జూన్ 27 మంగళవారం నా పుట్టిన రోజు .77 వెళ్లి 78 వచ్చిన సందర్భంగా సాహితీ బంధువులకు శుభ కామనలు

జూన్ 27 మంగళవారం నా పుట్టిన రోజు .77 వెళ్లి 78 వచ్చిన సందర్భంగా సాహితీ బంధువులకు శుభ కామనలు -దుర్గాప్రసాద్

   ఈ సందర్భంగా

మహాన్యాస పూర్వక శ్రీ రుద్రాబిషేకం ,శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతం

27-6-17 మంగళవారం షార్లెట్ లో మా అమ్మాయి వాళ్ళ ఇంట్లో మా దంపతులచేత ఉదయం 7-30 నుండి 10 గంటలవరకు శ్రీ సువర్చలాంజ నేయ స్వామి వార్లకు అష్టోత్తర సహస్రనామార్చన అనంతరం  ‘’పంచాగ రుద్ర పంచముఖ ధ్యాన ,న్యాస పూర్వక  సంపుటీ కరణ ,దశాంగ రౌద్రీకరణ షోడశాంగ రౌద్రీకరణ,ఆత్మరక్షాయుక్త  శివసంకల్ప ,పురుషసూక్త అష్టాంగ ప్రణమ్య రుద్రార్చన స్నానాది ప్రయోగ ,దశశాంతి ,సామ్రాజ్య పట్టాభిషేక సమేత మహన్యాస పూర్వక శ్రీ రుద్రాభిషేకం ,అనంతరం శివ అష్టోత్తర ,సహస్ర నామ అర్చన  ,బిల్వాష్టోత్తర పూజ నిర్వహింపబడును ..

   ఉదయం  10 గం  నుండి 12 -30 వరకు నవగ్ర అష్టోత్తర పూజలతో శ్రీ రమాసహిత సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతం, స్వామివార్లకు   అశోత్తర సహస్ర నామ పూజ జరుప బడును .

                                                                                      గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -షార్లెట్ -అమెరికా

Posted in సమయం - సందర్భం | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3 306-భక్తి వైభవ మహా కావ్య కర్త -కవి డిండిమ జీవ దేవాచార్య (!475

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

306-భక్తి వైభవ మహా కావ్య కర్త -కవి డిండిమ జీవ దేవాచార్య (!475

1475 కు చెందిన కవి డిండిమ దేవాచార్య రాజగురు త్రిలోచన రత్నావళి కుమారుడు .ఒరిస్సా గజపతి ప్రతాప రుద్ర దేవ చక్రవర్తి సైన్యాధ్యక్షుడే కాక ,రాజగురువు ,సంస్కృత విద్యావేత్త మహాకవి .భాగవత దశమస్కంధం ఆధారంగా ‘’భక్తి భాగవత మహా కావ్యం ‘’రాశాడు .ఇది 32 కాండల లో 3 వేల శ్లో కాల కావ్యం . ఛందో వైవిధ్యం పాటించాడు .తన కృష్ణ భక్తి కి నిదర్శనం గ 9 అంకాల ‘’భక్తి వైభవ నాటకం ‘’రాశాడు .దీన్ని జగన్నాధ స్వామి డోలా యాత్ర సందర్భంగా రాశాడు .మహా భారత కథ ఆధారంగా ఉత్సాహ వతి అనే చిన్ననాటకాన్ని రాశాడు . ఈ రూపకాన్ని  జగన్నాధ స్వామి శిలాస్తంభ మందిరం లో వసంతకాలోత్సవాలలో ప్రదర్శించేవారు .తన విద్వత్తుకు గుర్తుగా కవి డిండిమ ,కవిరాజ ,శ్రీమద్భాగవత ,పరమాచార్య వంటి సార్ధక బిరుదులూ పొందాడు .

 ఈ కవి రాసిన భక్తి వైభవ నాటక కవిత్వ వైభవాన్ని  మెచ్చుకొన్న ప్రతాపరుద్ర గజపతి కవికి 8 బంగారు వింజామరలతో ,ఒక బంగారు గొడుగు తో ఘనమైన సత్కారం చేసి నభూతో అనిపించాడు . 307- భారతామృత మహా కావ్యకర్త -కవి చంద్రాచార్య దివాకర మిశ్ర (1464

 కవి చంద్రాచార్య దివాకర మిశ్ర వైద్యేశ్వర ,ముక్తాదేవి కుమారుడు .భారత దేశం లోనే వ్రేళ్ళ మీద లెక్కింపదగిన సంస్కృత  విద్వా0సు లలో ఒకడు గా గుర్తింపు పొందాడు .షట్ దర్శనాలపై షట్ శాస్త్రాలపై సాధికారమున్న మహా మేధావి పండిత విద్వాంసుడైన కవి .అనాది మిశ్ర రాసిన ‘’మణిమాల ‘’నాటిక ను చదివితే ఈ కవి వారసులు ముకుంద మిశ్ర ,శత0జీవ  మిశ్ర  అనాది మిశ్ర అందరూ మహా కవులే శాస్త్ర వేత్తలే నని తెలుస్తుంది .దివాకర మిశ్ర 9 అద్భుత రచనలు చేశాడు .

మహా భారతం ఆధారంగా ‘’భారతామృత మహా కావ్యం ‘’రాశాడు కానీ అందులో 40 వ కాండం లోని 93 శ్లోకాల వరకే  దక్కాయి .శల్యవధ అసంపూర్తిగా ఆగిపోయింది . కనుక కావ్యం 48 లేక 50 కాండాల గ్రంధం అని పిస్తుంది .దొరికిన వ్రాతప్రతిలో 3338 శ్లోకాలు వివిధ ఛందస్సులలో కనిపిస్తాయి .శ్రీహర్షుడు నైషధ చరిత్రలో తన వంశావళి గురించి చెప్పుకున్నట్లు ఈ కవి కూడా తన చరిత్రను పొందు పరచాడు . ఇతని రెండవ రచన ‘’లక్షణాదర్శ మహాకావ్యం ‘’భట్టికవి రచనపోలి ఉంటుంది . 4 కాండాలు మాత్రమే లభించాయి .భారతం లోని పాండవ చరిత్ర ఇది .అభినవ గెట గోవిందం కూడా ఈకవి రచనే కానీ గజపతి పురుషోత్తమ దేవుని పేరా చెలామణి లో ఉంది .ఈకవి శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల ఆస్థానం లో కూడా ఉన్నాడు.

308-శ్రీ కృష్ణ భక్తి కల్పలత ఫల కర్త -జగన్నాధ దాసు  (1491-1550 .),

భగ  బంధ దాస ,పద్మావతిలా కుమారుడు జగన్నాధ దాసు సంస్కృత ఒరియా భాషలలో మహా పాండిత్యమున్నవాడు ఆయన ఒ రియాలో రాసిన ‘’భాగవతం ;ఒరిస్సా ప్రజలందరి ఇంటి పారాయణ గ్రంథమైంది .సంస్కృతం లో 8 ,ఒరియాలో 12 రచనలు చేశాడు . అందులో సంస్కృతం లో రాసిన నీలాద్రి శతకం ,ఉపాసన శతకం శ్రీకృష్ణ భక్తికల్ప లతా ఫలం ,నిత్యా గుప్త చూడామణి బాగా ప్రసిద్ధమైనాయి

309-ప్రాయశ్చిత్త మనోహర కర్త -మురారి మిశ్ర (1550 )

 కహ్ను మిశ్ర కుమారుడు మురారి మిశ్ర గొప్ప సంస్కృత ,శాస్త్ర నిధి .ధర్మ శాస్త్రం గా ‘’ప్రాయశ్చిత్త మనోహరం ‘’రాశాడు .ఇది బాగా ప్రచారం లో ఉంది .

310-దశగ్రీవ వద్ద మహా కావ్య కర్త -కవీంద్ర మార్కండేయ మిశ్ర ( (1497-1535 .

మంగళ దేవ కుమారుడు మార్కండేయ మిశ్ర ప్రతాపరుద్రుని సమకాలికుడు .20 కాండల దశగ్రీవ వధ మహాకావ్యం 1500 లో రాశాడు .ప్రాకృత సర్వస్వము 1565 లో రాశాడు .మహాకావ్యం ఉపోద్ఘాతం లో తనను కవి రాజా చక్రవర్తి అంటారని చెప్పుకొన్నాడు .సర్వస్వము లో మాత్రం  కవీంద్రునిగా  మాత్రమే చెప్పుకొన్నాడు .

  సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-6-17- కాంప్-షార్లెట్-అమెరికా

Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం -3 301-ఒరిస్సాలో గజపతుల కాలం లో వర్ధిల్లిన గీర్వాణం (1435-1568)

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం -3

301-ఒరిస్సాలో గజపతుల కాలం లో వర్ధిల్లిన గీర్వాణం (1435-1568)

ఒరిస్సాలో సూర్య వంశ గజపతి చక్రవర్తుల కాలం1435-1466 వరకు పాలించిన  కపిలేంద్ర దేవ చక్రవర్తి తో ప్రారంభమై 1497-1535 వరకు పాలన చేసిన గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవ వరకు ఉన్నా ,1559-1568వారివరకు పాలన చేసిన మొదటి ముకుంద దేవ్ వరకు కొనసాగింది .ఈ కాలం లోనే దేశం లోను ఒరిస్సా లో కూడా సాంస్కృతిక జాతీయ ఉద్యమం నడిచింది .సంస్కృత ఒరియా భాషలలో సాంఘిక ,మత సంబంధ గ్రంథాలెన్నో వెలువడ్డాయి .పుణ్య క్షేత్రాల  ,అందులోని దేవీ దేవతల మహాత్మ్యాలతో ,పౌరాణిక  సాహిత్యం తో గ్రంధాలు వచ్చాయి .అలంటి వాటిలో పురుషోత్తమ మహాత్మ్యం ,కపిల సంహిత ,నీలాద్రి మహోదయం ,ఏకామ్ర పురాణం ,ఏకామ్ర చంద్రిక ,ప్రాచీ మహాత్మ్యం ,విరాజ మహాత్మ్యం ముఖ్యమైనవి .ఈ కాలపు చక్రవర్తులు కేవలం పాలకులేకాక మహా కవులు కూడా.  కవి పోషణ చేసినవారే .కావ్యాలు రాశారు రాయించి కృతికర్తలు భర్తలూ అయ్యారు .

 గజపతి కపిలేంద్ర దేవ చక్రవర్తి గొప్ప నాయకుడేకాదు మంచి కవిపోషకుడుకూడా . స్వయం గా ‘’పరశురామ వ్యాయోగం ‘’అనే ఉప రూపకం రాశాడు .మొదటి అయిదు శ్లోకాలలో విష్ణు జగన్నాధ రుక్మిణి శ్రీకృష్ణ శివులను స్తుతించాడు .తరువాత శ్లోకాలలో తాను  పరశురాముని అవతారంగా చెప్పుకున్నాడు .దీన్ని 1458 కి పూర్వం జగన్నాధ స్వామి ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించేవారు .ఇందులో చక్రవర్తికి ఉన్న పరమత సహనం కూడా దృశ్యమానమవుతుంది .

 కపిలేంద్రుని ఆస్థాన న్యాయాధిపతి నరసింగ మిశ్ర వాజ్ పేయి శంకరాచార్యుల అద్వైతమతానికి పునర్వైభవం తెచ్చి జగద్గురు శంకరాచార్యుల ‘’సంక్షేప శరీర ‘’గ్రంధానికి సంక్షేప శారీరిక వార్తిక ‘’రచించాడు . ఈ కవి కాశీ లో కొంతకాలముండి ‘’కాశీ మీమాంస ‘’రాశాడు కానీ అలభ్యం ఈయన మనవడు మృత్యుంజయ  రాసిన శాస్త్ర గ్రంధం ‘’శుద్ధి ముక్తావళి ‘’దొరికింది  .ఇతని తండ్రి జలేశ్వరుడు వేదం లో చెప్పబడిన హోమాది క్రియలపై ‘’జలేశ్వర పధ్ధతి ‘’రాశాడు .

