు, ఇతర కఠిన చర్యలు కూడా నిలవలేకపోయాయి. అలా ఆ ముసలివాడిని ఆమెపై బలవంతంగా రుద్దారు. ఆమె దృష్టిలో అది ‘చేతుల కలయికే కానీ హృదయాల కలయిక కాదు’, ఎందుకంటే సారంగ ఇంకా ఆమె హృదయంలో కొలువై ఉన్నాడు. “రాజభవనానికే పరిమితం కావడం వల్ల ఆమె అతడిని ఒక్కసారి కూడా చూడలేకపోయింది, కానీ అతని రూపం మాత్రం ఆమె కళ్లలో ఎప్పుడూ మెదులుతూనే ఉంది.” బహుశా, పెళ్లి సమయంలో తన కొత్త విధికి తాను ఏమాత్రం సర్దుకుపోలేనని ఆమెకు తెలిసి ఉంటే, జూలియట్ లాగే ఆమె కూడా తీవ్రమైన మార్గాలను అనుసరించి ఉండేది. ఇలాంటి సందర్భంలోనే మరో రొమాంటిక్ నాయిక తన ప్రత్యర్థిని సవాలు చేస్తూ, “ప్రపంచంలో విషం అరుదైపోయిందా? కత్తులు మనకు అందుబాటులో లేవా?” అని ప్రశ్నించింది. కానీ ఒక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. చిత్రంగికి తన ముసలి భర్తపై ప్రేమ లేకపోతే, అతన్ని కలిసినప్పుడల్లా ఎందుకంత ప్రేమను నటిస్తుంది? సమాధానం సులభం. వృద్ధాప్యంలో ఉన్న భర్తకు యువ భార్యగా, ఆమె తన భర్తతో అన్ని విధాలా స్వేచ్ఛ తీసుకుని ఉండవచ్చు; అతను స్పష్టంగా ఆమెను మరీ ఎక్కువగా లాలించాడు. లేదా, భవిష్యత్తులో రాబోయే ప్రమాదాన్ని నివారించాలనే ఉద్దేశ్యంతో, ఆమె అతన్ని నిద్రపుచ్చి ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, రాజు వేటకు వెళ్ళడానికి సిద్ధమైనప్పుడు, ఆమె తాను కూడా అతనిని అనుసరిస్తానని చెప్పింది. “అడవిలోని పులులు, ఇతర క్రూర మృగాలు ఆమెను భయపెట్టలేవు. ఆమె తన ‘ప్రేమగల భర్త’ నుండి విడిపోయి జీవించలేదు. అతను అది కేవలం పది రోజుల దూరం అని చెప్పవచ్చు, కానీ ఆమెకు ఒక రోజు ఒక యుగంతో సమానం.” అయితే, ఈ పొగడ్తలన్నింటిలో తాను నిజాయితీగా లేనని ఆమెకు తెలుసు. తాను కేవలం ఒక పాత్రను పోషిస్తున్నానని ఆమె గుర్తిస్తుంది. ఆమె ఒప్పుకుంటుంది: “అయ్యో! నేను ఎంత తప్పుడు మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాను, కపటత్వం మరియు పాపంతో నిండిన మార్గాన్ని!”

చిత్రంగి తీవ్రమైన హృదయ వేదనతో సతమతమవుతున్నప్పుడు, మొదటి రెండు అంకాలలో ఆమె మనకు మొదటిసారిగా కనిపిస్తుంది. ఆమె సారంగధరునిపై తన ప్రేమను అణచుకోవడానికి మరియు అతని నుండి తన ఆలోచనలను మళ్లించుకోవడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తూ ఉంటుంది. అతను ఇకపై ప్రేమికుడు కాడు కాబట్టి, తన హృదయం అతన్ని ప్రేమించడానికి ఇప్పుడు ఎటువంటి కారణం లేదని ఆమె మనస్ఫూర్తిగా భావిస్తోంది; మరోవైపు, వారి బంధం ఇప్పుడు తల్లి-కొడుకుల స్థాయికి మారింది. ఆ పాత వాంఛను పూర్తిగా చంపుకుని, స్వచ్ఛమైన నైతిక మార్గంలో పయనించడానికి ఆమె నిజాయితీగా ప్రయత్నిస్తోంది. కానీ ఆమె మనస్సు అస్థిరంగా ఉంది—తామరాకుపై నీటి బిందువుల వలె చంచలంగా ఉంది. క్రింద వ్యక్తపరచబడిన భావాలు, ఆమె అంతరంగంలో జరుగుతున్న తీవ్రమైన సంఘర్షణను పాఠకులకు వెల్లడిస్తాయి. తన సొంత హృదయాన్ని ఉద్దేశించి ఆమె ఇలా అంటుంది:

“నువ్వు ఈ దుష్ట మార్గాన్ని ఎందుకు ఎంచుకుంటున్నావు? నిజమే, ఒకప్పుడు నువ్వు అతన్ని ప్రేమించావు. కానీ ఇప్పుడు అతను నీ కొడుకు. ఇప్పుడు నువ్వు అతని గురించి ఎందుకు ఆలోచిస్తున్నావు? . . . . అయ్యో! నేను ఎంత నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్నాను! నేను ఎంతగా దీన్ని అణచివేయడానికి ప్రయత్నించినా, ఈ వ్యామోహం నన్ను బానిసను చేస్తోంది.”

ఆ క్షణంలో, తన చేతిలో ఉన్న సారంగ చిత్రపటాన్ని చూస్తూ—తన హృదయంలో ఉప్పొంగుతున్న వ్యామోహాన్ని తట్టుకోలేక—ఆమె తన విధిని తలచుకుని ఇలా విలపిస్తుంది:

“అయ్యో! నేను దీన్ని ఎలా భరించగలను? లోకాన్నే మంత్రముగ్ధులను చేసే ఈ సౌందర్యం నా హృదయంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. అటువంటి అమూల్యమైన నిధి నా నుండి లాగేసుకోబడటం ఎంత విచారకరం! ఎంత పరిపూర్ణత! ‘సారంగధర’ అనే పేరు అతనికి ఎంత సార్థకమో అనడంలో సందేహమే లేదు. లేకపోతే, పూర్ణచంద్రుని కాంతి ఇక్కడ ఎలా కనిపిస్తుంది? కాదు, ఆ సారంగధరుడికి (చంద్రుడికి) ఒక మచ్చ ఉంది కదా! లేదా మనం అతన్ని మరొక సారంగధరుడితో (అంటే శివుడితో) పోల్చాలా? అదీ సరిపోదు. ఆయన (శివుడు) ఎప్పుడూ భోగవిలాసాలకు దూరంగా ఉంటాడు; పైగా ఆయన లయకారుడు కాబట్టి ఎప్పుడూ స్మశానవాటికలోనే ఉంటాడు. నా సారంగధరుడు సాటిలేనివాడు . . . . అయ్యో, నేను అతన్ని కోల్పోవాల్సి వచ్చిందే! . . . నేను నా భయాలన్నింటినీ పారద్రోలి, అతన్ని దక్కించుకోవడానికి ఒక ప్రయత్నం చేస్తాను. కానీ అతను పాపపు కూపంలోకి దిగడానికి అంగీకరిస్తాడా? ఇలా నేను ఆలోచిస్తూనే ఉంటాను: సందేహిస్తూ ఆగిపోతాను: నిరాశలో కూరుకుపోతాను. కొన్నిసార్లు ఆశ నన్ను ముందుకు నడిపిస్తుంది: మరికొన్నిసార్లు పాపం తలచుకుంటేనే నాకు వణుకు పుడుతుంది. అయ్యో, ఎంత నిస్సహాయ స్థితి ఇది!”

చిత్రాంగి ఈ మానసిక స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె వృద్ధ భర్త వింధ్య వనానికి వేటకు వెళ్ళవలసి వచ్చింది. రాజు లేకపోవడం, ఆమె ఒంటరితనం ఆమెకు తన పాత ఆలోచనలను నెమరువేసుకోవడానికి పూర్తి అవకాశాలను ఇచ్చాయి. తద్వారా, తాను అప్పటికే బలి అయిన పుష్పాక్షర దేవునికి ఆమె గొప్ప సేవ చేసింది. ఆమె ఇలా అంటుంది: “భర్త ఒక్క రోజు దూరంగా ఉన్నా, మనసులో గొప్ప మార్పు వస్తుంది. కానీ ఇప్పుడు నాకు పది రోజుల ఒంటరితనం ఎదురుకాబోతోంది. నేను ఈ ప్రవాహాన్ని దాటగలనా?” యువరాజు సారంగధరునిపై ఆమె పాత ప్రేమ, వరద కాలంలోని కొండ సెలయేరులా అకస్మాత్తుగా ఉప్పొంగుతుంది. తన పాత, అణచిపెట్టిన కోరికను నెరవేర్చుకోవడానికి ఒక అద్భుతమైన అవకాశం వచ్చినప్పుడు, ఇప్పుడు ఆమె హృదయం ఎలా మౌనంగా ఉండగలదు? జీవితంలో అవకాశం ఒక గొప్ప కారకం, అది మనుషులు ఎంతటి భక్తిపరులైనా సరే వారిని తలకిందులు చేయగలదు. తమను అపాత్రులుగా మార్చే పరిస్థితులలో చిక్కుకోనందువల్ల, మంచివారుగా, నిజాయితీపరులుగా చెలామణి అయ్యే స్త్రీపురుషులు ఈ ప్రపంచంలో లేరా? తమ పరిసరాలను సంపూర్ణంగా నియంత్రించగల కొందరు మేధావులు నిస్సందేహంగా ఉండవచ్చు, కానీ సాధారణంగా మనుషులు పరిస్థితులకు బానిసలే. పాపం చిత్రంగి ఈ దుస్థితిలో ఉంది. ఆ ముసలి రాజు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత ఎనిమిది రోజులుగా ఆమెకు నిద్ర లేదు, కన్నీళ్ళు ధారగా కారుతున్నాయి. ఆమె వేడి ఉప్పొంగిపోతోంది, అందుకే ఈ అడుగు వేయాలని నిర్ణయించుకుంది:

ఈ వాంఛను అదుపులోకి తెచ్చుకోవడానికి నేను ఎన్నో మార్గాలు పన్నాను. ఇక నేను ఆగలేను. నేనే చొరవ తీసుకుని నన్ను నేను సమర్పించుకుంటే, ఆయన స్పందిస్తారా? దీన్ని నేనెలా పరీక్షించగలను? ఆయన ఇప్పటివరకు ఒక్కసారి కూడా నా రాజభవనానికి రాలేదు. నేను ఆయన్ని ఈ ప్రదేశానికి ఆకర్షించగలనా? ఏదేమైనా, నేను ద్వంద్వార్థం ఉన్న ఒక లేఖ రాసే సాహసం చేస్తాను. దానికి స్పందించి ఆయన వస్తే, విషయం తేలిపోయినట్లే. లేకపోతే అది ఒక సాధారణ లేఖగానే పరిగణించబడుతుంది. నా హృదయాధిపతి—కాదు, నా దేహాధిపతి—ఇక్కడ లేనప్పుడు ఆయన వస్తారా? ఆ సమయంలో పండిట్ విభావసుడు నా గురించి చెప్పి ఉంటారు. ఆ రాజకుమారుడు నా అందం, నా ప్రతిభల గురించి విని ఉంటారు. గొప్ప సౌందర్యవతి అయిన ఒక యువతి తనను తాను సమర్పించుకుంటున్నప్పుడు, కేవలం తన ఇష్టాన్ని సూచిస్తే చాలు, ఒక ఋషి అయినా, కొడుకైనా (సవతి కొడుకైనా) ఆ ప్రలోభాన్ని ఎవరైనా ఎలా తట్టుకోగలరు? ఇదే నాకు అవకాశం! ఇప్పుడు నా కోసం ఇది ఎవరు చేస్తారు? ఆమె ఎక్కువ మాట్లాడే స్త్రీ కాకూడదు. ఆమె మూర్ఖురాలు కాకూడదు. తెలివైన, జిత్తులమారి అయిన జీవి పనికిరాదు. అవును, నా దాసి కమల మాత్రమే తగిన వ్యక్తి!

ఈ విధంగా, తన ప్రార్థన వినమని సారంగను బతిమాలాలని చిత్రాంగి నిశ్చయించుకుంది. ‘నేనే స్వయంగా అతని పాదాలపై పడితే, అతని హృదయం కరగదా?’ అని తనలో తాను ప్రశ్నించుకుంటుంది. ఈ విధంగా ఆమె ఒక పెద్ద సవాలును ఎదుర్కొంది. పాఠకులు గుర్తుంచుకోవలసిన ఒక విషయం ఉంది. తన వివాహానికి ముందు, తన మనసులోని బాధనంతా చెప్పుకున్న ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణుడే తన సందేశాన్ని రాకుమారుడికి చేరవేశాడని చిత్రాంగి ఇన్నాళ్లుగా భావిస్తూ వచ్చింది. సారంగ తన ప్రేమకు ఏమాత్రం సిద్ధంగా లేడని తెలిసి ఉంటే ఆమె ఎలా ప్రవర్తించి ఉండేదో ఎవరు చెప్పగలరు?

రెండవ అంకం-1లో, చిత్రాంగి నిజస్వరూపం దాని సంపూర్ణ వైభవంతో బయటపడుతుంది. చకోర పక్షి చంద్రుడి కోసం ఎదురుచూసినట్లుగా, ఆమె ఇప్పటివరకు ఎదురుచూసిన వ్యక్తి చివరకు వచ్చాడు, ఆమె అతడిని ప్రత్యక్షంగా చూడగలుగుతోంది. ఇప్పుడు ఆమె ఆనందానికి హద్దులు లేవు. అతనిపై తనకున్న ప్రేమను సూచించే లేదా తెలియజేసే మాటలను ఆమె పలుకుతుంది. సారంగధర తన ప్రతి వ్యాఖ్యలో లేదా ప్రశ్నలో ఉండే ద్వంద్వార్థాన్ని గ్రహించలేనంత అమాయకురాలు. ఆమె అతడిని పై వస్త్రాలు తొలగించమని సలహా ఇస్తుంది, అతడు అలాగే చేస్తాడు. ఆమె అతనికి పండ్లు, రుచికరమైన వంటకాలు అందిస్తుంది, అతడు వాటిని రుచి చూస్తాడు. ఆమె తన పడకగదిని అతనికి చూపిస్తుంది, అతడు దానికి మురిసిపోతాడు. కొంత సమయం తరువాత, తన మాటలు, చేతలలో ఏదో దురుద్దేశం దాగి ఉందని సారంగధర గ్రహించినప్పుడు, ఆ ముసలి బ్రాహ్మణుడు తన ప్రేమ సందేశాన్ని అతనికి ఎప్పుడైనా అందించాడా అని అడుగుతుంది. ఆ బ్రాహ్మణుడితో గానీ, అతని ఉద్దేశ్యంతో గానీ తనకు ఏమాత్రం సంబంధం లేదని ఆ యువరాజు నిరూపించుకుంటాడు, అది ఆమె గుండెలో కత్తిపోటులా దిగుతుంది. తన స్త్రీశక్తినంతా కూడగట్టుకుని, ఆమె ఇతర పద్ధతులను ప్రయత్నిస్తుంది. ఆమె ప్రాచీన పురాణాలలోని అనేక ప్రేమ ఘట్టాలను ఉటంకిస్తుంది, ప్రేమికుల, శృంగార చిత్రాలను చూపిస్తుంది, చివరకు ఇలా అడుగుతుంది: “ఇదంతా ఎందుకు? సారంగధర, నేను నిన్ను ప్రేమించి, బలవంతంగా నీ చేతుల్లోకి వస్తే, నన్ను విసిరేసేంత నిర్దయుడివా నువ్వు?” సద్గుణవంతుడైన ఆ యువరాజు, ఆ అపవిత్రమైన మాటలు తన చెవుల్లోకి చొరబడకుండా ఉండేందుకు చెవులు మూసుకుని, తన అడుగుజాడలను ఆ ప్రదేశానికి నడిపించిన తన నక్షత్రాలను నిందించుకుంటాడు. ఈ అమాయక యువకుడి విషయంలో పరోక్ష పద్ధతులు ఫలించవని గ్రహించిన చిత్రాంగి, తన భావాలను ఇకపై అణచుకోలేక, తన హృదయాన్ని అతనికి విప్పి చెబుతుంది. ఈ క్రింది విన్నపం ద్వారా, చిత్రాంగి ప్రేమ ఎంత గాఢమైనదో, ఎంత నిష్కపటమైనదో, అది కేవలం కామం కన్నా ఎంత భిన్నమైనదో, మరియు సారంగ ఆమె జీవితంలోని ఆ ఒక్క కోరికను తీర్చకపోతే దాని పర్యవసానాలు ఎంత ప్రమాదకరంగా ఉంటాయో పాఠకుడు గ్రహించగలడు:

సారంగధరా! నిన్ను ఒక్కసారైనా చూడాలని, నీ ప్రేమ కోసం ఈ జన్మలోని మహాభారాన్ని మోస్తున్నాననే ఆశీర్వాదం పొందాలని నేను ఎప్పటినుంచో ఎదురుచూస్తున్నాను. నా ఈ ఒక్క అభ్యర్థన విషయంలో నేను మూర్ఖంగా మొండిగా ఉన్నానని అనుకోవద్దు. ఈ వినయపూర్వకమైన విన్నపాన్ని సమర్పించే ముందు నేను ఎంతటి వేదనకు, ఎంతటి బాధకు గురయ్యానో గ్రహించు. ఇది ఏమాత్రం అతిశయోక్తి కాదు. ఇదిగో ఒక సాక్షి: నా స్వంత హృదయం. ఇదిగో మరొకటి: మన జీవితంలోని అన్ని కర్మలను చూస్తూ, పర్యవేక్షించే పైనున్న భగవంతుడు. ఇదిగో మూడవది: నీ సాక్షి.

నువ్వు దీనిని స్వీకరించలేకపోతే, ఇది నిన్ను రక్షించలేదు. నాతో ఈ విధంగా ప్రవర్తించడం అంటే, పగ తీర్చుకునే పాము తోకను తొక్కినట్లే! నీ అంతం నువ్వు త్వరలోనే చూస్తావు. నా దృఢ సంకల్పం నీ ప్రాణాలనే హరించగలదు!

నిరాశ నుండి పుట్టిన ఈ ఆగ్రహం కేవలం ఒక తాత్కాలిక భావోద్వేగం మాత్రమే. ఇది ఒక క్షణంలోనే కరిగిపోయే మేఘం లాంటిది; మరుక్షణమే ఆమె నిజమైన ప్రేమ మళ్ళీ బయటపడుతుంది:

అయ్యో! సారంగధరా! నువ్వు నన్ను ఇలాంటి మాటలు పలికేలా చేశావంటే ఎంత విచారకరం! నా సంపద, నా దైవం, నా సర్వస్వం అయిన నిన్ను నేను ఎప్పుడైనా నిందించగలనా! దీనిని కేవలం ప్రేమ తగాదాగానే భావించు. మనసును దోచేవాడా, మన్మథుడా, ప్రాణదాతా—ఇటు రా! ఇక సందేహాలు వద్దు, సంకోచాలు వద్దు! అవును, నాకు అర్థమైంది! నీ కౌగిలిలోని మాధుర్యాన్ని నేను ఒక్కసారి ఆస్వాదిస్తే, మళ్ళీ మళ్ళీ దానిని కోరుతాననేదే నీ భయం కదా! లేదు, నేను అలా చేయను.

సారంగధరుడు గనుక సాధారణ మానవుడై ఉంటే, ఈ శక్తివంతమైన, గాఢమైన విన్నపానికి కచ్చితంగా కరిగిపోయేవాడు. చిత్రంగి విషయానికి వస్తే, ఆమె ప్రేమ లోతును అంచనా వేయడం అసాధ్యమని చెప్పవచ్చు. ఆమె కథను విన్నప్పుడు పాఠకుడికి కోపం కంటే జాలి భావమే ఎక్కువగా కలుగుతుందని కూడా పేర్కొనవచ్చు. ఆమె నిస్సందేహంగా పాపం చేసింది, కానీ అసలు ఆమెకు వేరే గత్యంతరం ఏమైనా ఉందా? ఆమె ఒక ఉత్తమ యువకుడిని నిష్కల్మషంగా, గాఢంగా ప్రేమించింది; కానీ భర్తగా మాత్రం వృద్ధాప్యం కారణంగా రాజకార్యాల నుండి విరమించుకుంటున్న ఒక వృద్ధుడిని పొందింది. ఈ కథాంశంలో మూడు ముఖ్యమైన అంశాలు ఉన్నాయి, అవి ఏ పాఠకుడూ విస్మరించలేనంత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. రాజనరేంద్రుడు—తెలిసో తెలియకో—ఒక ఘోరమైన పాపం చేశాడు. అత్యంత కీలకమైన ఒక సందేశం ఆ వృద్ధ పండితుడి జ్ఞాపకశక్తి నుండి జారిపోయేలా చేయడం ద్వారా, చిత్రంగి దురదృష్టవంతురాలిగా మిగిలిపోవాలని విధి నిర్ణయించింది. సారంగధరుడు ఒక ఆదర్శ మానవుడు; అతని మనసు ఎంత దృఢమైనదంటే, అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ఒక యువతి చేసే ప్రలోభపెట్టే ప్రయత్నాలను కూడా అది సమర్థవంతంగా తట్టుకోగలదు.

ఇప్పటికి చిత్రంగి మేధస్సు, నైతిక బలం క్షీణించిపోయాయి. ఈ దశ వరకు—ఆమె ఒక అనైతిక మార్గంలో పయనిస్తున్నప్పటికీ—పాఠకుడు ఆమె అసాధారణ ప్రేమను మెచ్చుకున్నాడు, ఆమె దయనీయ స్థితికి జాలిపడ్డాడు. నిజమైన చిత్రంగిని పాఠకుడు చూసే చివరి సందర్భం ఇదే; ఇకపై ‘నకిలీ చిత్రంగి’ ఆమె స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. హంసల గురించి ఒక నానుడి ఉంది: అవి తమ ప్రాణాలు విడుస్తున్న చివరి క్షణంలో ఒక మధుర గీతాన్ని ఆలపిస్తాయట. అలాగే చిత్రాంగి తన ప్రేమను, తన కోరిక నెరవేరకపోవడాన్ని వెల్లడిస్తూ తన చివరి గీతాన్ని ఆలపించి, పూర్తిగా అదృశ్యమవుతుంది. పాఠకుడి అదృష్టం కొద్దీ, ఆమె ఐదవ అంకంలో కొన్ని నిమిషాల పాటు మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. లేకపోతే, అసలైన చిత్రాంగి మరణించినట్లేనని చెప్పవచ్చు. ఇప్పుడు ప్రశ్న ఏమిటంటే, ‘రాకుమారుడు సారంగధరునిపై అంతటి ప్రేమతో నిండి, తన జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకసారి అతన్ని చూడాలనే లేదా కలవాలనే ఒక్క ఆలోచన తప్ప, ఎప్పుడో తన జీవితాలను ముగించుకునే చిత్రాంగి, అతని ప్రాణాలను తీయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న పగతో రగిలిపోయే బద్ధ శత్రువుగా ఎలా మారిపోయింది?’ మొదట ఈ వాస్తవం, అంటే ప్రేమించే ప్రియురాలి నుండి ఒక దుష్ట హంతకురాలిగా మారడం, ఒక చిక్కుముడిగా అనిపిస్తుంది, కానీ పాఠకుడు లోతుగా పరిశీలిస్తే, అతనికి గొప్ప ప్రతిఫలం లభిస్తుంది. కవి కథ ప్రారంభంలో ఆమెను ఎలా పరిచయం చేశాడో, ఆమె పాత్రను ఎలా తీర్చిదిద్దాడో జాగ్రత్తగా గమనించాలి, అప్పుడు రచయిత తన విషాద నాయిక పాత్రను ఎంత నైపుణ్యంగా తీర్చిదిద్దాడో అంచనా వేయగలడు.

తీక్షణమైన మేధోశక్తిని కలిగి ఉండటం చిత్రంగి గుణగణాల యొక్క ఒక గొప్ప లక్షణం. సారంగధరను దారికి తీసుకురావడానికి ఆమె పన్నిన వివిధ ఉపాయాలలో ఆమె అద్భుతమైన చాకచక్యం వ్యక్తమవుతుంది. రాకుమారునికి ఆమె రాసిన లేఖలో ఆమె చాకచక్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది; ఒక విధంగా చదివితే, తన అనారోగ్యంలో తనను పరామర్శించమని కోరే ఒక సాధారణ అభ్యర్థనలా అది అనిపిస్తుంది, కానీ మరో విధంగా చదివితే, అది గాఢమైన శృంగార ప్రేమతో నిండిన లేఖగా కనిపిస్తుంది. ఆ దృఢమైన యువకుడు తనపై చేసిన అత్యాచారాన్ని (అది కేవలం కల్పితం) తన వద్ద ఉన్న కవిత్వంతో, రంగురంగుల చిత్రాల రూపంలో తన ముసలి భర్తకు చూపిస్తూ, అతని చెవులలో విషం కలిపిన మద్యాన్ని పోస్తున్న దృశ్యం మనకు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఆమె సమయస్ఫూర్తి అద్భుతమైనది. ఎందుకంటే, ఆమె అదృష్టం క్షీణిస్తున్నప్పుడు మరియు రాజు ఆమె నేరస్థురాలని నమ్మినప్పుడు కూడా, పెళ్ళయినప్పటి నుండి తాను బాధితుడిగా చేసిన ప్రేమపూర్వక చూపులను ఆ ముసలి వ్యక్తిపై కురిపించడానికి ఆమె ప్రయత్నిస్తూనే ఉంది. అందువల్ల, ఆమె అసాధారణమైన మేధస్సును మరియు అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని కలిగి ఉందనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.

చిత్రంగి పాత్రలోని మరో ముఖ్యమైన లక్షణం ఆమె ఆదర్శవాదం. ఊహాశక్తి, అనురాగం ఆమెను ఆవరించాయి, వాటి ప్రభావం నుండి ఆమె తప్పించుకోలేదు. ఆమె హృదయం అలాంటిది, దాని ఆశయం నెరవేరితే తప్ప ఆమె సంతోషంగా ఉండలేదు. ఆమె తన పరిసరాలకు సర్దుకుపోలేదు. ఆమె అభిలాష ఎంత తీవ్రమైనదంటే, పరిణామాలతో సంబంధం లేకుండా, తన ఆశలు లేదా ఆదర్శాల నెరవేర్పు కోసం పరిస్థితులను లొంగదీసుకోవడానికి లేదా ఉపయోగించుకోవడానికి వాటిని ధైర్యంగా జయించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ ఆమె ఏ విధంగానైనా తన పరిసరాలకు సర్దుకుపోగలిగి ఉంటే, సారంగపై తనకున్న తొలి ప్రేమను సులభంగా అదుపు చేసుకుని, రాజనరేంద్రకు నమ్మకమైన, విధేయత గల భార్యగా ఉండేది. ఒకానొకప్పుడు ఆమె ఈ అభిలాషను అదుపులో ఉంచుకోవడానికి నిజాయితీగా ప్రయత్నించింది; ఎందుకంటే, వివేకవంతురాలైన ఆమె, తాను అనుసరిస్తున్న మార్గం సామాజిక, నైతిక కట్టుబాట్లకు ఎంత దిగ్భ్రాంతికరంగా ఉంటుందో, ఒకవేళ విఫలమైతే తనకూ, అందరికీ పరిణామాలు ఎంత ప్రమాదకరంగా ఉంటాయో గ్రహించింది. కానీ ఊహాశక్తి, అభిలాష ఆమె సున్నితమైన హృదయాన్ని అదుపు చేయలేనంత శక్తివంతమైనవి.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-5-26-ఉయ్యూరు 

జీవించి ఉన్న పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయులు(త్రివేణి)

రచన: కె. ఈశ్వర దత్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

జీవించి ఉన్న పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయులు ఎవరు? కానీ ఎందుకు పదకొండు మందే? ఎందుకంటే వారు సాధారణంగా ఒక బృందంగా ఏర్పడతారు. అయితే, నా ప్రశ్నను మళ్ళీ అడుగుతున్నాను, మన పదకొండు మంది గొప్పవారు ఎవరు? ఈ ప్రశ్న చూడటానికి చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది: కానీ దీనికి సమాధానం చెప్పడం అత్యంత కష్టం. ఒక జాబితాను తయారుచేసే పనిని చేపట్టిన వారికే ఆ కష్టం తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, గొప్ప కవి, గొప్ప శాస్త్రవేత్త, గొప్ప తత్వవేత్త లేదా మానవ ప్రయత్నంలోని ఫలానా రంగంలో గొప్ప ప్రతినిధి వంటి వారి పేర్లను పేర్కొనడం సులభమే కావచ్చు, కానీ పదకొండు మంది గొప్ప వ్యక్తుల పేర్లను నమోదు చేయడం చాలా కఠినమైన  ప్రమాదకరమైన పని, ఎందుకంటే ఇది అంత తేలికైన వర్గీకరణకు తావు ఇవ్వదు. అసలు కష్టం అంతా గొప్పతనం గురించిన ఒకరి భావన చుట్టూనే కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.

అదృష్టవశాత్తూ, ఇది ఓట్ల ద్వారా తేల్చే విషయం కాదు. ఇది ప్రజాదరణ పోటీ కాదు. ప్రముఖ వ్యక్తికి, విశిష్ట వ్యక్తికి మధ్య పూర్తి తేడా ఉంటుందని, అలాగే విశిష్ట వ్యక్తి అంటే తప్పనిసరిగా గొప్ప వ్యక్తి కాదని, చాలా సందర్భాలలో అయితే ఖచ్చితంగా కాదని కూడా అంగీకరించాలి. నా వాదనను వివరించడానికి అనుమతిస్తే, మౌలానా షౌకత్ అలీ ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి, అంతకు మించి ఏమీ కాదు. ప్రొఫెసర్ హెరాల్డ్ లాస్కీ, ‘నా మిత్రుడు సర్ తేజ్ చాలా విశిష్ట వ్యక్తి’ అని చెప్పినప్పుడు అందరూ అంగీకరిస్తారు. పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయుల నా జాబితాలో ఆయనకు స్థానం ఉంటుందో లేదో నేను చెప్పలేను—ఏదేమైనా, ఈ దశలో నాకు ఖచ్చితంగా తెలియదు. నిస్సందేహంగా గాంధీజీకి ఆ స్థానం ఉంటుంది. కానీ గొప్ప వ్యక్తి అంటే ఎవరు? గొప్ప వ్యక్తిని నిర్వచించడం కన్నా వర్ణించడం చాలా సులభం. ఈ విషయంలో నేను ఉటంకించదలిచిన డిస్రేలీని మించిన వారు ఎవరూ దీనిని ఇంత బాగా వివరించారని నేను అనుకోను. ఆయన చమత్కారం  వివేకం నుండి ఇదిగో ఒక అద్భుతమైన భాగం:

‘గొప్ప వ్యక్తి అంటే ఎవరు? ఆయన ఒక రాష్ట్ర మంత్రియా? ఆయన ఒక విజేత సేనాధిపతా? విండ్సర్ యూనిఫాంలో ఉన్న ఒక పెద్దమనిషా? ఆయన నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన ఒక ఫీల్డ్-మార్షలా?’ ఆయన ఒక మతాధికారా లేక రాకుమారా? ఒక రాజు లేదా చక్రవర్తియా? ఆయన వీరందరూ కావచ్చు. అయినప్పటికీ, మనమందరం రోజూ అనుభూతి చెందే విధంగా, వీరంతా గొప్ప వ్యక్తులు కానవసరం లేదు. ‘గొప్ప వ్యక్తి అంటే తన తరం వారి మనసులను ప్రభావితం చేసేవాడు.’

ఇది నిస్సందేహంగా ఒక బలమైన ఆధారం. దీని ఆధారంగా, జీవించి ఉన్న గొప్ప భారతీయుల జాబితాను మనమే నిర్మించుకునే ఆహ్లాదకరమైన కాలక్షేపంలో మునిగిపోవచ్చు.

మొదటి పేరును రాయడంలో ఏ ఇబ్బందీ లేదు, ఎందుకంటే అందులో సందేహమే లేదు. ఆయన అంత సుస్పష్టమైన వ్యక్తి. వాక్చాతుర్యం గల మెకాలేను క్షమించమని కోరుతూనే ఇలా చెప్పవచ్చు: ఎవరెస్ట్ పర్వత శిఖరం అత్యంత ఎత్తైనది అని, మిసిసిపీ నది అత్యంత పెద్దది అని, తాజ్ మహల్ అత్యంత అందమైన పాలరాతి సమాధి అని ఎంత నిశ్చయంగా చెప్పలేమో, మహాత్మా గాంధీ జీవించి ఉన్న వారిలో అత్యంత గొప్ప వ్యక్తి అని కూడా అంతే నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు. ఆయన గురించి మాట్లాడేటప్పుడు భారతదేశానికే పరిమితం కానవసరం లేదు. ఆయనకు సాటి లేకపోవడమే కాదు: ఆయనకు రెండవ వారు కూడా లేరు. ఆయన గురించి, ఒక సమకాలీన ఆంగ్ల రచయిత షేక్స్‌పియర్ గురించి చెప్పిన మాటనే చెప్పవచ్చు:

‘మనం చేసిన పనులలోకెల్లా ఆయనే గొప్పవాడు.’ ప్రపంచ పోటీలలో ఆయనే మనకు సవాలు విసిరేవాడు, ఆయనతో కత్తి యుద్ధం చేసేవాళ్ళు ఎవరూ లేరు. సిరియస్ నక్షత్రరాశి వలె, ఆయనకు తనదైన గొప్పతనం ఉంది. ఆయనను మన స్వర్గం నుండి తొలగించి, ఆయన అసలు పుట్టనే లేదని భావిస్తే, జీవితంలోని కల్పనా సంపద ఒక నీచ స్థాయికి కుంచించుకుపోతుంది,  ఇయాగో మాటల్లో చెప్పాలంటే, మనం ‘ఒక దీనస్థితిలో’ మిగిలిపోతాము.

కనీసం రెండు దేశాల తలరాతలపై విచిత్రమైన పరిణామాలను కలిగించిన ఆయన పరిమితులు  విధానపరమైన తప్పులు ఉన్నప్పటికీ, ఆయన గొప్పతనం ఎంతగా వ్యక్తమవుతుందంటే, ఆయన ముందు మిగతా ప్రముఖులందరూ కురచగా కనిపిస్తారు. ఆయన ఒకవైపు తన ఆలోచనలతో, మరోవైపు తన నైతిక ఔన్నత్య ప్రదర్శనలతో ప్రపంచాన్ని కుదిపేశాడు; గోఖలే చెప్పినట్లుగా, ఆయన సామాన్య మట్టి నుండి వీరులను సృష్టించాడు,  శ్రీ సి. ఆర్. రెడ్డి గారి అద్వితీయమైన మాటల్లో చెప్పాలంటే, మనల్ని విస్మృతి నుండి చరిత్రలోకి తీసుకువచ్చాడు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, ఆయన అసమానుడు.

మన మహనీయులలో రెండవ వారి పేరును కూడా అంతే విశ్వాసంతో చెప్పగలగడం ఒక ఊరట. గొప్ప జాతీయ చైతన్యానికి అందరికన్నా ఎక్కువగా బాధ్యుడైన వ్యక్తి నుండి, ఆ జాతీయ చైతన్యానికి ఒక స్వరాన్ని ఇచ్చిన వ్యక్తి గురించి చెప్పడంలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన ఔచిత్యం ఉంది. ఆ స్వరం తూర్పు, పశ్చిమ దేశాల చెవులనైనా దాదాపు దైవికమైన మాధుర్యంతో పలకరించింది. ‘రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ మన జాతీయవాదానికి అంతర్జాతీయ దృక్పథాన్ని ఇచ్చి, దానిని కళ, సంగీతం మరియు తన మాటల మాయాజాలంతో సుసంపన్నం చేశారు. తద్వారా అది భారతదేశపు మేల్కొన్న స్ఫూర్తికి సజీవ ప్రతీకగా నిలిచింది’ అనే పండిట్ జవహర్‌లాల్ అభిప్రాయంతో సర్వత్రా ఏకీభవిస్తారు. శాంతినికేతన్ కవి నిజంగానే ‘మానవతా పురస్కార గ్రహీత’.

తరువాత ఎవరు? ఇక్కడే అసలైన కష్టం ఉంది. కేవలం నిరాశతో, యోగ్యతా క్రమాన్ని నిర్ధారించే అన్ని ప్రయత్నాలను నేను వదులుకుంటున్నాను. నా జాబితాలోని తర్వాతి నాలుగు స్థానాలు మేధావుల బృందానికి దక్కాలని నేను భావిస్తున్నప్పటికీ, నాగరిక ప్రపంచం దృష్టిలో భారతదేశపు హోదాను ఏకగ్రీవంగా ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లిన బోస్, రే, రామన్, రాధాకృష్ణన్ వంటి నలుగురి మధ్య స్థానాన్ని ఎవరైనా ఎలా నిర్ణయించగలరో నాకు అర్థం కావడం లేదు.

వారిలో అత్యంత వయోవృద్ధులైన, ప్రస్తుతం 75 ఏళ్ల వయసున్న సర్ జె. సి. బోస్, తన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే, ‘మానవాళి ప్రయోజనం కోసం తూర్పు, పశ్చిమ దేశాల విజ్ఞానాన్ని మరింత దగ్గర చేయడానికి’ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. దాని ఫలితం ఏమిటి? ఆయన గొప్ప జీవశాస్త్రవేత్తగా, ‘నూతన ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించిన వ్యక్తిగా’,  ‘మరే ఇతర దేశం అందించలేని విధంగా భారత నాగరికతకు శాశ్వతత్వాన్ని ఇచ్చిన అజేయమైన, బహుశా అమరమైన గుణం’ ఉన్న వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. ‘సర్ జగదీష్‌లో ముప్పై శతాబ్దాల సంస్కృతి, మనం పశ్చిమ దేశాలలో అనుకరించలేని ఒక ఉన్నత స్థాయి శాస్త్రీయ మేధస్సుగా వికసించింది’ అని ‘ది ఫోర్ట్‌నైట్లీ రివ్యూ’ సాహిత్య సంపాదకుడు అన్నట్లుగా చెప్పబడిన దానికంటే గొప్ప నివాళి ఇంకేముంటుంది?

ఒక ప్రముఖ రసాయన శాస్త్రవేత్తగా, ఒక పారిశ్రామిక దిగ్గజంగా, ఒక ఉపాధ్యాయుడిగా  దేశభక్తుడిగా, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ‘సాదా జీవితం, ఉన్నత ఆలోచన’లకు అద్భుతమైన ఉదాహరణలలో ఒకరిగా, జీవించి ఉన్న గొప్ప భారతీయులలో సర్ పి. సి. రేకు సుస్థిరమైన స్థానం ఉంది. గాంధీజీని మినహాయిస్తే, ‘గొప్పతనం ఇంత సరళంగా ఎన్నడూ కనిపించలేదు’ అని అత్యంత సముచితంగా చెప్పగలిగేది బహుశా ఆ ప్రముఖ ఆచార్యుల గారి గురించే. ఆయన అవిశ్రాంత కృషి, అంతులేని శక్తి, సంఘటనా సామర్థ్యం, దేశభక్తి ఉత్సాహం, మానవతా దృక్పథం, విద్యావంతులైన యువత నిరుద్యోగానికి, ప్రజల పేదరికానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన చేసిన అంతులేని పోరాటం ఆయన దేశ ప్రజలకు స్ఫూర్తిదాయకం.

విజ్ఞాన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకోవడం ఒక సాధారణ గౌరవం కాదు, ఇక యాభై ఏళ్ల వయసు దాటిన తర్వాత దాన్ని గెలుచుకోవడం మానవ గొప్పతనానికి ఒక చిన్న నిదర్శనం కాదు. సర్ సి. వి. రామన్ ఐన్‌స్టీన్ సరసన స్థానం సంపాదించడం భారతదేశానికి గర్వకారణం. ఆయన రేడియేషన్ ప్రక్రియ గురించిన మొత్తం భావననే మార్చివేసిన ఒక ఆవిష్కరణకు రచయిత,  ఇప్పటికే ఆయన పేరును విజ్ఞాన ప్రపంచంలో శాశ్వతం చేశారు.