1450 వాడైనకాళిదాస చయని  కవి ప్రసిద్ధమైన శాస్త్ర గ్రంధం ‘’శుద్ధి చంద్రిక ‘’రాశాడు .ఇందులో శార్దూల విక్రీడితం లో రాసిన 25 శ్లోకాలు మాత్రమే ఉన్నాయి .మృతుని శరీర శుద్ధి కోసం చేయాల్సిన విధులు చెప్పబడ్డాయి ‘

302-ముక్తి చింతామణి కర్త -గజపతి పురుషోత్తమ దేవ చక్రవర్తి (1466

 గజపతి కపిలేంద్ర దేవుని కుమారుడు గజపతి పురుషోత్తమ దేవ చక్రవర్తి గొప్ప పోరాట యోధుడేకాక మహా కవి కూడా .ముక్తి చింతామణి ,గోపాలార్చన,విధి ,నామమాలిక ,దుర్గోత్సవ ,భువనేశ్వరి పూజా పల్లవ రాశాడు .ఇందులో ముక్తి చింతామణి 6 ప్రకారణాలున్న స్మృతి గ్రంధం దీనికి ఆధారం పురాణ ,తంత్ర శాస్త్రాలలో విషయాలే .రచనాకాలం 22-2-1767 .ఇందులో 15 వ శతాబ్దికి ముందున్న పూర్వపు పురాణ తాంత్రిక గ్రంధాలనన్నిటినీ పేర్కొన్నాడు .గోపాలాచార్చన విధిని నీలాద్రి  మహోదయం అని అంటారు .పూజా విధి గోపాల పూజా విధి లలో జగన్నాధ స్వామి పూజా విధానాన్ని వివరించాడు .జగన్నాధుడు గోపాలకృష్ణుడే అని నిర్ధారించాడు .ఇవి ఒరిస్సా చరిత్రలో మైలు  రాళ్లుగా నిలిచాయి .దుర్గోత్సవం అనేది ఇంకా అలభ్యమే .భువనేశ్వరి పూజా పల్లవం మాత్రం శాక్తేయం లోని తంత్ర శాస్త్రం .ఇందులో ఉన్నదాని ప్రకారం పురుషోత్తమదేవుడు తండ్రి కపిలేశ్వర దేవ కృష్ణా జిల్లా కొండపల్లి లో 1466 లో చనిపోయాక రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయినట్లు తెలుస్తోంది .అప్పటికి ఇతను మైనర్ ,పెద్దకొడుకు కూడా కాదు .దురదృష్టవశాత్తు ఈ గ్రంధం అనేక కారణాలవలన ప్రచురితం కాలేదు .పురుషోత్తముడే రాసిన ‘’అభినవ వేణీ సంహారనాటకం ;;కూడా ముద్రణ పొందలేదు .

303-బలభద్ర సంగ్రహ కర్త -రాజగురు బలభద్ర మిశ్ర (1466

గజపతి పురుషోత్తమ దేవ చక్రవర్తి ఆస్థాన రాజగురువు బలభద్ర మిశ్ర  నరసింగ మిశ్ర కుమారుడు .భట్ట తంత్రాలలో నిధి .అద్భుతమైన 3 స్మృతులు రాశాడు .ఇవే  అద్వైత చింతామణి ,శారీరక సార-పురుషోత్తమ స్మ్రుతి ,బలభద్ర సంగ్రహం .బలభద్ర సంగ్రహం తరువాత కవుల చేత విస్తృతంగా పేర్కొన బడింది

304-ప్రౌఢ ప్రతాప మార్తాండ కర్త -గజపతి ప్రతాప రుద్రదేవ1497-1535)

గజపతి పురుషోత్తమ దేవుని కుమారుడు గజపతి ప్రతాప రుద్ర దేవ్  కళా సంస్కృతులను బహువిధాల వర్ధిల్ల జేసినవాడు .ఎందరో సంస్కృత కవులకు విద్యా వేత్తలకు  ఆశ్రయమిచ్చి కావ్య రచన చేయించినవాడేకాక తానూ గొప్పకవే .సరస్వతి విలాసం ‘’అనే గ్రంధాన్ని రాశాడు ఇదికాక ప్రతాప మార్తాండ లేక ప్రౌఢ ప్రతాప  మార్తాండ ,నిర్ణయం సంగ్రహం ,కౌతుక చింతామణి కర్త కూడా .వీటిలో రెండవది కాశీకి చెందిన రామ కృష్ణ భట్టు సమకూర్చిన గ్రంధం ఈకవి ఈ రాజు ఆస్థానకవి -పండిత శిరోమణి బిరుదాంకితుడు కూడా . ఈ బిరుదును ప్రతాప మార్తాండం ను పరిశీలించి మెచ్చి రాజగురువు బలభద్ర మిశ్ర అందజేశాడు . 5ఉల్లాసాల సరస్వతి విలాసాన్ని ఆంధ్ర దేశ పండితకవి  ప్రతాపరుద్రుని ఆస్థానకవి లక్ష్మీధర పండితుడు సేకరించిన గ్రంధం . ప్రకాశాలతో ఉన్న ప్రౌఢ ప్రతాప మార్తాండం ధర్మ శాస్త్ర రచన .మాధవ భట్టు కుమారుడు రామకృష్ణ భట్టు సేకరణ ఇది రాజుగారిపేర చలామణి చేశాడు .కౌతుక చింతామణి 5 దీప్తులతో ఉన్న చిత్ర బంధ ,చేతబడులు కావ్యం 1520 రచన .నిర్ణయం సంగ్రహం ఇంకా దొరకలేదు .

305-హరి హర చతురంగ యుద్ధ తంత్ర కర్త -రాజగురు గోదావరశర్మ (1515

బలభద్ర మిశ్ర కుమారుడు రాజగురు గోదావర శర్మ ,గజపతి ప్రతాప రుద్రా దేవ చక్రవర్తి ఆస్థాన గురువు , మంత్రి . మిశ్ర తండ్రిలాగానే గొప్ప తంత్ర శాస్త్ర పండితకవి .గోదావర వర్ధన,కవి పుంగవ ,పండిత రాజ బిరుదులున్నవాడు  ,జయ చింతామణి ,ఆచార చింతామణి కర్త .యుద్ధ తంత్రం పై ‘’హరిహర చతురంగ ‘’గ్రంధం రాశాడు .దీని ఆధారంగా ఈ కవి ‘’అద్వైత దర్పణం ,అధికార దర్పణం ,నీతి చింతామణి ,ఆచార చింతామణి ,నీతి కల్పలత మొదలైన గ్రంధాలు కూడా రాసినట్లు తెలుస్తోంది  .

   సశేషం

   మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-6-17-కాంప్-షార్లెట్-అమెరికా

Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

వీక్లీ  అమెరికా -13 (19-6-17 నుంచి 25-6-17 వరకు )

వీక్లీ  అమెరికా -13 (19-6-17 నుంచి 25-6-17 వరకు )

పూరీ జగన్నాధ రధోత్సవ  ,దువ్వాడ జగన్నాధ వారం

19-6-17 సోమవారం -మా మనవడు చి సంకల్ప్ చికాగోలో  ఉద్యోగం లో చేరాడు రూమ్ మేట్లు కూడా తెలుగు వాళ్ళే దొరికారని చెప్పాడు  సంతోషం . భారత రాష్ట్ర పతి అభ్యర్థిగా మోడీ ఒక దళిత మేధావి ,మాజీ బీహార్ గవర్నర్ ,ఉత్తరప్రదేశ్ కు చెందిన శ్రీ రామ్ నాధ్ కోవింద్ ను యెన్ డి ఏ బలపరచిన  బిజెపి అభ్యర్థిగా , అందరి అంచనాలను తలక్రిందు చేసి నిలబెట్టాడు .  కాంగ్రెస్ కూడా బీహార్ కే  చెందిన జగజ్జీవన్ రామ్ కుమార్తె మాజీ లోక్ సభ స్పీకర్ శ్రీమతిమీరా కుమార్ నుపోటీ గా నిలబెట్టింది  . గీర్వాణం 3 లో 250 దాకా కవుల గురించి రాశాను  .మంగళవారం గీ  -3 అంకిత ,స్పాన్సర్ ఆర్టికల్స్ రాశాను ..శ్రీ చలపాక ప్రకాష్ కు ఫోన్ చేసి ఆధునిక ప్రపంచ నిర్మాతలు డిటిపి ఎంతవరకు వచ్చిందో తెలుసుకొన్నా.  రాష్ట్ర కార్య దర్శి అవటం తో ప్రతి ఆదివారం గుంటూరు వెళ్లాల్సి వస్తోందని తన రమ్యభారతి కూడా సమయానికి వెలువరించలేక పోతున్నామని తెలిపి మన పుస్తకాన్ని మరో రెండు వారాల్లో పూర్తి చేస్తానన్నారు . అది అవగానే శివ లక్ష్మికి పంపి తప్పులు దిద్దించి సరి చేశాక స్క్రిప్ట్ లోమార్చి నెట్ లో నాకు పంపితే నేను రెండవసారి చూసినట్లవుతుందని ఇండియా రాగానే మూడవ సారి చూసి ప్రింట్ కు ఇవ్వవచ్చునని అన్నాను సరేనన్నారు .  ఇది అవగానే గీర్వాణం -3 కూడా అంతా రెడీ చేసి ఫైల్ పంపిస్తానని అప్పుడు మొదలు పెట్టమని చెప్పాను .అలాగే అన్నారు .

 ఇక్కడికి వచ్చాక రెండు సార్లు వసుధ గారికి మెయిల్ చేసి ‘’వసుధైకం ‘’యెంత వరకు వచ్చిందని అడిగితె సమాధానం రాలేదు .ఆయనకూ తీరిక లేకపోవటం, వేసవి తీవ్రత వలన అడుగులు ముందుకు సాగలేదని పిస్తోంది .. రాత్రి అల్లరినరేష్ ‘’సీమ ఆటపాకాయ్ ‘’గొట్టం ‘’లో చూసాం బాగానే ఉంది .బుధవారం చరణ్ ,రమ్య లతో ఫోన్ లో మాట్లాడాము . ఈ రోజు సాయంత్రం అడ్డాడ శిష్యురాలు అమెరికాలో ఉంటున్న శ్రీమతి కోడూరి పావని ఫోన్ చేసి మాట్లాడింది తాము ఆగస్టు రెండవవారం లో కొలంబస్ కు ఉద్యోగం లో చేరటానికి వెడుతున్నామని చెప్పింది .రాత్రి ‘’ఇదేం  పెళ్ళాం రా బాబోయ్ ‘’రాధికా ,రాజేంద్ర ప్రసాద్ సినిమా ట్యూబ్ లో చూసాం సరదాగా ఉంది .మూడు రోజుల నుంచి వర్షాలు బాగానే పడుతున్నాయి .

 గురు వారం  శైవ  వీరశైవ సంస్కృత కవుల వివరాలు దొరికితే రాసి 260 కి చేర్చా .