ఒక తత్వవేత్త యోగ్యతను అంచనా వేసేటప్పుడు, వారి అత్యుత్తమ కృషిగా ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడానికి ఏమీ లేకపోవడం తత్వశాస్త్రం  స్పష్టమైన పరిమితులలో ఒకటి. అయినప్పటికీ, మన జీవించి ఉన్న గొప్ప వ్యక్తులలో సర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్‌ను చేర్చడం సులభం. ఆయన బహుశా మేధో పరిణితికి, తాత్విక జ్ఞానానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ. మాథ్యూ ఆర్నాల్డ్ చెప్పినట్లుగా, ఆయనలో ‘మాధుర్యం , వెలుగు’ అనే అరుదైన కలయిక కనిపిస్తుంది. ఒక పండితుడిగా, ఆలోచనాపరుడిగా ఆయన అంతర్జాతీయ స్థాయిని సాధించారు. అదే సమయంలో, పశ్చిమ, తూర్పు దేశాల మధ్య సంబంధాలను వివరిస్తూ, ఒక సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక రాయబారి పాత్రను పోషిస్తున్నారు. స్పష్టంగా వివరించగల, హృదయాన్ని కదిలించేలా మాట్లాడగల ఆయన ప్రతిభ, ఆయన సమకాలీకులకు అసూయను, కొన్నిసార్లు నిరాశను కలిగిస్తుంది. ‘ఒక జీవిత రహస్యాలను’ ఒకే వాక్యంలో సంగ్రహించగల లేదా విశ్వ రహస్యాలను ఒక సూక్తిలో ఇమిడ్చగల ఆయన ప్రతిభ కొద్దిమందికే ఉంది.

నా జాబితాను పూర్తి చేయడానికి మరో ఐదు పేర్లు అవసరం. నేను ముందుకు సాగేకొద్దీ సహజంగానే కష్టం పెరుగుతుంది. బహుశా నేను ఇప్పుడే భయపడిన దానికంటే ఆ కష్టం కొంచెం తక్కువే కావచ్చు. ఎందుకంటే, మహాత్మాజీని మినహాయిస్తే, మనకున్న గొప్ప జాతీయ కార్యకర్త అయిన ఆయనను నేను ఇప్పటివరకు ప్రస్తావించలేదు. జీవితాంతం జాతి సేవకుడిగా, ప్రతి సంక్షోభ సమయంలోనూ ఆదుకున్న వ్యక్తిగా, నిష్కళంకమైన దేశభక్తి, మచ్చలేని గౌరవం గల వ్యక్తిగా, ప్రాచీన సంప్రదాయం మరియు ఆధునిక దృక్పథం కలయికకు అరుదైన ఉదాహరణగా నిలిచిన పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్య అత్యంత ఆవశ్యకమైన వారిలో ఒకరు.

తరువాత ఎవరు? నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆ తర్వాతి స్థానం రైట్ హానరబుల్ వారికి దక్కుతుంది. వి. ఎస్. శ్రీనివాస శాస్త్రి గారి ఆవిర్భావం ఆధునిక భారత చరిత్రలోని అత్యంత విశేషమైన ఘట్టాలలో ఒకటి. గోఖలే గారి వారసుడిగానూ, గాంధీ గారి మిత్రుడిగానూ; భారతదేశ సేవకుడిగానూ, రాజనీతిజ్ఞుడిగానూ; అలాగే సామ్రాజ్యానికి వాగ్మిగానూ, రాయబారిగానూ శ్రీ శాస్త్రి గారు చరిత్ర సృష్టించారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆయనను, ‘ఒక రాజనీతిజ్ఞుని విశాల దృక్పథాన్ని, ఒక పండితుని గాఢతను, ఒక ధర్మప్రచారకుని ఉత్సాహాన్ని మేళవించుకున్న మానవతావాది’గా ఆదరించారు; ఆయన సామర్థ్యాన్ని ఎంతగానో ప్రశంసించినట్లే, ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని కూడా అంతే గౌరవించారు. ‘The Nation’ పత్రిక చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలో ఎటువంటి అతిశయోక్తి లేదు.

ఇప్పుడు నేను ఒక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాను. పరిశీలన కోసం ఎదురుచూస్తున్న అనేక పేర్లలో, నా జాబితాలో మరొక పేరుకు మాత్రమే చోటు ఉంది. పురోహితులు లేదా వ్యవస్థీకృత మతం సహాయం లేకుండా, తాను ‘జ్ఞానోదయం’ పొందానని చెప్పుకుంటూ, ప్రతి ఒక్కరినీ అదే విధంగా జ్ఞానోదయం పొందమని పిలుపునిచ్చే, అందమైన మరియ సంస్కారవంతమైన యువ ప్రవక్త, శ్రీ జె. కృష్ణమూర్తికి మిగిలిన స్థానాన్ని కేటాయించాలా? లేక, తన ప్రకాశ ప్రవాహంతో భారతదేశ రాజకీయ ఆకాశాన్ని వెలిగించి, ఇప్పుడు విశ్వ రహస్యాలపై మననం చేస్తున్న శ్రీ అరబిందోకా? కాకపోతే, ‘భారతదేశపు అత్యంత కచ్చితమైన ఆలోచనాపరుడు’గా కీర్తి, గౌరవం పొందిన సర్ పి.ఎస్. శివస్వామి అయ్యర్‌కా?

వారు ఎంత గొప్పవారైనా, నా జాబితాలోని ఖాళీ స్థానాన్ని వారిలో ఎవరూ భర్తీ చేయరు. భవిష్యత్తుకు చెందిన వ్యక్తిగా, ఇప్పటికే భారతదేశ ప్రజలపై తన పట్టును స్థాపించుకుని, వారి ఊహలను ఆకట్టుకున్న ఒకరికి నేను ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని భావిస్తున్నాను. ఆయన పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ తప్ప మరెవరు? అక్షయ ఖ్యాతి గల పండిట్ మోతీలాల్ కుమారుడైన జవహర్‌లాల్, తన తండ్రి కంటే, నేను ఇప్పుడే ప్రస్తావించిన ప్రముఖుల కంటే కూడా తన తరం మనసులను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేశారు. ఆయనకు తన మనసు తెలుసు; ఆయన సాహసోపేతంగా జీవిస్తారు; ఆయన ‘సాహసిస్తారు, కష్టానికి వెనుకాడరు’. మిస్టర్ బ్రెయిల్స్‌ఫోర్డ్ సూటిగా చెప్పినట్లుగా, ‘ఈయన ఒక యోధుడు’. ఒక ఆధ్యాత్మిక నాయకుడి పోరాట యోధుడైన జవహర్‌లాల్, మిస్టర్ బెర్నాయ్స్ ఆనందకరమైన మాటల్లో చెప్పాలంటే, ‘యువత ప్రవక్త’. ఆయన, వారు చెప్పినట్లుగా, భవిష్యత్తులో ముస్సోలినీ లేదా హిట్లర్ కాగల వ్యక్తి.

అయితే ఇదిగో నా గెలాక్సీ, ఇందులో గాంధీ  టాగోర్, బోస్  రే, రామన్  రాధాకృష్ణన్, మాలవీయజీ, శాస్త్రి  సప్రూ, సరోజినీ  జవహర్‌లాల్ ఉన్నారు. వీరు ప్రపంచంలోని ఏ దేశానికైనా చెందిన పదకొండు మంది గొప్ప వ్యక్తులతో సమానంగా పోల్చదగినవారు. వీరందరూ సమానంగా గొప్పవారు కారు,  సహజంగానే అలా ఉండలేరు కూడా. అంతేకాకుండా, సమకాలీన అంచనాలు కాలపరీక్షకు నిలబడలేవు. ప్రతీ సంవత్సరం గడిచేకొద్దీ సమకాలీన ప్రముఖుల గొప్పతనం క్షీణిస్తుంది. కాలం నా అద్భుతమైన జాబితాలోని కొన్ని, బహుశా అనేక పేర్లను నిర్దాక్షిణ్యంగా తుడిచివేస్తుంది. శతాబ్దం గడిచాక, నేటి మహనీయులు (పరిశోధకులకు) కేవలం మహాత్మాజీ సమకాలికులుగా మాత్రమే పరిచయమవ్వవచ్చు; కాలం తీర్చు ప్రతీకారాలు—లేక అవి కాలం కలిగించే విధ్వంసాలా?—నిజంగానే విచిత్రమైనవి.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-5-26-ఉయ్యూరు .

నమ్మకానికి అమ్మతనం వంటి భవానిగారి ’ రాం బాబు ‘’గారు

సుమారు నలభై ఏళ్ళనుంచి పరిచయం లో ఉన్న మాకుటుంబ స్నేహితురాలు ,మాఇంటి ఆడపడుచు అనుకొనే శ్రీమతి భవానిగారి భర్త శ్రీ ఐనపర్తి రాంబాబు గారు 23-5-26 శనివారం రాత్రి 3గంటలకు అకస్మాత్తుగా హార్ట్ ఎటాక్ వచ్చి ఉయ్యూరులోనే వారు ఉంటున్న ఇంట్లో చనిపోయారు .ఈ విషయం ఆదివారం ఉదయం మా ఇంటి మరో ఆడపడుచుగా భావించే మాకుటుంబ స్నేహితురాలు శ్రీమతి సీతంరాజు మల్లికాంబ గారు ఫోన్ చేసిచేప్పేదాకా తెలియదు .వెంటనే భవానిగారికి ఫోన్ చేస్తే కడివెడుడుఖంతో ‘’నిజమే మాస్టారూ నన్ను అన్యాయం చేసి ఒంటరిదాన్నిచేసి ఆయన వెళ్లి పోయారు ‘’అని విలపించారు .మా శ్రీమతి ఆమెను ఓదార్చింది .తట్టుకోమని చెప్పింది.’’మీకన్నా చిన్నవయసులో మల్లిక గారికీ ఇలానే జరిగిందికదా.కొంచెం ధైర్యంగా ఉండండి ‘’అని చెప్పింది .ఉదయం 8గం లకు మాఅబ్బాయి రమణ బండిమీద వీరమ్మ గుడిదాటాక బీరువాలరెడ్ది లేక మీసాలరెడ్డి గారు అని మేమంతా పిలుచుకొనే శ్రీ కట్టుకోలు సుబ్బారెడ్డి గారి ఫస్ట్ఫ్ ఫ్లోర్ లో కాపురం ఉంటున్న రామబాబు గారింటికి వెళ్లాం .అప్పటికే బాడీని ఐస్ బాక్స్ లో పెట్టి ఏర్పాట్లు చేస్తూ రెడ్డిగారు కనిపించారు .కాసేపటికి మల్లికగారు ఆమె రెండవ అల్లుడు వచ్చారు .మాదగ్గర కొంతసేపు కూర్చుని మల్లికగారు భవానిగారిని పలకరించటానికి పైకి వెళ్ళారు .బెజవాడ నుంచి అక్కడి దత్తాశ్రమం లో పని చేస్తున్న రా౦బాబు గారి తమ్ముడి కూతురు వచ్చి ఉన్నారట .మిగతా వారంతా బయల్దేరి వస్తున్నారని తెలిసింది .జరగాల్సిన అన్ని ఏర్పాట్లు రెడ్డిగారే స్వయంగా చూస్తున్నారు .ఒకఅరగంట మేమిద్దరం ఉండి ఇంటికి వచ్చేశాం .భవానిగారమ్మాయి పాలకొల్లులో ఉన్న సీతకు ఫోన్ చేశా .అందరం వచ్చేస్తున్నామని చెప్పింది .నేను ఇంటికి వచ్చిస్నానం సంధ్య పూజ చేసుకొన్నాను .

  నిన్న అంటే శనివారం ఉదయం సుమారు 10 గంటలకు భవానిగారు ఫోన్ చేసి ‘’మాస్టారూ !ఆయన పరిస్థితి ఏమిటోగా ఉంది కదలటం లేదు .మాట్లాడటం లేదు .బ్యా౦కి  నుంచి డబ్బు తేవటానికి విత్ ద్రాయల్ ఫారం మీద  సంతకం పెట్టారు .డబ్బు తేవటానికి మీమనవడిని పంపిస్తారా ?’’అని అడిగారు .’’డబ్బు అ౦తఅవసరం అయితే నాదగ్గర పదివేలున్నాయి .పంపనా ?’’అన్నాను .వెంటనే ‘’అక్కర్లేదు రెడ్డి గారి మనిషి వచ్చాడు .ఆతను ఈయనా కలిసి వెడతారు ‘’అన్నారు సరే అన్నాను .కాసేపయ్యాక ‘’ఇవాళ బ్యాంకి సెలవట.మీ దగ్గరున్న డబ్బు పంపండి .సోమవారం బ్యా౦కి లో తీసి మీకు ఇస్తాము ‘’‘’అనగానే మా మనవడు చరణ్ ,మనవరాలు రమ్య వెళ్లి నేనిచ్చిన పదివేలరూపాయలుభవానిగారికి  ఇచ్చారు .ఇంట్లో అన్నం వండలేదట .రమ్య బియ్యంకడిగి అన్నం వండి వచ్చిందట .ఆతర్వాత మాకే వివరాలు తెలియలేదు . రాంబాబు గారు కులాసాగానే ఉన్నారని అనుకొన్నాం .ఆదివారం పైన చెప్పిన విషయాలు జరిగాయి .ఈ నలభైయేళ్ళ కాలం లో రాంబాబు గారు మమ్మల్ని కానీ, మేము ఆయన్నికానీ ఒక్క రూపాయ ఇచ్చిపుచ్చుకోవటం జరగలేదు .సోమవారం ఉదయం సీత నేను ఇచ్చిన పదివేలరూపాయలు ఇచ్చేసింది .అంటే రూపాయి ఋణం లేకుండా రాంబాబు గారు తనువుచాలించిన ధన్యాత్ముడు పుణ్యాత్ముడు .సోమవారం అస్తికలు కృష్ణానదిలో కలిపి సాయంత్రం భవానీ గారితో సహా అంతా పాలకొల్లు పెడతామని సీత చెప్పింది .మిగిలిన కార్యక్రమాలు పాలకొల్లులోనే అని కొన్నొరొజులయ్యాక ఉయ్యూరువచ్చి సామానంతా తీసుకు వెడతామని భవానిగారు తమతోనే పాలకొల్లు లో ఉంటారని చెప్పింది.ఇది మంచి వార్త.

        నిక్కచ్చి నిజాయితీ ప్రతిరూపం రాంబాబుగారు

 రెడ్డిగారితో సుమారు 50 ఏళ్ళనుంచి భవానిగారికి రా౦బాబు గారికి పరిచయం .ఈ దంపతులు పెదవోగిరాలలో ఉన్న రెడ్డిగారి దంపతులకు గొప్ప కుటుంబ స్నేహం .భవానిగార్ని రెడ్డిగారు ‘’గంగా ‘’అని అమిత ఆత్మీయంగా కూతురులా పిలుస్తారు .అలానే అన్ని విషయాలలో నూ ఉంటారు .వారి౦ట్లో యే కార్యక్రమం జరిగినా  ఈదంపతులు, వీరింట్లో యే కార్యక్రమం జరిగినా రెడ్ది దంపతులు తప్పక సహకరించుకొంటారు .రెడ్డిగారు తన భార్యకు, ఆడపిల్లలకు యే కొత్త నగ నట్రా కొన్నా,అలాంటిదే భవానిగారికి కొనే ఆప్యాయత ,సంస్కారం రెడ్డిగారిది వీరమ్మాయి  సీతకును కూడా అలాగే చూస్తారు ..ఊరగాయలదగ్గర్నుంచి అన్నీ అంతే.   

  రెడ్డిగారికి బీరువాలషాపు ఉంది.అది మొదట్లో పెద్దమసీదు దగ్గర ఉండేది అద్దెకు. తర్వాత ఇప్పుడున్న చోట రెండు అంతస్తుల భవనం కట్టి ఇక్కడికి మార్చారు .మేమంతా సాహితీ మండలి జరుపుతున్నప్పుడు సాయం వేళ రెడ్డి గారి శాపులోకూర్చుని ఆయన ఇచ్చే టీఆరగాఆరగా తాగుతూ సాహితీ చర్చాలు చేసేవాళ్ళం సినిమా కబుర్లు చెప్పుకోనేవాళ్ళం పజిల్స్ పూర్తి చేసేవాళ్ళం .మా బృందం లో నేనుకాక గూడపాటికోటేశ్వరరావు ,కేసిపిలో కెమిస్ట్ టివి సత్యనారాయణ ,రామల్క్ష్మణాచార్యులు,పీసపాటి కోటేశ్వరరావు ,సారధి వగిరాలు౦ డేవాళ్ళం . రెడ్డిగారికి వాయిదాలమీద డబ్బు కట్టి బీరువాలు తీసుకొనే విధానం ఉంది .ఆ వ్యాపార రహస్యాలు రా౦బాబు గారికే బాగా తెల్సు .కనుక ఆబాధ్యత రెడ్డిగారు రాంబాబు గారిమీదే ఉంచారు .ఈయన ప్రతిరోజూ ఉదయం షాపు తెరవటం ,రెడ్డిగారు వచ్చెదాకాఉండటం తర్వాత స్కూటర్ పై ఊళ్లు తిరిగి వాయిదాలు వసూలుచేసి రెడ్డిగారికి రసీదులతో సహా  లెక్కఅప్ప చెప్పటం నిత్యకృత్యం .ఎక్కడా పైసా తేడాలేకుండా ఇంతకాలం నడిచింది .మధ్యాహ్నం నుంచి షాపు చూసుకోవటం .రెడ్డిగారు ఫైనాన్స్ కూడా చేస్తారు అంటే కావాల్సిన వారికి వడ్డీకి అప్పు ఇచ్చి వసూలు చేయటం. ఆబాధ్యతకూడా రా౦బాబు గారు పరమ నిక్కచ్చిగా నిజాయితీ గా చేశారు .ఒకరకంగా రెడ్డిగారు రా౦బాబు గారు’’ ఏకోదరులు ‘’అన్నట్లు గా వ్యవహరించారు .సుమారుఏడేనిమిది ఏళ్ళక్రితం  బీరువా వ్యాపారం బంద్ చేసి ,పై అంతస్తులో రాంబాబు దంపతులు ఉండటానికి ఏర్పాటుచేసి ,తనుకింద ఫైనాన్స్ మాత్రమె చూస్తున్నారు. అయినా రా౦బాబు గారు లేనిది అడుగు ముందుకు వేయలేరు రెడ్డిగారు .అంతనమ్మకం .రా౦బాబు గారు నమ్మకానికి అమ్మ వంటివారు .

భవాని రాంబాబు గారి కుటుంబం

పాలకొల్లు దగ్గర ఉన్న  ఉల్లం పర్రు గ్రామం రాంబాబుగారిది .ఆయన అక్కగారి కూతురు అంటే మేనకోడలు భవానీ గారి ని వివాహం చేసుకొన్నారు .సంతానం లేదు. ఆయన తమ్ముడి భార్య చనిపోతే వాళ్ల అమ్మాయి  సీతను రాంబాబు భవానీ దంపతులు పెంచి విద్యాబుద్ధులు నేర్పి భవానీ గారి పినతండ్రికొడుకు కుఇచ్చి పాలకొల్లులోభవానిగారి తమ్ముడి ఇంట్లో అయన ఆధ్వర్యంలో వివాహం చేశారు .పెళ్ళికి మేమిద్దరం ఉయ్యూరునుంచి వెళ్లాం .రెడ్డిగారు కూడా వచ్చారు .ఆతను తర్వాత ఎల్ ఐ సి లో ఉద్యోగం సంపాదించి ఆఫీసరై స్వంతిల్లు కట్టుకొన్నాడుపాలకొల్లులో .వీరికి ఇద్దరమ్మాయిలు .ఇద్దరు ఉన్నత చదువులు చదివారు .పెద్దమ్మాయి పెళ్లి  జరిపారు .

  ఉయ్యూరులో రాంబాబు గారు కాటూరు రోడ్ గారు ఒక ఇల్లుకట్టి ఉన్నారు అక్కడికి మేము తరచూ వెళ్ళేవాళ్ళం   .తర్వాత ఆయిల్లు అమ్మేసి ,కాపులవీది రామాలయం దగ్గర అద్దెకు ఉండేవారు .ఇక్కడికీ మేము వెళ్ళేవాళ్ళం .తరచూ ఆదంపతులు మాఇంటికి వచ్చేవారు .రాంబాబుగారి తమ్ముడికూతురు వివాహం బెజవాడ దత్తాశ్రమం లో జరిగితే మేమూ వెళ్లాం .భవానిగారి తల్లి గారు ఉయ్యూరు వచ్చినప్పుడల్లా మాఇంటికి వచ్చేవారు .బాగాపాటలు పాడేవారు .గొప్పదైవభక్తి ఉన్నవారు. ఆలక్షణం భవానిగారికీ వచ్చింది .రోజూ ప్రార్ధన చేసి పూజ చేస్తేకానీ వంట మొదలు పెట్టేవారుకాదు .దేవాలయాల దర్శనం మామూలే .రాంబాబు గారికి అంతగా భక్తి ఉండేదికాదు .కానీ ఆవిడను ఎక్కడికి కావాలంటే అక్కడికి తీసుకు వెళ్ళేవారు .సీత భర్త పిల్లలు కూడా ఊళ్లోకివస్తే, మా ఇంటికి రాకుండా వెళ్లరు .ఒకసారి కార్తీక మాసంలో ఉసిరిచెట్టు కింద అభిషేకం ,సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతానికి సీత దంపతులు భక్తిగా కూర్చుని చేశారు ముచ్చట వేసింది.వాళ్ల అమ్మాయికూడా కూడా ఉంది .మాఇంట్లో యేవ్రతం ఉపనయనం వివాహం వగైరా అన్నికార్యక్రమాలకు భావానీదంపతులు ,మల్లికా౦బగారు తప్పని సరి  .రా౦బాబు గారు మాత్రం మాఇంట్లో ఎప్పుడూ భోజనం చేయలేదు .ఎప్పుడు అడిగినా ‘’నేను మీ ఇంట్లో భోజనం చేసే అర్హత కలవాడిని కాను ‘’అని తప్పించుకోనేవారు .ఆయనకు ఆమెతో కారియర్ పంపేవాళ్ళం .అదిమాత్రం తినేవారు .దంపతులు మాఇంట్లో ప్రతిఫన్క్షన్ కు వచ్చి మాకు నూతనవస్త్రాలు స్వీట్లు పళ్ళు ఇచ్చి  మాఇద్దరి పాదాలకు వంగి నమస్కారం చేసి,ఆశేస్సులుపొ౦ది అక్షతలు  వేయించుకోకుండా వెళ్లేవారుకాదు . అంతగౌరవం మా ఇద్దరిపైనా .భవానీగారి బహిప్రాణ౦  రా౦బాబు గారు రా౦బాబు గారి అంతర్ ప్రాణం భవానీ గారు .వారిద్దరూ ‘’జీవికాజీవులు’’ .ఒకరిపై ఒకరికి విపరీతైన ప్రేమ అభిమానం .చక్కని నవ్వుముఖంతో పలకరించేవారు .భావానీగారి నుదుట పెద్ద కుంకుమబొట్టు ,చేతులకు గాజులు సంప్రదాయ  బద్ధంగా ఉంటారు .మంచితనానికి నిలువెత్తు అద్దం  రాంబాబు గారు .

    ఓర్వలేనిదేవుడు

ఇంత అన్యోన్యంగా ఉన్న భవానీ రాంబాబు దంపతుల కు దైవం అన్యాయం చేశాడు .రా౦బాబుగారికి సుమారుఆరునెలలక్రితం బైపాస్ జరిగింది .ఒకరకంగా ఇనుముకు చెదలు పట్టినట్లయింది .విలవిలలాడిపోయారు భవానిగారు .తర్వాత గుండెలో నీరు చేరిందని మూడు సార్లు తీశారట .ఇది ఇలాఉండగా భవానీగారు ఇంట్లో జారిపడి తు౦టిదగ్గర ఫ్రాక్చర్ అవటం ఆయన్ను మరింత కుంగదీసింది .తట్టుకోలేకపోయారు .అప్పటిదాకా భవానిగారే కనీసం వారానికి ఒకసారైనా మా ఆవిడకు ఫోన్ చేసి మాట్లాడేవారు .ఈ పరిస్థితిలో మేమే ఆవిడకు ఫోన్ చేసి ఇద్దరితోమాట్లాడేధైర్యం చెప్పేవాళ్ళం .ఆవిడ ట్రీట్మెంట్ కోసం బెజవాడ లో మూడుగదుల ఇల్లు అద్దెకు తీసుకొని మూడు నెలలనుంచి ఉంటున్నారు .కిందటినెల 26వతేదీ ఆదివారం బెజవాడ హనుంతరాయ గ్రంథాలయం లో సరసభారతి ప్రచురించిన40వపుస్తకం  శ్రీ చలపాక ప్రకాష్ గారిపై ఉగాదికి జరిపిన కవిసమ్మేళనం కవితాసంకలనం ‘’సాహితీ ప్రకాశం ‘’ఆవిష్కరణ అయ్యాక భోజనాలు చేసి నేనూ శివలక్ష్మి ,గంగాధరరావు గారు కలిసి తిరుగుప్రయాణం లో దత్తాశ్రమానికి ఎదురుగా ఉంటున్న భవానీ రాంబాబు దంపతులను చూసి పలకరించి ధైర్యం చెప్పి వచ్చాం .ఒకవారం క్రితం భవానీగారు ఫోన్ చేసి తాము ఉయ్యూరు వచ్చేశామని అంతా బాగానే ఉందని చెప్పారు  .చాలాసంతోషించాం .రా౦బాబు గారితోనూ మాట్లాడాం .ఇంతలో ఇంతటి ఉపద్రవం .భగవంతుడు రాంబాబు గారి ఆత్మకు శాంతి కలిగించాలని ,భవానిగారి కుటుంబానికి మా సానుభూతి తెలియజేస్తున్నాము .

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -25-5-26-ఉయ్యూరు

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.14. వ భాగం.23.5.26.

తొలి తెలుగు కవిత్వం-  నన్నయనుంచి తిక్కన వరకు (త్రివేణి )

రచన: ఖండవల్లి  లక్ష్మీ రంజన౦–ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

(లెక్చరర్, ది ఉస్మానియా కాలేజ్, హైదరాబాద్, డి.ఎన్.)

క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దం ప్రథమార్ధంలో తెలుగు సాహిత్య ఆరంభానికి రంగం సిద్ధమైంది. తెలుగుకు మొట్టమొదటి రాజపోషకుడిగా రాజ రాజ రాజు పేరుంది,  నన్నయ మొట్టమొదటి కవిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. తెలుగు కవిత్వంలోని ప్రతిభ ఉదాత్తమైన వ్యక్తీకరణగా వికసించడానికి ఇది చాలా ఆలస్యమైంది. క్రైస్తవ శకం ప్రారంభం నుండే తమిళ సాహిత్యం ఉందని చెప్పుకోవచ్చు,  తెలుగు కంటే ముందే కన్నడ కూడా పుష్పించింది. క్రీ.పూ. 1000 నుండి ఆంధ్రులు చరిత్రలో సుపరిచితులు కావడం, కానీ ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న తెలుగు సాహిత్యం క్రీ.శ. 1000 నుండి ప్రారంభం కావడం విరుద్ధంగా అనిపిస్తుంది. దీనికి కారణాలు సాంస్కృతికం కన్నా చారిత్రకమే ఎక్కువ. చాళుక్య రాజవంశం అధికారంలోకి వచ్చే వరకు ఆంధ్ర రాజకీయాలు  సంస్కృతిలో ప్రాకృతం ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. నన్నయుడికి పూర్వ శతాబ్దాలలో కూడా భాష ‘నిర్మాణ దశలో’ ఉండేది. ద్రావిడ భాష ప్రాకృత, సంస్కృత భాషలతో మేళవించబడే ప్రక్రియ జరుగుతూ ఉండేది,  ఉదాత్తమైన భావాలను వ్యక్తపరచగల ప్రామాణికమైన తెలుగు రూపుదిద్దుకుంటోంది. రూపుదిద్దుకుంటున్న తెలుగును చూడటానికి నన్నయుడికి పూర్వ కాలపు శాసనాలు మాత్రమే ప్రామాణికమైన ఆధారాలు. క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమయ్యే ఈ శాసనాలు తెలుగు సాహిత్యం యొక్క సంభావ్య ఆరంభాలను వెల్లడిస్తాయి. తొలి శాసనాలు వచన రూపంలో వ్రాయబడ్డాయి మరియు వాటిలో ప్రాకృత పదాల విచిత్రమైన మిశ్రమం కనిపిస్తుంది. సంస్కృత పదాలు, సమాసాలు లేని కఠినమైన వచన శైలి మనకు కనిపిస్తుంది. వాటిలో అప్పుడప్పుడు స్వచ్ఛమైన తెలుగు జాతీయాల ప్రతిధ్వనులు వినిపిస్తాయి. కొన్ని వ్యాకరణ రూపాలు, ఉదాహరణకు బహువచన చిహ్నం, ఇంకా మిశ్రమ దశలోనే ఉన్నాయి. ప్రాచీన ద్రావిడ భాషకు అవశేషంగా, మేధోపరమైన న్. & ల. వంటి వర్ణాలు ఇప్పటికీ ఎక్కువగా వాడుకలో ఉన్నాయి. ఒకటిన్నర శతాబ్దం తరువాతి శాసనాలు తెలుగుపై సంస్కృతం యొక్క పెరుగుతున్న ప్రభావాన్ని వెల్లడిస్తాయి. చారిత్రాత్మకంగా ఇది ఆంధ్రదేశంలో సంస్కృత సంస్కృతి, వైదిక మతం తమను తాము స్థాపించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న కాలం. ఇందులో తత్సమ పదాలు, తేలికైన సమాసాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. భాష సరళంగా, దేశీయ నుడికారాలతో కూడి ఉంటుంది. వచనంతో పాటు పద్యాల వాడకం కూడా పెరుగుతోంది. ఇది ఆ రోజుల్లో సంస్కృతంలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంటున్న చంపు శైలిని గుర్తుకు తెస్తుంది. ఈ ఛందస్సులు పూర్తిగా దేశీయమైనవి. తెలుగు తొలి ప్రసిద్ధ కవి నన్నయ కంటే రెండు శతాబ్దాల ముందే, నిజమైన సాహిత్య స్వభావం లేకపోయినప్పటికీ, తెలుగును కావ్యరచన ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించారని లభించిన ఆధారాలన్నీ తెలియజేస్తున్నాయి. 9వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన మరో కొన్ని శాసనాలు, అత్యంత తత్సమమైన  సంగీతభరితమైన ఆంధ్ర మహాభారతం  ఆవిర్భావానికి నాంది పలికిన భాషలో వ్రాయబడ్డాయి.

నన్నయకు ముందు తెలుగు కవిత్వ దేవత నిద్రావస్థలో ఉన్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, తెలుగు వీణ మాత్రం మేల్కొని ఉండి, తన మాధుర్యంతో దేశమంతటినీ నింపి ఉండాలి. నన్నయకు ముందు అనంతమైన దేశీయ ఛందస్సులు ఉండేవని అందరూ అంగీకరిస్తారు. నన్నయకు రెండు శతాబ్దాల ముందే కవులకు కొరత లేదు మరియు భాష రచనకు అనువుగా ఉండేది. ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న కొద్దిపాటి ఆధారాల ప్రకారం, ఆ కాలపు సాహిత్యం ప్రధానంగా గేయాలు, గీతాలు, జోలపాటలు, స్త్రీల భక్తి గీతాల రూపంలో ఉండేదని ఊహించబడింది. ప్రజలు వాటిని పాడుతూ, అర్థం చేసుకుని ఉంటారు. ఏ నాగరిక ప్రజలూ ఎక్కువ కాలం కవితా ప్రవృత్తి లేకుండా ఉండలేరు, ఇక నేటికీ అపరిచితులను సైతం ఆకర్షించే తెలుగు వంటి వాద్య పరికరం ఉన్న తెలుగు ప్రజలకైతే మరీనూ. మనకు అందించబడిన తెలుగు ప్రాచీన గేయ సాహిత్యపు కొన్ని అవశేషాలు ప్రధానంగా తెలుగు సంగీతంతో నిండి ఉన్నాయి. అవి ద్విపదల శైలిలో ఉంటాయి మరియు ఛందస్సులు దేశీయమైనవి. భాష సరళంగా, సంక్లిష్టత లేకుండా ఉంటుంది. ఇది సంస్కృతం ఆధిపత్యం చెలాయించి, అలంకరించని ఒక మారుమూల ప్రాంతం. ఆ రోజుల్లో ఎందరో మూగ నన్నయులు విలసిల్లి ఉంటారు. కానీ నన్నయుడి మరియు అతని గొప్ప కవిత్వ దేవత ముందు, వారి రచనలు కూడా ప్రాముఖ్యత కోల్పోయాయి.

సంగీత, కవిత్వ సంపదకు నిలయమైన ఈ గనిలోకి రాజరాజ, నన్నయ అనే ఇద్దరు మహనీయులు ప్రవేశించారు. వారిలో ఒకరు రాజు, పోషకుడు కాగా, మరొకరు కవి, పండితుడు. తెలుగులో గొప్ప సాహిత్యాన్ని సృష్టించే రోజు ఎట్టకేలకు రానే వచ్చింది. ఈ ఉద్యమానికి మద్దతుదారులు ధృడంగా నిలిచారు; స్వయంగా రాజుగారే ఈ ఉద్యమానికి పోషకుడిగా ఉన్నారు. కానీ వ్యతిరేకత కూడా అంతే తీవ్రంగా ఉంది. భారతీయ సంస్కృతికి సంప్రదాయ రక్షక దళాలైన పండితులు, తెలుగుకు వ్యతిరేకంగా, లేదా కనీసం ఆంధ్రులు చావడానికి ఇష్టపడని దేనికైనా, అంటే శిష్టా వాఙ్మయ (గంభీర సాహిత్యం) సృష్టికి వ్యతిరేకంగా ఏకమయ్యారు. సామాన్యుడు తెలుగులో పాడనీయండి; దానికి ఏమీ చేయలేం. కానీ దివ్యమైన సంస్కృతంలోని మహోన్నత రచనలను తెలుగులోకి అనువదించి ఎందుకు అపవిత్రం చేయాలి? సంస్కృతమనే బంగారాన్ని పోయడానికి తెలుగులో అచ్చులు ఎక్కడున్నాయి? కానీ తెలుగు పతాకధారులైన రాజరాజ, నన్నయ మరింత ధైర్యవంతులుగా నిలిచారు, వారికి మద్దతుగా మూడో యోధుడు కూడా చేరాడు. ఈయన నారాయణభట్టుడు, ఒక బ్రాహ్మణుడు మరియు గొప్ప పండితుడు. నన్నయ తన మహాభారతంలో తెలుగు భాషకు అనుకూలంగా, వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఈ చారిత్రక పోరాటాన్ని ప్రస్తావించారు. ఈ గొప్ప కావ్యం  పీఠికలో ఆయన దానిని ఈ విధంగా వర్ణించారు:

“అర్జునుడితో భరతులు చేసిన మహా సంగ్రామంలో శ్రీకృష్ణుడికి ఎలాగైతే బ్రాహ్మణులలో ఆభరణం, సాహిత్యంలో నిష్ణాతులలో అగ్రగణ్యుడు, మిత్రుడు  సహ విద్యార్థి అయిన నారాయణభట్టుడు తోడుగా నిలిచి, ఆ పోరాటాన్ని విజయవంతంగా ముగించారు.”

నిజంగా ఎంతటి మహనీయ ఆత్మలు! ఒకరు ఆచరించడంలో, మరొకరు గుర్తించడంలో.

నన్నయ తన పాండిత్యం  స్వభావం రెండింటితోనూ తన గొప్ప కార్యానికి అత్యంత యోగ్యుడు. తన గురించి అత్యంత నిరాడంబరమైన రీతిలో మనకు వివరిస్తూ ఆయన ఇలా అంటారు:

“రాజు తన ఆస్థాన పురోహితుడైన నన్నయను దయతో సంబోధించాడు. అతని ఏకైక వ్యాపకం జపం, హోమం. అతను వాక్చాతుర్యంలో నిష్ణాతుడు, వేదాలలో సుశిక్షకుడు, పురాణ విజ్ఞానంలో సంపూర్ణ ప్రావీణ్యం కలవాడు, స్వచ్ఛమైన, నిష్కళంకమైన స్వభావం కలవాడు, లోకజ్ఞానం కలవాడు, సంస్కృతం  దేశీయం అనే రెండు భాషలలో కవిత్వం రచించడంలో ప్రసిద్ధుడు, ఎల్లప్పుడూ సత్యవంతుడు.”

ఒక విశిష్టమైన సందర్భంలో, నన్నయ తనను తాను దేవతల అధిపతి అయిన ఇంద్రుని ప్రధాన పురోహితునితో పోల్చుకున్నారు; ఈ విశిష్టతకు భక్తిశ్రద్ధలు కలిగిన నన్నయ కంటే మరెవరికీ మెరుగైన అర్హత లేదు. ‘ధర్మవంతుడైన నన్నయ’ అనగానే అంతా తెలిసిపోతుంది. ఆయన స్వీయ వర్ణన ద్వారా, ఆయన కవిత్వంలో మనం దేనిని గమనించాలో ఒక సూచన లభిస్తుంది. నన్నయ ఒక నిరాడంబరమైన, గంభీరమైన వ్యక్తి, యాదృచ్ఛికంగా కవిత్వం వైపు మళ్ళారు. ఆయన పోషకుడు, తన కోసం—బహుశా తన ప్రజల కోసం—మహాభారతాన్ని అనువదించమని కోరారు. దాని సర్వజ్ఞాన సర్వస్వ స్వభావం కారణంగా మహాభారతాన్ని ఐదవ వేదంగా సముచితంగా పిలుస్తారు. రాజ రాజకు తన ప్రజలంతగా అనువదించబడిన మహాభారతం అవసరం లేదు, ఎందుకంటే ఆయన స్వయంగా “వేదాలు మరియు ఆగమాలలో నిష్ణాతుడు”. తాను గర్వంగా తన వంశాన్ని చెప్పుకునే పాండవుల విజయాలను అది కీర్తించినందున మహాభారతం ఆయనకు ఎంతో ప్రియమైనది. అది నవ హిందూమతం ఉదయించే కాలం, రాజులు బహిరంగంగా వేద మత పోషకులుగా ఉన్నారు, బౌద్ధమతం ఖచ్చితంగా వెనుకబడిపోయింది మరియు ఆంధ్రదేశంలో జైనమతపు రోజులు లెక్కించబడ్డాయి. సాహసవంతులైన వర్గాలన్నీ తమను తాము క్షత్రియులుగా పిలుచుకుంటూ, తమ వంశాన్ని ఒకే వ్యక్తికి ఆపాదించుకున్నాయి. లేదా మహాభారత, రామాయణాలలో చెప్పబడిన మరో యోధ జాతి అయిన చంద్ర, సౌర జాతుల గురించి. ఈ గొప్ప వాదనకు మద్దతుగా వారు యజ్ఞాలు చేయడానికి, అపారమైన ఉదారతతో బ్రాహ్మణులను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉండేవారు;  వారు చతుర్విధ కుల విభజనకు తమను తాము సంరక్షకులుగా చేసుకున్నారు. వ్యాసుడు రచించిన మహాభారతం ఆర్య సమాజం, ఆచారాలు, రాజనీతి గురించి అపారమైన సమాచార గనిగా ఉండి, వైదిక మత వ్యాప్తికి గొప్ప ఆస్తిగా నిరూపించబడింది. ఇది కొంతకాలం బౌద్ధమతం వల్ల మరుగున పడింది, కానీ గుప్త చక్రవర్తుల కాలంలో తన పతాకాన్ని ఎగురవేసింది  నన్నయ, రాజ రాజాల కాలంలో ఉధృతంగా వ్యాపించింది. అందువల్ల మహాభారత అనువాదం రాజ రాజ పూర్వీకుల వీరత్వాన్ని కీర్తించడానికి మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న నవ హిందూమతాన్ని పెంపొందించడానికి సాహిత్యాన్ని అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది. కళలు, సాహిత్యం ఏ ఉద్యమానికైనా, ప్రత్యేకించి మతపరమైన ఉద్యమానికైనా రక్తం, నరాలు వంటివని ఈ సుదూర కాలంలోనే గ్రహించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఒకటి. అవి దానికి దీర్ఘకాలిక జీవనాన్ని కల్పిస్తాయి మరియు అటువంటి కళలు, సాహిత్యంతో ముడిపడి ఉన్న ఉద్యమాన్ని ప్రజలు అంతరించిపోనివ్వడానికి ఇష్టపడరు.

మన అదృష్టం కొద్దీ, తెలుగులో గొప్ప సాహిత్యాన్ని సృష్టించే తొలి ప్రయత్నం నన్నయ్య చేతుల్లోకి వచ్చింది. ఆయన జీవిత పరమార్థంలో మిల్టన్‌ను పోలి ఉంటారు  సంఖ్యల మాధుర్యం పట్ల ఆయనకున్న అవగాహన కూడా ఏమాత్రం తక్కువ కాదు. గొప్ప ఆంగ్ల కవి వలె. మిల్టన్ లాటిన్‌లో ఎంత గొప్ప కవిత్వం రాయగలిగాడో, నన్నయ కూడా సంస్కృతంలో అంతే గొప్ప కవిత్వం రాయగల సామర్థ్యం కలవాడు. కానీ, విశాలమైన సంస్కృత ప్రపంచం నుండి లభించే నిశ్చితమైన ప్రశంసలను కాదని, పరిమితమైన తెలుగు ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకోవడంతోనే ఆయన సంతృప్తి చెందారన్న వాస్తవం, ఆయన మాతృభాషపై ఉన్న ప్రేమకు నిదర్శనం. పూజారి, భక్తుడైనప్పటికీ, తపస్సు, త్యాగాల భూమి అయిన తన అందమైన దేశం పేరు ప్రస్తావించగానే నన్నయ పులకించిపోయేవారు. తన దేశాన్ని కీర్తించడానికి ఆయన ఏమాత్రం వెనుకాడేవారు కాదు.