               దువ్వాడ  జగన్నాధం

23-6-17 శుక్రవారం మధ్యాహ్నం 2 గంటల మాటినీ షోలో  ‘’దువ్వాడ జగన్నాధం ;;చూసాం .మాముగ్గురుకాక మరొక 7 గురు మాత్రమే ఉన్నారు మొత్తం 10 .ఉదయం ఆట వేయలేదట గురువారం రాత్రి ఆట ఆడా రట  .వర్కింగ్ డే కనుక జనం ఉండరు అంది మా అమ్మాయి . మా మనవడు శ్రీకేత్ మాతో రాకపోతే మా అమ్మాయి రాత్రి ఆటకు వాడిని తీసుకొని వెళ్లి రెండో సారి చూసింది .ఆర్భాటం పెద్దగా బడ్జెట్ లేని సాధారణ ఆంద్ర బ్రాహ్మణ కుటుంబం కథ .వాడే దువ్వాడ జగన్నాధం .వాడు పరిత్రాణాయ సాధూనాం గా మారితే మెడలోని రుద్రాక్ష తీసేసి డి .జే .గా మారి ఫైట్లు చేసి  విలన్లను  చావబాది  అగ్రి గోల్డ్ ఖాతాదారుల డబ్బు 9 వేలకోట్లు దోచుకొన్న వాళ్ళ భరతం పట్టి ఆడబ్బు బాధితులకు అందేట్లు చేస్తాడు డి జె అల్లు అర్జున్ .అతని పెర్ఫార్మన్స్ కు తగిన కథ .మాటలు రాసి డైరెక్ట్ చేసిన హారీస్ శంకర్ ప్రతిభ ప్రతిభ అంగుళం లోనూ కనిపిస్తుంది .మాటలు అదుర్స్ అంటే మామూలు మాట అవుతుంది అల్లు భాషలో ‘’ఉత్కృష్టహ్  ,ఉత్కృష్ఠస్య ,ఉత్కృష్టే భ్యహ్ ‘’. అర్జున్ బ్రాహ్మణ వాచకం కూడా సూపర్బ్ .ఈ పాత్ర అతనికి కొత్తదే కానీ కొట్టిన పిండి ని చేసేశాడు . అతని ఎనర్జీ అంతా ఖర్చు చేసి పోరాటాలు డాన్స్ లు చేశాడు . డాన్సుల్లో ఒంగిన చువ్వ అని పించి ;;ఇరగ ‘’దీ శాడు .అన్నిటికంటే గొప్ప విషయం రావు గోపాలరావు లాగా మట్టలాగు , బారు చొక్కా  రొయ్య మీసం వేసుకున్న ఆయన కొడుకు రావు రమేష్ అదే యాసలో తండ్రికి తగిన కొడుకు కాక మించిన తనయుడు అనిపించాడు నటనలో .  ఇది బాగా ప్లస్ పాయింట్ . జొన్నవిత్తుల పాటలు సుశబ్ద సరళ సుందరం గా ఉంటె దేవిశ్రీ సంగీతం అర్జున్ డాన్స్ లకు తగ్గ భంగిమ లో నాట్యం చేసింది .. హీరోయిన్ వలన ఒరిగిందేమీ కనిపించలేదు . చూసినవాళ్లకు అల్లుకు సెక్షీ గా కనిపించిందేమో తెలీదు . మిగిలిన పాత్ర దారులందరు యధా శక్తి నటించి ‘’అన్నపూర్ణా కేటరింగ్ ‘’లో రుచికరమైన శుచికరమైన హాయైన హాస్య సాహస , ,ఉద్రేక, శోకాది  భావోద్రేక పిండివంటలతో సహా వంటలు వండి వడ్డించి  ,తినిపించి  ‘’ బ్రేవ్  ‘’మని’’త్రేనుపు ‘’ తెప్పించారు . ‘’ఇంగువ వేసిన పులిహోర’’  లాగా ఘుమ ఘుమ లాడించి ‘’ఎక్సలెంట్ ,ఎక్స్ట్రార్డినరీ , మైండ్  బ్లోయింగ్ ‘’అనిపించాడు దువ్వాడ  . ఒక రకంగా ‘’సభ్య సమాజానికి మంచి సందేశమే ‘’ఇచ్చాడు డి జె.

   శనివారం శ్రీయల్లాప్రగడ వారు ఫోన్ చేసి మళ్ళీ మాకు ఎప్పుడు వీలయితే అప్పుడు వాళ్ళ ఊరు కారీ కి రమ్మని కోరారు తప్పక వస్తామన్నాం .

        విశ్వ నాదామృతం                               

                                                                                                                                                                                    

..రాత్రి యు ట్యూబ్ లో ‘’విశ్వనాధామృతం ‘’చూసాం .ఇండియాలో ఉండగా మొట్ట మొదటి ఎపిసోడ్ మాత్రమే చూసాం ఇవాళ సాగర సంగమం ,స్వర్ణకమలం సప్తపది ఎపిసోడ్ లు చూసాం . రచయితా దర్శకుడు త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ కళాతపస్వి విశ్వనాధ్ దర్శకత్వ ప్రతిభను అన్నికోణాలలో ఆవిష్కరించాడు . సాగర సంగమం తన కు బాగా నచ్చిన సినిమా అని అది శంకరాభరణం తర్వాత మరొక ట్రెండ్ సెట్టర్ గా నిలిచింద ని  అందులో 12 పీక్ పాయింట్లున్నాయని .ప్రతి పాయింట్ దగ్గరా సినిమా అయిపొతుందే మోననిపించి మళ్ళీ సాగటం విశ్వనాధ ప్రతిభకు నిదర్శనమని నెగటివ్ కేరక్టర్, జీవితం లో ఫెయిల్యూర్ అయిన వాడి కథను అంత  అద్భుతంగా తీయటం ఆషామాషీకాదని ,ఆయన మనతోపాటు ఉంటూ మనకు మార్గ దర్శకత్వం చేస్తూ ,మన హృదయాలను కదిలిస్తూ ద్రవీభూతం చేస్తూ భారతీయ కళా   సంస్కృతి విలువల  పట్ల అభిమాన్నాన్ని వెయ్యి రెట్లు పెంచిన దార్శనికుడు విశ్వనాధ్ ను కళాతపస్వి అని ఏ అరణ్యం లోనో ముక్కు మూసుకుని కూర్చున్నవాడిగా భావించరాదని ఆయన జనక చక్రవర్తిలాగా జ్ఞాన బోధకుడుకనుక ఆయనను అన్నట్లే ‘’కళా రాజర్షి ‘’అనటం సముచితమని అన్నాడు.   నాకు బాగా నచ్చిన మాట .ఇలాంటి సినిమాలు ఏ దర్శకుడైనా జీవితం అంతా కస్టపడి ఒక్క సినిమా మాత్రమే తీయగలడ ని కానీ విశ్వనాధ్ ఇలాంటివి 10  కళాఖండాలు  తీసి నభూతో  న భవిష్యతి  అనిపించారని చెప్పాడు  నా దృష్టిలో ‘’కళాఖండాల కళా విశ్వం -విశ్వనాధ్ ‘’. స్వర్ణకమలం అద్భుత కళాఖండం .భానుప్రియ అభినయ నృత్య వేదమే అది . పాపం చర్చలో పాల్గొన్న అందులోని హీరో వెంకటేష్ మనసులో ఉన్న భావాలను ఇంగ్లిష్ తెలుగు మిక్సింగ్ లో సరిగ్గా చెప్పలేక పోయాడు . ఇక ‘’సప్తపది ‘’హీరోయిన్ సబితను 1998 లో పెదకళ్లేపల్లి లో వేటూరి గారు రెండు రోజులపాటు తమ ఇంట్లో కాఫీ టిఫిన్ భోజనాలతో నిర్వహించిన కళాసదస్సు లో విశ్వనాధ్ బాలు  ,దేవదాస్ కనకాల దంపతులతో పాటు చూసాం . భరణి  దీని చర్చలో ఉన్నాడు .అసలే మాట కంగారు దానికి తోడు మహా గొప్ప సినిమా గురించి చెప్పేటప్పుడు మరింత కంగారుపడి తొందరగా మాట్లాడి పాపం ఇబ్బందిపడి ,ఇబ్బంది పెట్టాడు   .ఈ మూడిట్లో విశ్వనాధ్ ఉన్నా చెదరని చిరునవ్వుతో తనకేమీ తెలియదన్న భావం తో ఆసమయానికి అలా తోచింది కనుక అలా చేశాననే నిర్లిప్తతతో కళా యోగిగా కనిపించాడు సప్తపది ఒక విప్లవాత్మక భావ వ్యాప్తి .దీన్ని సమాజం   స్వీకరించటానికి  కతగిన ఉపపత్తులన్నీ దట్టంగా దట్టించుకుని తీశాడు .నమ్మించాడు .దీనిపై విమర్శ లేమీ రాలేదా అని ఈ ఎపిసోడ్ లు తీసిన పార్ధ సారధి అడిగితె ఒకే ఒక్క బ్రాహ్మణ సంఘం వారు మాత్రమే తిరస్కరించారని ‘’మీ అమ్మాయికి ఇలాగే పెళ్లి చేస్తారా ?’’అని సూటిగానే ప్రశ్నించారని చెప్పాడు సప్తపదిలో ‘జానకీ పాడిన త్యాగరాజకీర్తన ‘’మరుగేలరా  ఓ రాఘవ ‘’’’ హృదయాలను  కదిలించే పాట  నాకెంతో ఇష్టమైంది .త్యాగరాజుకు వేయి రె ట్ల గౌరవం ఆపాదించే ట్లుగా   ఈ కీర్తనను మహదేవన్ జానకి విశ్వనాధ్ లు  తీర్చిదిద్దారు .  . దీనికి విరుద్ధంగా సెంటిమెంట్ లకు గౌరవం కలిపిస్తూ బాపుగారు ‘’రాధా కళ్యాణం ‘’తీసి అభిమానం పొందారు .తానూ ఇలాంటి చిత్రాలు తీయటానికి కారణం అభిరుచి ఉన్న నిర్మాతలు ముందుకు రావటమే నన్నారు కళాతపస్వి . .పార్ధ సారధి ‘’విశ్వనాధ్ గారు తన చిత్రాలలో ఎన్నోపాటలకు పల్లవులు సూచించారని అవి ఒక గ్రంధంగా వస్తే బాగుంటుందని’’ అన్నాడు .నాకేమనిపిస్తుంది అంటే ‘’విశ్వనాధ్ కళా సర్వస్వము ‘’ అనే గ్రంధం రావాలి .

                               పూరీ జగన్నాధ రధోత్సవం

 25-6-17 ఆదివారం -ఆషాఢ శుద్ధ విదియ పూరీ లో జగన్నాధ రధోత్సవం కన్నుల పండువుగా జరిగింది .ఇక్కడ షార్లెట్ లో కూడా హిందూ సెంటర్ లో మినీ రధ యాత్ర పిల్లలతో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వ హించారని తెలిసింది .చికాగో కూడా ఇస్కాన్ వారు బ్రహ్మానందంగా రధ యాత్ర నిర్వహిస్తారని చదివాను .

 ఇండియాలో ఉండగా గీర్వాణం -3 లో 138 కవుల గురించి రాశాను .ఇక్కడికి వచ్చాక సుమారు 15 రోజులనుంచి అన్ని చోట్ల సేకరించి ఇవాళ్టి కి 300 మంది గీర్వాణకవుల గురించి రాయగలిగాను .  ముఖ్యంగా మనకు తెలియని ఎందరో కాశ్మీర సంస్కృతకవులు కాశ్మీర పండిట్ లు రాసిన రచనలు ,శైవ శాక్తేయ వీరశైవ కవులు మరీ ముఖ్యంగా ఒరిస్సా కవులు చాలాకొద్దిమందిమాత్రమే మనకు తెలుసు .వారిలో అన్నియుగాలలోని కవుల విషయాలు తెలుసుకొని వారి గురించి కూడా సమ గ్రంగానే రాశాను .వీరుకాక మన సమకాలీన కవులు ఏ యుని వర్సిటీలలో ఉన్నా వారి గురించి వివరాలు సేకరించమని పాపం మైనేనిగారిపై  ఈ ముసలి వయసులో పెద్ద బాధ్యత పెట్టాను వారు శక్తి వంచన లేకుండా ప్రయత్నిస్తున్నారు . శైవ పీఠం కు చెందిన కొందరు ప్రసిద్ధ కవుల గురించి వివరాలు అడిగి తెలుసుకోమని కీ శే సద్గురు సదానంద మూర్తి గారి కుమారులు శ్రీ బసవ రాజుగారిని సంప్రదించమని కోరగా వారితో సంప్రదించారు ఒకటి రెండు రోజుల్లో  ఆ వివరాలూ లభ్యమవచ్చు .

  ఇంత రాసినా ఈ రాత వ్యగ్రత తో దాదాపు రెండు వారాలనుండి పుస్తకాలు  చదవటం కుదరటం లేదనే బాధ ఎక్కువగా ఉంది . .అందరికి’’ శు, శుభస్య ,శుభస్యేభ్యహ్’’అని డి జె మాటతో వీక్లీ కి సమాప్తి పలుకుతున్నాను  .

  మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -25-6-17-కాంప్-షార్లెట్-అమెరికా



గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్
Posted in అమెరికా లో | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3 291-గోవింద భాష్య కర్త -బలదేవ్ విద్యాభూషణ (1764

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

291-గోవింద భాష్య కర్త -బలదేవ్ విద్యాభూషణ (1764

బలదేవ్ విద్యాభూషణ్ ఆనాటి సంస్కృత మహా పండితులలో శ్రేష్ఠుడు . 18 వ శతాబ్దికి చెందినవాడు .రూప గోస్వామి స్తవమాలకు ‘’టీకా రాశాడు వ్యాకరణ  అలంకార శాస్త్ర నిధి .చిలక సరసు అవతలి తీరపు ప్రసిద్ధ పండిత శిష్యరికం చేసి ఎన్నో శాస్త్రాలలో పట్టు సాధించాడు ,వేదం న్యాయం నేర్చి మైసూర్ వెళ్లి వేదాంతం అధ్యయనం చేసి తత్వవాది అయి అనేక పండిత ప్రకాండులను వాదం లో ఓడించాడు .పూరి కి తిరిగి వచ్చి , తత్వ వాద మఠ0 లో చేరాడు .రసికానంద గోస్వామి శిష్యుడు రాధా దామోదర్ చేత  దీక్ష పొంది ‘’సత్ సందర్భం ‘’అధ్యయనం చేసి  సన్యాసం దీక్ష తీసుకొని ‘’ఏకాంతి దాస్ ‘’గా ప్రసిద్ధి పొందాడు .’’గోవింద భాష్యం  ‘’రాసి బలదేవ్ విద్యా భూషణ్ ప్రఖ్యాతి చెందాడు .

292-కళానిర్ణయ ,శ్రద్ధానిర్ణయ ధర్మ శాస్త్ర కర్త -రఘునాధ దాస్ ( 1750

18 వ శతాబ్ది ఒరిస్సా కవి రఘునాధ దాస్ వాసుదేవ దాసు కుమారుడు శ్రీనివాసుని మనవడు .సంస్కృత ధర్మ శాస్త్ర గ్రంధాలైన కళా నిర్ణయ ,శ్రద్ధా నిర్ణయ గ్రంధాలు రచించాడు.తత్వ శాస్త్రంగా ‘’న్యాయ రత్నావళి ‘’రాశాడు .తన మనవళ్లు నారాయణ ,సదాశివ ల  కోసం ‘’అమర కోశం ‘’కు టీకా రాశాడు .ఇవికాక వ్యాకరణం పై వర్ధమాన ప్రకాశం అనే టీకా ను వర్ధమాన మిశ్ర వ్యాకరణమైన వర్ధమాన ప్రకాశం వ్యాకరణానికి రాస్శాడు తారక  నిర్ణయం ఇతని మరొక గ్రంధం .దుశ్శకునాలపై ‘’ఉత్పాత తరంగిణి ‘’రాశాడు ఇతని సాహిత్య  భూషణం విశ్వనాధ కవిరాజు సాహిత్య దర్పణానికి పూర్తిగా అనుకరణ

 శాస్త్రాలలోనే కాక సాహిత్యం లో కూడా రఘునాథుడు గొప్ప కృషి చేసి మెప్పు పొందాడు .ఇతని ‘’వనదుర్గ పూజ ,కాటన త్రావిస్టారాక్షేపం ,ఛందస్సుపై ‘’భుట్టావళి  ‘’,ఆయుర్వేదం పై ‘’వైద్య కల్ప ద్రుమ0 లకు కూడా కర్త .ఇవికాక ఇంకా వ్రాత ప్రతులుగా ఉన్న ఈకవి రచనలు -నిగ్గు ధాత ప్రకాశనం ,సోనీయ దశకారం  ‘’, ‘’విలాప కుసుమాంజలి ‘’సంస్కృత మంజరి వంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి .ఇవి మాత్రమే ననుకొంటే పొరబడ్డట్టే  నీలో దయ టీకా ,రఘు వంశ టీకా ,శిశుపాల వద్ద టీకా భట్టికావ్య టీకా ,వంటి అనేక టీకాలు రాసిన అత్యంత సమర్ధుడైన కవి .ఇవన్నీ చూస్తే రఘునాధ దాస్ కావ్య నాటక అలంకార శాస్త్ర వ్యాకరణ నిఘంటు ,ఛ0దస్  దర్శన ,ఆయుర్వేదాది  విద్యా గరిష్ఠుడు అనిపిస్తుంది .ఒక రకంగా’’ ఒరిస్సా మల్లినాథ సూరి ‘’రఘునాధ దాస్ .ఇవన్నీ 18 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధం లోనే రచించాడు .

293-అబ్ద దూత కర్త -కృష్ణ శ్రీ చందన (1760

 ఒరిస్సా కవులలో దూత కావ్యాలు ప్రారంభించి రాసిన తొలికవి కృష్ణ శ్రీ చందన 18 వ శతాబ్ద తొలికాలపు కవి .కాళిదాసుని మేఘ దూతానికి సమానంగా ఒరిస్సాలో సంస్కృతం లో ఈకవి ‘’అబ్ద దూతం ‘’రాశాడు .ఇది 36 ఫోలియోలలో 149 శ్లోకాల కావ్యం .కధ శ్రీరాముడు దండకారణ్యం నుండి లంక లోని సీతకు మేఘం ద్వారా సందేశం పంపటం .రాముడు సీతా విరహం తో సహజజ్ఞానం కోల్పోయి  మాల్యవంత పర్వతం  పై సంచరిస్తున్న మేఘానికి బ్రతిమాలి తన సందేశాన్ని అర్ధాంగి సీతకు తెలియజేయమని ప్రార్ధిస్తాడు . మందా క్రాంత శ్లోకాలలో కావ్యం రామ ణీ యకంగా ఉంటుంది .దీనికి ‘’మనోరమ ‘’అనే వ్యాఖ్యానాన్ని కవి ప్రభువైన భీమ ధర్మ దేవ ప్రభువు రాశాడు

294-విద్యా హృదయ నందన కావ్య కర్త -ప్రహరాజ మహా పాత్ర (18 శతాబ్ది మధ్యభాగం )

యోగి ప్రహారాజ్ మహా పాత్ర అని పిలువబడే ఈ కవి సంగీత వైద్య కళా జ్యోతిష శాస్త్రాలలో అపార జ్ఞాన సమున్నతుడు .ఇతనిరచన  ‘’విద్యా హృదయ నందన ‘’కావ్యం .దీనివలన రాజా విక్రమ దేవుని రాజధాని ఒరిస్సాలోని కోరాపుట్ జిల్లాలోని నందపూర్ అని తెలుస్తోంది .ఇతనిది మరోకటి స్మృతికావ్యమైన ‘’ సంక్షిప్త స్మ్రుతి దర్పణం ‘’.ఈకవి 18 వశతాబ్ది మధ్యకాలం వాడు . ఈకవి వంశం అంతా తరతరాలుగా ఒరిస్సా ప్రభువుల ఆస్థాన  విద్వావంశులే  కవులే .

295-త్రికాండ శేష నిఘంటుకర్త -పురుషోత్తమ దేవ

త్రికాండ శేష హారావాలి ఏకాక్షర కోశ  ద్విరూప కోశ అనే నాలుగు నిఘంటువల కర్త పురుషోత్తమ దేవుడు .మహా సంస్కృత పండితుడుకనుకనే ఇన్ని కోశాలకు కర్త కాగలిగాడు .వీటిలో అతను ఉపయోగించిన పదజాలాన్ని చూస్తే ఒరిస్సా సముద్ర తీరదక్షిణ ప్రాంత కవి అనిపిస్తాడు .మహేంద్ర పర్వత సమీపం లో రుషికుల్య లోయలో వైతరణి ప్రాంతపు కవి

296-దుర్గా యజ్ఞ దీపిక కర్త -జగన్నాధ ఆచార్య (17 వ శతాబ్దం )

17 వశతాబ్దం లో ఒరిస్సాలో తంత్ర ,శాక్తే యా లు మిగిలిన రాష్ట్రాలలో లాగానే వ్యాప్తి చెంది వాటి గ్రంథ  రచన కూడా సాగింది . జగన్నాధ ఆచార్య ‘’దుర్గా యజ్ఞ దీపిక’’సంస్కృతం లో రాశాడు .యితడు గొప్ప తంత్ర శాస్త్ర వేత్త . దీనికి  1695 రాజు గజపతి దివ్య సింగ్ దేవునికాలం లో రంగుని మహాపాత్ర కాపీ రాశాడు .ఈ వ్రాతప్రతివలన ఈకవికాలం 17 వ శతాబ్దంగా భావించారు

297-తంత్ర కళాసుధ కర్త -రామ చంద్ర ఉద్గాత (18 శతాబ్ది

18 శతాబ్దికవి రామ్ చంద్ర ఉద్గాత  ‘’తంత్ర కళాసుధ ‘’రాశాడు 8 ఫోలియోల గ్రంధం .ఒరియా అక్షరాలలో సంస్కృతంలో రాయబడింది .మంగళాచరణ శ్లోకాలలో కవి ఏకామ్ర లింగ రాజ.శివ స్తుతి చేశాడు .ఇందులో ‘’రుద్ర యమా  కాళికా స్తుతి ,కూళ చూడామణి ,కుమారి తంత్ర ,కాళికాపురాణ ,తంత్ర చూడామణి ఉత్తర తంత్ర ,దక్షిణామూర్తి సంహిత మొదలైన తాత్రిక గ్రంధాలను పేర్కొన్నాడు .దీని నకలు 18-10-1779 నవమి సోమవారం నాడు తీయ బడింది

298-ధర్మ శాస్త్ర గ్రంథ కర్త -శంభుకార వాజపేయి (1260-1330 )

ఒరిస్సాలో 12 ,13 శతాబ్దాలలో గంగ రాజులకాలం లో  స్మృతికావ్యాలు బాగా వచ్చాయి .ఇక్కడే కాదు దేశమంతా గాంగేయరాజ్యకాలం లో శాస్త్ర గ్రంధాలు విరబూశాయి .ఒరిస్సాను  1279-1303 కాలం లో పాలించిన గాంగేయరాజు రెండవ నరసింహ దేవా శంభుకార వాజ్ పేయి కవి సమకాలికుడు .రాజు నుంచి ఏ రకమైన పారితోషికాన్ని ఆశించని కవి వాజ్ పేయి .అయితే అమర మైన శాస్త్ర రచనతో చిరస్ధాయి కీర్తి పొందాడు .శ్రద్ధా పద్ధతిలాగా సంస్కృత ధర్మ శాస్త్రం రాశాడు .ఇదికాక విశ్వ పధ్ధతి శంభుకార పధ్ధతి ,శ్రోతద్గ్జ్ఞాన పధ్ధతి ,వివాహపద్ధతి ,అగ్ని హోత్ర పధ్ధతి ,దశ పురాణం శేష్టి ,దుర్వాల కర్మ పధ్ధతి ,స్మార్త రత్నావళి కూడా ఈయన రచనలే .ప్రత్యేక పరిస్థితులలో యోగధ్యానం తో 70 వ ఏట 1330 లో స్వచ్చందంగా శరీర త్యాగం చేశాడు .

299-విద్యాచారపధ్ధతి ధర్మ శాస్త్ర కర్త -విద్యాకార వాజ్ పేయి (1330

 శంభుకార వాజ్ పేయి కుమారుడు విద్యాకార వాజ్ పేయి తండ్రిని మించిన శాస్త్ర జ్ఞాన  సంపన్నుడు .నిత్యాచార పధ్ధతి అనే శాస్త్ర గ్రంధం రాశాడు తరువాత ఇదే ‘’విద్యాచారపధ్ధతి ‘’గా బహుళ ప్రచారం పొందింది .ఒరిస్సా ధర్మ శాస్త్రాలలో ఇది ఎవరెస్టు శిఖరాయమానం . 1360 కవి విశ్వర  భట్టు  తన ‘’మదన పారిజాతం ‘’లో దీనిని అపూర్వంగా శ్లాఘించాడు

300-సిద్ధాంత  దర్పణం కర్త -మహా మహోపాధ్యాయ సమంత చంద్ర శేఖర్(18 శతాబ్దం )

ఖగోళ శాస్త్రాన్ని అవపోశనపట్టిన మహా మహోపాధ్యాయ సమంత చంద్ర శేఖర’’సిద్ధాంత దర్పణం ‘’అనే గొప్ప ఖగోళ శాస్త్రమ్ రాశాడు .పూరీ జగన్నాధస్వామి మహా భక్తుడైన ఈకవి స్వామిపై ఎన్నో శ్లోకాలు భక్తి పురస్సరంగా రాశాడు .ఇవికాక దర్పణం సార దర్పణం దీపికా కూడా రాశాడు .దర్పణం సారం లో గ్రహాల గమనం పర్వతాల ఎత్తు కొలిచేవిధానం ,అమావాశ్య ,సంక్రాంతి తిధులను గణించే విధానం ఉన్నాయి .