తెలుగు కవిత్వానికి మార్గదర్శకుడైన నన్నయ్య, సహజంగానే భవిష్యత్ తెలుగుకు సాహిత్య స్వరూపాన్ని తీర్చిదిద్దడంపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపారు. ఆయనను వాగనుశాసనుడు, అంటే వాక్కును నియంత్రించేవాడు అని సరిగ్గానే పిలుస్తారు. ప్రామాణిక తెలుగుకు నియమాలను నిర్దేశించిన తొలి తెలుగు వ్యాకరణాన్ని రచించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ప్రస్తుతం ఆయనకు ఆపాదించబడుతున్న వ్యాకరణానికి ఆయనే అసలైన పితామహుడో కాదో తెలియదు గానీ, అప్పటికి ఇంకా స్థిరపడని తెలుగు భావప్రకటనా రూపంపై ఆయన తన గొప్ప ప్రామాణికత ముద్ర వేశారు. మారుతున్న, సరళమైన వ్యాకరణ రూపాలు ఆయన రచనలలో ప్రామాణీకరించబడ్డాయి, అవి నేటికీ అలాగే కొనసాగుతున్నాయి. తన కాలంలోని అసంఖ్యాకమైన స్థిరపడని భావప్రకటనా పద్ధతుల నుండి ఆయన స్వేచ్ఛగా ఎంచుకుని, తిరస్కరించి, తన ప్రాంతపు మాండలికాన్ని ‘రాజు తెలుగు’ స్థాయికి ఉన్నతపరిచారు. సంగీతం పట్ల తిరుగులేని గ్రహణశక్తి, డెల్టాలోని ఇసుక నేలలపై గోదావరి నదిలా జారుడుగా సాగే సున్నితమైన భావప్రకటనా శైలి నన్నయ్య భాష యొక్క విశిష్ట గుణాలు. తెలుగు భాష యొక్క బలం, సంగీతం తత్సమంలోనే ఉందని ఆయన స్పష్టంగా గ్రహించారు. తత్సమాన్ని స్వేచ్ఛగా ఉపయోగించేందుకు ప్రజలలో పెరుగుతున్న ధోరణిని కూడా ఆయన గమనించారు. ఆయన దీనిని తనకు అనుకూలంగా మలచుకుని, భావభేదాలు, సూక్ష్మభేదాలను వ్యక్తీకరించడంలో సుసంపన్నమైన, స్వచ్ఛమైన, సంగీతభరితమైన, శ్రావ్యమైన తెలుగు శైలిని తన తర్వాతి రచయితలందరికీ ఆదర్శంగా నిలిపారు. తెలుగులో గొప్ప సాహిత్య సృష్టిని వ్యతిరేకిస్తున్న సాంప్రదాయవాదులను శాంతింపజేయడానికి, నన్నయ్య తన కథనంలో సంస్కృత భావప్రసార విధానాలను, వ్యావహారికాలను, జాతీయాలను, సమాసాలను స్వేచ్ఛగా స్వీకరించి, వారితో మధ్యేమార్గం అనుసరించారు. ఈ విషయంలో ఆయన నిజమైన మితవాది. ఈ చర్య విరోధపూరిత పండితుడి నుండి అయిష్టమైన అంగీకారాన్ని రాబట్టి ఉండాలి. తన రచనకు ఎలాంటి ఆదరణ లభిస్తుందో నన్నయ్య ఇలా వర్ణించారు: “వివేకవంతుడైన కవి కథనంలోని సున్నితత్వాన్ని, కథలోని పరిపూర్ణతను మెచ్చుకుంటాడు. ఇతరులు పదాలలోని రంగులకు, ఉచ్చారణకు ముగ్ధులవుతారు.” ఆయన రెండవ తరగతి వారిని ఉద్దేశించి ప్రత్యర్థులని అన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది.

నన్నయ్య కేవలం తన పద ప్రయోగంతోనే పండితుడైన ప్రత్యర్థి మెప్పును పొందాలని ప్రయత్నించలేదు, ఆయన అంతకంటే పెద్ద త్యాగాలు చేయవలసి వచ్చింది. ఆ త్యాగాలు నిస్సందేహంగా స్వచ్ఛమైన దేశీయ భాషా శైలికి నష్టాన్ని కలిగించాయి. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, తత్సమ పదాలతో నిండిన శైలిని అవలంబించడం ద్వారా, నన్నయ్య స్వచ్ఛమైన తెలుగు భావప్రకటనా విధానాన్ని వెనుకకు నెట్టేశారు. దాంతో మనం దేశీయ భాషా శైలి యొక్క గొప్పతనాన్ని, వైవిధ్యాన్ని చూడటానికి వేరే చోట వెతుక్కోవాల్సి వచ్చింది. రెండవదిగా, ఆయన మొదటిసారిగా సంస్కృత ఛందస్సులకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. నన్నయ పూర్వపు శాసనాలలో తెలుగులో సంస్కృత వృత్తిని ఉపయోగించిన ఆనవాళ్లు లేవు. కేవలం వచనం మరియు దేశీయ ఛందస్సులను మాత్రమే స్వీకరించారు. ఆ కాలంలోని అలిఖిత సాహిత్యం, అనగా గేయాలు  జానపద గీతాలు, దేశీయ ఛందస్సులో రచించబడ్డాయి. గంభీరమైన రచనల బరువుకు స్వచ్ఛమైన తెలుగు గేయ ఛందస్సులు సరిపోవని నన్నయ  అతని సమకాలీనులు అభిప్రాయపడి ఉండవచ్చు. ఏదేమైనా, ఆయన తన కావ్యంలో వాటిని తడబడుతూనే చేర్చుకుని, తెలుగులో సంస్కృత వృత్తులను సముచితంగా ఉపయోగించడానికి మార్గం చూపారు. కేవలం దేశీయ శైలి, ఛందస్సు వర్సెస్ తత్సమ శైలి మరియు సంస్కృత వృత్తి అనే ప్రశ్నపై తరువాతి కవుల మధ్య తీవ్రమైన వివాదం తలెత్తింది. నన్నయ రెండవ దానిని స్థాపించారు మరియు అధికశాతం కవులు ఆయన అడుగుజాడలను అనుసరించారు. తిక్కన ఒక్కడే, ఆయా సిద్ధాంతాల యోగ్యతల గురించి ఎలాంటి సైద్ధాంతిక చర్చలో నిమగ్నం కాకుండా, దేశీయ నుడికారపు భావప్రకటనా విధానాన్ని స్వీకరించారు. తన రచనను అత్యధిక సంఖ్యాకులకు ఆమోదయోగ్యంగా చేయాలనే ఉద్దేశ్యం పక్కన పెడితే, నన్నయ్య స్వభావరీత్యా శాస్త్రీయ శైలి వైపు మొగ్గుచూపేవారు. ఆయన ఒక బ్రాహ్మణుడు, ఆయన జీవితం పవిత్రమైన యజ్ఞాలలో గడిచింది మరియు ఆయన చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం ఉన్నతమైన పాండిత్యంతో నిండి ఉండేది. మంత్రిగా తిక్కనకు సామాన్యులతో ఉన్నటువంటి వ్యక్తిగత సాన్నిహిత్యం ఆయనకు అంతగా లేదు. ఆయనకు ఉన్నత వర్గాల వారి మాటతీరుపై మంచి అవగాహన ఉండేది మరియు ఆయన కాలంలో సంస్కృతం, ఆర్య సంస్కృతి పట్ల గొప్ప అభిమానం ఉండేది. ఆంగ్లాన్ని ఆరాధించే ఆధునిక తెలుగువారు తమ ప్రసంగంలో, రచనలలో దానిని విరివిగా ఉపయోగించడానికి వెనుకాడనట్లే, నన్నయ్య కాలంలోని పండితులు సంస్కృతాన్ని ఉన్నతంగా భావించేవారు. నేటికీ సనాతన బ్రాహ్మణులు తమ గృహ వ్యవహారాలలో తెలుగు పదాల కంటే సంస్కృత పదబంధానికే ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. నన్నయ్య సంస్కృత భాషకు, ఛందస్సుకు అంతగా గౌరవం ఇవ్వడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

కవిగా నన్నయ్య నిస్సందేహంగా ప్రథమ శ్రేణికి చెందినవారు. తెలుగు కవిత్వ పితామహుడి ప్రత్యేకమైన స్థితి, ఆయన తన కళను విస్తరించుకోకుండా నిరోధించింది. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగులో ఒక ఉదాత్తమైన శైలికి పునాదులు వేయడంలో నిమగ్నమయ్యారు. ఆయన కవిత్వం ఏకరీతిగా సున్నితంగా, మధురంగా ఉంటుంది. తెలుగు, సంస్కృత భాషల మేళవింపులో ఆయన నిష్ణాతుడు. పవిత్రత, సరళత ఆయన కవిత్వంలో ప్రధాన లక్షణాలు; అది సరళంగా ఉన్నంత మాత్రాన ఏ మాత్రం తక్కువ మహోన్నతమైనది కాదు. ఆయన ప్రకృతి దృశ్యాలను నిశితంగా పరిశీలించేవారు, వాటిని మనకు సజీవ వర్ణాలలో చిత్రించడంలో ఆనందించేవారు. ఈ వర్ణనలలో ఆయన ప్రయత్నించదగినదిగా భావించిన ఏకైక అలంకారం స్వభవోక్తి. ఆధునిక కవుల అతిశయోక్తి కల్పనలకు, అవాస్తవిక భావనలకు ఆయన శైలిలో చోటు లేదు. ఆయన ఒక అద్భుతమైన కథకుడు, తన ఉద్దేశ్యాన్ని మరుగుపరచడానికి మరే ఇతర విషయాన్నీ అనుమతించరు. ఈ విషయంలో ఆయన ఆంగ్ల కవిత్వంలోని చాసర్‌ను పోలి ఉంటారు.

నేను ద్విపదను ప్రయత్నిస్తాను. ఇది పూర్తిగా దేశీయ రచన అని ఒక్క క్షణం కూడా అనకండి. ఇది వేదానికి ఇచ్చేంత గౌరవానికి అర్హమైనది, ఎందుకంటే ఒక టన్ను ఎంత తూచగలదో, రాయి కూడా అంతే తూచగలదు. గొప్ప భావాలను వినయపూర్వకమైన మాటల్లో వ్యక్తపరిచేవాడే నిజమైన గొప్ప కవి.

ఆయన కేవలం బోధించడమే కాకుండా, దాన్ని ఆచరించి చూపారు. పూర్తిగా దేశీయ ఛందస్సులు, వేగవంతమైన తెలుగు భాష ఏమి చేయగలవో అనడానికి ఆయన బసవ పురాణం ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. ఆయన శైలి మిల్టన్ ఛందస్సులోని ఉదాత్తత, శక్తి స్థాయికి చేరుకుంది. గంభీరమైన భావాల భారాన్ని సంస్కృత రూపకాలు మాత్రమే మోయగలవనే అపోహను ఆయన బద్దలు కొట్టారు.

ఆ కాలం కూడా ఈ దృక్పథ మార్పును కోరింది. తెలుగు రచనలు ఇకపై కేవలం కవి యొక్క కవితా ప్రవృత్తికి ఒక సాధనగా రూపొందించబడలేదు. పండితుడిని మెప్పించాలనేది ఇకపై ఆశయం కాదు. ఆంధ్రులు అధిక సంఖ్యలో కవికి శ్రోతలుగా మారారు. మతంలోని గొప్ప వివాదాలు వారిని చేరి, వారి సానుభూతిని గెలుచుకోవలసి వచ్చింది. పోటీ పడుతున్న శైవులు, వైష్ణవులు, జైనులు అనే మత శాఖలన్నీ తమ సిద్ధాంతాల కోసం ఈ ప్రేక్షకులను తీవ్రంగా ఆకట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించాయి. అందువల్ల ప్రజాదరణ పొందవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఈ విషయం జైనులకు చాలా కాలం నుంచే తెలుసు. తెలుగులో మనకు ప్రస్తుతం జైన సాహిత్యం ఏదీ లభించనప్పటికీ, ప్రజలను ఆకట్టుకోవడానికి మాతృభాషలలో వ్రాయవలసిన అవసరాన్ని మొదటగా గ్రహించిన వారు వారేనని కన్నడ సాహిత్యం ద్వారా తెలుస్తోంది. అందువల్ల సోమనుడి ‘త్సాను తెనుగు’ ఆ కాలపు ఆవశ్యకతగా మారింది మరియు కేవలం ఈ మాధ్యమం ద్వారానే ఆయన శైవుల ఊహాశక్తిని రగిలించడంలో విజయం సాధించారు. ఆయన శైవానికి ఏమి చేశారో, రంగనాథుడు వైష్ణవానికి అదే చేశారు. ఆయన వరంగళ రాణి రుద్రమ సామంతులలో ఒకరి ఆస్థానంలో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. సోమన తన బసవ పురాణాన్ని రచించిన అదే ఛందస్సులో ఆయన రామాయణాన్ని వైష్ణవ రచనగా రచించారు. రంగనాథుడు ఒక మధురమైన కవి, సంస్కృతంలోని అలంకారభరిత శైలిలోనూ, అలాగే తెలుగులోని స్వచ్ఛమైన, సంగీతమయమైన గానశైలిలోనూ నిష్ణాతుడు.

దీనికి ఆయన ఉన్నతమైన కల్పనాశక్తిని జోడించారు, అందువల్ల ఆయనలోని నిజమైన కవి ప్రతి అడుగులోనూ మనకు కనిపిస్తాడు.

సోమన రచనలోని శుద్ధమైన కఠినత్వానికి, రంగనాథుని పద్యాలలోని కళాత్మక వైభవానికి తెలుగు భాషా శైలి, ఛందస్సు తగినవని ఈ యుగం నిరూపించింది. మతపరమైన కలహాలతో చిన్నాభిన్నమైన ఈ నేల మీదకు, శైవ మరియు వైష్ణవ సంప్రదాయాల వారికి శాంతి సందేశాన్ని అందించే తికన మహాభారతం అవతరించింది. తికన మహాభారత అనువాదాన్ని నాలుగవ పర్వం నుండి స్వీకరించి, ఆ మహాకావ్యంలోని మిగిలిన భాగాన్ని విజయవంతంగా పూర్తిచేశాడు. వృత్తిరీత్యా పరిపాలకులుగానూ, యోధులుగానూ రాణించిన ఆంధ్ర బ్రాహ్మణులలోని ‘నియోగి’ శాఖకు ఆయన చెందినవాడు. ఆయన తండ్రి మరియు తాతలు సైన్యాధిపతులుగానూ, ప్రాంతీయ పాలకులగానూ పదవులు నిర్వహించారు. స్వయంగా తికన కూడా నెల్లూరును పాలించిన చోడ వంశానికి చెందిన మనుమసిద్ధి వద్ద మంత్రిగా సేవలందించాడు. తికన గొప్ప దౌత్యవేత్త; వరంగల్ చక్రవర్తి గణపతిదేవుని ఆస్థానానికి విజయవంతమైన రాయబారిగా వెళ్ళడం ద్వారా ఆయన తన దౌత్యనైపుణ్యానికి ఒక విశిష్టమైన నిదర్శనాన్ని చూపాడు. అక్కడ, చక్రవర్తి ఆస్థానంలో, ఆయన జైన పండితులను వాదోపవాదాలలో ఓడించి, తన రాజు మరియు పోషకుడు కోల్పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందేందుకు చక్రవర్తి సహాయ సహకారాలను సాధించాడు. ఈ విధంగా ఆయన ఆచరణాత్మక రాజకీయ రంగంలో అత్యంత విజయవంతమైన వ్యక్తిగా నిరూపించుకున్నాడు; తన గొప్ప లోకజ్ఞానాన్ని, ఉన్నతమైన కవితా ప్రతిభతో మేళవించినప్పుడు, అది ఆయన్ని సహజంగానే తెలుగు కవులందరిలోనూ అగ్రగణ్యుడిగా నిలిపింది.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-5-26-ఉయ్యూరు 

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమా

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.13 వ భాగం.22.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.13 వ భాగం.22.5.26.

రాజ్‌సమంద్ జిల్లాలోని భీమ్ బ్లాక్‌లో ఉన్న ఒక చిన్న గ్రామం—దేవ్‌డుంగ్రి—భారతదేశపు సమాచార హక్కు ఉద్యమం (RTI) పుట్టిన ప్రదేశంగా విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడే, మట్టి  రాళ్లతో నిర్మించిన ఒక సాధారణ ఇంట్లో, ముగ్గురు ఉద్యమకారులు గ్రామీణ కార్మికులతో ఒక సంభాషణను ప్రారంభించారు; ఆ సంభాషణ కాలక్రమేణా పార్లమెంటు సభాప్రాంగణం వరకు చేరుకుంది.

ముగ్గురు వ్యక్తులు, ఒక ప్రశ్న

1987లో, విభిన్న నేపథ్యాలకు చెందిన ముగ్గురు వ్యక్తులు  డేవ్ డుంగ్రి లో  కలిశారు. గ్రామీణ పేదలతో పనిచేయడానికి రాజీనామా చేసిన మాజీ ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్ అధికారిణి అరుణా రాయ్, అద్భుతమైన సంభాషణా నైపుణ్యాలు కలిగిన స్థానిక కార్యకర్త శంకర్ సింగ్,  సామాజిక మార్పు పట్ల నిబద్ధతతో అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన నిఖిల్ డేతో చేతులు కలిపారు.

వారు తాము కలిసి పనిచేయడానికి వచ్చిన సమాజంతో పాటే నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ అక్కడే  స్థిరపడ్డారు

“దేవ్‌డుంగ్రీలో నివసించాలన్న ఆలోచన వెనుక ఉద్దేశం — అక్కడి ప్రజలతో కలిసి, వారిలాగే జీవించడం,” అని రాయ్ ఆ తర్వాత ‘ది వీక్’తో జరిగిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో గుర్తుచేసుకున్నారు.

వారు మొదటగా కలిసిన వ్యక్తులలో ఒకరు లాల్ సింగ్. కానిస్టేబుళ్లను గృహ సేవకులుగా దుర్వినియోగం చేస్తున్నారని ఆరోపిస్తూ నిరసన తెలిపినందుకు ఉద్యోగం నుండి తొలగించబడిన ఒక పోలీస్ కానిస్టేబుల్ ఆయన.

“వారు వచ్చిన కొన్ని నెలల్లోనే నేను వారిని కలిశాను. మేము సైకిళ్లపై తిరిగేవాళ్లం,” అని ఇప్పుడు రాజస్థాన్‌లోని ఒక లాభాపేక్షలేని సంస్థ అయిన ‘స్కూల్ ఫర్ డెమోక్రసీ’కి కార్యదర్శిగా ఉన్న లాల్ సింగ్ గుర్తుచేసుకున్నారు.

ఆ సమయంలో, రాజస్థాన్‌లోని గ్రామీణ కార్మికులకు ప్రభుత్వ సహాయక పనులు నిష్పక్షపాతంగా అమలు అవుతున్నాయో లేదో, లేదా అధికారిక మస్టర్ రోల్స్‌లో నమోదు చేయబడిన వేతనాలు వాస్తవంగా చెల్లించబడ్డాయో లేదో ధృవీకరించుకోవడానికి పరిమిత మార్గాలు మాత్రమే ఉండేవి.

లాల్ సింగ్ వంటి గ్రామస్థులతో కలిసి పనిచేస్తూ, కార్యకర్తలు తమ బకాయిల గురించి సమిష్టిగా ప్రశ్నలు లేవనెత్తడానికి కార్మికులను సమీకరించడం ప్రారంభించారు.

రాయ్ తరువాత గుర్తుచేసుకున్నట్లుగా, “ప్రజలు తమ ఫిర్యాదులతో వచ్చినప్పుడు, ప్రాథమిక హక్కులను సాధించడానికి సమాచార ప్రాప్యత చాలా కీలకమని స్పష్టమైంది.”

వారి పనికి మూలమైన ప్రశ్న చూడటానికి చాలా సరళంగా అనిపించినా, అది చాలా సులభమైనది: ప్రజాధనం ప్రజలకు చెందినది అయితే, అది ఎలా ఖర్చు చేయబడుతుందో ప్రజలు ఎందుకు చూడకూడదు?

జన్ సున్వాయి నిర్మాణం

సంవత్సరాల తరబడి జరిగిన క్షేత్రస్థాయి సంఘటనల ఫలితంగా మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్ (MKSS) ఆవిర్భవించింది. ఇది 1 మే 1990న, 27 గ్రామాలకు చెందిన 1,000 మంది ప్రజలు హాజరైన ఒక ర్యాలీలో అధికారికంగా స్థాపించబడింది.

ఈ సంస్థ భారత ప్రజాస్వామ్యానికి తన అత్యంత శాశ్వతమైన సహకారాలలో ఒకటిగా నిలిచే ఒక సాధనాన్ని అభివృద్ధి చేసింది: అదే జన్ సున్వాయి, లేదా ప్రజా విచారణ.

ఈ భావన దాని సరళతలోనే ఎంతో సుందరంగా ఉంది. ప్రభుత్వ అధికారులను వారి ఖాతా పుస్తకాలను తీసుకురావాలని ఆహ్వానించారు, ఆ తర్వాత వాటిని బహిరంగ ప్రదేశంలో బిగ్గరగా చదివి వినిపించారు. గ్రామస్థులు వాటిని విని, సరిచూసుకుని, తమ అభిప్రాయాలను తెలియజేయగలిగారు — తద్వారా కాగితాలపై నమోదు చేయబడిన పని వాస్తవంగా క్షేత్రస్థాయిలో పూర్తయిందా లేదా, మరియు వారి పేర్ల మీద నమోదు చేయబడిన వేతనాలు వారికి చేరాయా లేదా అని ధృవీకరించుకున్నారు.

1994 డిసెంబర్‌లో, పాలి జిల్లాలోని కోట్ కిరానా గ్రామంలో MKSS తన మొదటి జన సున్వాయిని నిర్వహించింది. తదనంతరం విజయపుర, జవాజా  ఇతర గ్రామాలలో విచారణలు జరిగాయి.

ఈ విచారణలు అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా నిరూపించిన విషయం ఏమిటంటే, సాధారణ పౌరులు — వారిలో చాలామంది పాక్షిక అక్షరాస్యులు, చాలామంది మహిళలు — అధికారిక రికార్డులను పరిశీలించే అవకాశం కల్పించినప్పుడు, వాటిని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించగల పూర్తి సామర్థ్యం కలిగి ఉన్నారు.

MKSS నమోదు చేసిన మరియు హాజరైన పాత్రికేయులు నివేదించిన కథనాల ప్రకారం, అధికారిక రికార్డులు చూపించే విషయాలకు, క్షేత్రస్థాయిలో తాము అనుభవించిన వాటికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలను అధికారికంగా లేవనెత్తడానికి గ్రామస్థులు ఈ వేదికను ఉపయోగించుకున్నారు. ఈ పరిశీలనలకు జన సున్వాయి మొట్టమొదటిసారిగా ఒక లిఖితపూర్వక, బహిరంగ వేదికను కల్పించింది.

జన సున్వాయిలతో పాటు, తమ హక్కులపై అవగాహన ఉన్న సమాజాన్ని నిర్మించే విస్తృత ప్రయత్నంలో భాగంగా, అధికారిక పాఠశాల విద్యను పొందలేని ఆ ప్రాంతంలోని పిల్లల కోసం MKSS అనధికారిక తరగతులను కూడా నిర్వహించింది.

ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా మారే అవకాశాన్ని వదులుకుని ఈ ఉద్యమంలో చేరిన శంకర్ సింగ్, ప్రజలను ఆకట్టుకోవడానికి కళ, తోలుబొమ్మలాట, నాటకం, నృత్యం మరియు సంగీతాన్ని ఉపయోగిస్తూ, దాని ప్రచార వ్యూహాలకు నాయకత్వం వహించారు.

అలంకరించిన చేతిబండి చుట్టూ నిర్మించబడిన ఒక వ్యంగ్య వీధి ప్రదర్శన అయిన అతని ఘోటాలా రథయాత్ర, గ్రామం నుండి నగరానికి ప్రయాణిస్తూ, వ్యంగ్యం మరియు పాటల ద్వారా పరిపాలన మరియు జవాబుదారీతనం గురించి ప్రజలను సంభాషణలలోకి ఆకర్షించింది.

జన్ సున్వాయి నమూనా చివరకు రాష్ట్రం నుండి అధికారిక ప్రతిస్పందనను రాబట్టింది. 1995 ఏప్రిల్ 5న, రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రి అసెంబ్లీలో, అభివృద్ధి రికార్డులను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచుతామని హామీ ఇచ్చారు — ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ప్రక్రియలో విధానపరమైన ప్రతిస్పందన అవసరమయ్యే ప్రశ్నలు తలెత్తాయనే విషయాన్ని ఇది అంగీకరించింది.

“హమారా పైసా, హమారా హిసాబ్” (మా డబ్బు, మా లెక్క)

రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వాగ్దానం అమలు కాకపోవడంతో, MKSS 1996 ఏప్రిల్‌లో బేవార్‌లోని చారిత్రాత్మక చాంగ్ గేట్ వద్ద 40 రోజుల ధర్నాను ప్రారంభించింది.

ఈ నిరసనలో గ్రామీణ రాజస్థాన్ నుండి వేలాది మంది పాల్గొన్నారు, వీరిలో మహిళలే అతిపెద్ద బృందంగా ఉన్నారు.

చాంగ్ గేట్ వద్ద కూరగాయల వ్యాపారి అయిన లక్ష్మీ నారాయణ్ గుర్తుచేసుకున్నారు: “జైపూర్, ఢిల్లీ మరియు ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన పాత్రికేయులు, ఇతరులతో ఆ ప్రదేశం సందడిగా ఉండేది. సమీప గ్రామాల నుండి నిరసనకారులు వచ్చారు, మరియు ధర్నా అంతటా స్థానిక వ్యాపారులు వసతి, ఆహారం మరియు పానీయాలు అందించారు.”

బేవార్‌లోనే ఈ ఉద్యమానికి ఒక నిర్వచనాత్మక స్వరం లభించింది.

కేవలం 4వ తరగతి వరకు చదువుకున్న MKSS సభ్యురాలు సుశీలను, చదువుకోని మహిళ RTI ఎందుకు కోరుకుంటోందని ఒక పాత్రికేయుడు అడిగారు.

ఆమె ఇచ్చిన సమాధానం, అక్కడున్న వారిచే నమోదు చేయబడి, విస్తృతంగా గుర్తుచేసుకోబడింది, అదే ఈ ఉద్యమానికి అత్యంత చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే నినాదంగా మారింది:

“నేను నా కొడుకును పది రూపాయలతో మార్కెట్‌కు పంపినప్పుడు, దాన్ని ఎలా ఖర్చు చేశాడో లెక్క అడుగుతాను. ప్రభుత్వం మన పేరు మీద కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తుంది. మనం లెక్కలు ఎందుకు అడగకూడదు? హమారా పైసా, హమారా హిసాబ్ (మా డబ్బు, మా లెక్కలు).”

ఈ వాక్యం, చట్టపరమైన భాష ఎన్నడూ పూర్తిగా చెప్పలేని ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది: పారదర్శకత అనేది కేవలం ఒక సాంకేతిక డిమాండ్ కాదు, అది ప్రాథమిక గౌరవానికి సంబంధించిన విషయం.

గ్రామ కూడలి నుండి పార్లమెంటు వరకు

MKSS చేపట్టిన నిరంతర సంఘటన, మరియు జన సున్వాయిల ద్వారా సేకరించిన ప్రజా సాక్ష్యాలు ఒక విస్తృత కూటమిని నిర్మించడంలో సహాయపడ్డాయి.

1996లో, భారతదేశం నలుమూలల నుండి పౌర సమాజ సంస్థలను ఏకతాటిపైకి తెస్తూ, ప్రజల సమాచార హక్కు కోసం జాతీయ ప్రచార సంస్థ (National Campaign for People’s Right to Information) స్థాపించబడింది.

దేవ్‌దుంగ్రి ప్రజా విచారణల నుండి లభించిన సాక్ష్యాలు మరియు నమోదు చేయబడిన ఆధారాలు, పార్లమెంటరీ కమిటీల ముందు సమర్పించిన సాక్ష్యాధారాలలో భాగంగా నిలిచాయి. పారదర్శకత అనేది ఒక హక్కు, ప్రత్యేక సౌకర్యం కాదని ఈ పరిశోధనలు నిరూపించాయి.

ఈ చట్టం వచ్చి ఇరవై సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా బేవార్‌లో జరిగిన ఆర్టీఐ మేళాలో ఢిల్లీ హైకోర్టు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి చెప్పినట్లుగా — “ఆర్టీఐ ఆలోచన నేల నుండి, నగరాల కంటే ఎక్కువగా గ్రామాలలో, సామాన్య కార్మికులు మరియు రైతుల పోరాటం నుండి పుట్టింది. ఇది మీలాంటి ప్రజల నుండే వచ్చింది.”

రాజస్థాన్ 2000లో మొదటి రాష్ట్ర స్థాయి ఆర్టీఐ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఆ తర్వాత తమిళనాడు, గోవా, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర మరియు ఢిల్లీ ఈ చట్టాలను ఆమోదించాయి.

సంవత్సరాల తరబడి నిరంతర కృషి ఫలితంగా, సమాచార హక్కు చట్టం మే 2005లో పార్లమెంటులో ఆమోదం పొందింది, జూన్‌లో రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది మరియు 12 అక్టోబర్ 2005న అమల్లోకి వచ్చింది.

ఆర్టీఐ వల్ల సాధ్యమైనవి

చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత, దేవ్దుంగ్రిలో ప్రారంభమైన జవాబుదారీతనం నమూనా పెద్ద ఎత్తున పనిచేయగలిగింది.

రాజ్‌సమంద్ జిల్లాలోని జనవాద్ పంచాయతీలో, 70 మందికి పైగా గ్రామస్థులు రాజస్థాన్ ఆర్టీఐ చట్టాన్ని ఉపయోగించి తమ పంచాయతీ రికార్డులను సామూహికంగా పరిశీలించడానికి ఏకమయ్యారు. తద్వారా, సమాజాలు అధికారిక పత్రాలను చదవగలవని, వాటిని తమ సొంత అనుభవాలతో సరిపోల్చుకోగలవని, మరియు తమ పేరు మీద ప్రజా నిధులు ఎలా ఉపయోగించబడ్డాయో ధృవీకరించబడిన, సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన చిత్రాన్ని నిర్మించుకోగలవని ఆచరణలో నిరూపించారు.

వారు చేపట్టిన ఈ ప్రక్రియ ఒక అధికారిక ప్రభుత్వ విచారణకు దారితీసింది.

గ్రామస్తులు సేకరించిన ఆర్టీఐ రికార్డుల ద్వారా ధృవీకరించబడిన ఈ విచారణలో, జాబితాలో ఉన్న గణనీయమైన సంఖ్యలో అభివృద్ధి పనులను క్షేత్రస్థాయిలో ధృవీకరించడం సాధ్యపడలేదని తేలింది.

2001లో జరిగిన తదుపరి విచారణలో, నిధుల దుర్వినియోగం జరిగినట్లు ఆధారాలు లభించాయి. దాని ఫలితంగా, పంచాయతీ నిధులపై వార్షిక సామాజిక తనిఖీలు నిర్వహించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ఈ నిర్మాణాత్మక సంస్కరణ రాజస్థాన్‌లో స్థానిక పరిపాలనను ఇప్పటికీ ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంది.

జనవాద్ కేసు అత్యంత శక్తివంతంగా నిరూపించింది కేవలం ఏమి తప్పు జరిగిందనేది మాత్రమే కాదు, పౌరులు ఏమి నిర్మించగలరనేది కూడా. అదేమిటంటే, ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని ధృవీకరించడానికి, అధికారిక జవాబుదారీతనాన్ని ప్రేరేపించేంత కఠినంగా ఉండే, పునరావృతం చేయగల, సమాజ నేతృత్వంలోని ఒక ప్రక్రియ.

తదుపరి తరానికి అందించడం: ఆర్టీఐ మరియు తరువాతి తరం

శాశ్వతమైన మార్పు రావాలంటే కేవలం వ్యక్తిగత కేసులను గెలవడం సరిపోదని, తరతరాల మధ్య జ్ఞానాన్ని పెంపొందించడం అవసరమని ఈ ఉద్యమం మొదటి నుంచీ గ్రహించింది.

రాజస్థాన్ యొక్క విస్తృత ఆర్టీఐ వ్యవస్థలో, ఇది అనేక రూపాలను తీసుకుంది.

జైపూర్‌కు చెందిన, MKSSతో సన్నిహిత సహకారంతో పనిచేసే ‘ఆర్టీఐ మంచ్’ అనే సంస్థ, రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి దాదాపు 100 మంది విద్యార్థి వాలంటీర్లతో ఒక నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించింది.

ఈ విద్యార్థులు జైపూర్ సమీపంలోని గ్రామాలకు ఆర్టీఐ (RTI) అవగాహనను తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ నివాసితులకు చట్టాన్ని, ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ (MGNREGA) హక్కులను వివరిస్తూనే, విశ్వవిద్యాలయంలో మరియు నగరం అంతటా ఉన్న బహిరంగ ప్రదేశాలలో ఆర్టీఐ కియోస్క్‌లను కూడా ఏర్పాటు చేశారు.

ఈ ఉద్యమం తరగతి గదుల్లోకి కూడా ప్రవేశించింది.

రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం, ఎంకేఎస్ఎస్ (MKSS)  బేవార్, భీమ్ ప్రజల సేవలను గుర్తించి, రాష్ట్ర ఉన్నత పాఠశాల పాఠ్యపుస్తకాలలో ఆర్టీఐ ఉద్యమంపై ఒక అధ్యాయాన్ని చేర్చింది.

రాజకీయ నాయకత్వంలో మార్పులు వచ్చినప్పటికీ ఈ అధ్యాయం సిలబస్‌లో కొనసాగింది — రాష్ట్ర ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో ఈ ఉద్యమానికి ఉన్న స్థానాన్ని అన్ని పార్టీలు గుర్తించాయనడానికి ఇది ఒక సూచిక.

యువ తరాలకు ఆర్టీఐని ఎలా పరిచయం చేశారనే దానిపై బహుశా అత్యంత స్పష్టమైన వివరణ శంకర్ సింగ్ నుండే వచ్చింది.

ఒక చిన్న ప్రొజెక్టర్‌తో గ్రామాలను సందర్శించి, రాజస్థాన్ ప్రభుత్వ జన సూచనా పోర్టల్‌ను ఒక తెల్ల గోడపై ప్రదర్శించే వినీత్ అనే వాలంటీర్ గురించి ఆయన వివరించారు.

మొదటగా, తాము కేవలం ఒక సినిమా చూస్తున్నామని భావించిన పిల్లలను ఆకర్షించడానికి వినీత్ ఆర్టీఐపై ఒక లఘు చిత్రాన్ని ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత, అతను ఒక చిన్నారిని వారి కుటుంబ రేషన్ కార్డు తీసుకురమ్మని అడిగి, ఆ నంబరును పోర్టల్‌లో నమోదు చేసి, వచ్చిన ఫలితాన్ని గోడపై ప్రదర్శించారు.

ఆ చిన్నారి తన తండ్రి ఫోటో కనిపించడంతో ఆశ్చర్యంతో పిలిచారు.

ఆ తర్వాత వినీత్ ఆ కుటుంబం యొక్క పూర్తి రేషన్ రికార్డును చూపించారు — వారికి ఎంత గోధుమలు అందాయి, ఎప్పుడు అందాయి అనే వివరాలు.

ఆ క్షణంలో, ప్రభుత్వ డేటాబేస్‌లో తమకు చెందిన సమాచారం ఉందని — మరియు దానిని తాము పొందవచ్చనే ఆలోచన వారికి తక్షణమే, వాస్తవంగా అర్థమైంది.

అరుణా రాయ్ చెప్పినట్లుగా: “పారదర్శకత కోసం డిమాండ్ మన గౌరవప్రదమైన జీవితానికి ఉన్న ప్రాథమిక హక్కు నుండి ఉద్భవించింది.”

పని కొనసాగుతోంది

ఆర్టీఐ చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన రెండు దశాబ్దాల తర్వాత, ఆ చట్టం నిరంతరం అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంది — దానికి జన్మనిచ్చిన పౌర భాగస్వామ్యం కూడా అలాగే కొనసాగుతోంది.

కేంద్ర సమాచార కమిషన్ యొక్క 2023–24 వార్షిక నివేదిక ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా 17.5 లక్షల ఆర్టీఐ దరఖాస్తులు దాఖలయ్యాయి. దేవ్దుంగ్రి నిర్మించడంలో సహాయపడిన ఈ సాధనాన్ని సామాన్య భారతీయులు ఏ స్థాయిలో స్వీకరించారో ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.

శంకర్ సింగ్ తనదైన సామూహిక ధోరణిలో భవిష్యత్ కార్యాచరణను వివరించారు:

“ఈ రోజు ఒక ఉద్యమం ఉంటేనే ఈ ఆర్టీఐ శకం కొనసాగుతుంది. ప్రజలు కలిసికట్టుగా పోరాడే చోట, వారికి అవసరమైన సమాచారం లభిస్తుంది.”

దేవ్దుంగ్రి వారసత్వం కేవలం దాని నుండి ఉద్భవించిన చట్టం మాత్రమే కాదు — దానికి ముందున్న ఆచరణాత్మక నిరూపణ కూడా.

చట్టం రాకముందే, రాజస్థాన్‌లో ఒక గ్రామ సమూహం ఉండేది. వారు ప్రభుత్వ ఫైలును బహిరంగ ప్రదేశంలో బిగ్గరగా చదవడం ఒక చట్టబద్ధమైన పౌర చర్య అని నిరూపించారు.

వారు నిర్మించిన జన సున్వాయి నమూనా అప్పటి నుండి భారతదేశవ్యాప్తంగా సామాజిక ఆడిట్ చట్రాలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచింది మరియు అంతర్జాతీయంగా పరిపాలన చర్చలలో ప్రస్తావించబడింది.

2025లో బేవార్‌లో ప్రసంగిస్తూ, జస్టిస్ షా ఆ మ్యూజియం — మరియు దాని వెనుక ఉన్న ఉద్యమం — భవిష్యత్తులో దేనికి ప్రతీకగా నిలవగలదో అనే స్ఫూర్తిని సంగ్రహించారు: అది “గతం వర్తమాన, భవిష్యత్తులలో ప్రజాస్వామ్య కార్యక్రమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చే” ఒక ప్రదేశం, మరియు జాతీయ విధానాలను రూపొందించిన సాధారణ పౌరుల కథ రాబోయే తరాల కోసం భద్రపరచబడే చోటు.

సాధారణ ప్రజలు తమకు తెలుసుకునే హక్కు ఉందని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు—మరియు ఆ తెలుసుకోవడం ద్వారా, తాము నివసించే ప్రపంచాన్ని తీర్చిదిద్దే సాధనాలను కనుగొన్నప్పుడు—శాశ్వత మార్పు ఒక గ్రామ కూడలి నుండే ప్రారంభం కాగలదని ‘దేవడుంగ్రి’ నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -22-5-26-ఉయ్యూరు .

సంస్కృతి, సామాన్య జ్ఞానం  నాగరికత(త్రివేణి )

రచన: ఎ. వెంకప్ప శాస్త్రి, ఎం.ఏ.-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

పరిచయం

సామాజిక వ్యవస్థ పునాదులను ప్రభావితం చేసే యుద్ధం వంటి సంక్షోభం మనుషులను వినయవంతులుగా, పిరికివారిగా  వాస్తవికవాదులుగా మారుస్తుంది. చరిత్ర ‘నేరాలు  మూర్ఖత్వాల పట్టిక’గా మిగిలిపోకుండా ఉండాలంటే, అధికారంలో ఉన్న రాజనీతిజ్ఞుల విధానాలను నిర్దేశించే నిష్కపటత్వం మరియు పరోపకారభావం  ఆవశ్యకతను, అలాగే మనం చేసిన తప్పులను సాధారణంగా గ్రహించనట్లే అప్పుడు కూడా గ్రహిస్తాము. యుద్ధాలు  యుద్ధ వదంతులు మనుషుల జీవితాలను అడ్డుకోని, సంపద మరింత న్యాయంగా పంపిణీ చేయబడే మరియు సమానత్వం మరింత స్వేచ్ఛగా గుర్తించబడే తమ ఆదర్శలోకాల (యూటోపియాల) అంశాలను పునఃసమీక్షించుకోవాలని యుద్ధ అనుభవం మేధావులకు, ఆదర్శవాదులకు నేర్పుతుంది. యుద్ధ వాతావరణంలో స్వేచ్ఛ, జాతీయవాదం, హక్కులు, సామ్రాజ్యం  ప్రజాస్వామ్యం వంటి నినాదాలు ఒక పరీక్షా పీఠంపై ఉంచబడతాయి  వాటి మూల భావనల అన్వేషణ జరుగుతుంది. ఈ విలువల జల్లెడ పట్టడం  మన దృక్పథాలను పునఃసమీక్షించుకోవడం అనేవి మన కాలంలోని అత్యంత విలువైన పాఠాలు.

సంస్కృతి అనేది యుద్ధం సృష్టించే కల్లోలం వల్ల బాగా వెలుగులోకి వచ్చిన సాధారణ భావనలలో ఒకటి. సంస్కృతి పట్ల, అది పడిన దుర్దినాల పట్ల, యుద్ధం అనే దుష్ట చర్య వల్ల సంస్కృతిగా పరిగణించబడేదంతా ఒక స్తంభించిపోవడం, ఒక ఎదురుదెబ్బ తగలడం,  శాశ్వతంగా పతనమయ్యే అవకాశం ఉందనే విచారం అన్ని వైపుల నుండి వినిపిస్తుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రమబద్ధమైన జీవితాలను గడుపుతున్న సంస్కారవంతులు కూడా ఈ భావనను పంచుకుంటారు  మొరటు, అరాచక శక్తుల ప్రభావం తమ జీవితాన్ని నిజంగా అసౌకర్యంగా మార్చిందని ఒప్పుకుంటారు. నిజానికి, యుద్ధ సమయంలో వారికి నిర్వర్తించాల్సిన విధి ఏమీ ఉండదు, కాబట్టి వారు ఏకాంతంగా ఉంటూ, తమకు తోచినంతగా తమ దిగ్భ్రాంతికరమైన, ఏకాంత కల్పనలతో ఆ చీకటిని ప్రకాశవంతం చేస్తూ తమ అజ్ఞాత దినాలను గడుపుతారు. ఆ ప్రాథమిక గందరగోళం నడుమ ఆ కాంతిని, “దైవదృష్టిని మరియు దైవిక శక్తిని” పోషించుకోగలగడమే, రాబోయే తరాల కృతజ్ఞతకు అర్హమైన గొప్ప విజయంగా వారు భావిస్తారు. నిజానికి, ఆ చీకటి తొలగిపోయినప్పుడు, ఆ సంస్కారవంతుడు ప్రశాంతంగా తన ఏకాంతం నుండి బయటకు వచ్చి సామాజిక గుర్తింపును కోరుకుంటాడు; విలపిస్తున్న సమాజానికి విజ్ఞానాన్ని అందించడం కోసం, పదవీ విరమణలో ఈ కల్పన రూపుదిద్దిన ఒక జీవన విధానాన్ని అతను తన వ్యక్తిత్వంలోనే ప్రదర్శిస్తాడు. ఆ విధానం ఒకేసారి ఆహ్లాదకరంగా, రమణీయంగా ఉంటుంది, కానీ అదే సమయంలో కొద్దిగా వెలవెలగా, అసాధారణంగా  నమ్మశక్యం కానిదిగా కూడా ఉంటుంది. సాంప్రదాయకంగా సంస్కృతికి ఆపాదించబడిన పాత్ర దాదాపు ఇలాంటిదే.

యుద్ధం మన ప్రియమైన ఆలోచనలు, సిద్ధాంతాలన్నింటినీ ఛేదించి, పునాదుల నుండి కొత్తగా నిర్మించుకునేలా మనల్ని బలవంతం చేస్తే, సంస్కృతి తన కృత్రిమ స్వభావానికి నిశ్చింతగా అంటిపెట్టుకుని ఉండగలదా? మూలతః సంస్కృతి అంటే ఏమిటి? అది గరిష్టంగా ఒక వాస్తవికత నుండి పలాయనవాద కార్యకలాపమా? మార్పులు, గందరగోళాలతో నిండిన ఈ విశ్వం మధ్యలో నెరవేర్చడానికి దానికి ఎలాంటి సానుకూల బాధ్యతలు లేవా? ‘కఠినమైన స్వభావం’ సంస్కృతి అనే భావనకు సహజంగానే పొంతన లేకుండా ఉందా? సంస్కృతి ప్రతి విషయంలోనూ జీవితంతో ముడిపడి లేదా? జీవితం ఉప్పొంగి, మరుగుతూ, పొంగిపొర్లుతూ, నురుగు కక్కుతున్నప్పుడు, సంస్కృతి చల్లగా ఉండి, ఆశ్రయం కోసం తల కప్పుకోవాలా? సంస్కృతి కూడా ఒక మరుగుతున్న దృగ్విషయంగా మారాలని కాదు. కానీ అది ఒక సజీవమైన వస్తువు అయితే, మనలాంటి ఒత్తిడి సమయంలో ఒక కీలకమైన చర్యను తీసుకోగలగాలి; అది విస్తరించి, తనను తాను కుమ్మరించుకుని, చుట్టూ ఉన్న క్రూరత్వాన్ని అణచివేయాలి లేదా ధైర్యంగా పోరాడి, వైభవోపేతంగా నశించాలి. సంస్కృతి పరిరక్షించడానికి పూనుకునే విలువలు ఏమిటి? సంస్కృతి అనేది ఒక మేధోపరమైన కాలక్షేపమా, లేక కేవలం కాలక్షేపం కోసమే పనిచేసే ఒక ఔత్సాహిక సాధనమా?

నీడలో అమరిల్లిస్‌తో ఆడుకోవడమా

లేక నయీరా జుట్టు చిక్కులతోనా?

సంస్కృతి చాలా కాలంగా సులభమైన మార్గంలో నడుస్తోంది. జీవితంలోని సుఖాలు, కృతజ్ఞతలతో పాటు దానిలోని ఒడిదుడుకులను, కుదుపులను కూడా తన కార్యక్షేత్రంగా స్వీకరించనంత వరకు, సంస్కృతి నిజమైన సంస్కృతి కాదు. అది మనిషి మొత్తంలో వ్యాపించి, జీవితంలోని ఏ పరిస్థితినైనా ఎదుర్కొనేందుకు అతడిని సన్నద్ధం చేయనంత వరకు, గౌరవప్రదమైన శాంతిని సంతోషంగా, ఉత్సాహంగా స్వీకరించనంత వరకు, అదే సమయంలో కర్తవ్యం లేదా సందర్భం ఒత్తిడి చేసినప్పుడు సంఘర్షణకు లేదా యుద్ధానికి వెనుకాడనంత వరకు అది నిజమైన సంస్కృతి కాదు. సంస్కృతి అనేది జీవితానికి సంబంధించిన ఒక సంపూర్ణ, సమగ్ర పటం కాబట్టి, అది కేవలం ఒక సౌకర్యవంతమైన సిద్ధాంతం మాత్రమే కాదు; దానికి దాని స్వంత ఉక్కు స్వభావం, దాని స్వంత తీవ్ర ప్రతిఘటనలు, ‘దాని ప్రధాన మొగ్గు ఇంటి సుఖాలు, సున్నితమైన దృశ్యాల వైపు ఉన్నప్పటికీ, తుఫాను మరియు కల్లోలాన్ని ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం’ ఉంటాయి. నరాల బలహీనతను సంస్కృతిగా పొరబడకూడదు, ఎందుకంటే అది ఒక ఉన్నతమైన వీరోచిత గుణం – పరిస్థితులను బట్టి సున్నితంగా, సరళంగా  ఉక్కులా కఠినంగా ఉంటుంది. బహుశా, వివిధ స్థాయిలలోని సంస్కృతి వేర్వేరు ప్రతిఘటన పద్ధతులను అవలంబిస్తుంది. పరిణామం చెందిన సంస్కృతిని బట్టి పోరాట పద్ధతులు, వ్యూహాలు మరియు ఎత్తుగడలు ఖచ్చితంగా మారుతూ ఉంటాయి. సంస్కృతి—సారాంశంలో మానవత్వం  సున్నితత్వంలో పెరుగుదల—పరిశుద్ధమైన సత్వాన్ని సాధించినట్లయితే హింసను పూర్తిగా విడనాడవచ్చు, లేదా మానవ పరిణామం యొక్క ప్రస్తుత దశలో బలప్రయోగం ఒక ఉపాయమని పాక్షికంగా అంగీకరించవచ్చు. అంతేకాకుండా, సాంప్రదాయకమైన హింసాత్మక యుద్ధాన్ని సైతం మానవీకరించి, ఉన్నతీకరించవచ్చు. యుద్ధ కార్యకలాపాల ప్రతి దశలోనూ—యుద్ధ ప్రారంభంలో, యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు,  శత్రుత్వాల ముగింపులో, శాంతి ఒప్పందాల ఆమోదం సమయంలో—దానికి తనదైన ఒక ప్రత్యేక స్ఫూర్తిని నింపవచ్చు. అమెరికన్ అంతర్యుద్ధం సమయంలో అబ్రహం లింకన్ దీనిని ఆచరణాత్మకంగా నిరూపించారు. కానీ, పద్ధతి ఏదైనప్పటికీ, యుద్ధం  న్యాయం, అనివార్యత  ధర్మబద్ధత పట్ల దృఢ విశ్వాసం ఉన్న కొన్ని పరిస్థితులలో, పోరాడటం అనేది సంస్కారవంతునిపై మోపబడిన ఒక సానుకూల విధి. హైనీ తన సమాధిపై పుష్పగుచ్ఛంతో పాటు ఒక కత్తిని కూడా ఉంచమని కోరాడు. అది దేనికి ప్రతీక?

వివేకవంతుడైన టాగోర్, యుద్ధం  శాంతి అనే విషయానికి సంబంధించిన సమస్త తత్వాన్ని,  ‘యుద్ధ స్వరూపం’కు సంబంధించి నైతిక ఆవశ్యకతను క్లుప్తంగా ఇలా వివరించారు:

“యుద్ధ సూత్రం, శాంతి సూత్రం రెండూ కలిసే సత్యాన్ని సృష్టిస్తాయి. అవి పరస్పర విరుద్ధమైనవి; ఒక వాద్యంలోని వేలు, తీగల వలె అవి ఒకదానికొకటి గాయపరుచుకుంటున్నట్లు కనిపిస్తాయి. కానీ ఈ వైరుధ్యమే సంగీతాన్ని సృష్టిస్తుంది. వాటిలో ఒకటి మాత్రమే ఆధిపత్యం చెలాయించినప్పుడు, అక్కడ నిశ్శబ్దం అనే నిస్సారత ఉంటుంది.

“మన మానవ సమస్య, మనం కేవలం యుద్ధాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉండాలా లేక శాంతిని మాత్రమే కలిగి ఉండాలా అనేది కాదు, వాటిని ఎలా పరిపూర్ణంగా సమన్వయం చేయాలనేది. బలం అనే ఒకటి ఉన్నంత కాలం, మనం బలాన్ని ఉపయోగించకూడదని చెప్పలేము, కానీ ప్రేమను విస్మరించి, దానినే ఏకైక ప్రమాణంగా చేసుకుని దానిని దుర్వినియోగం చేయకూడదని చెప్పాలి. ప్రేమ, బలం కలిసి సాగనప్పుడు, ప్రేమ కేవలం బలహీనత అవుతుంది, బలం క్రూరత్వం అవుతుంది. శాంతి ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు మృత్యువుగా మారుతుంది; యుద్ధం తన జతను చంపినప్పుడు రాక్షసుడిగా మారుతుంది.

” నిస్సందేహంగా, ఒకరినొకరు చంపుకోవడమే యుద్ధం యొక్క ఏకైక రూపం అని మనం భావించకూడదు. మానవుడు ప్రధానంగా నైతిక జీవి; అతని యుద్ధ ప్రవృత్తిని నైతిక స్థాయికి మళ్లించాలి  అతని ఆయుధాలు నైతిక ఆయుధాలుగా ఉండాలి. బాలిలోని హిందూ నివాసులు, ఆక్రమణదారుల ముందు తమ ప్రాణాలను అర్పించేటప్పుడు, శారీరక శక్తికి వ్యతిరేకంగా తమ నైతిక ఆయుధాలతో పోరాడారు. మానవ చరిత్ర వారి విజయాన్ని అంగీకరించే రోజు వస్తుంది. అది ఒక యుద్ధమే. అయినప్పటికీ అది శాంతితో సామరస్యంగా జరిగింది, అందువల్ల అది ఘనమైనది.

ఈ క్రింది వ్యాసం, సంస్కృతికి సంబంధించిన కొన్ని మూస భావనలను పరిశీలించడానికి ప్రతిపాదిస్తుంది  దానిని సామాన్య జ్ఞానంతో అనుసంధానించాలని వాదిస్తుంది. వాస్తవానికి ఆ సామాన్య జ్ఞానమే సరిగ్గా అర్థం చేసుకోబడలేదు. నేటి దుస్థితిలో ఉన్న నాగరికతకు, సామాన్య జ్ఞానంపై ఆధారపడి, ‘అత్యంత సామాన్య ప్రజలలో విస్తరించిన’ సంస్కృతే ఏకైక రక్షణ అని ఈ వ్యాసం అభిప్రాయపడుతుంది.

II

సంస్కృతిని ఒక ప్రత్యేకమైనదిగా మరియు ఏకాంతమైనదిగా పరిగణిస్తారు. సామాన్య మానవునికి దానిలో ఎలాంటి భాగం ఉండదు. సంస్కృతికి మూలం మనస్సు  లోతుల్లో ఎక్కడో ఉంది. ఈ ఆత్మాశ్రయ ఛాయ ఎంతగా అతిశయోక్తికి గురైందంటే, తాను సంస్కారవంతుడినని చెప్పుకునే వ్యక్తియే తనకు తాను ప్రమాణంగా మారిపోతాడు, అతని సంస్కృతి కేవలం అహంభావపు ఆరాధనగా, ఒక రకమైన ఆత్మరతిగా మిగిలిపోతుంది.

దీనికి మేధోపరమైన అహంభావం కూడా తోడవుతుంది – ఇది సంస్కృతిని సామాన్యుడికి మరింత దూరం చేసే ఒక రకమైన విజ్ఞానం. మేధోశక్తియే ప్రధాన లక్షణంగా చెప్పుకోబడటంతో, సంస్కారవంతునికి ప్రవర్తనా పరీక్ష వర్తించదు; అతని సిగ్గుతో కూడిన, అభౌతిక స్వభావానికి ప్రవర్తన అనేది మొరటుగా, మరీ బహిరంగంగా,  అతిశయంగా ఉంటుంది. అతనిది అపరిమితమైన ధ్యాన ప్రపంచం, స్వప్నలో విహరించే శృంగార స్వేచ్ఛ. వాస్తవ ప్రపంచంలో సాటిలేని మానసిక ఆనందాలను అతను తనంతట తాను సృష్టించుకుంటాడు. ఉన్నతమైన, రహస్యమైన,  అతి జాగ్రత్తతో కూడిన ఈ అమూల్యమైన మానసిక గుణం నుండే సంస్కారవంతుడు సామాన్యుడితో సాంఘికతను తిరస్కరించి, తన కోసం గర్వం మరియు ఏకాంతం అనే ఒక గోపురాన్ని నిర్మించుకుంటాడు. అక్కడ అతను తన సున్నితమైన భ్రమలతో తనను తాను ఓదార్చుకుంటాడు. విపరీతమైన స్థాయికి చేరిన వ్యక్తిగత పక్షపాతం మరియు మేధోపరమైన ఆడంబరం రెండూ సంస్కారవంతుల సమాజాన్ని వారికి మాత్రమే పరిమితం చేస్తాయి. సంస్కృతి కళా కేంద్రాలు మరియు రహస్య క్లబ్బులకే పరిమితమైపోతుంది: బయటి జీవితం నీరసంగా, సున్నితమైన స్పర్శకు లొంగనిదిగా ఉంటుంది కాబట్టి, దానిని వదిలేసి, మీ ఊహల స్వర్గంలో జీవించి, గమనించండి అని సంస్కారవంతుడు అంటాడు.

 చల్లని పువ్వులలో ఒదిగివచ్చే ప్రకాశవంతమైన వాన చినుకులు;

 ఎండవేళల్లో ఊగే పువ్వులు;

చంద్రుని వెలుగులో తమ రక్తాన్ని తాగే చిమ్మటల గురించి కలలు కనేవి;

పిల్లల సాంగత్యం, అక్కడ మనం అన్ని వేషాలను విడిచిపెట్టి, వారి అమాయకత్వాన్ని, అనుభవాన్ని పంచుకునే పిల్లలుగా మారిపోతాము; మానవ ముఖం  శాశ్వతమైన ఆకర్షణ, దానిలోని తెలివితేటలు, హాస్యం, మూర్ఖత్వం, కామం, త్యాగం, దుష్టత్వం, సాహసం, ప్రేమ, దయ, ద్రోహం మరియు భక్తి యొక్క లోతులు; వీటిని విశ్లేషించే సామర్థ్యం; నీచమైన  సామాన్యమైన వాటిలో కూడా ఏదో కొత్తదనాన్ని, అపరిచితత్వాన్ని గ్రహించగల కవితాత్మకమైన శక్తి – అదే సంస్కృతి. వీటికి భిన్నంగా భోగవిలాసాల నీరసమైన ఆనందాలు, ఊహాశక్తి లేని సామాజిక విందులు  ఉత్సవ కార్యక్రమాల పరంపర ఉన్నాయి.

ఈ కృత్రిమమైన పైపూతలు కాకుండా, నేటి సంస్కృతి ఒక రకమైన బిడియంతో కూడిన సంకోచం  ఉదాసీనమైన సున్నితత్వంతో బాధపడుతోంది; ఇది శక్తి, నిరసన లేదా సానుకూల కార్యాచరణ వంటి ఏ విధమైన వ్యక్తీకరణకైనా వ్యతిరేకంగా నిలుస్తుంది. ఈ లక్షణం యొక్క తీవ్రతలు మూగ బాధగా, నిరంకుశులు  అణచివేతదారుల ఇష్టానికి నిష్క్రియాత్మకంగా లొంగిపోవడంగా,  తాము ధైర్యంగా ఎంచుకున్న కళ మరియు సంస్కృతి యొక్క శ్రేయస్కరమని చెప్పుకుంటూ, అన్ని సంఘర్షణల నుండి పిరికితనంతో వెనుదిరగడంగా వ్యక్తమవుతాయి. సంస్కృతి తన నిరంకుశ ఆత్మాశ్రయతను, తన మేధో అహంకారాన్ని, తన ప్రదర్శనాత్మక బాహ్యతత్వాలను వదులుకున్నప్పుడు మాత్రమే ఒక నిర్మాణాత్మక శక్తిగా మారగలదు; అది చాలాకాలంగా అధిరోహించిన పీఠం నుండి దిగివచ్చినప్పుడు; ధ్యానంతో పాటు ఆచరణను కూడా తన చట్టబద్ధమైన విషయంగా అంగీకరించినప్పుడు; ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, సామాన్య జ్ఞానం అనే ప్రజాస్వామ్య పునాదిపై జీవితంతో మమేకమైనప్పుడు మాత్రమే అది సాధ్యపడుతుంది.

III

అయితే సామాన్య జ్ఞానం అంటే ఏమిటి? అది సామాన్య మానవుని సద్గుణం అని భావిస్తారు, అనగా, సాధారణంగా ఆమోదించబడిన సంస్కృతిపై ఎటువంటి హక్కు లేని వ్యక్తి  సద్గుణం. సామాన్య జ్ఞానం అనేది సంపాదించుకోలేనిది మరియు ఉద్దేశపూర్వకంగా పెంపొందించుకునే సంస్కృతికి పూర్తిగా భిన్నమైనది. జీవితాన్ని గడపడానికి సామాన్య జ్ఞానం అవసరమని అంగీకరించినప్పటికీ, అది పూర్తిగా రోజువారీ జీవితానికి సంబంధించినది. దానిలో ఉన్నతమైనది గానీ, ఆదర్శప్రాయమైనది గానీ ఏమీ లేదు. విమర్శకులు సామాన్య జ్ఞానాన్ని మామూలుతనం, తార్కికత లేకపోవడం, మొరటు సంతృప్తి అని ముద్రవేసి, దానిని చదువులేని, ఆలోచనారహితమైన సామాన్యుడి ఏకైక వనరుగా జాలిగా పరిగణిస్తారు. సామాన్య జ్ఞానాన్ని, నిమ్న జంతువుల ప్రవర్తనను నిర్దేశించే సహజ ప్రవృత్తితో పోలుస్తారు. దానికి మహా అయితే జీవశాస్త్రపరమైన విలువ మాత్రమే ఉంటుంది. ఆధునిక జీవన పరిస్థితులలో సహజ ప్రవృత్తి ఒక అసురక్షిత మార్గదర్శి అని వాదన కొనసాగుతుంది; ఎందుకంటే ఈ పరిస్థితులు ప్రేరణలు, ప్రయోజనాల గందరగోళ మిశ్రమాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిని సూటిగా అర్థం చేసుకోవడం గానీ, సులభంగా పరిష్కరించడం గానీ సాధ్యం కాదు. అందువల్ల సామాన్య జ్ఞానంపై అపనమ్మకం ఏర్పడుతుంది. ఈ విధంగా అర్థం చేసుకున్న సామాన్య జ్ఞానంతో సంస్కృతి నిర్మాణాన్ని నిర్మించలేము.

సామాన్య జ్ఞానం అనేది ప్రాథమిక జ్ఞానం; అది మన చుట్టూ ఉన్న అత్యధిక మానవుల ప్రాథమిక జ్ఞానం కాదు, కానీ మానవ జాతి  సహజ ప్రవృత్తి, భూమిపై హోమో సేపియన్స్ (మానవులు)  అనుభవ నిధి. సామాన్య జ్ఞానం అనేది కొత్తగా పుట్టుకొచ్చినది లేదా సమకాలీనమైనది ఏమీ కాదు. సామాన్యుడు చెప్పేది కాదు, విద్యాహీనుల సలహా కాదు, కానీ యుగయుగాలుగా ఆమోదించబడినది, ఇకపై సందేహాస్పదమైన ఊహగా మిగిలిపోనిది, సంప్రదాయం, ప్రయోగం  అనుభవం పుణ్యమా అని జాతి వారసత్వంలో ఒక భాగంగా మారినదే సంస్కృతి. సంస్కృతి అంటే ఈ వారసత్వాన్ని మరింతగా పెంపొందించడం; వర్తమానంలోని ప్రవర్తనను, నేటి జీవితాన్ని నిన్నటి, మొన్నటి సువాసనలతో పులియబెట్టడం; స్థానికమైన, తాత్కాలికమైన వాటి నుండి చారిత్రకమైన, పురాతనమైన వాటితో, జాతి  అంతర్బుద్ధి మరియు అంతర్లీన జ్ఞానంతో ఏకీభవించేలా అడుగు పెట్టడమే. ఈ దృక్కోణంలో సామాన్య జ్ఞానం మానవ అనుభవానికి అంతిమ రూపం. సామాన్య జ్ఞానం వాదనకు అతీతమైనది. మనం ఇప్పటికీ దేని గురించి వాదించుకుంటామో, ఏది మన మెదడును ఇప్పటికీ ఆసక్తికి గురిచేస్తుందో, దానిని మనం సగం మాత్రమే నేర్చుకున్నాము. అయితే, సామాన్య జ్ఞానం యొక్క ఆదేశాలు స్ఫటికీకరించబడిన వివేకాన్ని సూచిస్తాయి. దానికి అంతిమ నిదర్శనం ఏమిటంటే, అది మన మానవ స్వభావం యొక్క అల్లికలో సమర్థవంతంగా కలిసిపోవడం. తద్వారా మనం, ఇంకా అడుగులు నేర్చుకోవలసిన శిశువులా జాగ్రత్తగా, తడబడుతూ నడవము; లేదా శక్తి క్షీణించడం వల్ల తన ప్రతి అడుగు గురించి స్పృహతో ఉండే వృద్ధుడిలా కూడా నడవము. కానీ మన కదలికల గురించి ఏమాత్రం స్పృహ లేకుండా నడుస్తాము, ఎందుకంటే అవి ఒక ప్రతిచర్య ప్రక్రియగా రూపాంతరం చెందుతాయి.

ఒకరికి సామాన్య జ్ఞానం లోపించిందని మనం వ్యాఖ్యానించినప్పుడు, దాని అర్థం వారికి చదువు, తెలివితేటలు లేదా ఆలోచనా సామర్థ్యం లోపించిందని కాదు, వారు మానవ జాతి వారసత్వంలోకి అడుగుపెట్టలేదని, మానవ వివేకం అనే ఉమ్మడి నిధిని ఆకళింపు చేసుకోలేదని. అనుభవం అనేది పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం. సామాన్య జ్ఞానం అనేది మానవ జాతి అనుభవం యొక్క అవశేషం. వివరాలు, నిర్దిష్ట సంఘటనలు, చరిత్రలో నమోదైన వందలాది ఉదాహరణలు అన్నీ అసంబద్ధమైనవి, బహుశా అన్నీ జ్ఞాపకశక్తి నుండి జారిపోయి ఉండవచ్చు, కానీ సామాన్య జ్ఞానం ఆ అనుభవాలన్నిటి నీతిని తనలో ఇముడ్చుకుని, వాటిని వైఖరులుగా, తత్వాలుగా మలుస్తుంది; అది మన ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేసే ‘మూగ ప్రవృత్తులు మరియు విధేయతల సముదాయం’. సామాన్య జ్ఞానం అనేది మేధస్సుకు వ్యతిరేకం కాదు. హాజ్లిట్ చెప్పినట్లు, అది నిగూఢమైన తర్కం. అది అవగాహనలో పలచదనాన్ని గానీ, సున్నితత్వంలో మొద్దుబారడాన్ని గానీ, తర్కం లేదా హేతుబద్ధత లోపాన్ని గానీ తప్పనిసరిగా వాదించదు. సామాన్య జ్ఞానం అనేది అన్ని సందేహాలకు, తర్కానికి అతీతమైన యుగాల జాతి చరిత్ర యొక్క పరిణతి చెందిన ఫలితం, ఎందుకంటే అది సేంద్రీయంగా వ్యక్తపరుస్తుంది.

సంస్కృతిని దాని ప్రత్యేకత, మేధో ఆధిక్యత నుండి విముక్తి చేసి, సామాన్యుల అవగాహనకు అందని విధంగా తీర్చిదిద్దాలి. అది దైనందిన జీవన విధానాలలో ప్రతిబింబించే సామాన్య జ్ఞానంతో నిండిపోవాలి. తద్వారా అది ఒకేసారి వ్యక్తిగత పరిపూర్ణత స్థాయిని పెంచుతూ, సామాజిక లక్ష్యాల పురోగతికి దోహదపడుతుంది. హృదయమే సమస్త సంస్కృతికి గొప్ప మూలమని మనం గుర్తించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. దయాగుణానికి సహజ మూలమైన సానుభూతియే నిస్వార్థ సేవకమంతటికీ ఆధారం. అంతిమంగా అంచనా వేస్తే, ప్రాథమిక అనురాగాల ద్వారా తన తోటివారితో ఎంతగానో మమేకమైనవాడే సంస్కారవంతుడు. అతను అతి చిన్న సామాజిక అఘాయిత్యాన్ని కూడా సంస్కృతి ఉల్లంఘనగా భావించి, బుద్ధుని వంటి దానధర్మాలను, క్షమాగుణాన్ని జీవితపు గొప్ప సూత్రంగా స్వీకరిస్తాడు. న్యూమాన్ చెప్పినట్లుగా, “ఎప్పుడూ ఇతరులకు బాధ కలిగించనివాడే సజ్జనుడు అని చెప్పడం దాదాపు అతని వ్యక్తిత్వానికి ఒక నిర్వచనం లాంటిది.” ఈ ఆలోచనను జాన్ కౌపర్ పోవిస్ పునరుద్ఘాటించారు: “ప్రాముఖ్యత లేని, అల్పమైన, బలహీనమైన, నీచ స్వభావం గల, మొండి పట్టుదల గల వారి పట్ల మన వైఖరిలోనే మన నిజమైన, పరిణతి చెందిన సంస్కృతి వ్యక్తమవుతుంది. తోటివారి పట్ల, సంస్కృతి అనేది భూమి లోతుల్లో పాతుకుపోయిన వినయాన్ని సూచిస్తుంది. సెయింట్ పాల్ నిర్వచించిన దాతృత్వం వలె, ఇది గర్వంతో విర్రవీగదు.” (290, ది మీనింగ్ ఆఫ్ కల్చర్.)

సంస్కారవంతుడు నిజానికి, మొదటి నుండి చివరి వరకు కరుణకు ప్రతిరూపం. అతిశయోక్తితో కూడిన మేధో ప్రమాణాలను విడిచిపెట్టిన తర్వాత, ఈ దేశంలోని అత్యంత నిరుపేదలతో మనకున్న నైతిక బంధాన్ని గుర్తించడం, మన పరోపకార పరిధిని విస్తృతం చేయడం, మరియు జాతి, మతం, దేశం వంటి కృత్రిమ, చారిత్రక కారణాలను విస్మరించి, కవి విశ్వాసాన్ని స్ఫటికీకరిస్తూ ‘మానవ ధర్మం’ యొక్క రూపురేఖలను తీర్చిదిద్దడం చాలా సులభం అవుతుంది: “మానవుడు ఎంత అద్భుతమైన సృష్టి! ఆలోచనలో ఎంత ఉదాత్తుడు! సామర్థ్యంలో ఎంత అనంతమైనవాడు! రూపంలో, కదలికలో ఎంత స్పష్టమైనవాడు, ప్రశంసనీయుడు! క్రియలో దేవదూత వంటివాడు! గ్రహణశక్తిలో దేవుడి వంటివాడు! ప్రపంచ సౌందర్యం! జంతువులలో శ్రేష్ఠుడు!” హృదయ భాషకు వ్యాఖ్యాత అవసరం లేదు, అది నేరుగా తనను తాను వ్యక్తపరుస్తుంది  ఒక మంచి ప్రయోజనం కోసం వ్యక్తపరుస్తుంది. సంస్కృతి అనేది సామాన్య జ్ఞానం  విజయం  ఈ ‘సెన్సస్ కమ్యూనిస్’—స్పష్టమైన అవగాహన, నిజాయితీతో కూడిన సాధనతో కూడినది—మన నాగరికతకు ఉన్న ఏకైక ఆశ.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -22-5-26-ఉయ్యూరు .

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర .12 వ భాగం.21.5.26.

డాక్టర్ అనిబిసెంట్ గారికి నివాళి(త్రివేణి)

రచన: కె. ఎస్. వెంకటరమణి-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

బుద్ధ, అశోకుల కాలం తర్వాత, ప్రస్తుతం పునరుజ్జీవిస్తున్న ఈ ఉద్యమం బహుశా అతిపెద్ద విజృంభణ. పక్వానికి వచ్చే ఈ తరుణంలో, దీని ఫలాలు సమృద్ధిగా, రకరకాలుగా లభిస్తాయో లేదో అనేది అత్యంత సాహసోపేతమైన ప్రవక్త శక్తికి కూడా అందదు. కానీ ఒక విషయం స్పష్టం. ఏదైనా సాధించాలనే తపన తీవ్రంగా ఉంది. గాలిలో ఉవ్వెత్తున ఎగిసే ఆదర్శవాదం, ఏదైనా సాధించాలనే తీవ్రమైన కోరిక నిండి ఉన్నాయి. ఆరాధనా భావం ఒక ఆధ్యాత్మిక ఉద్వేగంగా ఉన్నత స్థాయికి చేరింది. ఏదైనా చేయాలనే, ఏదైనా చేయాలనే సంకల్పం ఈ రోజు అత్యున్నత స్థాయిలో ఉంది. భారతీయ స్వభావానికి ఇది ఎల్లప్పుడూ ఒక అరుదైన, మహత్తరమైన స్థితి. గతంలో ఇది ఫలవంతమైంది.

కానీ ఇదంతా ఇప్పుడు సాకారమవుతుందా? లేక మన చరిత్రలో ఎన్నోసార్లు జరిగినట్లుగా మేఘాలు మరోసారి చెదిరిపోతాయా? ఇదే ప్రతిచోటా ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్న ప్రశ్న. అవును, భావాల ఆరాధన కర్మ ఆరాధనగా మారినప్పుడు, పాటలు చేతలుగా ఫలవంతమైనప్పుడు ఇది సాకారమవుతుంది. అప్పుడు, ఇరవై ఐదు శతాబ్దాల క్రితం మన భూమి చూసిన గొప్ప పునరుజ్జీవనోద్యమం వలె, ఈ విజయం కూడా సంపూర్ణంగా, నూతనంగా ఉంటుంది.

ఇప్పుడు కదిలినంతగా మనం ఇంతకు ముందెన్నడూ లోతుగా కదిలించబడలేదు. మన జీవితంలోని ప్రతి విభాగం అశాంతి కదలికను, పునరుద్ధరణ స్పర్శను అనుభవిస్తోంది. ఈ అశాంతి సృజనాత్మకమైనది; ఇది చెరువులోని రాజకీయపు చిన్న అలజడి కాదు, రూపుదిద్దుకుంటున్న నూతన భారతదేశపు కదలిక. ఈ జాగృతి నిస్తేజంగా లేదు, సజీవమైన వర్తమానం కోసం పనిచేయాలనే తీవ్రమైన కోరికతో నిండి ఉంది. ఒక పునరుజ్జీవనానికి ఇంతకంటే స్వచ్ఛమైన నిదర్శనం ఉంటుందా?

ఇప్పటివరకు ముగ్గురు మహనీయులు ఈ ఉద్యమానికి సారథ్యం వహించారు. స్వామి వివేకానంద, డాక్టర్ అనీ బెసెంట్ మరియు మహాత్మా గాంధీ, వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ కాలస్ఫూర్తి  వారి స్వభావానికి అనుగుణంగా తమ తమ గుణగణాల ముద్రను ఈ ఉద్యమానికి వేశారు. ఈ జాతీయ ఆవిర్భావానికి, ఎదుగుదలకు డాక్టర్ బెసెంట్ చేసిన కృషి వాస్తవికమైనది. ఆమెది నీటిపారుదల ఇంజనీర్‌కు ఉండే కాలువలు నిర్మించే మేధస్సు. ఆమె మార్గదర్శకురాలు  రెచ్చగొట్టే వ్యక్తి. ఆమె రక్త ప్రసరణను, జాతీయ జీవక్రియను వేగవంతం చేశారు. ఆమె తన వాక్చాతుర్యంతో, సత్కార్యాలతో దానిని సాధించింది. ప్రస్తుత విషాదం ఏమిటంటే, స్వామి వివేకానంద ప్రారంభించిన దేశాన్ని మేల్కొలిపే ఆదర్శవంతమైన కార్యాన్ని మహాత్మాజీ మరింత విస్తృత స్థాయిలో కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె వాణిని కొనసాగించడానికి ఇప్పుడు ఎవరూ లేరు.

స్వామి వివేకానంద పునరుజ్జీవన భారతదేశానికి ఒక శంఖారావం వంటివారు. రాజకీయ, సామాజిక లక్ష్యాల పట్ల ఆయనకున్న సూక్ష్మ దృష్టి కారణంగా, ఆయనలో ఆధ్యాత్మిక అంశాలు పరిపూర్ణతను, ఆకర్షణను సంతరించుకున్నాయి. భూమి, ఆకాశం ఇంకా చీకటి, సందేహాలతో కప్పబడి ఉన్నప్పుడు, మార్గశిర రాత్రుల పొగమంచుతో కూడిన ఉదయపు గాలిలో, అందరూ నిద్రిస్తున్న వేళ, ఆయన ఒక నిజమైన శంఖారావం చేసేవాడిలా, రాబోయే ఉదయపు వైభవాన్ని ధైర్యంగా, ప్రశాంతమైన స్వరంతో గానం చేశారు. ఆయనది దివ్యదర్శనం పొందిన ప్రవక్త  పారవశ్యపు ఉచ్చారణ. ఆయనది నిద్రపోతున్నవారికి “మేల్కొనండి!” అని చేసిన ఘోష పిలుపు. లేవండి!” కానీ ఆయన చిన్న వయసులోనే మరణించారు.

స్వామి వివేకానంద ఒక ప్రకృతి శక్తి వంటివారు; ఆయన ప్రకంపనలు సర్వత్రా వ్యాపించే ఒక భూకంపం వంటివారు; అడవి దారులలోని గాఢాంధకారాన్ని కూడా వెలిగించే ఒక మెరుపు వంటివారు. మహాత్మా గాంధీ కూడా, కనీసం, అంతే స్థాయిలో ఒక ప్రకృతి శక్తి. ఆయన హిమాలయ శిఖరాలలో కురిసే మేఘ విస్ఫోటనం లేదా హిమపాతం వంటివారు; అది గంగానది గుండా భారీ వరదలను పంపిస్తుంది; ఆ వరదలు ద్రవ జీవనపు అరుదైన సవ్వడిని చేస్తూ, జారుతూ కిందికి ప్రవహిస్తాయి; ఆ కఠినమైన భూభాగంలోని ప్రతి మలుపులోనూ, వంపులోనూ నీటిపారుదల ఇంజనీర్  నిర్మాణాత్మక, సారవంతమైన స్పర్శ కోసం వెతుకుతాయి.

నదిలో గాంధీ ప్రళయాన్ని మనకు ప్రసాదించిన దేవుడు, అదే సమయంలో ఈ జాతీయ శక్తి ప్రవాహాన్ని నిర్మాణాత్మక రాజనీతిజ్ఞతగా మలచి, హిందుస్థాన్‌లోని ఎండిపోయిన మైదానాల్లోని మారుమూల గ్రామాన్ని సైతం ఆ వరద ఆశీర్వదించేలా చేయగల నీటిపారుదల ఇంజనీర్‌ను ఇంకా మనకు ప్రసాదించలేదు. మేల్కొన్న ఆదర్శవాదాన్ని, విడుదలైన శక్తిని ఏకకాలంలో నియంత్రించి, వాటిని దున్నిన భూముల్లోకి, విత్తిన పొలాల్లోకి మళ్లించగల వ్యక్తి దివంగత సి.ఆర్.దాస్ అని ఒకప్పుడు నేను ఆశించాను. రెండు శతాబ్దాల క్రితం పేష్వాలను ఒక్కొక్కరిగా చాలా చిన్న వయసులోనే హతమార్చడం దేవుని సంకల్పం అయినట్లే, సి.ఆర్.దాస్‌ను జీవితపు ఉచ్ఛ దశలో హతమార్చడం కూడా దేవుని సంకల్పమే.

ఒకవేళ డాక్టర్ బెసంత్ భారతీయ సంతతికి చెందినవారై, నలభై ఏళ్లు చిన్నవారై ఉంటే, ఆమె మహాత్మాజీకి ఆదర్శవంతమైన మిత్రురాలిగా, ప్రథమ శ్రేణి నిర్మాణాత్మక రాజనీతిజ్ఞురాలిగా నిలిచేవారు. కానీ నాకు, ఈ విచారకరమైన పశ్చాత్తాపంలోనే దాని స్వంత ఆకర్షణలు, పాఠాలు ఉన్నాయి. ఆమెలోని గుణాల సారాంశం మనకు నిర్మాణాత్మక పనికి ఒక సూచనను ఇవ్వగలదు. ఆమె సుదీర్ఘమైన, కఠోరమైన జీవితం నిజంగా మనకు ఒక గొప్ప ఆదర్శం. ఎందుకంటే, భారతీయ స్వభావాన్ని సారవంతం చేయడానికి కావలసిన గుణాలే ఆమెలో ఉన్నాయి.

II

డాక్టర్ బేసంట్ ఒక కర్మయోగి. ఆమె తన శక్తులను మొట్టమొదటగా సామాజిక, మానవతా ప్రయోజనాల కోసం నిష్కపటంగా వినియోగిస్తారు. మహాత్మాజీ కూడా కర్మయోగియే, కానీ ఆయన అంతిమ లక్ష్యం ప్రాథమికంగా భిన్నమైనది. ఆయన ప్రధానంగా వ్యక్తి, అతని సంస్కారం  పరిణామంపై ఆసక్తి చూపుతారు. అయితే, డాక్టర్ బేసంట్ తన కరుణామయ దృష్టిని సామూహిక శ్రేయస్సుపైనా, సంస్థల సత్కార్యాలపైనా నిలుపుతారు. మానవాళి సమిష్టి శ్రేయస్సు కోసం సత్కార్యాలు చేసే సంస్థే డాక్టర్ బేసంట్ కు జీవం. కానీ, ఎంత ఆరోగ్యకరమైనదైనా, అంతిమంగా ఆ సంస్థ మహాత్మాజీకి, ప్రతి నిజమైన హిందువుకు మృత్యువుతో సమానం.