 ఒరిస్సా రధోత్సవం గురించి ఆలయ చరిత్ర గురించి తెలియ జేసే గ్రంధం ‘’జగన్నాధ స్థల వృత్తాన్తమ్ ‘’, శిల్ప శాస్త్రం ‘’శిల్ప ప్రకాశం ‘’శిల్ప విద్య కామబంధం ,విశ్వనాధ మహా పాత్రుని ‘’కంచి విజయ మహా కావ్యం ‘’(-ఇందులో పురుషోత్తమ దేవ మహారాజు కంచి రాణిని వివాహమాడటం )గ్రంధాలున్నాయి ..

  ఆధునిక కాలం లోకూడా ఒరిస్సాకవులు పండిట్ ప్రబోధ కుమార్ మిశ్ర ,పండిట్ సుదర్శనచర్య ,పండిట్ చంద్ర శేఖర సారంగి ,డా ప్రఫుల్లకుమార్ మిశ్ర ,డా హరేకృష్ణ శత పధి ,పండిట్ గోపాల కృష్ణ దాస్ వంటి వారెందరో సంస్కృతంలో అద్భుత రచనలు చేస్తూ ప్రసిద్ధి చెందారు .

  సశేషం

 శ్రీ పూరీ జగన్నాధ రధోత్సవ శుభా కాంక్షలతో

  మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -25-6-17- కాంప్-షార్లెట్-అమెరికా


Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణ -3 281-వసంతోత్సవం మహా కావ్య కర్త -హాలాధర మిశ్ర (1623-1647)

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

 281-వసంతోత్సవం మహా కావ్య కర్త -హాలాధర మిశ్ర (1623-1647)

ఒరిస్సా ఖుర్దా సంస్థాన రాజు గజపతి నరసింహ దేవకాలం లో హలధర మిశ్ర  గొప్ప సంస్కృత కవి గా గుర్తింపబడ్డాడు ఈయన ‘’వసంతోత్సవ మహాకావ్యం ‘’’’సంగీత కల్పలత ‘’గ్రంధాలు రాశాడు .వసంతోత్సవకావ్యం 22 కాండాలతో  వైశాఖ శుద్ధ విదియ నాడు రాజు నరసింహ దేవప్రారంభించిన పూరీ జగన్నాధ రధోత్సవ వర్ణన ఉన్నకావ్యం . కావ్య ప్రారంభం లో గజపతి వంశ సంస్థాపక రాజు గజపతి రామ చంద్ర దేవుని నుంచి ప్రస్తుత రాజు నరసింహ దేవ వరకు వంశ చరిత్ర చెప్పాడూకవి .ఇదికాక ‘’హలధర కారిక ‘’వ్యాకరణ గ్రంధం రాశాడు ,సద్బ్రాహ్మణ వంశం లో శంభుకార మిశ్రాకు కొడుకు , కృష్ణదాసు కవితో పోటీగా సంగీత కల్ప లత  సంగీత గ్రంధం కూడా రాశాడు .దీనిలో 17 స్తభకాలున్నాయి ,ఈయన రాసిన మరొక గ్రంధం ‘’హలధర ప్రకాశం ‘’లో వాననగర హరిచందన ,,హీనంగ భీమా,మదుపుర నరేంద్ర , అనంగ భ్రమర్దర్ ,గజపతి ముకుంద ,గజపతి రామ చంద్ర దేవ్ గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవ,మేనకాదీ  కానల పఠమహాదీ అనే  కొందరు కొత్తకవులను పేర్కొన్నాడు .

282-హరినాయక రత్నమాల కర్త -హరినాయక

హరినాయక రత్నమాల ,విషన్  ప్రకాశ ప్రబంధ కర్త హరినాయక ఒరిస్సా సంస్కృతకవులలో మేలైనవాడు .గజపతి నారాయణ దేవుని సంగీత నారాయణ లో 17 సార్లు ఈ కవిని ఉటంకించాడు కనుక హరినాయక ఆ నాటి ఒరిస్సా ప్రముఖ సంగీత కర్తలలో ఒకడని  భావించాలి .

283-సంగీత నారాయణ కర్త -గజపతి నారాయణ దేవ(1650)

17 వ శతాబ్ది ఒరిస్సా నేలిన పార్ల క్షేముండి రాజ వంశానికి చెందిన ప్రఖ్యాత మహారాజు గజపతి నారాయణ దేవ చిరస్మరణీయమైన సంగీత గ్రంధం ‘’సంగీత నారాయణ ‘’రచించాడు దీనికి ఒరిస్సాలోని కాక ఆంద్ర ,బెంగాల్ కర్నాటకాది రాష్ట్రాలలో కూడా బాగా ప్రాచుర్యం ఉంది .ఈ రాజు ‘’అలంకార చంద్రిక ‘’కూడా రాశాడు  .సంగీత నారాయణ లో భారతీయ సంగీత నాటక పిత ప్రసిద్ధ ఆలంకారికులైన భరత ముని ని ప్రస్తుతించి మిగిలిన అలంకారికులనూ మెచ్చుకున్నాడు .ఇతని తండ్రి పద్మనాభ దేవ.

284-యానక భాగవత మహాకావ్య కర్త -కవితారత్న పురుషోత్తమ మిశ్రా (1606-1680 )

నారాయణ గజపతి గురువు కవితారత్న పురుషోత్తమ మిశ్రా శాండిల్య గోత్రీకుడు ‘’యానక భాగవత మహా కావ్యం రచించాడు . నీలాద్రి శతకం ,సుబంత, ప్రదీపిక,అనర్ఘ రాఘవ నాటక టీకా  ,రామచంద్ర ప్రబంధం ,తాళ శనిగ్రహం వంటి రచనలెన్నో చేశాడు . 1606 జన్మించి 1680 లో చనిపోయాడు .

 285-మనోహారిణి టీక  కర్త – కవిరత్న నారాయణ మిశ్ర

మహా మేధావి .కావ్యనాటక అలంకార సంగీత నిధి కవితారత్ననారాయణ మిశ్ర  కవితారత్న పురుషోత్తమ మిశ్ర కుమారుడే .హరీశ దూతకు మనోహారిణి టీకారాశాడు .ఇదే ఆగ్రంధానికి మొట్టమొదటి టీకా .దీనికి ఒరిస్సా  బెంగాల్ లలో  మంచి గిరాకీ ఉంది .సంగీత నారాయణ కర్త నారాయణ మిశ్ర అని ,కానీ రాజు గజపతి నారాయణ దేవుని పేరు పెట్టాడని లోకం లో ప్రచారం ఉంది

286-గంగ వంశాను చరిత కర్త -వాసుదేవ రధ్ సోమజతి (1761-1770

వాసుదేవ రధ్ సోమజతి గంగ వంశాను చరితం కావ్యాన్ని 1771-1770 మధ్య రాశాడు .దీనికి చారిత్రిక ,సాహిత్య ప్రశస్తి లభించింది .ఇది కళింగ గంగుల రాజుల చరిత్ర

287 -లీలా కావ్యాల విజృంభణ (17 వ శతాబ్దం )

17 వ శతాబ్దం లో ఒరిస్సాలో లీలాకావ్యాలు మూడు పూలు ఆరుకాయలు లాగా వర్ధిల్లాయి .అన్నీ మృదుమధుర రసబంధురాలే . దాదాపు అన్నీ రాధా కృష్ణ లీలా విలాసాలే .అగ్నిచ్చిద పండితుడు శ్రీకృష్ణ లీలామృతం ,నిత్యానంద ముకుంద విలాస ,రఘోత్తమ తీర్ధ ,హరే కృష్ణ కవిరాజ్ రాధా విలాసం రాశారు .కౌండిన్య గోత్రీకుడైన నిత్యానందుడు శివ పార్వతి లీలావిలాసం కూడా రాశాడు .నవ దుర్గ రాజ్య పాలకుడు గదాధర మాంధాత ప్రాపు ఉన్నకవి .ఈ రాజు లాడుకేశ్వర శివ భక్తుడు .ఇతని శ్రీ కృష్ణ లీలామృతం గీత గోవిందానికి అనుకరణ 8 సర్గలున్నకావ్యం .ఖండవల్లి రాజు వనమాలి జగదేవ్ ఆస్థానం లో ఉండగా రాశాడు  .గదాధర ,వనమాలీ రాజులిద్దరూ 18 శతాబ్ది ప్రారంభకాలం వారు .

288- మణి మాల నాటక కర్త – ఆదికవి  (1713

 .గొప్ప నాటకకర్తగా వనమాలి  కి పేరుంది . ‘’హరి భక్తి సుధాకర రూపకం ‘’కర్త ,దీన బంధు మిశ్ర ,, రసగోష్ఠి రూపకకర్త  అనాదికవి  ఒరిస్సాలోని ఖండవల్లి రాజు వనమాలి  ఆస్థాన కవులే .వనమాలి రాసిన మణిమాల నాటకం లో ని 51 వ అంకం లో బోయి వంశరాజు ఖుర్దా  పాలకుడు గజపతి వీరకేసరి దేవగురించి ఉంది .అనాదికవి 18 శతాబ్ది పూర్వార్ధం వాడు .యితడు భారద్వాజ గోత్రీకుడని తండ్రి ముదిత మాధవ గీతికావ్యకర్త శతంజీవ అని మణిమాల నాటక ఉపోద్ఘాతం లో ఉంది .

289-సమృద్ధ మాధవ నాటక కర్త -కవి భూషణ గోవిందసమంతరాయ్ (1750

ఒరిస్సాలోని బంకిరాష్ట్ర ఖుర్దా రాజ్య పాలకుడు వీర కిషోర్ దేవ్ ఆస్థానకవి కవిభూషణ గోవిందాసమంతరాయ్ 18 శతాబ్దం వాడు .గౌడీయ వైష్ణవ మత అనుయాయి .’’సమృద్ధ మాధవ నాటకం ‘’గీత గోవిందం మాదిరిగా ,రూప గోస్వామి నాటకం విదగ్ధా మాధవానికి అనుకరణగా రాశాడు .గొప్ప సంస్కృత  విద్వా0సు డైన  ఈకవి మరెన్నో రచనలు చేసి ఉంటాడు .కానీ సూరి సర్వస్వము వీర సర్వస్వము అనే మరి రెండుగ్రంధాలు మాత్రమే లభ్యమైనాయి

290-వ్రజ విలాస కర్త -కవి చంద్ర కమల లోచన ఖడ్గ రాయ్ (19 శతాబ్దం

వ్రజ విలాస కర్త -కవి చంద్ర కమల లోచన ఖడ్గ రాయ్ ,కవి భూషణ గోవింద సమంతరాయ్ మనవడు .సంగీత చింతామణి రాశాడు . గీత ముకుందం ను  గీత  గోవిందానికి అనుకరణగా రాశాడు .ఇవికాక వ్రజ యువ విలాస ,భగవత్ లీలా విలాసం రాశాడు .వ్రజ విలాసం 17 సర్గల కావ్యం .రాధా గోపిక కృష్ణుల లీలా విలాసమే ఇది .ఖుర్దా రోడ్  సంస్థానకవి  .నాగపూర్ రాజు భోంస్లే ఆశ్రితుడుకూడా .లీలా చింతామణి వ్రాతప్రతిని మహా మహోపాధ్యాయ సదాశివ మిశ్ర అనే ప్రముఖ సంస్కృత పండితుడు పూరీ లో గుర్తించి వెలికి తీసి ముద్రించాడు . 1500 శ్లోకాల గ్రంధం . భాగవతానికి  వ్యాఖ్యానమే .కవి భారద్వాజ గోత్రీకుడైన ఒరియా బ్రాహ్మణుడు .