జీవితం పట్ల ఉన్న ఈ మానవతా దృక్పథమే డాక్టర్ బేసంట్ కు నిస్వార్థ కార్యాలన్నింటికీ అవసరమైన మతపరమైన ఉత్సాహాన్ని, శక్తిని ప్రసాదించింది. పనిని జీవితాన్ని శుద్ధి చేసే గొప్ప సాధనంగా విశ్వసించే ఆమె, ప్రేమ, స్వచ్ఛతతో, నిస్వార్థంగా, నిర్లిప్తంగా పనిచేసే ఒక అవిశ్రాంత కార్యకర్త. ఆమెలోని గొప్ప గుణాలన్నీ, ఆమె విషయంలో ఆత్మగుణాలు కూడా, తమకంటూ ఒక స్వతంత్ర ఉనికిని కోల్పోయి, పని పట్ల ఉన్న అంతులేని ప్రేమ అనే అగ్నిని పోషించడానికి సేవ చేస్తూ, దానికి బానిసలుగా పనిచేస్తాయి. ఇది నిస్సందేహంగా సమతుల్యతను కొద్దిగా దెబ్బతీస్తుంది, జీవిత గమనాన్ని వంచుతుంది, సామరస్యాలను అస్తవ్యస్తం చేస్తుంది మరియు ఆమె గుణాలలోని లోపాలు ఉన్నాయనే భావనను మనకు కలిగిస్తుంది.

ఆమె జీవితంలో అతిపెద్ద ప్రేరణ కార్యాచరణే; అది తీవ్రమైన, సానుభూతితో కూడిన, స్వయంప్రేరితమైన, స్వయంకృషితో కూడిన కార్యాచరణ. పోరాడటం ఆమె కార్యాచరణకు ప్రేరణ కాదు, కానీ ఈ సంఘర్షణలతో నిండిన ప్రపంచంలో అది ఒక అవసరమైన సాధనం. సంపూర్ణ స్వీయ-వ్యక్తీకరణను కోరుకునే ప్రేమ, శాంతి కూడా పోరాడవలసిందే. ఎన్నో ఏళ్లుగా అనేకమందిపై జరుగుతున్న క్రూరమైన సామాజిక అన్యాయాలకు వ్యతిరేకంగా చూపించే మానవతాపూర్వకమైన సౌమ్యతే ఆమెను పని వైపు నడిపిస్తుంది. ప్రేమ దాని స్థిరమైన లేదా గతిశీల రూపంలో ఉన్నప్పటికీ, అది ప్రేమ కంటే ఎక్కువే—సంబంధం లేని కరుణ కూడా ప్రేమే. ప్రేమ దాని అత్యంత క్రియాశీల రూపంలో కూడా సార్వత్రికమైనది మరియు నిశ్చలమైనది. దాని ప్రచారం నైతికమైనది, ఎన్నడూ రాజకీయమైనది కాదు. ప్రేమ సమచిత్తమైనది  ఉన్నత, నిమ్న వర్గాల పట్ల, ధనిక, పేదల పట్ల సమానంగా స్పందిస్తుంది. అయితే కరుణ పేదల కష్టాలకు త్వరగా స్పందిస్తుంది, కానీ ధనికుల సద్గుణాలను కూడా అపనమ్మకంతో చూస్తుంది.

డాక్టర్ బేసంట్, గ్రహణశక్తిలో కాకపోయినా మేధోపరంగా ఒక నిజమైన అద్వైతి. మీరు నిస్వార్థంగా ఉన్నంత వరకు ఒప్పు, తప్పు అనేవి ముఖ్యం కాదు. ఎందుకంటే, ఒప్పు, తప్పు అనేవి కేవలం ఇచ్చిన పరిస్థితులకు సాపేక్షమైనవి, వాటికి అంతిమ విలువ ఉండదు. పరిణామం కేవలం కార్యాచరణను మాత్రమే లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది. మరియు నిజమైన కార్యాచరణ అంతా నిరాకారమైనది, నిర్మాణాత్మకమైనది, ఒప్పు, తప్పులతో దానికి అంతిమ సంబంధం ఉండదు. అంతేకాక, నిజమైన కార్యాచరణ అంతా నిస్వార్థపరుడు, నిర్లిప్తుడైన కార్యకర్త  కృషి.

కాంతిని అనుసరించే వేడిలా, నిర్ణయాత్మకత, దానిని అనుసరించే ధైర్యం ఆమెకున్న గొప్ప ఆస్తులు. ఒకసారి ఆమె నిర్ణయించుకుంటే, ఒక తుఫానులా అపరిమితమైన ఆనందంతో, స్వేచ్ఛతో తన పనిని కొనసాగిస్తుంది. కానీ ఆ తుఫాను సృష్టించేది ఇసుక తుఫాను కాదు, సమృద్ధినిచ్చే రుతుపవనాలను తన వెంట తెస్తుంది.

ఆమె ఒక యోధురాలు, కానీ దానిలోని నిస్సారమైన ఆనందం కోసం పోరాడే యోధురాలు కాదు. ఆలోచించి, దృఢ నిశ్చయంతో, ఆజియన్ కొట్టాలను శుభ్రపరచాలనే స్వీయ-విధించిన కర్తవ్యాన్ని స్వీకరించిన కార్మికురాలు ఆమె. కానీ తన పనికి అడ్డువచ్చే అన్ని వింత విషయాలకు వ్యతిరేకంగా, ఎంత అయిష్టంగానైనా సరే, ధైర్యంగా పోరాడవలసి ఉంటుందని గ్రహించిన కార్మికురాలు ఆమె; అది కావేరి నది సుడిగుండాలలోకి దూసుకువచ్చే తొలి వరదల వంటిది; ఆ వరదలలో మట్టి, కలప, ఎండిన కొమ్మలు, ఆకులు, దారిని అడ్డగించి, నదీగర్భంలోని ఇసుక గర్భాన్ని గాయపరిచే చనిపోయిన చెట్ల కుళ్ళిన మొద్దులు ఉంటాయి.

డాక్టర్ బేసంట్ గారి జీవిత దృక్పథం సారాంశంలో భారతీయమైనది. ఆమె మనస్సు ఆధ్యాత్మికమైనది, కానీ అది భూమి, జీవితం నుండి విడివడి, సంపూర్ణ ఐక్యతతో, ఏకాంతంగా, భక్తితో, విషాదభరితంగా, ఉదాత్తంగా ఉండే స్వచ్ఛమైన భారతీయ అర్థంలో కాదు; కానీ ఉత్తమ సాంస్కృతిక అర్థంలో. అది ఆధ్యాత్మికమైనది, ఎందుకంటే అది ఇంద్రియాలు, కోరికలు, మరియు దైనందిన జీవితాన్ని, దాని ఆనందాలను, బాధలను పోషించే శక్తి వనరులపై ఒక రకమైన యోగ నియంత్రణను, ప్రావీణ్యాన్ని సాధించింది.

ఆమె తన సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో భారతదేశ ఐక్యతను తిరిగి కనుగొన్న వారిలో ప్రథములలో ఒకరు. మతపరమైన జాగృతి ద్వారా దాని కోసం కృషి చేసి, మన పూర్వీకుల సమాధులలో మూసివున్న పెట్టెలలో ఉన్న మన స్వంత వారసత్వపు అమూల్యమైన నిధులను మనకు చూపించారు. మొత్తమ్మీద, ఆమె సుదీర్ఘ జీవితం గొప్ప’’ గీతా సంప్రదాయం’’లోనే గడిచింది, అయినప్పటికీ ఆమె పుట్టిన నాగరికత  బరువైన భారంతో అది పరిమితమైంది. సంప్రదాయ బంధాలను తెంచుకుని, సత్యం కోసం స్వేచ్ఛగా అన్వేషించడానికి చేసిన అంతులేని పోరాటం, ప్రయత్నంలో ఆమె జీవితంలోని విలువైన కీలక దశ వృధా అయింది.

ఆమె సంపూర్ణ జీవితం నిస్సందేహంగా మనందరికీ ఒక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. మనలో జ్ఞానానికి ఎన్నడూ కొదవే లేదు, కేవలం వివేకులను, నిస్వార్థపరులను అనుసరించే సంకల్పానికే కొదవే ఉంది. ఆమె సంకల్ప బలం ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. పునరుజ్జీవిస్తున్న భారతదేశానికి ఆమె సందేశం ఏమిటంటే, వ్యవస్థీకరించండి, క్రమబద్ధీకరించండి, సమన్వయం చేసుకోండి మరియు పని చేయండి; దున్నండి మరియు కత్తిరించండి, కత్తిరించండి మరియు దున్నండి; నీరు పెట్టండి మరియు ఎరువు వేయండి, ఎరువు వేయండి మరియు నీరు పెట్టండి; ఎండిపోయిన వేళ్లను, కుళ్ళిన కొమ్మలను కత్తిరించండి; కష్టపడి, నిస్వార్థంగా పని చేయండి; ఆ పురాతన తోట మళ్ళీ చిగురించి, ఆ చెట్ల వయసుకు మించిన రసవంతమైన ఫలాలను ఇస్తుంది; సామాజిక పరిస్థితుల మెరుగుదల కోసం పని చేయండి, దోపిడీ లేని పద్ధతులలో పని చేయండి, ఉదారతతో, ప్రేమతో, మరియు లౌకిక విషయాలకు మతపరమైన భక్తిశ్రద్ధలతో పని చేయండి; అందరి ఉన్నతి కోసం పని చేయండి. పునరుజ్జీవిస్తున్న భారతదేశం అటువంటి పనిని ఎల్లప్పుడూ గౌరవిస్తుంది.

మానవతావాది  ప్రాథమిక స్వభావమైన ఈ జీవన తత్వం, డాక్టర్ బేసంత్‌కు బుద్ధుని కరుణను, అశోకుని రాచరిక  దాతృత్వ స్వభావాన్ని, సెయింట్ పాల్ లేదా ఇగ్నేషియస్ లయోలా  మేధస్సు మరియు వ్యవస్థాపక ప్రతిభను,  మానవ సేవ  మానవాళి శ్రేయస్సు కోసం చరిత్రలో సాటిలేని ధైర్యవంతమైన, దృఢమైన తీవ్రమైన దేశభక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ఇప్పటికే పేర్కొన్న వారి స్థాయిలో ఆమె అమరత్వం పొందలేకపోతే, అది సత్య అన్వేషణలో చిత్తశుద్ధి లేకపోవడం వల్లనో, తోటి మానవుల పట్ల ప్రేమ లేకపోవడం వల్లనో, లేదా తన నమ్మకాలను ఆచరణలో పెట్టడానికి కావలసిన ప్రతిభ, శక్తి లేకపోవడం వల్లనో కాదు. కానీ, ధ్యానానంద క్షణాలలో మానవుడు తన అత్యున్నత ఆదర్శవాద శిఖరాలలో ఉన్నప్పుడు అతడిని గ్రహించడంలో విఫలమవడం వల్లనే.

డాక్టర్ బెసెంట్‌కు ఆధ్యాత్మిక ఆకలి ఉంది కానీ దూరదృష్టి లేదు. అత్యున్నత శిఖరాలలో ఉన్న వ్యక్తి మానవుని అవసరాలు ఆమెకు తెలియవు. ఆమెకు గొర్రెల కాపరి గాడిదలా గొప్ప జ్ఞానం ఉంది  తోడేళ్ళ నుండి, గొర్రెపిల్లల వేషంలో ఉన్న తోడేళ్ళ నుండి కూడా, తన అసాధారణమైన పోరాట నైపుణ్యంతో మందను కాపాడగలదు. కానీ, అవి మేయడానికి కొత్త పచ్చిక బయళ్ళ గురించి, ఏదో సుదూర లోయలో నదికి ఆవలి వైపు విశాలమైన పచ్చిక మైదానాలు ఉన్నాయనే అస్పష్టమైన భావన తప్ప, ఆమెకు స్పష్టమైన జ్ఞానం గానీ, ఆలోచన గానీ లేదు. ఆమెకు అద్భుతమైన స్థాయిలో కార్యనిర్వాహక ధైర్యం ఉంది. కానీ దేవుడు ఆమెకు, ఆమె పుట్టిన నాగరికత, సామాజిక వ్యవస్థ ఆమెకు ధ్యానశక్తిని నిరాకరించాయి. ధైర్యం  సహజసిద్ధమైన సృజనాత్మకత, ఇవి మాత్రమే ఒకరిని అమరత్వపు అంబర్‌లో-ఆలోచనలో  పొదిగి ఉంచుతాయి. అందువల్ల, తనకున్న అద్భుతమైన వరాలతో, ఆమె అమరులలో ప్రథమ స్థానాన్ని అతి స్వల్ప తేడాతో కోల్పోయింది. కానీ ఆమె జీవితమే ఒక ఉత్తమ సాహసం మరియు మానవునిలోని అద్భుతానికి, గొప్పతనానికి ఒక నిదర్శనం.

కానీ మన చరిత్రలో ఆమె పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుందనడంలో సందేహం లేదు. ఆమె జీవించి ఉన్న గొప్ప మహిళ మాత్రమే కాదు, సకల కాలాలకు చెందిన గొప్పవారిలో ఒకరు. ఆమె పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు మార్గదర్శకురాలు మరియు ఇరవయ్యవ శతాబ్దానికి ఒక ఆదర్శం. సత్యాన్వేషణలో శాంతియుతంగా సాగిన గొప్ప సాహసయాత్రే ఆమె జీవితం. ఆమె ఈ శతాబ్దపు అత్యంత నిష్కపటమైన మానవతావాది. ఆమెలోని ఆధ్యాత్మిక గ్రంధులు, ఆమె కరుణామయ రక్త ప్రవాహంలోకి మానవత్వం పట్ల తీవ్రమైన ప్రేమను, మానవాళి శ్రేయస్సు పట్ల ఉధృతమైన ఆరాటాన్ని నిరంతరం ప్రవహింపజేస్తాయి. ఆమె తన ఎనభై ఏళ్ల కఠోర జీవితాన్ని సృజనాత్మక పరవశం మరియు కార్యంలోని అశాంతి అనే అత్యున్నత భావనలతో గడిపింది. సృష్టికర్త ముందు గానీ, తమ తరం ముందు గానీ సమర్పించడానికి, స్త్రీ పురుషులలో గానీ, ఇంతకంటే నిస్వార్థ కార్యానికి సంబంధించిన గొప్ప రికార్డు మరెవరికైనా ఉందా?

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -21-5-26-ఉయ్యూరు .

స్వాతంత్ర్య పోరాటం: రథసారథి గాంధీ(త్రివేణి )

రచన: బి. పట్టాభి సీతారామయ్య-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

పదేళ్ల క్రితం, మన దేశ రాజకీయ వాతావరణం ఆగ్రహం, అసంతృప్తి, నిరీక్షణ వంటి భావాలతో ఒకస్థాయిలో ఉద్రిక్తంగా ఉండేది. 1919 అక్టోబరు మాసం వెనుక, అమృత్‌సర్ మారణకాండ విషాదం, జలియన్‌వాలాబాగ్ మారణహోమంపై పథకం ప్రకారం పాటించిన గోప్యత, స్మిత్ అండ్ థాంప్సన్, కల్నల్ జాన్సన్, జనరల్ డయ్యర్ వంటి వారిచే పంజాబ్ ప్రజలు, స్త్రీలు, పిల్లలు ఎదుర్కొన్న అవమానాలు, బహిరంగ వీధిలో న్యాయవాదులను బోనులో బంధించడం, పెళ్లి ఊరేగింపులో వధువు బృందాన్ని కొరడాలతో కొట్టడం, సందులో బాటసారులు ఈడ్చుకెళ్లడం, అమాయక గ్రామస్థులపై బాంబుల వర్షం కురిపించడం, సైనిక శాసనం ప్రకటన, సర్ శంకరన్ నాయర్ రాజీనామా వంటి సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి. దాని ముందు సంస్కరణల బిల్లు, స్వయం పరిపాలన లేదా దాని నకిలీ రూపంలో మానవ రూపంలో ఆవిర్భవించిన రాక్షస ద్వైపాక్షిక పాలన, రాజ శాసనం తర్వాత తప్పక రానున్న రాజకీయ ఖైదీల క్షమాభిక్ష, లోకమాన్యుడు ప్రతిపాదించిన ప్రతిస్పందనాత్మక సహకారానికి, చిత్తరంజన్ దాస్ ప్రతిపాదించిన సంస్కరణల తిరస్కరణకు మధ్య యుద్ధం వంటివి ఉన్నాయి. ఇదంతా ఏదో ప్రాచీన చరిత్రలోని అధ్యాయంలా అనిపిస్తుంది, కానీ అధికార యంత్రాంగం యొక్క ఒక చిన్న స్పర్శ, ఉమ్మడి బాధ అనే బంధంతో ఈ శాశ్వత యుగాలను కలుపుతుంది. నేడు మనకు దాదాపు అదే దృశ్యం, అదే పునరాలోచన కనిపిస్తున్నాయి. తన ఆశలు, ప్రణాళికలు దెబ్బతిని, అడ్డుకోబడినట్లుగా కనిపించిన భారత జాతీయవాదం, రెట్టింపు ఉత్సాహంతో మరోసారి తనను తాను నిరూపించుకుంటోంది. అయినప్పటికీ, ఈ పునరుజ్జీవనం మధ్యలో ఉండటం వల్ల మనం దానిలోని విషయాలను విశ్లేషించలేకపోతున్నాం, దాని లక్షణాలను మన కళ్ళ ముందు ఊహించుకోలేకపోతున్నాం. కాలచక్రం విచిత్రంగా తిరగడంతో, పదేళ్ల క్రితం పంజాబ్‌లో సైనిక పాలన కొనసాగింపు విషయంలో భారత ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి కీర్తి గడించిన సర్ శంకరన్ నాయర్, తాను స్వయంగా జారవిడుచుకున్న కేంద్ర కమిటీ అగాధం నుండి కోలుకుంటూ, ఎప్పటిలాగే తన సహచరులను, అధిపతులను దూరంగా ఉంచుతున్నారు. పంజాబ్ మళ్ళీ రాజకీయాలకు, ప్రజా జీవితానికి తుఫాను కేంద్రంగా మారింది, ఇక్కడే లాహోర్‌లో కాంగ్రెస్ సమావేశం జరగనుంది. 1919లో ఉన్నట్లే, డాక్టర్ సత్యపాల్ ఈ రోజు అమృత్‌సర్‌లో మళ్ళీ జైలులోనే ఉన్నారు, అయితే ఆయన సహచరుడైన డాక్టర్ కిచ్లూ మాత్రం స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు. అప్పుడు వాళ్లిద్దరూ కలిసే ఉండేవారు. ఇప్పుడు వాళ్లు చెరో శిబిరంలో ఉన్నారు; నిజానికి జాతీయ ఆకాంక్షలకు వ్యతిరేకులు కాకపోయినా, అంతర్గత వర్గపోరాటాలతో నిండిన ఉద్యమాలలో ఉన్నారు. 1919లో గాంధీ కాంగ్రెస్, దేశ తలరాతను మార్చారు; ఆయన అంతగా ప్రాచుర్యంలో లేనప్పటికీ, తన సత్యాగ్రహ ఉద్యమంపై వెల్లువెత్తిన నిందలు, దూషణల నుండి అప్పుడే బయటపడినప్పటికీ.

ఒక దశాబ్దం గడిచినా సత్యం, అహింస అనే సిద్ధాంతాలపై ఆయన పట్టు సడలలేదు. ఈ రోజు మళ్ళీ, ఆయన ప్రాచుర్యంలో లేనప్పటికీ, ప్రజలు మార్గదర్శనం, మోక్షం కోసం ఎదురుచూసే ఏకైక వ్యక్తి ఆయనే. 1919లో అమృత్‌సర్‌లో పండిట్ మోతీలాల్ అధ్యక్షత వహించారు. 1929లో లాహోర్‌లో ఆయన కుమారుడు అధ్యక్షత వహించనున్నారు. కానీ వీటన్నిటికంటే మించి, 1919లో స్వరాజ్యం సాధించాలనే తన దృఢ సంకల్పాన్ని, ఆ సంవత్సరం ఏప్రిల్ 10వ తేదీన పంజాబ్‌లో వందలాది మంది తన బిడ్డలను బలిదానం చేయడం ద్వారా భారతదేశం ప్రదర్శించింది. అయితే, అప్పుడు జనరల్ డయ్యర్  నీచమైన క్రూరత్వానికి వారు బలైపోయారు. ఇప్పుడు 1929లో భారతదేశపు శ్రేష్ఠమైన బిడ్డలు, తాము ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగాలు చేయగలమని, అవును, ఫిరంగికి లేదా డైనమైట్‌కు ఆహారంగా తమను తాము ఎంతవరకు తట్టుకోగలరో అంతవరకు అంగుళం అంగుళం, నిమిషం నిమిషం, కణం కణం, అవయవం అవయవంగా త్యాగం చేయగలమని ప్రపంచానికి నిరూపిస్తున్నారు. ప్రస్తుత తరుణంలో భారతదేశపు ఆశ పదేళ్ల క్రితం ఉన్నంత తీవ్రంగానో, ఉత్సాహంగానో లేదు. ప్రతిరోజూ కొత్త వార్తలు కొత్త ఆశలను రేకెత్తిస్తూనే, కొత్త నిరాశలను కూడా సూచిస్తున్నాయి.

పదేళ్ల క్రితం, గాంధీజీ నాయకత్వాన్ని తన పెద్దల చేతుల నుండి లాక్కున్నారు. అది వ్యక్తిగత బహుమతిగా కాదు, ఒక నూతన తత్వం ద్వారా. వారిలో ఆనాటి సంస్కరణలకు మార్గదర్శకురాలైన డాక్టర్ బెసెంట్ ఉన్నారు. ఆమె ప్రాయశ్చిత్తం మానవాళికి మోక్షాన్ని తెచ్చిన రక్షకురాలు. ఆమెను విస్మరించారు, పక్కన పెట్టారు  ఆమె స్థానాన్ని మరొకరు భర్తీ చేశారు. ఆమె అప్పటికే సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్య, సత్యేంద్ర ప్రసన్న సిన్హా, భూపేంద్రనాథ్ బసు, లాలా లజపత్ రాయ్ వంటి ఆ కోవకు చెందిన ఇతర పూర్వ నాయకుల స్థానాన్ని భర్తీ చేశారు. ఆమె ఒక సుడిగాలి లాంటి కార్యక్రమాన్ని, ఒక విధ్వంసకరమైన, ఉగ్రమైన ఆందోళన ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. అది బ్రిటిష్ వారికి ఊపిరి పీల్చుకోవడానికి కూడా సమయం ఇవ్వకుండా వారిని తన పాదాల చెంతకు చేర్చింది. కానీ గాంధీ ఆందోళన వాస్తవానికి బ్రిటన్‌ను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసింది. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం దాని బలహీనత వల్లనే చనిపోతుందని లార్డ్ చెమ్స్‌ఫోర్డ్ ఆత్మసంతృప్తితో చెప్పిన మాట ఒక తప్పుడు రాజకీయ ప్రవచనంగా నిరూపించబడింది. హంటర్ కమిషన్‌ను బహిష్కరించడం, పంజాబ్ అన్యాయాలపై భారత విచారణ కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం, మరియు దేశం యొక్క నిష్పక్షపాత తీర్పును ప్రచురించడంలో గాంధీ తీసుకున్న చొరవే, లార్డ్ చెమ్స్‌ఫోర్డ్‌ను వెనక్కి పిలిపించాలని కోరుతూ అమృత్‌సర్‌లో తీర్మానానికి కారణమైంది. దాని వెంటనే 1920 ఏప్రిల్‌లో సహాయ నిరాకరణ సూత్రాన్ని ప్రకటించారు. ఈ కేంద్రకం ఆ సంవత్సరం సెప్టెంబర్ నాటికి ఒక పూర్తి ప్రోటోప్లాజంను పోగుచేసుకుని, డిసెంబర్ నాటికి మొలకెత్తి, వృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది. పూర్వపు సీజర్ లాగా, గాంధీ వచ్చారు, చూశారు మరియు జయించారు.

వృత్తులలో అయినా, రాజకీయాలలో అయినా, ఎదుగుతున్న యువతరాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకుని, వారిని సన్మార్గం మరియు నాయకత్వ మార్గంలో నడిపించడమే పెద్దల తరం యొక్క స్పష్టమైన కర్తవ్యం. ఇలా చేసినప్పుడే, సాధారణంగా గతం, వర్తమానం మరియు భవిష్యత్తు అని పిలువబడే జీవిత ప్రవాహాల మధ్య ఐక్యత ఏర్పడుతుంది, కాదంటే నిరంతరాయం నిర్ధారించబడుతుంది. శాశ్వతత్వం వైపు మన పయనించే ప్రయాణంలో ఇవి కేవలం తాత్కాలిక మజిలీలు మాత్రమే. కాలపటం నుండి వీటన్నింటినీ తుడిచివేయాలని భావించేవాడు మూర్ఖుడు. అనుభవం లేనివారు నిస్సందేహంగా ఒకరినొకరు నిందించుకున్నారు, పెద్దలు యువకులను, యువకులు పెద్దలను నిందించుకున్నారు; కానీ వృద్ధులు మరియు యువకులు, వయస్సు మరియు యవ్వనం, గతం మరియు వర్తమానం, నాయకులు  అనుచరులు, వీరందరూ కలిసి ఒకే ఐక్య సమగ్రతను, ఒకే సామరస్య సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తారు. దీనిలో ఏ ఒక్కటి లేకపోయినా అది అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది. ఇంత స్పష్టమైన ప్రతిపాదనను సాధారణ రాజకీయ నాయకులు చాలా తక్కువగా అర్థం చేసుకుంటారు మరియు అంతకన్నా తక్కువగా గ్రహిస్తారు. కానీ మానవ స్వభావంలో కొన్ని గుణాలు, లక్షణాలు ఉంటాయి. అవి ఒక ప్రవక్తను, ఒక రాజకీయవేత్తను వేరుగా గుర్తిస్తాయి. ఎలాగైతే అవి ఒక ఇంజనీర్‌ను, ఒక వాస్తుశిల్పిని; ఒక ఛాయాచిత్రకారుడిని, ఒక చిత్రకారుడిని; ఒక యంత్రకారుడిని, ఒక శాస్త్రవేత్తను; ఒక ప్రచారకుడిని, ఒక ప్రబోధకుడిని వేరుగా గుర్తిస్తాయో, అలాగే. మనందరిలో అటువంటి గుణాలు ఉండకపోవచ్చు. కానీ, ఆ గుణాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో వాటిని గుర్తించి, అవి సూచించే గొప్పతనాన్ని, కీర్తిని గ్రహించేలా మన మనసులను తీర్చిదిద్దుకోవాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది. అందరూ గాంధీలు కాకపోవచ్చు, కానీ మన కాలంలో గాంధీ దేనికి ప్రతీకగా నిలిచాడో తెలుసుకునే, మన అనుభవంలో గ్రహించే అవకాశాన్ని మనం కోల్పోవద్దు.

మీ-గబ్బిటదుర్గాప్రసాద్ -21-5-26-ఉయ్యూరు 

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.6 వ భాగం.19.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.11 వ భాగం.19.5.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.200 వ భాగం.19.5.26.

హర-గౌరీ కవిత –(త్రివేణి)

రచన: భరత్‌చంద్ర1

(బెంగాలీ నుండి అనువాదం: కాళిపద ముఖర్జీ)- ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ఓ, ఒకే శరీరంలో ఐక్యమైన హర, గౌరీల సౌందర్యం సాటిలేనిది!

తెల్లని శరీరం ఎరుపుతో మిళితమైంది!

ఓ, చివరకు ఎర్రబడిన ఆ రెండు పాదాల సౌందర్యాన్ని నేను పొందగలుగుదును గాక!

అలాగే నా కోరికల నెరవేర్పు, నా ప్రధాన మేలు నెరవేరుతుంది.

నడుములో ఒక భాగం పులి చర్మంతోను, మరో భాగం పట్టు వస్త్రంతోను అలంకరించబడి ఉంది; ఒక భాగంపై రత్నాలతో పొదిగిన నడికట్టు గలగలలాడుతుండగా, మరో భాగం సర్ప పడగలతో చుట్టబడి ఉంది.

వక్షస్థలంలో ఒక భాగం ఎముకల దండతోను, మరో భాగం వజ్రాల హారంతో ప్రకాశిస్తుండటంతోను ఉంది.

మెడలో ఒక భాగం విషంతో నీలిగా ఉండగా, మరో భాగం అమృత సౌందర్యంతో నిండి ఉంది.

ఒక చేతికి సర్పగుచ్ఛాలు, మరొక చేతికి వజ్రగుచ్ఛం ఉన్నాయి.

నోటిలో ఒక భాగం గంజాయిని, మరో భాగం తమలపాకులను నములుతోంది.

ఒక కన్ను గంజాయి మత్తుతో మగతగా ఉంది, మరొక కన్ను కాటుకతో ప్రకాశవంతంగా ఉంది.

నుదుటిలో ఒక భాగం ఆర్పిమెంట్ అంటే  హరిదళం (  ఆర్సెనిక్ సల్ఫయిడ్ తోకలిసిన )పసుపు రంగులో ఉండగా, మరో భాగం కుంకుమతో ఎర్రగా ఉంది.

నుదుటిపై ఉన్న మూడవ కన్ను సగం సగం బాగా కలిసిపోయింది, దానిలోని అగ్ని కూడా అలాగే ఉంది.

ప్రతి ఒక్కరి నుదుటిపై ఉన్న అర్ధచంద్రాకారం కలిసి ఒక పూర్తి చంద్రవంకగా మారి, వారికి గొప్ప అందాన్ని ఇచ్చింది.

తల యొక్క ఒక భాగం జటాజూటంలో కొలనులాంటి గంగానదితో అందంగా ఉండగా, మరో భాగం సన్నని జడలతో అలంకరించబడింది.

ఒక చెవి చుట్టూ పాము ఆభరణంగా చుట్టుకొని ఉండగా, మరొక చెవిలో వజ్రపు చెవిపోగు ఉంది.

శరీరంలో ఒక భాగం బూడిదతో తెల్లగా ఉండగా, మరో భాగం సువాసనగల కస్తూరితో పూయబడింది.

ఈ విధంగా కలగలిసిన దేవదేవతల పట్ల రాజా కృష్ణచంద్రునికి ప్రగాఢ భక్తి కలగాలని కవి భరత్ ప్రార్థిస్తున్నాడు.

హర మరియు గౌరీల వివాహం ముగిసింది; ఇప్పుడు మీరందరూ హరిని కీర్తించండి.

1 భరత్‌చంద్రుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1713-1761) బెంగాల్ యొక్క గొప్ప కవులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. శివుని అర్ధనారీశ్వర స్వరూపంపై ఆయన వ్యాఖ్యానం ఇది. ఆయనలోని సృజనాత్మక భాగానికి పురుషుడు (ఆత్మ) మరియు ప్రకృతి (స్వభావం) అనే రెండు రూపాలు ఉన్నాయి. పురుషుడు శాశ్వతమైనవాడు, మార్పులేనివాడు, అవ్యక్తమైనవాడు మరియు చైతన్యవంతుడు: అదేవిధంగా ప్రకృతి కూడా శాశ్వతమైనదే కానీ మార్పు చెందే స్వభావం కలది. పురుషుడు చైతన్యం. ప్రకృతి శక్తి. ఈ ప్రపంచమంతా ఈ రెండింటి లీలే. అవి అన్నింటిలోనూ ఏకమై ఉన్నాయని, ప్రపంచమంతటా సంచరిస్తూ ఉంటాయని భరతుడు చూపించాడు. హరగౌరీల శాశ్వత లీల, కృష్ణరాధల లీలతో సమానమైనది.

శంకరాచార్యులవారి అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం

 అర్ధ నారీశ్వర స్తోత్రం

చాంపేయగౌరార్ధశరీరకాయై
కర్పూరగౌరార్ధశరీరకాయ ।
ధమ్మిల్లకాయైచజటాధరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 1 ॥

కస్తూరికాకుంకుమచర్చితాయై
చితారజఃపుంజవిచర్చితాయ ।
కృతస్మరాయైవికృతస్మరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 2 ॥

ఝణత్క్వణత్కంకణనూపురాయై
పాదాబ్జరాజత్ఫణినూపురాయ ।
హేమాంగదాయైభుజగాంగదాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 3 ॥

విశాలనీలోత్పలలోచనాయై
వికాసిపంకేరుహలోచనాయ ।
సమేక్షణాయైవిషమేక్షణాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 4 ॥

మందారమాలాకలితాలకాయై
కపాలమాలాంకితకంధరాయ ।
దివ్యాంబరాయైదిగంబరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 5 ॥

అంభోధరశ్యామలకుంతలాయై
తటిత్ప్రభాతామ్రజటాధరాయ ।
నిరీశ్వరాయైనిఖిలేశ్వరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 6 ॥

ప్రపంచసృష్ట్యున్ముఖలాస్యకాయై
సమస్తసంహారకతాండవాయ ।
జగజ్జనన్యైజగదేకపిత్రే
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 7 ॥

ప్రదీప్తరత్నోజ్జ్వలకుండలాయై
స్ఫురన్మహాపన్నగభూషణాయ ।
శివాన్వితాయైచశివాన్వితాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ॥ 8 ॥

ఏతత్పఠేదష్టకమిష్టదంయో
భక్త్యాసమాన్యోభువిదీర్ఘజీవీ ।
ప్రాప్నోతిసౌభాగ్యమనంతకాలం
భూయాత్సదా తస్య సమస్తసిద్ధిః ॥ 9 ॥

మీ గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -19-5-26-ఉయ్యూరు 

విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.10 వ భాగం.18.5.26.

విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.10 వ భాగం.18.5.26.

gabbita prasad	6:17 PM (38 minutes ago)
to sahitibandhu@googlegroups.com, Andukuri, Krishna, Sastri, mrvs, Mandali, Subbarao, Purnachand

కాళిదాసు , చెహోవ్( త్రివేణి )

రచన: పురసు బాలకృష్ణన్-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

(రచయిత తన అసలు తమిళ వ్యాసం నుండి అనువదించారు)

రష్యన్ స్వభావం భారతీయ స్వభావానికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. ప్రాచీన స్లావోనిక్ భాష సంస్కృతానికి చాలా దగ్గర సంబంధం కలిగి ఉందని అంటారు. “రష్యా కళ కొన్నిసార్లు బైజాంటైన్ లేదా హిందూ ప్రభావాల వల్ల దాదాపుగా కనుమరుగైపోయినట్లు అనిపిస్తుంది,” అని హేవ్‌లాక్ ఎల్లిస్ అంటారు. “రష్యా ప్రాచ్య దేశాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది; అది ఒక గొప్ప వారధి. అక్కడి ప్రజలు ఇప్పటికీ తీర్థయాత్రలకు వెళతారు; వారు ఇప్పటికీ పేదరికం, పవిత్రత, అద్భుతాలు, త్యాగం మరియు విశ్వాసాన్ని నమ్ముతారు,” అని జి. కె. చెస్టర్టన్ అంటారు.

రష్యన్ సాహిత్యంలో ఒక నాటకం ఉంది, అది కొన్ని విషయాలలో మన గొప్ప నాటకమైన “శకుంతల”ను పోలి ఉంటుంది. నేను ఆంటోన్ చెహోవ్ రచించిన “ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్” గురించి ప్రస్తావిస్తున్నాను. కణ్వ ఆశ్రమం నుండి శకుంతల నిష్క్రమణను వర్ణించే సన్నివేశంలో మనం చూసే గీత మాధుర్యం  దాదాపు మానవ సహజమైన అనురాగంతో, ఆ నాటకంలో మానవుడిని భూమాతతో ముడిపెట్టే బంధం వర్ణించబడింది. నిష్కపటత్వం  భావోద్వేగ తీవ్రత విషయంలో, ప్రపంచంలో “శకుంతల”తో పోల్చదగిన అతికొద్ది నాటకాలలో ఇది బహుశా ఒకటి.

“శకుంతల”కు లేని జాతీయ ప్రాముఖ్యత “ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్”కు ఉంది. అయినప్పటికీ, ఇద్దరు రచయితలు పలికించిన సందేశం ఒక్కటే. అది, తన బాల్యం నుండి లాలించి, పెంచి పోషించిన ప్రకృతిపై మానవుడికి ఉన్న ప్రేమ అనే సందేశం. ఈ రెండు నాటకాలు ఒకేసారి సహజమైన మరియు సున్నితమైన, నిరాడంబరమైన మరియు శుద్ధమైన ఒక అనురాగాన్ని వెలికితీస్తాయి, అది మానవుడి హృదయాన్ని భూమి అనే మట్టికి బంధిస్తుంది. ఫ్రాన్స్ పర్యటన నుండి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే, పేదరికంలోకి జారిపోయిన రష్యన్ కుటుంబం “ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్”ను అమ్ముకోవలసి రావడంతో, దానిపై ఒక విషాద వాతావరణం అలుముకుని ఉంటుంది. ‘ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్’లో ప్రస్ఫుటమయ్యే భూమాత ప్రేమ, వెదురు పొదల గుండా వీచే హిమాలయపు గాలిలాంటిది. అందులో ‘శకుంతల’లో వినిపించని ఎన్నో సున్నితమైన, విషాదభరితమైన భావాలు ప్రతిధ్వనిస్తాయి. మరోవైపు, ‘శకుంతల’లో అదే ప్రేమ  మరింత యథార్థమైన స్వరూపాన్ని మనం వింటాము, ఎందుకంటే ఆ నాటకానికి ఎలాంటి జాతీయ ప్రాముఖ్యత లేదు. ‘శకుంతల’లో భూమాత తన బిడ్డలను ఆలింగనం చేసుకుంటుంది; వారు ‘ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్’లో కంటే కూడా ఆమెకు మరింత దగ్గరగా ఉంటారు.

ఇప్పుడు మనం ఈ నాటకాలను మరింత నిశితంగా పరిశీలిద్దాం.

“ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్” నాటకంలోని మూడవ అంకం చివరిలో, అన్య తన తల్లిని ఈ విధంగా ఓదారుస్తుంది:

“అమ్మా! అమ్మా, నువ్వు ఏడుస్తున్నావు, ప్రియమైన, దయగల, మంచి అమ్మా! నా అమూల్యమైనదానా! నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను! నిన్ను దీవిస్తున్నాను! చెర్రీ తోట అమ్ముడైపోయింది, అది పోయింది, అది నిజమే! కానీ ఏడవకు, అమ్మా! జీవితం ఇంకా నీ ముందు ఉంది, నీ మంచి, స్వచ్ఛమైన హృదయం ఇంకా నీ దగ్గరే ఉంది! పద వెళ్దాం, పద వెళ్దాం, బంగారం, ఇక్కడి నుండి దూరంగా! మనం దీనికంటే అద్భుతమైన కొత్త తోటను తయారు చేద్దాం; నువ్వు దాన్ని చూస్తావు, అర్థం చేసుకుంటావు.  సాయంకాలం సూర్యునిలా, ఆనందం, ప్రశాంతమైన, గాఢమైన ఆనందం నీ ఆత్మలోకి ఇంకిపోతుంది! అప్పుడు నువ్వు నవ్వుతావు, అమ్మా! పద, బంగారం, పద వెళ్దాం!” 2

భారతీయ పాఠకుడికి ఇలాంటి వాక్యభాగం “శకుంతల” నాటకంలోని నాల్గవ అంకాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. చెహోవ్ నాటకంలోని చివరి అంకంలో చెర్రీ తోట నుండి రష్యన్ కుటుంబం బయలుదేరి వెళ్లడం వర్ణించబడింది. పండ్లతోటను కొనుగోలు చేసిన వ్యాపారి లోపాహిన్ ఇలా అంటాడు,

“అందరూ వచ్చేశారా? ఎవరూ మిగిలిలేరా?” (అతను ఎడమ వైపు తలుపుకు తాళం వేస్తాడు.) “ఇక్కడ కొన్ని సామాన్లు ఉన్నాయి, మనం వాటికి తాళం వేయాలి. పదండి!”

అప్పుడు అన్య ఇలా ఏడుస్తుంది,

“వీడ్కోలు, పాత ఇల్లు! వీడ్కోలు, పాత జీవితం!”

ఆస్తిని కోల్పోయిన యజమానురాలు లిన్బోవ్ ఆండ్రీవ్నా,  ఆమె సోదరుడు గేవ్, ఇద్దరూ ఒక్కరే మిగిలే వరకు వేచి ఉండి, ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుని మెల్లగా వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తారు. ఎవరైనా వింటారేమోనన్న భయంతో, బిగబట్టి.

గాయెవ్ (నిరాశతో): “నా సోదరి, నా సోదరి! . . . .”

లిన్‌బోవ్ ఆండ్రీవ్నా: “చివరిసారిగా గోడలను, కిటికీలను చూడటం! . . . . మన దివంగత తల్లి ఈ గదిలో అటూ ఇటూ తిరగడానికి ఇష్టపడేది. . . .

గాయెవ్: “నా సోదరి, నా సోదరి!”

విద్యార్థి ట్రోఫినోవ్ గొంతు బయటి నుండి వారిని పిలుస్తుంది: “యూ . . . . హూ!”

లిన్‌బోవ్ ఆండ్రీవ్నా, “మేము వస్తున్నాము,” అని సమాధానమిస్తుంది,  వారు బయటకు వెళతారు.

ఈ వీడ్కోలు దృశ్యం భారతీయ పాఠకుడికి “శకుంతల” నాలుగవ అంకాన్ని బలంగా గుర్తు చేస్తుంది, అక్కడ కణ్వుడు ఆశ్రమంలోని వారందరినీ పిలుస్తాడు

“ఓ పవిత్రమైన వనంలోని పొరుగు వృక్షాలారా, వినండి!”

తన దాహాన్ని తీర్చుకోవాలని ఎన్నడూ కోరుకోని ఆమె,

నీ దాహంతో ఉన్న వేళ్ళకు సేదతీర్చే వరకు,

అలంకరణలను ప్రేమించినప్పటికీ, నీపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల

నీ పువ్వుల్లో ఒక్కదాన్ని కూడా ఎన్నడూ కోయని ఆమె,

నీ లేత వికసనమే ఎవరి ఆనంద ఘడియైతే,

ఆమె, ఆమే, శకుంతల నిష్క్రమిస్తోంది.

మీరందరూ దయతో, సున్నితమైన శ్వాసలతో

మీ కొమ్మల నుండి, ఆమెకు వీడ్కోలు పలకండి.”

ఇలాంటి దృశ్యాలు ప్రకృతి పట్ల గొప్ప అనుభూతి గల సున్నితమైన హృదయాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. కాళిదాసు తన భావనలో మరింత ప్రశాంత స్వభావి అయితే, చెహోవ్ సిగ్గుపడకుండా తక్కువ ‘కవితాత్మకంగా’  మరింత జాతీయవాదిగా ఉంటాడు. “ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్” యొక్క ఈ రెండవ లక్షణం గురించి, నాటకాన్ని పూర్తిగా చదివిన తర్వాత పాఠకుడికి అది స్పష్టమవుతుందని చెప్పి నేను సరిపెట్టుకుంటాను.

మళ్ళీ చెహోవ్ మూగ జంతువుల పట్ల తన ప్రేమను వెల్లడిస్తాడు, కానీ దానిని చాలా క్లుప్తంగా వ్యక్తపరుస్తాడు,  వాటిని దాటవేసి త్వరగా తన మానవ పాత్రల వైపు మళ్లుతాడు.

“ది చెర్రీ ఆర్చర్డ్” యొక్క ప్రారంభ అంకంలో, దాసి దున్యాషా ఇలా వ్యాఖ్యానిస్తుంది,

“రాత్రంతా కుక్కలు కూడా నిద్రపోలేదు.” “తమ యజమానులు తిరిగి వస్తున్నారని అవి భావిస్తున్నట్లున్నాయి.”

దానికి లోపహినుడు ఇలా బదులిస్తాడు,

“ఏమిటి, నీకేమైంది, దున్యాషా?”

దున్యాషుని ఊహ మనకు, శకుంతల తన ప్రయాణానికి ముందు రోజు పలికిన మాటలను గుర్తుచేస్తుంది,

“ఓహ్, నన్ను ఆపాలనుకుంటున్నట్టుగా నా వస్త్రాన్ని ఏది లాగుతోంది?”

అందుకు కణ్వుడు ఇలా బదులిస్తాడు,

“ప్రియమైన కుమార్తె,

అది లేడిపిల్ల, నీ దత్తపుత్రిక.

దాన్ని ఎంతో అపురూపంగా పెంచావు, దానికి అన్నం పెట్టావు

చిన్న చిన్న గుప్పెళ్లలో; దాని నోటికి గుచ్చుకున్నప్పుడు

పదునైన గడ్డితో, నువ్వు ఆ పుండును మాన్పావు

ఇంగుడి రసంతో చేసిన లేపనంతో,

ఇప్పుడు ఇదే లేడిపిల్ల నిన్ను అనుసరించాలని చూస్తోంది.”

కవి  కల్పన, సంకుచిత అర్థంలో, సంశ్లేషణాత్మకమైనది. అది సంఘటనలు మరియు విశేషాల నుండి అమూర్త భావనలు మరియు సాధారణీకరణల వైపు సాగుతుంది. అందువల్ల కాళిదాసు భావోద్వేగాలను చాలావరకు సాధారణ, సమగ్రమైన రీతిలో వర్ణిస్తాడు. మరోవైపు, కాల్పనిక రచయిత  కల్పన విశ్లేషణాత్మకమైనది. అది హృదయం యొక్క మూలాల నుండి, వాటిని వెల్లడిస్తూ  ఉదాహరణగా చూపే విశేషాలు మరియు సంఘటనల వైపు సాగుతుంది. దీని అర్థం కాల్పనిక రచయిత తక్కువ కవి అని కాదు. మరోవైపు, చేహవుని కథలు  నాటకాలు ఒక నిజమైన మరియు సున్నితమైన కవి  రచనలు. అతను చేసినట్లుగా, అనేక సంఘటనలు  పరిస్థితులను వర్ణించి, వాటిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న అమూర్త భావోద్వేగాలను వెలికితీయడానికి, బహుశా శుద్ధ కవి అయిన కాళిదాసు ఉపయోగించిన దానికంటే మరింత కఠినమైన కల్పన అవసరం. చేహవుడు ఆప్యాయమైన భావనను ఎలా వెలికితీస్తాడో గమనించండి. కాళిదాసు కంటే కూడా, ఈ రంగస్థలం కోరుతున్నట్లుగా, భూమాత పట్ల మరింత స్పష్టంగా. ఆ కుటుంబం బయలుదేరడానికి సిద్ధమవుతుండగా, దూరంగా చెక్కపై గొడ్డలి పడిన చప్పుడు వినిపిస్తుంది. ఆ పండ్లతోటను కొన్న వ్యాపారి లోపాహిన్, చాలా నిబ్బరంగా, వివేకం  వ్యాపార చతురత ఉన్న వ్యక్తిలా మాట్లాడుతాడు:

“సరే, వీడ్కోలు, నా ప్రియ మిత్రమా. వెళ్ళే సమయం వచ్చింది. ఇక్కడ మనం ఒకరినొకరు విసుక్కుంటూ నిలబడి ఉన్నాం, కానీ జీవితం యధావిధిగా సాగిపోతూనే ఉంటుంది. . . . లియోనిడ్ ఆండ్రీవిచ్ ఒక ఉద్యోగం తీసుకున్నాడు. అతను బ్యాంకులో గుమస్తాగా చేరబోతున్నాడు – సంవత్సరానికి 6000 రూబుళ్లు.” అయితే అతను దానికి కట్టుబడి ఉండడు – అతను చాలా బద్ధకస్తుడు.”

అంతలో అన్య గుమ్మంలో ప్రత్యక్షమై, ఇలా అంటుంది,

“అమ్మ వెళ్ళేలోపు దయచేసి చెర్రీ తోటను నరకవద్దని మిమ్మల్ని కోరుతోంది.”

ఈ నిరాడంబరమైన వాక్యం ఎంత సున్నితమైన, సుందరమైన భావంతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది! ఇది మనకు శకుంతలను గుర్తు చేస్తుంది

“ఆమెకు అలంకారాలంటే ఎంతో ఇష్టమున్నా, నీ మీద ప్రేమతో ఒక్క పువ్వును కూడా ఎప్పుడూ కోయలేదు.”

ఒకటి ఎంత అందంగా ఉందో మరొకటి కూడా అంతే అందంగా ఉంది. ఏది ఎక్కువ అందమైనదో చెప్పడం అసాధ్యం. కానీ ఆ రెండూ, తమలో తాము, ఇద్దరు కవుల పద్ధతుల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. చెహవ్ విశ్లేషణాత్మకమైనవాడు, కాళిదాసు సంశ్లేషణాత్మకమైనవాడు. చెహవ్‌కు మరింత శక్తివంతమైన కల్పనాశక్తి ఉంది, ఇది అతని అనేక కథలు  నాటకాల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. కాళిదాసు స్వచ్ఛమైన కవిత్వాన్ని శ్వాసిస్తాడు, అది మనల్ని వెంటనే తన రెక్కలపైకి ఎత్తి, భూమిపై కంటే స్వచ్ఛమైన, తాజా గాలి వర్షంతో కడగబడిన ఉన్నత ప్రాంతాలకు తీసుకువెళుతుంది.

కాళిదాసుది ఒక సంశ్లేషణాత్మక కల్పనాశక్తి గల వ్యక్తి యొక్క కల్పనాశక్తి. ప్రాచీనుడైన, ఉపనిషత్తుల గొప్ప సంశ్లేషణాత్మక తత్వశాస్త్రంలో పెరిగిన హిందువు; చెహోవ్ యొక్కది ఒక ఆధునికుడి విశ్లేషణాత్మక ఊహాశక్తి, మానవ స్వభావం యొక్క లోతుల్లోకి నిశ్శబ్దంగా శోధించగల ఒక వైద్యుని ఊహాశక్తి.

1 సంస్కృతం నుండి ఆంగ్ల అనువాదం లారెన్స్ బినయన్ గారిది; రష్యన్ నుండి కామిల్లా చాపిన్ డేనియల్స్ మరియు జార్జ్ రాపాల్ నోయెస్ గారిది, ఒక్క సందర్భంలో తప్ప, ఆ ఒక్క సందర్భంలో అది కాన్స్టాన్స్ గార్నెట్ గారిది.

2 కాన్స్టాన్స్ గార్నెట్ గారి అనువాదం.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -18-5-26-ఉయ్యూరు .

శ్రీ వాసవి కన్యకాదేవి పురాణం.18 వ భాగం.18.5.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.199 వ భాగం.18.5.26.

తమిళులు , ఆంధ్రులు(త్రివేణి)-1

రచన: పండిత ఎం. రాఘవ అయ్యంగార్- తమిళ రచనకు ఆర్ .శేషాద్రి అయ్యంగార్  చేసిన ఆంగ్ల రచనకు- నా అనువాదం

భారతదేశపు దక్షిణ భాగాన్ని రూపొందించే ప్రాంతాలలో, తమిళం, తెలుగు  కన్నడ భాషలు మాట్లాడే ప్రాంతాలు ప్రాచీన సంస్కృతిని  స్మరణీయమైన గతాన్ని కలిగి ఉన్నాయని ప్రసిద్ధి. ఈ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న సాంస్కృతిక  చారిత్రక పరస్పర సంబంధాలు సహజంగానే ఎంతో ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి. కన్నడ భాష  సాహిత్యం కూడా పురాతనమైనవి  సుసంపన్నమైనవి అయినప్పటికీ, తమిళులకు ఆంధ్రులతో ఉన్న సన్నిహిత సంబంధం, ఆ సంబంధం యొక్క ఫలప్రదత్వం ఆ పరిశోధన యొక్క ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా, మనం మొదట వారి మధ్య ఉన్న సంబంధాలను పరిశీలించడం సముచితం.

ద్రావిడ భాషా కుటుంబంలో తమిళం, తెలుగు  కన్నడ భాషలు ఒక ప్రత్యేక వర్గంగా పరిగణించదగినవని భాషావేత్తలు ఏకాభిప్రాయంతో ఉన్నారు. వీటిలో, మొదటి రెండు భాషలు (తమిళం, తెలుగు) మిగిలిన వాటికంటే అత్యంత ప్రాచీనమైనవిగా పరిగణించదగిన అర్హతను కలిగి ఉన్నాయి. కన్నడ భాషకు గొప్ప సాహిత్యం ఉన్నప్పటికీ, కన్నడ భాష అనేది తమిళం  తెలుగు భాషల మిశ్రమం వల్ల ఏర్పడినదేనని ప్రాచీన తమిళ పండితులు విశ్వసించేవారు. క్రీ.శ. పన్నెండవ శతాబ్దం ప్రారంభ నాటి అగ్రశ్రేణి కవి అయిన జయంకొండార్, కన్నడ భాషను ‘కొంత తెలుగు మరియు అధిక భాగం తమిళం’ కలిసిన ఒక మిశ్రమంగా అభివర్ణించారు. పాత కన్నడ సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసిన వారికి ఈ వ్యాఖ్యలోని సత్యం స్పష్టంగా బోధపడుతుంది. నిజానికి, మలయాళం కూడా ఈ భాషా కుటుంబానికి చెందినదే అయినప్పటికీ, దీనిని తమిళ భాష యొక్క ‘పుత్రిక’గా (బిడ్డగా) పరిగణించడం సముచితం. పశ్చిమ సముద్ర తీరాన్ని ఆనుకుని ఉన్న పర్వత ప్రాంతాలు పూర్వం తమిళ దేశంలో భాగంగా ఉండేవని, అక్కడ మాట్లాడే భాష కూడా తమిళానికి భిన్నమైనది కాదని పాత మలయాళ సాహిత్యం  ఆ ప్రాంతంలో లభించిన శాసనాల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది. అందుకే, కవిగా ఎంత గొప్పవాడో పండితుడిగానూ అంతటి గొప్పవాడైన కంబన్, తన కాలంలో మలయాళం అనేది తమిళానికి పెద్దగా భిన్నమైన భాష కానట్లుగానే ప్రస్తావించారు.

తమిళం, తెలుగు  కన్నడ భాషలు ఒకే వర్గానికి చెందినవైతే, వాటికి ‘మాతృభాష’ (మూల భాష) ఏది? పండితులందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన ఒక పరిష్కారాన్ని సూచించలేకపోతున్నామని ఎవరైనా అంగీకరించక తప్పదు. అయితే, ఈ భాషలన్నింటికీ తమిళమే మాతృభాషగా ఉందని భావించేవారు మనలో కొందరు ఉన్నారు. తొల్కాప్పియర్ రచించిన ‘తొల్కాప్పియం’ గ్రంథమే అత్యంత ప్రాచీనమైనదిగా  అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా అందరూ ఏకగ్రీవంగా అంగీకరిస్తారు. ఈ గ్రంథం తమిళం వాడుకలో ఉన్న దేశాన్ని పన్నెండు విభాగాలుగా విభజిస్తుంది; ఆ పన్నెండు విభాగాలకు ఆవల, ‘వడుగు’ వంటి ప్రాంతాల నుండి వచ్చే పదాలను విదేశీయ మూలం కలిగిన పదాలుగా వర్గీకరిస్తుంది. తొల్కాప్పియార్ సమకాలికుడైన ‘పణం-పరణార్’ కూడా తమిళ దేశానికి ఉత్తర సరిహద్దుగా వేంకటగిరులను (వేంకట కొండలను) పేర్కొన్నారు తప్ప, దాని విస్తరణ ఆ కొండలకు ఆవల కూడా ఉందని ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు. మరొక ప్రాచీన తమిళ కవయిత్రి అయిన ‘కాక్కై-పాడినియార్’ కూడా, తెలుగు భాష వాడుకలో ఉన్న ‘వడుగు’ ప్రాంతమే తమిళ దేశానికి ఉత్తర సరిహద్దుగా ఉందని స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.3 దీనిని బట్టి చూస్తే, తొల్కాప్పియార్ కాలానికి ఎంతో కాలం ముందే, తమిళం  తెలుగు రెండు స్వతంత్ర భాషలుగా పక్కపక్కనే వాడుకలో ఉండేవని స్పష్టమవుతుంది. ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న తమిళ సాహిత్యాన్ని బట్టి అంచనా వేస్తే, తెలుగు భాష కూడా తమిళంతో సమానమైన ప్రాచీనతను కలిగి ఉందని చెప్పవచ్చు.

సంగం యుగంలో తమిళులు ఆంధ్రులను ‘వడుగుర్’ అనే పేరుతో, వారి భాషను ‘వడుగు’ అని పిలిచేవారు. అదే విధంగా, తెలుగువారు తమిళులను ‘అరవర్’ అని, వారి భాషను ‘అరవం’ అని పిలిచేవారు. ‘వడగర్’ అనే పదం ‘వడుగుర్’ (ఉత్తర దిక్కుకు చెందినవారు) అనే పదానికి మరొక రూపం మాత్రమే. పడమర దిక్కున ఉన్న ప్రాంతం (కుడక్కు) ‘కుడకు’గా మారినట్లే, ఉత్తర దిక్కున ఉన్న ప్రాంతం (వడక్కు) మొదట ‘వడగు’గా మారి, ఆ తర్వాత ‘వడుగు’గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వ్యుత్పత్తిని, పైన ఉదహరించిన కాక్కై-పాడినియార్ పద్యపంక్తులు మ సంగం యుగానికి చెందిన మరొక గ్రంథంలోని ‘ఉత్తర దిక్కు వడుగుర్’ అనే ప్రయోగం కూడా సూచిస్తున్నాయి. చివరి సంగం యుగం నాటికి కూడా, వేంకటగిరులకు ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని ‘వడుగుర్’ల దేశంగానే పరిగణించేవారని తెలుస్తోంది.

కొందరు కన్నడిగులను కూడా ‘వడుగర్’ అని పిలిచినట్లు తెలుస్తోంది.7 సంగం యుగంలో ఆంధ్రులను మరియు కన్నడిగులను ఉమ్మడిగా ‘వడుగర్’ అనే పేరుతో పిలవడం వల్ల, ఆ కాలంలో వారంతా ఒకే జాతికి చెందినవారని, వారి భాష కూడా ‘వడుగు’ అనే పేరుతోనే పిలువబడిందని, ఆ తర్వాత కాలంలోనే కన్నడ భాష ఒక ప్రత్యేక భాషగా విడివడిందని ఒక ఊహ ఉంది.8 అయితే, సంగం యుగపు గొప్ప మహాకావ్య కవి అయిన ఇళంకో అడిగళ్, కన్నడ భాష మాట్లాడేవారిని స్పష్టంగా ‘కరుణాడర్’ అని పేర్కొన్నారు;9 అలాగే ఇతర ప్రాచీన రచయితలు కూడా కన్నడ మరియు తెలుగు భాషలు మాట్లాడే ప్రాంతాలను వేర్వేరుగా ప్రస్తావించారు.10 మైసూరు రాష్ట్రపు ఉత్తర భాగం మరియు బళ్ళారి, అనంతపురం జిల్లాలలోని కొన్ని ప్రాంతాలు నేటికీ ‘బడగ-నాడు’గా పిలువబడుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది; ఆ ప్రాంతాలకు చెందిన కన్నడిగులను ‘బడగ-వారు’ లేదా ‘బడగ-నాటి-వారు’ అని పిలుస్తారు. సంగం సాహిత్యంలో ఒక కవిత, ‘ఎరుమై’ అనే వ్యక్తిని ‘వడుగర్ నాయకుడు’గా పేర్కొంటూ, అతని రాజ్యంలో ‘అయిరి’ అనే నది ప్రవహించేదని తెలిపింది.11 ఇది స్పష్టంగా తుంగభద్ర నదిలో కలిసే ‘అగిరి’ నదే అయి ఉంటుంది. ఆ ప్రాంతపు సమీపంలో లభించిన శాసనాలను బట్టి చూస్తే, బహుశా ఈ దేశమే అశోక సామ్రాజ్యానికి అత్యంత దక్షిణ సరిహద్దుగా ఉండి ఉంటుందని భావించవచ్చు.

ఈ విషయాలన్నీ నిజమే అయితే, తమిళులకు ఉత్తరాన ఉన్న తెలుగువారు మరియు పశ్చిమాన ఉన్న ‘బడగ కన్నడిగులు’ — వీరందరూ కలిపి సాధారణంగా ‘వడుగర్’ అనే పేరుతో పిలువబడ్డారని అర్థమవుతుంది. ‘కట్టి’ అనే పేరు గల ఒక నాయకుడి రాజ్య సరిహద్దులను దాటిన తర్వాతే, భాష మారిపోయి ‘వడుగర్’ భాషగా మారిందని కవి మా-మూలనార్ పేర్కొన్నారు.12 బహుశా విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలోనూ, ఆ తర్వాత కాలంలోనూ ‘కట్టి-ముదలియార్లు’గా ప్రసిద్ధి చెందిన నాయకులు, ఈ ‘కట్టి’ వంశానికి చెందినవారే అయి ఉండవచ్చు.13 మా-మూలనార్ కవి ‘కట్టి’కి కేటాయించిన తమిళ దేశపు ప్రాంతాలనే, ఈ ‘కట్టి-ముదలియార్లు’ ఆక్రమించుకోవడం గమనార్హం. ‘వడుగర్-మునై’ అని పిలువబడే, ఈ ‘కట్టి’ భూభాగాలకు ఆవల ఉన్న ప్రాంతం, మనం ఇంతకుముందు ప్రస్తావించిన ‘బడగ-నాడు’తో ఏకమేనని భావించడానికి తగిన కారణాలు ఉన్నాయి.14 కొంగు దేశంలోని ఒక పుణ్యక్షేత్రంపై తాను రచించిన కీర్తనలలో ఒకదానిలో, సెయింట్ సుందరర్ ప్రస్తావించినది ఈ ‘బడగ’ల గురించేనని అనిపిస్తుంది.15

వెంబత్తూరార్ రచించిన ‘తిరు-విళైయాడల్ పురాణం’లో, మధురను ఆక్రమించుకున్న జైన రాజును ఒక చోట ‘కర్ణాటక రాజు’ అని, మరొక చోట ‘వడుగ రాజు’ అని పేర్కొనడం జరిగింది.16 ఈ ప్రస్తావనల ద్వారా, ‘వడుగర్’ అనే పదాన్ని కన్నడిగులను సూచించడానికి కూడా ఉపయోగించేవారని తెలుస్తోంది; వీరిలో కొందరు తర్వాతి కాలంలో తమిళ దేశంలో స్థిరపడినట్లు కనిపిస్తుంది.17

ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యాత నచ్చినార్కు-ఇనియర్ మరియు ‘నన్నూల్’పై ప్రాచీన వ్యాఖ్యానాన్ని రచించిన వారు, తమిళ దేశాన్ని ఆవరించి ఉన్న భూభాగాలలో కన్నడ, వడుగ మరియు తెలుగు భాషలు వాడుకలో ఉన్న ప్రాంతాలు వేర్వేరు అస్తిత్వాలుగా ఉండేవని పేర్కొన్నారు.18 తెలుగు దేశాన్ని వడుగ దేశం నుండి వేరుగా పరిగణించారు కాబట్టి, వారు ఈ విభజన చేసినప్పుడు ‘బడగ దేశాన్ని’ దృష్టిలో ఉంచుకున్నారని భావించడానికి మనకు తగిన సమర్థన లభిస్తుంది. అలా కాకపోతే, వారు ఆంధ్ర దేశపు ఉత్తర భాగాన్ని ‘తెలుగు భూమి’గానూ, దక్షిణ భాగాన్ని ‘వడుగ భూమి’గానూ పరిగణించారని మనం ఊహించాల్సి వస్తుంది; తమిళ దేశమే ‘సెన్-తమిళ్’ మరియు ‘కొడుం-తమిళ్’ ప్రాంతాలుగా విభజించబడి ఉండటమనే వాస్తవంలో ఈ అభిప్రాయానికి మనం మద్దతు వెతుక్కోవాల్సి వస్తుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, తర్వాతి కాలపు తమిళులు ఆనాటి విభజన ఏదైనా ఉంటే దానిని విస్మరించి, ‘వడుగర్’ మరియు ‘వడుగ’ అనే పదాలను ఆంధ్రులకు మరియు ఆంధ్ర భాషకు అన్వయించారు.

ఆంధ్రులు తమను తాము ‘వడుగర్’ అని పిలుచుకున్నారని చూపించడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లభించడం లేదు. అదే విధంగా, తమిళులు కూడా తమను తాము ఎప్పుడూ ‘అరవర్’ అని పిలుచుకోలేదు; మూడు శతాబ్దాల క్రితం జీవించిన ఒక నిఘంటుకారుడు ఆ పదం తమిళులను సూచిస్తుందని నమోదు చేసినప్పటికీ, తమిళులు మాత్రం ఆ పదాన్ని తమకు అన్వయించుకోలేదు. ప్రాచీన ఆంధ్రులకు, తమిళులు ‘అరవర్’గా కాకుండా ‘అరువర్’గానే పరిచయం ఉండేవారు. కులోత్తుంగ చోళుని తమిళ సైన్యం కలింగ రాజు దళాలలో రేకెత్తించిన భీతిని జయంకొండార్ వర్ణించేటప్పుడు, వారు తమిళులను ‘అరువర్’ అనే పేరుతో పిలిచారని పేర్కొన్నారు. ప్రాచీన కాలంలో ‘అరువర్’ అనే పదమే వాడుకలో ఉండేదన్న విషయం, అదే యుద్ధానికి సంబంధించి ‘దండి అలంకారం’లో ఉదహరించబడిన ఒక పాత పద్యం ద్వారా కూడా స్పష్టమవుతుంది. ప్రాచీన కాలంలో ఆంధ్రులు తమిళులను ‘అరువర్’ అనే పేరుతో పిలిచేవారని ఈ ఉదాహరణలు నిరూపిస్తున్నాయి. తమిళ దేశంలో తెలుగు సీమకు ఆనుకుని ఉన్న ప్రాంతాలను ‘అరువ’, ‘అరువ-వడ-తలాయి’ అని పిలిచేవారు; ఈ ప్రాంతాల ప్రజలు ‘అరువలార్’గా ప్రసిద్ధి చెందారు. కాబట్టి, వడుగలు (ఆంధ్రులు) మొదట ఈ ప్రాంతాల ప్రజలకు ‘అరువ’ అనే పేరును అన్వయించి, ఆ తర్వాత ఆ పేరును తమిళులందరికీ సాధారణంగా వర్తింపజేశారని మనం భావించవచ్చు.

II

ఇప్పుడు మనం తమిళులకు, వడుగలకు (ఆంధ్రులకు) మధ్య ఉన్న సంబంధాలను పరిశీలిద్దాం. మొదటి దశలో—అంటే అత్యంత ప్రాచీన కాలంలో—తమిళులు, ఆంధ్రులు సఖ్యతతో జీవించారు; రెండవ దశలో తమిళులు ఆంధ్రులపై ఆధిపత్యం సాధించారు; మూడవ దశలో పరిస్థితి తారుమారైంది. మొదటి దశ ‘సంగం యుగం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది: ‘సంగం కావ్యాలు’గా పిలువబడే ప్రాచీన తమిళ రచనలను పరిశీలిస్తే—తమిళ దేశ సరిహద్దుల్లో చిన్న చిన్న విభేదాలు ఉండి ఉండవచ్చినప్పటికీ—వారి మధ్య ఎటువంటి తీవ్రమైన వైరం గానీ, తత్ఫలితంగా ఎటువంటి ఘోరమైన సంఘర్షణలు గానీ తలెత్తినట్లు కనిపించదు. ఈ కావ్యాలలో రెండింటిలో, వడుగలు ‘నన్నన్’కు మరియు ‘మౌర్యుల’కు సహాయం చేసినట్లు ప్రస్తావన ఉంది; అయితే వారు ఆంధ్రులు కాదని, ‘బడగ’ ప్రాంతానికి చెందిన కన్నడిగులని అనిపిస్తుంది. తమిళ దేశానికి చెందిన ముగ్గురు గొప్ప రాజులు—చోళులు, పాండ్యులు మరియు చేరతమిళ దేశానికి ఆవల ఉన్న భూభాగాలను తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవాలనే దురాశ వారికి ఉన్నట్లు కనిపించదు. అంతేకాదు, వారు ‘తమిళ భాష మాట్లాడే మంచి భూమి’ పట్ల ఎంతగానో మమకారం పెంచుకున్నారంటే, అన్య భాషలు వాడుకలో ఉన్న భూములతో దానిని కలపడానికి వారు ఇష్టపడలేదని కూడా అనిపిస్తుంది:22 ఈ అభిప్రాయానికి మద్దతుగా అనేక మరియు బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరాది రాజులు దక్షిణంపై దండెత్తినప్పుడు, తమిళ దేశానికి చెందిన ముగ్గురు గొప్ప రాజులు ఏకమై, కనీసం ఒక అడుగు వేయడానికి వారు చేసిన అన్ని ప్రయత్నాలను తిప్పికొట్టారు.23 అందువల్ల, తమిళ దేశం ఉత్తరాది నెపోలియన్లు సైతం వదులుకోవలసిన నేలగా మారింది. దాదాపు భారతదేశమంతా అశోకుని ఆధిపత్యం కిందకు వచ్చిన రోజుల్లో కూడా తమిళుల బలం ఎంత ఉండేదో, అతని ఆధిపత్యం మైసూరు వరకే ఆగిపోవడం మరియు అతను ముగ్గురు గొప్ప తమిళ రాజుల వద్దకు రాయబారులను పంపడం వంటి పరిస్థితుల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. గుప్తుల ప్రసిద్ధ సామ్రాజ్యం కూడా తమిళ భూమిపై తన నీడను వేయలేకపోయింది. ఆ తొలి రోజుల్లో, తమిళులు ఇతరులపై పాలించాలనే దురాశతో లేరు, అలాగని ఇతరులచే పాలించబడటానికి లొంగిపోయేంతగా విధేయతతోనూ లేరు. వడుగర్లు తమిళ దేశాన్ని ఆక్రమించుకోవడానికి ప్రయత్నించినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేనందున, వారు తమిళులతో శాంతి సామరస్యాలతో జీవించి ఉండాలి. కానీ సంగం రోజుల తర్వాత సంబంధాలు మారాయి. ఈ మార్పు వారి అంతర్గత విభేదాల వల్ల కాకుండా, ఉత్తర రాజుల దండయాత్రల వల్ల సంభవించింది. పల్లవ, చాళుక్య వంశాలకు చెందిన ఉత్తర రాజులు ఆంధ్ర, కర్ణాటకలను జయించినప్పుడు, వారి ఆశతో కూడిన దృష్టి ద్రవిడపై కూడా పడింది. అప్పటి నుండి తమిళ దేశంలో , వెలుపల తమిళులకు, ఉత్తరాది వారికి మధ్య జరిగిన ఘర్షణల గురించి మనం ఎక్కువగా వింటుంటాము. ఇరయనార్ యొక్క ‘కళవుయల్’ వ్యాఖ్యానంలో ఉదహరించిన పాండిక్-కోవై పద్యాలు, వైష్ణవ సాధువుల మరియు ఇతరుల కీర్తనలు, కొన్ని రాగి ఫలకాలు ఈ నాయకుల గురించి వివరిస్తాయి. తమిళ భూమిలో పల్లవులు పాతుకుపోయినప్పుడు తమిళులకు, వడుగర్లకు మధ్య యుద్ధాలు జరిగాయి. తొండై దేశాన్ని పాలించిన పల్లవుల సైన్యం, యుద్ధంలో వడుగర్ల నుండి పట్టుకొచ్చిన గోవుల మందలు ప్రపంచమంతటికీ పాలు ఇవ్వగలవని ఒక పాత తమిళ పద్యం చెబుతుంది.24 పల్లవుల వలె, చాళుక్యులు కూడా ఆంధ్రలోని ఒక భాగమైన వేంగిలో స్థిరపడి, కాలక్రమేణా ఆంధ్రులుగా పిలువబడ్డారు. చోళులు వారిపైకి దండెత్తి తెలుగు దేశంలో భీకర యుద్ధాలు చేయవలసి వచ్చింది. మొదటి రాజరాజ, మొదటి రాజరాజేంద్ర వంటి చోళ రాజుల ఉత్తరాది యుద్ధాలు సుప్రసిద్ధమైనవి. వీరరాజేంద్రుడు వేంగిని జయించి, దానిని వాజయాదిత్య అనే చాళుక్యునికి బహుమతిగా ఇచ్చాడని చరిత్ర చెబుతుంది. ఈ వీరరాజేంద్రుని గౌరవార్థం రచించిన తమిళ వ్యాకరణ గ్రంథమైన వీరసోలియం వ్యాఖ్యానంలో ఒక శ్లోకం కనిపిస్తుంది… ఇది ఈ సంఘటనను వివరిస్తుంది.25

చోళులు  వేంగి చాళుక్యులు కేవలం యుద్ధరంగంలో ప్రత్యర్థులుగా మాత్రమే నిలవలేదు; వారు పరస్పరం వైవాహిక సంబంధాలను కూడా ఏర్పరచుకున్నారు. వరుసగా మూడు తరాలకు చెందిన చోళ రాజకుమార్తెలు వేంగి రాజవంశంలోకి వధువులుగా అడుగుపెట్టారని చరిత్ర చెబుతోంది: తూర్పు చాళుక్య పాలకుడైన విమలాదిత్యుడు I (1015–1022), గొప్ప చోళ చక్రవర్తి రాజరాజ I కుమార్తె అయిన కుందవ్వను వివాహమాడాడు; చాళుక్య విమలాదిత్యుని కుమారుడైన రాజరాజ-నరేంద్రుడు (1022–1061), రాజరాజ I కుమారుడైన రాజేంద్ర I కుమార్తె అయిన అమ్మంగదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు; అలాగే పశ్చిమ చాళుక్య వంశానికి చెందిన విక్రమాదిత్యుడు I, వీరరాజేంద్ర చోళుని కుమార్తెను వివాహమాడాడు. ఈ వైవాహిక కూటములు ఆయా రాజవంశాల మధ్య శాంతిని నెలకొల్పడానికి దోహదపడ్డాయి; ఈ క్రమంలో, చోళులతో ఏర్పడిన తూర్పు చాళుక్య కూటముల ఫలితంగా ఆంధ్ర దేశం తమిళుల ఆధిపత్యం కిందకు వచ్చింది. రాజేంద్ర I కుమార్తె అయిన అమ్మంగదేవి భర్త, అంటే తూర్పు చాళుక్య పాలకుడు, సుమారు క్రీ.శ. 1062లో మరణించినప్పుడు, ఆ దంపతుల కుమారుడైన రాజేంద్రుడు ఆంధ్ర దేశ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆ సమయానికి చోళుల ప్రత్యక్ష వంశపారంపర్య శాఖ దాదాపు అంతరించిపోవడం వల్ల, చోళ సామ్రాజ్యానికి నాయకత్వం వహించడానికి ఎవరూ లేకపోవడంతో, ఈ రాజేంద్రుడు ఆంధ్ర దేశం నుండి చోళ రాజ్యానికి వచ్చాడు. రాజేంద్ర చోళ I కుమార్తె కుమారుడిగా తనకు చోళ సింహాసనంపై సంపూర్ణ హక్కు ఉందని ప్రకటించి, రాజ్యాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకుని, క్రీ.శ. 1070లో చోళ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఈ విధంగా అతను ఆంధ్ర దేశానికి  చోళ సామ్రాజ్యానికి ఏకకాలంలో అధిపతి అయ్యాడు. ఈ రాజేంద్రుడే ‘కులోత్తుంగుడు I’ అనే పేరుతోనూ, ‘అభయ’, ‘విజయధర’ అనే బిరుదులతోనూ సుప్రసిద్ధుడయ్యాడు. చంద్రవంశానికి చెందిన తన తండ్రి (చాళుక్య రాజు) సింహాసనానికి, అలాగే సూర్యవంశానికి చెందిన తన మాతామహుని (చోళ రాజు) సింహాసనానికి—అంటే రెండు సింహాసనాలకు—తాను వారసుడు కావడం వల్ల, ‘ఉభయ వంశాధిపతి’ (రెండు వంశాలకు అధిపతి) అనే బిరుదుకు అతను పూర్తిగా అర్హుడయ్యాడు. అతని పరాక్రమాన్ని చుట్టుపక్కల ఉన్న శత్రువులందరూ రుచిచూశారు; ప్రతి సమరంలోనూ అతను విజేతగా నిలిచాడు. కళింగ దేశాధిపతి అయిన అనంతవర్మ చోడగంగ, ఒకసారి నిర్ణీత సమయానికి కప్పం చెల్లించడంలో విఫలమవడంతో, కులోత్తుంగుడు తన సేనాధిపతి అయిన కరుణాకర తొండైమాన్ నాయకత్వంలో ఒక సైన్యాన్ని పంపి, ఆ దేశాన్ని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఈ యుద్ధమే, జయంకొండార్ రచించిన ‘కళింగత్తుప్పరణి’ అనే కావ్యానికి ఇతివృత్తంగా నిలిచింది; ప్రపంచ సాహిత్యంలో మరే ఇతర సాహిత్యమూ తన వద్ద ఉందని చెప్పుకోలేని అద్వితీయమైన యుద్ధగీతం అది. తమిళ దేశం నడిబొడ్డున ఉన్న ‘గంగైకొండ చోళపురం’ నుండి చోళ సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన ఆయన, తన కుమారులు వీర చోళుడు మరియు విక్రమ చోళులను వేంగికి ప్రతినిధులుగా (వైస్రాయ్‌లుగా) నియమించారు. క్రీ.శ. 1120లో ఆయన మరణానంతరం, ఆయన కుమారుడు విక్రమ చోళుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన కాలంలోనూ, ఆయన కుమారుడు కులోత్తుంగ చోళుడు II  ఆయన మనుమడు రాజరాజ చోళుడు II పరిపాలనా కాలంలోనూ, ఒట్టకూత్తర్, కంబన్ మరియు పుగలేంది వంటి గొప్ప తమిళ కవులు విశేషంగా రాణించారు. ఈ రాజులు కూడా తమిళ మరియు ఆంధ్ర దేశాలు రెండింటినీ పరిపాలించారు; వీరు చోళ దేశం నుండి ప్రతినిధులుగా పంపిన వారిలో కొందరు ఆంధ్ర దేశంలో స్థిరపడి, ఒకటి లేదా రెండు తరాల వ్యవధిలోనే పూర్తిగా ఆంధ్రులుగా మారిపోయారు. ‘వేలనాడు’ మరియు ‘పొత్తపి’ చోళులు ఈ పరిణామ క్రమానికి చక్కటి ఉదాహరణలు.

ఆనాటి తమిళ పండితులు ఆంధ్రుల సాహిత్య రచనలలో కూడా విశేష పాండిత్యం కలిగి ఉండేవారు. క్రీ.శ. పదవ లేదా పదకొండవ శతాబ్దానికి చెందినదని భావించబడే ప్రఖ్యాత వ్యాఖ్యాన గ్రంథమైన ‘యప్పరుంగల-విరుత్తి’, ‘వంచి’ అనే వ్యక్తి రచించినట్లు చెప్పబడే ఒక ప్రాచీన ఆంధ్ర ఛందోగ్రంథాన్ని ఉదహరిస్తుంది. ముద్రిత పుస్తకాలలో ఆ పేరు ‘వంజి’ అని ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని తాళపత్ర ప్రతులలో మాత్రం అది ‘అవరంజి’ (అపరంజి?) అని ఉన్నట్లుగా భావించవచ్చు. అయితే, ఈ పేరుతో ఒక రచయిత ఉన్నట్లుగా గుర్తించడంలో సమర్థులైన తెలుగు పండితులు సైతం విఫలమయ్యారు. ఇంతటి ప్రాచీనమైన ఒక ఛందోగ్రంథం ఉనికిని బట్టి చూస్తే, ఆంధ్ర సాహిత్యం అప్పట్లోనే అత్యంత సుసంపన్నంగా ఉండి ఉంటుందని స్పష్టమవుతుంది. నన్నయ భట్టు (11వ శతాబ్దం) నాటి రచనల కంటే పూర్వపు తెలుగు గ్రంథాలు నేడు అందుబాటులో లేనంత మాత్రాన, ఆయన కాలానికి ముందు తెలుగు సాహిత్యం అసలే లేదని భావించే వాదనకు ఎటువంటి ఆస్కారం లేదని నిరూపించే తిరుగులేని సాక్ష్యం మనకు ఇక్కడ లభిస్తుంది.

తమిళం నుండి అనువదించినవారు:

ఆర్. శేషాద్రి-అయ్యంగార్, B.A., B.L.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -18-5-26-ఉయ్యూరు

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.4 వ భాగం.17.5.26.

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.4 వ భాగం.17.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.,9 వ భాగం.17.5.26.

శ్రీ స్వామి వారి మునిమనవడు, డాక్టర్ కె.సి. నరసింహన్ రచన.

పరిచయం:

                    తిరుపతికి చెందిన మహామహోపాధ్య కపిస్థలం దేశికాచారియార్ స్వామి, తన కాలంలోని కొద్దిమంది గొప్ప పండితులలో ఒకరు కావడంతో పాటు, విశిష్టాదావైత తత్వశాస్త్ర శాఖ యొక్క అత్యంత విశిష్ట ప్రతిపాదకులలో ఒకరు. అదే సమయంలో ఆయన శ్రీనివాస స్వామికి గొప్ప భక్తుడు, ఈ కారణంగా తిరుపతి వెలుపల లభించిన అనేక అధిక వేతన పదవులను, మంచి అవకాశాలను ఆయన తిరస్కరించారు. శ్రీ స్వామి తనకు లభించిన గణనీయమైన గుర్తింపు కంటే ఎంతో ఉన్నతమైనవారు మరియు గొప్ప గుర్తింపుకు అర్హులు. ఆయన తన జీవితకాలంలో తారక శాస్త్రం, న్యాయ తర్కం మరియు వేదాంత తత్వశాస్త్రంలో జీవించి ఉన్న గొప్ప ప్రామాణిక వ్యక్తిగా అనేక దశాబ్దాల పాటు పరిగణించబడ్డారు. రామానుజుని విశిష్టాద్వైత తత్వశాస్త్రంలోని తాత్విక వర్గాలను మరియు జ్ఞానమీమాంసను ఖచ్చితంగా నిర్వచించడంలో ఆయన న్యాయాన్ని ఉపయోగించారు.
ఆయనను ‘అపర దేశిక అవతారం’గా, అంటే ఆచార్యవేదాంత దేశికుని అవతారంగా పరిగణించారు.