  సశేషం

  మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -24-6-17-కాంప్-షార్లెట్ -అమెరికా


Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3 274-ఛందో మంజరి కర్త -గంగ దాస (1500 )

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

274-ఛందో మంజరి కర్త -గంగ దాస (1500 )

ఒరిస్సా కవి గంగదాస తండ్రి సంతస దాస . ఈ కవి ఛందో మంజరి రాశాడు తనకు ముందున్న చింతామణి మిశ్రా రచన ‘’వాజ్మయ వివేక’’ను పలుచోట్ల ఉదహరించారు .అచ్యుత శతకం  కంసారి  శతకం ,దినేశ శతకాలు కూడా రాశాడు .

275-రామానంద సంగీత నాటక కర్త -రాయ రామ చంద్ర పట్నాయక్ (1509)

రామానంద సంగీత నాటకం అనే శ్రీ జగన్నాధ వల్లభ వాటకం రాసిన ఒరిస్సా కవి రాయ రామ చంద్ర పట్నాయక్ 1509 కాలం కవి .వైష్ణవ తత్వ నిధి అయిన భావానంద రాయి కుమారుడు .చైతన్య మహా ప్రభువు ఒరిస్సాకు రాక మునుపే ఇక్కడ రాధా కృష్ణ మధుర భక్తిని వ్యాపింప జేసినవాడు . 5అంకాలున్న ఇతని నాటకం 21 గీతాలు ,68 శ్లోకాలతో వివిధ రాగాలతో వైవిధ్య మైన ఛందస్సులతో రాయబడింది .ఇందులో జయదేవుని గీత గోవింద శైలి కనిపిస్తుంది .ఈ కవి ‘’టీకా పంచకం ‘’రాశాడని అంటారుకాని వ్రాతప్రతి అలభ్యం .

276-దుర్గోత్సవ చంద్రిక కర్త -భారతీ భూషణ వర్ధన మహాపాత్ర (1568-1600 )

 కవి డిండిమ జీవ దేవ ఆచార్య కుమారుడు ,జయదేవ ఆచార్య చిన్నతమ్ముడు భారతీ భూషణ మహా పాత్ర మహా సంస్కృత  విద్వా0శుడు  .దుర్గోత్సవ చంద్రిక అనే శరత్కాలం లో 16 రోజులుఒరిస్సాలో జరిగే శ్రీ దుర్గా మాత ఉత్సవ వైభవాన్ని గురించిరాశాడు .ఇది గోదావరి మిశ్రా ప్రవచించి ఒరిస్సా అంతా ప్రచారం చేసి అనుసరిస్తున్న ‘’శరత్ శారదార్చన పధ్ధతి’’ . కానీ దీని కర్త్రుత్వం పోషక రాజైన మొదటి రామ చంద్రుని దని ప్రచారం లో ఉంది .

277-చైతన్య చంద్రోదయ నాటక కర్త -పరమానంద దాస కవికర్ణ పూర

బెంగాల్ కు చెందిన శివానంద సేన కుమారుడు పరమానంద దాస ఒరిస్సా లో స్థిరపడ్డాడు .గజపతి ప్రతాప రుద్ర దేవ ఆస్థాన కవి .చైతన్య చంద్రోదయ నాటకం  అనే 8 అంకాల నాటకం రాశాడు .దీనిని పూరీ జగన్నాధ స్వామి రధోత్సవాలలో ప్రదర్శించేవారు .

278-గౌర కృష్ణోదయ మహాకావ్య కర్త-మహా మహోపాధ్యాయ గోవింద

మహా మహోపాధ్యాయ గోవింద ను కవి శేఖర గోవిందఅంటారు .చైతన్య మహా ప్రభువు జీవిత చరిత్రను ఒరిస్సాలో ఆయన కార్యక్రమాలను తెలియజేసే  18 కాండాల ‘’గౌర కృష్ణోదయ మహాకావ్యం ‘’గా రాశాడు .ఇది చారిత్రిక కావ్యం .ఒరిస్సాలో ప్రచారం లో ఉన్న చారిత్రిక కావ్యాలైన భక్తి భాగవతం కోసలానందం ,గంగ వంశాను చరిత చంపు సరసన నిలిచిన కావ్యం ఇదికాక ప్రద్యుమ్న సంభవం అనే 19 కాండల కావ్య0  రాశాడు .ఇది బాగా ప్రసిద్ధిచెందింది .

278- వాజ్మయ వివేక కర్త -చింతామణి మిశ్ర (1574)

గోవింద విద్యాధర రాజు ఆస్థాన కవి గోవింద మిశ్ర వాజ్ పాయి మనవడు చింతామణి మిశ్ర .తలిదండ్రులు మృత్యుంజయ మిశ్ర ,శ్రీదేవి .నీలాచలం అని పిలువబడే పూరీ క్షేత్ర వాసి .తండ్రి కూడా గొప్పకవిగా సుప్రసిద్ధుడు . చింతామణి ‘’వాజ్మయ వివేక చంద్రిక ‘’అనే అలంకార ఛందో గ్రంధాన్ని 6 అధ్యాయాలలో 3200 శ్లోకాలలో 1574 లో రాశాడు .ఇతడు శంబరారి చరిత్ర ,త్రిశిరో వధ వ్యాయోగం ,కాదంబరి సారం ,సభా ప్రమోద ,పక్షావలి ,కంసవధ ,కృత్య పుష్పావళి ,సమితి వర్ణన కావ్యాలు రాశాడు .కానీ వివేకం వ్యాయోగం తప్ప మిగిలినవి అలభ్యాలు .

279- సింహ వాజపేయి వంశావళి కర్త -నరసింగ మిశ్ర వాజపేయి -(1520-1580 AD)

మురారి   మిశ్రా కొడుకు ధరాధర మిశ్ర మనవడు నరసింగ మిశ్ర ఒరిస్సాలో గొప్ప స్మ్రుతి శాస్త్ర కర్త .యితడు రాసిన ‘’సింహ వాజపేయి వంశావళి ‘’ని చూస్తే అతని మేధో వికాసం తెలుస్తుంది .సిద్ధేశ్వరీమాత అనుగ్రహం తో షట్  శాస్త్ర పండితుడయ్యాడు .బెంగాల్ తర్క పులి’’ గండ ‘’ను వాదం లో ఓడించిన ‘’గ0డర గండడు ‘’. 1565-1568 అక్బర్ ఆస్థానాన్ని సంగీతకర్త కృష్ణదాసు మహాపాత్ర ,ముకున్దదేవుని రాప్రతినిధి లతోకలిసి సందర్శించాడు. నరసింగ 18 ప్రదీపాలు రాశాడు .ఇందులో మొదటిది ‘’నిత్యాచారప్రదీప ‘’ను బెంగాల్ ఏసియాటిక్ సొసైటీ 1907 లో ,రెండవదానిని 1908 లో ప్రచురించింది .ఈకవి ఇతర రచనలు -సమయ వర్ష ,భక్తి ,ప్రాయశ్చిత్త ,శ్రద్ధ ప్రతిష్ట , శంకర  భాష్య ,ఛయాన ,వ్యవస్థ ప్రదీప .నిత్యాచారప్రదీపలో 16 వ శతాబ్దపు చారిత్రిక రాజకీయ మత విషయాల గురించి రాశాడు .

280-ఆయుర్వేద సార సంగ్రహ కర్త -విశ్వనాధ సేన (1530

గజపతి ముకుంద దేవ రాజు ఆస్థాన ప్రముఖ ఆయుర్వేద వైద్య శిఖామణి విశ్వనాధ సేనుడు ‘’ఆయుర్వేద సార సంగ్రహం ‘’గ్రంధాన్ని రాశాడు .దీనితోపాటు విశ్వనాధ చికిత్స ,పత్స్య పత్స్య వినిశ్చియ ‘’గ్రంధాలు ఒరిస్సా అంతా బహుళ ప్రచారం లో ఉన్నాయి .

 1550 లో విష్ణుశర్మ 8 అధ్యాయాల ‘’స్మ్రుతి సరోజ కలిక ‘’రాశాడు . 1525 లో బౌద్ రాజు నారాయణ భంజ దేవ్ ఆరుకాండల ‘’గీత కావ్య రుక్మిణీ పరిణయం ‘’ను జయదేవుని గీత గోవింద శైలిలో రచించాడు .ఇందులో 12 గీతాలు 40 శ్లోకాలున్నాయి .

 సశేషం

  మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-6-17-కాంప్-షార్లెట్ -అమెరికా

Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వా ణం -3 265-భాస్వతి కర్త -శతానంద (1099

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

265-భాస్వతి కర్త -శతానంద (1099

భాస్వతి అనే ఖగోళ శాస్త్ర గ్రంధాన్ని సంస్కృతం లో రాసిన ఒరిస్సా రచయిత  శతానంద 1099 కాలం వాడు ,ఆయన ఖగోళ ళశాస్త్ర నిధిగా గుర్తింపుపొందారు .భాస్వతి పై అనేక వ్యాఖ్యానాలు రాయబడ్డాయి అంటే అతని గొప్పతనం ఏమిటో తెలుస్తుంది .గ్రంధం చివరి శ్లోకం లో తన గురించి చెప్పుకొన్నాడు .తాను  పూరి వాసినని ,తండ్రి శంకర ,తల్లి సరస్వతి అని చెప్పాడు .తన రచన 1099 లో పూర్తయిందన్నాడు .గ్రంధం మొదటి శ్లోకం లో తాను  మురారి అంటే విష్ణు పదభక్తుడనని ,ఈ గ్రంధం విద్యార్థులకు ఉపయుక్తంగా ఉంటుందని రాస్తున్నానని తెల్పాడు . శతానంద భాస్వతి తోపాటు శతానంద రత్నమాల ,శతానంద శని గ్రహ కూడా రాశాడు .శనిగ్రహ అనేది స్మృతికావ్యం

266-భాగవత భావార్థ దీపిక కర్త -శ్రీధర స్వామి (1400 )

ఒరిస్సా లోని పూరీ జగన్నాధ క్షేత్ర గోవర్ధన మఠ మహంతు శ్రీ శ్రీధర స్వామి క్రీశ 1400 కాలంవారు భాగవత పురాణానికి ‘’భాగవత భావార్థ దీపిక’’అనే సంస్కృత వ్యాఖ్యానం రాశారు . అది దేశమంతా బహుళ ప్రచారం లో ఉంది .ఇందులో అద్వైతాన్ని భాగవత భావోద్రేకాలు అనుసంధానం చేస్తూ రాశారు .వీరు మూడవ లేక నాల్గవ నరసింహ దేవరాజు కాలం లో ఉ0డిఉంటారు(1307-1414 )

267-అభినవ గీత గోవింద కర్తలు -కవి చంద్ర రాయి దివాకర మిశ్ర ముక్తాదేవి దంపతులు (1409

ఒరిస్సాకు చెందిన కవి చంద్రరాయ్ అతని అర్ధాంగి ముక్తాబాయి సంయుక్తం గా ‘’అభినవ గీత గోవిందం ‘’రచించారు .దివాకరుని తండ్రి వైదీశ్వర . ఈ కావ్యాన్ని గజపతి పురుషోత్తముడికి అంకితమిచ్చాడని అంటారుకాని నిజం కాదన్నారు ఇతని మరోరచన ‘’భరతమాత మహాకావ్యం ‘’.ఇందులో ఉన్నదాన్ని బట్టి ఈకవి కృష్ణదేవరాయల(1409-1530 ) ఆస్థానకవి అని తండ్రి ,సోదరులు కూడా గొప్పకవులని తెలుస్తోంది ..

268-భక్తి భాగవత మహాకావ్య కర్త -కవి డిండిమ జీవ దేవాచార్య  (1478-1550 )

 1478 లో ఒరిస్సాలో జన్మించి 1550 లో మరణించిన కవి డిండిమ దేవాచార్య ‘’భక్తి భాగవత మహాకావ్యం ‘’రాశాడు .ఇతనిది వత్స గోత్రం. ఉపోద్ఘాతం లో ఒరిస్సా చక్రవర్తుల విషయాలను  సంక్షిప్తంగా చోడ  గంగ దేవ నుంచి పురుషోత్తమ దేవ వరకు  రాశాడు .ఇతని భక్తి వైవన్ కావ్యం ప్రబోధ చంద్రోదయం లాంటి అన్యార్థ రచన .ఉషావతి నాటకం కూడా రాశాడు .యుధిష్టురుని యాగాశ్వం ను కట్టేసి  వెంట వెళ్లిన అర్జునునికి తో యుద్ధం చేసి శ్రీకృష్ణ ,నారదుల సమక్షం లో పెళ్లి చేసుకొన్నఉషావతి కథ  .జీవ దేవాచార్య రాజగురు త్రిలోచనాచార్య రత్నావళి లకుమారుడు .

ఈ ఇద్దరుకవులు గజపతి పురుషోత్తమ గజపతి ప్రతాప రుద్రుల ఆస్థాన కవులు .ఈకాలం లో ఒరిస్సాలో సంస్కృతం విరగ  బూసింది  .

 జీవ దేవుని కుమారుడు జయదేవాచార్య పీయూష లహరి వైష్ణవ మతము అనే రెండు సంస్కృత నాటకాలు మధురంగా రాశాడు .ఈకాలం లోనే ధర్మ శాస్త్రాలపై రెండు అద్భుత గ్రంధాలు ‘’సరస్వతీ విలాసం ‘’ప్రతిపా అల0తం ‘’లను లాలా లక్ష్మీధర భట్టు ,రామకృష్ణ భట్టు రాశారు

269- జగన్నాధ వల్లభ నాటక కర్త -రాయ రామానంద

రాయ రామానంద గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవుని ఆస్థాన ఉన్నతాధికారి ఈయన  జగన్నాధ వల్లభ అనే 5 అంకాల నాటకాన్ని అద్భుతంగా రాశాడు ..ఈకవి కృష్ణ లీలల పై ‘గోవింద వల్లభ ‘’నాటకమూ రాశాడు

 రాయరామానంద  మేనకోడలు మాధవి దాసీ చైతన్యమహా ప్రభు శిష్యురాలు ‘’పురుషోత్తమ దేవ’’సంస్కృత నాటకం రాసింది .ప్రతాపరుద్రుని కుమార్తె తుక్కాదేవి శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు పెళ్లాడింది .ఈమె ఎన్నో శ్లోకాలు రాసినట్లు జగన్నాధ మిశ్రుని ‘’రస కల్ప ద్రుమమ్ ‘’లో కనిపిస్తుంది .

270-కో సలానంద మహా కావ్య కర్త -గంగాధర మిశ్ర (1620)

17 వశతాబ్ది పూర్వార్ధ కవి గంగాధర మిశ్ర కోసలానంద మహాకావ్యం రాశాడు ఇందులో 21 కాండలు ,1200 శ్లోకాలున్నాయి . బలంగీర్ సోనేపట్ ,సంబల్పూర్ పాలకులైన చౌహాన్ రాజుల సంక్షిప్త చరిత్ర ఈ కావ్యం

271-ప్రబోధ చంద్రిక కర్త -వైజాల దేవ రాజు (18 వ శతాబ్దం )

చౌహాన్ రాజు వైజాల దేవుడు ప్రబోధ చంద్రిక అనే వ్యాకరణ గ్రంధం రాశాడు .కావ్య విశేషాలనుబట్టి వైజాల దేవుడు విక్రమాదిత్య మహా రాజు  ,దేవేరి చంద్రావతిలకుమారుడు .ఇతనికొడుకు హీరాధరుడు .ఇతనికోసమే దీన్ని రాశాడు.

272-గీత ప్రకాశ సంగీత శాస్త్ర  కర్త -కృష్ణదాస బోధ జేన  మహాపాత్ర ( 1559

 ఒరిస్సా కవి కృష్ణదాస బోధజేన మహాపాత్ర సంగీతంశాస్త్రం లో లోతులు ముట్టినవాడు ఒరిస్సా సంగీత  విద్వాంసులకు  ఆయన ఎంతగానో పరిచయమున్నవాడు .తన సంగీత జ్ఞానాన్ని ‘’గీత ప్రకాశం ‘’లో నింపి గొప్ప సంగీత శాస్త్రాన్ని రచించాడు .యితడు గజపతి ముకుంద దేవుని ఆస్థాన కవి . గజపతి ఈకవిని అక్బర్ దర్బార్ కు సంధి ప్రయత్నం కోసం పంపాడు  .కవి మంచి స్నేహాన్ని కుదిర్చాడు .ఈకవి గురించి అక్బర్ ఆస్థానకవి అబుల్ ఫజల్ గొప్పగా పొగిడాడు ..మహా పాత్ర భారత దేశం లోని కవులలో సంగీతజ్ఞులలో సాటిలేనివాడు .అతని గీత ప్రకాశం లో అనేక రాగాల గురించి చాలా సోదాహరణంగా సంస్కృత కావ్యాలనుంచిసంస్కృత హిందీ ఒరియా భాషలలోని అనేక  సంగీత గ్రంధాల నుంచి  తానూ రాసిన వాటి నుంచి ఉదాహరించి వివరించాడు .అంటే ఆయన బహుభాషా పాండిత్యం తెలుస్తోంది ..

273- దశ గ్రీవ వధ మహాకావ్య కర్త -మార్కండేయ కవి చక్రవర్తి

మార్కండేయ కవి చక్రవర్తి ముకుంద దేవుని సమకాలికుడు .యితడు దశగ్రీవ వధ  మహాకావ్యం ,ప్రాకృత సర్వస్వము రాశాడు .వీనిలో తన రాజు ముకున్దదేవుని ఘనంగా పొగిడాడు .ప్రకృత సర్వస్వము ను సాకల్య ,భరత,కొహల వరరుచి మొదలైన వారి గ్రంధాలను పరిశీలించి రాశానని చెప్పాడు .ఈ గ్రంధం పూరీలోని వీర ప్రతాపపురిలో రాయబడిందని  తెలుస్తోంది .కవి కాశ్యపగోత్రికుడు తండ్రి మంగళ దేవుడని ఆనాటికవులలో మార్కండేయ కవి చక్రవర్తిగా గుర్తింపు పొందాడని ,రామాయణ కథనంతటిని దశగ్రీవ  వధ  మహాకావ్యం లో ని 20 సర్గలలో నిక్షిప్తం చేశాడని సరళ సుందరమైన రచన అని ,‘’విలాస వతి ‘’అనే శతకాన్ని కూడా రాశాడని తెలుస్తోంది  . సశేషం

  మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23-6-17-కాంప్-షార్లెట్-అమెరికా

Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

D.J.ఎక్సెలెంట్ ,ఫన్టాస్టిక్ మైండ్ ,బ్లోయింగ్ 

D.J.ఎక్సెలెంట్ ,ఫన్టాస్టిక్ మైండ్ ,బ్లోయింగ్

మధ్యాహ్నం 2 గంటలాటకు డి.జె అనే దువ్వాడ జగన్నాధం సినిమా చూసాం అల్లు మాటల్లో చెప్పాలంటే ”ఎక్సెలెంట్ ఫన్టాస్టిక్ మైండ్ బ్లోయింగ్” . అర్జున్ నట విశ్వరూపానికి  నిదర్శనం . సంగీతం ట్యూన్స్  ,పాటలరచన గాత్రాలు  వెరీ కాచింగ్ మెలోడియస్ .దర్శకుడు ప్రతి విషయం లో అత్యంత జాగ్రత్త పడ్డాడు రావు రమేష్ తండ్రినటించిన  ”ఆ ఒక్కటి అడక్కు ”గెటప్ అంటే మట్ట లాగు, యాస తో తండ్రిని మించిన కొడుకనిపించాడు .. బ్రాహ్మణ భాష అర్జున్ అద్భుతంగా మాట్లాడాడు జూ ఎన్టీఆర్ ”అదుర్స్ ”లోలాగా . అతని ఎనర్జీ అంతా పిండేశాడు డైరెక్టర్ . గాయత్రీ మం త్రానికి కున్న ప్రాధాన్యత ,రుద్రాక్షను పవిత్రం గా కాపాడుకోవాల్సిన విషయం ,అగ్రి గోల్డ్ బాధితుల డబ్బు దోచుకున్నవారి నుండి కక్కించి వాళ్లకు అందజేయటం కథ ఒక ఫామిలీ ఎంటర్ టైన్ మెంట్ గా బ్రహ్మాండంగా ఉంది . బాహుబలికి 10 వేలరెట్లు బాగుండటమేకాక ఆ బడ్జెలో పది శాతం కూడా లేని బడ్జెట్ తో అంతటి ఎఫెక్ట్ తెప్పించాడు డైరీక్టర్ హరీష్ శంకర్ . దేవిశ్రీ సంగీతం ప్లస్ పాయింట్ .డై”లాగులు” బాగా అందంగా అర్ధవంతంగా కుట్టాడు రచయిత .  నటనలో ”అర్జున చక్ర” సాధించాడు ”అల్లు”.మంచి సినిమా చూసిన ఆనందం తో ఇంటికి వచ్చాము -దుర్గాప్రసాద్   -23-6-17- సాయంత్రం 5-30

Posted in సినిమా | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3 261-అశ్వ శాస్త్ర కర్త -శైల హోత్రుడు (బీసీ 2350 )

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -3

క్రీ.పూ. 2350 కాలం వాడైన శైలహోత్రుడు ‘’శైల హోత్ర  సంహిత ‘’అనే అశ్వ శాస్త్రాన్ని రాశాడు .తండ్రి హయఘోషుడు పశు వైద్యానికి ఆద్యుడు.  ఉత్తరప్రదేశ్ లోని గొండా  బహ్రాచ్  సరిహద్దులలోఉన్న శ్రావస్తి నగర వాసి .భరద్వాజ ఆయుర్వేదం ప్రకారం శైల హోత్ర  అగ్ని వేశులు ఇద్దరు ఒకే గురువు శిష్యులు .ఆయుర్వేదం పై ‘’అగ్ని వేశ తంత్రం ‘’రాసిన మొదటివాడు అగ్నివేశుడు .తరవాతే చరకుడు రాశాడు .ఆతర్వాత శుశ్రుతుడు రాశారు .

 యుద్ధాలలో గుర్రాలు చాలా ఎక్కువగా తోడ్పడుతాయి కనుక మేలు జాతి గుర్రాలను పుట్టించి పోషించటం అవసరమైంది .దానికోసం శైలాహోత్రుడు ‘’అశ్వ శాస్త్రము ‘’రాశాడు అది ఆయన పేరుమీద ‘’శైల హోత్ర  సంహిత ‘’గా పిలువ బడుతోంది .ఇది 12 ,000 సంస్కృత శ్లోకాల గ్రంధం .ఇది పర్షియన్ ,అరేబిక్ ఇంగ్లిష్ మొదలైన భాషలలోకి అనువాదం పొంది అందరకు మార్గ దర్శకమైంది .ఇందులో అశ్వ ,గజ శరీర నిర్మాణం ,వాటి వైద్య శాస్త్రం శస్త్ర చికిత్స విధానం ,వాటికి వచ్చే రోగాలు వాటి నివారణ జబ్బులు రాకుండా కాపాడే విధానాలు అన్నీ సమగ్రంగా ఉన్నాయి .అనేక జాతుల గుర్రాలు వాటి శరీర నిర్మాణం ,వాటి వయసు తెలుసుకొనే విధానం ,ఉన్నాయి శైల హోత్రుడే మరొక రెండు గ్రంధాలు 1-అశ్వ లక్షణ శాస్త్రం 2-అశ్వ ప్రశంస రాశాడని అంటారు .అశ్వాలపై వెలువాడిన అనేక గ్రంధాలకు ముఖ్య ఆధారం  శైల హోత్ర  సంహిత .దీన్ని పెంచి లేక మార్చి రాయబడినవే . అయితే క్రీపూ 1800 లో ముని పల్కాప్య ‘’హస్తి ఆయుర్వేదం ‘’రాశాడు .ఇందులో 4 భాగాలు ,152 అధ్యాయాలున్నాయి .క్రీ.పూ 1000-900 కాల మహాభారత పాండవ సోదరులలో నకులుడు అశ్వ శాస్త్రం లో నిపుణుడని ‘’అశ్వ చికిత్స ‘’గ్రంధం రాశాడని ,అతని తమ్ముడు సహదేవుడు గొప్ప పశు పాలకుడని పశువైద్య0 లో దిట్ట అని అంటారు ‘. 262-రత్న శాస్త్ర కర్త -వరాహ మిహిరుడు (505-587 )

వేదకాలానికి పూర్వమే అంటే 5 వేల  ఏళ్ళక్రితమే మహర్షులు  అంతర్  దృష్టి తో ఆకాశ గ్రహాలకు ,మానవ శరీరానికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని కనిపెట్టారు .విశ్వం లోని గ్రహ ,నక్షత్రాలకు కొన్ని రకాల శక్తులున్నాయి .అందుకనే ‘’యత్ పిండే తత్ బ్రహ్మాండే ‘’అనే సామెత వచ్చింది .భూమిపైప్రతి  మనిషి జీవితాన్ని గ్రహ నక్షత్రాలు ప్రభావితం చేస్తాయి .నవగ్రహాలకు నవ రత్నాలకు సంబంధం ఉంది  . సూర్యుడు కెంపు చంద్రుడు ముత్యం .కుజుడు పగడం .బుధుడు పచ్చ . గురుడు నీలం .. శుక్రుడు వజ్రం .శని నీలం .రాహువు గోమేధికం .కేతువు కనక పుష్యరాగం .