తొలి జీవితం మరియు కుటుంబం.
                                    శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి 1855వ సంవత్సరం అక్టోబర్ 15వ తేదీన, తమిళ పురట్టాసి మాసంలో, అనురాధ నక్షత్రం కింద, త్రిచానూరులో [తిరుపతి సమీపంలో] జన్మించారు. ఈ జన్మదినం, తోళప్ప కుటుంబానికి చెందిన గొప్ప పండితుడు మరియు [విశిష్టాద్వైత తత్వశాస్త్ర ప్రబోధకుడైన] శ్రీమద్ రామానుజుని మేనమామ అయిన తిరుమల నంబి జన్మదినంతో సరిపోయింది.
శ్రీ వేదాంత దేశికార్ లాగే ఆయన కూడా కౌశిక గోత్రానికి చెందినవారు. ఆయన తండ్రి శ్రీమాన్ గోపాలాచారియార్, ఒక పండితుడు మరియు సనాతన వైష్ణవుడు, మరియు ఆయన తల్లి శ్రీమతి వెంకటరాఘవమ్మ. ఆయన పూర్వీకులు సుమారు రెండు లేదా మూడు తరాల క్రితం [కుంభకోణం సమీపంలోని] కపిస్థలం గ్రామం నుండి తిరుపతికి వలస వచ్చి ఉండవచ్చు.
ఆయనకు శ్రీమాన్ రంగచారి స్వామి అనే తమ్ముడు ఉండేవాడు, ఆయన కూడా సాహిత్య, అలంకార శాస్త్రాలలో అంతే ప్రసిద్ధ పండితుడు. ఆయన తిరుపతి దాటి బయటకు వెళ్లకపోవడం వల్ల, ఆయన పాండిత్యం మరియు విజ్ఞానం అందరికీ తెలియలేదు. ఆయన ఒక విశిష్ట కవి కూడా. శ్రీ దేశికాచారియార్‌కు శ్రీమతి మంగమ్మాళ్ అనే సోదరి ఉండేది.
పేదరికం వల్ల వారి తండ్రి వారికి ఆధునిక విద్యను అందించలేకపోయారు. కానీ, వారి స్వంత ప్రయత్నాలతో, శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి , అతని సోదరుడు తిరుపతికి చెందిన శ్రీమాన్ విద్వాన్ పురిసై శ్రీ రంగచారియార్ స్వామి (ప్రస్తుత జి. కార్ వీధిలో) సమర్థవంతమైన మార్గదర్శకత్వంలో సాహిత్యం, అలంకారం, వ్యాకరణం మరియు తర్కాన్ని అభ్యసించారు.

తన బాల్యంలోనే శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి అసాధారణమైన మేధస్సు  పాఠాలను గ్రహించే అద్భుతమైన నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. దీనివల్ల ఆయన 18 సంవత్సరాల వయస్సు రాకముందే వ్యాకరణం  తర్కంలో సంపూర్ణ ప్రావీణ్యం సాధించారు. ఆ తర్వాత, శ్రీ వేదాంత దేశిక వలె గృహస్థ మేధావి అయిన త్రిచానూరుకు చెందిన ప్రసిద్ధ శ్రీమాన్ లడపురం గోపాలాచారియార్ స్వామి ద్వారా ఆయనకు వేదాంతం మరియు సంప్రదాయ రచనలలో ఉపదేశం ఇవ్వబడింది.

1874-76లో కేతాండపట్టికి చెందిన గొప్ప సన్యాసి శ్రీమద్ రంగరామానుజ మహాదేశిక స్వామి త్రిచానూరును సందర్శించినప్పుడు, శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామి యతి  స్ఫూర్తిదాయకమైన ప్రభావానికి లోనయ్యారు  దాని యొక్క నాలుగు శాస్త్రీయ గ్రంధాలైన శ్రీతత్రా భాష్య, గ్రంధస్య భాగవత్, గ్రంధస్యాత్రా భాష్య, గ్రంధస్తద్వైత  నిగూఢ శాస్త్రాలలో దీక్ష పొందారు.

శ్రీ దేశికాచార్య స్వామి తోజప్ప కుటుంబానికి చెందిన శ్రీమతి శ్రీనివాసమ్మ కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమెకు ఇద్దరు కుమారులు – శ్రీ కపిస్థలం తిరుమలాచార్య మరియు శ్రీ కపిస్థలం వీరరాఘవ చారియర్. చిన్న వయస్సులోనే తన భార్యను లాగేసుకోవడంతో విధి అతనికి క్రూరమైనది, తన కొడుకులను తల్లి లేకుండా చేసింది. ఇద్దరు కుమారులు-శ్రీ కపిస్థలం చెట్లూరు గోపాలాచార్యులు మరియు శ్రీ కపిస్థలం చెట్లూరు శ్రీనివాసాచార్యులు మరియు ఇద్దరు కుమార్తెలు శ్రీమతి కమలమ్మ మరియు శ్రీమతి ఆండాళమ్మ. శ్రీ దేశికాచార్యులు తిరుపతిలోని గోవింద్రాజస్వామి ఉత్తర మాడ వీధిలో తాను పరమపదించే వరకు నివసించిన ఇంటిని కొన్నారు.
శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామి ఇరవై ఏళ్ల వయసులో తన విద్యను పూర్తి చేసినప్పుడు, ఆయన తండ్రి ఆయనను పుదుక్కోటై, తిరువనంతపురం వంటి ప్రదేశాలను సందర్శించి, విద్వత్ సదస్సులలో (చర్చలు, వాదోపవాదాలు) పాల్గొనాలని కోరుకున్నారు. అయితే, చాలా వినయశీలి అయిన శ్రీ స్వామి, ప్రముఖ పండితులతో వాదోపవాదాలలో పాల్గొనడానికి తాను చాలా చిన్నవాడినని భావించారు. ఆయన తన తండ్రి కోరిక గురించి తన గురువుకు చెప్పినప్పుడు, ఆయన గురువు సంతోషించి, తన తండ్రి కోరికను నెరవేర్చమని ప్రోత్సహించి, ఆయనకు ఎన్నటికీ పరాజయం లేదా ఓటమి ఎదురుకాదని ఆశీర్వదించారు.
శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామి త్రిచానూరులో తన గురువైన కేతాండత్తి స్వామితో వేదాంతం గురించి చర్చిస్తున్నప్పుడు, ఇద్దరూ చర్చలలో ఎంతగా లీనమయ్యేవారంటే, వారికి కాలం గడుస్తున్న విషయం కూడా తెలిసేది కాదు. వారి చర్చలను చూడటం ఒక ఆనందంగా ఉండేదని చెప్పబడింది.

తిరుపతిలోని సంస్కృత కళాశాల అధిపతి.
                                        
                                                          శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి వారి అవిశ్రాంత కృషి ఫలితంగా, 1885లో అప్పటి మహంత్ (తిరుమల ఆలయ నిర్వాహకులు) సహాయంతో గ్రాండ్ డఫ్ సంస్కృత పాఠశాల ప్రారంభమైంది. ఆ సందర్భంలో స్వామి వారే పాఠశాలకు మొదటి ప్రధాన పండితులుగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు, ఆ హోదాలో ఆయన చాలా సంవత్సరాలు సేవ చేశారు. మహంత్ శ్రీ ప్రయాగ దాస్జీకి శ్రీస్వామి పట్ల గొప్ప గౌరవం ఉండేది మరియు ఆయన తరచుగా ధార్మిక విషయాలపై ఆయన సలహాలు తీసుకునేవారు.

1912లో దేవస్థానం నిధులను విద్యా ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించడంపై ఒక సందేహం తలెత్తింది. 1913లో ఒక చట్టం ఆమోదించబడటంతో అది పరిష్కరించబడింది, ఆ చట్టం దేవస్థానం నిధులను విద్యా ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించడాన్ని సాధ్యం చేసింది. ఆ సమయంలో పాఠశాలను సంస్కృత కళాశాలగా ఉన్నతీకరించారు మరియు శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామికి ఆంగ్ల విద్య లేనప్పటికీ, ఆయన ప్రతిభ కారణంగా కళాశాలకు మొదటి వైస్ ప్రిన్సిపాల్‌గా మరియు అధిపతిగా నియమించబడ్డారు. ఈ హోదాలో ఆయన 1926 వరకు కొనసాగారు. ఈ విధంగా శ్రీ స్వామి నలభై సంవత్సరాలకు పైగా ఆ సంస్థకు విశిష్ట సేవలు అందించారు. ఆయన జీవిత చరమాంకంలో, విశ్వవిద్యాలయ నిబంధనల ప్రకారం ఆయన సోదరుని కుమారుడైన శ్రీ కపిస్థలం కృష్ణమాచారియర్ ప్రిన్సిపాల్‌గా నియమించబడ్డారు.

శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి తన శిష్యులకు సులభంగా పాఠాలు బోధించేవారు. ఆయన తన విద్యార్థుల పట్ల, శిష్యుల పట్ల ఆప్యాయంగా ఉండేవారు. ఆయన ఏ గురువు వద్ద శిక్షణ పొందకపోయినప్పటికీ, శిరోమణి పరీక్షల కోసం పూర్వ మీమాసను సునాయాసంగా నిర్వహించి, ఆ విషయంపై తనకున్న పట్టుతో విద్యార్థులను ఆకట్టుకున్నారు. పాఠశాలలో పండితుడిగా ఉన్న శ్రీ ఒట్టిపాలి నరకంతీరవ శాస్త్రులు అనే అద్వైతికి ఒక నిర్దిష్ట విషయంపై శ్రీ స్వామితో అభిప్రాయ భేదం రాగా, చివరకు వారిద్దరూ రాజీపడ్డారు.

ఆహ్వానాలు  సందర్శనలు:

శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి వారి యోగ్యతలు దక్షిణ భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలలో, మరియు సుదూర బెనారస్ [కాశీ] మరియు ఉత్తర భారతదేశంలోని ఇతర ప్రదేశాలలో ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు గుర్తించబడ్డాయి.
27 ఏళ్ల వయసులో, నవరాత్రి ఉత్సవాల సందర్భంగా తన రాజభవనంలో సాంప్రదాయ పద్ధతిలో నిర్వహించే వేదాంత చర్చలలో పాల్గొనవలసిందిగా ట్రావన్‌కోర్ మహారాజు ఆయనను ఆహ్వానించారు. అక్కడ శ్రీ స్వామి, ప్రత్యర్థి సిద్ధాంతాల వాదనలను ఖండించి విశిష్టాద్వైత సత్యాలను స్థాపించారు. ఆయన సూక్ష్మమైన మేధస్సు, అపారమైన పాండిత్యం, తార్కిక నైపుణ్యాన్ని మహారాజు ఎంతగానో ప్రశంసించి, శ్రీ స్వామిని తగిన విధంగా సత్కరించారు. తిరుపతి వెలుపల వేదాంత సదస్సులలో పాల్గొనడం శ్రీ స్వామికి ఇదే మొదటి అనుభవం.

1892లో
, మద్రాసు హైకోర్టు విశిష్ట న్యాయమూర్తి అయిన సర్ ఎస్. సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్, శంకర భాష్యం  అద్వైత తత్వశాస్త్రాలను నేర్చుకోవడానికి శ్రీ స్వామి సహాయం కోరారు. ప్రతి తత్వశాస్త్ర వ్యవస్థ యొక్క మౌలిక మరియు ఆధారభూత సిద్ధాంతాలను అంతర్ దృష్టితో గ్రహించి, వాటిని అసమానమైన స్పష్టతతో వ్యక్తపరిచే స్వామి యొక్క విశిష్ట శక్తుల పట్ల శ్రీ అయ్యర్ తన ప్రశంసను వ్యక్తం చేశారు.

1912లో, మాధ్వ తత్వాన్ని ప్రచారం చేస్తున్న వారిలో ఒకరైన ఉత్తరాధి మఠానికి చెందిన శ్రీ సత్య తీర్థ స్వామి, ఒక విద్వత్ సదస్సులో పాల్గొనవలసిందిగా శ్రీ స్వామిని మొదటిసారిగా బెనారస్‌కు ఆహ్వానించారు. శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి గారి ఉపన్యాసాలు ఆ సదస్సులో పాల్గొన్న వారిపై అద్భుతమైన ముద్ర వేశాయి. శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి గారి జ్ఞానానికి ఉత్తరాధి మఠం స్వామి ఎంతగానో ముగ్ధులయ్యారు. ఆయన కేవలం సదస్సులో ఆయనను సత్కరించడమే కాకుండా, తాను నిర్వహించే అన్ని విద్వత్ సదస్సులకు ఆహ్వానించి, ఆయనకు ప్రథమ స్థానం ఇచ్చి సముచితంగా గౌరవించారు. ముఖ్యంగా, ఉత్తరాధి మఠం స్వామి వారు త్రిచానూరుకు వచ్చిన ప్రతిసారీ, శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామిని ఆహ్వానించి సత్కరించకుండా ఉండేవారు కాదు. అందువల్ల, ఉత్తరాధి మఠం స్వామి వారు నిర్వహించే ప్రతి వార్షిక విద్వత్ సదస్సులో శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి పాల్గొనడం ఒక ఆనవాయితీగా మారింది. రాజమండ్రి, రాయచూర్, గడగ్, భాగల్కోట్, బెల్గాం, బెంగళూరు మొదలైన వివిధ ప్రదేశాలలో, మైసూరు రాష్ట్రానికి చెందిన ఇతర పండితులు మరియు కవులు వ్యతిరేకించినప్పుడు, మైసూరు ప్యాలెస్ ఆస్థాన కవి అయిన శ్రీ లక్ష్మీపురం శ్రీనివాసాచార్యులు రచించిన ఒక పుస్తకంలోని “మాయ వాద మచ్చస్త్రం ప్రచ్ఛానం బౌద్ధ ముచ్ఛ్యతే” అనే వాక్యాన్ని సమర్థించడానికి, శ్రీ ఉత్తరాధి స్వామి బెల్గాం పర్యటన సందర్భంగా శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామి సహాయం తీసుకున్నారు.
శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామి 1911 మరియు 1918లో ప్రముఖుల ఆహ్వానం మేరకు మూడుసార్లు బెనారస్‌ను సందర్శించి, వేదాంత వాదోపవాదాలలో తన అత్యున్నత వాదనా నైపుణ్యం, అపారమైన జ్ఞాపకశక్తి మరియు తిరుగులేని తర్కంతో, శాస్త్రాలు మరియు హేతువుల పరీక్షలకు నిలబడే ఏకైక వ్యవస్థ విశిష్టాద్వైతమేనన్న వాదనను నిలబెట్టారు.
అప్పటి బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ వైస్ ఛాన్సలర్ అయిన పండిట్ మదన్ మోహన్ మాళవ్య, శ్రీ స్వామి వారి మేధస్సుకు ఎంతగానో ముగ్ధులై, ఆయనకు విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక పదవిని ప్రతిపాదించారు. కానీ శ్రీ స్వామి వారు, శ్రీనివాస ప్రభువు నివాసమైన తిరుపతిని విడిచి వెళ్లడానికి ఇష్టపడనందున దానిని అంగీకరించలేదు. అయినప్పటికీ, శ్రీ మాళవ్యకు శ్రీ స్వామి వారి పట్ల అత్యంత గౌరవం మరియు భక్తిభావం ఉండేవి. శ్రీ మాళవ్య తిరుపతిలోని శ్రీ స్వామి వారి నివాసానికి వెళ్లి, అక్కడ వారిద్దరూ కొన్ని గంటలపాటు సంస్కృతంలో సంభాషించుకున్నారు.

శ్రీ జగద్గురు గడి అనంతచారియార్ స్వామి ఆహ్వానం మేరకు శ్రీ స్వామి బెనారస్‌ను సందర్శించారు. శ్రీ అనంతచారియార్ స్వామి బెనారస్‌లో ఉన్నప్పుడు, అద్వైతులు ఆయనను ‘జగద్గురువు’ అని పిలుచుకోవడాన్ని సవాలు చేసి, అభ్యంతరం తెలిపారు. ఆయన ఆ సవాలును తిరస్కరించలేకపోవడంతో, శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామికి ఒక టెలిగ్రామ్ పంపబడింది. అందులో, ఆయన వెంటనే బెనారస్‌కు బయలుదేరి, విశిష్టాద్వైత తత్వశాస్త్ర సూత్రాలను వివరించడం ద్వారా అద్వైతుల సవాలును ఎదుర్కోవాలని అభ్యర్థించారు. స్వామి బెనారస్ చేరుకున్న తర్వాత, బెనారస్ మహారాజు న్యాయమూర్తిగా వ్యవహరించగా, ఈ వాదోపవాదాలు కోర్టు గది విచారణ రూపంలో జరిగినట్లు తెలుస్తోంది. అద్వైతులు సమర్థవంతంగా ఓడిపోయారు, దీని ఫలితంగా వారు తమ ఓటమిని లిఖితపూర్వకంగా అంగీకరించారు. అంతేకాకుండా, శ్రీమాన్ దేశికాచారియార్ స్వామి చట్టబద్ధమైన జగద్గురువు అనే బిరుదును పొందవచ్చని కూడా అంగీకరించారు. దీనితో, శ్రీమాన్ దేశికాచారియార్ స్వామి, జగద్గురువు పదవి కొనసాగింపునకు అంగీకరించేలా వారిని ఒప్పించారు. శ్రీమాన్ దేశికాచారియర్ స్వామి బిరుదుల కోసం పాకులాడనందున, ఆయన జగద్గురు బిరుదును స్వీకరించారు.

1912వ సంవత్సరంలో, పిఠాపురం మహారాజు శ్రీమాన్ స్వామిని తన ఆస్థాన  విద్వాంసుడిగా ఉండమని ఆహ్వానించారు. కానీ శ్రీమాన్ స్వామి శ్రీనివాస ప్రభువు సన్నిధిని విడిచి వెళ్లడానికి ఎన్నడూ ఇష్టపడనందున, ఆయన ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు. అయినప్పటికీ, ఆయన పిఠాపురంలో జరిగిన నవరాత్రి ఉత్సవాలకు హాజరై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు, అందుకు మహారాజు ఆయనను ఘనంగా సత్కరించారు. శ్రీమాన్ స్వామి చర్చలలో పాల్గొనడానికి వెళ్ళిన ప్రతిచోటా, తన స్పష్టమైన మరియు విస్మయపరిచే వివరణలతో పండితులపై చెరగని ముద్ర వేశారు.

1930వ సంవత్సరంలో, మైసూరుకు చెందిన శ్రీ విరూపాక్ష శాస్త్రులు తదితర ప్రముఖ పండితులు హాజరైన కుంభకోణంలో జరిగిన విద్వత్ సదస్సుకు శ్రీ రాఘవేంద్ర స్వామి మఠానికి చెందిన శ్రీ సువరతీంద్ర స్వామిజీ శ్రీమాన్ స్వామిని ఆహ్వానించారు. ఆ సమయంలో ఆయన ఇచ్చిన ఉపన్యాసాన్ని శ్రీ సువరతీంద్ర స్వామిజీ ఎంతగానో మెచ్చుకున్నారు. ఆయన శ్రీమాన్ దేశికాచారియర్ స్వామిని ఒక శాలువా మరియు రూపాయి నాణేలతో నిండిన వెండి పాత్రతో సత్కరించారు.

సంస్కృత కళాశాల వైస్ ప్రిన్సిపాల్‌గా పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, శ్రీ స్వామి పాండిత్యాన్ని గుర్తించగలిగేంత సూక్ష్మ దృష్టి గల శ్రీ మహంత్ ప్రయాగ దాస్జీ ఉదారత వల్ల, ఆయనను దేవస్థానం ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా నియమించారు. అదృష్టవశాత్తూ, ఆయనకు తన పూర్వపు జీతానికి సమానమైన మొత్తాన్ని జీవితాంతం గౌరవ వేతనం/పెన్షన్‌గా ఇచ్చారు. ఆయనకు దయతో కల్పించిన ఈ తీరిక సమయమే, దేశంలో ఆయన తప్ప మరెవరూ వ్రాయలేని కొన్ని విలువైన పుస్తకాలను రచించడానికి ఆయనకు వీలు కల్పించింది.

1927-28 సంవత్సరంలో, రేవా మహారాజు తన సంస్థానానికి ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా ఉండమని శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామిని ఆహ్వానించారు. కానీ ఆ మహంత్ శ్రీ స్వామి సేవలను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరు, అలాగే శ్రీ స్వామి కూడా తిరుపతిని విడిచి శ్రీనివాస స్వామికి దూరంగా ఉండటానికి ఇష్టపడలేదు.

మహంత్ నుండి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం కమిటీ పరిపాలనను స్వీకరించినప్పుడు, శ్రీ స్వామి టిటి దేవస్థానం ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా కొనసాగడంపై కొన్ని వర్గాల నుండి అభ్యంతరాలు వచ్చాయి. కమిటీ అధ్యక్షుడైన శ్రీ మహంత్, శ్రీ స్వామి స్వామి స్వామి స్వామి స్వామి గానే కొనసాగాలని పట్టుబట్టారు. ఈ
విధంగా, కమిటీ ఏర్పడిన తర్వాత టిటి దేవస్థానం యొక్క మొదటి ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా శ్రీమాన్ స్వామి ఒక ప్రత్యేక ఘనతను పొందారు. స్పష్టంగా, తన కరడుగట్టిన భక్తుడిని తనతోనే ఉంచుకోవాలనేది శ్రీనివాస స్వామి వారి కోరిక.
1927లో ఆయన మైలాపూర్‌లోని వేదాంత దేశిక ఆలయంలో ఒక విశిష్టమైన, ప్రశంసించే ప్రేక్షకుల ముందు వేదాంతంపై సుమారు యాభై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు.

 1927-31 కాలంలో పూనమల్లి, తిరువహీంద్రపురం, కాంచీపురం, మన్నార్‌గుడి తదితర ప్రాంతాలలో జరిగిన అనేక వైష్ణవ సమావేశాలకు శ్రీమాన్ దేశికాచార్య స్వామి అధ్యక్షత వహించారు. శ్రీమాన్ భగవాన్ సింహాచారి శ్యాంతి శ్యాంతి శ్యాం మన్నార్గుడిలోని శ్రీ వైష్ణవ సిద్ధాంత సభకు ప్రత్యేక ఆహ్వానితులలో ఆయన ఒకరు. దేశికాచారియార్ స్వామి విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అక్కడ వివేచన మరియు గ్రహణశక్తి గల ప్రేక్షకులందరికీ ఆనందపరిచారు.
శ్రీమాన్ దేశికాచారియర్ స్వామి అధ్యక్షతన తిరువాహీంద్రపురంలో జరిగిన ఒక వైష్ణవ సభలో, శ్రీమాన్ భగవత్విషయం చెట్లూర్ నరసింహాచారియర్ స్వామి, శ్రీనివాసుని కన్నా దేవనాథ స్వామి (తిరువాహీంద్రపురం ఆలయ ప్రధాన దైవం మరియు శ్రీ దేశికన్ చాలా సంవత్సరాలు నివసించిన ప్రదేశం) ఎక్కువ సౌలభ్యాన్ని (ప్రవేశయోగ్యం) అందిస్తారని సూచించారు. శ్రీమాన్ దేశికాచారియర్ స్వామి తన అధ్యక్షోపన్యాసం ముగింపులో, స్వామి వేదాంత దేశికునికి అంతిమ శరణం శ్రీనివాస స్వామి అని, దయాశతకంలోని ఆయన మొదటి శ్లోకం ‘ప్రపద్యేతం గిరిం స్రయః’ దీనికి నిదర్శనమని వ్యాఖ్యానించారు. కానీ శ్రీమాన్ నరసింహాచారియర్ స్వామి కోరుకుంటే, ‘నమతాః శ్రీ దిశానాం నాతం’ అని దేవనాథునికి నమస్కరించగలరని కూడా తెలిపారు. ఇది శ్రీమాన్ దేశికాచారియర్ స్వామి యొక్క అనుబంధాన్ని వెల్లడిస్తుంది. శ్రీ స్వామి దేశికన్ గారి స్వంత నమ్మకానికి పూర్తిగా అనుగుణంగా, శ్రీనివాస స్వామి పట్ల ఆయనకున్న భక్తికి సంబంధించిన ఈ అద్భుతమైన వివరణను అక్కడ సమావేశమైన వివేకవంతులైన ప్రేక్షకులు ప్రశంసించారు.
కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం సంస్కృత విభాగాధిపతిగా బాధ్యతలు స్వీకరించమని శ్రీ దేశికాచారియర్ స్వామిని ఆహ్వానించింది, కానీ శ్రీనివాస స్వామి పట్ల ఆయనకున్న బలమైన అనురాగం కారణంగా ఆయన ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు.

1931లో, మైలాపూర్‌లో శ్రీ ఎన్. గోపాలస్వామి అయ్యంగార్ గారు ఏర్పాటు చేసిన రుక్మిణి ఉపన్యాసాలను శ్రీ స్వామి గారు అందించారు. అక్కడ ఆయన ద్వైత, అద్వైత మరియు విశిష్టాద్వైతాల యొక్క సారాంశ సూత్రాలను విశదీకరించారు, దీనిని అక్కడ సమావేశమైన ప్రముఖ పండితులు ప్రశంసించారు. ఆయన ద్వైత తత్వాన్ని వివరించడానికి ఒక రోజు, అద్వైత తత్వానికి రెండు రోజులు మరియు చివరగా విశిష్టాద్వైత తత్వానికి మరో రెండు రోజులు తీసుకున్నారు.
అదవైత తత్వశాస్త్రంపై ఆయన చేసిన వివరణ విన్న తరువాత, విశిష్టాద్వైత ప్రాధాన్యతను ఆయన ఎలా నిరూపించగలరని అందరూ ఆశ్చర్యపోతున్నట్లు కనిపించింది. కానీ, శాస్త్రాలు మరియు తర్కం యొక్క పరీక్షలకు నిలబడే ఏకైక వ్యవస్థ విశిష్టాద్వైతమేనని ఆయన తన వాదనను సమర్థించారు.
ఆ ఉపన్యాసాలకు హాజరైన, అప్పటి పచ్చయప్ప కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ అయిన శ్రీ పి.ఎన్.శ్రీనివాసాచారియార్ గారు, మూడు సిద్ధాంతాలను పోల్చడంలో శ్రీ స్వామి ప్రదర్శించిన తార్కిక, స్పష్టమైన శైలి మరియు ప్రతిభ తాత్విక వివరణలో ఒక అద్భుతమని పేర్కొన్నారు.
వేదాంతంలోని వివిధ సిద్ధాంతాల చర్చలలో ఆయన చూపిన మేధో పటిమ, ఉత్సాహం వయస్సు, శారీరక బలహీనతలు లేదా కంటిచూపు మందగించడం వంటి వాటితో ఎన్నడూ తగ్గలేదు.

శ్రీ స్వామి వారి రుక్మిణి ఉపన్యాసాలు తమిళంలో ‘త్రయ-సంగ్రహ’గా ప్రచురించబడ్డాయి. దీనిని మద్రాసుకు చెందిన, పూర్వం విద్యా సేవలో పనిచేసిన, తాత్విక సిద్ధాంతాలపై ప్రగాఢ పరిజ్ఞానం కలిగిన గొప్ప పండితుడు శ్రీ ఎం.ఆర్.రాజగోపాల్ అయ్యంగార్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. అలాగే, తెలుగు, తమిళం, ఆంగ్ల భాషలలో అనేక గ్రంథాలు రచించిన, శ్రీ దేశికాచారియార్ స్వామి శిష్యులలో ఒకరైన త్రిచానూరుకు చెందిన వంగిపురం శ్రీ రంగస్వామి అయ్యంగార్ తెలుగులోకి అనువదించారు.

రామాయణంలోని శ్లోకానికి 10 అర్థాలు చెప్పి శ్రీ దేశికాచార్య స్వామి తన మేధాశక్తిని చాటుకున్నారు:

‘రామం దశరధం విద్ధి, మాం విద్ధి జనకాత్మజాం,
అయోద్యం ఆటవీం విద్ధి, గచ్ఛ తథా యదా సుఖం’

అంటూ శ్రీ వాల్మీకి రామాయణ సారాంశాన్ని స్వామివారికి బోధించారు. తన శిష్యుడు శ్రీ సుస్వరం గోపాలకృష్ణాచార్యులు గారికి భాష్యం ప్రాచుర్యం కల్పించారు.
20.12.24 నాటికి 1000 వీక్షణలు

నా భావాలను నేను వ్యక్తపరచాలని, దాని ద్వారా డబ్బు సంపాదించాలని కోరుకుంటూ, నా దివంగత కుమారుడు విదత్ ఏప్రిల్ 2007లో తనంతట తానుగా ఈ బ్లాగును నా కోసం సృష్టించాడు. అతను చెన్నైలోని కేకేనగర్‌లో ఉన్న పిఎస్‌బిబి పాఠశాలలో చదివి, శ్రీపెరుంబుదూర్‌లోని ఎస్‌విసిఇ నుండి బిఇ కంప్యూటర్ సైన్సెస్‌లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అతను చెన్నైలోని విప్రోలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా పనిచేశాడు మరియు ఎంఎస్ చదవడానికి అమెరికా వెళ్ళడానికి సిద్ధమవుతున్న సమయంలో మరణించాడు. నాకు 24 ఏళ్ల వయసులో ఈ బ్లాగును సృష్టించిన కొన్ని నెలల తర్వాత ఇది మొదలైంది. అప్పటి నుండి నేను ఈ బ్లాగులో నా భావాలను వ్యక్తపరిచాను కానీ దాని నుండి ఎలాంటి డబ్బు సంపాదించలేదు. నేను ఆయన జ్ఞాపకార్థం ఈ బ్లాగును నిర్వహిస్తున్నాను. నేను 1957లో జన్మించిన భారతీయుడిని (బి.ఏ. హిస్టరీ ఆనర్స్, ఎల్.ఎల్.బి), చెన్నైలో నివసిస్తున్న హిందువుని మరియు తమిళనాడు బార్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిని. నా జీవిత భాగస్వామి రిటైర్డ్ బ్యాంక్ అధికారి. నా చిన్న కుమారుడు ఐటీ రంగంలో ఉన్నాడు. అతనికి కుటుంబం ఉంది. నా ముత్తాత దివంగత కపిస్థలం స్వామి. ఆయన శ్రీవైష్ణవంలో నిపుణులు. నా తాత దివంగత శ్రీ ఎం.ఏ. అయ్యంగార్, కాంగ్రెస్ పార్టీ సభ్యుడు, ఎం.కె.గాంధీ అనుచరుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, భారత రాజ్యాంగ సభ సభ్యుడు, 2వ లోక్‌సభ స్పీకర్ మరియు బీహార్ గవర్నర్. నా తండ్రి దివంగత శ్రీ కె.సి. సుంద్రాచారి, ఆయన సి.ఎస్.ఐ.ఆర్. నిర్వాహక విభాగానికి అధిపతిగా ఉండేవారు. నా తల్లి దివంగత శ్రీమతి కె.సి. చెల్లమాల్.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -17-5-26-ఉయ్యూరు .

శ్రీ వాసవి కన్యకాదేవి పురాణం.17 వ భాగం.17.5.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.198 వ భాగం.17.5.26.

రచన: కృష్ణ ఆర్. గురుస్వామి రెడ్డియార్, ఎం.ఏ., (కాంటాబ్)-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

ఇది అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన ప్రయాణం. గ్రీకు దీవులు, ఇటాలియన్ తీరం యొక్క విశాలమైన, ఉత్కంఠభరితమైన దృశ్యాలతో ఈ ప్రయాణం ముగిసింది. ద్రాక్షతోటలతో నిండిన ఎగుడుదిగుడు పర్వత వాలుల మధ్య మనోహరంగా మెరిసే విల్లాలు కనువిందు చేస్తున్నాయి. పురాతన సంఘటనల జ్ఞాపకాలు కళ్ళ ముందు మెదులుతున్నాయి, వాటిలో హోమర్ రచించిన ఒడిస్సీ కథ కూడా ఒకటి. సముద్రంలో మాకు తాత్కాలిక నివాసంగా మారిన ఈ ఓడపై మాకు అప్పటికే ఒక అభిమానం ఏర్పడింది. సుదూర సముద్రాలలో పగలూ రాత్రీ తళుకులు తప్పకుండా ప్రయాణించి, గతంలో ఎన్నోసార్లు చేసినట్లే ఇప్పుడు మళ్ళీ తన ఇంటికి తిరిగి వస్తున్నందుకు సంతోషిస్తూ, అది కచ్చితమైన వేగంతో ముందుకు సాగుతోంది.

సాయంకాలం అయింది. సరైన మార్గదర్శకత్వంతో వెనిస్ చేరుకున్నాము, సాంప్రదాయ వేడుకలతో స్వాగతం లభించింది. వెనీషియన్ చర్చిలు, భవనాలు, ఓడరేవు, శిఖరాలు, గుమ్మటాలు, ఇళ్ళు చూసినప్పుడు కలిగే సౌందర్యాత్మక అనుభూతి—సుదీర్ఘ సముద్ర ప్రవేశద్వారం వద్ద భవనాలు  హోర్డింగ్‌లపై ఇటాలియన్ పేర్లను చదవడం ఒక కొత్త అనుభవం—అక్కడ కొన్ని ఇటాలియన్ యుద్ధనౌకలు వచ్చాయి—ఇవన్నీ ఒక సుదీర్ఘ సముద్రయానానికి గమ్యాన్ని చేరుకున్నామనే భావనతో కలిసిపోయాయి. ముందు రోజు సాయంత్రం ఓడలో వీడ్కోలు విందు జరిగింది—ఓడ కెప్టెన్, కాస్త రోమన్ లాగా కనిపిస్తూ, తాను ఓడరేవుకు తీసుకువచ్చిన ప్రయాణికులకు, సున్నితంగా అలంకరించిన సెలూన్‌లో వీడ్కోలు పలికాడు—ఆ గోడలపై ఉన్న గ్రీకో-రోమన్ శైలి ఫ్రీజ్‌లు నాకు బాగా నచ్చాయి. మేమందరం డెక్‌లపైనా, సెలూన్‌లలోనూ గుమిగూడాము—వాటిలో ఫాసిస్ట్ చిత్రాలు ఉన్నాయి—ఈ చారిత్రాత్మక వెనిస్‌ను ఆత్రుతగా చూస్తూ, అశాంతంగా అటూ ఇటూ తిరుగుతున్నాము. క్రమంగా, ఇంజిన్ల గంభీరమైన, శక్తివంతమైన, ప్రకంపనలు సృష్టించే, ప్రతిధ్వనించే శబ్దం ఆగిపోయింది, ఈదుతున్న ప్రొపెల్లర్ల భారీ చప్పుడు ఆగిపోయింది, ఓడను లంగరు వేసి కట్టేశారు. ఓడలో కలుసుకుని స్నేహితులుగా మారిన మా మధ్య వీడ్కోలు పలకరింపులు జరిగాయి.

ఇప్పుడు గమ్యస్థానాలు వేరు. మేము మా సామాన్లతో మా మా దారుల్లో వెళ్ళిపోతున్నాము – జావాలోని హిందూ వాస్తు అవశేషాల గురించి మాట్లాడిన నా డచ్ స్నేహితుడు, యుద్ధ సమయంలోని భారతీయ సైనికుల గురించి, ఫ్రెంచ్ నాయకత్వంతో బ్రిటిష్ దళాల కలయిక  వారి గొప్పతనం గురించి మాట్లాడిన నా ఫ్రెంచ్ స్నేహితుడు, కాంట్  షోపెన్‌హౌర్ గురించి మాట్లాడిన నా జర్మన్ స్నేహితుడు, పద్నాలుగు సూత్రాలు, యుద్ధ అప్పులు, మద్యపాన నిషేధం గురించి మాట్లాడిన నా అమెరికన్ కోటీశ్వరుడైన స్నేహితుడు – ఆచరణాత్మకంగా “డ్రగ్-డ్రగ్” పానీయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ –  సుదీర్ఘ సముద్రయానాల నుండి వచ్చిన ఇతర దేశాలకు చెందిన నా స్నేహితులు – వారిలో ఒకరు చైనా సముద్రాలలో తుఫానుల గురించి, బేరింగ్ జలసంధిలోని ఉధృతమైన అలల గురించి ఆకర్షణీయంగా, ఉద్వేగభరితంగా వివరించారు.

ఒక ఓడ ప్రయాణం వంటి తాత్కాలిక నివాసంలో కూడా అనేక దేశాల కలయిక, అది ముగిసినప్పుడు ఒకరకమైన లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ సమావేశాన్ని తలపిస్తుందనే కొద్దిపాటి విచారంతో మేము విడిపోతున్నాము.

చినుకులు పడుతున్నాయి – కొద్దిగా, మరీ ఎక్కువ కాదు, మేఘాలు నగరంపై కమ్ముకున్నాయి – మరీ దట్టంగా కాదు. నిచ్చెన మెట్ల వలె అంచెలంచెలుగా నేను ఓడను విడిచి వెళ్తున్నాను, చివరి అడుగు వేస్తూ, నా ఊహల్లో అపారంగా నిండిన గత వైభవపు వాతావరణాన్ని అనుభూతి చెందుతూ, ఇప్పుడు నేను ఈ గొప్ప నగరంలో అడుగుపెడుతున్నానని నాకు నేను చెప్పుకుంటున్నాను.

నాకు చినుకులు పడటం ఇష్టం. గొడుగు పరిచి ఉంది. కస్టమ్స్ గుండా వెళ్ళడం నాకు ఇష్టం లేదు–నగరపు అసలైన వాతావరణాన్ని అనుభవించాలని నేను ఆత్రుతగా ఉన్నాను. నేను వీధుల వెంట, వంతెనలు, కాలువలను దాటుకుంటూ ముందుకు నడుస్తున్నాను–వెనిస్ ఎలా ఉంటుందో గ్రహించి ఉలిక్కిపడ్డాను. నీటి వీధులు, సముద్రపు నీరు–సముద్రపు కాలువల్లోని ‘పునాదుల’పై నిర్మించబడి నగరం తేలుతున్నట్లు ఉండటం దీని ప్రత్యేకత–అద్భుతం–కాలువలు, లోతైన కాలువలు–ఇవే వెనిస్‌లోని వీధులు, రోడ్లు, దారులు, ఉపమార్గాలు. ఎంతో అందంగా, విచిత్రంగా ఉండే వంతెనల ద్వారా వీటిని చేరుకోవచ్చు, దాటవచ్చు, మళ్ళీ దాటవచ్చు. అవి అప్పుడప్పుడు అక్కడక్కడా కనిపిస్తూ ఉంటాయి.

నాకు ఇది ఇష్టం–నేను పిల్లలను చూస్తున్నాను–ఒక చర్చి దగ్గర,–ఒక పాఠశాల దగ్గర ఆడుకుంటున్న వెనీషియన్ పిల్లలు–అవి ఎలాంటి ఆటలు!–ఎంత తీయని కళ్ళతో ఉన్న చిన్న బాబులు, పాపలు, సంతోషంగా, ఉల్లాసంగా, ఆట ఉత్సాహంతో నిండి ఉన్నారు! విచారంగా, నేను అమ్మాయిల, స్త్రీల పక్కగా వెళ్తూ, వారి కళ్ళలోకి చూస్తూ, వీళ్ళు వెనీషియన్లు అని నాకు నేను చెప్పుకుంటున్నాను–అవును మరి!–నేను దారుల వెంట, వీధుల వెంట, కాలువల వెంట, వారి వేషధారణలను, వెనీషియన్ ఆచారాలను చూస్తూ, గమనిస్తూ ఉన్నాను.

నేను తిరిగి వస్తున్నాను–కస్టమ్స్ గుండా వెళ్తున్నాను. అక్కడ పని చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఫలానా దాని కోసం, ఫలానా దాని కోసం వెతకడం–వీరంతా ఫాసిస్ట్ ఇటాలియన్ ప్రభుత్వ అధికారులు. విచారణ ముగిసింది– సోదా కూడా–స్వేచ్ఛ!

కాలువ వచ్చేసింది–పడవలు ఎదురుచూస్తున్నాయి. ప్రయాణికులు అనువాదకులు––ఎంత బహుభాషావేత్తలో!–విదేశీ భాషలో మాట్లాడినప్పుడు తప్ప, మిగతా అన్ని వైపులా ఇటాలియన్ భాష మాట్లాడటం నాకు వినిపిస్తోంది. ఇటాలియన్ వినడానికి చాలా మధురంగా ఉంది,–డోల్స్, సి, సి,–నాకు దాని గొప్ప సాహిత్యం గుర్తొచ్చింది–కవితలు గుర్తుకువచ్చాయి–ఆ! కానీ నేను ఇటాలియన్ పడవవాళ్లతో వ్యవహరించాలి.

నేను పడవలో ఉన్నాను–వెనీషియన్ గోండోలాలు! గోండోలా  నునుపైన, లాలించే, తేలియాడే, నిశ్చింతమైన, జారుడు అనుభూతిని–దాని ఆకారాన్ని–గ్రహించడం చాలా ఆహ్లాదకరంగా ఉంది! కాలువ నీటిపై మిరుమిట్లు గొలిపే వాన చినుకులు, వాటి ప్రతిబింబాలతో, అప్పుడప్పుడు ఆగుతూ రకరకాల రీతులలో పడే సవ్వడి!–చూడటానికి ఎంత హాయిగా, ఆహ్లాదకరంగా ఉందో! తెడ్ల లయబద్ధమైన చప్పుడు!–అలా సాగిపోతూనే ఉన్నాను–కలలు కంటూ, వెనీషియన్ వైభవపు రాత్రుల గత స్వప్నాలను సాకారం చేసుకుంటున్నాను. వర్షం కురుస్తూనే ఉంది–దాని సంగీతాన్ని నేను ఆస్వాదిస్తున్నాను. ఒక గోండోలా నుండి సంగీతం వినబడుతోంది. కాలువపై ఈ వర్షం చూపే ప్రభావం ఒక అత్యంత సుందరమైన దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తుందని నాకు అనిపిస్తోంది–అబ్బా!

నేను గ్రాండ్ కెనాల్‌లో ఉన్నాను. ఎంతటి అద్భుతమైన దృశ్యాలు! ఈ పురాతన, భారీ, చారిత్రక, సంపన్న భవనాలు లోతైన నీటి మధ్యలో ఎలా తేలియాడుతున్నాయి! నేను చూస్తున్న వాటిలోని చరిత్రల గురించి ఆలోచిస్తున్నాను. ఎలాంటి ప్రభావాలను రంగులలో, చిత్రాలలో బంధించవచ్చో అని ఆశ్చర్యపోతున్నాను. అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దీపాలు మినుకుమినుకుమంటూ, ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రధనుస్సులా మెరుస్తున్నాయి. ప్రతిఫలించిన కాంతితో నీరు తళతళలాడుతోంది, నాట్యం చేస్తున్న ఆ నీటిలో ఆ ప్రభావం వేయి రెట్లు అధికమయింది–ఎన్నో పడవలు ఒకదానికొకటి దాటుకుంటూ వెళ్తుండగా–కొన్నిసార్లు నిశ్శబ్దంగా, కొన్నిసార్లు స్పష్టంగా. వర్షంలో తడిసిన పడవల లోపల నుండి ఇటాలియన్ భాష వినడం ఆహ్లాదకరంగా ఉంది.

హోటల్ చేరుకున్నాను–అల్బెర్గో!–గ్రాండ్ కెనాల్‌పై ఉన్న ఒక నాగరికమైన హోటల్–ఆహ్వానించబడి, స్వాగతించబడి, నేను మర్యాదపూర్వకమైన ఇటాలియన్లు  సందర్శకుల మధ్య ఉన్నాను. నాకు ఆ కార్యాలయం బాగా నచ్చింది. ఆ స్వాగతం నాకు నచ్చింది. గొడుగు తీసుకుని, కొంటె చూపులతో ‘బోనా సెరా’ అని పలకరిస్తూ, నవ్వుతూ ఇటాలియన్ భాషలో నాకు అంతా వివరించే ఆ చిన్న పిల్లాడు నాకు ఇష్టం.

బుగ్గల్లో అందమైన సొట్టలున్న, చూడటానికి ముద్దుగా ఉండే ఒక పనిమనిషి, చాలా సౌకర్యవంతంగా సర్దిన నా గది—కెమెరా—లోకి నన్ను తోడ్కొని వెళ్ళింది. అక్కడ, కళ్ళు నవ్వుతున్న ఒక అందమైన అమ్మాయి ఫోటో కనిపించింది. దాన్ని చూడు, చూడు, మళ్ళీ చూడు—అక్కడ గోడ మీద!—అక్కడ, అక్కడ గోడ మీద వెనిస్ నగరం ఫోటో ఉంది. నేను దాన్ని చూశాను—మళ్ళీ చూశాను—సెయింట్ మార్క్ స్క్వేర్!—నా ప్రియమైన శాన్ మార్కో. దాని సాహిత్యం నాకు గుర్తొచ్చింది. నేను వెనిస్ కిటికీల గుండా చూశాను. నాకు నగరపు దీపాలు కనిపించాయి. ‘ఇటాలియా’—దీన్ని నేను తెల్లవారుజామున చూస్తాను.

పరుపు  లాలింపు మెత్తదనంలో నేను అప్రతిహతంగా కలలు కంటూ, వెనిస్ గొప్ప గతం గురించి, భారతదేశపు గొప్ప గతం గురించి – వాటి ప్రాచీన పరస్పర పట్టు సముద్రపు పరిచయం, స్నేహం గురించి – ఇటలీ యొక్క ప్రాచీన వైభవం గురించి, భారతదేశపు ప్రాచీన వైభవం గురించి ఆలోచిస్తూ ఉన్నాను.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -17-5-26-ఉయ్యూరు 

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.3 వ భాగం.16.5.26.

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి కేంద్రీయ సంస్కృత పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.3 వ భాగం.16.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.8 వ భాగం.16.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.8 వ భాగం.16.5.26.

శ్రీ వాసవి కన్యకాదేవి పురాణం.16 వ భాగం.16.5.26.

అగ్నిపర్వతారోహణ(త్రివేణి)n

రచన: జి. వెంకటాచలం-ఆంగ్లరాచనకు నా అనువాదం .

జపాన్‌లో అగ్నిపర్వతాలను అధిరోహించడం, జావాలో లాగా ఒక సాహసం కాదు, అదొక ఆనందకరమైన కాలక్షేపం.

జపనీయులకు వాస్తవాల పట్ల, ఆనందదాయకంగా ప్రమాదకరమైన దేనిపట్లనైనా విపరీతమైన మోజు ఉంటుంది.

వారు మృత్యు అంచున ఆడుకోవడానికి ఇష్టపడతారు.

లేకపోతే, వారి రాజధాని భూకంపాలు, అగ్నిప్రమాదాలు  సునామీల వల్ల పదేపదే నాశనమైనప్పటికీ, టోక్యోను తమ ప్రధాన నగరంగానే కాకుండా అతిపెద్ద  అత్యంత ఆధునిక నగరాలలో ఒకటిగా నిలబెట్టుకోవడంలో పట్టుదలతో కొనసాగే వారి విచిత్రమైన జాతీయ మనస్తత్వాన్ని ఎలా వివరించగలం?; తాము గాఢంగా ప్రేమించిన వారి కోసం హరికారీ (ఆత్మహత్య) చేసుకోవడం; తమను తాము మానవ తూటాలుగా సంతోషంగా అర్పించుకోవడం; లేదా అత్యంత ఆనందంగా ఉన్న యువ జంటలు క్రియాశీలక అగ్నిపర్వతాలలోకి దూకడం వంటివి ఎలా వివరించగలం?

విదేశీ సందర్శకుల మనస్సులలో జపనీస్ అగ్నిపర్వతాలకు ఈ విషాదకరమైన అనుబంధం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం వందలాది ఇటువంటి ఆత్మహత్యలు నమోదవుతున్నాయి.

“ఆ ప్రకాశవంతమైన యువతను చూశారా,” అని మా తోటి ప్రయాణికురాలు, అమెరికాలో పుట్టిన ఒక జపనీస్ అమ్మాయి, మిహరయామా అగ్నిపర్వత బిలం వైపు మా కన్నా ముందు హడావిడిగా వెళ్తున్న, సెలవుల్లో ఆనందంగా గడుపుతున్న జనసమూహాన్ని చూపిస్తూ అంది. “వారిలో ఎంతమంది ఆ బిలంలోకి దూకాలని ఆలోచిస్తున్నారో ఎవరికి తెలుసు!”

ఆ రాత్రి మమ్మల్ని టోక్యోకు తిరిగి తీసుకువెళ్తున్న పడవలో, ఈ లోకం తమ భవిష్యత్తు ఆనందాన్ని పాడు చేస్తుందేమో, తమ పట్ల క్రూరంగా ప్రవర్తిస్తుందేమోనని భయపడి, ఇద్దరు సంతోషకరమైన జంటలు నిజంగానే ఆ బిలంలోకి దూకారని విన్నాము.

జపాన్ సామ్రాజ్యం ఒక చివర నుండి మరొక చివర వరకు దాదాపుగా విస్తరించి ఉన్న అగ్నిపర్వతాల వలయం ఉంది. అయితే, వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి కైషు మరియు హోన్షు అనే రెండు ప్రధాన ద్వీపాలలో ఉన్నాయి.

ఫుజి శాన్ ఈ పొడవైన గొలుసులో అత్యంత మధ్య బిందువు, మరియు ఇది ఇప్పుడు క్రియాశీలంగా లేనప్పటికీ, ఇప్పటికీ వాటన్నిటిలోకెల్లా అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది.

వేసవి విడిది కేంద్రమైన కరుయిజావాకు దగ్గరలో ఉన్న అసమా సాన్, దక్షిణ ద్వీపమైన క్యుషులోని అసో సాన్,  ఓషిమా ద్వీపంలోని మిహరయామా అనేవి నేడు జపాన్‌లో ప్రసిద్ధి చెందిన  అత్యంత చురుకైన మూడు అగ్నిపర్వతాలు.

మిహరయామా మిగతా రెండింటి కంటే టోక్యోకు దగ్గరగా ఉంటుంది  చేరుకోవడానికి కూడా సులభంగా ఉంటుంది. పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని ఓషిమా ద్వీపం, రాజధాని నుండి పడవలో కేవలం ఒక రాత్రి ప్రయాణ దూరంలో ఉంది,  ప్రతిరోజూ రాత్రి తొమ్మిది గంటలకు పడవ సర్వీసు ఉంటుంది.

ఈ పడవ సాధారణంగా రద్దీగా ఉంటుంది  వారాంతాల్లో వసతి దొరకడం దాదాపు అసాధ్యం. విద్యార్థులు, దుకాణాల్లో పనిచేసే అమ్మాయిలు, ఫ్యాక్టరీ కార్మికులు, మిల్లు కార్మికులు, వ్యాపారవేత్తలు  గుమాస్తాలు, అందరూ తమ వారాంతాలను గడపడానికి ఈ అందమైన ద్వీపానికి తరలివస్తారు.

రాత్రంతా భయంకరమైన, తుఫానుతో కూడిన ప్రయాణం తర్వాత మా రెండు వేల టన్నుల పడవ ఆయాసపడుతూ, కుదుపులకు గురవుతూ ప్రశాంతమైన ఓడరేవులోకి ప్రవేశించగా, ఓషిమా ద్వీపం పొగమంచు, వానలలో తడిసి, నీలమణి సముద్రం నుండి పైకి లేచిన ఒక దేవకన్యల కోటలా కనిపించింది.

టోక్యో నుండి మోనోమోట్టో వరకు పడవను నడిపే కెప్టెన్, “గత కొన్నేళ్లలో ఇదే అత్యంత కఠినమైన ప్రయాణం” అని వ్యాఖ్యానించాడు.

మిహరయామా పర్వత వాలులలో కేమియా పూల మధ్య ఒదిగి ఉన్న ఆ అందమైన చిన్న గ్రామానికి కార్లు, బస్సులు ప్రయాణికులను తీసుకువెళ్లిపోతాయి. శుభ్రమైన జపనీస్ సత్రాలు అలసిపోయిన యాత్రికులకు స్వాగతం పలుకుతాయి. అఖాతానికి అభిముఖంగా ఉన్న గదుల నుండి తళతళలాడే సముద్రం, దూరంగా మసకగా కనిపించే హకోనే పర్వతాల చక్కటి దృశ్యం కనబడుతుంది.

విశ్రాంతి, అల్పాహారం తీసుకున్న తర్వాత మీరు కాలినడకన గానీ, గుర్రం మీద గానీ, గాడిద మీద గానీ ఆరోహణకు ప్రయత్నిస్తారు. ఆ దారి ఇరుకుగా, నిటారుగా ఉంటుంది, వర్షాలలో జారుడుగా, ప్రమాదకరంగా ఉంటుంది. అక్కడక్కడా, మనోహరమైన ఓషిమా యువతులు నడిపే టీ దుకాణాలు, తాజా సువాసనగల చాయ్‌ని, రసవంతమైన పండ్లను అందిస్తాయి.

ఈ ద్వీపంలోని అమ్మాయిలు జపాన్ మొత్తంలోనే అత్యంత అందమైనవారు, ఆకర్షణీయమైనవారు. గులాబీ బుగ్గలు, నవ్వుతున్న కళ్ళు, పండిన చెర్రీ పండ్ల వంటి పెదవులు, తాజాగా, ఆరోగ్యంగా ఉండే వీరే మిహరయామా తర్వాత ఈ ద్వీపంలో ప్రధాన ఆకర్షణ.

మెరిసే కామెలియా పువ్వులు, మండుతున్న రోడోడెండ్రాన్‌ల మధ్య, వారు తెలుపు-నలుపు చారల కిమోనోలు ధరించి, తల చుట్టూ తెల్లని స్కార్ఫ్ చుట్టుకుని, స్నేహపూర్వకమైన చిరునవ్వులు, తల ఊపులతో ఉటమారో కలల కన్యల వలె తిరుగుతుంటారు. ఈ చిన్న ద్వీపంలోని పురుషులు సోమరిగా, బద్ధకంగా జీవిస్తుండగా, ఈ నల్లని కళ్ళ యువతులు వారిని పోషించడానికి నూలు వడికిస్తూ, కష్టపడుతూ, చెక్కుతూ, గీస్తూ, వండుతూ, పనిచేస్తుంటారు.

ద్వీపం శిఖరం నుండి, నీలి సముద్రం  పచ్చని కొండల మీదుగా, ఫూజీ పర్వతం ఒక సుదూర దృశ్యంలా కనిపిస్తుంది. అగ్నిపర్వత బిలాన్ని చేరుకోవడానికి ముందు ఒక చిన్న ఎడారిని దాటాలి, మరియు ఒకటిన్నర మైలు దూరం ఉండే ఈ చిన్న ప్రయాణానికి ఒంటెలు అందుబాటులో ఉంటాయి. నల్లటి ఇసుక బిలం అంచు వరకు చుట్టూ విస్తరించి ఉంటుంది.

తెలియని లోతుల నుండి ఎడతెరిపి లేకుండా పొగ  అగ్ని పైకి ఎగసిపడతాయి, ఆ దృశ్యం అబ్బురపరుస్తుంది. జపనీయేతర మనసుకు కూడా, ఆ రహస్యమైన, నోరు తెరిచిన నోటిలోకి తలమునకలుగా దూకాలన్న ప్రలోభం కలుగుతుంది. భూగర్భం నుండి మెల్లని గర్జన, బుసలుకొట్టే నీటి ఆవిర్లు, దట్టమైన నల్లటి పొగ మేఘాలు పైకి లేస్తూ, ప్రకృతి యొక్క దాగివున్న మరణ, వినాశన శక్తులను వెల్లడిస్తాయి.

ఈ ఆదిమ శక్తులలో ఒకదాని ముందు మానవుడు ఒక అల్పమైన, నిస్సహాయ ప్రాణిలా కనిపిస్తాడు; ఆ శక్తి  చీకటి స్వభావాలలో ఒకటి, శతాబ్దాలుగా తాను ఎంతో శ్రమతో, ఓపికతో నిర్మించుకున్న దానిని కనురెప్పపాటులో నాశనం చేస్తుంది.

ఆసో సాన్ బహుశా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద క్రియాశీలక అగ్నిపర్వతం, అందువల్ల ఇది సామ్రాజ్యంలో ఒక ప్రదర్శన ప్రదేశం. జపాన్‌లోని అన్ని గొప్ప ప్రదర్శన ప్రదేశాల వలె, దీనిని కూడా ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలో ఒక జాతీయ ఉద్యానవనంగా పరిగణిస్తారు.

ఈ ప్రదేశానికి బోచు సమీప రైల్వే స్టేషన్, మరియు ఇక్కడికి వెళ్ళడానికి ఉత్తమమైన, వేగవంతమైన మార్గం మోజి , కగోషిమా మధ్య నడిచే ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ప్రయాణించి, బోచు వెళ్ళడానికి కుమోమోటోలో రైలు మారడమే. ఒక నారో గేజ్ రైలు కొండలు, లోయల గుండా, కొన్ని ఆసక్తికరమైన జలాశయాల మీదుగా వెళుతుంది. బోచు సమీపంలోనే విశాలమైన సత్రాలతో కూడిన ఒక ప్రసిద్ధ వేడినీటి బుగ్గల గ్రామం ఉంది.

ఆధునిక బస్సుల శ్రేణి సందర్శకులను అగ్నిపర్వత పర్వతాల పైకి, కిందికి తీసుకువెళుతుంది . ఆధునిక జపనీయుల సాధారణ సామర్థ్యం ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది.

“మీరు వెంటనే అగ్నిపర్వత బిలాన్ని సందర్శించాలనుకుంటున్నారా?” అని ఒక చురుకైన యువ జపనీస్ అమ్మాయి, స్పష్టమైన అమెరికన్ యాసలో, మాకు ఎంతో ఆనందాన్ని, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తూ అడిగింది.

చాలా తక్కువ మంది జపనీయులు ఇంగ్లీష్ మాట్లాడతారు, అదీ ఇంత అనర్గళంగా.

మేము ఆమెకు పూర్తిగా లొంగిపోయాము . ప్రతి విషయంలోనూ ఆమె మార్గదర్శకత్వాన్ని స్వీకరించాము. మేము రాత్రి బస చేయడానికి సుమారు మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఒక నీటి కేంద్రానికి వెళ్తుండగా, ఆమె మాకు తన జీవిత కథ చెప్పింది.

ఆమె పేరు సుమికో అరాకి; ఆమె హోనోలులులో జపనీస్ తల్లిదండ్రులకు జన్మించి, చిన్నతనంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికాలో చదువుకుంది. ఆమె బోచులో ఒక మోటార్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కంపెనీలో బస్ కండక్ట్రెస్‌లుగా పనిచేస్తున్న ఇరవైకి పైగా అమ్మాయిలకు ఇన్‌చార్జిగా వార్డెన్‌గా పనిచేసేది.

ఆమె చురుకైనది, తెలివైనది  చాలా సహాయపడే స్వభావం కలది. ఆమె అధికారిక గైడ్ కానప్పటికీ, సందర్శకులకు, ముఖ్యంగా విదేశీయులకు ఉపయోగపడటానికి ఇష్టపడుతుంది . తన సేవలకు ఎలాంటి ప్రతిఫలం ఆశించదు. ఆమె మాతో పాటు పర్వతం పైకి కూడా వచ్చి, మాకు అన్ని ప్రదేశాలను చూపిస్తూ విషయాలను వివరించింది. ఇదంతా కేవలం అపరిచితులకు ఉపయోగపడాలనే ఇష్టంతోనే చేసింది.

నాకా డాకే శిఖరానికి వెళ్లే మోటారు రోడ్డు మొదట ఎగుడుదిగుడుగా ఉన్న పచ్చని కొండల గుండా, ఆపై అనేక అంతరించిపోయిన అగ్నిపర్వత బిలాలను దాటుతూ లావాతో కప్పబడిన ప్రాంతాల మీదుగా వెళుతుంది. విశ్రాంతి స్థలం నుండి అగ్నిపర్వత బిలం అంచు వరకు ఎక్కడం సులభమే అయినా, అది ఎంతో అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఈ భారీ సుడిగుండంలోని వివిధ కేంద్రాలు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు చురుకుగా ఉన్నాయి, ఇంకా జిగట బురద  రంగురంగుల పగుళ్ల గుండా పొగ, ఆవిరి బుసలు కొడుతూ పైకి రావడం చూడవచ్చు. మీరు క్రిందికి తొంగి చూసినప్పుడు, మరుగుతున్న భూమితో నిండిన ఒక పెద్ద కుండలి మీ కళ్ళకు ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది,  అగ్నిపర్వతం విసిరిన భారీ బండరాళ్ళు చుట్టూ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉంటాయి.

లోతైన అగాధాల నుండి దట్టమైన పొగ, ధూళి  వేడి పైకి సుడులు తిరుగుతూ వస్తాయి. మీ పాదాల క్రింద ఉరుము లాంటి శబ్దం నిరంతరం వినిపిస్తూ ఉంటుంది.

“ఆసో సాన్‌కు కన్యలాంటి మనోభావాలు ఉంటాయి,” అని మా స్నేహితురాలు తన స్త్రీత్వాన్ని మరచిపోయి భరోసా ఇచ్చింది, ” ఆమె ఏ క్షణంలోనైనా తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనై, మండుతున్న వస్తువులను, ద్రవ లోహాలను  కరిగిన లావాను ఆకాశమంత ఎత్తుకు విసిరేయగలదు.”

కేవలం కొన్ని సంవత్సరాల క్రితమే ఆమె, మండుతూ, మంటలు వెదజల్లుతూ వందల టన్నుల బరువున్న ఒక భారీ గ్రానైట్ బండరాయిని పైకి విసిరింది, అది చల్లబడటానికి చాలా నెలలు పట్టింది. అగ్నిపర్వతం యొక్క ఈ కార్యశాలలు భయాన్ని కలిగిస్తాయి  విచిత్రంగా, ఎదుర్కోలేని ఒక వింత ఆకర్షణను కూడా కలిగిస్తాయి!

జావాలోని పాపండయాంగ్, జపాన్‌లోని మిహారా , ఆసో అనేవి నాపై ఈ ఆకర్షణను కలిగించిన మూడు “ఉరుము పర్వతాలు”.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-5-26-ఉయ్యూరు .–

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి, కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్వమాడాభూషిఅనంతశయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.2 వ భాగం.15.5.26.

రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్ బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి, కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు శ్రీమాన్వమాడాభూషిఅనంతశయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.2 వ భాగం.15.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.7 వ భాగం.15.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.7 వ భాగం.15.5.26.

శ్రీ వాసవి కన్యకాదేవి పురాణం.15 వ భాగం.15.5.26.

శ్రీ వాసవి కన్యకాదేవి పురాణం.15 వ భాగం.15.5.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య. 196 వ భాగం.15.5.26.

మొదటి లోక్ సభ డిప్యూటీ స్పీకర్, రెండవ లోక్ సభ స్పీకర్, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యా పీఠం అధ్యక్షులు. శ్రీమాన్ మాడభూషి అనంత శయనం అయ్యంగార్ జీవిత చరిత్ర.1 వ భాగం.14.5.26.

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.6 వ భాగం.14.5.26.

శ్రీ వాసవి కన్యకా దేవి పురాణం.14 వ భాగం.14.5.26.

శ్రీ వాసవి కన్యకా దేవి పురాణం.14 వ భాగం.14.5.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.195 వ భాగం.14.5.26.

తవాకెల్ కర్మన్ ” (1979 ఫిబ్రవరి 7న జన్మించింది. తవాకెల్ యేమన్ పత్రికావిలేఖరి, రాజకీయవాది, ” అల్- ఇస్లాహ్ (యేమన్)” అనే రాజకీయ పార్టీ, యేమన్ మానవహక్కుల సభ్యురాలు. ” వుమెన్ జర్నలిస్ట్ వితౌట్ చైన్స్ ” (2005లో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ స్థాపనసభ్యులలో ఆమె ఒకరు) కు ఆమె నాయకత్వం వహించింది. అరబ్ విప్లవంలో భాగంగా మొదలైన యేమన్ విప్లవంలో ఆమె పాల్గొని అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తించబడింది. 2011 నోబెల్ బహుమతి శాంతి పురస్కారం అందుకున్నవారిలో ఆమె ఒకరుగా ఉంది. ఈ బహుమతి అందుకుని ఆమె యేమని మొదటి నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న వ్యక్తిగా, మొదటి అరబ్ స్త్రీగా, నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న రెండవ ముస్లిం స్త్రీ, చిన్నవయసులో నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న వారిలో ద్వీతీయస్థానం పొందిన వ్యక్తిగా గుర్తించబడింది. 2005 నుండి కర్మన్ పత్రికావిలేఖరిగా ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది.

వ్యక్తిగత జీవితం:

నోబెల్ పురస్కార గ్రహీత తవాకెల్ కర్మన్ 1979 ఫిబ్రవరి 7న యెమన్ లోని తైజ్ గవర్నరేట్ లోని మెఖ్లఫ్‌లో జన్మించింది. అమే తైజ్ (యెమన్‌లో మూడవ పెద్ద నగరం) సమీపంలో పెరిగింది. తైజ్ యెమన్‌లోని సంప్రదాయ నగరంగా గుర్తించబడింది.] ఆమె తైజ్‌లో విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేసింది. ఆమె తండ్రి అబ్దెల్ సలాం కర్మన్ లాయర్, రాజకీయవాది. ఆయన అబ్దుల్లా సలేహ్స్ ప్రభుత్వంలో ” లీగల్ అఫెయిర్ మినిస్టర్ “గా పనిచేసి రాజీనామా చేసాడు. ఆమె సోదరుడు తారిక్ కర్మన్ కవిగా ప్రఖ్యాతి చెందాడు. మరొక సోదరుడు సఫా కర్మన్ ” అల్- జజీరా ” పత్రికకు సంపాదకుడుగా పనిచేసాడు. ఆమె మొహమ్మద్ అల్- నహ్మీని వివాహం చేసుకుంది. ఆమెకు ముగ్గురు సంతానం ఉన్నారు. కర్మన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సైన్ అండ్ టెక్నాలజీ నుండి అండర్ గ్రాజ్యుయేట్ డిగ్రీని, సనాల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సైన్ అండ్ టెక్నాలజీ నుండి పొలిటికల్ సైన్సు డిగ్రీని అందుకున్నది. 2012 లో అంతర్జాతీయ లాలో ” యూనివర్శిటీ ఆఫ్ అల్బెర్టా (కెనడా) నుండి ఆమె గౌరవ డాక్టరేట్ అందుకుంది. 2010 లో ఒక నిరసన ప్రదర్శనలో ఒకస్త్రీ కర్మన్‌ను పిడిబాకుతో పొడవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు కర్మన్ మద్దతుదార్లు ఆమెను రక్షించారు. ఆమె బహిరంగ నిరసనను కొనసాగిస్తే ఆమెను చంపుతామని 2011 జనవరి 26న ఫోన్ కాల్ చేసారని తారిక్ కర్మన్ ప్రకటించింది కర్మన్ తల్లితండ్రులు టర్కీలోని కర్మన్ ప్రాంతానికి చెందినవారని ఆమె మాటల ఆధారంగా భావిస్తున్నారు. టర్కీ ప్రభుత్వం ఆమెకు పౌరసత్వం ఇవ్వడానికి ముందుకువచ్చింది. ఆమె 2012 అక్టోబరు 11న టర్కీ విదేశాంగ మంత్రి నుండి పౌరసత్వ దస్తావేజులను స్వీకరించింది.

సంకెళ్ళు లేని మహిళా విలేఖరులు:

” సంకెళ్ళు లేని మహిళా విలేఖరులు” అనే మానవహక్కుల రక్షణ వ్యవస్థాపకులలో తవాకెల్ కర్మన్ ఒకరు. 2005లో 7 గురు ఇతర మహిళా వలేఖరులతో కలిసి కర్మన్ ఈ సంస్థను స్థాపించింది.

రాజకీయ పదవి:

తవాకెల్ కర్మన్ ప్రతిపక్షపార్టీ ” అల్- ఇస్లాహ్ (యెమన్) ” సభ్యురాలు. అంతేకాక ఆమె షురా కౌంసిల్‌లో పదవిలో ఉండేది. అల్- ఇస్లాహ్ 2005 లో అధ్యక్షుడు సాలేహ్‌కు వ్యతిరేకంగా పనిచేయడం ఆరంభించించిన తరువాత దానికి ప్రజాదరణ అధికం అయింది. ఇస్లామిక్ రాజకీయ పార్టీ అయిన అల్- ఇస్లాం పార్టీని ముస్లిం సోదరులు, సాలాఫిస్టులు ఆదరించారు. అదే పార్టీలో ” అబ్దుల్ మజీద్ అల్- జిందాని ” సభ్యుడుగా ఉన్నందున కర్మన్ పార్టీ సభ్యత్వం వివాదాద్పదం అయింది. యెమని ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్‌కు జిందాని నాయకత్వం వహించాడు. తరువాత సలాఫీ వింగ్‌కు నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన యునైటెడ్ స్టేట్స్ ” ఆఫీస్ ” ఆఫీస్ ఆఫ్ ఫారిన్ అసెట్స్ కంట్రోల్ ” ఎస్.డి.ఎన్. జాబితాలో ఉన్నాడు. తరువాత కర్మన్ పార్టీ నుండి స్వతంత్రం పిందింది. తన దేశంలో పత్రికాస్వతంత్రం కొరకు కర్మన్ నిరసన ప్రదర్శనలు ఆరంవ్హించింది. ఆమె సంప్రదాయ ” నిక్వాబ్ ” ధరించడం ఆపివేసింది. 2004 లో కాంఫరెంస్ సందర్భంలో ఆమె నిక్వాబ్ ధరించకుండా కనిపించింది. తరువాత ఆమె ముఖం కనిపించే హిజాబీలను ధరించడం ప్రారంభించింది.

కర్మన్ నిక్వాబ్ బదులుగా స్కార్ఫ్ ధరించింది. పూర్తిగా ముఖాన్ని మూయడం సంప్రదాయమేకాని అది ఇస్లాం నిబంధనలలో ఒకటి కాదన్నది ఆమె భావన. ఆమె మహిళలో అనేకమంది పోషాకాహార లోపంతో బాధపడుతున్నారని పురుషులకు పౌష్టికాహారం అందుతుందని అభిప్రాయం వెలిబుచ్చింది. అంతేకాదు మహిళలలో మూడింట రెండు వంతులు నిరక్ష్యరాశ్యులుగా ఉన్నారని ఆమె అభిప్రాయపడింది. ఆమె వివాహ చట్టాలపట్ల వైవిధ్యమైన అభిప్రాయాలు కలిగి ఉంది. వివాహ చట్టం నిబంధనల విషయంలో అల్- ఇలాష్ పార్టీ ఇతరసభ్యుల కంటే ఆమె అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉండేవి. 17 సంవత్సరాలకు ముందే ఆడపిల్లలకు వివాహం చేయాలన్న నిబంధనను ఆమె వ్యతిరేకించింది. హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్, అడ్వకేట్ బృందానికి ఇచ్చిన స్టేట్మెంటులో ఆమె ” యెమన్ విప్లవం అంటే రాజకీయ సమస్యలను పరిష్కరించడం మాత్రమే కాదు సాంఘిక సమస్యలను, బాల్యవివాహాలను నిరోధించడం కూడా అందులో భాగమే ” అని అభిప్రాయం వెలిబుచ్చింది. ఆమె ప్రభుత్వంలోని చంచగొండితనం పట్ల వ్యతిరేకతగా నిరసన ప్రదర్శించింది. ఆమె విదేశీప్రభావానికి లోను కాకుండా స్వతంత్రంగా ఉంటానని చెప్పింది. ఆమె మానవహక్కులను రక్షించడానికి యు.ఎస్. స్టేట్ డిపార్ట్మెంటు, అమెరికన్ ఆర్గనైజేషన్లతో వ్యూహాత్మకమైన సంబంధాలను కలిగిఉంటానని ప్రకటించింది. అంతేకాక తాను ఐరోపా, అరబ్ ఉద్యమకారులతో సమానహోదాలో సంబంధాలు కలిగి ఉంటానని చెప్పింది. యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మిచిగాన్ ఆడియంస్‌తో ప్రసంగిస్తూ ఆమె తానది ప్రపంచ పౌరసత్వమని, ఈ భూమి తన దేశమని, మానవత్వమే తన జాతి అని ప్రసంగించింది.

ఈజిప్షియన్ సంఘర్షణ

2012-13 ఈజిప్షియన్ నిరసనలు, 2013 ఈజిప్షియన్ తిరుగుబాటు ఈజిప్షియన్ తిరుగుబాటుకు స్పందనగా కర్మన్ ఈజిప్షియన్ అధ్యక్షుడు మొహ్మద్ మొర్సి రాజీనామాకోరేవారికి బాసటగా నిలిచింది. మొర్సీని పదవీచ్యుతుని చేసి రాజ్యాంగం రద్దుచేసి ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్ కార్యకలాపాలను ఈజిప్ట్‌ రాజకీయాల నుండి నిషేధించింది. కర్మన్ తురుగుబాటుకు వ్యరేకంగా నిరసనలో పాల్గొనడానికి ఈజిప్ట్‌లో ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించింది. ఈజిప్షియన్ సైన్యం రక్షణసమస్యలను కారణంగా చూపి కర్మన్ ఈజిప్ట్ ప్రవేశాన్ని నిరాకరించింది. కర్మన్ ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్‌కు చెందిన ఉన్నతస్థాయి అధికారులను ఖైదుచేయడానిని, మొర్సీ మద్దతుదారుల మీద హింసలను ఖండించింది.

యెమని సంఘర్షణ:

కర్మన్ తరచుగా యెమన్లో షియా విప్లవం, అరేబియన్ ద్వీపకల్పంలో అల్- కౌయిదాలకు వ్యతిరేకంగా స్పందించింది. యెమన్ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టడానికి ప్రయత్నించిన బృందాలను ఆమె ఖండించింది. అన్‌మాండ్ ఏరియల్ వెహికల్ యెమన్‌లో ప్రవేశించడాన్ని కర్మన్ వ్యతిరేకించింది. ప్రజలు రద్దీగా ఉండే ప్రదేశాలలో ఇలాంటి వాహనాలు ప్రవేశించడం అంతర్జాతీయ చట్టాలకు, మానవహక్కులరక్షణకు ఇది వ్యతిరేకమని కర్మన్ అభిప్రాయపడింది.

2011 నిరసనలు.:

దీర్ఘకాల సలేహ్‌కు వ్యతిరేకంగా 2011లో తవాకెల్ కర్మన్ సనాలో విద్యార్థుల నిరసన ప్రదర్శనను నిర్వహించింది. తరువాత జవవరి 22 న ఆమె తనభర్తతో కారులో ప్రయాణిస్తున్న సమయంలో పోలీస్ గుర్తింపు లేని సాధారణ దుస్తులలో ఉన్న ముగ్గురు వ్యక్తులు ఆమెను అడ్డగించి ఖైదు చేసి జైలులో ఉంచారు. అక్కడ ఆమె 36 గంటల సమయం గడిపిన తరువాత జనవరి 9న ఆమెను పెరోల్‌లో విడుదల చేసారు. తరువాత ఆమె జనవరి 29న మరొక నిరసన ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేసింది. ఈజిప్షియన్ తిరుగుబాటు తరువాత ఒక అర్ధరాత్రి సమయంలో తవాకెల్ తిరిగి ఖైదుచేయబడింది. ఆమె తన భర్తతో కలిసి కొన్ని మాసాల కాలం నిరసన మకాం ఏర్పాటు చేసింది.

అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వసంస్థల జోక్యం:

నోబెల్ శాంతి బహుమతి ప్రకటించిన తరువాత కర్మన్‌కు అంతర్జాతీయ వేదికలు, ఐక్యరాజ్యసమితిలో తన అభిప్రాయాలు వెలువరించడానికి అవకాశం లభించింది.

2011 నోబెల్ శాంతి పురస్కారం:

కర్మన్ అతి చిన్నవయసులో నోబెల్ శాతిపురస్కారం అందుకున్న అరబ్ మహిళగా, అంతర్జాతీతంగా నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్న రెండవ మహిళగా గుర్తించబడుతుంది. ఆమె తన 32 సంవత్సరాలవయసులో నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్నది. 2014 లో మలాలా యూసఫ్జై తన 17 సంవత్సరంలో నోబెల్ శాంతి పురస్కారం అందుకున్నది. 2003 లో షిరిన్ ఎబాద్ మొదటి పర్షియన్ మహిళగా, మొదటి ముస్లిం మహిళగా నోబెల్ శాంతి పురస్కారం అందుకున్నది. నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్న పత్రికావిలేఖరులలో కర్మన్ మూడవ వ్యక్తి. 1905లో బెర్తా వన్ సున్నర్, 1946లో ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్ నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్నారు. 2011 లో కర్మన్ నోబెల్ పురస్కారం అందుకునే ముందు 12 మంది మహిళలు నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్నారు. తరువాత ఈ సంఖ్య 15కు చేరుకుంది. 2011 లో ఎలెన్ జాంసన్ సిర్లీఫ్, లేమత్ జిబోవీ కర్మన్‌తో కలిసి నోబెల్ శాంతి పురస్కారం అందుకున్నారు.

నోబెల్ పురస్కారం తరువాత:

కర్మన్‌కు నోబెల్ పురస్కారం ప్రకటించబడిన తరువాత కతర్కు వెళ్ళి షేక్ తమిన్ బిన్ హమాద్ అల్ థానీని కలుసుకుని చర్చించిన తరువాత మహిళా పత్రికావిలేఖరులకు అవగాహన కలిగించడానికి, మహిళా పత్రికాకారులకు మద్దతుగా నిలవడానికి రేడియో కేంద్రం ఏర్పాటుకు సహకరించమని ” దోహా సెంటర్ ఫర్ మీడియా ఫ్రీడం ” సంస్థను కోరింది. 2011లో ” ఫారెన్ పాలసీ ” 100 ప్రపంచ ఆలోచనాపరుల జాబితాలో కర్మన్ ప్రథమస్థానంలో నిలిచింది.న్ ” ఎం.బి.ఐ. అల్ జాబర్ ఫౌండేషన్ ” తరఫున ఇస్తాంబుల్ అయ్దిన్ యూనివర్శిటీలో డిగ్రీ, పోస్ట్ గ్రాజ్యుయేషన్ చదవడానికి ఉపకారవేతనం మంజూరు చేసింది. కర్మన్ ప్రంపంచవ్యాప్తంగా కాలేజీలు, యూనివర్శిటీలు ఆమె ప్రసంగించడం, మహిళలు, మానవహక్కులు, అరబ్ తిరుగుబాటు గురించి చర్చలు సాగించింది

రచనలు:

“రాయబార కార్యాలయాలను తగలబెట్టడం సరైన మార్గం కాదు.” యెమెన్ టైమ్స్, 19 ఫిబ్రవరి 2006.

• “సలేహ్ చేయలేని పనిని మా విప్లవం చేస్తోంది – యెమెన్‌ను ఏకం చేస్తోంది.” ది గార్డియన్, 9 ఏప్రిల్ 2011.

• “యెమెన్ అసంపూర్ణ విప్లవం.” న్యూయార్క్ టైమ్స్, 18 జూన్ 2011.

• “యెమెన్ స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని ప్రపంచం విడిచిపెట్టకూడదు.” ది గార్డియన్, 1 నవంబర్ 2011. (అరబిక్ వెర్షన్‌కు లింక్ కూడా ఉంది.)

• “తవక్కోల్ కర్మాన్ – నోబెల్ ఉపన్యాసం.” Nobelprize.org. 10 డిసెంబర్ 2011. (ఇంగ్లీష్, నార్వేజియన్, మరియు అరబిక్ వెర్షన్‌లకు లింక్‌లు కూడా ఉన్నాయి.)

• “స్వేచ్ఛా పత్రికా వ్యవస్థ లేకపోతే, ప్రజాస్వామ్యం ఉండదు.” వేబ్యాక్ మెషీన్‌లో 2018-08-20న ఆర్కైవ్ చేయబడింది. ప్రపంచ వార్తాపత్రికలు మరియు వార్తా ప్రచురణకర్తల సంఘం (WAN-IFRA), 3 మే 2012.

• “ఈజిప్టు తిరుగుబాటు విప్లవంలో సాధించిన స్వేచ్ఛలన్నింటినీ అణచివేసింది.” ది గార్డియన్, 2013 ఆగస్టు 8.

• “మోర్సీ అరబ్ ప్రపంచపు మండేలా.” ఫారిన్ పాలసీ, 2013 ఆగస్టు 9.

-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్

ప్రచార సాహిత్య ప్రవీణ విమర్శన భూషణ శ్రీ గుమ్మలూరి సత్యనారాయణ గారి. నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర.5 వ భాగం.13.5.26.

మహోపాధ్యాయ, కళా ప్రపూర్ణ బ్రహ్మశ్రీ వేదం వేంకట రాయ శాస్త్రి గారి జీవిత చరిత్ర.14 వ చివరి భాగం.13.5.26