  ఈ నవరత్నాలగురించి చెప్పే శాస్త్రమే రత్నశాస్త్రం ‘’జెమ్మాలజీ ‘’.రత్న శాస్త్రం సృష్టితో పాటు ఏర్పడిందే నని నమ్మకం .దీని గురించి ఒక ప్రత్యేక మంత్రం ఉంది -’’స శ0ఖ చక్రం స కిరీట కుండలం స పీత వస్త్రం సరసీ  రుణేక్షణం -సహ్రర్వ క్షస్థల కౌస్తుభాశ్రియమ్ నమామి విష్ణుం శిరసా చతుర్భుజం ‘’

 విష్ణు మూర్తి అనేక ఆయుధాలు ధరించినా అయన  మెడలో కౌస్తుభహారం ఉంటుంది .శివుడు పాములు పులి చర్మం పుర్రెలహారం  ధరించినా  జపమాలలో దేవతలు భక్తితో సమర్పించిన ‘’రుద్రమణి ‘’ధరిస్తాడు .మధ్యయుగ కాలం లో కూడా రత్న శాస్త్రం పై చాలామంది దృష్టిపెట్టారు ఆచార్య వరాహమిహిరుడు రచించిన ‘’బృహత్ సంహిత ‘’లో రత్న శాస్త్ర విషయాలు అనేకమున్నాయి .అందులో ఒక అధ్యాయాన్ని పూర్తిగా  రత్న విషయాలకు కేటాయించి ‘’రత్నా ధ్యాయం ‘’అని పేరుపెట్టాడు .అందుకే వరాహ మిహిరుడిని రత్న శాస్త్ర  వేత్తలలో అగ్రగణ్యునిగా భావిస్తారు .అగ్ని పురాణం లో కూడా రత్నశాస్త్ర విషయాలున్నాయి . జాతకుని జన్మ నక్షత్రాన్ని అనుసరించి ఏరకమైన రత్నాన్ని ఉంగరానికి ధరించాలో సంపూర్ణంగా అధ్యయనంచేసి చెప్పిన గ్రంథమిది

263-వాస్తు శాస్త్ర కర్తలు -తక్కుర పెరు ,రామచంద్ర భట్టారక ,నర్మద శంకర  వరాహ మిహిర (క్రీశ 6-10 శతాబ్దికాలం )

నిర్మాణ శాస్త్రాన్ని వాస్తు శాస్త్రం అంటారు .ఇది అనాదిగా ఉన్న శాస్త్రమే .వాస్తు విద్యలో భాగమే  వాస్తు శాస్త్రం .సంస్కృతం లో వాస్తు అంటే నివాసం ఉండే ఇల్లు .వాస్తు శాస్త్రం అంటే ఇంటినిర్మాణం అభివృద్ధి మొదలైనవి తెలిపేది .తక్కూర ఫెరు అనేఆయన మొదట ‘’వాస్తు శాస్త్రం ‘’రాసి ఆలయానిర్మాణాలు ఎలా చేయాలో సూచించాడు . 6వ శతాబ్దికి ఆలయ నిర్మాణం బాగా ఇండియాలో విస్తృతమైంది  .దీనికికారణం సంస్కృతం లో  వాస్తు గ్రంధాలు రావటమే . 10 వ శతాబ్దికి చెందిన ఒరిస్సా రచయితరామ చంద్ర భట్టారక కౌలాచార’’శిల్ప ప్రకాశం ;; సంస్కృతం లో రాశాడు .ఇందులో ఆలయనిర్మాణం లో ఉన్న రేఖీయ వివరణాలన్నీ ఉన్నాయి .మానవునిలో 16 భావోద్రేకాలకు సరి సమానమైన 16 స్త్రీ మూర్తుల నిర్మాణం ఎలా నిర్మించాలో తెలిపాడు . 32రకాల నాటక స్త్రీలనుశిల్ప ప్రకాశం లోని  16 స్త్రీలతో పోల్చి సౌరాష్ట్ర నిర్మాణం లో చెప్పారు.నర్మదశంకరుడు ‘’శిల్ప రత్నాకరం ‘’రాశాడు .రాజస్థాన్ లోని పురాతన గ్రంధాలను పరిశీలిస్తే సూత్ర ధర మందనుడు రాసిన ‘’ప్రకాశం ధర మండనం ‘’ అనే దేవాలయ ,పట్టణ  నిర్మాణ విషయాలున్న గ్రంధం లభించింది .దక్షిణ భారతం లోని ‘’మనసారా శిల్పం ,మాయమత గ్రంధాలు క్రీశ 5-7 శతాబ్దాల వాస్తు గ్రంధాలు .’’ఇషనాశివ గురు దేవ పధ్ధతి ‘’అనే మరొక సంస్కృత వాస్తు గ్రంధం 9 వ శతాబ్దానికి చెందింది . 6వ శతాబ్దపు వరాహమిహిరుని ‘’బృహత్ సంహిత ‘’లో పట్టణ  నిర్మాణ విషయాలు చెప్పాడు .ఈ వాస్తు శాస్త్రాలన్నీ దేవాలయ గృహ పట్టణ నిర్మాణ విషయాలనే కాక వాటి పవిత్రతను కాపాడే విషయాలనూ చెప్పాయి ‘

264-స్వర్ణ పుష్ప కర్త -మహామహోపాధ్యాయ పద్మశ్రీ వి వెంకటాచలం (1925-2002 )

శ్రీ విశ్వనాధం వెంకటాచలం తమిళనాడు తిరునల్వేలి జిల్లా కోయిలపట్టి లో జన్మించాడు .మద్రాస్ ,శ్రీపెరుంబుదూర్ సంస్కృతకాలేజీలలో చదివి గోల్డ్ మెడల్ సాధించాడు .సంస్కృత ఇంగ్లిష్  వ్యాసరచన డిబేటింగ్ మొదలైనవాటిలో ఎన్నో బహుమతులు పొందాడు .మద్రాస్ యూనివర్సిటీ నుండి సంస్కృత గణితాలలో డబుల్ డిగ్రీ సాధించి గొడవయ్యారి ప్రయిజ్ ను సంస్కృతం లో అందుకొన్నాడు .అద్వైత వేదాంతం తో శిరోమణి పరీక్షలో మొదటి రాంక్ పొందినందుకు పుట్టి మునుస్వామి చెట్టి బంగారు పతకం పొందాడు .నాగపూర్ వెళ్లి సంస్కృత అలంకార ,క్లాసికల్ సంస్కృతం లో ఏం ఏ డిగ్రీ అందుకొని దాజి హరి గోండ్వానాన్కర్ గోల్డ్ మెడల్ అందుకొన్నాడు .తరవాత ప్రొఫెసర్ అయి తమిళ హిందీ మలయాళ ఇంగ్లిష్ సంస్కృతాది బహుభాషలలో నిష్ణాతుడయ్యాడు .విక్రమ్ యూనివర్సిటీనుంచి జర్మన్ భాషలో సర్టిఫికెట్ పొందాడు.

  1945 లో మద్రాస్ వివేకానంద కాలేజీ సంస్కృత లెక్చరర్ గా చేరి  ఉజ్జయిని మాధవ్ కాలేజీ లో సంస్కృత ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు .మధ్యప్రదేశ్ బర్వాణి  ప్రభుత్వ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ అయి విక్రమ్ యూనివర్సిటీ ఉజ్జయిని సంస్కృత రీడర్ హెడ్ గా మారి ,1972 లో షాజాపూర్ యూనివర్సిటీ గవర్నమెంట్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు .మళ్ళీ విక్రమ్ యుని వర్సిటీకి వెళ్లి సంస్కృతాచార్యుడై ,సింధియాఓరియెంటల్ ఇంస్టి ట్యూట్ డైరెక్టరయ్యాడు . 1986-89 లో వారణాసి సంపూర్ణానంద యుని వర్సిటీ వైస్ ఛాన్సెలర్ చేసి ,1992 లో ఢిల్లీలోని భోగీలాల్ లెహెర్ చాంద్ ఇంస్టి ట్యూట్ ఆఫ్ ఇండాలజీ డైరెక్టరయి ,రెండవ సారి సంపూర్ణానంద యుని వర్సిటీ వైస్ ఛాన్సలర్ గా ఆహ్వానింపబడి .లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి సంస్కృత విద్యా పీఠ్ గౌరవ వైస్ ఛాన్సలర్ అయి ,కామేశ్వరాసింగ్ దర్భాంగా యుని వర్సిటీ వైస్ ఛాన్సలర్ అయి ,1997 నుంచి ఢిల్లీలో కేంద్ర ప్రభుత్వ ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఫిలసాఫికల్ రీసెర్చ్ చైర్మన్ గా ఉన్నాడు . ఎంసైక్లోపీడియా ఆఫ్ హిందూయిజం బోర్డు ఆఫ్ ఎడిటర్స్ లో ఉన్నాడు  .  మలయా సింగపూర్ ఇటలీ ఫ్రాన్స్ జర్మనీ అమెరికా ఇంగ్లాండ్ బాలి నేపాల్ సౌత్ ఆఫ్రికా  కెనడా  మొదలైన దేశాలలో పర్యటించి విలువైన ప్రసంగాలు చేశాడు

 వెంకటాచలం అద్వైత సిద్ధాంతం పై ఎక్కువ కృషి చేశాడు .సంస్కృత సాహిత్యం భోజ కాళిదాసులపై ప్రత్యేక పరిశీలన చేశాడు .100 పైగా రీసెర్చ్ పేపర్లు రాసి ప్రచురించాడు . 1962 లో ‘’న్యూ అప్రోచ్ టు కాళిదాస ‘’అనే నూత్న ప్రాజెక్ట్ చేబట్టాడు పారమార రాజు భోజునిపై ప్రత్యేక కృషి చేశాడు .మధ్యప్రదేశ్ హయ్యర్ సెకండరీ సంస్కృత పాఠ్యగ్రంధం ‘’స్వర్ణ పుష్ప ‘’రాశాడు .వివిధ విద్యా విచార చతుర ప్రచురించాడు .భోజ అండ్ ఇండియన్ లె ర్ణింగ్  ,కాళిదాస రిఫ్లెక్షన్స్ ,విశ్వ ద్రుష్టి అనే సంపూర్ణాన0ద  శతజయంతి సంచిక ,శంకరాచార్య -షిప్ ఆఫ్ ఎన్లైటెన్మెంట్ ‘’వంటి 12 గ్రంధాలురాశాడు .   ఆయన సంస్కృత విద్వత్తుకు 1986 లో రాష్ట్రపతి సర్టిఫికెట్ ,1989 లో పద్మశ్రీ పురస్కారం ,1997 లో మహామహోపాధ్యాయ బిరుదు అందుకొన్నాడు 7.-6-2002 న 77 వ ఏటవెంకటాచలం వెంకటేశ్వర సాన్నిధ్యం చేరాడు .

      సశేషం

        మీ–గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-6-17- కాంప్ -షార్లెట్-అమెరికా

Posted in పుస్తకాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి