సరసభారతి ఉయ్యూరు

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -26

XCVII.బోస్టన్ కు నడక

సంవత్సరం గడుస్తున్న కొద్దీ, వస్తువులన్నీ వాటి స్థానాల్లో సర్దుకుపోతుండగా, ఆ కొత్త ఇల్లు వారికి మరింత అందంగా కనిపించింది; మరియు శరదృతువు పచ్చదనం వారి పరిసరాలను ప్రకాశవంతం చేసింది. పై అంతస్తులోని చిన్న బాల్కనీలలో ఒకదానిపై కూర్చుని శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఇలా రాశారు:

వాతావరణం చాలా పొగమంచుగా ఉంది, మరియు అది శరదృతువు రంగులను మామూలు కన్నా మరింత మృదువుగా మరియు అందంగా చేస్తుంది. మిస్టర్ ట్విచెల్, మిస్టర్ క్లెమెన్స్‌తో కలిసి నడవడానికి వచ్చారు; వారు భోజన సమయానికి, శరదృతువు ఆకులతో నిండిన సంచులతో తిరిగి వచ్చారు.

మరియు ఎప్పటిలాగే, ఉత్తరం అసంపూర్తిగా ఉండటంతో, క్లెమెన్స్ కథను కొనసాగించారు.

ప్రార్థనల తరువాత ట్విచెల్ నాతో కలిసి భోజనానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు, మరియు నేను అతనితో కలిసి ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళాను మరియు సూసీని ఆమె చిన్న బండిలో తీసుకువెళ్ళాను. మేము ఇప్పుడే మధ్యాహ్నం ఇంటికి తిరిగి వచ్చాము, మరియు లివీ విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి వెళ్లి పశ్చిమ బాల్కనీని నాకు వదిలిపెట్టింది. వాగులో మేఘాల ప్రభావం ప్రతిబింబిస్తూ ఒక ప్రకాశవంతమైన మరియు అత్యంత అద్భుతమైన అద్భుతం ఉంది; ఒక చిత్రం

అది పరిపూర్ణతతో ప్రారంభమై, అప్పటి నుండి ప్రతి క్షణం దానిని అధిగమిస్తూ, చివరికి దాదాపు భరించలేనంత అందంగా మారింది….

ఇప్పుడు వాగులో ఒక మేఘాల చిత్రం ఉంది, దాని రంగులు ఓపల్ రత్నంలోని రంగుల వలె

అనేక రకాలుగా మరియు సముద్రపు గవ్వలోని రంగుల వలె సున్నితంగా ఉన్నాయి. కానీ ఇప్పుడు ఒక మస్క్‌రాట్ దాని గుండా ఈదుతూ,

తన భుజాల నుండి విసిరే చిన్న అలల కల్లోలంతో దానిని కనుమరుగు చేస్తోంది.

ప్రతి ఆదివారం జరిగే అపరిచితుల సమావేశం ఆవరణలో

ఇంటి గురించి చర్చిస్తూ సమావేశమైంది.

ట్విచెల్ మరియు క్లెమెన్స్ ఈ రోజుల్లో చాలా నడకలు నడిచారు; సుదీర్ఘ నడకలు, ఎందుకంటే ట్విచెల్ ఒక అథ్లెట్ మరియు క్లెమెన్స్ అప్పటికి నెవాడాలో కాలినడకన తిరిగే అలవాటును ఇంకా వదిలిపెట్టలేదు. హార్ట్‌ఫోర్డ్ నుండి సుమారు ఐదు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న చెక్క నిర్మాణం, టాల్కాట్ టవర్, వారి ఇష్టమైన లక్ష్య స్థానాలలో ఒకటి; మరియు తరచుగా వారు అప్రయత్నంగా మాట్లాడుతూ, తమ చర్చల విషయాలలో ఎంతగా లీనమైపోయేవారంటే, కాలం, దూరం గడిచిపోతున్నాయన్న విషయం కూడా వారికి తెలియకుండా పోయేది. ఆ సుదీర్ఘ నడకలలో వారు ఎన్ని విషయాల గురించి మాట్లాడుకున్నారు! వారు తత్వశాస్త్రాలు, మతాలు, విశ్వాసాలు; మానవునిలోని అన్ని రకాల సామర్థ్యాలు, లోపాల గురించి; సాహిత్యం, చరిత్ర, రాజకీయాలలోని అన్ని దశల గురించి చర్చించారు. అవి అసాధారణమైన చర్చలు, జ్ఞానదాయకమైనవి, అద్భుతంగా మంత్రముగ్ధులను చేసేవి, మరియు ఇప్పుడు శాశ్వతంగా కనుమరుగయ్యాయి. కొన్నిసార్లు వారు దారిలో ఉన్న బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ అనే ఒక చిన్న స్టేషన్ వరకు రైలులో వెళ్లి, మిగిలిన దూరం నడిచి వెళ్ళేవారు, లేదా బ్లూమ్‌ఫీల్డ్ నుండి రైలులో ఇంటికి తిరిగి వచ్చేవారు. బహుశా, తీవ్రంగా విభేదించే ఆ వ్యక్తికి, చర్చికి మరియు మత విశ్వాసాలకు అంకితమైన ఆ ఉత్సాహవంతుడైన ఆత్మకు మధ్య ఉన్న ఈ స్నేహం ఒక విచిత్రమైన కలయికగా అనిపించవచ్చు, కానీ వారి స్నేహానికి మూలం, ప్రతి ఒక్కరూ తమ సిద్ధాంతాలను నిష్కపటంగా చెప్పడంలోనూ మరియు తమ సహచరుడి సిద్ధాంతాలను గౌరవించడంలోనూ ఉంది.

వారు టవర్‌కు నడుస్తున్న ఒక యాత్రలోనే, అంతకంటే చాలా అసాధారణమైన సాహసకార్యాన్ని చేపట్టాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు—నిజానికి, అది హార్ట్‌ఫోర్డ్ నుండి బోస్టన్ వరకు నడవడం. ఇది నవంబర్ నెల ప్రారంభంలో జరిగింది. వాతావరణం మరీ అనిశ్చితంగా మారుతున్నందున వారు ఆ పనిని ఆలస్యం చేయలేదు.

క్లెమెన్స్ రెడ్‌పాత్‌కు ఇలా రాశారు: ప్రియమైన రెడ్‌పాత్,—రెవరెండ్ జె. హెచ్. ట్విచెల్ మరియు నేను గురువారం ఉదయం 8 గంటలకు బయలుదేరి, ఇరవై నాలుగు గంటల్లో—లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయంలో—బోస్టన్‌కు నడవాలని అనుకుంటున్నాము. నడక సగటున తక్కువగా ఉంటుందనే ఉద్దేశ్యంతో, శనివారం రాత్రి గదుల కోసం మేము యంగ్స్ హోటల్‌కు టెలిగ్రాఫ్ చేస్తాము.

1874, నవంబర్ 12, గురువారం ఉదయం ఎనిమిదిన్నర గంటలకు, వారు ట్విచెల్ ఇంటి నుండి ఒక బండిలో బయలుదేరి, ఈస్ట్ హార్ట్‌ఫోర్డ్ వంతెన వద్దకు వెళ్లి, అక్కడ నుండి ప్రయాణం మొదలుపెట్టారు. ట్విచెల్ ఒక చిన్న సంచిని, క్లెమెన్స్ మధ్యాహ్న భోజనం ఉన్న బుట్టను మోస్తున్నారు.

ఈపాటికే ఈ వార్త పత్రికలకు చేరింది, వారు ఫలితం కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. ఆ మొదటి రోజు వారు పాత బోస్టన్ స్టేజ్ రోడ్డును అనుసరించి బాగానే ప్రయాణించారు. బయలుదేరిన ప్రదేశం నుండి ఇరవై ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న వెస్ట్‌ఫోర్డ్‌కు సాయంత్రం సుమారు ఏడు గంటలకు చేరుకున్నారు. వెస్ట్‌ఫోర్డ్‌లో సరైన హోటల్ ఏమీ లేదు, కేవలం ఒక రకమైన సత్రం మాత్రమే ఉంది, కానీ అది విశ్రాంతి తీసుకునే విలాసాన్ని కల్పించింది. “అంతేకాకుండా,” అని ట్విచెల్ ఆ యాత్ర జ్ఞాపకాలలో రాశాడు, “అక్కడ ఒక అత్యంత తిట్ల దండకం గల సత్రం యజమాని ఉండేవాడు. అతనితో మీరు ఏ చిన్న మాటతోనైనా తోస్తే, మీపై తిట్ల వర్షం కురిసేది.

పొయ్యి వెనుక కూర్చుని, తన కుంటి మోకాళ్లను రుద్దుకుంటూ, సత్రం యజమాని యొక్క దైవదూషణను మళ్లించే ప్రయత్నంలో ట్విచెల్ పడిన ఇబ్బందిని చూసి ఆనందపడుతున్న క్లెమెన్స్‌కు ఇది చాలా సంతోషాన్నిచ్చింది. అక్కడ బాగా తాగిన ఒక వ్యక్తి కూడా ఉన్నాడు. అతను క్లెమెన్స్ కుంటితనానికి కిరోసిన్ వాడమని సలహా ఇచ్చాడు. అంతేకాక, చలికాలంలో రాత్రంతా తాగి బయట పడుకున్న తర్వాత తన కీళ్ళలో వచ్చే బిగుసుకుపోవడానికి తానే తరచుగా దాన్ని వాడేవాడినని సాక్ష్యంగా చెప్పాడు: మొత్తానికి అదొక చెప్పుకోదగ్గ సాయంత్రం.

వారు కాలినడకన తమ ప్రయాణాన్ని వెస్ట్‌ఫోర్డ్ వరకు కొనసాగించారు. మరుసటి ఉదయం క్లెమెన్స్ బాగా కుంటివాడయ్యాడు, రాత్రంతా కూడా సరిగ్గా నిద్రపోలేదు; అయినా అతను తిట్టుకుంటూ, కుంటుతూ మరో ఆరు మైళ్ళు నార్త్ ఆష్‌ఫోర్డ్ వరకు వెళ్లి, ఆ తర్వాత వదిలేశాడు. వారు నార్త్ ఆష్‌ఫోర్డ్ నుండి రైల్వే స్టేషన్ వరకు కారులో వెళ్లారు. అక్కడ క్లెమెన్స్, తాము వస్తున్నట్లు రెడ్‌పాత్ మరియు హోవెల్స్‌కు టెలిగ్రాఫ్ చేశాడు. రెడ్‌పాత్‌కు:

మనం ఐదు రోజుల కన్నా తక్కువ సమయంలో ముప్పై ఐదు మైళ్ళు ప్రయాణించాం. ఇది

ఈ పని చేయగలమని నిరూపిస్తుంది. ఇక రైలులో పూర్తి చేస్తాం.

మా మీద ఏమైనా పందాలు కాశారా?

హోవెల్స్‌కు:

రాత్రి ఏడు గంటలకు రైలులో వస్తాం, ఇది మా గొప్ప వార్షిక పాదయాత్రల పరంపరలో మొదటిది.

రెడ్‌పాత్ తన నివేదికను ఒక ఉపన్యాస సభలో సమర్థవంతంగా చదివి వినిపించాడు. హోవెల్స్, ప్రయాణ బడలికతో, ఆకలితో ఉన్న ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులను స్వీకరించడానికి వెంటనే ఏర్పాట్లు చేశాడు. అతను యంగ్స్ హోటల్‌కు టెలిగ్రాఫ్ పంపాడు: “మీరు, ట్విచెల్ ఇద్దరూ కేంబ్రిడ్జ్‌లోని అబ్జర్వేటరీ దగ్గర ఉన్న 37 కాంకర్డ్ అవెన్యూకి రండి. మీ కోసం ఒక బృందం ఎదురుచూస్తోంది.”

వారు సుమారు తొమ్మిది గంటలకు హోవెల్స్ ఇంటికి చేరుకున్నారు, అప్పటికే అల్పాహారం సిద్ధంగా ఉంది. అక్కడ మిస్ లాంగ్‌ఫెలో, రోజ్ హాథార్న్, జాన్ ఫిస్క్, శిల్పి లార్కిన్ జి. మీడ్, ఇంకా వారిలాంటి ఇతరులు ఉన్నారు. హోవెల్స్ తన పుస్తకంలో, క్లెమెన్స్ ట్విచెల్‌తో కలిసి “అకస్మాత్తుగా లోపలికి దూసుకువచ్చి,” వెంటనే తినడం, తాగడం ఎలా మొదలుపెట్టాడో వివరిస్తాడు:

అతను మా స్నేహితుల మధ్యలో నిలబడి ఉండగా,

తల వెనక్కి వంచి, చేతిలో ఆ గుల్లలు (ఎస్కాలోప్డ్ ఆయిస్టర్స్) ఉన్న పళ్ళెంతో,

కేంబ్రిడ్జ్‌లో అవి లేకుండా ఏ విందు కూడా నిజమైన విందు కాదు,

అతను తన సాహస గాథను చెప్పుకుంటూ ఉప్పొంగిపోతున్న దృశ్యం నాకు ఇప్పటికీ కళ్ళముందుంది. ఆ గాథలో వారి ప్రయాణంలోని ప్రతి మైలులోనూ అత్యంత విలక్షణమైన పాత్రలు,

వినోదభరితమైన సంఘటనలు నిండి ఉన్నాయి.

మరుసటి రాత్రి, క్లెమెన్స్ హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్, ఓస్‌గూడ్, ఇంకా మిగిలిన వారికి విందు ఇచ్చాడు. బోస్టన్ యాత్రకు సంబంధించిన జోకులతో పత్రికలన్నీ నిండిపోయాయి; కొన్నింటిలో బొమ్మలు కూడా ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో అదంతా చాలా వినోదంగా అనిపించింది.

మరుసటి ఉదయం, యంగ్స్ హోటల్‌లోని రైటింగ్ రూమ్‌లో కూర్చుని, అతను శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌కు ఒక విచిత్రమైన లేఖ రాశాడు, అయితే అది ఆమె కోసం ఉద్దేశించినంతగానే హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్‌ల కోసం కూడా ఉద్దేశించబడింది. దానిపై అరవై ఒక్క సంవత్సరాల భవిష్యత్తు తేదీ ఉంది, మరియు అది ఒక రకమైన ‘గతాన్ని తిరిగి చూడటం‘ లాంటిది, అయినప్పటికీ ఆ ప్రసిద్ధ పుస్తకం అప్పటికి వ్రాయబడలేదు. అది బోస్టన్ పేరును “లిమరిక్”గా, మరియు హార్ట్‌ఫోర్డ్ పేరును “డబ్లిన్”గా మార్చిన ఒక రాచరికాన్ని ఊహించుకుంది. అందులో, ట్విచెల్ “డబ్లిన్ ఆర్చ్‌బిషప్”గా, హోవెల్స్ “కేంబ్రిడ్జ్ డ్యూక్”గా, ఆల్డ్రిచ్ “పోంకాపోగ్ మార్క్విస్”గా, క్లెమెన్స్ “హార్ట్‌ఫోర్డ్ ఎర్ల్”గా మారారు. అది మరచిపోలేనంత విచిత్రమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన కల్పన.—[ఈ విశేషమైన మరియు వినోదాత్మకమైన పత్రం గత సంపుటి చివరన, అనుబంధం M క్రింద కనుగొనబడుతుంది.] చాలా కాలం తరువాత, ముప్పై నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, అతనికి ఈ లేఖ దొరికింది. అతని మాటల్లో:

“భవిష్యత్తులో రాబోయే రాజరికం గురించి నేను కలలు కంటూ, అప్పటికే ఆ రాజరికం ఉనికిలో ఉండి, గణతంత్ర వ్యవస్థ (రిపబ్లిక్) గతం అయిపోయిందన్న విషయాన్ని ఏమాత్రం గ్రహించకపోవడం ఇప్పుడు విచిత్రంగా అనిపిస్తోంది.”

అతని ఉద్దేశం ఏమిటంటే, ఆ వాణిజ్య సంస్థల (ట్రస్ట్‌ల) విస్తరణకు దారితీసిన రాజకీయ పరిణామక్రమమే, తద్వారా రాజకీయ పార్టీల ఆధిపత్యాన్ని కూడా నెలకొల్పింది.

తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, క్లెమెన్స్ హౌవెల్స్‌కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఇలా రాశాడు:

బోస్టన్‌లో మేము గడిపిన ఆనందకరమైన సమయం గురించి, అందులో తను పాలుపంచుకోలేకపోయిందన్న బాధతో, నేను ఆ విషయాలను వివరిస్తుంటే శ్రీమతి క్లెమెన్స్ కోపంతో ఊగిపోతూ, తిట్టేంత పని చేస్తారు. ఆమెకు శ్రీమతి హౌవెల్స్ వ్యక్తిత్వాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించడానికి నేను చాలా ప్రయత్నించాను, కానీ బహుశా అందులో నేను గొప్పగా విజయం సాధించలేకపోయాను.

XCVIII. “ఓల్డ్ టైమ్స్ ఆన్ ది మిసిసిపీ” (మిసిసిపీ నదిపై పాత రోజులు)

‘అట్లాంటిక్‘ పత్రిక కోసం, ముఖ్యంగా జనవరి సంచిక కోసం ఏదైనా రాయమని హౌవెల్స్ క్లెమెన్స్‌ను ప్రోత్సహిస్తూనే ఉన్నాడు. క్లెమెన్స్ చాలా తీవ్రంగా ఆలోచించాడు, కానీ చివరికి ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు:

పని మొదలుపెట్టి ఆ రచన చేయమని శ్రీమతి క్లెమెన్స్ రోజువారీగా నన్ను ఒత్తిడి చేస్తూనే ఉన్నారు, కానీ దానివల్ల ప్రయోజనం లేదు. నా వల్ల కావడం లేదని నాకు అర్థమవుతోంది.

మేము ఎంతటి ఆందోళన మరియు అంతులేని గందరగోళంలో ఉన్నామంటే, నా మెదడు ఏమాత్రం పనిచేయడం లేదు.

రెండు గంటల తర్వాత అతను మరో చిన్న సందేశాన్ని పంపాడు:

జనవరి సంచిక కోసం రాయలేనని నేను చేసిన వ్యాఖ్యను వెనక్కి తీసుకుంటున్నాను,

ఎందుకంటే ట్విచెల్ మరియు నేను అడవిలో చాలా సేపు నడిచాము, అప్పుడు పైలట్-హౌస్ నుండి

(నాలుగేళ్లపాటు) నేను చూసిన మిసిసిపీ నదిపై స్టీమ్‌బోట్ ప్రయాణాల వైభవం, గొప్పతనం గురించి

అతనికి చెప్పాను. అప్పుడు అతను, “ఒక పత్రికలో ప్రచురించడానికి ఎంత అద్భుతమైన, సరికొత్త అంశం ఇది!” అన్నాడు.

ఆ విషయం గురించి నేను అంతకుముందు ఆలోచించలేదు. మూడు, ఆరు లేదా తొమ్మిది నెలల పాటు—లేదా సుమారు నాలుగు నెలల పాటు—

సాగే వ్యాసాల పరంపర మీకు ఇష్టమేనా?

హౌవెల్స్ ఈ ప్రతిపాదనను తన సొంత ఆలోచనకు ప్రతిరూపంగా భావించి స్వాగతించాడు. అతను స్వయంగా పైలటింగ్ (నౌకా నిర్వహణ) కుటుంబం నుండి వచ్చినవాడు కాబట్టి, అటువంటి వ్యాసాల పరంపరలో మార్క్ ట్వైన్ ఎంతటి ఆసక్తిని జోడించగలడో అతనికి తెలుసు. ఆ కొత్త స్ఫూర్తితో వెంటనే స్పందిస్తూ, క్లెమెన్స్ మిసిసిపీ నదీ జీవనంపై రాసిన ఆ అద్భుతమైన, అద్వితీయమైన వ్యాసాల శ్రేణి యొక్క మొదటి అధ్యాయాన్ని వెంటనే పంపాడు. అది ఈనాడు అతని కీర్తికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.

అతని మొదటి సంచిక ఒక ప్రయోగం లాంటిది. బహుశా, ఆ ఆలోచన అట్లాంటిక్ పాఠకులకు నచ్చకపోవచ్చు.

“దాన్ని కత్తిరించండి, చీల్చండి, తిరస్కరించండి, పూర్తి స్వేచ్ఛతో దాన్ని వాడుకోండి,” అని అతను రాసి, ఫలితం కోసం ఎదురుచూశాడు.

ఆ “ఫలితం” ఏమిటంటే, హోవెల్స్ తన ఆనందాన్ని ఇలా వ్యక్తం చేశాడు:

“మిసిసిపీ గురించిన వ్యాసం అద్భుతంగా ఉంది. నేను దాన్ని చదువుతున్నప్పుడు మా ఐస్-పిచర్‌లోని నీళ్ళు దాదాపు బురదమయమయ్యాయి. నేను దానిలో సూచనల రూపంలో కూడా పెద్దగా జోక్యం చేసుకోనని అనుకుంటున్నాను. ఆ నిమ్న జీవనం గడిపే చిన్న పట్టణం యొక్క చిత్రణ ఎంత బాగుందంటే, అది ఇంకాస్త ఉంటే బాగుండేదనిపించింది. మీరు చేయగలిగితే, ఆ చిత్రణలు నాకు ప్రతి నెలా కావాలి.”

మార్క్ ట్వైన్ ఇప్పుడు ఈ కొత్త సాహిత్య ప్రయత్నంపై నిజంగా ఆసక్తి కనబరిచాడు. అతను జ్ఞాపకాలతో పూర్తిగా నిండిపోయాడు. అతను తన హృదయానికి అత్యంత సన్నిహితమైన అంశంపై వ్రాస్తున్నాడు. పది రోజుల్లోనే అతను మూడు పత్రాలను పూర్తి చేశానని, నాలుగవది ప్రారంభించానని తెలిపాడు.

అయినప్పటికీ నేను ఒక శాస్త్రంగా పైలటింగ్ గురించి తప్ప మరే దాని గురించి మాట్లాడలేదు.

అప్పుడు అది పూర్తయింది, మరియు పక్కన పెట్టబడింది. టైప్‌రైటర్‌పై రాసిన మొదటి రాతప్రతి బహుశా మిసిసిపీ కథ యొక్క ప్రారంభ అధ్యాయాలు అయి ఉండవచ్చు, దానిలో పారేసిన రెండు టైప్‌రైటర్ పేజీలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.]

ఆ కొత్త ఉత్సాహం తగ్గిపోయి చల్లారిపోయింది. మూడు నెలల తరువాత, రెమింగ్టన్ తయారీదారులు ఆ యంత్రం కోసం సిఫార్సు కోరుతూ అతనికి లేఖ రాసినప్పుడు, తాను దానిని పూర్తిగా వాడటం మానేశానని అతను బదులిచ్చాడు. ఆ రోజుల్లో టైప్‌రైటర్ పరిపూర్ణంగా ఉండేది కాదు, మరియు కీలు ఎల్లప్పుడూ సులభంగా స్పందించేవి కావు. అది తన నైతిక విలువలను నాశనం చేస్తోందని—అది తనలో “తిట్టాలనే కోరికను” కలిగిస్తోందని అతను ప్రకటించాడు. అతను దానిని హోవెల్స్‌కు ఇచ్చాడు, ఎందుకంటే, హోవెల్స్‌కు అసలు నైతిక విలువలే లేవని అతను చెప్పాడు. హోవెల్స్ సంకోచించడంతో, క్లెమెన్స్ ఆ యంత్రాన్ని బ్లిస్‌కు ఒక సైడ్-శాడిల్ కోసం ఇచ్చిపుచ్చుకున్నాడు. కానీ బహుశా బ్లిస్ కూడా దాని ప్రభావానికి భయపడి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే సరైన సమయంలో అతను దానిని తిరిగి తెచ్చాడు. హోవెల్స్, మళ్ళీ ప్రలోభానికి గురై, సంకోచించాడు, మరియు ఈసారి విఫలమయ్యాడు. చివరికి ఆ యంత్రానికి ఏమైందనేది చరిత్ర కాదు.

హోవెల్స్ చెప్పే ఆ సంతోషకరమైన అట్లాంటిక్ విందులలో ఒకటి ఆ సంవత్సరం చివర్లో జరిగింది. అది పార్కర్ హౌస్‌లో జరిగింది, అక్కడ ఎమర్సన్, ఆల్డ్రిచ్, మరియు ఆ బృందంలోని మిగతా వారందరూ ఉన్నారు.

“ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించే సాహసం చేయకు,” అని హోవెల్స్ అన్నాడు. సహజంగానే క్లెమెన్స్ తిరస్కరించలేదు, మరియు ఇలా బదులిచ్చాడు:

“ఈ రాత్రంతా పార్కర్ హౌస్‌లో ఉండి, అబద్ధాలు చెప్పి, మంచి సమయం గడిపి, ఉదయాన్నే నాతో కలిసి అల్పాహారం చేయడానికి శ్రీమతి హోవెల్స్‌ను అడగాలి. నేను నీకోసం ఒక మంచి గదిని,

మరియు ఒక నిప్పుగడ్డిని ఏర్పాటు చేస్తాను. రాత్రి ఆలస్యంగా ఇంటికి వెళ్లడం నీకు ఎప్పుడూ వికారంగా ఉంటుందని లేదా అలాంటిదేదైనా ఆమెకు చెప్పలేవా? అలాంటి విషయాలు

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ సానుభూతిని సులభంగా రేకెత్తిస్తాయి.”

ఆ పాత విందుకి సంబంధించిన రెండు జ్ఞాపకాలు ఈనాటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. మార్క్ ట్వైన్ ధరించే టైల రకంతో (పాతకాలపు నల్లటి “స్ట్రింగ్” టై, పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో మిగిలిపోయినది) ఆల్డ్రిచ్ మరియు హోవెల్స్ సంతృప్తి చెందలేదు, కాబట్టి అతను హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి బయలుదేరినప్పుడు వారు అతనికి బహుమతిగా రెండు క్రావట్‌లను ఇచ్చారు. మరుసటి రోజు అతను ఇలా రాశాడు:

మీరు మరియు ఆల్డ్రిచ్ ఒక మహిళను ఎంతో హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞురాలిగా చేశారు

—శ్రీమతి క్లెమెన్స్. నెలల తరబడి—బహుశా ఏళ్ల తరబడి అని కూడా అనవచ్చు—ఆమె నా నెక్-టై (necktie) పట్ల విపరీతమైన వ్యతిరేకతను ప్రదర్శించేది. రాత్రిపూట కూడా లేచి, చిటికెన (tongs)తో దాన్ని పట్టుకుని తిట్టడం, కొన్నిసార్లు దాన్ని నాశనం చేస్తానని బెదిరించడం వంటివి చేసేది.

నువ్వు, ఆల్డ్రిచ్ నాకు రెండు కొత్త నెక్-టైలు ఇచ్చారని, అవి నా ఓవర్‌కోట్ జేబులోని కాగితంలో ఉన్నాయని నేను చెప్పినప్పుడు ఆమె ఎంతో సంతోషించింది; కానీ వాటిని నేను ఫ్రేమ్ చేయబోతున్నానని తెలిశాక ఆమెలో తీవ్రమైన ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకుంది; ఆ ప్రమాదాన్ని పసిగట్టిన నేను, తలుపు దగ్గరే ఉండటంతో వెంటనే బయటకు వెళ్లిపోయాను.

చివరికి అతను ఆ నెక్-టైలను ధరించాడని, మళ్లీ పాత పద్ధతికి వెళ్లలేదని రికార్డు చేయబడింది.

ఆ విందు నాటి మరో జ్ఞాపకం, ఆ రాత్రి ఆల్డ్రిచ్ క్లెమెన్స్‌ను అతని ఫోటోగ్రాఫ్ కోసం అడగడంతో ముడిపడి ఉంది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి వచ్చిన క్లెమెన్స్, యాభై రెండు వేర్వేరు ఫోటోలను వేర్వేరు కవరులలో సిద్ధం చేసి, ఏడాది పాటు వారానికి ఒకటి చొప్పున పంపాలని అనుకున్నాడు. కానీ ఆ పద్ధతి చాలా నెమ్మదిగా సాగుతుందని భావించి, ఒక వారం పాటు ప్రతి ఉదయం “హిజ్ గ్రేస్ ఆఫ్ పోంకాపోగ్” (His Grace of Ponkapog)కు ఒకటి చొప్పున పంపాడు.

ఆల్డ్రిచ్ కొన్ని రోజులు భరించాడు, ఆ తర్వాత నిరసన తెలిపాడు. “అలాంటి ప్రచురణల మీద పోలీసులు దాడి చేయడం పరిపాటి,” అని అతను అన్నాడు.

కొత్త సంవత్సరం రోజున ఏకంగా ఇరవై చిత్రాలు ఒకేసారి వచ్చాయి—మార్క్ ట్వైన్, అతని ఇల్లు, కుటుంబం మరియు అతని వివిధ వస్తువుల ఫోటోలు, ప్రింట్లు అందులో ఉన్నాయి. ఈ ‘దుశ్చర్య‘కు పాల్పడిన వ్యక్తి పోలీసులకు ‘మార్క్ ట్వైన్‘ లేదా ‘ది జంపింగ్ ఫ్రాగ్‘ (The Jumping Frog) అనే మారుపేర్లతో తెలిసిన కాలిఫోర్నియాకు చెందిన ఒక కుఖ్యాత నేరస్థుడని, అతన్ని త్వరలోనే అరెస్టు చేసి బాధితుడి ముందు హాజరుపరుస్తామని ఆల్డ్రిచ్ ఒక హెచ్చరిక లేఖ పంపాడు. ఆ లేఖపై “టి. బేలీ, చీఫ్ ఆఫ్ పోలీస్” అని సంతకం ఉంది; అలాగే, పోస్ట్ ఆఫీసు పేల్చివేయబడినందున ఆ వ్యక్తి ఇకపై ఎటువంటి తపాలా వస్తువులను పంపినా ప్రయోజనం ఉండదని కవరు బయట రాసి ఉంది. ఆ సరదా తమాషా అక్కడితో ముగిసింది. ఆ సంఘటన ఇద్దరు వ్యక్తులూ ఆనందించిన రకానికి చెందినది.

ఆ సమయంలో ఆల్డ్రిచ్ పాశ్చాత్య ప్రాంతపు గనుల తవ్వకాలకు సంబంధించిన సంఘటనలు, నేపథ్యంతో కూడిన ఒక కథను రాస్తున్నాడు. అతను ఆ కథా ప్రతిని (manuscript) “నిపుణుడి” సలహా మరియు పరిశీలన కోసం క్లెమెన్స్‌కు పంపాడు. క్లెమెన్స్ అతనికి చాలా వివరంగా, శ్రద్ధతో కూడిన లేఖ రాశాడు. అతను ఆల్డ్రిచ్‌ను అత్యంత మేధావులలో ఒకరిగా భావిస్తూ, అతడిని ఎంతగానో ఇష్టపడేవాడు. ఒకసారి, రాబర్ట్ లూయిస్ స్టీవెన్సన్‌తో అతను ఇలా అన్నాడు:

“స్పష్టమైన, సూటిగా, చమత్కారంగా మరియు

హాస్యభరితంగా మాట్లాడటంలో ఆల్డ్రిచ్‌కు సాటిలేరు. తన కల్పనలలోని పాత్రలకు అతను అద్దిన పద ప్రయోగంలోని సౌందర్యంలో అతనికి ఎవరూ సాటిలేరు, నిశ్చయంగా ఎవరూ అతన్ని

మించిపోలేరు. ఆల్డ్రిచ్ ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు; అతను దాన్ని

తప్పుచేయలేడు; అతను గులాబీ వజ్రాలతో పొదిగిన అగ్నిగోళం వంటివాడు; అతను

మాట్లాడనప్పుడు, అతని సున్నితమైన కల్పనలు మెరుస్తూ ఉంటాయని మీకు తెలుస్తుంది.

అతనిలో మెరుస్తూ ఉంటుంది; అతను మాట్లాడినప్పుడు వజ్రాలు తళతళలాడతాయి. అవును.

అతను ఎప్పుడూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు, ఎప్పటికీ ప్రకాశవంతంగానే ఉంటాడు;

అతను నరకంలో కూడా ప్రకాశవంతంగానే ఉంటాడు-మీరే చూస్తారు.”

స్టీవెన్సన్, పెదవి విరిచి నవ్వుతూ, “అలా జరగదని ఆశిస్తున్నాను,” అన్నాడు. “అవును, మీరు చూస్తారు, మరియు అతను ఆ ఎర్రటి అగ్నులను సైతం మసకబార్చి, గులాబీ రంగు సూర్యాస్తమయం నేపథ్యంలో రూపాంతరం చెందిన అడోనిస్ లాగా కనిపిస్తాడు.” —[నార్త్ అమెరికన్ రివ్యూ, సెప్టెంబర్, 1906.]

సి. రేమండ్, మెంటల్ టెలిగ్రఫీ, మొదలైనవి.

సెల్లర్స్ నాటకాన్ని జనవరి (1875)లో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో, ఒపెరా హౌస్‌లో కిక్కిరిసిపోగలిగినంత మంది ప్రజల కోసం ప్రదర్శించారు. ఆ సమయానికి రేమండ్ తన కళలో పరిపూర్ణతను సాధించాడు, మరియు మార్క్ ట్వైన్ పట్టణవాసులు ఆ నాటకాన్ని, నటుడిని వారి అత్యుత్తమ రూపంలో చూశారు. కేట్ ఫీల్డ్ లారా హాకిన్స్ పాత్రను పోషించింది, మరియు ఆ బృందంలో ఒక హార్ట్‌ఫోర్డ్ అమ్మాయి ఉంది; అలాగే ఒక హార్ట్‌ఫోర్డ్ యువకుడు కూడా ఉన్నాడు, అతను ఒకనాడు అమెరికా అందించిన ఏ నాటక రచయిత లేదా నటుడి వలె నాటక ప్రేక్షకులకు సుపరిచితుడయ్యాడు. అతని పేరు విలియం గిల్లెట్, మరియు ‘సీక్రెట్ సర్వీస్‘ మరియు నాటకీయమైన “షెర్లాక్ హోమ్స్” రచయితకు మంచి ప్రజాదరణ లభించడానికి చాలా వరకు మార్క్ ట్వైన్ కారణం. జిల్లెట్ తన నాటక విద్యను అభ్యసించే కాలమంతా గడిపేందుకు క్లెమెన్స్ మరియు అతని భార్య అతనికి మూడు వేల డాలర్లను అప్పుగా ఇచ్చారు. అతని సామర్థ్యంపై వారికున్న నమ్మకం సరైనదేనని నిరూపించబడింది.

మొదటి “సెల్లర్స్-రేమండ్” ప్రదర్శన జరిగే రోజున హార్ట్‌ఫోర్డ్ సహజంగానే ఉత్సాహంగా ఉంటుంది. నాల్గవ అంకం ముగింపులో, అక్కడ తప్పనిసరిగా హాజరు కావాల్సిన నాటక రచయిత కోసం తీవ్రమైన పిలుపు వచ్చింది. ఆయన స్వయంగా అక్కడ లేరు, కానీ ఒక లేఖ పంపారు, దానిని రేమండ్ చదివారు:

నా ప్రియమైన రేమండ్,—మీరు మా పట్టణంలో బస చేసే రెండు రాత్రులూ గొప్ప ప్రేక్షకుల సమక్షంలో ఘనంగా స్వాగతం అందుకోబోతున్నారని నాకు తెలుసు, మరియు ఈ లేఖ ద్వారా నేను కూడా నా హృదయపూర్వక స్వాగతాన్ని తెలియజేస్తున్నాను. రేమండ్, నేను ఆ రెండు సాయంత్రాలూ నాటకశాలకు రాలేను, ఎందుకంటే మీ నటనలో ఏదో హృదయాన్ని కదిలించే విషయం ఉంది, దానిని నేను తట్టుకోలేకపోతున్నాను.

(నా తలనొప్పిలో ఉన్న రెండు జలుబుల గురించి నేను ప్రస్తావించడం లేదు, ఎందుకంటే ఎరిసిపెలాస్ (ఒక రకమైన చర్మ వ్యాధి)తో పోలిస్తే అవి నాకు అంత పెద్ద సమస్య కాదు, కానీ మన ఇద్దరి మధ్య చెప్పాలంటే, అవి కుడి, ఎడమ వైపులకు వస్తే బాగుంటుందని నేను కోరుకుంటున్నాను.)

ఇంకా ఇంకో విషయం కూడా ఉంది. బయటి ప్రదేశాలలో జీవనోపాధి సంపాదించి, దానిని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో ఖర్చు చేయడంలో నేను ఎల్లప్పుడూ గర్వపడతాను; ఏ మంచి పౌరుడూ తన సొంత ప్రజలపై ఆధారపడి జీవించడని, కానీ బయటకు వెళ్లి ఇతర సమాజాలకు ఇబ్బంది కలిగించి, దాని ఫలితాన్ని ఇంటికి తెచ్చుకుంటాడని నేను చెప్పాను; మరియు ఇప్పుడు ఈ చివరి రోజుల్లో, నా సోదరుల దోపిడీ ఫలాలను ఆస్వాదిస్తూ, నన్ను నేను బలిష్టంగా చేసుకునే దీనమైన, రక్తసిక్తమైన స్థితిలో ఉన్నాను! ఇంతటి దుఃఖాన్ని నేను భరించగలనా? (ఇది సాహిత్యపరమైన భావోద్వేగం, మీకు అర్థమవుతుంది కదా. ఏదేమైనా, ద్వారం వద్ద డబ్బు తీసుకోండి.)

రేమండ్, హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు మీకు మరోసారి స్వాగతం పలుకుతున్నాను, కానీ నా విషయానికొస్తే, నేను ఇంట్లోనే ఉండి సిగ్గుపడతాను.

ఇట్లు, మీ విశ్వసనీయుడు, మార్క్.

ఆ నాటకం వెళ్ళిన ప్రతిచోటా సమానంగా విజయం సాధించింది. ఆ రోజుల్లో అపారమైన సంపదగా పరిగణించబడే మొత్తాన్ని అది సంపాదించిపెట్టింది. రచయిత మరియు నటుడి మధ్య పంచుకున్న మొత్తానికి లక్ష డాలర్లు అనేది ఏమాత్రం పెద్ద అంచనా కాదు. రేమండ్ ఆ పాత్రను తాను వ్యాఖ్యానించిన తీరులో గొప్ప నటుడు, అయినప్పటికీ అతను దానిని పూర్తిగా లేదా ఎల్లప్పుడూ దాని ఉత్తమ రూపంలో వ్యాఖ్యానించలేదు. కల్నల్ సెల్లర్స్ యొక్క సున్నితమైన, మృదువైన కోణాన్ని అతను బహుశా విస్మరించి ఉండవచ్చు. అయినప్పటికీ, ఒక సహజమైన మానవ ఆత్మగౌరవంతో, మార్క్ ట్వైన్ రాసిన దానికంటే తాను చాలా గొప్ప పాత్రను సృష్టించానని రేమండ్ నమ్మాడు. నిస్సందేహంగా చాలా మంది దృష్టిలో ఇది నిజమే, అయినప్పటికీ ఆ ఆలోచన క్లెమెన్స్‌కు సహజంగానే అసహ్యం కలిగించింది. కాలక్రమేణా వారి వ్యక్తిగత సంబంధాలు తెగిపోయాయి.

ఆ శీతాకాలంలో క్లెమెన్స్ ఫాదర్ హాలీ కోసం మరో సహాయం చేశాడు. పేదల తరఫున హాజరు కావాలని వచ్చిన ఆహ్వానానికి సమాధానంగా, తాను ఉపన్యాస వేదికను విడిచిపెట్టానని, రొట్టె కొరత ఏర్పడితే తప్ప తిరిగి వేదికపైకి రానని రాశాడు. కానీ అతను ఇలా జోడించాడు:

ఆ వ్యాఖ్యలోని స్ఫూర్తి వల్ల, నేను ప్రతిపాదించిన ఈ ఉపన్యాసాన్ని ఇవ్వలేకపోతున్నాను, కాబట్టి నేను దానిలోని అక్షరార్థాన్ని అనుసరిస్తున్నాను, మరియు ఫాదర్ హాలీ గారి మందలో రొట్టె కొరతను ఎదుర్కొంటున్నందున, ఈ చివరిసారిగా వేదికపైకి వస్తున్నాను.

అసైలం హిల్ చర్చిలో జరిగిన ఒక పాతకాలపు స్పెల్లింగ్-బీ పోటీలో అతను ప్రారంభోపన్యాసం చేశాడు; అది ఒక ఉల్లాసభరితమైన, మనోహరమైన ప్రసంగం, దానికి ఈ క్రిందిది ఒక నమూనా:

ఒక పదాన్ని సరిగ్గా స్పెల్లింగ్ చేయడంలో నాకు ఎలాంటి ప్రయోజనం కనిపించదు—మరియు ఎప్పుడూ కనిపించలేదు. నా ఉద్దేశ్యం ఏంటంటే

పదాల స్పెల్లింగ్ విషయంలో ఒకే రకమైన, ఇష్టానుసారమైన పద్ధతి ఉండటంలో నాకు ఎలాంటి ప్రయోజనం కనిపించడం లేదు. మనం బట్టలన్నీ ఒకేలా తయారు చేసి, వంటకాలన్నీ ఒకేలా వండినట్లే ఉంటుంది. ఒకేలా ఉండటం విసుగు పుట్టిస్తుంది; వైవిధ్యం ఆనందాన్నిస్తుంది.

నాకు ఒక ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల స్నేహితుడు ఉన్నాడు, అతని ఉత్తరాలు నాకు ఎల్లప్పుడూ సేదతీర్పును కలిగిస్తాయి;

అందులో ఎంతో ఉల్లాసం ఉంటుంది, అతని అక్షరక్రమంలో అపరిమితమైన మౌలికత ఉంది. అతను ఎల్లప్పుడూ “kow” అనే పదాన్ని పెద్ద “K” అక్షరంతో రాస్తాడు. అలా రాయడం చిన్న “K” అక్షరంతో రాయడం అంత మంచిదే. ఇంకా చెప్పాలంటే, అది ఉత్తమమైనది. అది ఊహకు విశాలమైన క్షేత్రాన్ని, విస్తృతమైన పరిధిని ఇస్తుంది. అది మనసుకు ఒక గొప్ప, అస్పష్టమైన, ఆకట్టుకునే కొత్త రకం ఆవును సూచిస్తుంది.

అతను పోటీలో పాల్గొన్నాడు, మరియు అతని ప్రారంభ ఖ్యాతి ఉన్నప్పటికీ, అతను నేర్పినట్లుగా “cauldron” అని రాసిన “chaldron” అనే పదం విషయంలో ఓడిపోయాడు, అయితే ప్రామాణికంగా ఉపయోగించే నిఘంటువు ఆ రూపాన్ని రెండవ ఎంపికగా ఇచ్చింది.

మరొకసారి మార్క్ ట్వైన్ తన విజయాన్ని తనతో పంచుకోవడానికి పాత స్నేహితులను నిరంతరం ఆహ్వానిస్తూ ఉండేవాడు. పాత రోజుల్లోని ఏ సహచరుడైనా, అతను రాగలిగినన్ని సార్లు, ఉండగలిగినంత కాలం అతని ఇంట్లో సాదరంగా స్వాగతం పొందేవాడు. క్లెమెన్స్ వారి ప్రయత్నాలకు సలహా ఇవ్వడానికి తన సొంత పనులను పక్కన పెట్టేవాడు; మరియు వారి ప్రయత్నాలు సాహిత్య సంబంధమైనవి అయితే, అతను వారికి ఒక ప్రచురణకర్తను కనుగొనేవాడు. అతను జోక్విన్ మిల్లర్ మరియు బ్రెట్ హార్ట్ కోసం ఇలా చేశాడు, మరియు గుడ్‌మన్‌ను తన ఇంటిని ఒక ఇల్లుగా మార్చుకోమని ఎల్లప్పుడూ ప్రోత్సహించేవాడు.

1875 వసంతకాలంలో బీచర్-టిల్టన్ విచారణ ఒక సంచలనం, మరియు క్లెమెన్స్, చాలా మంది ఇతరుల మాదిరిగానే, దాని గురించి చాలా కలత చెందాడు. ముద్రిత సాక్ష్యం బీచర్ నిర్దోషిత్వంపై అతనికి స్పష్టమైన సందేహాన్ని కలిగించింది, అయినప్పటికీ అతని నింద జరగబోయే నేరం కంటే, ఆ విషయంలో ఆ గొప్ప నాయకుడి వైఖరి వల్లే ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అతను ట్విచెల్‌తో ఇలా అన్నాడు:

“అతని వాదన వినాశకరమైనది. నిర్దోషి అయినా, దోషి అయినా, అతను మొదట్లోనే నిస్సందేహమైన ప్రకటన చేసి ఉండాల్సింది.”

బీచర్ స్వయంగా సాక్ష్యమిచ్చిన రోజున, వారిద్దరూ కలిసి విచారణ సమావేశాలలో ఒకదానికి హాజరయ్యారు. అక్కడ ఉద్రిక్తత చాలా ఎక్కువగా ఉంది; ఆ ఉద్వేగం బాధాకరంగా ఉంది. విచారణ ఒత్తిడిని బీచర్ బాగానే తట్టుకున్నాడని ట్విచెల్ భావించి, అతని పట్ల తీవ్రంగా జాలిపడ్డాడు; కానీ క్లెమెన్స్ మాత్రం ఏమాత్రం నమ్మలేదు.

హెన్రీ వార్డ్ బీచర్ బంధువులు ప్రముఖులుగా ఉన్న హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో ఈ భావన మరీ బలంగా ఉండేది, దాని నుండే విద్వేషాలు పెరిగాయి. వారందరూ ఇప్పుడు మర్చిపోయారు; పగ పెంచుకున్న వారిలో చాలామంది చనిపోయారు. ఈ విషయంలో క్లెమెన్స్‌కు ఉన్న భావన కొద్ది కాలం మాత్రమే నిలిచింది. విచారణ ముగిసిన కొన్ని నెలల తర్వాత తాను అతన్ని కలిసినప్పుడు, ఆ విషయం ప్రస్తావించాలని అనిపించగా, క్లెమెన్స్ ఆ సంఘటన గురించి ఎలాంటి చర్చను నిరుత్సాహపరిచాడని హోవెల్స్ మనకు చెబుతాడు. హోవెల్స్ ఇలా అంటాడు:

ఆ వ్యక్తి ఇప్పటికే చాలా బాధపడ్డాడని మాత్రమే అతను చెప్పేవాడు; ఆ వ్యక్తి తన తప్పుకు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకున్నట్లుగా, తన శిక్షను పునరుద్ధరించుకోవడానికి తాను ఏమీ చేయబోవడం లేదన్నట్లుగా. అది నాకు చాలా విచిత్రంగా, చాలా సున్నితంగా అనిపించింది. అతని నిరంతర నింద బాధితునికి తెలియకూడదు, కానీ దానిని సహించడం తన కర్తవ్యంగా అతను భావించాడు.

ఆ ఏప్రిల్ 19వ తేదీకి, లెక్సింగ్టన్ మరియు కాంకర్డ్ యుద్ధాలు జరిగి వంద సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయి, మరియు ఒక గొప్ప వేడుక జరగాల్సి ఉంది. హోవెల్స్ కుటుంబం మార్చి నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌ను సందర్శించింది, మరియు ఆ వేడుక కోసం క్లెమెన్స్ కుటుంబాన్ని కేంబ్రిడ్జ్‌కు ఆహ్వానించారు. క్లెమెన్స్ మాత్రమే వెళ్ళగలిగాడు, బహుశా అది చివరికి మంచిదే అయ్యింది; ఎందుకంటే క్లెమెన్స్ మరియు హోవెల్స్ కాంకర్డ్‌కు బయలుదేరినప్పుడు, వారు రైలు ఎక్కడానికి బోస్టన్‌కు వెళ్ళకుండా, కేంబ్రిడ్జ్‌లోనే దాని కోసం వేచి ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. బోస్టన్ స్టేషన్‌లో తలుపులు తెరిచిన వెంటనే రైలు కిక్కిరిసిపోతుందని వారికి తట్టలేదు; కానీ అది వచ్చినప్పుడు, తమ అవకాశం ఎంత నిరాశాజనకంగా ఉందో వారు గ్రహించారు. వారికి బోస్టన్ నుండి ప్రత్యేక ఆహ్వానాలు మరియు ప్రయాణ ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి, కానీ అవన్నీ ఇప్పుడు కేవలం బూటకపు మాటలు మాత్రమే. వాతావరణం చల్లగా, గడ్డకట్టేంత చలిగా ఉంది, మరియు వారు ఏదో ఒక రవాణా సాధనం కోసం నిరాశగా బయలుదేరారు. వారు బురదలో, కసిగాలిలో నడిచారు, కానీ వాహనాలు నిండిపోయి ఉన్నాయి లేదా వేరే పనులతో నిమగ్నమై ఉన్నాయి, మరియు డ్రైవర్లు, అందులోని ప్రయాణికులు వారిని ఎగతాళి చేయడానికి మొగ్గు చూపారు. క్లెమెన్స్‌కు తీవ్రమైన అజీర్ణం వచ్చింది, అది అతడిని నిరుత్సాహంగా మరియు క్రూరంగా మార్చింది. లోపల ఖాళీగా ఉండి, దానిపై హార్వర్డ్ విద్యార్థుల బృందం ప్రయాణిస్తున్న ఒక బండిని అతను తొక్కడానికి ప్రయత్నించడంతో వారి ప్రయత్నం చివరికి ముగిసింది. తమను పట్టుకోబోయే వ్యక్తిని గుర్తించని ఆ విద్యార్థులు, ఆ పందెంను ఆస్వాదించారు. వారు తమను వెంబడిస్తున్న వ్యక్తిని, బహుశా వారి బండి నడిపే వ్యక్తిని కూడా, కేరింతలతో, ఆనందోత్సాహాలతో ప్రోత్సహించారు. జారే బురదలో పరుగెత్తవలసి రావడంతో క్లెమెన్స్‌కు ఆటంకం కలిగింది, మరియు త్వరలోనే అతను “పక్కకు తప్పుకున్నాడు.”

“అతను నా దగ్గరకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఏమి చెప్పాడో నాకు గుర్తులేనందుకు నేను సంతోషిస్తున్నాను,” అని హోవెల్స్ అన్నారు.

వారు మరికొంత సేపు అక్కడే ఉండి, ఆ తర్వాత ఈడ్చుకుంటూ ఇంటికి వెళ్లి, ఇంట్లోకి జారుకుని, పొయ్యి మీద చక్కటి, ఉల్లాసభరితమైన మంటను రాజేశారు. తాము కాంకర్డ్‌కు వెళ్లి తిరిగి వచ్చామని నటిస్తూ శ్రీమతి హోవెల్స్‌ను మోసం చేయాలని వారు ప్రతిపాదించారు. కానీ అది నిష్ప్రయోజనమైంది. వారి మాటలు బలహీనంగా ఉన్నాయి, మరియు వారి ముఖాలపై నేరం స్పష్టంగా రాసి ఉంది. హోవెల్స్ ఈ సంఘటనను ఆనందంగా గుర్తుచేసుకుంటాడు, మరియు కాంకర్డ్‌కు నిజంగా వెళ్లడం కంటే, ఆ పరిస్థితిలోని హాస్యమే చివరికి క్లెమెన్స్‌కు ఎక్కువ ఆనందాన్ని ఇచ్చిందనే నమ్మకాన్ని వ్యక్తం చేస్తాడు.

ఆ వేడుకకు హాజరవడంలో ట్విచెల్‌కు అలాంటి ఇబ్బందేమీ కలగలేదు. అతనికి సాహసాలు ఎదురయ్యాయి (అతనికి ఎప్పుడూ సాహసాలు ఎదురవుతూనే ఉండేవి), కానీ అవి మరింత విజయవంతమైనవి. క్లెమెన్స్ హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు వాటి కథను విన్నాడు. అతను దానిని హోవెల్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

జో ట్విచెల్ గత ఆదివారం ఇక్కడ ఉదయం మరియు సాయంత్రం ప్రసంగించాడు;

బోస్టన్‌కు అర్ధరాత్రి రైలు ఎక్కాడు; ఉదయాన్నే అల్పాహారం చేసి,

ఉదయం 7.30 గంటలకు కాంకర్డ్ కోసం రైలులో బయలుదేరాడు;

మధ్యాహ్నం 1 గంట వరకు అక్కడే తిరుగుతూ,

అన్నీ చూశాడు;

తర్వాత లెక్సింగ్టన్‌కు రైలు పైభాగంలో ప్రయాణించాడు;

అక్కడ కూడా అన్నీ చూశాడు;

వందలాది మందితో కలిసి, దుమ్ము, పొగ మరియు నిప్పురవ్వలతో నిండిపోయి, బోస్టన్‌కు రైలు పైభాగంలో ప్రయాణించాడు;

ఒక పాఠశాల బాలుడిలా దారి పొడవునా కేరింతలు కొడుతూ, హుర్రే అంటూ ప్రయాణించాడు;

అనేక వంతెనలను తప్పించుకోవడానికి నేలపై పడుకుని,

ఉద్వేగంతో అరుస్తూ, పొగగొట్టాలు శుభ్రం చేసేవాడిలా నల్లగా మారి డిపోలోకి దూసుకెళ్లాడు;

సాయంత్రం 7 గంటలకు యంగ్స్ హోటల్‌కు చేరుకున్నాడు;

రీడింగ్-రూమ్‌లో కూర్చుని వెంటనే నిద్రపోయాడు;

వెంటనే

ఒక సిఐ. “టామ్ సాయర్” ముగింపు—మార్క్ ట్వైన్ యొక్క “సంపాదకులు”

ఇంతలో, క్లెమెన్స్ అప్పుడప్పుడు పిలిచే “ప్రేరణా తొట్టి” మళ్ళీ నిండిపోయింది. టామ్ మరియు హక్ కథ కోసం అతనికి ఎక్కడి నుంచో కొత్త స్ఫూర్తి లభించింది, మరియు అతను దానిపై నిరంతరం పనిచేస్తున్నాడు. కుటుంబం హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోనే ఉండిపోయింది, మరియు జూలై ప్రారంభంలో, పూర్తి ఉత్సాహంతో, అతను కథను ముగించాడు. 5వ తేదీన అతను హోవెల్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

నేను కథను పూర్తి చేశాను మరియు ఆ బాలుడిని బాల్యం దాటి ముందుకు తీసుకెళ్లలేదు.

గిల్ బ్లాస్ లాగా ఆత్మకథాత్మకంగా కాకుండా మరే రూపంలోనైనా దీన్ని చేయడం విపత్కరమని నేను నమ్ముతున్నాను. దీన్ని ప్రథమ పురుషలో రాయకపోవడంలో నేను బహుశా పొరపాటు చేశాను. నేను ఇప్పుడు కొనసాగించి, అతన్ని యవ్వనంలోకి తీసుకువెళితే, సాహిత్యంలో ఒకే గుర్రంపై స్వారీ చేసే వారందరిలాగే అతను కూడా అబద్ధమే చెబుతాడు, మరియు పాఠకుడు అతని పట్ల తీవ్రమైన ధిక్కారాన్ని పెంచుకుంటాడు.

ఇది అస్సలు అబ్బాయిల పుస్తకం కాదు. ఇది పెద్దలు మాత్రమే చదువుతారు. ఇది కేవలం పెద్దల కోసం మాత్రమే వ్రాయబడింది.

ఆ కథ అట్లాంటిక్‌లో ప్రచురితమవ్వాలని తాను కోరుకుంటున్నానని, కానీ ధారావాహికగా ప్రచురించడం ఎంతవరకు సమంజసమని ఆయన సందేహించారు.

“త్వరలోనే నేను పన్నెండేళ్ల బాలుడిని తీసుకుని, అతని జీవితాన్ని (ప్రథమ పురుషలో) నడిపిస్తాను, కానీ టామ్ సాయర్‌ను కాదు, ఆ పాత్రకు అతను సరిపోడు.” దీని నుండే హక్ యొక్క తరువాతి సాహసాల తొలి సంగ్రహావలోకనం మనకు లభిస్తుంది.

సహజంగానే, ఆ కథను హోవెల్స్ చూడాలని ఆయన కోరుకున్నారు. అది అడగడానికి చాలా పెద్ద సహాయమని ఆయన అన్నారు, మరియు ఇలా జోడించారు, “కానీ నేను పూర్తిగా మరియు సంపూర్ణంగా పరిగణించగల మరొక వ్యక్తి నాకు తెలియదు. వద్దని చెప్పడానికి సంకోచించకండి, ఎందుకంటే మీ సమయం ఎంతగా ఒత్తిడికి గురవుతుందో నాకు తెలుసు, మరియు మీరు సరే అంటే నేను నిజంగా సిగ్గుపడాల్సి వస్తుంది.”

“మీ చేతివ్రాతను పంపండి,” అని హోవెల్స్ వ్రాశారు. “భవిష్యత్తులో ఎప్పుడో ఒకరోజు నేను మిమ్మల్ని నా కోసం ఏమి చేయమని అడుగుతానో మీకు తెలియదు.”

కానీ క్లెమెన్స్, మనస్సాక్షి బాధతో, “సిగ్గుపడి, నీరసించిపోయానని” ఆయన చెప్పారు. హోవెల్స్ పట్టుబట్టినప్పుడు, ఆయన ఇలా రాశారు:

కానీ మీరు ఈ క్రింది విధంగా చేస్తే నేను దానిని మీకు సంతోషంగా పంపుతాను:

మీకు సాధ్యమనిపిస్తే దీనిని నాటక రూపంలోకి మార్చండి; దీని ప్రదర్శన ద్వారా

నాకు వచ్చే మొదటి 6,000 డాలర్లలో సగం మొత్తాన్ని మీ పారితోషికంగా తీసుకోండి.

మీరు కోరుకుంటే కథాంశాన్ని పూర్తిగా మార్చవచ్చు. మీరు కథాంశాన్ని

రూపొందించిన తర్వాత, ఆ పనిలో నేను ఎంతో ఉత్సాహంగా సహాయపడగలను.

‘టామ్‘ మరియు ‘హక్‘ పాత్రలను పోషించగల ఇద్దరు అమ్మాయిలు నా దృష్టిలో ఉన్నారు.

తన సమాధానంలో, ఆ నాటకాన్ని స్వయంగా రాయమని హోవెల్స్ క్లెమెన్స్‌ను కోరారు. తనకు ఎప్పుడూ సమయం దొరకదని, అలాగే మరొకరి కథలోని భావనను లేదా ఆత్మను తాను సరిగ్గా పట్టుకోగలనా అన్న సందేహం ఉందని ఆయన అన్నారు. క్లెమెన్స్ అప్పుడో లేదా కాస్త ఆలస్యంగానో నాటకీకరణను ప్రారంభించారు, కానీ అది పూర్తి కాలేదు. కథ రాస్తున్నప్పుడు దానిని వినిపించిన శ్రీమతి క్లెమెన్స్ కూడా హోవెల్స్ అభిప్రాయం కోసం తన భర్తలాగే ఆత్రుతగా ఎదురుచూశారు; ఎందుకంటే మార్క్ ట్వైన్ ఒంటరిగా చేపట్టిన మొట్టమొదటి సుదీర్ఘ కల్పిత కథా రచన అది. ఆయన స్వయంగా ఆ చేతిరాత ప్రతిని (manuscript) బోస్టన్‌కు తీసుకువెళ్లారు; వారికి ఏవైనా సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, హోవెల్స్ రాసిన తదుపరి లేఖ వాటిని తొలగించింది. ఆ కథను మధ్యలో ఆపడం అసాధ్యం కాబట్టి, దానిని పూర్తిగా చదివి ముగించే వరకు తాను రాత్రి ఒంటి గంట వరకు మేల్కొనే ఉన్నానని ఆయన రాశారు.

నేను చదివిన బాలుర కథలన్నింటిలోనూ ఇది అత్యుత్తమమైనది. ఇది అద్భుతమైన

విజయాన్ని సాధిస్తుంది, కానీ దీనిని మీరు స్పష్టంగా బాలుర కథగానే పరిగణించాలని

నా అభిప్రాయం; అలా చేస్తే పెద్దలు కూడా దీనిని అంతే ఆస్వాదిస్తారు. ఒకవేళ

పెద్దల దృక్కోణం నుండి బాలుర వ్యక్తిత్వాన్ని తెలిపే కథగా దీనిని ప్రదర్శిస్తే,

మీరు దీనికి తప్పుడు కోణాన్ని ఆపాదించినట్లవుతుంది.

తర్వాతి పరిణామాలను బట్టి చూస్తే, అంతకంటే గొప్ప సాహిత్యపరమైన అభిప్రాయం మరొకటి లేదు—అంతగా సమర్థించబడిన అభిప్రాయం మరొకటి లేదు.

క్లెమెన్స్ ఎంతో సంతోషించారు. ఆయన అక్కడక్కడా కొన్ని అంశాల గురించి, ముఖ్యంగా ఒక కఠినమైన పదం వాడకం గురించి అడిగి తెలుసుకున్నారు. హోవెల్స్ ఇచ్చిన సమాధానం ఎలాంటి సందేహానికీ తావు లేకుండా ఉంది:

ఆ తిట్టు పదాన్ని నేను వెంటనే తొలగిస్తాను. బహుశా నా ‘పాశ్చాత్య‘ (Western)

అనుభవానికి ఆ ప్రాంతం చాలా సుపరిచితం కావడం వల్ల, అలాగే ‘హక్‘

అలాంటి మాటలే అంటాడు కాబట్టి నేను దానిని గమనించలేదేమో;

కానీ పిల్లల కోసం అది తగదు. గత అధ్యాయంలో, హక్ టామ్‌కు సంస్కరణల బాధలను వివరిస్తూ, వారు తనను ఎలా “తుమ్మేలా” దువ్వారో చెబుతాడు. అసలు రచనలో, “వారు నన్ను నరకంలా దువ్వుతారు,” అని హక్ అంటాడు; ఈ వాక్యమే మరింత ప్రభావవంతమైనదని, హక్ చెప్పడానికి ఎక్కువ అవకాశం ఉన్న మాట అని ఒప్పుకోవాలి.

సవరణను క్లెమెన్స్ అంగీకరించిన తీరు ఆయన శైలికి తగినట్లుగా ఉంది:

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఈ ఉదయం ఉత్తరాలు అందుకున్నారు, ఆ మరుక్షణమే ఆమె

కళ్ళలో ప్రమాదపు ఛాయలతో, నాలుకపై ఈ డిమాండ్‌తో స్టడీ రూమ్‌లోకి దూసుకొచ్చారు, “మిస్టర్ హోవెల్స్ చెప్పిన బూతు పదం ఎక్కడ ఉంది?” అప్పుడు నేను

ఆమెకు అసలు రచన చదివి వినిపిస్తున్నప్పుడు దాన్ని వదిలేశానని దీనంగా ఒప్పుకోవలసి వచ్చింది. ఈ చిక్కుముడి నుండి నన్ను బయటపడేసింది దాదాపు దైవ ప్రేరణతో చెప్పిన అబద్ధాలే. మీరు కొంచెం పక్షపాతంగా ప్రవర్తించినప్పుడు మీ భార్య మీకు అలానే చిరాస్తుందా?

ఆ సంవత్సరం క్లెమెన్స్ కుటుంబం ఎల్మిరాకు వెళ్ళలేదు. పిల్లల ఆరోగ్యానికి సముద్ర తీరం అవసరమైనట్లు అనిపించింది, అందువల్ల ఆగస్టులో వారు రోడ్ ఐలాండ్‌లోని బేట్‌మన్స్ పాయింట్‌కు వెళ్లారు. అక్కడ క్లెమెన్స్ చాలా సమయం శిథిలావస్థకు చేరిన ఒక సందులో టెన్‌పిన్స్‌ ఆడేవాడు. బంతులు ట్రాక్‌పై నిలబడేవి కావు; పిన్‌లు వింత కోణాల్లో నిలబడి ఉండేవి. అది అతనికి పశ్చిమ ప్రాంతంలోని గనుల శిబిరాలలో ఉండే పాత బిలియర్డ్ బల్లలను గుర్తుచేసేది, మరియు ఆటలో అదే అనిశ్చితిని కలిగించేది. దానికి అలవాటుపడిన తర్వాత, అదే అతనికి ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.

అతని సాహిత్య సహచరుల నుండి దానికి లభించిన ఆమోదం అతన్ని మరింత ముందుకు నడిపించింది. అతను అంతర్జాతీయ కాపీరైట్ చట్టాల కోసం ఒక దృఢమైన పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. అది ఒక అద్భుతమైన ప్రారంభం, కానీ కాలక్రమేణా అతను ఒక పరిపూర్ణమైన మరియు అద్భుతమైన ముగింపుకు తీసుకురావడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించబోయే దానికి బీజం అందులోనే ఉంది. ఈ మొదటి ప్రయత్నంలో, ఇతర దేశాలతో సంబంధం లేకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ సత్యం మరియు న్యాయం పక్షాన నిలుస్తుందని ప్రకటించుకునేలా, మరియు ఏ విదేశీ రచయిత పుస్తకాలను పైరసీ చేయడానికి నిరాకరించడం ద్వారా ప్రపంచానికి ఒక మంచి ఉదాహరణగా నిలిచేలా చట్టాలను రూపొందించాలని కోరుతూ అతను ఒక వినతిపత్రాన్ని రూపొందించాడు. ఈ వినతిపత్రంపై లోవెల్, లాంగ్‌ఫెలో, హోమ్స్, విటియర్ మరియు ఇతరులచే సంతకాలు చేయించమని కోరుతూ అతను హోవెల్స్‌కు లేఖ రాశాడు.

ఆ తర్వాత నేను ఒక పెద్దమనిషిని జీతానికి నియమించి, అతన్ని వ్యక్తిగతంగా దేశంలోని ప్రతి ప్రముఖ రచయిత వద్దకు పంపి, మిగిలిన సంతకాలను కూడా సేకరిస్తాను.

అప్పుడు నేను ఆ పత్రం మొత్తాన్ని లితోగ్రాఫ్ చేయిస్తాను (సుమారు వెయ్యి ప్రతులు), మరియు రాష్ట్రపతి, కాంగ్రెస్‌ల వద్దకు వ్యక్తిగతంగా వెళ్తాను, కానీ

అయితే నేను కేవలం నాకంటే శ్రేష్ఠమైన మరియు తెలివైన వ్యక్తులకు, లేదా దేశం ఎగతాళి చేయడానికి కూడా సాహసించలేని వ్యక్తులకు ప్రతినిధిగా ఉండే ఒక పార్టీ యొక్క అధీన హోదాలో వెళ్తాను.

ఆ విషయాన్ని తన సందేశంలో సిఫార్సు చేయమని నేను రాష్ట్రపతిని కోరతాను (ఒకవేళ ఆయన నన్ను కూర్చోబెట్టి ఆ పేరాగ్రాఫ్‌ను రూపొందించమని అడిగితే నేను సిగ్గుపడతాను, అయినా సరే నేను దాన్ని రూపొందిస్తాను).

ఆ తర్వాత ఒకవేళ యూరప్ మన నుండి దొంగిలించడం కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకుంటే,

మనం గొప్ప ఉత్సాహంతో ఇలా అంటాము, “అమెరికన్ చట్టసభ సభ్యులు దొంగిలిస్తారు, కానీ విదేశీ రచయితల నుండి కాదు—విదేశీ రచయితల నుండి కాదు,”….

ఆయన్ని రాజ్యాంగంలో చేర్చడానికి ఇంతగా చెమటలు చిందించకుండా, దేశ చట్టాలలోనే ఒక దేవుడు ఉండి ఉంటే, అంతా బాగుండేది.

ఆ వినతిపత్రం కాంగ్రెస్‌కు ఎన్నడూ చేరలేదు.

హోమ్స్ చిరునవ్వుతో దానిపై సంతకం చేయడానికి అంగీకరించాడు, మరియు ఆదాయం విషయంలో తప్ప, ప్రభుత్వాలు తమను తాము ఉన్నత నైతిక ఉదాహరణలుగా నిలబెట్టుకునే అలవాటులో ఉండవని వ్యాఖ్యానించాడు.

లాంగ్‌ఫెలో కూడా ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, మరికొందరు కూడా అలాగే చేశారు; కానీ ఆ ప్రయత్నంలో ఏమైనా సాధారణ ఏకాభిప్రాయం ఉండి ఉంటే, దాని ఆనవాళ్లు ఇప్పుడు లేవు. క్లెమెన్స్ అసలు ఆలోచనను విరమించుకున్నప్పటికీ, కాపీరైట్ మెరుగుదల కోసం అత్యంత పట్టుదలతో, ప్రభావవంతంగా వాదించిన వారిలో ఒకరిగా నిలిచి, తన కల చాలా వరకు నెరవేరడాన్ని చూశారు.—[యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో కాపీరైట్ కాలపరిమితికి సంబంధించిన పిటిషన్ కోసం, ‘స్కెచెస్ న్యూ అండ్ ఓల్డ్‘ చూడండి.] అంతర్జాతీయ కాపీరైట్ మరియు సంబంధిత అంశాలకు సంబంధించిన పిటిషన్ కోసం, చివరి సంపుటం చివరన ఉన్న అనుబంధం N (Appendix N) ను చూడండి.] –

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –10-9-26-ఉయ్యూరు —

గానకోకిల భారత రత్న శ్రీమతి ఎం ఎస్ సుబ్బు లక్ష్మి గారి మధుర జీవిత కథ.5 వచివరి భాగం.6.9.26. https://youtu.be/67gtTzZ1blw

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.23 వ భాగం.6.9.26.

గురువు  గోపాలకృష్ణ గోఖలేపై ప్రియ శిష్యుడు రైటానరబుల్ శ్రీనివాసశాస్త్రి  

(త్రివేణి)

రచన: కె. చంద్రశేఖరన్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

హర్స్ట్ (Hirst) రాసిన ‘లార్డ్ మోర్లీ జీవిత చరిత్ర’ (Life of Lord Morley) వెలువడినప్పుడు, సాహిత్య వర్గాలలో ఒక ఆహ్లాదకరమైన ఆశ్చర్యం కలిగింది. తగినంత సమాచారం లేకపోవడం, పైగా తన గురించి ‘అనవసరమైన జీవిత చరిత్ర’ రాయవద్దని మోర్లీ స్వయంగా హెచ్చరించడం వంటి అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ, రెండు భారీ సంపుటాలు వెలువడటం విశేషం. మోర్లీ పట్ల ఆయన శిష్యుడికి ఉన్న అచంచలమైన భక్తిని, ప్రేమని గ్రహించడానికి ఇంతకంటే నిదర్శనం అవసరం లేదు. తాము అభిమానించే లేదా ప్రేమించే వ్యక్తుల గురించి లభించిన సమాచారం ఎంత తక్కువైనా సరే, వారి జ్ఞాపకాలను అక్షరబద్ధం చేసి భద్రపరచడం ఆంగ్లేయుల ప్రత్యేక లక్షణం. తమ జీవితానికి గొప్ప ఆదర్శాలుగా భావించే మహనీయుల జీవిత చరిత్రలను రాయడానికి భారతీయులలో అటువంటి బలమైన ప్రేరణ కనిపించదు. పైగా, అటువంటి జీవిత చరిత్రను రాయడానికి ప్రయత్నించవద్దని ఆ మహనీయులే తమ తర్వాతి తరాల వారిని నిరోధించారని మనం తరచుగా వింటూ ఉంటాము. మరణించిన వారి పట్ల మనకు ఉండే గౌరవభావం ఎంత గొప్పదంటే, మనం వారి కోరికలను ఉల్లంఘించము. బహుశా ఏ ఇతర విషయంలోనైనా కంటే, ఈ విషయంలోనే వారి భావాలను గౌరవించడానికి మనం ఎక్కువగా సిద్ధంగా ఉంటాము. మరోవైపు, ఆ మహనీయులే క్రమబద్ధమైన డైరీలు లేదా వరుస క్రమంలో ఉన్న ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను (ఇవి జీవిత చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన లేదా విలువైన భాగాన్ని ఏర్పరుస్తాయి) భద్రపరచలేదనే ఫిర్యాదు కూడా తరచుగా వినిపిస్తూ ఉంటుంది. గత శతాబ్దపు శైలిలో సాగే భారీ జీవిత చరిత్రలకు ఆ సమాచారమంతా అవసరమేనన్నది నిజం. కానీ ఆధునిక దృక్పథంతో జీవిత చరిత్రను ఒక కళాఖండంగా భావిస్తే, ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు మరియు పత్రాలలో చాలా వరకు అనవసరమైనవిగా భావించి పక్కన పెట్టాల్సి రావచ్చు; కేవలం ఆ వ్యక్తి యొక్క సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని పాఠకులకు ఆవిష్కరించే అంశాలను మాత్రమే ఎంపిక చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

నా దృష్టిలో, జీవిత చరిత్ర అంటే తెలిసిన విషయాలన్నింటినీ చెప్పడం కాదు–అలా చేస్తే అత్యంత చిన్న పుస్తకం కూడా ఒక జీవితకాలం అంత నిడివిని కలిగి ఉంటుంది–బదులుగా, తనకున్న జ్ఞానాన్ని సమీక్షించుకుని, అందులో అత్యవసరమైన వాటిని ఎంచుకోవడమే జీవిత చరిత్ర రచన,” అని ఆండ్రూ మోరోయిస్ తన ‘ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ’ (Aspects of Biography)లో పేర్కొన్నారు. ఇలా ఎంపిక చేసుకునే క్రమంలో, కళాత్మక దృక్పథం కలిగిన జీవిత చరిత్రకారుడు తన కథానాయకుడిలోని తనకు నచ్చిన అంశాలకు అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చి, తద్వారా ఆ వ్యక్తి యొక్క వాస్తవ చిత్రాన్ని వక్రీకరించే అవకాశం ఉందని మనం మర్చిపోకూడదు. కానీ, లభించిన సమాచారాన్నంతటినీ విచక్షణారహితంగా పుస్తకంలో పొందుపరచడం వల్ల ఆ వక్రీకరణ తగ్గుతుందని ఎవరు చెప్పగలరు? సంఘటనల విలువతో సంబంధం లేకుండా వాటిని కేవలం కాలక్రమానుసారం నమోదు చేయడం వల్ల, ఆ జీవిత చరిత్ర ఒక శవయాత్రలా వాస్తవాల వరుస కదలికతో విసుగు పుట్టించేలా, భారంగా మారుతుంది. నిజానికి, పత్రాల ద్వారా తెలిసే వ్యక్తిత్వం కంటే—ఆ వ్యక్తి రూపం, రక్తమాంసాలతో కూడిన ఉనికి, స్వరం, సంభాషణా శైలి మరియు సాధారణ ప్రవర్తన వంటి చిన్న చిన్న వివరాలు మరియు సంఘటనల ద్వారా ఊహించుకునే వ్యక్తిత్వం ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. ఉపన్యాసాలు మరియు లేఖల కుప్ప వెనుక కనిపించే అస్పష్టమైన వ్యక్తి కంటే, ఇలాంటి స్పష్టమైన అంశాల ద్వారా ఆ వ్యక్తిని తెలుసుకోవడంలోనే మనకు నిజమైన ఆనందం లభిస్తుంది.

కాబట్టి, శాస్త్రి గారు గోఖలే గురించి రాసిన జీవిత చరిత్ర కేవలం బెంగళూరులో సాయంత్రం వేళ శ్రోతలకు ఇచ్చిన తక్షణ ఉపన్యాసాల (extempore speeches) ఆధారంగా రూపొందించబడిందన్న కారణంతో మనం ఎటువంటి సందేహాలూ పెట్టుకోనవసరం లేదు. శాస్త్రి గారి మాటల్లో ఎంత పరిపూర్ణత ఉంటుందో, వారి రచనల్లోనూ అంతే పరిపూర్ణత ఉంటుందని మనకు తెలుసు. అంతేకాకుండా, ఆద్యంతం కథనంలో ఎంతో సాఫీతనాన్ని జోడించడం వల్ల దీన్ని చదవడం గొప్ప అనుభూతినిస్తుంది. పరిమితమైన పరిధిలోనే, మనల్ని లీనమయ్యేలా చేసే కళాత్మకతతో ఆయన ఈ చిత్రాన్ని తీర్చిదిద్దారు. ఖచ్చితంగా ఆయన ఈ ఇతివృత్తాన్ని మరింత విస్తరించి ఉండవచ్చు, కానీ ప్రస్తుతం మనకున్న దానిని బట్టి చూస్తే—అది ఎంత పరిమిత రూపంలో ఉన్నప్పటికీ—గోఖలేలోని నిజమైన దేశభక్తుడి చిత్తశుద్ధి మరియు నిజాయితీలు ఆదర్శప్రాయంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి.

గోఖలే ప్రారంభ జీవితం, ప్రజాసేవ పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన ఆసక్తి, మరియు తన నాయకులైన గొప్ప రనడే మరియు జోషీల పట్ల ఆయనకున్న సంపూర్ణ అంకితభావం వంటి అంశాలు, ఆసక్తికరమైన చిన్న కథనాల (anecdotes) వంటి అలంకరణలు లేకుండానే వివరించబడ్డాయి. పాఠకులకు అటువంటి కథనాలు అవసరం కావచ్చు, కానీ ఈ ఉపన్యాసాలు జరిగినప్పుడు విన్న శ్రోతలకు మాత్రం వాటి లోటు పెద్దగా అనిపించి ఉండకపోవచ్చు. వెల్బీ కమిషన్ ముందు గోఖలే సమర్పించిన అద్భుతమైన సాక్ష్యం, కమిషన్ సభ్యులు వ్యక్తిగతంగా ఆయన గురించి వ్యక్తం చేసిన ప్రశంసలకు అదనంగా, అందరి నుంచీ ఆయనకు గొప్ప గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టింది. ఎందుకంటే రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టినప్పటి నుండే, ఆయన సమర్థుడైన మరియు ప్రజాసేవా దృక్పథం కలిగిన కార్యకర్తగా ప్రశంసలు పొందారు. ఆ సమయంలో గోఖలే జోషీకి రాసిన లేఖ ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని ఒక అరుదైన లక్షణాన్ని—అంటే తన జీవితంలో తనకు సహాయపడిన వారందరి పట్ల ఆయనకు ఉన్న గాఢమైన కృతజ్ఞతా భావాన్ని—స్పష్టం చేస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆ లేఖలోని చివరి భాగం—”ఇప్పుడు నేను మీకు ఈ విషయాలన్నీ చెప్పడం నా బాధ్యతగా భావిస్తున్నాను, ఎందుకంటే ఈ గొప్ప ప్రశంసలన్నీ మీకే మరియు రావు సాహెబ్‌కే చెందుతాయి, నాకు కాదు. ఒకవేళ అవి నాకు దక్కినట్లయితే, నేను వాటిని కేవలం మీ ప్రతినిధిగానే స్వీకరించాను; ఇప్పుడు మన ప్రాచీన గౌరవనీయమైన ‘గురుదక్షిణ’గా వాటిని మీ పాదాల చెంత మరియు రావు సాహెబ్ పాదాల చెంత ఉంచుతున్నాను…” అన్న మాటలు—గత తరానికి మరియు ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన మనుషుల శ్రేణికి చెందినవిగా మనకు అనిపిస్తాయి.

ఆ తర్వాత ‘క్షమాపణ ఉదంతం’ (Apology Incident) గురించి ప్రస్తావిస్తూ, శాస్త్రి గారు గోఖలేలోని సజ్జనత్వాన్ని మరియు ఆయన ప్రారంభ దశలో పొందిన శిక్షణను ఎత్తిచూపారు. సరైన ప్రమాణాలు ఇంకా ఏర్పడని భారతదేశంలోనూ, అలాగే ప్రపంచవ్యాప్తంగానూ ప్రజా జీవితంలో అసంపూర్ణ సమాచారంతో కూడిన విమర్శలు సహజమని భావించేలా ఆయన తీర్చిదిద్దబడ్డారు. 1896-1897 నాటి ప్లేగు నివారణ చర్యల సమయంలో పూనాకు చెందిన ఇద్దరు మహిళల పవిత్రతను కొందరు సైనికులు భంగపరిచారన్న అసత్య కథనం గురించి ఆ సమాచారాన్ని తనకు అందించిన వారు ఎవరని ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఆ విషయాన్ని నేను పూర్తిగా గోప్యంగా ఉంచాలి; ఆ వార్తను ఇంగ్లాండ్‌లో ప్రచురించడానికి వారు నాకు అనుమతి ఇవ్వలేదు. ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యానే నేను అలా చేశాను. కాబట్టి దానికి పూర్తి బాధ్యత నాదే. నన్ను నమ్మిన వారి పేర్లను నేను బయటపెట్టలేను.” ఈ మాటలపై శాస్త్రి గారు ఇలా సరైన వ్యాఖ్య చేశారు: “గౌరవానికి సంబంధించిన మొదటి బాధ్యతను ఆయన అలా నెరవేర్చారు.” అయితే, ఆ సంఘటన సాధారణ ప్రశంసలకు మించిన గొప్పతనాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, శాస్త్రి గారు ఉపయోగించిన సంయమనంతో కూడిన భాషను మనం మెచ్చుకోక తప్పదు. ఎందుకంటే, ఒక తప్పుడు కథనాన్ని వ్యాప్తి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారన్న ఆరోపణతో బాంబే గవర్నరే స్వయంగా తనపై తీవ్రమైన దాడికి దిగినప్పుడు, అంత చిన్న వయసులో కూడా గోఖలేలా ఎవరు తమను తాము నియంత్రించుకుని, ఆ సమాచారం ఇచ్చిన వారి పేర్లను బయటపెట్టకుండా ఉండగలరు? క్షమాపణ లేఖపై శాస్త్రి స్వయంగా చేసిన వ్యాఖ్య మనసును అంతగా హత్తుకుని, ఆలోచింపజేసేలా ఉంటుంది: “ఈ ముగింపు పేరా గురించి చాలామందికి తెలియదు. దీనిని విస్మృతి నుండి వెలికితీసి మీ ముందు ఉంచడం వెనుక ఒక ముఖ్య ఉద్దేశం ఉంది: భవిష్యత్తులో ఎప్పుడైనా సరే—ఒక స్త్రీ మరొక స్త్రీకి లేదా ఒక పురుషుడు మరొక పురుషుడికి—క్షమాపణ చెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు, ఆ క్షమాపణ సంపూర్ణంగా ఉండాలని గుర్తుంచుకోండి; లేకపోతే అది తృప్తినివ్వదు. క్షమాపణ నిజాయితీతో కూడి ఉండాలి, అది ఎలాంటి చేదు భావననూ మిగల్చకూడదు; ఆ వివాదాన్ని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేలా అది ఉండాలి.” ఈ మాటలు ఉపదేశపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి ఆయనలోని… ఆయన జీవిత చరిత్రను రాయడానికి పూనుకున్నాను” — తన గొప్ప గురువుగారి జీవిత చరిత్రను ఎందుకు రాయలేదని తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలకు సమాధానంగా శాస్త్రి గారు తన వివేకాన్ని ఇలా చాటుకుంటారు. అయితే, ఈ ఉపన్యాసాల ద్వారా ఆయన ఎంతో నైపుణ్యంతో అందించిన ఆ అద్భుతమైన విజ్ఞాన విందును ఆస్వాదించిన ప్రజలు ఇకపై మౌనంగా ఉండలేరు. విషయ సేకరణలో శాస్త్రి గారికి ఉన్న సరైన నిర్ణయాధికారం, వారి నిర్దుష్టమైన శైలి ఏ అంశాన్నైనా పాఠకులకు ఆసక్తికరంగా మారుస్తాయి; ఇక భారతదేశపు ఒక గొప్ప ముద్దుబిడ్డ జీవితం గురించి సాగే ఈ ఉపన్యాసాల విషయంలో అది మరీ ముఖ్యంగా వర్తిస్తుంది. శ్రోతల హృదయాలను ఆ దిశగా కదిలించగల సామర్థ్యం శాస్త్రి గారికి లేకపోతే, ఆ శక్తి ఉన్న మరొక సాహిత్య కళాకారుడు మాకు తెలియదు.

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్ర మో ర్వ సీయం.3 వ భాగం.6.9.26.

అమెరికా స్వర్ణ యుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -23

LXXXIV. “కష్టాలను ఎదుర్కోవడం”.

రెడ్‌పాత్‌కు టెలిగ్రామ్:

అసలు ఇక్కడి నుండి అమ్హెర్స్ట్‌కు ఒక మనిషి ఎలా దారి కనుక్కోవాలి,

మరియు అతను ఎప్పుడు బయలుదేరాలి? నాకు పూర్తి వివరాలు ఇవ్వండి, మరియు నాతో పాటు ఒక మనిషిని పంపండి.

నాకు వేరే పని ఉంటే, దాన్ని చేసే బదులు నేను కుళ్ళిపోతాను. ఎస్. ఎల్. క్లెమెన్స్.

ఇది ఫిబ్రవరి నెలాఖరులో జరిగింది,  అతను ఆ వేదికపై చివరిసారిగా నిలబడుతున్నానని నమ్మాడు. ఆ పనిలోని శ్రమ అంటే అతనికి అసహ్యం, మరియు ఇకపై దాని అవసరం లేదని అతను భావించాడు. అతనికి ఇప్పుడు అప్పులు లేవు, మరియు తన ఆదాయం పుష్కలంగా ఉందని అతను లెక్కించాడు. అతని కొత్త పుస్తకం, ‘రఫింగ్ ఇట్’,—[బ్లిస్ ఆ కొత్త పుస్తకానికి ‘రఫింగ్ ఇట్’ అనే పేరు పెట్టాడు. దానికి మొదట ‘ఇన్నోసెంట్స్ ఎట్ హోమ్’ అని పేరు ఉండేది, అది నిస్సందేహంగా తప్పుదారి పట్టించేదే, అయినప్పటికీ ఇంగ్లాండ్‌లో రెండవ సంపుటికి కూడా అదే పేరును కొనసాగించారు; దానికి కారణం ఏమిటో వివరించడం కష్టం.]—ముందస్తుగా భారీగా అమ్ముడైంది, మరియు దాని సంపాదన ‘ఇన్నోసెంట్స్’ సంపాదనకు పోటీగా నిలుస్తుందని అనిపించింది. భవిష్యత్తులో రచనా వృత్తికి, దాని లాభాలకే పరిమితం కావాలని అతను నిశ్చయించుకున్నాడు.

ఆ కొత్త పుస్తకానికి అనుకూలమైన అంశాలు ఉన్నాయి. సంవత్సరం ప్రారంభంలోనే విడుదల కావడంతో, అది ప్రచారానికి అత్యంత అనువైన సమయంలో అందుబాటులోకి వచ్చింది; ముఖ్యంగా, రచయిత ఉపన్యాసాలు దాని స్వీకరణకు ప్రజలను సిద్ధం చేశాయి. అంతేకాకుండా, అది అమెరికన్ జీవితంలోని అత్యంత రమణీయమైన దశలను, ఆ కాలంలో ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉన్న దృశ్యాలను, సంఘటనలను వివరించింది; అవి మార్క్ ట్వైన్ సాహిత్య వ్యక్తీకరణకు ప్రత్యేకంగా సరిపోయాయి. మరో విధంగా చూస్తే, ‘రఫింగ్ ఇట్’ కూడా ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ అంతటి విశేషమైనదే. దానిలో ఆకర్షణ తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఆసక్తి ఎక్కువగా ఉంది, మరియు అది ఏమాత్రం ఆకర్షణ లేనిది కాదు. ఉదాహరణకు, మొదటి రోజు భూమార్గ ప్రయాణంలోని ఈ స్వచ్ఛమైన ఆనందంలో ఏదో ఒక మధురమైన అనుభూతి ఉంది:

అప్పుడు తెల్లవారుతోంది, మేము మా బిగుసుకుపోయిన కాళ్ళను మెయిల్-సాక్‌లపై పూర్తిగా చాచి, కిటికీల గుండా బయటకు చూస్తుండగా… చల్లని, పొడి పొగమంచుతో కప్పబడిన విశాలమైన పచ్చిక బయళ్ళ మీదుగా, తూర్పు దిగంతంలో ఆశతో నిండిన చూపు వైపు చూస్తుండగా, మా పరిపూర్ణ ఆనందం ఒక ప్రశాంతమైన, సంతృప్తికరమైన పారవశ్య రూపంలోకి మారింది.

బస్సు చక్కటి వేగంతో దూసుకుపోతోంది, గాలి తెరలను, వేలాడుతున్న కోట్లను అత్యంత ఉత్సాహభరితమైన రీతిలో రెపరెపలాడిస్తోంది; ఆ ఊయల

విలాసవంతంగా ఊగుతూ, అటూ ఇటూ కదులుతోంది; గుర్రాల డెక్కల చప్పుడు,

సారథి కొరడా ആല്ലാല്ലു, మరియు అతని “హాయ్-యి! గ్లాంగ్!” కేకలు

సంగీతంలా ఉన్నాయి; మేము వెళుతుండగా, తిరుగుతున్న నేల, నాట్యమాడుతున్న చెట్లు

మమ్మల్ని మౌనంగా కేరింతలు కొడుతున్నట్లు అనిపించి,

ఆపై నెమ్మదించి, ఆసక్తితో, అసూయతోనో, లేదా మరేదో భావంతోనో మమ్మల్ని గమనిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి; మేము అక్కడ పడుకుని శాంతి గొట్టాన్ని కాలుస్తూ,

దీనికి ముందు గడిచిన సంవత్సరాల విసుగు పుట్టించే నగర జీవితంతో ఈ విలాసాన్నంతటినీ పోల్చుకుంటూ ఉండగా,

ప్రపంచంలో సంపూర్ణమైన, సంతృప్తికరమైన ఆనందం ఒక్కటే ఉందని, దాన్ని మేము కనుగొన్నామని మాకు అనిపించింది.

అంతేకాకుండా, సౌత్ పాస్ యొక్క ఆ గంభీరమైన వర్ణన, మరియు క్షార ఎడారి యొక్క చిత్రం ఉన్నాయి; దాని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే వాస్తవికతలో అది ఎంతగా ఎండిపోయేలా, వాడిపోయేలా ఉందంటే, దాన్ని చదివితే గొంతు నొప్పిగా, నాలుక ఎండిపోయేలా అనిపిస్తుంది. దారిలో వెళ్తూ వెళ్తూ ఎడారిలోని ఒక చిన్న దృశ్యం:

సూర్యుడు నిర్జీవంగా, మండుతూ, కనికరంలేని క్రూరత్వంతో దహించివేస్తున్నాడు;

మనిషి, జంతువు ప్రతి రోమకూపం నుండి చెమట ఉబికి వస్తోంది, కానీ

దాని జాడ కూడా పైకి రావడం లేదు—అది అక్కడికి చేరకముందే ఇంకిపోతోంది;

 గాలి కూడా కదలడం లేదు;

ఆ ప్రకాశవంతమైన ఆకాశమంతటా దయగల మేఘపు జాడ కూడా లేదు;

ఎటు చూసినా ఒక్క ప్రాణి కూడా కనిపించడం లేదు;

నలువైపులా మైళ్ళ కొద్దీ ఏకరీతిగా విస్తరించి ఉన్న ఆ శూన్యమైన సమతలంపై వెతికినా ఒక్క ప్రాణి కూడా లేదు;

ఒక శబ్దం లేదు, ఒక నిట్టూర్పు లేదు,

ఒక గుసగుస లేదు, ఒక ఝంకారమూ లేదు, రెక్కల రెపరెపలూ లేదు, దూరంగా పక్షి కూత కూడా లేదు;

నిస్సందేహంగా ఆ నిర్జీవమైన గాలిలో నివసించే ఆత్మల నుండి ఒక రోదన కూడా లేదు.

పుస్తకంలోని హాస్యం విషయానికొస్తే, అది ప్రధానంగా దానికే ప్రసిద్ధి చెందింది. “బక్ ఫ్యాన్‌షా అంత్యక్రియలు” ఒక క్లాసిక్‌గా నిలిచింది, అలాగే “మెక్సికన్ ప్లగ్” కూడా. కానీ ఇక్కడ ఆ పుస్తకాన్ని వివరంగా సమీక్షించడంలో ప్రయోజనం లేదు. అది పుట్టిన జీవితాన్ని, వాతావరణాన్ని మనం ఇప్పటికే సమీక్షించాము.

నిస్సందేహంగా, ‘ది ఇన్నోసెంట్స్’లో లాగా ఈ కథాంశం కూడా తరచుగా రచనా శైలికి అనుకూలించి ఉంటే, ఈ కథలో అతను ఎల్లప్పుడూ అత్యుత్తమంగా రాణించే కవిత్వ, ధ్యాన గుణాలు మరింతగా నిండి ఉండేవి. బహుశా ఆ కీర్తి ప్రతిష్టలు లేకపోవడమే, ఈ కొత్త పుస్తకం ప్రజాదరణలో తన గొప్ప పూర్వగామితో ఎన్నడూ సరిపోలకపోవడానికి కారణం. దీనికి వేరే కారణం ఉండటానికి ఆస్కారం లేదు. అది ఒక సరికొత్త ఇతివృత్తాన్ని అందించింది; అందులో హాస్యం పుష్కలంగా ఉంది; సాంకేతికంగా, అది మరింత మెరుగ్గా వ్రాయబడింది; పైకి చూస్తే, దానికి ప్రజాదరణకు, శాశ్వతత్వానికి కావలసిన అన్ని అంశాలు ఉన్నట్లు అనిపించింది. వాస్తవానికి, దానికి ఆ లక్షణాలు ఉన్నాయి, కానీ దాని ప్రచారం ప్రారంభమైన తొలి నెలల్లో తప్ప, దాని అమ్మకాలు ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ అమ్మకాలకు ఎన్నడూ సరిపోలలేదు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ నవల, ఓవర్‌ల్యాండ్ పయనీర్ రోజుల నాటి పరిస్థితులను అద్భుతంగా చిత్రీకరించిన ఒక నవలగా ప్రజలచే ఆమోదించబడింది. ఆ రోజుల్లో, సరిహద్దు ప్రాంతం దాని కష్టాలు, విషాదాలతో సహా, ఒక పెద్ద ఆదిమ హాస్యం కంటే కొంచెం ఎక్కువగానే ఉండేది; ఆ యుద్ధాల ఒత్తిడిని తట్టుకుని బతకడం కోసం సరిహద్దు వాసులందరూ నవ్వుతూ ఉండే తత్వవేత్తలుగా మారవలసి వచ్చేది. అలాంటి కాలంలోని సరిహద్దు అంశాలను అద్భుతంగా చిత్రించిన నవల ఇది.

ఈ వెస్ట్రన్ హాస్యం గురించి ఒక మాట: ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన సృష్టి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పరిస్థితి నుండి పుట్టింది—అదే సరిహద్దుతో జరిగిన యుద్ధం. ఆ పోరాటం ఎంత తీవ్రంగా ఉండేదంటే, దాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకోవడమంటే లొంగిపోవడమే. స్త్రీలు ఏడవకుండా ఉండేందుకు నవ్వేవారు; పురుషులు, ఇకపై తిట్టలేనప్పుడు నవ్వేవారు. దాని ఫలితమే “వెస్ట్రన్ హాస్యం”. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత తాజా, అడవి లాంటి హాస్యం, కానీ దాని వెనుక విషాదం ఉంది.

‘రఫింగ్ ఇట్’ ఆ తొలినాళ్ల పరిస్థితులను ఒక గొప్ప నవలలా ఆశ్చర్యపరిచే స్పష్టతతో, సత్యంతో చిత్రించింది, నిజానికి అది ఒక గొప్ప నవలే. అది రచయిత సొంత సాహసాల గురించిన కచ్చితమైన చరిత్ర కాదు. అది వివరాలలో కన్నా, కొన్ని అంశాలలో మాత్రమే నిజం. గొప్ప కళాకారుడు ఒక దశను లేదా పరిస్థితిని మరింత ఆకట్టుకునేలా చిత్రించడానికి, ఒక వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి, కనుమరుగైన కాలాన్ని పునర్నిర్మించడానికి వివరాలలోని సత్యాన్ని విస్మరిస్తాడు. మార్క్ ట్వైన్ తన ‘రఫింగ్ ఇట్’ (Roughing It) పుస్తకంలో సరిగ్గా ఇదే పని చేశారు. వాస్తవ సంఘటనల ఆధారంగా రూపొందిన, కాలాతీతమైన కల్పనా సాహిత్యం అయిన ఈ ‘పికారెస్క్’ (సాహసోపేతమైన ప్రయాణ గాథ) నవల ద్వారా, ఆయన తన తరానికి మరియు భావి తరాలకు భూమార్గ ప్రయాణం మరియు సరిహద్దు ప్రాంతాల (frontier) అనుభవాల కథను అందించారు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ విడుదలైన మొదటి మూడు నెలల్లో దాదాపు నలభై వేల కాపీలు అమ్ముడయ్యాయి, దీనితో రచయిత ఎంతో సంతోషించారు. ఆరియన్ అందించిన సమాచార పుస్తకం (మెమోరాండం బుక్) మరియు ఇతర వివరాలకు కృతజ్ఞతగా, తన మొదటి రాయల్టీ చెక్ నుండి 1,000 డాలర్లను ఆయన ఆరియన్‌కు ఇచ్చారు (ఆరియన్ తన వంశపారంపర్య విచిత్ర ప్రవర్తనల వల్ల తరచుగా కష్టాల్లో పడేవారు, ఆ లక్షణాల కారణంగానే ‘బ్లిస్’ సంస్థతో తన ఉద్యోగ ప్రస్థానాన్ని అప్పటికే ముగించుకున్నారు). ఈ కొత్త పుస్తకం ఏడాదిలోపు లక్ష కాపీలు అమ్ముడవుతుందని క్లెమెన్స్ భావించారు; కానీ అమ్మకాలు త్వరలోనే తగ్గుముఖం పట్టాయి, మొదటి సంవత్సరం ముగిసే సమయానికి ‘ఇన్నోసెంట్స్’ (Innocents) పుస్తకం అదే కాలంలో సాధించిన అమ్మకాలతో పోలిస్తే ఇది చాలా వెనుకబడిపోయింది. ఇంతకుముందే చెప్పినట్లుగా, ‘ఇన్నోసెంట్స్’ కేవలం మూడేళ్లలో చేరుకున్న లక్ష కాపీల మైలురాయిని ‘రఫింగ్ ఇట్’ చేరుకోవడానికి పదేళ్లు పట్టింది.

LXXXV. ఒక జననం, ఒక మరణం మరియు ఒక ప్రయాణం

1872వ సంవత్సరం మార్క్ ట్వైన్ జీవితంలో అనేక ముఖ్యమైన సంఘటనలతో కూడినదిగా నిలిచింది. మార్చి 19న ఎల్మిరాలో ఆయనకు రెండవ సంతానంగా ఒక చిన్న పాప జన్మించింది, ఆమెకు ‘సుసాన్ ఒలివియా’ అని పేరు పెట్టారు. జూన్ 2న, వారు కొత్తగా మారిన హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని ఇంట్లో, ఆయన మొదటి సంతానమైన ‘లాంగ్‌డన్’ అనే చిన్నారి మరణించాడు. ఆ బాలుడు ఎప్పుడూ బలహీనంగానే ఉండేవాడు; అతని ప్రాణం నిలకడ లేకుండా, అనిశ్చితంగా సాగింది—అతనిలో శారీరక బలం కంటే ఆత్మబలం ఎక్కువగా కనిపించేది. ఎల్మిరాలో ఉన్నప్పుడు అతనికి తీవ్రమైన జలుబు చేసింది, లేదా బహుశా అది మొదట్నుంచే డిఫ్తీరియా అయి ఉండవచ్చు. తర్వాతి కాలంలో, క్లెమెన్స్ ఆ చిన్నారి గురించి మాట్లాడినప్పుడల్లా, ఆ బిడ్డ మరణానికి తానే కారణమని తనను తాను నిందించుకునేవారు. ప్రతి ఉదయం లాంగ్‌డన్‌ను తీసుకుని బయటకు వెళ్లడం శ్రీమతి క్లెమెన్స్ అలవాటు, కానీ ఒకసారి ఆమె వెళ్లలేని పరిస్థితిలో క్లెమెన్స్ స్వయంగా వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

“నన్ను ఆ పని చేయడానికి అనుమతించి ఉండకూడదు,” అని ఆయన ఆ సంఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ అనేవారు. “అటువంటి బాధ్యతను నిర్వహించే అర్హత నాకు లేదు. కనీసపాటి విచక్షణ జ్ఞానం ఉన్నవారెవరైనా ఆ పనికి వెళ్ళి ఉండాల్సింది. నేను ఏదో ఆలోచనలో మునిగిపోయి, నా ధ్యాసను కోల్పోవడం సహజం. కొంతసేపటి తర్వాత బండివాడు అటు చూసి, ఆ చిన్నారిని కప్పి ఉంచిన దుప్పట్లు జారిపోవడం, దాంతో వాడు చల్లని గాలికి గురికావడం గమనించాడు. వాడు నా దృష్టిని ఆ విషయం వైపు మళ్లించాడు, కానీ అప్పటికే జరగాల్సిన నష్టం జరిగిపోయింది. వాడికి టాన్సిలైటిస్ (గొంతువాపు) లేదా అలాంటిదేదో వచ్చింది; వాడి ఆరోగ్యం కుదుటపడకపోవడంతో మేము వాడిని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తీసుకెళ్లాము. అక్కడ అది డిఫ్తీరియా అని నిర్ధారించారు, చివరికి వాడు చనిపోయాడు.”

అలా, కారణం ఉన్నా లేకపోయినా, తన జీవితకాలంలో తాను మోస్తున్న తీవ్రమైన పశ్చాత్తాప భారానికి మరో విషాదానికి సంబంధించిన నిందను కూడా ఆయన తనపై వేసుకున్నారు.

ఆ దెబ్బ శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌ను తీవ్రంగా కలచివేసింది; ఆమె చేతుల్లో ఉన్న పసిబిడ్డ ఇచ్చే ఓదార్పు కూడా ఆమె గుండెలోని బాధను తగ్గించలేకపోయింది. మృత్యువు తననే వెంటాడుతోందని ఆమెకు అనిపించింది. ఆమె రాసిన ఒక లేఖలో ఇలా అంటుంది:

“నా జీవిత ప్రయాణమంతా సమాధులతోనే నిండిపోతుందేమోనని నాకు తరచుగా అనిపిస్తోంది…”

అది ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ ఆంగ్ల ముద్రణ యొక్క మొదటి సంపుటి. ఇది ఒక క్షణం పాటు సంతోషాన్నిచ్చింది; కానీ ఆ తర్వాత, ఆ వ్యక్తి గంటసేపు నిరంతరాయంగా చదువుతున్నప్పుడు ఒక్కసారి కూడా నవ్వలేదని, కనీసం చిరునవ్వు కూడా నవ్వలేదని అతనికి గుర్తొచ్చింది. ఇంగ్లీషు వారికి హాస్యం తెలియదని తాను విన్నది క్లెమెన్స్‌కు గుర్తుకు వచ్చింది. ఇది దానికి సరైన ఉదాహరణేనా, మరియు ఆ వ్యక్తి తాను చదువుతున్న ప్రతి పదాన్ని నిజంగా శ్రద్ధగా తీసుకుంటున్నాడా అని అతను ఆశ్చర్యపోయాడు. తన తోటి ప్రయాణికుడి వైపు చూడటం వల్ల క్లెమెన్స్ ఇక పరిసరాలను చూడలేకపోయాడు; ఆ ఇనుప గంభీరతను ఛేదించే పేరా కోసం అతను ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాడు. అది రాలేదు. లండన్‌కు మిగిలిన ప్రయాణమంతా ఆ కంపార్ట్‌మెంట్‌లోని వాతావరణం విషాదంతో నిండి బరువెక్కింది.

అమెరికన్లకు ఎప్పుడూ ఇష్టమైన లాంగ్‌హామ్ హోటల్‌కు అతను కారు నడిపి, అక్కడ సర్దుకుని, తన ప్రచురణకర్తలను కలవడానికి వెళ్ళాడు. రౌట్‌లెడ్జ్‌లు తమ ప్రచురణ సంస్థలో పై అంతస్తులోని ఒక ప్రైవేట్ గదిలో మధ్యాహ్న భోజనానికి కూర్చోబోతుండగా అతను చూశాడు. అతను వారితో కలిశాడు, మరియు సాయంత్రం వరకు ఆ బల్ల వద్ద నుండి ఒక్క ప్రాణి కూడా కదలలేదు. రౌట్లెడ్జ్ కుటుంబం అంతకుముందు మార్క్ ట్వైన్ మాట్లాడటం ఎన్నడూ వినలేదు, కనీసం కొంచెమైనా ఆయనను పోలిన వ్యక్తి మాట్లాడటం కూడా ఎన్నడూ వినలేదు. ఆ మధ్యాహ్నం అంతా రకరకాల పానీయాలు, ఆహార పదార్థాలు వడ్డించబడ్డాయి, అవి వస్తూ పోతూ ఉన్నాయి. ఆ అద్భుతమైన వ్యక్తి మాట్లాడుతూనే ఉండగా, వారు వింటూ, ఆనందిస్తూ, అమెరికాలో అలాంటి వారు ఇంకా ఎవరైనా ఉన్నారా అని ఆశ్చర్యపోయారు. కొంతసేపటికి భోజనం వడ్డించబడింది; ఆ తర్వాత చాలా సేపటికి, అతన్ని అక్కడ ఉంచడానికి ఇంకే కారణం లేకపోవడంతో, వారు అతన్ని సావేజ్ క్లబ్‌కు తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ మరికొన్ని పానీయాలు, ఆహార పదార్థాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. ఏదో సుదూర, అపరిచిత నక్షత్రం నుండి వచ్చిన జీవిలా ఈ కొత్తగా వచ్చిన వ్యక్తికి స్వాగతం పలకడానికి వారి తెగలన్నీ సమావేశమయ్యాయి.

అక్కడ యువ టామ్ హుడ్, హ్యారీ లీ, లివింగ్‌స్టన్‌ను కనుగొని అప్పుడే తిరిగి వచ్చిన అన్వేషకుడు స్టాన్లీ, హెన్రీ ఇర్వింగ్, ఇంకా ఎందరో ఉన్నారు. ఆ పేర్ల యజమానులందరూ ఇప్పుడు మరణించినప్పటికీ, వారి పేర్లు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. వారి నవ్వులు, వారి స్నేహభావం మనం గతం అని పిలిచే ఆ అగోచరమైన వస్త్రంలో ఒక భాగం మాత్రమే.’—[క్లెమెన్స్‌కు స్టాన్లీ మొదట ఒక వార్తాపత్రిక విలేకరిగా తెలుసు.] స్టాన్లీ పేరు ప్రస్తావనకు వచ్చిన ఒక సంభాషణలో ఆయన ఒకసారి ఇలా అన్నారు, “సెయింట్ లూయిస్‌లో నేను ఇచ్చిన ఒక ఉపన్యాసం గురించి ఆయన నివేదించినప్పుడు నేను అతన్ని మొదటిసారి కలిశాను.”

LXXXVI. ఇంగ్లాండ్

ఆ రాత్రి నుండి మార్క్ ట్వైన్ ఇంగ్లాండ్‌లో గడిపిన కాలాన్ని విచారకరమైనదిగా సరిగ్గా చెప్పలేము.

రౌట్‌లెడ్జ్, హుడ్, లీ, మరియు నిజానికి, లండన్‌లోని సాహిత్య ప్రపంచమంతా అతనికి మంచి సమయం గడపాలని నిశ్చయించుకున్నారు. వారికి తోచిన ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలన్నిటినీ అతని వద్దకు తీసుకువెళ్లారు; చూడటానికి ఏమున్నా అతను చూశాడు. అతను లేకుండా విందులు, సత్కారాలు, మరియు సమావేశాలు పూర్తికావు. వైట్ ఫ్రైయర్స్ క్లబ్ మరియు ఇతరులు అతని గౌరవార్థం విందులు ఇచ్చారు. అతను ఆ రోజు సంచలనంగా మారాడు. ఈ సందర్భాలలో అతను మాట్లాడటానికి లేచినప్పుడు, అతనికి ఉత్సాహభరితమైన కేకలతో స్వాగతం లభించింది. అతను చెప్పిన ప్రతిదానికీ వారు ఆసక్తిగా చప్పట్లు కొట్టారు—కొన్నిసార్లు, అమెరికన్ హాస్యం తమకు అర్థం కాదేమోనన్న భయంతో మరీ ఎక్కువగా చప్పట్లు కొట్టారు. ఇతర వక్తలు అతని ప్రతిస్పందనలను రెచ్చగొట్టడానికి అతన్ని ఎగతాళి చేయడంలో ఆనందించారు. ఒక వక్త, అతను పత్తి గొడుగును వెంట తీసుకువెళ్లే అమెరికన్ అలవాటు గురించి హాస్యంగా ప్రస్తావించినప్పుడు, “ఒక ఆంగ్లేయుడు దొంగిలించని ఏకైక గొడుగు పత్తి గొడుగు మాత్రమే కాబట్టి నేను ఈ ఆచారాన్ని పాటిస్తాను” అని అతను ఇచ్చిన సమాధానం, మరుసటి రోజు ఇంగ్లాండ్ అంతటా వ్యాపించింది మరియు స్విఫ్ట్ కాలం తర్వాత వచ్చిన అత్యుత్తమ చమత్కార ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది.

లండన్‌లోని మహనీయులచే అతను అకస్మాత్తుగా మరియు సంపూర్ణంగా అంగీకరించబడటం అతన్ని ముంచివేసి, భయపెట్టి, పిరికివాడిని చేసింది. జోక్విన్ మిల్లర్ ఇలా రాశారు:

కాలం అప్పటికే అతని నుదుటిపై తెల్లని పువ్వులతో ముసిముసిగా సరసాలాడుతున్నప్పటికీ, అతను ఒక అమ్మాయిలా సిగ్గుపడ్డాడు; అతని చేయి పట్టుకోవాలనుకున్న పండితులను, మహనీయులను కలవడానికి అతన్ని ఒప్పించడం చాలా కష్టమైంది.

అతని హోటల్‌కు చాలామంది అతన్ని కలవడానికి వచ్చారు, వారిలో చార్లెస్ రీడ్ మరియు కానన్ కింగ్స్లీ కూడా ఉన్నారు. కింగ్స్లీ రెండుసార్లు వచ్చి అతన్ని కనుగొనలేకపోయాడు; ఆ తర్వాత అపాయింట్‌మెంట్ కోరుతూ లేఖ రాశాడు. రీడ్ ఒక నవల కోసం అతని సహాయాన్ని కోరాడు. నిజానికి, ఇంగ్లాండ్‌లోనే మార్క్ ట్వైన్ తాను తన న్యాయమైన వారసత్వాన్ని పొందానని మొదటిసారిగా భావించాడు. అమెరికాలో అతని గురించి ఎన్ని సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇంగ్లాండ్‌లో మాత్రం ఎటువంటి సందేహం లేదు. హోవెల్స్ ఇలా అంటారు:

ఇంగ్లాండ్‌లో హోదా, ఫ్యాషన్, మరియు సంస్కృతి అతన్ని చూసి ఆనందించాయి. లార్డ్ మేయర్లు,

లార్డ్ చీఫ్ జస్టిస్‌లు, మరియు అనేక రకాల ప్రముఖులు అతనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చేవారు;

గ్రామీణ గృహాలలో అతనికి ఆదరణ ఉండేది,  అతని సాహసోపేతమైన ప్రతిభ మన దేశంలోని మిగిలిన వారిని తృణీకరించిన పత్రికల అభిమానాన్ని

ఆకర్షించింది. మార్క్ ట్వైన్ మొదటిసారి ఇంగ్లాండ్‌ను సందర్శించిన తర్వాత, అక్కడి అమెరికన్లు తమ గొప్ప రాజనీతిజ్ఞులు, రచయితలు మొదలైన వారి గురించి ప్రస్తావించినప్పుడు, సహజంగానే సెవార్డ్, వెబ్‌స్టర్, లోవెల్ లేదా హోమ్స్ పేర్లను చెప్పేవారు. అప్పుడు ఇంగ్లీషు వారి వ్యాఖ్య ఇలా ఉండేది: “వాళ్ళ సంగతి వదిలేయండి. మేము పదుల సంఖ్యలో విద్యావంతులైన సెవార్డ్‌లను, వందల సంఖ్యలో లోవెల్, హోమ్స్ వంటి సంస్కారవంతమైన హాస్యకారులను తయారు చేయగలం. మాకు లింకన్, ఆర్టెమస్ వార్డ్, మార్క్ ట్వైన్ గురించి చెప్పండి. వీళ్ళతో మేము సరిపోలలేము; వాళ్ళు మాకు ఆసక్తిని కలిగిస్తారు.” మరియు అది నిజమే. చరిత్ర కూడా వారితో సరిపోలలేదు, ఎందుకంటే వారు అద్వితీయులు.

కాలక్రమేణా క్లెమెన్స్ ఈ విజయం యొక్క పూర్తి అర్థాన్ని గ్రహించి, తన స్వదేశంలోని వారికి కొద్దిగానైనా ఆనందాన్ని పంచకుండా ఉండి ఉంటే, అతను మానవాతీతుడై ఉండేవాడు. అంతకంటే గొప్ప వ్యక్తి మరొకరు జీవించలేదు.

అయితే మార్క్ ట్వైన్ అభిప్రాయాలలో సమూలమైన మార్పు వచ్చింది; తన పాత వైఖరులను లేదా గతంలో తాను కలిగి ఉన్న భిన్నమైన అభిప్రాయాలను ఆయన పూర్తిగా విస్మరించారు. ఒక సాయంత్రం లండన్‌లోని ఒక సమావేశంలో, హింగ్‌స్టన్ చేయి చాచి క్లెమెన్స్‌ను పలకరించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ క్లెమెన్స్ ఆ చేతిని గమనించలేదు లేదా హింగ్‌స్టన్‌ను గుర్తుపట్టలేదు. తర్వాతి కాలంలో ఈ సంఘటన గురించి ఆయన మనస్సాక్షి ఎంతో బాధపడింది. పశ్చాత్తాపం, సిగ్గుతోనే ఆయన దానిని గుర్తుచేసుకునేవారు. ఒకసారి, తన వృద్ధాప్యంలో, ఆయన దీని గురించి తీవ్ర విచారంతో మాట్లాడారు.

LXXXVII. ఎప్పటికీ రాయబడని పుస్తకం

ఇంగ్లాండ్ గురించి ఆయన ఎంతో శ్రద్ధగా సిద్ధం చేసుకున్న పుస్తకం ఎప్పటికీ రాయబడలేదు. వందలాది పేజీలు నింపబడ్డాయి, వాటి నకళ్లు ఒలివియా క్లెమెన్స్ వినోదం కోసం ఇంటికి పంపబడ్డాయి, కానీ ఆ నోట్స్ పూర్తి కాలేదు మరియు అసలు పుస్తక రచన ఎప్పుడూ ప్రారంభం కాలేదు. ఒక కారణం ఏమిటంటే లండన్‌లో సామాజిక కార్యక్రమాలు, పరిచయాలు ఎక్కువగా ఉండేవి; అంతేకాకుండా, చాలా మంది వ్యక్తుల గురించి ప్రస్తావించకుండా ఇంగ్లాండ్ గురించి ఆసక్తికరంగా రాయడం సాధ్యం కాదని ఆయన గ్రహించారు. అలా రాస్తే, తనను ఆదరించి తమ ఇళ్లలోకి ఆహ్వానించిన వారిని నొప్పించే ప్రమాదం ఉండేది. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, ఆయన చాలా గంభీరంగా రాయాల్సి వచ్చేది లేదా అసలు రాయకుండా ఉండాల్సి వచ్చేది.

ఆయన తన గమనికలను (మెమోరాండా) చాలా శ్రద్ధగా రాయడం ప్రారంభించారు; ఒకవేళ ఆ పుస్తకం పూర్తయి ఉంటే, ఆయన రాసిన ఇతర రచనల మాదిరిగానే అది ఎంతో ఆకర్షణీయంగా మరియు విలువైనదిగా ఉండేది. పాఠకులకు అందులోని కొన్ని అంశాలు ఖచ్చితంగా ఆసక్తికరంగా అనిపిస్తాయి. ఆయన అక్కడ గడిపిన ప్రారంభ వారాల్లోని దైనందిన పరిశీలనలకు ఉదాహరణలుగా మరియు ఆయన ఉద్దేశాన్ని తెలియజేయడానికి ఇక్కడ కొన్ని అంశాలు ఇవ్వబడ్డాయి:

ఒక ప్రవాసి (AN EXPATRIATE)

ఒక అమెరికన్ దొంగ తన దేశం నుండి పారిపోయి ఇంగ్లాండ్‌లో ఆశ్రయం పొందాడు.

అతను లండన్ వాసుల తరహాలో దుస్తులు ధరించాడు, లండన్ ఉచ్చారణలోని

విశేషాలను తన మాటల్లో అలవర్చుకున్నాడు మరియు స్థానికుడిగా

చలామణి అవ్వడానికి అన్ని విధాలా ప్రయత్నించాడు. కానీ అతను రెండు

పెద్ద తప్పులు చేశాడు: అతను లాంగ్‌హామ్ హోటల్‌లో బస చేశాడు,

మరియు అతను చేసిన మొదటి పర్యటన స్ట్రాట్‌ఫోర్డ్-ఆన్-ఏవాన్ మరియు

షేక్‌స్పియర్ సమాధిని సందర్శించడం. ఈ పనులు అతని జాతీయతను బయటపెట్టాయి.

స్టాన్లీ మరియు రాణి (STANLEY AND THE QUEEN)

ఒక పాలకుడికి ఉండే అధికారం ఎలాంటిదో చూడండి! నేను రెండు వారాల క్రితం

ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు, వార్తాపత్రికలు మరియు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు

పాపం స్టాన్లీని ఉప్పు, సాస్ లేకుండానే నమిలి మింగేసేంత తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ ఉన్నారు. రాణి ఇలా అంటుంది: “నాలుగు వందల మైళ్లు ప్రయాణించి స్కాట్లాండ్‌కు రండి, పదిహేను నిమిషాలు నా భోజన బల్ల వద్ద కూర్చోండి”; దీని అర్థం ఏమిటంటే, “మహాశయులారా, ఈ వ్యక్తి పట్ల నాకు నమ్మకం ఉంది, ఇతడిని నా రక్షణలోకి తీసుకుంటున్నాను” అని చెప్పడమే; ఆ తర్వాత ఇక ఎటువంటి వ్యతిరేక స్వరమూ వినిపించదు.

బ్రిటిష్ మ్యూజియం వద్ద

అదెంత అద్భుతమైన ప్రదేశం!

ఏదైనా విచిత్రమైన లేదా అరుదైన వస్తువు గురించి ప్రస్తావించండి—ఎక్కడో చదివారు కానీ ఎప్పుడూ కళ్లారా చూడని వస్తువు ఏదైనా సరే—వారు మీకు డజను రకాలను చూపిస్తారు! ఆ వస్తువుకు సంబంధించిన అన్ని రకాలను వారు మీకు చూపిస్తారు!

ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లు, అస్సిరియన్లు, ఎట్రస్కాన్లు, గ్రీకులు, బ్రిటన్లు—అంటే నిజానికి విస్మరించబడిన యుగాలకు చెందిన ప్రజలందరూ—ధరించిన, సున్నితమైన పనితనంతో కూడిన రత్నఖచిత బంగారు హారాలను వారు మీకు చూపిస్తారు. ప్రస్తుతం జీవిస్తున్న లేదా గతంలో జీవించిన అన్ని తెగలు మరియు ప్రజల ఆభరణాలను వారు మీకు చూపిస్తారు. ఆ తర్వాత, మరణానంతరం క్రోమ్‌వెల్ ముఖం నుండి తయారు చేసిన అచ్చును (కాస్ట్) చూపిస్తారు; ఆపై జెర్క్సెస్ (Xerxes) భస్మాన్ని ఒకప్పుడు భద్రపరిచిన ఆ పురాతన పాత్రను చూపిస్తారు.

బ్రిటిష్ మ్యూజియం పట్ల నాకు ఎంతో కృతజ్ఞతాభావం ఉంది. ఎవరూ నన్ను వచ్చి విసిగించరు—ఎవరూ నన్ను తోయరు—ఈ భారీ గోపురం కింద నాకు కావలసినంత స్థలం, వెలుతురు ఉంటాయి—అంతరాయం కలిగించే శబ్దాలు ఉండవు—ప్రపంచంలో ముద్రించబడిన దాదాపు ఏ పుస్తక ప్రతినైనా నాకు అందించడానికి సిద్ధంగా మనుషులు ఉంటారు—ఒకవేళ ఆ గొప్ప భవనంలోని పొడవైన కారిడార్లు, గ్యాలరీలలో తిరగాలని నేను అనుకుంటే, భూమికి మరియు అన్ని యుగాలకు సంబంధించిన రహస్యాలు నా కళ్ల ముందు ఆవిష్కృతమవుతాయి. బ్రిటిష్ మ్యూజియం పట్ల నా కృతజ్ఞతను మాటల్లో చెప్పలేను—నా దగ్గర ఉన్నవన్నీ చిన్న చిన్న, బలహీనమైన పదాలే అనిపిస్తోంది.

రాత్రివేళ వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బే

అప్పటికే రాత్రి పదకొండు దాటింది, నేను పడుకోవడానికి సిద్ధమవుతున్నాను. కానీ నా స్నేహితుడు విచిత్ర స్వభావం కలవాడైనప్పటికీ ఎంతో నమ్మదగినవాడు, కాబట్టి అతని “యాత్ర”లో ఏదో ముఖ్యమైన విషయం ఉందనే విషయంలో నాకేమాత్రం సందేహం కలగలేదు. నేను మళ్లీ నా కోటు, బూట్లు వేసుకున్నాను, మేము బయలుదేరాము.

“అది ఎక్కడ ఉంది? మనం ఎక్కడికి వెళ్తున్నాం?”

“ఆందోళన చెందకు. నువ్వే చూస్తావుగా.”

అతను మాట్లాడే మూడ్‌లో లేడు. కాబట్టి ఇది ఏదో చాలా ముఖ్యమైన విషయం అని నేను భావించాను. నిమిషాలు గడుస్తున్న కొద్దీ నాలో కుతూహలం పెరిగింది, కానీ నేను దానిని బయటపడనీయకుండా ధైర్యంగా అణచిపెట్టుకున్నాను. మేము ఆ పొడవైన వీధిలో వేగంగా దూసుకుపోతుండగా, నేను దీపాలను, సంకేతాలను, సంఖ్యలను గమనించాను. లండన్‌లో, పగలైనా రాత్రైనా, నేను ఎప్పుడూ దారి తప్పిపోతాను. వాతావరణం చాలా చల్లగా, దాదాపు నిర్జనంగా ఉంది. చలికాలం తీవ్రంగా ఉన్నట్లుగా ప్రజలు ఉధృతమైన గాలులకు ఆనుకుని నిలబడ్డారు. జనం క్రమంగా పలుచబడసాగారు, శబ్దాలు మసకబారి, చాలా దూరంగా వినిపిస్తున్నట్లు అనిపించాయి. ఆకాశం మేఘావృతమై, భయపెట్టేలా ఉంది. మేము ముందుకు సాగుతూనే ఉన్నాము, ఇంకా సాగుతూనే ఉన్నాము, చివరికి మనం ఎప్పుడైనా ఆగుతామా అని నాకు సందేహం కలిగింది. చివరకు మేము ఒక విశాలమైన వంతెనను, ఒక పెద్ద భవనాన్ని దాటి, వెంటనే ఒక ద్వారం గుండా ప్రవేశించి, ఒక రకమైన సొరంగం గుండా వెళ్ళి, ఒక గొప్ప కట్టడం యొక్క నల్లని ఆకృతులతో చుట్టుముట్టబడిన ప్రాంగణంలో ఆగాము. అప్పుడు మేము…

మిస్టర్ రైట్ తన లాంతరు వెలుతురును ముందు ఒక వస్తువుపైనా, ఆ తర్వాత మరొక దానిపైనా ప్రసరింపజేస్తూ, ఆ విశిష్టమైన అబ్బీ (మఠం)లో ఏదీ కూడా తన దృష్టిలో అల్పమైనది గానీ, ఆసక్తి లేనిది గానీ కాదని తెలిపేలా నిరంతరం వివరిస్తూ వచ్చారు. సూపరింటెండెంట్‌గా బాధ్యతాయుతమైన పదవిలో ఉన్న ఆయనకు, ఆ భారీ కట్టడంలోని ప్రతి మూలమూ తన దైనందిన విధుల్లో భాగంగా సుపరిచితమే. అక్కడక్కడా కాంతి కిరణాలను ప్రసరింపజేస్తూ, ఆయన ఇలా అనేవారు:

“ఈ అబ్బే (మఠం) ఎత్తును గమనించండి—పైకప్పు అడుగుభాగం వరకు నూట మూడు అడుగులు ఉంటుంది; మొన్ననే నేను స్వయంగా కొలిచాను. ఈ స్తంభం అడుగుభాగాన్ని చూడండి—చాలా పురాతనమైనది, వందల ఏళ్ల నాటిది—ఆ కాలంలో నిర్మాణాలు ఎంత అద్భుతంగా చేసేవారో కదా! గమనించండి—ప్రతి రాయిని అడ్డంగా (క్షితిజ సమాంతరంగా) అమర్చారు; అంటే, ప్రకృతి ఆ రాయిని రాతి గనిలో ఎలా ఉంచిందో అలాగే అమర్చారు, అంచు మీద నిలబెట్టలేదు; ఈ రోజుల్లో కొందరు వాటిని అంచు మీద నిలబెట్టి, అవి ఎందుకు పగులుతున్నాయో, పొరలు పొరలుగా ఎందుకు ఊడిపోతున్నాయో అని ఆశ్చర్యపోతుంటారు. వాస్తుశిల్పులు ప్రకృతికి ఏమీ నేర్పించలేరు. ఈ చాపను పక్కకు జరుపుతాను—నేల భాగాన్ని (పేవ్‌మెంట్‌ను) కాపాడటానికి దీన్ని ఇక్కడ ఉంచారు; ఇదిగో, ఇక్కడ ఏడు వందల ఏళ్ల నాటి నేల భాగం ఉంది; అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న రంగుల మొజాయిక్ ముక్కలను చూస్తే, కాలం మరియు అపవిత్రం చేసే అనాలోచిత వ్యక్తులు దానిని పాడుచేయకముందు అది ఎంత అందంగా ఉండేదో మీకు అర్థమవుతుంది. అక్కడ, అంచు వెంబడి ఒకప్పుడు ఒక శాసనం ఉండేది—ఆ వృత్తాన్ని గమనించండి—అక్కడ నుండి తొలగించబడిన అలంకరణల ఆధారంగా మీరు దానిని గుర్తించవచ్చు—ఇక్కడ ఒక ‘A’ ఉంది, అక్కడ ఒక ‘O’ ఉంది, ఆ పక్కన మరొక ‘A’ ఉంది—అన్నీ అందమైన పాత ఆంగ్ల పెద్ద అక్షరాలు (capital letters); ఆ శాసనం ఏమిటో చెప్పలేము—ఇప్పుడు ఎటువంటి రికార్డు లేదు. ఇప్పుడు దయచేసి ఈ దిశగా రండి. అక్కడ సాక్సన్ రాజు సీబర్ట్ సమాధి ఉంది—అబ్బేలో ఉన్నవాటన్నింటిలో ఇదే అత్యంత పురాతనమైనది; సీబర్ట్ 616లో మరణించాడు—[క్లెమెన్స్ బహుశా పేరును తప్పుగా అర్థం చేసుకుని ఉంటారు. 616లో మరణించింది ఎథెల్‌బర్ట్. రచయితకు అందుబాటులో ఉన్న ఏ సాక్సన్ చారిత్రక రికార్డులలోనూ సీబర్ట్ పేరు కనిపించదు.]—అంటే అది దాదాపు వెయ్యిన్నర వందల యాభై ఏళ్ల క్రితం మాట—ఒక్కసారి ఆలోచించండి! వెయ్యిన్నర వందల యాభై ఏళ్లు! ఇక అక్కడ చివరిది—చార్లెస్ డికెన్స్ సమాధి—నేల మీద, రాతి పలకపై ఇత్తడి అక్షరాలతో ఉంటుంది—ఈనాటికీ ప్రజలు అక్కడికి వచ్చి పూలు ఉంచుతుంటారు… అక్కడ గ్యారిక్ సమాధి ఉంది; అలాగే అడిసన్, థాకరేల విగ్రహాలు (ఛాతీ వరకు ఉండే శిల్పాలు) ఉన్నాయి—మకావులే కూడా అక్కడే విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. డికెన్స్ మరియు గ్యారిక్‌లకు దగ్గరగా షెరిడాన్ మరియు డాక్టర్ జాన్సన్ సమాధులు ఉన్నాయి—ఇక్కడ వృద్ధ పార్ (Old Parr) సమాధి ఉంది….

“ఆ రాయి అక్కడ కవి కాంప్‌బెల్ సమాధి ఉంది. ఇక్కడ మీకు బాగా తెలిసిన పేర్లు ఉన్నాయి—మిల్టన్, ఎలిజీ రాసిన గ్రే, హుడిబ్రాస్ రాసిన బట్లర్; ఇంకా ఎడ్మండ్ స్పెన్సర్, బెన్ జాన్సన్—ఆ అబ్బే అంతటా ఆయనకు సంబంధించిన మూడు శిలాఫలకాలు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి, వాటన్నిటిపైనా ‘ఓ, అరుదైన బెన్ జాన్సన్’ అని చెక్కబడి ఉంది. మీరు ఇప్పుడే వాటిలో ఒకదానిపై నిలబడి ఉన్నారు. ఆయనను నిలబెట్టి సమాధి చేశారు. దీనిని వివరించే ఒక కథనం ఇక్కడ ఉండేది. ఆ కథనం ప్రకారం, ఆయన అబ్బేలో సమాధి చేయమని అడగడానికి ధైర్యం చేయలేకపోయాడు,

కాబట్టి ఆయన కింగ్ జేమ్స్‌ను తనకు బహుమతిగా పద్దెనిమిది అంగుళాల ఇంగ్లీష్ భూమిని ఇస్తావా అని అడిగాడు, దానికి రాజు ‘సరే’ అని చెప్పి,

అది ఎక్కడ కావాలో అడిగాడు, దానికి అతను వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బేలో అని చెప్పాడు.

సరే, రాజు తన మాట వెనక్కి తీసుకోలేదు, అందుకే ఆయనను అక్కడే నిలబెట్టారు,

నిజమే—నిలువుగా నిలబెట్టి సమాధి చేశారు.”

ఇలాంటి వివరాలు మరిన్ని లేనందుకు, మరియు ఆ పుస్తకం అసలు రాయబడనందుకు పాఠకులు విచారించవచ్చు. అతను ఆ ప్రాజెక్టును ఎప్పుడు వదులుకున్నాడో ఎక్కడా నమోదు కాలేదు. లండన్‌లో ఉపన్యాసం ఇవ్వమని అతన్ని ప్రోత్సహించారు, కానీ అతను నిరాకరించాడు. సెప్టెంబరులో, అతను శ్రీమతి క్లెమెన్స్‌కు ఇలా రాశాడు:

అందరూ ఉపన్యాసం, ఉపన్యాసం, ఉపన్యాసం అంటున్నారు, కానీ నాకు దానిని చేసే ఆలోచన అస్సలు లేదు; కచ్చితంగా ఇప్పుడైతే లేదు. డికెన్స్‌ను అమెరికాకు తీసుకెళ్లిన మిస్టర్ డాల్బీ, రేపు వ్యాపార విషయాలు మాట్లాడటానికి వస్తున్నారు, కానీ నేను ఇక్కడ మాట్లాడటానికి పనికిరానని అతనికి ముందే ఒకసారి కబురు పంపాను; ఎందుకంటే నాకు తీరిక సమయం లేదు. ఇక్కడ చాలా సామాజిక కార్యక్రమాలు ఉంటాయి; నేను పనిని అంత వేగంగా పూర్తి చేయలేకపోతున్నాను.

అక్టోబరులో, తనకు ఇంటి మీద విపరీతమైన బెంగగా ఉందని ప్రకటించాడు, మరియు శ్రీమతి క్లెమెన్స్, సూసీ వెంటనే లండన్‌లో తనతో చేరాలని ప్రతిపాదించాడు, ఒకవేళ ఆమె శీతాకాలానికి తనను ఇంటికి రమ్మని, వసంతకాలంలో వారందరూ లండన్‌కు తిరిగి వెళ్లాలని కోరుకుంటే తప్ప. కాబట్టి ఆ పుస్తకాన్ని అప్పుడు వదిలిపెట్టలేదని భావించవచ్చు. తన పర్యటన ఏమాత్రం ముగిసిపోలేదని అతను భావించాడు; వాస్తవానికి అది అప్పుడే మొదలైందని, కానీ తాను అత్యంతగా ప్రేమించేవారు దానిని తనతో పంచుకోవాలని అతను కోరుకున్నాడు. నవంబరులో, అతను తన తల్లికి మరియు సోదరికి ఇలా రాశాడు:

నేను ఒక పుస్తకం కోసం నోట్స్ తీసుకోవడానికి ఇక్కడికి వచ్చాను, కానీ విందులకు హాజరవడం మరియు ప్రసంగాలు చేయడం తప్ప పెద్దగా ఏమీ చేయలేదు. నేను చాలా ఆనందంగా గడిపాను, మరియు ఈ ఆంగ్లేయుల నుండి దూరంగా వెళ్ళడానికి నాకు ఇష్టం లేదు; వారు ఒక అపరిచితుడిని పూర్తిగా తమ సొంత ఇంట్లో ఉన్నట్లుగా భావించేలా చేస్తారు, మరియు వారు ఎంత తేలికగా నవ్వుతారంటే, ఇక్కడ విందు తర్వాత ప్రసంగాలు చేయడం ఒక సౌకర్యంగా ఉంటుంది. నేను వందలాది మంది స్నేహితులను సంపాదించుకున్నాను; మరియు నిన్న రాత్రి, కొత్త గిల్డ్ హాల్ లైబ్రరీ మరియు మ్యూజియం ప్రారంభోత్సవంలో ఉన్న తోపులాటలో, అడుగడుగునా ఒక పరిచయస్తుడిని కలవడం నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది.

ఇంగ్లాండ్‌పై అతని అభిప్రాయాలన్నీ సంతోషకరమైనవే. అతను అప్పుడప్పుడు కొన్ని బ్రిటిష్ సంస్థలపై—లండన్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు మరియు విశేషాలపై—సున్నితమైన వ్యంగ్యాన్ని ప్రదర్శించగలడు, ఉదాహరణకు సావేజ్ క్లబ్‌లో అతని ప్రసంగంలో,—[సెప్టెంబర్ 28, 1872. ఇది బహుశా అత్యంత ప్రభావవంతమైనది.

వారి ప్రజా విందుల ఆచారాలు, ప్రతి అధికారిక కార్యక్రమంలోని లాంఛనాలు, మరియు వేలాది మంది ప్రముఖుల వస్త్రధారణ, హెప్టార్కీ పతనమైనప్పటి నుండి ఇంగ్లాండ్‌పై తమ మందకొడి దశాబ్దాలను నెమ్మదిగా ఈడ్చుకుంటూ వచ్చిన అన్ని శతాబ్దాల ప్రసంగాలను మరియు ఆచార వ్యవహారాలను తెలియజేస్తాయి.

మీలో మిగిలిన వారిని ఇక్కడికి తీసుకురాగలిగితే, నేను ఇక్కడే నివసించడానికి చాలా ఇష్టపడతాను.

అతను నవంబర్ 12న, అందరి కోసం క్రిస్మస్ బహుమతులు; నగలు, బొచ్చు, లేసులు; అలాగే తన పేరునే పెట్టుకున్న సామ్ మోఫెట్ కోసం ఒక పనికొచ్చే ఆవిరి యంత్రంతో నిండిన బటావియా నౌకలో ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. అట్లాంటిక్ మధ్యలో బటావియా ఒక హరికేన్‌లో చిక్కుకుని, ఉధృతమైన అలల వల్ల తీవ్రంగా దెబ్బతిని, తన మార్గం నుండి చాలా దూరం కొట్టుకుపోయింది. మొత్తమ్మీద అది ఒక అదృష్టకరమైన సంఘటన, ఎందుకంటే అది నీటితో నిండిన ఒక కలప పడవను ఢీకొట్టింది. అది పూర్తిగా ధ్వంసమై, దాని తాడులను పట్టుకుని వేలాడుతున్న తొమ్మిది మంది నావికులతో ప్రాణాలతో బయటపడింది. ఆ భయంకరమైన గాలుల మధ్యలో ఒక లైఫ్‌బోట్‌ను ప్రయోగించి, ప్రాణాలు కోల్పోతున్న వారిని రక్షించారు. క్లెమెన్స్ ఈ విషయంపై రాయల్ హ్యూమన్ సొసైటీ కోసం ఒక సవివరమైన నివేదికను తయారుచేశాడు. ఆ ధైర్యవంతులైన రక్షకులకు పతకాలు ప్రదానం చేయాలని అందులో కోరాడు. అతని తోటి ప్రయాణికులు సంతకం చేసిన ఆ పత్రం, ఆ వ్యక్తులకు సంపూర్ణ గుర్తింపును, విస్తృత కీర్తిని సంపాదించిపెట్టింది. ముగింపులో, ఆ రచయిత ఇలా అన్నాడు:

ఊహించినట్లుగానే, ఒక భయంకరమైన తుఫానులో, గొడుగు లేకుండా, డెక్ మీద నిలబడి, అన్నిటినీ గమనిస్తూ, అవి సరిగ్గా జరిగేలా చూస్తూ, కేరింతలు కొట్టడం ముఖ్యమనిపించినప్పుడల్లా అరుస్తూ, ఓడ ప్రమాదంలో చిక్కుకున్న ఈ తొమ్మిది మందిని రక్షించడంలో నేను ఏమైనా సహాయపడి ఉంటే, నాకు సంతోషంగా, సంతృప్తిగా ఉంది. నేను ఎలాంటి ప్రతిఫలాన్ని కోరడం లేదు. అవే పరిస్థితులలో నేను మళ్ళీ ఇదే పని చేస్తాను. కానీ నేను మనస్ఫూర్తిగా, హృదయపూర్వకంగా వేడుకునేది ఏమిటంటే, రాయల్ హ్యూమన్ సొసైటీ మా కెప్టెన్‌ను, మా లైఫ్-బోట్ సిబ్బందిని గుర్తుంచుకోవాలి. అలా వారిని గుర్తుంచుకోవడం ద్వారా, నాగరిక ప్రపంచమంతటా ఈ సొసైటీకి ఉన్న ఉన్నత గౌరవాన్ని, అభిమానాన్ని మరింత పెంచాలి.

బటావియా 1872 నవంబర్ 26న న్యూయార్క్ చేరుకుంది. మార్క్ ట్వైన్ మూడు నెలల పాటు దూరంగా ఉన్నారు, ఆ సమయంలో తన పని తనకు మరియు మానవాళికి ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉందో ఆయన కనీసం పాక్షికంగానైనా గ్రహించారు. అతను దూరంగా ఉన్న సమయంలో ఒక ఎన్నిక జరిగింది—ఆ ఎన్నిక అతనికి ఎంతో సంతృప్తినిచ్చింది. ఎందుకంటే, అది జనరల్ గ్రాంట్ రెండవసారి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికవడానికి మరియు హోరేస్ గ్రీలీ ఓటమికి దారితీసింది; గ్రీలీని అతను గౌరవించినప్పటికీ, అధ్యక్ష పదవికి తగిన వ్యక్తిగా మాత్రం భావించలేదు. గ్రీలీ ఘోర పరాజయంలో కీలక పాత్ర పోషించిన థామస్ నాస్ట్‌కు క్లెమెన్స్ ఇలా రాశాడు:

“నాస్ట్, మరెవరికంటే ఎక్కువగా నువ్వే గ్రాంట్ కోసం—అంటే నాగరికత మరియు పురోగతి కోసం—అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించావు. ఆ చిత్రాలు నిజంగా అద్భుతం. ఈ ఏడాది జరిగిన భారీ పరిణామాలలో తన పాత్ర పట్ల తల ఎత్తుకుని, నిజాయితీగా గర్వపడే హక్కు దేశంలో ఎవరికైనా ఉందంటే, అది నిస్సందేహంగా నీకే ఉంది. మేమంతా నిన్ను హృదయపూర్వకంగా గౌరవిస్తున్నాము మరియు నీ గురించి గర్వపడుతున్నాము.”

హోరేస్ గ్రీలీకి ఉన్న ప్రత్యేకమైన సామర్థ్యాలు మరియు విచిత్ర ప్రవర్తన అతనికి ఓటర్ల కంటే ఎక్కువ పేరుప్రతిష్టలను తెచ్చిపెట్టాయి. మార్క్ ట్వైన్ అతని గురించి ఒకసారి ఇలా అన్నాడు:

“అతను గొప్పవాడు, నిజాయితీపరుడు, దేశానికి మంచి సేవ చేశాడు మరియు దేశానికి గర్వకారణంగా నిలిచాడు. అతను మంచి స్వభావం కలవాడు, కానీ పనిలో ఉన్నప్పుడు ఎవరైనా విసిగిస్తే అపరిచితులతో కాస్త కఠినంగా లేదా అసహనంగా ప్రవర్తించేవాడు. అతను బూతులు మాట్లాడేవాడు, కానీ అది పెద్ద విషయం కాదు; మనలో అత్యుత్తమమైన వారిలో కూడా ఆ లక్షణం ఉంటుంది. నాకు అతనితో పెద్దగా పరిచయం లేదు, కేవలం యాదృచ్ఛికంగా ఒకసారి కలిశాను అంతే. నేను అతన్ని ఒక్కసారే కలిశాను. ‘ట్రిబ్యూన్’ కార్యాలయంలో అతన్ని కలిశాను, కానీ నిజానికి నేను అతన్ని కలవాలని అనుకోలేదు. నేను వైట్‌లా రీడ్ కోసం వెతుకుతూ పొరపాటున గ్రీలీ గదిలోకి వెళ్లాను. అతను తన డెస్క్ వద్ద ఒంటరిగా కూర్చుని రాసుకుంటున్నాడు, మేము కాసేపు మాట్లాడుకున్నాం—ఎక్కువ సేపు కాదు, కొద్దిసేపు మాత్రమే. నేను అతనిని క్షేమంగా ఉన్నారా అని అడిగాను, దానికి అతను ‘నీకు ఏం కావాలి?’ అని కటువుగా అడిగాడు. నాకు ఏం కావాలో అప్పటికి గుర్తుకు రాలేదు, దాంతో మళ్ళీ వస్తానని చెప్పి వచ్చేశాను. కానీ నేను మళ్ళీ వెళ్ళలేదు.”

క్లెమెన్స్ ఈ సంఘటనను ఎప్పుడూ ఒకేలా చెప్పేవాడు కాదు. కొన్నిసార్లు రీడ్ బదులు జాన్ హే కోసం వెతుకుతున్నట్లు చెప్పేవాడు, గ్రీలీతో జరిగిన సంభాషణ కూడా వేరుగా ఉండేది; కానీ బహుశా దాని వెనుక ఏదో ఒక వాస్తవం ఉండి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనా, ఆ సంఘటన అలా జరిగి ఉండవచ్చు మరియు అది వారిద్దరి స్వభావాలకు విరుద్ధంగా కూడా ఏమీ లేదు.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా  ప్రసాద్ –6-9-26-ఉయ్యూరు —

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.21వ భాగం.5.9.26.

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తి పతాక మార్క్ట్ ట్వైన్  జీవిత చరిత్ర -22

LXXXII. “రఫింగ్ ఇట్” రచన

మార్క్ ట్వైన్ ప్రచురించిన మూడవ పుస్తకం, అతను ‘బ్లిస్’ కోసం సిద్ధం చేస్తున్న వెస్ట్రన్ పుస్తకం కాదు. అది షెల్డన్ & కో. ప్రచురించిన ఒక చిన్న సంపుటి, దాని పేరు ‘మార్క్ ట్వైన్ ఆత్మకథ (బర్లెస్క్) మరియు మొదటి రొమాన్స్’. ఆ రొమాన్స్, 1870 ప్రారంభంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ప్రచురితమైన “ఆఫుల్, టెర్రిబుల్ మిడియవల్ రొమాన్స్”. ఆ బర్లెస్క్ ఆత్మకథ అంతకు ముందు ఎప్పుడూ ప్రచురితం కాలేదు. ఆ రెండూ కలిసి ఒక సన్నని చిన్న పుస్తకంగా తయారయ్యాయి. దాని సాహిత్యపరమైన అంశాలతో పాటు, దాని నిండా పూర్తి పేజీ నిండా సంబంధం లేని చిత్రాల శ్రేణి ఉండేది—అవి ఏరీ రైల్‌రోడ్ రింగ్ యొక్క కార్టూన్లు, “ది హౌస్ దట్ జాక్ బిల్ట్” యొక్క కొద్దిగా మార్పు చేసిన రూపానికి దృష్టాంతాలుగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆ “హౌస్” ఏరీ ప్రధాన కార్యాలయం, రింగ్ యొక్క మోసపూరిత పద్ధతులను వివరించడమే దాని ఉద్దేశ్యం. జే గౌల్డ్, జేమ్స్ ఫిస్క్, జూనియర్, జాన్ టి. హాఫ్‌మన్ మరియు ఆ బృందంలోని ఇతరుల ముఖాలు ప్రధానంగా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఏ కోణం నుండి చూసినా ఈ ప్రచురణ ముఖ్యమైనది కాదు. సాహిత్యపరమైన హాస్యానికి అరుదుగా ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది,  అది మార్క్ ట్వైన్ యొక్క ఉత్తమ భావప్రకటనా శైలికి చాలా దూరంగా ఉంది. ఒకటి రెండు సంవత్సరాల తరువాత అతను ఈ పుస్తకంలోని తప్పును గ్రహించి, చిత్రపటాలను కొని వాటిని నాశనం చేశాడు.

ఈలోగా, కొత్త వెస్ట్రన్ పుస్తకం నిలిచిపోయింది. మార్చిలో ఓరియన్‌కు అతను ఇలా రాశాడు:

నేను ఇంకా లివీకి రాత్రింబవళ్లు సపర్యలు చేస్తున్నాను. నేను దాదాపుగా అలసిపోయాను. మేము పది రోజుల తర్వాత ఎల్మిరాకు వెళ్తాము (అప్పుడు లివీ పరుపు మీద ప్రయాణించగలిగితే), మరియు నేను కాలిఫోర్నియా పుస్తకాన్ని పూర్తి చేసే వరకు, సుమారు మూడు నెలలు అక్కడే ఉంటాము. కానీ నేను అక్కడికి వెళ్ళగానే వెంటనే పని ప్రారంభించలేను; వారం రోజులు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, ఎందుకంటే నేను ముప్పై రోజుల భయంకరమైన ముట్టడిని ఎదుర్కొన్నాను.

త్వరలోనే కొంత రాతప్రతిని పంపుతానని అతను వాగ్దానం చేశాడు.

నాలుగైదు రోజులు ఆగండి, నేను కొన్ని అధ్యాయాలను సిద్ధం చేసి బ్లిస్‌కు పంపగలనేమో చూస్తాను….

నేను ఈ ఇంటిని  ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను అమ్మకానికి పెట్టాను,  మేము ఎల్మిరాకు వెళ్ళినప్పుడు ఇక్కడి నుండి శాశ్వతంగా వెళ్ళిపోతాము. పుస్తకం పూర్తయ్యే వరకు నేను కొత్త ఇంటిని ఎంచుకోను,

కానీ హార్ట్‌ఫోర్డే సరైన ప్రదేశం అవుతుందనడంలో మాకు పెద్దగా సందేహం లేదు.

కొనుగోలు ధరపై $10,000 నష్టపోయి, అతను ఏప్రిల్‌లో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లోని తన వాటాను విక్రయించాడు. శ్రీమతి క్లెమెన్స్ . పాప ప్రయాణించగలిగారు,  అతను ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా వారిని ఎల్మిరాలోని క్వారీ ఫామ్‌కు తీసుకువెళ్ళాడు.

శ్రీమతి క్లెమెన్స్ సోదరి అయిన శ్రీమతి థియోడర్ క్రేన్ గారి ఇల్లు అయిన క్వారీ ఫామ్, ఒక అందమైన కొండ శిఖరం. విశాలమైన పచ్చని వాలుతో, అక్కడ నుండి మసకగా కనిపించే నగరం, చెముంగ్ నది,  దానికి ఆవల దూరంగా కొండలు కనిపిస్తాయి. ఒక సాయంత్రం అటుగా కారులో వెళ్తూ, గుర్రాలకు నీళ్ళు పెట్టడానికి ఆగిన శ్రీ మరియు శ్రీమతి లాంగ్డన్ దంపతులు, ఇది ఒక ఆహ్లాదకరమైన వేసవి విడిది అవుతుందని, సెలవు దినాల్లో కుటుంబాలు తమ ఇంటి పనులను కలిసి చేసుకోవచ్చని నిర్ణయించుకుని, దీనిని యాదృచ్ఛికంగా కొనుగోలు చేశారు. ఆ స్థలాన్ని మొదట కొనుగోలు చేసినప్పుడు, దానికి ఒక పేరు పెట్టడం గురించి వారు చర్చించుకున్నారు. వారు “గో-యాజ్-యు-ప్లీజ్ హాల్,” “క్రేన్స్ నెస్ట్” వంటి అనేక పేర్లను ప్రయత్నించి, చివరకు “రెస్ట్ అండ్ బీ థ్యాంక్‌ఫుల్” అనే పేరుకు అంగీకరించారు. కానీ ఇది దాని అధికారిక నామం మాత్రమే. ఇంటికి కొద్ది దూరంలో కొండపై ఒక పాడుబడిన క్వారీ ఉండటంతో, థామస్ కె. బీచర్ సూచించిన పేరు మరింత సహజంగా నోటికి వచ్చింది. ఆ ప్రదేశం క్వారీ ఫార్మ్‌గా మారింది, ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది.

క్లెమెన్స్, అతని భార్య హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోనే నివసించాలని పూర్తిగా నిశ్చయించుకున్నారు. వారిద్దరికీ ఆ ప్రదేశంపై ఒక అభిమానం ఏర్పడింది, క్లెమెన్స్‌కు ప్రధానంగా ట్విచెల్ కారణంగా. అయితే, వారిద్దరూ అక్కడి స్నేహపూర్వక సాహిత్య, సామాజిక వాతావరణం కోసం,  తమ కోసం ఎదురుచూస్తున్న స్వాగతం కోసం ఆరాటపడ్డారు. ఆ రోజుల్లో బఫెలో ఎలాగైతే ఒక సాహిత్యవేత్తకు నిలయంగా లేదో, హార్ట్‌ఫోర్డ్ సరిగ్గా అలాగే ఉండేది. అక్కడ ఒక ప్రముఖ రచయితల బృందం ఉండేది, వారిలో చాలామంది క్లెమెన్స్ దంపతులకు అప్పటికే తెలుసు. అంతేకాకుండా, మార్క్ ట్వైన్ పుస్తకాలకు బ్లిస్ ప్రచురణకర్తగా ఉండటంతో, వారి ప్రధాన వ్యాపార ప్రయోజనాలు కూడా అక్కడే ఉండేవి.

వారు వెళ్ళే సమయం విషయంలో వారి ప్రణాళికలు అంత ఖచ్చితంగా లేవు. వ్యవసాయ క్షేత్రంలో తన పని మెరుగ్గా సాగుతోందని, మరియు శ్రీమతి క్లెమెన్స్, సున్నితమైన బిడ్డ ఆరోగ్యం రోజురోజుకు మెరుగుపడుతోందని క్లెమెన్స్ గమనించాడు. వారు ఆ వేసవికాలం మొత్తం క్వారీ ఫార్మ్‌లోనే ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. రాబోయే సంవత్సరాలలో తమకు ఎంతో ప్రాముఖ్యతనివ్వబోయే ఆ అందమైన ప్రదేశంలో అది వారి మొదటి వేసవి.

నిజానికి, మరేదానికన్నా ఎక్కువగా జో గుడ్‌మనే ఆ కొత్త పుస్తకంలో ఒక నూతన ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాడు. రచయిత మనోస్థైర్యం పూర్తిగా సన్నగిల్లిన సమయంలోనే గుడ్‌మన్ వచ్చారు. “జో,” అతను అన్నాడు, “నా పని ఇక అయిపోయినట్టే అనిపిస్తోంది. నా రచనలు అస్సలు ముందుకు సాగడం లేదు, పైగా నేను రాస్తున్నవి ఏమాత్రం విలువైనవిగా అనిపించడం లేదు. ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ (The Innocents Abroad) స్థాయిని నేను మళ్లీ ఎప్పటికీ అందుకోలేనేమోనని భయంగా ఉంది. ఇదిగో, నేను రాసినవి ఇవే జో. వీటిని చదివి, నీ అభిప్రాయం కూడా అదేనా అని చెప్పు.”

గుడ్‌మ్యాన్ ఆ రాతప్రతిని తీసుకుని కుర్చీలో కూర్చున్నాడు, క్లెమెన్స్ ఒక టేబుల్ దగ్గరకు వెళ్లి ఏదో పని చేస్తున్నట్లు నటించాడు. గుడ్‌మ్యాన్ ఒక్కో పేజీని విశ్లేషణాత్మక దృష్టితో చదువుతూ, త్వరలోనే అందులో పూర్తిగా లీనమైపోయాడు. క్లెమెన్స్ అతన్ని రహస్యంగా గమనిస్తూ వచ్చాడు, కానీ ఇక ఆ ఉత్కంఠను భరించలేకపోయాడు. అప్పుడు అతను తన కలం కింద పడేసి ఇలా అన్నాడు:

“నాకు తెలుసు! నాకు తెలుసు! నేను రాస్తున్నదంతా చెత్తగానే ఉంది. నువ్వు ఇంతసేపూ ఒక్క చిరునవ్వు కూడా నవ్వకుండా చదువుతూ, నేను ఎంత మూర్ఖంగా తయారయ్యానో చూసి జాలిపడుతున్నావు. కానీ ఇందులో నా తప్పే పూర్తిగా లేదు. విధిని ఎదిరించే శక్తి నాకు లేదు. నేను ఒక హాస్యభరితమైన పుస్తకాన్ని రాయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను…”

పొలంలోని జీవితం వ్యవసాయ స్ఫూర్తిని అందించి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే క్లెమెన్స్ హోరేస్ గ్రీలీ వ్యవసాయం గురించి ఏదో రాశాడు, అలాగే ఆ దిశగా హెన్రీ వార్డ్ బీచర్ చేసిన ప్రయత్నాలపై ఒక చిన్న హాస్య నాటకాన్ని కూడా రాశాడు. మిస్టర్ బీచర్ వ్యవసాయం గురించి అతను ఇలా అన్నాడు:

“రాబిన్ పక్షులు టర్నిప్‌లను తింటే, అతని స్ట్రాబెర్రీలు గొప్ప విజయం సాధిస్తాయి.”

ఈ వ్యాసం బీచర్‌కు వినోదాన్ని కలిగించింది, బహుశా గ్రీలీకి కూడా వినోదం కలిగి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే అతను ఇలా రాశాడు:

మార్క్,—మీ వ్యవసాయంపై నా విమర్శల విషయంలో మీరు పొరబడుతున్నారు. నేను ఎప్పుడూ బహిరంగంగా ఎలాంటి విమర్శలు చేయలేదు, కానీ మీరు మాత్రం నా బంగాళాదుంపలు  క్యాబేజీల యొక్క పింట్ కు అయ్యే ఖచ్చితమైన ధరను చెప్పడానికి పూనుకున్నారు, నిజంగా అది ఒక మేధావి యొక్క స్ఫూర్తి. మీరు నిజంగా వ్యవసాయం చేయడం ప్రారంభిస్తే, లేదా నా వ్యవసాయం గురించి మీకు తెలియని విషయాలు చెప్పడం కంటే, దాని గురించి మీకు తెలిసిన విషయాలు చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తే, నేను మిమ్మల్ని కించపరిచే విమర్శల నుండి విరమించుకోవడమే కాకుండా, మీకు నా ఆశీస్సులు కూడా అందిస్తాను.

మీ విధేయుడు, హోరేస్ గ్రీలీ.

ఆ ఉత్తరం మిస్టర్ గ్రీలీ యొక్క విలక్షణమైన చేతిరాతలో ఉంది,  నిస్సందేహంగా ‘రఫింగ్ ఇట్’లోని టర్నిప్ కథకు ప్రేరణనిచ్చింది, అలాగే గ్రీలీ రచన యొక్క నకిలీ ప్రతికి కూడా అదే నమూనాగా నిలిచింది.

మొత్తం మీద క్వారీ ఫార్మ్‌లో అది ఒక తీరికలేని, సాహసోపేతమైన వేసవి కాలం. మే నెల మధ్య నాటికి, క్లెమెన్స్ బ్లిస్‌కు రాస్తూ, తాను కొత్త పుస్తకానికి సంబంధించిన పన్నెండు వందల రాతప్రతి పేజీలను అప్పటికే రాశానని, మిగిలిన భాగాన్ని రోజుకు ముప్పై నుండి అరవై ఐదు పేజీల చొప్పున పూర్తి చేస్తున్నానని తెలిపాడు. అప్పటికి అతను చాలా ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. కుటుంబ ఆరోగ్యం మెరుగుపడింది, మరియు భవిష్యత్తు ఉజ్వలంగా ఉంది.

(చెక్కడాలను కూడా కలుపుకుంటే) పుస్తకానికి సంబంధించిన సుమారు నాలుగు వందల పేజీలను పూర్తి చేయడానికి ఇప్పుడు నా చేతిలో తగినంత రాతప్రతి ఉంది, అందువల్ల మూడింట రెండు వంతులు పూర్తయింది. నేను వారం మధ్యలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు వెళ్లి దానిని తీసుకువెళ్లాలని అనుకున్నాను, కానీ ఇప్పుడు నా పనిలో నేను ఎంతగానో లీనమైపోయాను (గత కొన్ని నెలలుగా నేను అనుభవించని అనుభూతి ఇది), ఆ స్ఫూర్తిని ఒక్క క్షణం కూడా కోల్పోవడానికి నేను ఇష్టపడను. కాబట్టి ఇది ఉన్నంత కాలం నేను ఇక్కడే ఉండి, పని చేస్తూనే ఉంటాను. నా ప్రస్తుత ఆలోచన ఏమిటంటే, నేను ఇప్పటికే రాసిన దానికంటే వీలైనంత ఎక్కువగా రాసి, ఆ రాశి నుండి అత్యుత్తమ అధ్యాయాలను ఏరి, మిగిలిన వాటిని పక్కన పెట్టడం. అది పూర్తయ్యాక, దాన్ని చదవడం మొదలుపెట్టి, పూర్తి చేయని వ్యక్తిని చూడాలనుకుంటున్నాను. ఇప్పుడు ఏదీ నన్ను బాధపెట్టడం లేదు; ఏదీ నన్ను కలవరపెట్టడం లేదు, ఏదీ నా దృష్టిని ఆకర్షించడం లేదు. నేను పుస్తకం తప్ప మరేమీ ఆలోచించడం లేదు, దేని గురించీ ఒక్క గంట కూడా విచారంగా లేను, బడి నడుస్తుందా లేదా అనే దాని గురించి నాకు చిల్లిగవ్వ కూడా పట్టింపు లేదు. ఇక పుస్తకం త్వరలోనే పూర్తవుతుంది. అది ఒక గంభీరమైన పుస్తకం అవుతుంది; దానిలోని అంకితభావమే ఆ పుస్తకం వెలకి తగినదిగా ఉంటుంది. ఈ విధంగా:

దివంగత కెయిన్‌కు

ఈ పుస్తకం అంకితం

అతని జ్ఞాపకార్థం గౌరవంతో కాదు, ఎందుకంటే దానికి పెద్దగా గౌరవం లేదు

అతని పట్ల సానుభూతితో కాదు, ఎందుకంటే అతని ఘోరమైన చర్య అతన్ని సానుభూతికి అతీతుడిగా నిలుపుతుంది, కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, కానీ

కేవలం అతని పట్ల ఉన్న మానవతా జాలి వలన, ఎందుకంటే ఒక అంధకార యుగంలో జీవించడం అతని

దురదృష్టం.

ఉపకారపూరితమైన పిచ్చివాదన తెలియని అంధకార యుగంలో జీవించడం ఒక దురదృష్టం.

బహుశా శ్రీమతి క్లెమెన్స్ ఈ రమణీయమైన అంకితభావాన్ని హిగ్బీ శాసనం వైపు మళ్లించి ఉండవచ్చు, లేదా బహుశా రచయిత నిజంగా కేన్‌కు సాహిత్య నివాళి అర్పించాలని ఉద్దేశించి ఉండకపోవచ్చు. ఏదేమైనా, దానికి ప్రేరణగా నిలిచిన ఆవేశం అతని సహజ స్వభావానికి తగినదే

ఈ లేఖకు అనుబంధంగా అతను ఇలా జతచేస్తాడు:

నా పలుకుబడి పెరుగుతోంది. పుస్తకాలకు

 పంచాంగాలకు నాకు అద్భుతమైన ప్రతిపాదనలు వస్తున్నాయి; ఉపన్యాస ఆహ్వానాలతో మునిగిపోయాను,  ఒక

పత్రిక ఏ పొడవునైనా ఉండే పన్నెండు వ్యాసాలకు,

 ఏ విషయంపైనైనా, హాస్యభరితంగా గానీ లేదా మరే విధంగా గానీ రాసినా, నాకు $6,000 నగదు ఇస్తామని ప్రతిపాదిస్తోంది.

సమయం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడే పని పూర్తి చేయాలని అతను పూనుకున్నాడు. ఇప్పుడు పూర్తి కావడానికి దగ్గరలో ఉన్న కాలిఫోర్నియా పుస్తకానికి అదనంగా, వారు కలిసి చేయబోయే ఆరు వందల పేజీల రచన కోసం గుడ్‌మన్‌తో ఒక పథకాన్ని చర్చించాడు; అతను తన కొత్త పుస్తకంలోని ఘట్టాల ఆధారంగా ఒక వెస్ట్రన్ నాటకం కోసం ఒకటి రెండు దృశ్యాలను ప్రణాళిక చేసి రాశాడు (వాటిలో ఒకటి, 31వ అధ్యాయంలో వివరించబడిన “అర్కాన్సాస్” సంఘటన); అతను తన అనేక ఆవిష్కరణలలో ఒకటైన, దానంతట అదే సర్దుకునే చొక్కా పట్టీని పరిపూర్ణం చేశాడు; అతను అనేక స్కెచ్‌లు రాశాడు, అప్పుడప్పుడు వ్యాపార నిమిత్తం న్యూయార్క్ , హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లకు వెళ్ళాడు; కొత్త నివాసం కోసం హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో అన్వేషించాడు. బఫెలోలో గడిపిన కాలంపై కమ్ముకున్న నీడ తొలగిపోయినట్లు అనిపించింది.

అతను బ్లిస్ యొక్క కొత్త పత్రిక కోసం కొన్ని రచనలు అందిస్తానని వాగ్దానం చేశాడు,  జూన్‌లో మూడు స్కెచ్‌లను పంపాడు. వాటితో పాటు పంపిన లేఖలో అతను ఇలా అంటాడు:

మీరు వీటన్నింటికీ $125 చెల్లిస్తే, ఇవిగో మూడు వ్యాసాలు.

మీకు ఇవి వద్దు అనుకుంటే, నేను వీటిని గెలాక్సీకి అమ్ముతాను, కానీ

అసలు ధరకు మూడింతలు కన్నా ఒక్క పైసా కూడా తక్కువకు కాదు…. మీరు వీటిని తీసుకుంటే

ఓరియన్‌కు ఆ $125 మొత్తం చేరేంత వరకు, వారపు వాయిదాలలో పదో వంతు చెల్లించండి.

మళ్ళీ ఉపన్యాసాలు ఇవ్వకూడదనే తన నిర్ణయాన్ని అతను పునఃపరిశీలించుకుని, రాబోయే సీజన్‌కు రెడ్‌పాత్‌తో కార్యక్రమాన్ని ముగించాడు. అతనికి ఉపన్యాసాలు రాయాలనే తపన మొదలైంది. అతను వరుసగా మూడు ఉపన్యాసాలు రాశాడు: ఒకటి ఆర్టెమస్ వార్డ్‌పై, మరొకటి “నేను కలిసిన కొందరు ఆహ్లాదకరమైన వ్యక్తుల జ్ఞాపకాలు” అనే అంశంపై,  మూడవది కొత్త పుస్తకంలోని అధ్యాయాల ఆధారంగా రాశాడు. తాను ఇచ్చిన “జ్ఞాపకాలు” అనే ఉపన్యాసం గురించి రెడ్‌పాత్‌కు ఇలా రాశాడు:

“ఇది నాకు తెలిసిన వారందరినీ కవర్ చేస్తుంది; రాజులు, పిచ్చివాళ్ళు, మూర్ఖులు, ఇంకా అందరూ.” ఆ వెంటనే, తాను మరో ఉపన్యాసం సిద్ధం చేశానని, “శీర్షిక తర్వాత ప్రకటిస్తాను” అని రాశాడు.

“జూలై నెలలో నాకు ఏది బాగా నచ్చుతుందో నిర్ణయించుకుంటాను,” అన్నాడు. చర్చిలలో ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడానికి తన కోసం ఒప్పందాలు చేసుకోవద్దని రెడ్‌పాత్‌కు సూచించాడు. “నేను ఇప్పటివరకు చర్చిలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసాన్ని విజయవంతం చేయలేకపోయాను. చర్చిలో నవ్వాలంటే ప్రజలు భయపడతారు.”

అతనికి అనుకూలమైన పర్యటనను ఏర్పాటు చేసుకోవడంలో రెడ్‌పాత్ ఇబ్బందులు పడుతోంది. క్లెమెన్స్‌కు కొన్ని పట్టణాలు, ప్రాంతాలపై దురభిప్రాయాలు ఉండేవి, ఆ దురభిప్రాయాలు రాత్రికి రాత్రే మారే అవకాశం ఉంది. ఆగష్టులో అతను ఇలా రాశాడు:

ప్రియమైన రెడ్,—నేను ఇతర స్త్రీల కన్నా భిన్నమైనదాన్ని; నా మనసు తరచుగా మారుతుంది.

మనసు లేని వారు సులభంగా స్థిరంగా, దృఢంగా ఉండగలరు, కానీ

ఒక వ్యక్తి నాలాగా మనసుతో పూర్తిగా నిండిపోయినప్పుడు, ప్రతి పెద్ద భయం/అశుభ సూచన, లేదా బద్ధకం వంటి భావనలు… ఆ బరువును కదిలిస్తాయి.

చూశారా? అందువల్ల, మీరు గమనిస్తే, ఒక వారం నేను న్యూ ఇంగ్లాండ్‌కే పరిమితం కావాలని కఠినమైన ఆదేశాలు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది; మరుసటి వారం నన్ను అరిజోనాకు పంపిస్తారు; ఆ తర్వాతి వారం నా పేరును ఉపసంహరించుకుంటాను; ఆ తర్వాతి వారం మీకు పూర్తి, అనియంత్రిత స్వేచ్ఛను ఇస్తాను; ఆపై వారం దానిని సవరిస్తాను. రెడ్‌పాత్, మీరు నా ఆలోచనలను అదుపులో ఉంచడానికి ప్రయత్నించాలి; ఏజెంట్‌గా అది మీ బాధ్యత,

మరియు ఆ బాధ్యతలు నాకు ఎప్పుడూ చాలా ఎక్కువగా ఉండేవి…. ఇక ఈ వారం పశ్చిమ ప్రాంతం విషయానికి వస్తే, పశ్చిమ ప్రాంతంలోని అన్ని కార్యక్రమాలను మీరే కొనసాగించడానికి నేను అంగీకరిస్తున్నాను. కానీ వచ్చే వారం నాకు ఏమి కావాలో అది ఇంకా దేవుడి ఇష్టం.

మీ విధేయుడు, మార్క్.

ఈ లేఖ రాసినప్పుడు అతను హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో నివాసం ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి  తన సామాను తరలించడానికి ఏర్పాట్లు చేసుకుంటున్నాడు. చివరకు అతను ఫోర్డ్ స్ట్రీట్‌లోని చక్కని హూకర్ ఇంటిని లీజుకు తీసుకున్నాడు. అది హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని సాహిత్య ప్రాంతమైన నూక్ ఫార్మ్ అని పిలువబడే ఒక ఆహ్లాదకరమైన ఏకాంత ప్రదేశంలో ఉంది. ఆ ప్రాంతంలోనే చార్లెస్ డడ్లీ వార్నర్ , హ్యారియెట్ బీచర్ స్టోవ్‌ల నివాసం కూడా ఉండేది. అతను అక్టోబర్ 1వ తేదీన ఆ ప్రాంగణాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ఏర్పాట్లు చేసుకున్నాడు. అలా కొత్త ఇల్లు ఖరారైంది; ఆ తర్వాత నాస్బీ బోస్టన్‌లో ఉండబోతున్నాడని తెలుసుకుని, ఆ సీజన్‌లో తన శ్రమ ముగిశాక కొన్ని రోజుల వినోదం కోసం అతను ఆ నగరానికి పరుగెత్తుకెళ్లాడు. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తరలివెళ్లడానికి ఏర్పాట్లు ఆలస్యం కాలేదు. బఫెలో ఆస్తిని విక్రయించారు, సామాన్లను సర్ది, ఓడలో పంపించేశారు. పెళ్లికూతురు, పెళ్లికొడుకుగా వారు ఎంతో సంతోషంగా అడుగుపెట్టిన ఆ ఇల్లు ఖాళీగా, నిర్జనంగా మిగిలిపోయింది; ఇక వారు మళ్లీ అందులోకి అడుగుపెట్టలేదు. వారు అక్కడ నివసించిన సంవత్సరంన్నర కాలంలో, ఆ ఇల్లు జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను, మానవ జీవితంలోని దాదాపు అన్ని రకాల అనుభవాలను చూసింది.

LXXXIII. ఉపన్యాసాల రోజులు

1871 శరదృతువులో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో జీవితం, ఆచరణలో కాకుండా కేవలం మాటలకే పరిమితమైంది. కొత్తగా వచ్చిన వారికి విశాలమైన, స్నేహపూర్వక స్వాగతం లభించింది, కానీ అక్కడి గందరగోళం, ఇంటి యజమాని సుదీర్ఘ ఉపన్యాసాల పర్యటనకు దాదాపు వెంటనే బయలుదేరడం వంటివి ఆందోళన కలిగించే విషయాలు; హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని ఆ తొలి రోజుల్లో క్లెమెన్స్ ఇంటి వాతావరణం ఒక మసక ఆశను మాత్రమే ఇచ్చింది.

నిన్న రాత్రి ఇండియానాపోలిస్‌లో అద్భుతమైన ప్రేక్షకుల మధ్య చాలా గొప్ప సమయాన్ని గడిపాను; ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఉండేలాగే, ఆడిటోరియం జనంతో కిక్కిరిసిపోయింది… ఇకపై ఏ కార్యక్రమాలూ రద్దు కాకూడదని కోరుకుంటున్నాను. ఈ ఉపన్యాసంతో ఆ ‘డచ్ పెన్సిల్వేనియన్ల’ను కూడా ఆకట్టుకోగలను.

4,000 డాలర్ల అప్పును తీర్చేశాను. నా జాబితాలో ఇక మిగిలింది మీరే.

కొద్ది రోజుల్లోనే మీకు చెల్లింపులు మొదలుపెడతాను, అప్పుడు నేను మళ్లీ స్వేచ్ఛాజీవిని అవుతాను.

నిస్సందేహంగా ఆయన తన ఉపన్యాస పర్యటనల విజయాలను ఆస్వాదించారు, కానీ ఏ సమయంలోనూ వాటిని కేవలం విహారయాత్రగా భావించలేదు. ఆ ప్రారంభ వారాల్లో, ఆయనను ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు వెంబడిస్తున్న తన కొత్త పుస్తకం యొక్క ప్రూఫ్ కాపీలు (సవరణల కోసం వచ్చిన ముసాయిదాలు) ఆయనకు ఏమాత్రం ఉపశమనాన్ని ఇవ్వలేదు. అయినప్పటికీ, చేతిలో ఉన్న మరియు భవిష్యత్తులో రాబోయే భారీ ఆదాయం దృష్ట్యా, ఎవరైనా ఎన్నో కష్టాలను భరించగలరు.

బోస్టన్ పరిసర ప్రాంతాల్లో ఇతరత్రా ఆనందకరమైన అంశాలు కూడా ఉండేవి. ఆయన తన రోజుల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని స్కూల్ స్ట్రీట్‌లోని ‘లైసియం’ ప్రధాన కార్యాలయంలో గడిపే అవకాశం ఉండేది; అక్కడ ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వక వాతావరణం ఉండేది—నాస్బీ, జోష్ బిల్లింగ్స్ మరియు ఏడాది చివరలో అక్కడ చేరే ఇతర సంచార ఉపన్యాసకుల బృందం అక్కడ కలిసేవారు. వారి ఉపన్యాసాలను మొదట బోస్టన్‌లో కాకుండా, బయటి పట్టణాల్లో ప్రదర్శించేవారు; అక్కడ వాటిని పరీక్షించి, మెరుగుపరిచేవారు లేదా పక్కన పెట్టేవారు. ఆయా ప్రాంతాల ప్రేక్షకులు సంతృప్తి చెందిన తర్వాతే, బోస్టన్ మ్యూజిక్ హాల్‌లో తుది పరీక్ష జరిగేది; అది విజయవంతమైతే, ఆ సీజన్ అంతా విజయవంతంగా సాగేది. రెడ్‌పాత్ ఉపన్యాసకులు ‘యంగ్స్ హోటల్’లో బస చేసేవారు, పగటిపూట బ్యూరో కార్యాలయంలో ధూమపానం చేస్తూ, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ లేదా వృత్తిపరమైన విషయాలు చర్చిస్తూ గడిపేవారు. సాయంత్రం వేళల్లో వారు లోవెల్, లెక్సింగ్టన్, కాంకర్డ్, న్యూ బెడ్‌ఫోర్డ్ వంటి బయటి పట్టణాలకు వెళ్ళేవారు. నేడు అటువంటి పరిస్థితి లేదు: ఉపన్యాసకులు తక్కువ, ఉపన్యాస బ్యూరోల ప్రాముఖ్యత తగ్గింది; వేదికపై గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించేవారు లేరు.

అలాగే, పైన పేర్కొన్నటువంటి ప్రత్యేకమైన హాస్య రచయితల బృందం కూడా ఇప్పుడు లేదు. అప్పటి నుండి హాస్యం అనేది సర్వసాధారణమైపోయింది. ఈ కాలంలో తమ పనిని అత్యంత గంభీరంగా భావించి, ఎప్పుడూ నవ్వుముఖం లేకుండా ఉండేవారు చాలా తక్కువ మంది; నిజానికి, ఆ రోజుల్లో తమ పనిని తేలికగా తీసుకుని, జీవితంలోని కఠినమైన కోణాలను మరియు తత్వాలను చిరునవ్వుతో స్వీకరించేవారు ఎంత తక్కువగా ఉండేవారో, వీరు కూడా అంతే తక్కువ. జోష్ బిల్లింగ్స్ మన హాస్య పితామహులలో అత్యంత సౌమ్యుడు, మనోహరమైనవాడు. ప్రస్తుత తరానికి అతని పేరు కూడా అంతగా పరిచితం కాదు, కానీ మనం ఈ రచన చేస్తున్న కాలంలో ఆ విలక్షణమైన వ్యక్తి పేరు, సూక్తులు అందరి నోళ్లలో నానుతూ ఉండేవి. అతని అసలు పేరు హెన్రీ డబ్ల్యూ. షా, మరియు అతను ఒక నిజమైన, చిరునవ్వుతో ఉండే తత్వవేత్త. తన సూక్తులను ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి, వాటికి మంచి ధర పలకడానికి, వాటిని హాస్యాస్పదమైన అక్షరదోషాలతో వక్రీకరించేలా ప్రేరేపించబడకుండా ఉండి ఉంటే, అతను మరింత శాశ్వతమైన, గంభీరమైన కీర్తిని సంపాదించుకొని ఉండేవాడు. నాస్బీ రచనల విషయంలో అది పెద్దగా పట్టించుకోవాల్సిన విషయం కాదు. అతను ప్రదర్శించిన జీవిత కోణంలో నిరక్షరాస్యతను ప్రదర్శించడం సహజమే; కానీ ఒక తరం క్రితం హాస్యంలో ఒక భాగంగా భావించబడిన ఆ వికారమైన రూపంలో, జోష్ బిల్లింగ్స్ యొక్క కొన్ని నిజంగా గొప్ప సూక్తులను ఇప్పుడు పరిశీలిస్తే జాలి వేస్తుంది. ఆ దిగజారిన అక్షరదోషాల వల్ల, అసలు హాస్యంగా ఉన్న సూక్తులు కూడా తమ విలువను కోల్పోతాయి. “ఒక మనిషి పతనం వైపు పయనించడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఆ సందర్భానికి అనుగుణంగా ప్రతిదీ సిద్ధంగా ఉంటుంది,” అనే సూక్తిని వక్రీకరించిన అక్షరదోషాలతో మరింత మెరుగుపరచడం దాదాపు అసాధ్యం. ఆ ఘోరమైన శాపం నుండి బయటపడిన మరికొన్ని ఆణిముత్యాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

“కొంతమంది చురుకుదనాన్ని చమత్కారంగా పొరబడతారు; కానీ చురుకుదనానికి, చమత్కారానికి మధ్య ఉన్న తేడా, మిణుగురు పురుగుకు, మెరుపుకు మధ్య ఉన్న తేడా లాంటిది.”

“ఎద్దును కొమ్ములతో పట్టుకోవద్దు – దాని తోకను పట్టుకో; అప్పుడు నీకు కావాలనుకున్నప్పుడు దాన్ని వదిలేయవచ్చు.”

“కష్టం ఏమిటంటే మనకు చాలా తెలుసని కాదు, నిజం కాని విషయాలు మనకు చాలా తెలుసని.”

జాష్ బిల్లింగ్స్, నాస్బీ  మార్క్ ట్వైన్ మంచి స్నేహితులు. వారు కలిసి ఫోటోలు దిగేవారు  వారి మధ్య ఎప్పుడూ సరదా సంభాషణలు సాగుతూ ఉండేవి. జాష్ బిల్లింగ్స్ ఒకసారి “ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం” (Lekturing) గురించి రాస్తూ, “ఏడవ నియమం” (Rule Seven) అనే శీర్షిక కింద—ఒక ఉపన్యాసకుడిని వ్యక్తిగత ఇంటికి ఆహ్వానించడం ఎంత అవివేకమో వివరిస్తూ—ఇలా అన్నారు:

ఉదాహరణకు, మార్క్ ట్వైన్‌ను మీ ఇంటికి ఆహ్వానించడం గురించి ఆలోచించండి. మీ ఇల్లాలు ఆ సందర్భం కోసం ఇంటిని ఎంతో చక్కగా, అద్దంలా తీర్చిదిద్ది ఉంటుంది;

ప్రతి వస్తువూ సరైన స్థానంలో ఉంటుంది. మీరు మీ ఇంట్లో ఎప్పుడూ పొగత్రాగరు.

సెంటర్ టేబుల్ మీద కాళ్లు పెట్టరు, గది నిండా వార్తాపత్రికలను అస్తవ్యస్తంగా

పడేయరు: మీ ఇంట్లో క్రమశిక్షణ, పొదుపు పాటిస్తారు. కానీ మార్క్ ట్వైన్ సంతోషంగా

లేదా కనీసం సౌకర్యవంతంగా ఉండాలంటే, మీరు కనీసం పదిహేడు డాలర్ల విలువైన సిగార్ల పెట్టెను కొనాలి

మరియు మీ గదిలోని సున్నితమైన వస్తువులన్నింటినీ పక్కకు జరపాలి. మీరు తాజా వార్తాపత్రికలను

గదిలో అజాగ్రత్తగా చల్లేయాలి, ఐస్-వాటర్ (చల్లని నీరు) పాత్రను అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి,

ఎందుకంటే మార్క్ ‘డ్రై హ్యూమరిస్ట్’ (గంభీరమైన ముఖంతో హాస్యం పండించేవారు). మీరు మీ చిన్న పిల్లలను

పట్టుకుని చేతులు-కాళ్లు కట్టిపడేయాలి, ఎందుకంటే మార్క్‌కు పిల్లలంటే కేవలం సిద్ధాంతపరంగానే ఇష్టం;

మీకు ఇష్టమైన పిల్లిని పొరుగింటికి పంపాలి మరియు మీ కుక్కపిల్లను దాచిపెట్టాలి.

ఇవన్నీ చేయాల్సిందే, లేకపోతే మార్క్ తన అదనపు షర్ట్ కాలర్ మరియు ‘శాండ్‌విచ్ దీవుల’ (Sandwich Islands)

గురించిన ఉపన్యాస ప్రతులను తన సంచిలో సర్దుకుని, ఉపన్యాస సమయం అయ్యేంత వరకు

వీధుల్లో తిరుగుతూ, పొగత్రాగుతూ, దుకాణాల బోర్డులను చదువుతూ ఉండిపోతాడు.

ఇకపై మార్క్ ట్వైన్ ఉపన్యాసాల గురించి మనం పెద్దగా ప్రస్తావించకపోవచ్చు కాబట్టి, ఆ కాలంలో ఆయన అనుసరించిన విధానం గురించి ఇక్కడ కొంచెం చెప్పుకోవడం మంచిది. ఉపన్యాసకులు సందర్శించే ప్రతి చోటా ఒక కమిటీ ఉండేది, మరియు ఉపన్యాసకుడిని పరిచయం చేయడం ఆ కమిటీ ఛైర్మన్ బాధ్యతగా ఉండేది; ఆ బాధ్యతను ఆయన ఒక గొప్ప అవకాశంగా భావించేవారు, ఎందుకంటే అది ఆయనకు ప్రముఖులు  ప్రసిద్ధ వ్యక్తులతో కాసేపు సాన్నిహిత్యం పొందేలా చేసేది. అయితే, క్లెమెన్స్ (మార్క్ ట్వైన్ అసలు పేరు) ఆ అధికారులకు తీవ్ర నిరాశను కలిగించేవారు. తనను తాను మరెవరికన్నా సమర్థవంతంగా పరిచయం చేసుకోగలనని అతను ఎప్పుడో తెలుసుకున్నాడు. అతని సాధారణ పద్ధతి ఏమిటంటే, ముందుగా తనను తాను కమిటీ అధ్యక్షుడిగా పరిచయం చేసుకుని, ఆ సాయంత్రం ఉపన్యాసకుడిని పరిచయం చేయడం; ఆ తర్వాత, తన వ్యక్తిత్వాన్ని పూర్తిగా మార్చుకుని, తన ఉపన్యాసాన్ని ప్రారంభించడం. అది ఎల్లప్పుడూ ఆశ్చర్యపరిచేదిగా, వినోదాత్మకంగా ఉండేది, ఎప్పుడూ విజయవంతమయ్యేది; కానీ చివరికి పత్రికలు ఈ పద్ధతినే ముద్రించాయి, దానివల్ల దానిలోని కొత్తదనం పోయింది, కాబట్టి అతను ఇతర పద్ధతులను కనిపెట్టవలసి వచ్చింది. కొన్నిసార్లు, తన ప్రతిభకు సరైన గౌరవం ఇవ్వగల వారిని తాను ఎప్పుడూ కలవలేదని, అందుకే తనను తాను పరిచయం చేసుకుంటున్నానని సూటిగా చెబుతూ అతను లేచేవాడు; కానీ వార్తాపత్రికలు దాన్ని కూడా ముద్రించాయి, దాంతో అతను తరచుగా ఎలాంటి పరిచయం లేకుండానే లేచి ప్రారంభించేవాడు.

అతను ఏ పద్ధతిలో ప్రారంభించినప్పటికీ, మార్క్ ట్వైన్ విధానం బహుశా ఈ దేశం ఇప్పటివరకు చూసిన వేదికపై ప్రదర్శన ఇచ్చే కళాకారుడి కళకు అత్యంత స్వచ్ఛమైన ఉదాహరణ. అది కళాత్మకతను మరిచిపోయేలా చేసే కళ; తన ప్రత్యేక ప్రయోజనం కోసం ఎంతో దూరం ప్రయాణించి వచ్చిన ఒక కొత్త, అద్భుతమైన స్నేహితుడు వ్యక్తిగతంగా వినోదాన్ని అందించడం లేదనే విషయాన్ని ప్రతి శ్రోత మరిచిపోయేలా చేసే కళ. ఒక శ్రోత ఇలా రాశారు: తాను సంప్రదాయ ఉపన్యాసం ప్రారంభం కోసం ఎదురుచూస్తూ, పరిచయ కార్యక్రమం కొనసాగింపు అనుకుని “నవ్వు ఆపుకోలేక” కూర్చున్నానని, కానీ అంతలోనే ఉపన్యాసకుడు నమస్కరించి అదృశ్యమయ్యాడని, దాంతో అంతా ముగిసిపోయిందని ఆయన రాశారు. ఆ శ్రోత తన గడియారం చూసుకున్నారు; ఆయన అక్కడ గంటకు పైగా ఉన్నారు. అది మహా అయితే పది నిమిషాలకు మించి ఉండదని ఆయన అనుకున్నారు. ఆయన కళ తమపై కలిగించిన ప్రభావాన్ని గురించి చాలామంది రాయడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ అదృశ్యమైన ఒక ఉనికి . ఒక నిశ్శబ్ద స్వరం యొక్క కథను స్పష్టంగా వివరించడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు.

బోస్టన్‌లో ఇతర ఆహ్లాదకరమైన అనుభవాలు కూడా ఉన్నాయి. అక్కడ హోవెల్స్, ఆల్డ్రిచ్ ఉన్నారు; అలాగే బ్రెట్ హార్ట్ కూడా, ఆయన అట్లాంటిక్ బృందంలో చేరడానికి ఖండం అంతటా తన విజయవంతమైన యాత్రను పూర్తి చేసుకున్నారు. క్లెమెన్స్ అంతకుముందు ఆల్డ్రిచ్‌ను కలిసినట్లు కనిపించదు, అయినప్పటికీ వారి పరిచయం ఒక సంవత్సరం ముందే ప్రారంభమైంది. అప్పుడు ఆల్డ్రిచ్, ‘ఎవ్రీ సాటర్డే’ పత్రికకు సంపాదకుడిగా, బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ప్రచురితమైన “ది త్రీ ఏసెస్” అనే కవితపై వ్యాఖ్యానించారు. ఆల్డ్రిచ్ ఆ కవితను మార్క్ ట్వైన్ రచనగా భావించి, దానిని “బ్రెట్ హార్ట్ యొక్క ‘హీథెన్ చినీ’కి ఒక బలహీనమైన అనుకరణ” అని అభివర్ణించాడు. క్లెమెన్స్ ఒక లేఖలో, కర్తృత్వ ఆరోపణపై సున్నితంగా నిరసన తెలిపాడు, మరియు ఆల్డ్రిచ్ వెంటనే క్షమాపణతో కూడిన వివరణతో ఆ లేఖను ముద్రించాడు. ఆ తర్వాత సరదాగా వ్యక్తిగత లేఖల మార్పిడి జరిగింది, మరియు అది ఒక జీవితకాల స్నేహానికి నాంది పలికింది.

ఇక్కడ ఆ లేఖలలో ఒకదానికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. క్లెమెన్స్ తన నిరసన తర్వాత దానికి క్షమాపణ కూడా చెప్పాడు, ఈ విషయాన్ని ఇకపై పట్టించుకోవద్దని కోరాడు. ఆల్డ్రిచ్ బదులిస్తూ, అతని వివరణ అప్పటికే ముద్రణలో ఉన్నందున, “అతనికి న్యాయం చేయకుండా” ఆపడానికి చాలా ఆలస్యమైందని, కానీ క్లెమెన్స్ పట్టుబడితే తదుపరి సంచికలో దానిని ఉపసంహరిస్తానని చెప్పాడు. అప్పుడు క్లెమెన్స్ దానిని ఉపసంహరించుకోవడం తనకు ఇష్టం లేదని రాశాడు, మరియు కాలిఫోర్నియా రోజుల్లో సాహిత్య విద్య కోసం తాను ఎంతగానో రుణపడి ఉన్న బ్రెట్ హార్ట్‌ను కాపీ కొట్టానని నింద పడటం తనకు ఇష్టం లేదని వివరించాడు. కొనసాగిస్తూ అతను ఇలా అన్నాడు:

హార్ట్ మెదడులో మెరిసిన అత్యంత అందమైన మరియు చక్కని ఆలోచన ఏమిటో మీకు తెలుసా? అది ఇదే. వారు ఓవర్‌ల్యాండ్ పత్రిక కోసం ఒక విగ్నెట్ కవర్‌ను నిర్ణయించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, కాలిఫోర్నియా రాష్ట్ర చిహ్నమైన ఒక గ్రిజ్లీ ఎలుగుబంటిని ఎంచుకున్నారు. నాల్ బ్రదర్స్ దానిని చెక్కారు, మరియు ఆ పేజీ దానితోనే ముద్రించబడింది.

ఒక ఎలుగుబంటిగా అది విజయవంతమైంది. అతను ఒక మంచి ఎలుగుబంటి, కానీ అప్పుడు,

అతను ఒక లక్ష్యం లేని ఎలుగుబంటి అని అభ్యంతరం చెప్పబడింది—అంటే ఏమీ అర్థం లేని,

దేనినీ సూచించని, కేవలం అక్కడ నిలబడి, ఏమీ లేనిదానిపై తన భుజం మీదుగా గర్జిస్తూ, ఆ అందమైన పేజీపై బాధాకరంగా మరియు స్పష్టంగా ఒక మొరటు మరియు దుష్ట స్వభావం గల చొరబాటుదారుడని.

ఎవరూ సంతృప్తి చెందలేదని అందరూ అన్నారు; అతన్ని వదులుకోవడానికి వారు చాలా ఇష్టపడలేదు, కానీ

అతని వల్ల ప్రయోజనం లేనప్పుడు అతను అక్కడ ఉండటాన్ని కూడా అంతే ఇష్టపడలేదు. కానీ వెంటనే హార్ట్ ఒక పెన్సిల్ తీసుకుని అతని పాదాల కింద రెండు సరళ రేఖలను గీశాడు, మరియు ఇదిగో అతను అద్భుతమైన విజయం సాధించాడు!—కాలిఫోర్నియా అనాగరికతకు పురాతన చిహ్నం, సమీపిస్తున్న ఉన్నత మరియు ప్రగతిశీల నాగరికతకు ప్రతీక అయిన మొదటి ఓవర్‌ల్యాండ్ లోకోమోటివ్‌పై గర్జిస్తోంది! అది ఒక స్ఫూర్తి కంటే తక్కువ ఏమీ కాదని నేను భావిస్తున్నాను.—[“ఎలుగుబంటి” అనేది ఓవర్‌ల్యాండ్ కవర్‌పై ఎల్లప్పుడూ కనిపించేదే; “రెండు గీతలు” అతని పాదాల కింద రైల్వే ట్రాక్‌ను ఏర్పరిచాయి. క్లెమెన్స్ యొక్క అసలు లేఖలో ఈ విషయాలను వివరిస్తూ గీసిన ముతక స్కెచ్‌లు ఉన్నాయి]

ఆ లేఖలో ఈ విషయాలను వివరిస్తూ గీసిన ముతక రేఖాచిత్రాలు ఉన్నాయి.]

బోస్టన్ బృందంలో రాల్ఫ్ కీలర్ అనే మరో కాలిఫోర్నియన్ కూడా ఉన్నాడు. అతను ఒక విచిత్రమైన, ప్రతిభావంతుడైన,  అన్ని విధాలా ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తి. క్లెమెన్స్‌కు అతను పసిఫిక్ పర్వత వాలులో పరిచయం. కీలర్‌ను బోస్టన్ రచయితలు తమవారిగా స్వీకరించారు, అందుకు అతను కృతజ్ఞతతో, సంతోషంగా ఉన్నాడు. అతని వద్ద డబ్బు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, అదృష్టం ప్రసాదించిన సంతోషకరమైన కానుకల విషయంలో అతను అపారమైన సంపన్నుడు. అతను ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహంగా, తేలిక మనసుతో, మరియు ఆశాభావంతో ఉండేవాడు. అతి స్వల్ప పెట్టుబడితో అతను అనేక దేశాలలో పర్యటించి, ఆ పర్యటనల గురించి అట్లాంటిక్ పత్రిక కోసం రాశాడు. ఆ అద్భుతమైన వలయంలో, అతను దేవతల సాంగత్యంలోకి ప్రవేశించినంతగా అమితానందంతో ఉండేవాడు. కీలర్‌ను తెలిసిన వారందరూ ఆప్యాయంగా చూసేవారు, దానికి ప్రతిఫలంగా అతను కూడా ఒకరకమైన ఆరాధనను అందించేవాడు. అతను తరచుగా మార్క్ ట్వైన్‌తో కలిసి వివిధ మారుమూల పట్టణాలలో జరిగే ఉపన్యాస కార్యక్రమాలకు వెళ్ళేవాడు, మరియు క్లెమెన్స్ అతన్ని అల్పాహారం కోసం తన హోటల్‌కు తీసుకువచ్చేవాడు, అక్కడ వారిద్దరూ కలిసి మంచి, ఆనందకరమైన సంభాషణలు జరిపేవారు. ఒకసారి కీలర్ ఉత్సాహంగా హోటల్‌కు వచ్చి క్లెమెన్స్ గది వైపు వెళ్ళాడు.

“నాతో రా,” అన్నాడు. “త్వరగా!”

“ఏమిటి? ఏమైంది?”

“మాట్లాడటానికి ఆగకు. నాతో రా.”

వారు పబ్లిక్ లైబ్రరీకి చేరుకునే వరకు వీధుల గుండా చురుకుగా నడిచారు. కీలర్ ముందు నడుస్తుండగా, వారు లోపలికి ప్రవేశించి, పుస్తకాలతో నిండిన అరల వరుసను ఎదుర్కొనే వరకు ఆగలేదు. అతను వాటిలో ఒకదానిని చూపించాడు, అతని ముఖం ఆనందంతో వెలిగిపోతోంది.

“చూడు,” అన్నాడు. “అది నీకు కనిపిస్తోందా?”

క్లెమెన్స్ ఇప్పుడు జాగ్రత్తగా చూసి, ఆ పుస్తకాలలో ఒకటి కీలర్ ప్రచురించి, చివరికి అప్రచురితమైన నవల అని గుర్తించాడు.

“ఇది ఒక గ్రంథాలయం,” అన్నాడు కీలర్ ఉత్సాహంగా, “మరియు అది వారి దగ్గర ఉంది!”

ఆ అద్భుతంతో అతని అస్తిత్వం మొత్తం వెలిగిపోతోంది. అతను పరిశోధన చేస్తున్నాడు; గ్రంథాలయ రికార్డుల ప్రకారం, ఆ పుస్తకం అక్కడ ఉన్న రెండేళ్లలో కేవలం మూడుసార్లు మాత్రమే బయటకు తీసి చదివారట! క్లెమెన్స్‌కు కనీసం నవ్వాలనే ఆలోచన కూడా రాలేదు. మార్క్ ట్వైన్ గురించి తెలిసిన వారికి, అతని కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయి ఉంటాయని ఎవరైనా ఊహిస్తారు.

మార్క్ ట్వైన్ గురించిన తన పుస్తకంలో, హోవెల్స్, కీలర్ తన ప్రసిద్ధ సహచరులైన ఆల్డ్రిచ్, ఫీల్డ్స్, హార్టే, క్లెమెన్స్ మరియు హోవెల్స్‌కు ఇచ్చిన ఒక ఉల్లాసభరితమైన, అనధికారిక విందు గురించి వివరిస్తాడు. హోవెల్స్ ఇలా అంటారు:

ఆ సంతోషకరమైన సమయానికి సంబంధించిన ఒక భావన తప్ప నాకు ఇంకేమీ మిగలలేదు – లక్ష్యం లేని, ఆనందకరమైన కబుర్లు—ఎక్కడా మొదలవ్వకుండా, ఎక్కడా ముగియని ఆట,

ఉత్సాహభరితమైన నవ్వులు, ఫీల్డ్స్ చెప్పిన లెక్కలేనన్ని మంచి కథలు, ఆల్డ్రిచ్ నుండి మెరుపులా మెరిసే చమత్కారం,

అప్పుడప్పుడు ఆల్డ్రిచ్ నుండి మెరుపులాంటి చమత్కారం, అప్పుడప్పుడు మా ఆతిథేయుడిపై మేమంతా కలిసి చేసిన ఎగతాళి, ఆయన దాన్ని సంతోషంగా స్వీకరించారు; మరియు పెద్దగా మెరుగుపరచని, కానీ స్నేహభావంతో నిండిన ఆ సంభాషణ మధ్యలో, బోస్టన్ సదస్సు పట్ల క్లెమెన్స్ యొక్క మానసిక వైఖరిని బ్రెట్ హార్ట్ వక్రదృష్టితో నాటకీయంగా చిత్రీకరించడం ప్రకాశిస్తుంది. “అయ్యో మిత్రులారా,” అతను తడబడుతూ అన్నాడు, “ఇది మార్క్ జీవితపు కల,” మరియు క్లెమెన్స్ యొక్క ఈకల వంటి కనుబొమ్మల కింద నుండి వచ్చిన చూపు నాకు గుర్తుంది, అది ఆ వినోదాన్ని అతను ఆస్వాదిస్తున్నాడని బయటపెట్టింది. బహుశా కీలర్ తన పుస్తకం విజయాన్ని పురస్కరించుకుని ఆ విందు ఇచ్చి ఉంటాడు; అది అతని నైజమే.

కీలర్ అంతం ఒక రహస్యం. కొన్ని స్పానిష్ దురాగతాల వాస్తవాలను నివేదించడానికి న్యూయార్క్ ట్రిబ్యూన్ అతన్ని క్యూబాకు పంపింది. అతను న్యూయార్క్ నుండి స్టీమర్‌లో బయలుదేరాడు, మరియు ఆ నౌక హవానాకు చేరుకోవడానికి ముందు రాత్రి చివరిసారిగా సజీవంగా కనిపించాడు. అతను తన ధ్యేయాన్ని రహస్యంగా ఉంచలేదు, కానీ దాని గురించి తన నిష్కపటమైన, నిష్కపటమైన పద్ధతిలో చర్చించాడు. ఆ ఓడలో కొంతమంది స్పానిష్ సైనికులు ఉన్నారు.

ఈ విషయంపై వ్యాఖ్యానిస్తూ, క్లెమెన్స్ ఒకసారి ఇలా అన్నారు:

“బహుశా అతన్ని సముద్రంలోకి విసిరివేయకపోయి ఉండవచ్చు, అయినప్పటికీ అదే జరిగిందనే నమ్మకం సర్వత్రా ఉండేది.”

బోస్టన్‌లోని నాగరిక సంస్కృతి అప్పట్లో మార్క్ ట్వైన్‌ను ఏ సందేహంతో స్వీకరించిందో హోవెల్స్ తన పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు; మరోవైపు, అదే సంస్కృతి బ్రెట్ హార్ట్‌ను తమలో ఒకరిగా స్వీకరించి, అతని సామాజిక లోపాలను కూడా క్షమించింది.

కారణం అర్థం చేసుకోవడం కష్టం కాదు. హార్ట్ తన రచనల ద్వారా ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకున్నాడు; ఆ రచనలు రుచిలోనూ, వాతావరణంలోనూ ఎంత కొత్తగా ఉన్నప్పటికీ, వాటిని అంచనా వేసి, వర్గీకరించాల్సిన రకానికి చెందినవి. హార్ట్ వారు అర్థం చేసుకోగల భాషలో మాట్లాడాడు; అతని హాస్యం, అతని కరుణ, అతని దృక్కోణం అన్నీ గుర్తించదగినవే. అది అప్పటికే ఒక దిగ్గజం ద్వారా ప్రామాణీకరించబడిన కళ. బ్రెట్ హార్ట్ యొక్క అద్భుతమైన విజయాలను చార్లెస్ డికెన్స్ విజయాలతో పోల్చడం అతని మేధస్సును కించపరచడం కాదు. హార్టే యొక్క చాలా రచనలు అతని గొప్ప ఆంగ్ల ఆదర్శప్రాయుడి రచనలకు ఏ విధంగానూ తక్కువ కావు. డికెన్స్ “ది అవుట్‌కాస్ట్స్ ఆఫ్ పోకర్ ఫ్లాట్స్” కంటే మెరుగైన చిన్న కథను ఎన్నడూ రాయలేదు. అతను “ది లక్ ఆఫ్ రోరింగ్ క్యాంప్” అంత మంచి చిన్న కథను ఎన్నడూ రాయలేదు. బోస్టన్ విమర్శకులు ఈ విషయాలను వెంటనే గ్రహించి, హార్టేకు సరైన రేటింగ్ ఇచ్చారు. మార్క్ ట్వైన్ విషయంలో వారు అలా చేయడంలో విఫలమవడానికి ప్రధాన కారణం, అతను వారితో కొత్త మరియు ఆశ్చర్యపరిచే భాషలలో మాట్లాడటమే. అతని సువార్తలు మతవిశ్వాస వ్యతిరేకతలుగా పరిగణించబడే అవకాశం ఉంది; అతని సాహిత్యపరమైన విచిత్రాలు అన్నీ వర్గీకరించలేనివి. అతి జాగ్రత్తపడే వర్గంలో, చార్లెస్ ఇలియట్ నార్టన్ మరియు ప్రొఫెసర్ ఫ్రాన్సిస్ జె. చైల్డ్ మాత్రమే అతనికి సంపూర్ణ ఆమోదం తెలిపారని హోవెల్స్ మనకు చెబుతాడు. మిగతావారు అతని పట్ల చిరునవ్వు నవ్వి, ఆనందించారు, కానీ ఆడంబరమైన దుస్తులు, టోపీలు మరియు ఆడంబరాల పట్ల ఒక ఆస్థాన కవి చూపించే చిన్నచూపుతో. ఒక మానవ హృదయం నుండి మరొక మానవ హృదయానికి చేసే ప్రత్యక్ష విజ్ఞప్తి తప్ప మరే ప్రమాణాలు లేని ఆ గొప్ప, నిష్కపటమైన, పక్షపాతం లేని జనసమూహం, అంటే ప్రజలు మాత్రమే, అతని గొప్ప వారసత్వాన్ని వెంటనే గుర్తించి, అతన్ని ఉన్నత స్థానానికి చేర్చి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టగలిగారు.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –5-9-26-ఉయ్యూరు 

ప్రజా కవి కర్ణాటక సర్వజ్ఞుడు:((త్రివేణి

రచన: వి. కె. గోకాక్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

యుగయుగాలుగా కర్ణాటక జీవన విధానాన్ని, ఆ ప్రాంత అనుభవాలలోని వివిధ గొప్ప దశలను ప్రతిబింబించే కన్నడ సాహిత్య ప్రపంచంలో, ఎందరో గొప్ప కవులు మరియు తాత్వికుల అద్భుతమైన రచనలు విరాజిల్లుతున్నాయి. వారిలో పంప, పొన్న మరియు రన్న వంటి ‘కవి-చక్రవర్తులు’ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తారు. వారు కేవలం కర్ణాటక కవులు మాత్రమే కాదు, విశ్వ స్థాయి కవులు. ప్రపంచ సాహిత్యానికి వారు అందించిన కృషిని బట్టి, తద్వారా మానవాళికి దైవిక సత్యాలను వివరించిన వారిగా, వారిని మిల్టన్, డాంటే మరియు గోథే వంటి దిగ్గజాలతో సమానంగా పరిగణించడం సముచితం.

అయితే, మిల్టన్ లేదా డాంటే వంటి కవులకు పాఠకుల సంఖ్య తక్కువగా ఉంటుందన్నది అందరికీ తెలిసిన వాస్తవం. వారి భావనలోని గాఢత వ్యక్తీకరణలోని వైభవం సామాన్య ప్రజలను కదిలించలేవు లేదా వారి అంతరాత్మలోని చీకటి మూలలను వెలిగించలేవు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, వారు ప్రజాదరణ పొందిన కవులు కారు. మన పంప వంటి కవుల విషయంలోనూ సరిగ్గా ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. ఈ కవుల పట్ల ప్రశంసలు విశ్వవ్యాప్తంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి రచనలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడం లేదా కనీసం చదవడం అనేది కొద్దిమందికే పరిమితమైంది. అత్యున్నతమైన ప్రతిభతో కూడిన వ్యక్తీకరణ అర్థం కాకపోవడం ఆ మేధావుల తప్పా, లేక వారిని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం ప్రజల తప్పా?

సాహిత్య దిగ్గజాల వైభవం మరియు ‘దూరస్థత’ (సామాన్యులకు అందని శైలి)కు భిన్నంగా, సరళమైన వ్యక్తీకరణతో ప్రజాదరణ పొందిన కవులలో సర్వజ్ఞుడు అగ్రగణ్యుడు. సత్య అన్వేషణలో ఆ దిగ్గజాలతో సమానమైన అవగాహన కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సర్వజ్ఞుడి శైలి మాత్రం భిన్నమైనది. ధనికులైనా, పేదలైనా, విద్యావంతులైనా, నిరక్షరాస్యులైనా – ప్రతి ఒక్కరి నోట ఆయన పద్యాలు నానుతూనే ఉంటాయి. పంప వంటి వారు ‘గొప్ప’ (అలంకారిక/సంక్లిష్ట) శైలి కవులైతే, సర్వజ్ఞుడు సరళమైన, స్పష్టమైన మరియు ప్రవాహంలా సాగే శైలికి చెందిన కవి. పూర్వపు కవులు శాశ్వత సత్యాలను అత్యంత ఊహాజనిత వాతావరణంతో కూడిన అద్భుతమైన భాషలో వ్యక్తం చేస్తే, సర్వజ్ఞుడు వాటిని సరళమైన, క్లుప్తమైన భాషలో పద్యాలుగా మలిచాడు; ఆ సరళత మరియు క్లుప్తతలే ఆ పద్యాలను ఆకర్షణీయంగానూ, హృదయానికి హత్తుకునేలానూ చేస్తాయి. అయితే, ఇది ఆయన పద్యాలన్నింటికీ వర్తిస్తుందని భావించకూడదు. సర్వజ్ఞుడు ఒక ‘యోగి’గా నిలిచి, శాశ్వత సత్య దర్శనంతో అతీంద్రియ అనుభవాలను గానం చేసినప్పుడే ఆయనలోని అసలైన కవిత్వం ఆవిష్కృతమవుతుంది. రెండవదిగా, ఆయన తన ఈ దృక్పథాన్ని నాటి సమాజానికి అన్వయించి, అందులోని తర్కపుటెత్తుగడలను (sophistry), విగ్రహారాధనను, అలాగే సంక్లిష్టమైన  ఆత్మను నిర్వీర్యం చేసే కుల-మత వ్యవస్థలను తీవ్రంగా విమర్శించారు. విగ్రహారాధనను కేవలం దానికదే తప్పుబట్టడం ఉద్దేశ్యం కాదు; కానీ ప్రజలు దాని అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని మర్చిపోయి లేదా తప్పుగా అర్థం చేసుకుని, దానినే పరమావధిగా భావించినప్పుడు, ప్రజల నిజమైన దృష్టికి అడ్డుపడే అజ్ఞానపు తెరను తొలగించడానికి ‘సర్వజ్ఞుల’ వంటి వారు ముందుకు రావాల్సి ఉంటుంది. సర్వజ్ఞునిలోని ఈ కోణాన్ని ప్రతిబింబించే పద్యాలను సామాజిక వ్యంగ్యం, ఉపదేశం మరియు విమర్శతో కూడిన పద్యాలుగా పేర్కొనవచ్చు. ఇక మూడవ వర్గంలో జ్యోతిష్యం, వాతావరణ సూచనలు వంటి వివిధ అంశాలపై ఆయన రాసిన పద్యాలు ఉంటాయి – ఇవి కర్ణాటక సంస్కృతిలోని దాదాపు అన్ని కోణాలను క్లుప్తంగా  సారాంశయుతంగా వ్యక్తం చేస్తాయి. ఆయన రాసిన పొడుపుకథలు మరియు భవిష్యత్తు సంఘటనలను ముందుగానే ఊహించి చెప్పే పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, విజయనగర సామ్రాజ్య పతనాన్ని ముందే చెప్పిన పద్యం వంటివి. ఇలా సర్వజ్ఞుడు ఒక ఆదర్శవంతమైన కన్నడిగుడు; తనను తాను, తన దేశాన్ని బాగా ఎరిగినవాడు, నాటి సమాజ శ్రేయస్సుకు సంబంధించిన రహస్యాన్ని అర్థం చేసుకున్నవాడు మరియు తన దేశస్థుల అభ్యున్నతికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేసినవాడు.

సర్వజ్ఞుడు జీవించిన కాలంపై స్పష్టత లేదు. బహుశా ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించిన ఇతర సర్వజ్ఞులు కూడా ఉండి ఉండవచ్చు, దీనివల్ల వారిలో అసలైన సర్వజ్ఞుడు ఎవరు అనే విషయంలో గందరగోళం ఏర్పడింది. అయినప్పటికీ, ఆయన పదహారవ శతాబ్దంలో, అంటే విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానికి కొన్నేళ్ల ముందు జీవించారనే విషయం చాలా వరకు నిర్ధారించబడింది. ఆ కాలంలో కర్ణాటకకు చెందిన పురందరదాసు, మహారాష్ట్రకు చెందిన తుకారాం మరియు ఆంధ్ర దేశానికి చెందిన వేమన వంటి గొప్ప బోధకులు జీవించి, ‘జీవితంలో చిత్తశుద్ధి’, భక్తి, పవిత్రత మరియు వైరాగ్యం యొక్క ఆవశ్యకతను బోధించారు. నీచమైన భోగవిలాసాలు, అల్పమైన ప్రవర్తన  దైవభక్తి లేని జీవితాన్ని ఖండించడంలో వారందరూ ఏకీభవించారు. సర్వజ్ఞుని పద్యాల సారాంశం కూడా ఇదే. వారి కఠినమైన మందలింపులు, వారి జీవితాలలోని సాధుత్వం మరియు వారి బోధనలలోని దాదాపు ఒకే రకమైన అంతర్లీన భావన… వీరందరూ ఆధ్యాత్మికంగా పతనం చెందిన కాలంలో జీవించారని, ప్రజలను ఆ దుస్థితి నుండి పైకి లేపడంలో గొప్పగా తోడ్పడిన ఆధ్యాత్మిక పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చారని నిర్ధారించడానికి మనల్ని ప్రేరేపిస్తాయి. పురందరదాసు, తుకారాం మరియు వేమనలు పదహారవ శతాబ్దం చివరి కాలంలో జీవించారని ఖచ్చితంగా తెలుస్తోంది. సర్వజ్ఞుడిని కూడా వారి సమకాలీనుడిగానే పరిగణించవచ్చు; ఎందుకంటే ‘వచనకారుల’ రచనల సంకలనంతో సంపాదనేయ సిద్ధ వీరనాచార్య రూపొందించిన పుస్తకంలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలు కొన్ని చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ గొప్ప సంకలనకర్త సుమారు 1600 ప్రాంతంలో జీవించారు. దీనికి అంతర్గత ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, ఆదర్శవంతమైన రాజులు మరియు మంత్రుల గురించి ఆయనకున్న భావన మనకు విజయనగర సామ్రాజ్యపు వైభవయుతమైన కాలాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

ధార్వాడ్ జిల్లాలోని మసూర్ గ్రామానికి చెందిన శైవ బ్రాహ్మణుడైన బసవరాజుకు, మాలి అనే కుమ్మరి కులానికి చెందిన వితంతువు ద్వారా తాను జన్మించానని సర్వజ్ఞుడే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు. బసవరాజు కాశీ యాత్రకు వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ విశ్వేశ్వరుడు (దేవుడు) ఆయనకు…

సర్వజ్ఞుని పద్యాలన్నీ ప్రసిద్ధమైన ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో ఉన్నాయి. గొప్ప భావాలను క్లుప్తంగా, ప్రభావవంతంగా తెలియజేయడానికి ఇది ఒక సరైన మాధ్యమం. ఆయనే స్వయంగా వాటిని రాసుకున్నారంటే నమ్మడం కష్టం: ఆయనకు రాయడంపై ఎప్పుడూ శ్రద్ధ లేదు. ఆయన ఊరూరా తిరుగుతూ, తన పద్య పఠనంతో ప్రజలను మేల్కొలిపేవారు. ఆ పద్యాలు ఎల్లప్పుడూ ఆయన నామమైన ‘సర్వజ్ఞ’తోనో, లేదా ఆయన ఏకైక దైవమైన, ఆయనలోనే కొలువై ఉన్న ఆ ఒక్క దేవుడైన పరమాత్మ నామంతోనో ముగిసేవి; తన పద్యాల పట్ల ఆయనకు ఉన్న శ్రద్ధ అంతే. కానీ, అటువంటి అద్భుతమైన, తేజోవంతమైన రత్నాల వంటి పద్యాలకు వాటి యజమానికి విలువ లేకపోయినా ప్రజలు వాటిని పారవేయలేకపోయారు. వారు ఆయన పద్యాలను తమ జ్ఞాపకాలలో జాగ్రత్తగా భద్రపరుచుకున్నారు, వాటిని తరతరాలుగా మౌఖికంగా అందించారు మరియు కొందరు వాటిని తాళపత్ర గ్రంథాలలో రాసుకున్నారు. తుకారాం మరియు వేమనుల విషయంలో మాదిరిగానే, వీరిలో కూడా అనేక ప్రక్షిప్తాలు ఉన్నాయి. ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించడం సాపేక్షంగా సులభం కావడంతో, వారు తమ సొంత పద్యాలను ఆయనవిగా ప్రచారం చేసుకుని, చివరన లాంఛనప్రాయంగా ‘సర్వజ్ఞ’ అని చేర్చేవారు. కానీ వారి పద్యాలలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలలో ఉండే ఉన్నత నైతిక విలువల నిష్కపటత్వం లోపించాయి, అందుకే వాటిని సులభంగా గుర్తించవచ్చు. ప్రస్తుతం సర్వజ్ఞుని దాదాపు రెండు వేల పద్యాలు లభ్యమవుతున్నాయి, కొద్దిపాటి ప్రయత్నంతో ఇంకా మరెన్నో దొరకవచ్చని నమ్ముతారు.

ఉదయపు వెలుగు ఇంకా అలుముకుని ఉన్నప్పుడే, పాదరక్షలున్న కన్యలా ఉదయాన్నే లేచి, తాను రాత్రంతా సుఖ నిద్రలోనో లేదా నిరంతర ధ్యానంలోనో గడిపిన ఆలయం దగ్గర ప్రవహిస్తున్న నది వైపు గంభీరంగా నడుస్తూ, తాను నెమరు వేసుకోవడానికి ఇష్టపడే ఇతరుల, తన సొంత అనేక స్తోత్రాలను, పద్యాలను స్పష్టమైన, ప్రతిధ్వనించే స్వరంతో తనలో తాను గొణుగుకుంటున్నట్లు ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. చేతిలో భిక్షాపాత్ర పట్టుకుని, తన స్పష్టమైన, మృదువైన స్వరంతో, తన సంక్షిప్తమైన, స్మరణీయమైన పద్యాలలో హిందూమతం యొక్క అమర సత్యాలను, సూత్రాలను ప్రకటిస్తూ, ఇంటింటికీ తిరుగుతూ, తనకు తప్పకుండా లభించే సామాన్య దానం కోసం ఎదురుచూస్తున్న సర్వజ్ఞుడిని ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. ఈలోగా ఆయన మనసు ఎన్నడూ ఖాళీగా పడి ఉండదు. ఆయన తన తోటి మానవుల అల్పమైన అహంకారాలను, చేష్టలను, వారి హడావిడిని, వారి చుట్టూ ఉన్న చిన్న విషయాల పట్ల వారికున్న ఆసక్తిని గమనిస్తూ నిమగ్నమై ఉంటాడు. ఇది అతని పెదవులపై ఒక చిరునవ్వును మెరిపించేది మరియు అతని మనసులో ఒక అందమైన పద్యం రూపుదిద్దుకునేలా చేసేది. సత్యం వారి సొంత తోటలోనే వికసిస్తూ ఉండగా, మనుషుల తీరు ఎంత వ్యర్థంగా, విచిత్రంగా ఉండేదో అని అతను ఆలోచించేవాడు! మట్టి విగ్రహాలను ఆరాధించడంలో వారు ఎలా తిట్టుకునేవారు, అరిచేవారు, నవ్వుకునేవారు మరియు గర్వపడేవారు! కానీ అతని అంతరాత్మను కదిలించింది కేవలం అసహ్యం లేదా ఆగ్రహం కాదు. అది అపారమైన కరుణ—బుద్ధుడు మరియు క్రీస్తుల వంటి కరుణ—అదే తోటి మనుషుల మూర్ఖత్వాలను భరించేలా, వారు నిస్సహాయంగా కొట్టుమిట్టాడుతున్న అజ్ఞానపు ఊబి నుండి వారిని పైకి లేపేలా అతన్ని ప్రేరేపించింది. వారి గదిలోని చీకటిలో ఒక సూర్యకాంతి కిరణాన్ని ప్రసరింపజేసి, స్వర్గానికి దారితీసే మార్గాన్ని వారికి చూపించడం తన బాధ్యత అని అతను భావించేవాడు. అప్పుడప్పుడు జనసందోహంలో ఒక ధర్మనిరతమైన ముఖం కనిపించినప్పుడు, అతను తన హృదయంలో దానికి గౌరవం ప్రకటించేవాడు. ఆ తర్వాత తన స్థానానికి వెళ్లి, లభించిన ఆహారాన్ని స్వీకరించి, మరుసటి రోజు తాను అందించాల్సిన సందేశంతో ప్రతిధ్వనించబోయే తదుపరి పట్టణం లేదా గ్రామానికి మధ్యాహ్న సమయంలో బయలుదేరేవాడు.

అతని కవిత్వం సమస్త సంప్రదాయాలపై ఒక తిరుగుబాటు. దాని ఆత్మ స్వేచ్ఛ మరియు ఉన్నత భావనలతో కూడుకున్నది—ఇదే కవిత్వానికి నిజమైన ఆత్మ. దాని ప్రత్యేక లక్షణం మానవీయత. ఇందులో కేవలం పాండిత్యానికి తావు లేదు; ఎందుకంటే సర్వజ్ఞునిలో కళాత్మక నైపుణ్యం కంటే కవిత్వమే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఇతర కవులు శ్రమించి కూర్చిన ‘అలంకారాలు’, భావ వ్యక్తీకరణలో చేసే విన్యాసాలు మరియు శైలిలోని క్లిష్టమైన మలుపులలో కనిపించే పాండిత్య ప్రదర్శన అతనిలో ఉండదు. అలాగే, కేవలం మానవీయ కోణం కంటే కళాత్మక స్వభావం ప్రధానంగా ఉండే నిరంతర కవితా కృషి కూడా అతనిలో కనిపించదు. కానీ ఇక్కడ శైలిలోని సరళమైన సౌందర్యం పుష్కలంగా కనిపిస్తుంది, మరియు మనకు నచ్చినన్ని సార్లు అరుదైన జాతీయాలు, నుడికారాల వంటి రత్నాలను మనం కనుగొనవచ్చు. నిజానికి, సహజమైన స్పష్టతతో కూడిన జాతీయాల సంపదే సర్వజ్ఞుని శైలి యొక్క ప్రధాన లక్షణం. అతని పద్యాలు నేటికీ సామెతలు, నీతి వాక్యాలు మరియు సూక్తులుగా ప్రాచుర్యం పొందాయి; సామాన్య ప్రజల జ్ఞాన సంపదలో ఇవి ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి. సర్వజ్ఞుని భావ వ్యక్తీకరణలోని వైవిధ్యం, చమత్కారం మరియు సముచితత ఎవరినైనా ఆనందపరచక మానవు. సంప్రదాయాలకు కట్టుబడి ఉండేవారు, తమ కాలం నాటి నైతిక లోపాలను ఎత్తిచూపే క్రమంలో సర్వజ్ఞుడు ప్రయోగించిన వ్యంగ్యాస్త్రాలను గానీ, నిర్మొహమాటమైన సత్యవాక్యాలను గానీ సహించలేకపోవచ్చు. కానీ, వివేకంతో కూడిన దృష్టి కలిగిన వ్యక్తి మాత్రం—ఇక్కడే సర్వజ్ఞుని గొప్పతనం ఉంది—ఆయన అందించే అపారమైన అర్థవంతమైన సందేశాల కోసం సర్వజ్ఞుడిని ఎంతగానో ప్రేమించగలడు, ఆరాధించగలడు. అత్యంత విలువైన ‘దైవం’ అనే పరమ లక్ష్యం పట్ల ఉండే శాశ్వతమైన తపనను ఇక్కడ అరుదైన సౌందర్యంతో వ్యక్తం చేశారు. ఆ ఆశయాల సాఫల్యానికి మార్గాన్ని అపారమైన శక్తితో మరియు సత్యంతో ఇక్కడ వివరించారు. అలాగే, భారతీయ ఋషులు కీర్తించిన ఆత్మసాక్షాత్కారానందాన్ని కూడా ఇక్కడ పొందవచ్చు. ‘వేదాంత’ తత్వసారం మొత్తం…

“ఆ రణరంగం చుట్టూ మైళ్ల కొద్దీ శవాలు పడి ఉంటాయి,

మృతుల మాంసాన్ని ఆరగించడానికి

అసంఖ్యాకమైన గద్దలు, కాకులు అక్కడికి వస్తాయి.”

అయితే, సర్వజ్ఞుని రచనలలోని ఈ భాగాన్ని మన ప్రాంతానికి చెందిన ఇతర కవుల రచనలతో పోల్చి ప్రత్యేకంగా చర్చించాల్సి ఉంది; ఆ విషయంపై వివరంగా మాట్లాడటానికి ఇది సరైన సందర్భం కాదు.

సర్వజ్ఞుడు రచించిన లేదా కూర్చిన సాహిత్యంలో ఒక భాగమైన ఆయన కవిత్వం విషయానికి వస్తే, అందులో స్వచ్ఛమైన తత్వచింతన, నైతిక పవిత్రత మరియు సౌందర్యంతో కూడిన ప్రశాంతమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం కనిపిస్తుంది. సమస్త సృష్టికి కర్త, దాత మరియు విధాత అయిన దేవునిపై ఆయనకు ఉన్న అచంచలమైన విశ్వాసం ఆయనలో అత్యంత విశిష్టమైన లక్షణం:

“గులాబీని సృష్టించి, దానికి సువాసనను నింపినదెవరు?

తాటి చెట్టు మృదువైన హృదయంలో

అమృతంలాంటి తీపి నీటిని నింపినదెవరు? నమస్కరించండి! నమస్కరించండి!

ఆయనే సమస్తాన్ని సృష్టించారు, కోయిల పాటను కూడా ఆయనే రూపొందించారు.”

కులమతాల అంధకారంతో నిండిన ఆ కాలంలో, వాటికి అతీతంగా చూడగలగడం సర్వజ్ఞుని గొప్పతనానికి నిదర్శనం:

“పవిత్రమైన వారికి సంకుచిత భావన ఉండదు;

‘యోగి’కి కుల భేదాలు తెలియవు;

ఏ ఆధారం లేకుండా, స్తంభాల వరుసల

అవసరం లేకుండానే ఆకాశమనే ఉన్నతమైన పైకప్పు నిలిచి ఉంది.”

ఆయన ఆ శాశ్వత సత్యాన్ని పూర్తిగా గ్రహించారు:

“సర్వవ్యాపియైన నీ ప్రభువును దర్శించు;

మాయాజాలంలో ఎన్నడూ చిక్కుకోకు;

స్త్రీలు క్షణికమైన నీడలు, సంపద ఒక కల,

సత్యం మాత్రం యుగయుగాలూ నిరంతర కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది.”

ఆయన గడిపిన ‘బ్రహ్మచారి’ జీవితమే, ఆయన ముందుంచుకున్న ఉన్నత ఆదర్శాన్ని పూర్తిగా ఆచరించారనడానికి నిదర్శనం. అయినప్పటికీ, ఆయనకున్న విశాల దృక్పథం స్త్రీల పట్ల గౌరవభావం ప్రకటించేలా చేసింది:

“ప్రపంచ సుఖమంతా స్త్రీలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంది;

స్త్రీ స్వర్గానికి మార్గదర్శి.

ఆమె పురుషునికి శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది, దానిని ఏమాత్రం తగ్గించదు.”

సత్య సాక్షాత్కారం పొందిన ఆ ఉన్నత క్షణాలలో ఆయన ఇలా ఉద్ఘాటించగలిగారు:

“చివరకు సత్యం ప్రకాశిస్తుంది, జ్ఞానం ఉషోదయంలా ఉదయిస్తుంది,

నా నుండి అజ్ఞానపు చీకటి తొలగిపోతుంది;

ఆయన అనంత ప్రేమకు చిహ్నాన్ని నేను పొందాను;

దుఃఖమనే మేఘాలు ఒక్కొక్కటిగా

దూరంగా కరిగిపోయాయి, నా మార్గం నాకు దొరికింది.

ఇక కావాల్సింది ఏముంది? మోక్షం ఖాయం!” “నేను నిరంతరం సాగిపోతూనే ఉంటాను!”

సర్వజ్ఞుని సమగ్ర వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ పంక్తులు, వాటిలోని స్థిరమైన స్వరూపం మరియు స్పష్టమైన దృక్పథం ద్వారా ఆయన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం యొక్క సత్యతను మనకు ధృవీకరిస్తాయి. జీవితం పట్ల ఆయనకున్న స్వచ్ఛమైన ఆనందం మరియు మానవాళి పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన ప్రేమతో, ఆయన ఇలా కూడా పలకగలిగారు:

“ప్రతి ఊరిలోని ప్రజలూ నా బంధువులే;

ప్రతి ప్రాంతంలోని వారూ నా మిత్రులే;

ఇక నేను ఎవరిని వదిలిపెట్టగలను?”

సర్వజ్ఞుడు ఒక చక్కని పద్యంలో చెప్పినట్లుగా, ఒక ‘జ్ఞాని’ తన మౌనం ద్వారా గుర్తించబడతాడు, మూర్ఖుడు తన మాటల ద్వారా బయటపడతాడు. మనుషులు చిలుకల్లాగా కేవలం వల్లెవేయడం కాకుండా, సత్యాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవడానికి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. ఆయన పద్యాలలో ఏవి స్వయ అనుభవం నుండి వచ్చాయో, ఏవి తోటి మనుషులను ఉన్నత స్థితికి చేర్చాలనే స్ఫూర్తితో రాసినవో వేరు చేసి చూడటం కష్టం; ఎందుకంటే ఆ రెండూ ఒకటే. ఆయన తాను ఆచరించని దానిని ఎప్పుడూ బోధించలేదు, అలాగే బోధించని దానిని ఆచరించలేదు. మానవ రూపంలో ఒక దేవదూతలా ఆయన సాధించిన విజయాలకు, ఆయన జీవితం అద్దం పడుతుంది.

మానవాళి శ్రేయస్సు కోసం ఆయన నొక్కిచెప్పిన మొదటి విషయం ‘గురువు’ యొక్క ఆవశ్యకత; గురువు లేకుండా విముక్తి అసాధ్యం. గురువే సాక్షాత్తు దేవుడని, గురువు సేవలోనే మానవ జీవిత సమస్యకు ఏకైక పరిష్కారం ఉందని ఆయన పదే పదే ఉద్ఘాటించారు. సర్వజ్ఞుని దృష్టిలో, గురువును అన్వేషించే సాధకుడికి కులమతాలు కేవలం అర్థరహితమైన పదాలు మాత్రమే.

రెండవదిగా, నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందడంలో ఆచార వ్యవహారాలు ఎంత నిష్ప్రయోజనమో, అవి ఎంత అర్థరహితమో సర్వజ్ఞుడు తన కవిత్వంలో చూపించారు. సత్యం వైపు సరైన మార్గాన్ని చూడలేని మనిషికి, పవిత్ర క్షేత్రాలకు చేసే తీర్థయాత్రల వల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం ఉండదు:

“దూరపు పుణ్యతీర్థాలలో స్నానం చేసినంత మాత్రాన,

శాంతమైన గోదావరి లేదా మృదువైన కృష్ణా నది జలాలలో మునిగినంత మాత్రాన—

తనలో వెలిగే ఆ దివ్యజ్యోతిని (ఆత్మజ్ఞానాన్ని) గుర్తించకపోతే—

మనిషి ఎప్పటికీ బంధవిముక్తుడు కాలేడు.”

సర్వజ్ఞుడు దేవుడు ఒక్కడేనని—ఆయన సర్వజ్ఞుడు, నిరాకారుడు మరియు అనంతమైనవాడు అని పదే పదే ప్రకటించారు; మట్టి విగ్రహాలను గుడ్డిగా ఆరాధించడం ద్వారా మనిషి ఆయనను చేరుకోలేడు. బ్రాహ్మణ, జైన మరియు లింగాయత మతాలు కేవలం ప్రాణం లేని సంస్థలుగా మారిపోయినప్పుడు, ఆయన ఆయా కులాల పట్ల విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించారు. కవిగా ఆయనకున్న గొప్ప లక్షణాలలో ఈ స్ఫూర్తిదాయకమైన విమర్శ ఒకటి. అయితే, ఆయా మతాలలోని మంచి అంశాలను ఆయన మనస్ఫూర్తిగా గౌరవించారన్న విషయాన్ని కూడా మనం గమనించాలి.

మూడవదిగా, స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మరియు శాశ్వతమైన పరమానందాన్ని పొందడానికి, ఈ ప్రపంచం మరియు దానిలోని భోగభాగ్యాల పట్ల ‘వైరాగ్య’ భావనను అలవర్చుకోవాలని ఆయన సూచించారు. అయితే, ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ప్రపంచ వ్యవహారాలలో మన బాధ్యతలను లేదా కార్యకలాపాలను పూర్తిగా వదిలివేయమని ఆయన చెప్పలేదు. అవసరమైనది కేవలం విషయాల యొక్క నిజస్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడమే. అందుకే ఆయన రాజులు, మంత్రులు వంటి వారి వారి పరిధులలోని విధులను వివరిస్తూ, ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రలోభాలను మరియు వాటిని అధిగమించే మార్గాలను తెలియజేస్తారు. సంపన్నమైన జీవితమే శాశ్వతమైనదని భావించవద్దని ఆయన అంటారు. అది ఒక జాతరలో గుమిగూడిన జనసమూహం లాంటిది; జాతర ముగియగానే మరుక్షణమే అది కనుమరుగవుతుంది. చెరువు లేదా బావి ఎప్పుడూ అంచుల వరకు నిండుగా ఉంటుందా? సంపద ఎప్పుడూ మీతోనే ఉంటుందని అనుకోవద్దు. పేదరికం దాని వెంటే వెంబడిస్తుంది.

మనిషైనా, దేవుడైనా సరే – ప్రతి ఒక్కరూ తమ విధికి తలవంచాల్సిందేనన్న వాస్తవానికి ఆయన అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తారు. దాని నుండి తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు. సాక్షాత్తు త్రిమూర్తులు కూడా దానికి కట్టుబడి ఉండాల్సిందే. మన సుసంపన్నమైన పురాణాల నుండి ఆయన అనేక ఉదాహరణలను కూడా ఇస్తారు: రాజులకు రాజైన శ్రీకృష్ణుడు ఒక సాధారణ వేటగాడి బాణం దెబ్బకు మరణించడం; దేవాదిదేవుడైన శివుడు ఒళ్లంతా బూడిద పూసుకుని, పాములే ఆభరణాలుగా ధరించి, పిచ్చివాడిలా సంచరించడం వంటివి. అంతేకాకుండా:

“పాండవులందరికీ శ్రీకృష్ణుడు మార్గదర్శిగా నిలిచినప్పుడు,

పాండవులు స్వయంగా గొప్పవారూ, ధైర్యవంతులూ అయినప్పటికీ,

ఆయన స్వయంగా దైవస్వరూపుడిగా వ్యవహరించినప్పటికీ,

విధి నిర్ణయం వేరొకలా ఉండటంతో అభిమన్యుడిని ఎవరూ కాపాడలేకపోయారు.”

సర్వజ్ఞుని అభిప్రాయం ప్రకారం, ‘భక్తి’ మరియు ‘జ్ఞానం’ అనే రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు మిళితమైనప్పుడే మనిషి అత్యున్నత స్థితిని చేరుకుంటాడు. కేవలం జ్ఞానం కూడా అన్వేషించదగినదే, అలాగే కేవలం భక్తి కూడా దానిని కలిగి ఉన్నవారికి ఒక గొప్ప వైభవం; కానీ ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు ‘ఆత్మసాక్షాత్కారం’ అనే పుష్పం పరిపూర్ణంగా వికసిస్తుంది. అయినప్పటికీ, జ్ఞానం మరియు భక్తి అనేవి మూలతః ఒక్కటే. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన కొన్ని ఆరాధనా పద్ధతులు మరియు ధ్యాన విధానాల గురించి కూడా ఆయన వివరిస్తారు:

“నీ శరీరమనే తామరాకుపై

నీ ఆత్మ అనే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రత్నాన్ని ఉంచు!

ఆ రత్నం యొక్క తేజస్సులో లీనమై,

ఆయనకు అత్యంత ప్రియమైన రత్నంగా జీవించేంత వరకు దానిపై ధ్యానం చేయి.”

ఈ విధంగా ఆయన అత్యంత పవిత్రమైన ధ్యాన విధానాన్ని వర్ణిస్తారు. కఠినమైన మార్గాల ద్వారా దేవుణ్ణి వెతకడానికి మనుషులు చేసే వ్యర్థ ప్రయత్నాలను వివరిస్తూ, దేవుని రాజ్యం మనలోనే ఉందని ఆయన ఇలా అంటారు:

“సత్యం అనేది నీ తోటలో పెరిగే వృక్షం;

తెలియని దూర ప్రాంతాలలో దాని కోసం వ్యర్థంగా వెతకకు,

నీ తోటలోనే ఎన్నో గులాబీలు వికసించి ఉండగా,

ఒక గులాబీలోని కొన్ని రేకుల కోసం అక్కడ వెతకడం ఎందుకు?”

బహుశా సర్వజ్ఞుడు అత్యున్నతమైన ప్రశంసను ‘దాని’కి (అంటే తన సర్వస్వాన్ని దానధర్మం చేసే వ్యక్తికి) అందించాడు:

“అతను సామాన్యులలో ఒకడని అనవద్దు;

ప్రపంచాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి

అతను అపారమైన సంపదతో స్వచ్ఛందంగా వస్తాడు!”

దేవునికి మరియు దాతకు మధ్య ఆయన ఏమాత్రం భేదం చూపరు; ఎందుకంటే దేవుడు ప్రపంచానికి ప్రాణాన్నీ ఆహారాన్ని ఎలా ప్రసాదిస్తాడో, దాత కూడా తన సర్వస్వాన్ని తోటి మనుషులకు అలాగే ఇస్తాడు. దానగుణం అనేది సాక్షాత్తు దేవుని లక్షణం. ‘దాని’ మనుషులలో ఒక తేజోమూర్తి అని ఆయన నిస్సంకోచంగా ప్రకటిస్తారు:

“సంగీత కళ మనిషికి ఒక ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది,

పతివ్రత అయిన స్త్రీ సంధ్యా తారలా ప్రకాశిస్తుంది,

కానీ దాత వీరందరినీ మించి ప్రకాశిస్తాడు.”

దానగుణాన్ని కలిగి ఉండమని ఆయన మనుషులను పదే పదే హెచ్చరిస్తారు. మరణం అనివార్యం, కాబట్టి…

సర్వజ్ఞుడు మొదటి నుంచీ తనను తాను తోటి మానవుల సేవకుడిగా భావించుకున్నాడు. ఆయన తన దేశస్థుల ఇష్టాయిష్టాలను, మంచి చెడు ప్రవృత్తులను అధ్యయనం చేసి, ఎంతటి మూల్యం చెల్లించైనా వారి ఉన్నతికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నాడు. నిస్సందేహంగా అది ఒక గొప్ప త్యాగమే, కానీ ఇతరుల సంక్షేమానికి సేవ చేయడంలోనే సర్వజ్ఞుడు తన జీవితానికి నిజమైన, ఏకైక కీర్తిని చూశాడు. ఆయన జీవితంలోనూ, సాహిత్యంలోనూ స్వేచ్ఛా ప్రచారకుడు. ఆయనే స్వయంగా మనతో ఇలా అన్నారు: “ఈ ప్రపంచంలో నేను ప్రేమించేది స్వేచ్ఛను మాత్రమే.” ఆయనకు తనదైన స్వతంత్ర ఆలోచనా విధానం ఉండేది మరియు తన ఆలోచనలకు, సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు ఎలాంటి కీర్తినీ—చివరికి తన తల్లిదండ్రుల ఇంటిని కూడా—తిరస్కరించుకున్నాడు. కవిత్వంలో కాలం చెల్లిన పాత సౌందర్యాలకు ఆయన ఏమీ జోడించలేదు, కానీ దానిలో పూర్తిగా కొత్తదనాన్ని సృష్టించాడు. మనకంటే ముందు ఎందరో నడిచిన, వారి అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండి మన అభిరుచులకు విరుద్ధంగా ఉన్న అవే మార్గాలలో నడవడానికి ఏ ప్రాముఖ్యత, ఏ సాకు ఉంది? సర్వజ్ఞుడు దేనికీ భయపడలేదు. ఆయన ఎవరి ముందైనా, అందరి ముందైనా తన అభిప్రాయాలను నిర్భయంగా వ్యక్తపరిచేవారు. ఇతరులు చూసిచూడనట్లు వదిలేయాలనుకునే సమకాలీన సమాజంలోని దురాచారాలను నిర్దాక్షిణ్యంగా ఖండించేవారు. ఆయన తన సొంత మతానికి తప్ప మరే మతానికి చెందలేదు. ఇతరులు ఆయనను తమకు నచ్చిన ఏ కులానికి చెందినవారిగా భావించినా, ఆ మతం మాత్రం సర్వజ్ఞుడిని ఒక్కడినే గుర్తించింది.

కానీ, సర్వజ్ఞుడి ఆదరణీయమైన వ్యక్తిత్వానికి ఈ తిరుగులేని బలాన్నిచ్చిన ప్రధాన శక్తి, ఆధారం ఆయనకు దేవునిపై ఉన్న విశ్వాసం, మరియు సకల సృష్టికర్త పట్ల ఆయనకున్న అచంచలమైన ప్రేమ, భక్తి. ఆయన అద్భుతమైన వ్యక్తిత్వానికి మూలసూత్రం ఇక్కడే ఉంది. ఒక కవిగా, మానవ మిత్రుడిగా ఆయన సాధించిన విజయాల రహస్యం కూడా ఇక్కడే దాగి ఉంది. బాధపడేవారికి సహాయం చేయడానికి ఆయన ఎంతో బాధపడ్డారు. చీకటిలో వెలుగు కిరణాలను నాటడానికి ఆయన స్వయంగా ఆ చీకటిలో పోరాడారు. తన తోటి మానవులకు మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, వారి అనేక దుష్కార్యాలను ఆయన సహనంతో భరించారు. కానీ వీటన్నిటిలోనూ, సర్వజ్ఞామూర్తి నిష్కళంకమైన స్వభావంలో ఒక్క స్వార్థపూరిత ఉద్దేశం కూడా కనబడలేదు. అతనికి జీవితం అంటే తోటి మానవులకు సేవ చేయడం తప్ప మరేమీ కాదు, అదే దైవ సేవ. సర్వజ్ఞుని పద్యాలకు సంబంధించి శ్రీ ఉత్తంగి గారు రూపొందించిన ప్రశంసనీయమైన సంకలనం గురించి ప్రస్తావించకుండా నేను ఉండలేను; ఆ కవి గురించి ఆ తర్వాత రాసిన ప్రతి రచయితా దీనికి ఎంతో రుణపడి ఉంటారు.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –4-9-26-ఉయ్యూరు 

మహాకవి కాళిదాసు నాటకం విక్రమో ర్వశీయం .1 వ భాగం.4.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.20 వ భాగం.4.9.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.284 వ చివరి భాగం. వాల్మీకి రామాయణం 24000 శ్లోకాలు సర్వం సంపూర్ణం.3.9.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.284 వ చివరి భాగం. వాల్మీకి రామాయణం 24000 శ్లోకాలు సర్వం సంపూర్ణం.3.9.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.19 వ భాగం.2.9.26.

శరత్ ఛటర్జీ రాసిన ‘శేష్ ప్రశ్న’(త్రివేణి)

రచన: కాళీపాద ముఖర్జీ-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

డాక్టర్ శరత్ చంద్ర ఛటర్జీ నవలలకు ఇప్పటికీ ఎంతో ఆదరణ ఉంది; అయినప్పటికీ, సంప్రదాయవాద విమర్శకుల వర్గం నుండి వాటిలో కొన్ని తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రాసిన ‘శేష్ ప్రశ్న’ (చివరి ప్రశ్న) నవలను అనుకరిస్తూ లేదా ఎగతాళి చేస్తూ ఇటీవల ‘శేష్ శ్రాద్ధ’ (చివరి అంత్యక్రియల కార్యక్రమం) అనే రచన వచ్చింది. ఈ నవల ప్రచురితమైనప్పుడు సంచలనం సృష్టించడానికి కారణం ఏమిటంటే, ఇందులో ఈ ప్రఖ్యాత నవలా రచయిత హిందువుల అత్యంత పవిత్రమైన మతపరమైన మరియు సామాజిక సంప్రదాయాలను—ముఖ్యంగా వివాహ వ్యవస్థను మరియు వైవాహిక ప్రేమలోని నిబద్ధతను—తీవ్రంగా విమర్శించారని ఆరోపణలు రావడం. ఇందులో వ్యక్తమైన భావాలు పాశ్చాత్య రచయితల నుండి గ్రహించినవని అంటారు; ఆ భావాలను వ్యక్తీకరించడానికే ప్రత్యేకంగా సృష్టించిన పాత్రల ద్వారా వాటిని రచయిత వెల్లడించారు. పవిత్రమైనవిగా భావించే విషయాలలోని శూన్యతను ఎత్తిచూపాలనే రచయిత కోరిక, మరియు ఆయన చేసిన విమర్శలోని తీవ్రత, ఒక కళాకారుడిగా ఆయనకున్న ప్రతిభను మరుగున పడేశాయి. అంతేకాకుండా, ఆయన శైలిలో ఒక రకమైన కృత్రిమత్వం మరియు విచిత్రమైన ధోరణి (mannerism) చోటుచేసుకున్నాయి; నిజానికి ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ నవలల్లో ఇలాంటివి అస్సలు కనిపించవు.

ఈ ఆరోపణలలో ఎంతవరకు వాస్తవం ఉందో మనం పరిశీలిద్దాం; అందుకే, ఈ నవల గురించి తెలియని పాఠకుల కోసం కథా ప్రారంభం మరియు పాత్రల వివరణను ఇక్కడ అందిస్తున్నాము.

కథా ప్రారంభం

ఆగ్రా నగరంలో ఈ కథ మొదలవుతుంది. అక్కడ అనేక బెంగాలీ కుటుంబాలు నివసిస్తుంటాయి—కొన్ని తరాల తరబడి స్థిరపడినవి కాగా, మరికొన్ని అద్దె ఇళ్లలో ఉంటున్నవి. అక్కడికి ఎంతోమంది పర్యాటకులు వస్తుంటారు, పోతుంటారు; ఎవరూ వారిని పెద్దగా పట్టించుకోరు. కానీ ఒకసారి ఒక వ్యక్తి తన విద్యావంతురాలైన కుమార్తె మనోరమతో అక్కడికి వచ్చాడు. అద్భుత సౌందర్యవతి అయిన మనోరమ ఆ నగరంలో సంచలనం సృష్టించింది. అశుతోష్ గుప్తా అపారమైన సంపద కలిగిన వ్యక్తి. ఆయన పెద్ద పరివారంతో వచ్చి, నగర శివార్లలోని ఒక పాత భవనాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించుకున్నారు. అక్కడి బెంగాలీ నివాసితులు అశు బాబు సంపద లేదా మనోరమ అందం మరియు పాండిత్యం పట్ల కంటే, అశు బాబులోని మంచి లక్షణాల పట్ల ఎక్కువగా ఆకర్షితులయ్యారు; ఆయన ప్రవర్తనలో ఏమాత్రం అహంకారం కనిపించేది కాదు.

అశు బాబు స్వయంగా అందరి దగ్గరికీ వెళ్లి, ఆరోగ్యాన్ని కుదుటపరుచుకోవడానికి ఆగ్రాకు వచ్చిన ఒక సాధారణ అతిథిగా తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నారు. మనోరమ అక్కడి మహిళలకు తనను తాను పరిచయం చేసుకుని అందరినీ ఆకట్టుకుంది. ఆ తర్వాత వారం రోజుల పాటు వరుసగా ఉత్సవాలు మరియు సంగీత వినోద కార్యక్రమాలు జరిగాయి. ఆహ్వానించబడిన అతిథులందరికీ ఆశు బాబు కారు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండేది. ఆయన హిందువా లేక బ్రహ్మ సమాజానికి చెందినవారా అని ఎవరూ ప్రశ్నించలేదు; కానీ ఆశు బాబు సంప్రదాయవాది కాదని, సంకుచిత భావాలు లేనివారని అందరికీ అర్థమయ్యేది.

ఆగ్రా కాలేజీలోని బెంగాలీ ప్రొఫెసర్లందరికీ ప్రొఫెసర్ అవినాష్ బాబు ఇల్లు ఒక ఇష్టమైన సమావేశ స్థలం. ఒక సెలవు రోజున, వారంతా అక్కడ చదరంగం ఆడుతూ ఆనందిస్తుండగా, ఆశు బాబు తన కుమార్తెతో కలిసి అక్కడికి వచ్చి, వారిని తన ఇంట్లో జరిగే సంగీత విందు కార్యక్రమానికి ఆహ్వానించారు. ఆయన మహిళలను కూడా ఆహ్వానించారు.

ఈ సంగీత కార్యక్రమం ద్వారా కథలోకి శివనాథ్ బాబు ప్రవేశిస్తారు. అద్భుతమైన గాత్రం కలిగిన గొప్ప గాయకుడైన ఆయన, ఒకప్పుడు ఆగ్రా కాలేజీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. అయితే, తన తోటి బెంగాలీ ప్రొఫెసర్ల కుట్రల కారణంగా ఆయన తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చింది. తుండ్ల నుండి ఆగ్రాకు రైలులో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ఆశు బాబు ఆయనను కలుసుకుని, ఆ సంగీత కార్యక్రమంలో పాడమని ఆహ్వానించారు. ఒక గొప్ప గాయకుడిని పిలిపించానని చెప్పగానే ప్రొఫెసర్లలో ఆసక్తి పెరిగింది; ఆశు బాబు డ్రాయింగ్ రూమ్‌లోకి వెళ్ళినప్పుడు, వారికి కొంచెం నల్లని ఛాయ ఉన్నప్పటికీ, అద్భుతమైన అందం, చక్కని ఆకృతి మరియు నిర్దోషమైన ముఖకవళికలు కలిగిన ఒక వ్యక్తి కనిపించారు. ఆయనను చూడగానే ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోతారు. ఆయన వయసు సుమారు ముప్పై రెండు ఏళ్లు ఉన్నప్పటికీ, చూడటానికి చాలా చిన్నవారిలా కనిపించేవారు. ఆయన ముందు వరుస సోఫాలో కూర్చుని మనోరమతో మాట్లాడుతున్నారు.

ప్రొఫెసర్లందరూ శివనాథ్ బాబు పాటలను మెచ్చుకున్నారు; కానీ చరిత్ర ప్రొఫెసర్ అయిన అక్షయ్ బాబు ఆయనకు ప్రధాన శత్రువుగా ఉండేవారు. అక్షయ్ బాబు కఠినమైన, ఆచరణాత్మక దృక్పథం కలిగిన వ్యక్తి; సంగీతాన్ని మెచ్చుకోవడం బలహీనత అని భావించే సంప్రదాయవాదిగా ఆయనకు పేరు ఉండేది. తన చుట్టూ ఉన్నవారి నైతికతకు తానే సంరక్షకుడినని ఆయన భావించేవారు. ఆయన ఆ గాయకుడిని విమర్శించడం మొదలుపెట్టారు మరియు ఆ పాటలో ఏమాత్రం ఉత్సాహం లేదని వెంటనే తేల్చి చెప్పారు.

శివనాథ్ పాడిన పాట నిజంగా అద్భుతంగా ఉంది; అది భారతీయ సంగీత నియమాలకు అనుగుణంగా, హృదయపూర్వకంగా పాడబడింది. అందరూ నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయారు; కేవలం వృద్ధ సంగీతకారుడు అమీర్ ఖాన్ మాత్రమే, “నేను ఇంతటి అద్భుతమైన పాటను ఎప్పుడూ వినలేదు” అని అన్నారు. మనోరమ స్వయంగా చిన్నప్పటి నుండి సంగీతం అభ్యసించి, గానంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉండి, అనేక అద్భుతమైన పాటలను విన్నవారు. కానీ, ఒక పాటతో మనిషి హృదయం అనుభూతితో ఎలా స్పందిస్తుందో, ఆ పాట అందరి హృదయాలను ఎలా తాకగలదో ఆమెకు అస్సలు తెలియదు! అంతటి అద్భుతమైన స్వరాన్ని ఆమె ఎప్పుడూ వినలేదు; ఆమె ఆనందంతో పరవశించిపోయింది. ఆమె పెద్ద కళ్లు నీళ్లతో నిండిపోయాయి, ఆ కన్నీళ్లను దాచుకోవడానికే ఆమె గదిలోంచి బయటకు వెళ్లిపోయింది.

అవినాష్ బాబు ఇలా అన్నారు: “షిబనాథ్‌ను పాడేలా ఒప్పించడం అంత సులభం కాదు; కానీ ఇంతకు ముందే మేము అతని పాట విన్నాము. ఏడాది కాలంలో అతని గానం అద్భుతంగా మెరుగుపడింది. అది సాటిలేనిది.” హరేన్ బాబు ఆ మాటతో ఏకీభవించారు, అశు బాబు ఎంతో సంతోషించారు. కానీ అక్షయ్ బాబు మాత్రం అందరి వ్యతిరేకతను కాదని, తీవ్రమైన ఆగ్రహంతో మాట్లాడసాగారు. షిబనాథ్ తిరిగి ఆగ్రాకు వచ్చి, మిస్ మనోరమ సభ్యురాలిగా ఉన్న ఒక పెద్దమనిషి కుటుంబంతో సన్నిహితంగా మెలుగుతున్నందున, అతనికి సంబంధించిన విషయాలన్నింటినీ బయటపెట్టడం తన బాధ్యత అని ఆయన అన్నారు.

కమల్, కథానాయిక

ఒక వారం గడిచింది; రెండు రోజులుగా వర్షం కురుస్తూనే ఉంది. అశు బాబు తన కుర్చీలో కూర్చుని ఉండగా, సాయంత్రం పూట సాధారణంగా చేసే విహారయాత్రకు సిద్ధమై ఆయన కుమార్తె అక్కడికి వచ్చింది. మనోరమ ఒక్కతే బయటకు వెళ్ళింది. తిరిగి వచ్చినప్పుడు, శివనాథ్ బాబు తన తండ్రితో మాట్లాడుతుండటం చూసి ఆమె ఆశ్చర్యపోయింది. శివనాథ్ లేచి నిలబడి ఆమెకు నమస్కరించి, ఆ రోజు ఎంత దూరం ప్రయాణించి వచ్చిందో అడిగాడు. ఆమె ఏమీ సమాధానం చెప్పకుండా, కేవలం తల కొంచెం వంచి, ఎంతో అవజ్ఞతో వెనుదిరిగింది. ఆ తర్వాత ఆమె తన తండ్రిని, ఆయన చదువుతున్న కథ ఎలా అనిపించిందని అడిగింది.

శివనాథ్ ఒక విటుడు మరియు తాగుబోతు అని తెలిసిన రోజు నుండే ఆమెకు అతనిపై తీవ్రమైన అయిష్టత ఏర్పడింది. గొప్ప కళాకారుడే అయినప్పటికీ, దుర్మార్గుడైన వ్యక్తిని అతిథిగా ఆహ్వానించడం తనకు నచ్చలేదని ఆమె తన తండ్రితో బహిరంగంగానే చెప్పింది. పక్క గదిలో ఉండి అదంతా విన్న శివనాథ్, బయట వర్షం పడుతున్నప్పటికీ హఠాత్తుగా వెళ్ళడానికి అనుమతి కోరాడు. అశు బాబు, “వర్షంలో ఎలా వెళ్ళగలరు?” అని అడిగాడు. దానికి శివనాథ్, “వర్షం పడనివ్వండి, పెద్దగా ఏమీ లేదులే,” అని బదులిచ్చాడు. అతను అకస్మాత్తుగా తిరిగి మనోరమ వైపు చూస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“యాదృచ్ఛికంగా నేను విన్న విషయాలు నా అదృష్టమో, దురదృష్టమో తెలియదు. దీనికి మీరు సిగ్గుపడాల్సిన పనిలేదు; ఇలాంటి విమర్శలు వినడం నాకు అలవాటే. అయినప్పటికీ, నా గురించి మీరు ఆ మాటలు అన్నప్పటికీ, అవి నా వినికిడిలో అనాలని మీరు ఉద్దేశించలేదని నాకు తెలుసు. మీరు అంతటి కఠినాత్మురాలు కారు.”

ప్రొఫెసర్లు అనుమానించినట్లుగా, వారి ఇంటికి తరచుగా రావడం వెనుక తనకు ఎలాంటి రహస్య ఉద్దేశం లేదని అతను అశు బాబుతో చెప్పాడు. ఒకవేళ ఆయనకు తన పాటలు నచ్చితే, ఆయన తన ఇంటికి రావడానికి ఇష్టపడితే, అక్కడ ఆయనను అలరించడానికి తాను ఎంతో సంతోషిస్తానని అన్నాడు. ఆ మాట చెప్పి, తండ్రీకూతుళ్లు ఏమీ సమాధానం చెప్పేలోపే అతను బయటకు వెళ్లిపోయాడు.

శివనాథ్ కోసం తయారు చేసిన టీని తీసుకువెళ్ళమని అశు బాబు సేవకుడికి చెప్పాడు. ఆయన గదిలో అటూ ఇటూ నడుస్తుండగా, ఒక చెట్టు కింద ఎవరో నిలబడి ఉండటం ఆయన కంట పడింది. మరుక్షణమే అక్కడ ఒక స్త్రీ కూడా నిలబడి ఉండటం ఆయన గమనించాడు. వారు ఎవరో చూసి, వారిద్దరినీ లోపలికి పిలవమని ఆయన తన సేవకుడికి చెప్పాడు. ఆమె లోపలికి వచ్చింది—యవ్వన సౌందర్యంతో, సువాసనలు వెదజల్లుతూ; ఆమె నల్లని కురుల నుండి జారుతున్న వర్షపు నీరు గులాబీ రంగులో ఉన్న ఆమె చెక్కిళ్లపై పడుతోంది. తండ్రీకూతుళ్లిద్దరూ ఎంతో ఆశ్చర్యంతో ఆమె ముఖం వైపు చూశారు. కవి కాకపోయినప్పటికీ, మంచు బిందువులతో కడిగిన తామర పువ్వులతో ప్రాచీన కవులు పోల్చిన ఆ సౌందర్యం ఆమెదేనని అశు బాబు గ్రహించగలిగారు. అద్భుతమైన హావభావాలు, ఆకర్షణ కలిగిన శిబనాథ్, కమల్ అనే ఈ ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకరినొకరు ఎలా కలుసుకున్నారో, ఎలా ఒక్కటయ్యారో ఆయనకు అర్థం కాలేదు. ఆ విధంగా కమల్ తొలిసారిగా అందరి ముందు ప్రత్యక్షమై, నవలలోనే అత్యంత ఆసక్తికరమైన పాత్రగా నిలిచింది. (పేజీ 23, అధ్యాయం III.)

కమల్, అశు బాబు మరియు ఇతరుల మధ్య మొదటి సంభాషణ ఐదవ అధ్యాయంలో మొదలవుతుంది. తాజ్‌మహల్ సందర్శన సందర్భం అది. సమయం మధ్యాహ్నం. అశు బాబు, మనోరమ, ఆయన కాబోయే అల్లుడు అజిత్ అందరూ వచ్చారు; తాజ్‌మహల్‌ను ఎన్నిసార్లు చూసినా విసుగు చెందని ప్రొఫెసర్లు కూడా పక్కనే ఉన్న తోటలో సమావేశమయ్యారు. అప్పుడు మనోరమ ఇలా అంది:

“అలా కుదరదు నాన్నా, మీరు నాతో రావాల్సిందే. మీ కళ్ల ద్వారా చూస్తే తప్ప, తాజ్ వైభవంలో సగం నా కళ్లకు కనిపించదు. దాని అసలు స్వభావం ఎవరికీ తెలియదు; చాలామందికి పైపైన కనిపించే విషయాలు మాత్రమే తెలుసు.”

దివంగత భార్య పట్ల అశు బాబుకు ఉన్న ప్రేమ ఎంత నిజమైనదో తెలిసిన అభినాష్‌కు ఆ మాటల అంతరార్థం అర్థమైంది. సరిగ్గా అప్పుడే, శిబనాథ్ మరియు అతని భార్య కమల్ తాజ్ తూర్పు వైపు నుండి వారి దగ్గరకు వచ్చారు. అశు బాబు ఉత్సాహంగా, “శిబనాథ్ బాబూ, ఎప్పుడు వచ్చారు? దయచేసి ఇటు రండి,” అని పిలిచారు.

ఇద్దరూ ముందుకు వచ్చారు. పరిచయం చేస్తూ అశు బాబు ఇలా అన్నారు: “ఈమె శిబనాథ్ బాబు గారి భార్య. అమ్మగారూ, మీ పేరు ఇంకా నాకు తెలియదు.”

ఆమె ఇలా చెప్పింది: “నా పేరు కమల్ అండి. కానీ, దయచేసి నన్ను సంబోధించేటప్పుడు అంత గౌరవం చూపించకండి.”

“కమల్, మీరు తాజ్‌మహల్‌ను చూడటం ఇదే మొదటిసారా?”

“అవును.”

“అయితే మీరు అదృష్టవంతులు; కానీ అజిత్ ఇంకా ఎక్కువ అదృష్టవంతుడు, ఎందుకంటే అతను ఈ అద్భుతమైన కట్టడాన్ని ఇప్పుడే చూడబోతున్నాడు. కానీ వెలుతురు వేగంగా తగ్గిపోతోంది, అజిత్, నువ్వు త్వరపడాలి.” “సరే కమల్, తాజ్ మహల్ నీకు ఎలా అనిపించింది?” అని అశు బాబు అడిగాడు.

“అది నిజంగా అద్భుతంగా అనిపించింది.”

కానీ వారి కళ్ళ ముందు ఒక సజీవ అద్భుతం ఉంది – తాజ్ మహల్‌ను సైతం మరుగున పడేసే కమల్ సౌందర్యమనే అద్భుతం.

మనోరమ తన తండ్రితో తప్ప తాజ్ మహల్‌ను చూడటానికి ఇష్టపడలేదు. కమల్, “ఎందుకు?” అని అడిగాడు. ఆమె అశు బాబును, “మీరు సౌందర్యవేత్తనా? మీకు సౌందర్యశాస్త్ర సూత్రాలన్నీ తెలుసా?” అని అడిగింది.

అశు బాబు, మిక్కిలి ఆనందంతో ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:

అశు బాబు ఎంతో ఆనందంతో ఇలా బదులిచ్చారు:

“నాకేమీ తెలియదు. నేను కళా నిపుణుడిని కాకపోగా, సౌందర్యశాస్త్రం గురించిన కనీస అవగాహన కూడా నాకు లేదు. కమల్, నేను తాజ్‌ను సౌందర్య దృక్పథంతో చూడటం లేదు. నేను అందులో చక్రవర్తి షాజహాన్ ను చూస్తున్నాను—ఆ పాలరాతిలో అంతటా నిండిపోయిన ఆయన అంతులేని వేదనను చూస్తున్నాను. తన భార్య పట్ల ఆయనకున్న అంకితభావంతో కూడిన ప్రేమను—ఆ ప్రేమే ఈ పాలరాతి కావ్యాన్ని సృష్టించి, ఆయనను చిరస్మరణీయుడిని చేసింది—నేను చూస్తున్నాను.”

కమల్ ఆయన ముఖాన్ని పరిశీలిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“కానీ, ఆయనకు ఇంకా చాలా మంది బేగమ్‌లు ఉండేవారని నేను విన్నాను. చక్రవర్తి ముంతాజ్‌ను ఎంతగా ప్రేమించారో, మరికొందరిని కూడా అంతే ప్రేమించేవారు. ఆమె పట్ల ఆయన ప్రేమ బహుశా ఎక్కువగా ఉండి ఉండవచ్చు, కానీ ఆ ప్రేమను నేను ‘అంకితభావంతో కూడినది’ అని అనలేను. ఆయనలో అటువంటి లక్షణం ఏమీ లేదు.”

ఆ కఠినమైన, ఊహించని మాట అందరినీ దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. అశు బాబు గానీ, అక్కడ ఉన్న ఇతరులెవరూ గానీ దానికి సమాధానం చెప్పలేకపోయారు. కమల్ తన మాటను కొనసాగిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“చక్రవర్తి ఒక దార్శనికుడు, ఒక కవి; ఆయన తన అధికారాన్ని, సంపదను, సహనాన్ని జోడించి ఒక గొప్ప సౌందర్య చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. ముంతాజ్ కేవలం ఒక నిమిత్తం మాత్రమే. ఆయన ఏ సందర్భంలోనైనా ఇలాంటి భవనాన్ని నిర్మించి ఉండేవారు. ఆ సందర్భం మతపరమైనదైనా లేదా విజయానికి సంబంధించినదైనా పెద్దగా తేడా ఉండేది కాదు. ఇది ప్రేమ కానుక కాదు, చక్రవర్తి ఆనందభరిత హృదయం నుండి వెలువడిన సృష్టి. మనందరికీ అంతవరకూ తెలిస్తే చాలు.”

అశు బాబు హృదయం ఒక్క క్షణం ఉలిక్కిపడింది. ఆయన తల ఊపుతూ ఇలా అన్నారు:

“అది సరిపోదు కమల్; కాదు, ఏమాత్రం సరిపోదు. నువ్వు చెప్పేది నిజమైతే, ఈ గొప్ప సమాధికి ఎలాంటి ప్రత్యేకతా ఉండేది కాదు; షాజహాన్ ఒక అద్భుతమైన సౌందర్య చిహ్నాన్ని సృష్టించి ఉండవచ్చు, కానీ అది ఇప్పుడు పొందుతున్నంత గౌరవాన్ని మానవాళి నుండి పొంది ఉండేది కాదు.” కమల్ ఇలా అంది:

“ఒకవేళ అది సాధ్యం కాకపోతే, దానికి కారణం మనిషి మూర్ఖత్వమే అయి ఉండాలి. విశ్వాసానికి విలువ లేదని నా ఉద్దేశ్యం కాదు, కానీ యుగయుగాలుగా మనిషి దానికి ఆపాదించిన విలువ దానికి తగినది కాదు. ఒకప్పుడు ప్రేమించిన వ్యక్తి కారణంగా తన ప్రేమను మార్చుకోవడానికి నిరాకరించడం అనేది ఆరోగ్యకరమైన లేదా గొప్ప మానసిక లక్షణం కాదు… తనలో పాతుకుపోయిన మూఢనమ్మకాలపై పడే దెబ్బను మనిషి తట్టుకోలేడు. కానీ నాకు ఇది సహజమైన విషయమే. నా శరీరం, మనసు రెండూ యవ్వనంతో నిండి ఉన్నాయి: నా మనసుకు ఒక ప్రత్యేకమైన జీవశక్తి ఉంది. అది మార్పు చెందే శక్తిని కోల్పోయిందని నాకు తెలిసే రోజే, దాని మరణం సంభవించే రోజు అవుతుంది.”

తర్వాతి అధ్యాయంలో, అవినాష్ బాబు కమల్‌కు అశు బాబును చూపిస్తూ ఇలా అనడం మనం చూస్తాం:

“తాజ్‌మహల్ ప్రస్తావనను పక్కన పెడదాం; కానీ అశు బాబు వైపు చూద్దాం. ఆయన చాలా ధనవంతుడు, స్నేహితులు, బంధువులకు కొదవ లేదు; కానీ తన భార్యకు ఇచ్చిన ఉన్నత స్థానంలో మరొకరిని ఉంచడం గురించి ఆయన కనీసం ఆలోచించలేకపోయారు. అది ఆయన ఊహకు కూడా అందని విషయం. చెప్పండి, ఈ ప్రేమ ఆదర్శం ఎంత గొప్పదో.”

కమల్ ఇలా బదులిచ్చింది:

“అశు బాబు ఒకప్పుడు తన భార్యను ప్రేమించారు. కానీ ఆ భార్య ఇప్పుడు లేరు. ఆమెకు ఇచ్చేది ఏమీ లేదు, ఆమె నుండి పొందేది ఏమీ లేదు. ఆయన ఆమెను సంతోషపెట్టలేరు లేదా బాధపెట్టలేరు. ప్రేమకు కారణమైన వ్యక్తి శాశ్వతంగా వెళ్లిపోయారు; ఇప్పుడు, ఆమెను ఒకప్పుడు ప్రేమించాననే భావన మాత్రమే మిగిలి ఉంది. వర్తమానాన్ని పూర్తిగా విస్మరించి, గతాన్ని మాత్రమే సత్యమని భావించడంలో ఏ గొప్ప ఆదర్శం ఉందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.”

ఆమె మాటల తాలూకు బాధను మళ్లీ అనుభవిస్తూ అశు బాబు ఇలా అన్నారు:

“కానీ మన దేశంలోని వితంతువులకు ఇదే సర్వస్వం… వారికున్న ఏకైక గొప్ప సంపద అదే. భర్తలు చనిపోతారు, కానీ వారి జ్ఞాపకం మాత్రమే ఆ స్త్రీలను పవిత్రత, సన్మార్గం వైపు నడిపిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని మీరు అంగీకరించరా?”

కమల్: లేదు, నేను అంగీకరించను. కేవలం ఒక గొప్ప పేరు ఉన్నంత మాత్రాన ఏదీ నిజంగా గొప్పది కాదు. దానికి బదులుగా, ఇది ఇక్కడి వితంతువులు అనుసరించే ఒక ఆచారం అని చెప్పండి – అసత్యం అని తెలిసినా దాన్ని సత్యంగా కీర్తించడం ద్వారా ప్రజలు వారిని ఎప్పటి నుంచో మోసం చేస్తున్నారని చెప్పండి. ఈ విషయాన్ని మాత్రం నేను కాదనను. అవినాష్: ఒకవేళ అది నిజమే అనుకున్నా, మన వితంతువుల జీవితాల్లోని పవిత్రతను మీరు గుర్తించరా?

కమల్ నవ్వి ఇలా అంది:

“ఇది కూడా కేవలం గొప్పగా వినిపించే ఒక పదం మాత్రమే. ‘ఆత్మనిగ్రహం’ అనేది చాలా కాలంగా గౌరవించబడుతూ, విపరీతంగా కీర్తించబడుతున్న పదం; అది వినగానే ప్రజలు తలలు వంచుతారు. కానీ కొన్ని పరిస్థితుల్లో ఇది కూడా కేవలం అర్థరహితమైన శబ్దం మాత్రమేనని నేను నమ్ముతాను. తమ భర్తల జ్ఞాపకాలతో జీవించే వితంతువుల విషయంలో, ‘పవిత్రత’కు సంబంధించిన ఆ స్పష్టమైన భావనను నిజమైన పవిత్రతగా పరిగణించడానికి నేను సంకోచిస్తాను.”

ఏమీ సమాధానం తోచక అవినాష్ బాబు కాసేపు శూన్యంలోకి చూస్తూ ఉండిపోయారు; ఆ తర్వాత అక్షయ్ బాబుతో, “దీనిపై మీరేమంటారు?” అని అడిగారు. అక్షయ్ కమల్‌తో ఇలా అన్నారు: “నిరూపించకపోతే రెండు రెట్లు రెండు కలిస్తే నాలుగు అవుతుందన్న విషయాన్ని కూడా మీరు అంగీకరించరనిపిస్తోంది.”

కమల్ ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు, కోపం కూడా తెచ్చుకోలేదు, కేవలం నవ్వింది. అక్షయ్ బాబుకు మాటలు బాగా బాధ కలిగించినప్పటికీ, ఆయన కూడా మౌనంగా ఉండిపోయారు. అక్షయ్ ఇలా అన్నారు: “ఇలాంటి భావనలు నాగరిక సమాజానికి చెందినవి కావు, అక్కడ అవి ఆచరణలో లేవు.” కమల్ అంది: “మర్యాదస్తుల సమాజంలో ఇలాంటి భావనలకు ఆదరణ ఉండదన్న విషయం నాకు కూడా తెలుసు.” అందరూ కాసేపు మౌనంగా ఉండిపోయారు. అప్పుడు అశు బాబు ఇలా అన్నారు: “కమల్, నిన్ను మరొక ప్రశ్న అడుగుతాను. పవిత్రత లేదా అపవిత్రత గురించి మాట్లాడటం నాకు ఇష్టం లేదు. కానీ సహజంగానే తన మార్గం నుండి పక్కకు తప్పుకోలేని వ్యక్తి గురించి నువ్వేమంటావు? మోనీ తల్లి లేని ఆ శూన్యంలో మరొకరిని ఎలా ఉంచాలో నేను ఊహించలేను కూడా.”

కమల్: కానీ మీరు అప్పటికే వృద్ధులయ్యారు కదా, అశు బాబు.

అశు బాబు: నేను వృద్ధుడినని అంగీకరిస్తాను; కానీ ఆ సమయంలో నేను అలా లేను కదా. అయినా సరే, అప్పుడు నేను ఆ విషయం గురించి ఆలోచించలేకపోయాను.

కమల్: అప్పుడు కూడా మీరు వృద్ధులయ్యే ఉన్నారు – శరీరపరంగా కాకపోయినా, కచ్చితంగా మనసు పరంగానైనా సరే.

ఐదవ అధ్యాయం చివరలో, అజిత్ కమల్ అందానికి మొదటి చూపులోనే ముగ్ధుడై, ఆమె ఆకర్షణీయమైన సౌందర్యాన్ని తీక్షణమైన చూపులతో చూస్తూ ఉండిపోవడం మనం గమనిస్తాము; అదే సమయంలో మనోరమ, తాజ్ మహల్ చూడటానికి తనతో రమ్మని అడగడం ద్వారా అతని దృష్టిని మళ్లించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. 101వ పేజీలో కమల్ తన జీవిత గాథను అజిత్‌కు యథాతథంగా వివరిస్తుంది. ఆమె తల్లి మొదట ఒక వైద్యుడిని (బైద్య కులానికి చెందిన వ్యక్తిని) వివాహం చేసుకుంది; కానీ ఒక దుష్ప్రచారం కారణంగా, ఆమె భర్త ఆమెను అస్సాంలోని ఒక తేయాకు తోటకి తీసుకువెళ్లాల్సి వచ్చింది. అయితే, కొన్ని నెలల్లోనే అతను జ్వరంతో మరణించాడు. ఆ తర్వాత మూడేళ్లకు, ఆ తేయాకు తోటలోని యూరోపియన్ మేనేజర్ ఇంట్లో కమల్ జన్మించింది. అలా ఆమె ఒక యూరోపియన్ తండ్రికి, బెంగాలీ తల్లికి జన్మించిన బిడ్డగా నిలిచింది. అక్కడే ఆమె నర్సు వృత్తిని నేర్చుకుంది. ఆమె ఒక అస్సామీ క్రైస్తవుడిని వివాహం చేసుకుంది, కానీ అతను త్వరలోనే మరణించాడు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఆమె తండ్రి కూడా చనిపోయాడు. శివనాథ్ యొక్క ఒక మామ అక్కడ హెడ్ క్లర్క్‌గా పనిచేసేవాడు. అతనికి భార్య లేదు, కాబట్టి అతను కమల్ తల్లికి ఆశ్రయం కల్పించాడు. కమల్ కూడా అతని ఇంట్లోనే నివసించాల్సి వచ్చింది, అక్కడ ఆమె రోజుకు ఒక పూట భోజనానికే అలవాటు పడింది.

కమల్ తండ్రి క్రైస్తవుడు, కానీ ఆమెకు ఏ మతం పైనా నమ్మకం లేదు. స్వేచ్ఛ ఆమెకు ప్రాణాధారం. శివనాథ్‌ను శైవ సంప్రదాయం ప్రకారం వివాహం చేసుకోవడం ఆమెకు ఎంతో ఉపశమనాన్ని ఇచ్చింది, ఎందుకంటే ఆ పద్ధతిలో వివాహం విడదీయలేని బంధం కాదు. కాబట్టి, కొంతకాలం పాటు తన అందంతో అతనికి తోడుగా ఉన్న తర్వాత, భర్త ఆమెకు తెలియకుండానే ఆమెను వదిలి వెళ్లిపోయినప్పుడు, ఆమె ఎటువంటి ఫిర్యాదు చేయలేదు లేదా అతనిపై అసహ్యం పెంచుకోలేదు; ఎందుకంటే అది సహజంగానే జరిగిందని ఆమె భావించింది. తన భర్త మనోరమ తండ్రిని తన పాటలతో అలరించడం మొదలుపెట్టినప్పటి నుండే ఆమెతో సాన్నిహిత్యం పెంచుకుంటున్నాడని ఆమెకు మొదటి నుంచే తెలుసు. కానీ ఆమె స్వయంగా అజిత్ బాబును ఆకర్షించాలని ఆసక్తిగా ఉండేది. ఒకసారి రాత్రిపూట నిర్మానుష్యమైన రహదారిపై కారు నడుపుతున్న అజిత్ పక్కన కూర్చుని, సుదీర్ఘమైన ప్రయాణం చేసేలా ఆమె అతన్ని ఒప్పించింది; కేవలం అతనితో మాట్లాడటం ఆస్వాదించాలనేదే ఆమె ఉద్దేశ్యం. తోడుగా ఎవరూ లేకుండా స్త్రీ, పురుషులు కలుసుకుని మాట్లాడుకోవడం వల్ల ప్రమాదం పొంచి ఉంటుందని ఆమె భావించలేదు. ఆమె తన కోసం నిర్దేశించుకున్న జీవన మార్గం నుండి సూత్రప్రాయంగా ఎప్పుడూ పక్కకు తప్పుకోలేదు. 323వ పేజీలో మనం చదివినట్లుగా, ఆమె పది రోజుల పాటు టుండ్లాలో ఒక పాత పరిచయస్తుడితో—అంటే ఇటీవల భార్యను కోల్పోయిన ఒక ఆంగ్లో-ఇండియన్ రైల్వే అధికారి ఇంట్లో—గడిపింది. ఆమె జీవితంలో ఆనందమే సర్వస్వమని భావించేది; కేవలం ఒక సంస్కారంగా కాకుండా, ప్రేమ ఆధారంగా ఏర్పడే వివాహాన్ని మాత్రమే ఆమె నమ్మేది.

12 మరియు 14వ అధ్యాయాల ద్వారా, కమల్ ఆత్మగౌరవం ఎంత బలమైనదో మనకు తెలుస్తుంది. భర్త వదిలివేసిన తర్వాత, ఆమె ఒంటరిగా, సాదాసీదా జీవితాన్ని గడిపింది. అవసరమైనప్పుడు తనను తాను పోషించుకోవడానికి ఆమె అల్లిక పనిని (knitting) నేర్చుకుంది. అజిత్ అందించిన పరోక్ష సహాయాన్ని ఆమె తిరస్కరించింది. ఎవరి దయాదాక్షిణ్యాల మీదో ఆధారపడి జీవించడం ఆమెకు ఇష్టం లేదు. ఒక స్నేహితుడిగా తన సహాయాన్ని స్వీకరించమని అజిత్ కోరి ఉంటే, తాను అంగీకరించేదాన్నేమో అని ఆమె అతనితో సూటిగా చెప్పింది.

కథ చివరలో, భర్త వదిలిపెట్టినప్పటికీ, కమల్ అతనికి సేవ చేయడానికి వెళ్లడం మనం చూస్తాం; అయితే ఆమె అలా చేసింది ప్రేమతో కాదు, జాలితో. ఆమె అతని తప్పుడు జీవన విధానాలను ఎత్తిచూపింది; పరిస్థితులను చక్కదిద్దుకోవడానికి అతను ప్రయత్నించినప్పటికీ, ఆ దుర్మార్గుడైన భర్త తనను ‘భార్య’ అని పిలవడానికి ఆమె అనుమతించలేదు. 374వ పేజీలో, అశు బాబుతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు కమల్ శిబనాథ్ వ్యక్తిత్వాన్ని ఇలా విశ్లేషిస్తుంది:

“అతని వ్యక్తిత్వాన్ని నేను పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్న రోజు నుండే, నాలో ఉన్న పశ్చాత్తాపం, సంకోచం అన్నీ పోయాయి. అప్పటి నుండి నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉంది. శిబనాథ్ ఒక కళాకారుడు, సౌందర్యారాధకుడు. శాశ్వతమైన ప్రేమ కళాకారుల మార్గంలో ఒక అడ్డంకి, వారి స్వభావానికి ఒక అవరోధం, వారి జీవన గమనంలో ఒక ఆటంకం. తాజ్ మహల్ ముందు నేను చెప్పాలనుకున్నది ఇదే. స్త్రీలు కేవలం ఒక నిమిత్తం మాత్రమే; ఎందుకంటే నిజానికి కళాకారులు తమను తామే ప్రేమించుకుంటారు. వారు తమ వ్యక్తిత్వాన్ని రెండుగా విభజించుకున్నప్పుడు వారి స్వల్పకాలిక లీల సాగుతుంది; ఆ లీల ముగిశాక, వారి కంఠంలో సంగీతం వైవిధ్యభరితంగా మారుతుంది. లేకపోతే, వారి గొంతు అంత మధురంగా ఉండేది కాదు, ఖచ్చితంగా ఎండిపోయేది. అతను మోనిని మోసం చేయలేదని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు; ఆమె స్వయంగా అతని పట్ల ఆకర్షితురాలైంది. సంధ్యా సమయంలో మేఘాలపై కనిపించే రంగులు క్షణికమైనవే; అయినప్పటికీ, ఆ అరువు తెచ్చుకున్న రంగులలో సత్యం లేదని ఎవరు చెప్పగలరు?” ఆశు బాబు

ఆశు బాబు తన యవ్వనాన్ని ఇంగ్లాండ్‌లో విద్యార్థిగా గడిపాడు. అతని కుమార్తె 69వ పేజీలో చెప్పినట్లుగా, అతను న్యాయశాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పొందిన బారిస్టర్. అతను ఒక గొప్ప భూస్వామి కూడా. అందుకే అతను ఎన్నడూ న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ చేయలేదు. అతని భార్య భక్తిపరురాలు, సాధు స్వభావం గల పతివ్రత హిందూ భార్య. ఆమె భక్తి, ప్రేమల జ్ఞాపకాలను అతను తన జీవితాంతం పదిలపరుచుకున్నాడు. ఆమె మరణం తర్వాత అతను మళ్ళీ వివాహం చేసుకోలేదు. అతని ఏకైక కుమార్తె, సహచరి మరియు స్నేహితురాలైన మనోరమ గురించే అతను ఎక్కువగా ఆలోచించేవాడు. కానీ, శిబానాథ్ బాబు మాటలకు తలొగ్గి, ఈ కుమార్తె అతనితో పారిపోయింది. ఇది ఆశు బాబుకు తీవ్రమైన విచారాన్ని, పశ్చాత్తాపాన్ని కలిగించింది. అతను ఆ విషయాన్ని చాలా తీవ్రంగా భావించాడు; వారి కలయికను ఆశీర్వదించమని అతని కుమార్తె వేడుకున్నప్పుడు, అతని ఆగ్రహానికి హద్దులు లేవు. అతను తీవ్రంగా అవమానపడి, ఆమె దుస్థితికి కన్నీరు కార్చాడు; అయినప్పటికీ, వెంటనే ఆమెను వారసత్వం నుండి తొలగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కానీ కమల్ జోక్యం చేసుకుని, అంత తీవ్రమైన చర్య తీసుకోవద్దని అతనికి సలహా ఇచ్చాడు. శిబానాథ్ తన కూతురిని కూడా వదిలేయవచ్చని, ఆమె భవిష్యత్తు అంధకారమయంగా ఉంటుందని అతను ఆమెకు చెప్పాడు. కానీ కమల్, అలా జరిగినా కూడా అక్కడ

అజిత్ బాబు

అజిత్ బాబు సంపన్న తల్లిదండ్రులకు ఏకైక కుమారుడు. అతను ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లే ముందే, మనోరమతో అతనికి వివాహం జరిపించాలని నిర్ణయమైంది. పెళ్లి రాత్రి, అశు బాబు గారి మేనమామ బెనారస్ (వారణాసి) నుండి వచ్చారు. ఆయన మనోరమ జాతకాన్ని బెనారస్‌లోని గొప్ప జ్యోతిష్కులతో పరిశీలించగా, ఒక విషయం తేలింది: అజిత్‌తో ఆమెకు వివాహం జరిగితే, మూడేళ్ల మూడు నెలల్లోనే ఆమె వైధవ్యం పొందుతుందని వారు చెప్పారు. దాంతో అంతా తలకిందులైంది. అజిత్‌కు ఒక విధవరాలైన అత్తగారు ఉండేవారు, ఆమె అతనికి సంరక్షకురాలిగా వ్యవహరించేవారు. ఆమెకు చాలా కోపం వచ్చింది. అజిత్ తన ఆత్మగౌరవం దెబ్బతిన్నట్లు భావించి, ఇంజనీరింగ్‌లో శిక్షణ పొందే నెపంతో ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లిపోయాడు. అందరూ నిరాశ చెందారు, కానీ మనోరమ మాత్రం అలా జరగలేదు; అజిత్ స్వభావం తనకు బాగా తెలుసు కాబట్టి, మూడేళ్లు ఓపికగా వేచి ఉండమని ఆమె తన తండ్రిని కోరింది. అజిత్‌కు దేవునిపై దృఢమైన విశ్వాసం ఉండేది; అతను నిరాడంబరమైన, భక్తిభావం కలిగిన వ్యక్తి. అతను మోనీకి ఒక చిన్న లేఖ మాత్రమే రాసి వెళ్ళాడు; ఆ తర్వాత ఆమెకు మళ్ళీ ఎప్పుడూ ఉత్తరాలు రాయలేదు. మనోరమ కూడా నిరాడంబరమైన జీవితాన్ని గడపడం ప్రారంభించింది. వారి ప్రేమ ప్రపంచంలోనే అద్వితీయమైనదని అశు బాబు అనేవారు.

ఇంగ్లాండ్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, అజిత్ ముందుగా బెనారస్‌కు వెళ్లి అశు బాబు గారి మేనమామను కలిశాడు; మనోరమతో వివాహానికి ఆయన ఆమోదం పొందిన తర్వాత ఆగ్రాకు వచ్చాడు. అజిత్ అశు బాబు గారి ఇంట్లో ఉంటూ మనోరమ సాంగత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తున్న సమయంలో, వారిద్దరి జీవితాల్లో ఒక సంఘటన జరిగింది, అది వారి ప్రేమకు ముగింపు పలికింది.

ఒక సాయంత్రం, కమల్‌తో కలిసి కారులో విహారయాత్రకు వెళ్ళిన అజిత్, తనకిష్టం లేకపోయినా కాస్త ఆలస్యంగా తిరిగి వచ్చాడు; అంతేకాక, ఆమె బలవంతం మీద ఆమె ఇంట్లో టీ తాగాల్సి వచ్చింది. అతను అర్ధరాత్రి వేళ అశు బాబు గారి ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు; అక్కడ ఒక చెట్టు నీడన, పొదల మాటున మనోరమ, శిబనాథ్‌తో కలిసి ఒక పాట బాణీ గురించి మాట్లాడుతుండటం చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆమె అరగంట తర్వాతే తిరిగి వచ్చింది. అజిత్‌కు అంతే చాలు అనిపించింది; అతనిలో తీవ్రమైన అసహ్యం కలిగింది; దాంతో మనోరమను పెళ్లి చేసుకోవాలన్న ఆలోచనను పూర్తిగా విరమించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత తలెత్తిన మనస్పర్థల కారణంగా, తాను ఆ ఇంటిని వదిలి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు అజిత్ అశు బాబుకు చెప్పాడు; అయితే, అందుకు గల కారణాన్ని మాత్రం అతను బయటపెట్టడానికి ఇష్టపడలేదు. అతను మళ్లీ కమల్ ఇంటికి వెళ్లి, ఆమె గత జీవితం గురించిన కథను ఆమె మాటల్లోనే విన్నాడు. అటువంటి గతాన్ని కలిగిన ఆ స్త్రీ పట్ల అతనికి తీవ్రమైన అసహ్యం కలిగింది. ‘స్త్రీల సంక్షేమ సంఘం’ సమావేశంలో అక్షయ్ బాబు కమల్ అసలు స్వరూపాన్ని బయటపెట్టినప్పుడు అతనికి ఏమాత్రం బాధ కలగలేదు. కానీ, కొద్దిపాటి ఆర్థిక సహాయం కోసం కమల్ చేసిన అభ్యర్థనను అశు బాబు అవమానకరంగా తిరస్కరించడాన్ని చూసినప్పుడు మాత్రం అతని మనసు కలత చెందింది. ఆమె గత జీవితం అత్యంత అనైతికమైనదని అతను భావించినప్పటికీ, ఆమెలోని నిష్కపటత్వం మరియు కచ్చితమైన సత్యసంధతను మెచ్చుకోకుండా ఉండలేకపోయాడు. తన భర్త తనకు తెలియకుండానే ఆగ్రాలో నివసిస్తున్నాడన్న విషయాన్ని అతని ద్వారా ఆమె తెలుసుకుంది; కానీ ఆమె దానిని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. ఈ విషయం కూడా అతనికి ఆశ్చర్యం కలిగించింది.

15వ అధ్యాయంలో, అజిత్ కమల్‌ను అశు బాబు కారులో ఆమె ఇంటికి తీసుకువెళ్లడం మళ్లీ కనిపిస్తుంది. కానీ అతను కావాలనే సరైన మార్గాన్ని వదిలి, తెలియని దారిలో కారు నడిపాడు. కమల్ దానికి కారణం అడిగినప్పుడు, అతను ఇలా అన్నాడు: “నువ్వు ఆజ్ఞాపిస్తే, నేను వెనక్కి తిరుగుతాను.” ఇది ఆమెను ఆశ్చర్యపరిచింది. ఆమె ఇలా అంది: “నేను నిన్ను ఇలా నడపమని అడగలేదు కాబట్టి, వెనక్కి తిరగమని కూడా అడగలేను. నా గమ్యస్థానానికి నన్ను తీసుకువెళ్తావని నీపై ఆధారపడటం, నిన్ను నమ్మడం నా బాధ్యత.”

“కానీ నా బాధ్యత గురించిన ఆలోచనలో నేను పొరపాటు పడితే?”

“ఏమి జరగవచ్చో నేను అంచనా వేయలేను. ముందు నువ్వు పొరపాటు పడ్డావని నాకు తెలియనివ్వు; అప్పుడు మాత్రమే నేను నిర్ణయించగలను.”

అజిత్ చీకటిలో జరిగిన అలాంటి మరో ప్రయాణాన్ని ఆమెకు గుర్తుచేశాడు. ఆమె ఇలా అంది: “అవును, ఆ రాత్రి కూడా అంతే చీకటిగా ఉంది.” ఆ మాటతో, ఆమె వెనుక సీటు వదిలి అజిత్ పక్కన కూర్చుంది. ఆ రాత్రి ఏకాంతంగా, చీకటిగా, నిశ్చలంగా ఉంది.

“అజిత్ బాబూ?”

“చెప్పండి?”

అజిత్ తన గుండెల్లో ఒక తుఫాను చెలరేగుతున్నట్లు భావించాడు. సమాధానం చెప్పబోయి మాటలు రాక ఆగిపోయాడు.

కమల్ మళ్లీ అడిగింది, “మీరు ఏమి ఆలోచిస్తున్నారో దయచేసి నాకు చెప్పరా?”

అజిత్ వణుకుతున్న స్వరంతో ఇలా అన్నాడు:

“అశు బాబు ఇంట్లో నా ప్రవర్తన నీకు గుర్తుందా? ఆ రోజు వరకు, నీ గతం నీ వ్యక్తిత్వంలో ప్రధాన భాగమని నేను భావించేవాడిని. దానితో ఎలా రాజీపడాలో అని నన్ను నేను ప్రశ్నించుకునేవాడిని. నీ ముఖాన్ని కప్పి ఉంచడానికి నీ వెనుక ఉన్న నీడను నేను లాగుతూ ఉండేవాడిని. సూర్యుడు స్థిరంగా ఉండడని, పరిభ్రమిస్తూ ఉంటాడని పూర్తిగా మర్చిపోయాను. కానీ, ఇప్పుడు ఆ విషయాలన్నీ వదిలేద్దాం. నేను ఇప్పుడు ఏమి ఆలోచిస్తున్నానో నీకు అర్థం కావడం లేదా?”

కమల్ ఇలా అంది:

“స్త్రీని అయినంత మాత్రాన, అంత చిన్న విషయం కూడా అర్థం చేసుకోలేనంత మూర్ఖురాలినా నేను? నువ్వు తెలియని దారిలో కారు నడిపినప్పుడే నాకు అంతా అర్థమైంది.”

అజిత్ మెల్లగా తన ఎడమ చేతిని కమల్ భుజంపై ఉంచి మౌనంగా ఉండిపోయాడు. కాసేపటి తర్వాత అతను ఇలా అన్నాడు, “కమల్, ఈ రోజు నేను నన్ను నేను నియంత్రించుకోలేకపోతున్నట్లు అనిపిస్తోంది.” కమల్ పక్కకు జరగలేదు. ఆమెకు ఆశ్చర్యం గానీ, తికమక గానీ కలగలేదు. ఆమె ప్రశాంతంగా ఇలా అంది:

“ఇందులో ఆశ్చర్యపోవడానికి ఏమీ లేదు, ఇది సహజమే. పరిస్థితులు ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయి. కానీ నువ్వు కేవలం ఒక పురుషుడివి మాత్రమే కాదు, న్యాయబుద్ధి కలిగిన సజ్జనుడివి కూడా. ఇంత జరిగాక నన్ను ఎలా వదిలించుకోగలవు? అంత నీచంగా ప్రవర్తించలేవు కదా నువ్వు.”

అజిత్ భావోద్వేగంతో నిండిన గొంతుతో అన్నాడు: “కానీ, నేను అలా చేయాల్సి వస్తుందని నువ్వు ఎందుకు భయపడుతున్నావు?”

కమల నవ్వి ఇలా అంది:

“నా భయం నా గురించి కాదు, నీ గురించి. నువ్వు అలా చేయగలిగితే నాకు భయం ఉండేది కాదు; కానీ నువ్వు అలా చేయలేవన్నదే నా ఆందోళన. ఒక్క రాత్రి చేసిన పొరపాటుకు ఇంతటి కఠిన శిక్షను నీపై మోపడం నాకు బాధగా అనిపిస్తోంది. ఇక చాలు, మనం తిరిగి వెళ్దాం.”

ఆ మాటలు అజిత్ చెవిన పడ్డాయి కానీ అతని హృదయానికి చేరలేదు. రెప్పపాటు కాలంలోనే అతని రక్తనాళాల్లో రక్తం ఉవ్వెత్తున ఉప్పొంగింది. అతను ఆమెను తన గుండెలకు హత్తుకుని, ఉన్మాదిలా ఇలా అన్నాడు: “నన్ను నమ్మలేవా, కమల?”

క్షణకాలం పాటు అతని బిగువైన కౌగిలిలో ఆమె ఊపిరి ఆడనివ్వనంతగా ఇరుక్కుపోయినట్లనిపించింది; అయినా ఆమె, “అవును, నమ్మగలను” అని చెప్పింది.

“అయితే ఎందుకు తిరిగి వెళ్లాలనుకుంటున్నావు, కమల? మనం ముందుకు సాగుదాం.”

“సరే.”

కారు నడుపుతుండగా అజిత్ ఒక్కసారిగా ఆగి, “కానీ నీ ఇంట్లోంచి తీసుకువెళ్లడానికి ఏమీ లేదా?” అని అడిగాడు.

“ఏమీ లేదు. కానీ, నీ దగ్గరా?”

అజిత్ ఆలోచనలో పడ్డాడు. జేబులో చేతులు పెట్టి, “నా దగ్గర డబ్బు లేదు, కానీ అది అవసరం కదా” అన్నాడు.

కమల ఇలా అంది: “ఎందుకు, కారు అమ్మేస్తే సులభంగా డబ్బు వస్తుంది కదా.”

అజిత్ ఆశ్చర్యపోయి, “దాన్ని అమ్మమని నాకు సలహా ఇస్తున్నావా? కానీ అది నాది కాదు కదా; అది అశు బాబుది.”

కమల అంది: “అందులో ఏముంది? అశు బాబు అసహ్యంతో ఇక తన కారు గురించి ప్రస్తావించడు. నువ్వు దాని గురించి పట్టించుకోవాల్సిన పనిలేదు. కారు నడుపు.”

అజిత్ మౌనంగా ఉండిపోయాడు.

“నేను ఇతరుల వస్తువులను దొంగిలించగలనని నువ్వు నిజంగా, గట్టిగా అనుకుంటున్నావా? అసలు నువ్వేనా ఇలాంటి పని చేయగలవా?” “మీ వాదనలకు సమాధానంగా, కమల్‌ను మీ సొంతం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు మీకు ఏమాత్రం సంకోచం కలగలేదా అని వేరొకరు మిమ్మల్ని అడిగి ఉండేవారు. కానీ నేను అలా అడగను, ఎందుకంటే కమల్ ఎవరి ఆస్తి కాదు; ఆమె పూర్తిగా తన సొంతం…”

అజిత్ ఆశ్చర్యంతో ఊపిరి పీల్చుకుని ఇలా అన్నాడు:

“నిన్ను అర్థం చేసుకోవడం నిజంగా కష్టం. స్త్రీ ప్రేమ హృదయాన్ని ఎలా ఆవరించుకుంటుందో, ఆమె అందం అనే భ్రమ కూడా మనిషి విచక్షణను ఎలా స్తంభింపజేస్తుందో నిజమే. కానీ మొదటిది ఎంత గొప్ప సత్యమో, రెండవది అంతటి అసత్యం. నాలో నీ పట్ల ఉన్న అనురాగం క్షణికమైన భ్రమ కాదని నీకు బాగా తెలుసు; అయినా, నువ్వు దాన్ని ఎందుకు ప్రోత్సహించావు? కమల్, పొగమంచు సూర్యుడిని అద్భుతంగా కప్పివేయవచ్చు; కానీ అది అసత్యం, సూర్యుడు మాత్రం సత్యం.”

క్షణకాలం కమల్ అతని ముఖం వైపు చూసి ఇలా అంది:

“ఆ కవితాత్మక పోలికలో సత్యం గానీ, తర్కం గానీ లేదు. సృష్టి ఆరంభంలోనే పొగమంచు పుట్టింది, ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది. అది సూర్యుడిని ఎన్నోసార్లు కప్పివేసింది, ఇకముందూ కప్పివేస్తూనే ఉంటుంది. సూర్యుడు శాశ్వతమో కాదో నాకు తెలియదు కానీ, పొగమంచు అసత్యమని మాత్రం నిరూపితం కాలేదు. బహుశా రెండూ క్షణికం కావచ్చు లేదా రెండూ శాశ్వతం కావచ్చు. అలాగే, భ్రమ క్షణికం కావచ్చు, కానీ ఆ క్షణం కూడా అసత్యం కాదు కదా. అది తన అల్పకాలిక సుఖాలతో మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటుంది. పొద్దుతిరుగుడు పువ్వు అంత ఆయుష్షు లేనంత మాత్రాన మల్లెపువ్వును ఎవరైనా అసత్యం అని కొట్టిపారేయగలరా? ఒక రాత్రి నాటి భ్రమను ఆహ్వానించడానికి నేను సిద్ధపడితే, నేను ఖచ్చితంగా తప్పు చేయలేదు. జీవితం యొక్క దీర్ఘకాలిక ఉనికి మాత్రమే అంత గొప్ప సత్యమా?”

ఆ అధ్యాయం చివరలో, కమల్ ఇంటి వద్ద కారు ఆగినప్పుడు రాజేంద్ర వచ్చి, ఆమె భర్త అశు బాబు ఇంట్లో తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నారని, ఆమెను అక్కడికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చానని చెప్పడం మనం చదువుతాం. అప్పుడు సమయం అర్ధరాత్రి దాటి మూడు గంటలు అయ్యింది; అజిత్, కమల్ ఇద్దరూ బయలుదేరారు. తన ఈ ప్రయాణాన్ని లేదా చర్యను ప్రజలు ఎలా చూస్తారో అని అజిత్ భయపడ్డాడు. అకస్మాత్తుగా అతనికి కమల్ అంటే అసహ్యం కలిగింది; ఆమెను తన సొంతం చేసుకోవాలనే ఆశతో మోసపోయానని తనను తాను నిందించుకున్నాడు. గేటు లోపలికి అడుగుపెట్టగానే, అశు బాబు కిటికీ దగ్గర నిలబడి ఉండటం అతనికి కనిపించింది. “రోగికి సేవ చేయడానికి వేరే ఎవరూ లేరు,” అని ఆయన చెప్పారు, “అందుకే మోని నన్ను పడుకోమని పంపింది, తనే స్వయంగా శిబనాథ్‌కు సేవ చేస్తూ మేల్కొని ఉంది.” తన ఇంట్లో ఏం జరుగుతుందో ఏమీ తెలియనింత అమాయకుడు అశు బాబు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: “మీరు ఇంట్లో లేరని హరేన్ బాబు ద్వారా తెలిసింది. ప్రయాణాలంటే అజిత్‌కు చాలా ఇష్టం కాబట్టి, అతను మిమ్మల్ని తనతో తీసుకెళ్లి ఉంటాడని నేను ఊహించాను. కానీ, ఆ చీకటి రాత్రిలో ఏదైనా ప్రమాదం జరిగి ఉంటే పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉండేదో ఆలోచించండి?”

అజిత్ ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. శిబనాథ్‌ను ఆసుపత్రికి ఎందుకు పంపలేదని కమల్ అశు బాబును అడిగింది. భార్యాభర్తల మధ్య గొడవ జరిగి ఉంటుందని అశు బాబు ఊహించారు. మనోరమ అతన్ని కమల్ దగ్గరకు పంపి ఉండాల్సిందని ఆయన అన్నారు. కానీ, అతనికి ఆహారం, చికిత్స కోసం డబ్బు లేనందున, అతను మనోరమ దగ్గరకు రావడం అతని అదృష్టమని కమల్ చెప్పింది. ఆహారం, చికిత్స కంటే సేవ చేయడం చాలా ముఖ్యమని అశు బాబు అన్నారు. తన భర్త బాధ్యతను స్వీకరించమని ఆయన కమల్‌ను కోరారు; ఆహారం, మందులు అన్నీ తానే సమకూరుస్తానని చెప్పారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆమెను రోగి గదికి తీసుకువెళ్లారు. అజిత్ కూడా లోపలికి వెళ్లాడు. అక్కడ వారికి కనిపించిన దృశ్యం ఏమిటి? మనోరమ రోగి గుండెపై తల ఆనించి నిద్రిస్తోంది, శిబనాథ్ తన రెండు చేతులతో మనోరమ మెడను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తున్నాడు! ఇది అశు బాబు కలలో కూడా ఊహించని విషయం. ఆయన ఉలిక్కిపడి, హడావిడిగా గదిలోంచి బయటకు వచ్చారు. అజిత్, కమల్ నిశ్శబ్దంగా ఆయనను అనుసరించారు.

అజిత్ ఇలా అన్నాడు, “నువ్వు ఇక ఒక్క క్షణం కూడా ఈ ఇంట్లో ఉండకూడదు.”

“అయితే, నువ్వు ఉండాలా?” అని కమల్ అడిగింది. “లేదు, నేను అలా చేయకూడదు. రేపు ఉదయమే నేను వేరే చోటికి వెళ్లిపోతాను.”

అశు బాబుకు ఇప్పుడు విషయం స్పష్టంగా అర్థమైంది. మరుసటి రోజు ఉదయం, అతను అజిత్‌కు వీడ్కోలు పలికాడు. అశు బాబు మరియు అతని కుమార్తె అభిమానాన్ని పొందడానికే శిబనాథ్ అనారోగ్యంతో ఉన్నట్లు నటించాడని కమల్ తర్వాత తెలుసుకుంది.

268వ పేజీలో, కమల్ ఇలా అంటుంది: “నువ్వు మనోరమ కోసమే ఆగ్రా వచ్చావు. కానీ ఆమె శిబనాథ్‌తో పారిపోయినప్పుడు, నువ్వు ఒక్క క్షణం కూడా ఇక్కడ ఉండవని అందరూ అనుకున్నారు. కానీ నువ్వు ఇక్కడే ఉంటావని నాకు మాత్రమే తెలుసు. సరే, నేను కూడా ప్రేమిస్తానని నువ్వు నమ్ముతావా?”

అజిత్, “లేదు, నేను నమ్మను” అని అన్నాడు.

అతను ఆగ్రా విడిచి వెళ్ళలేదు; కానీ వెంటనే హరేన్ బాబు ఆశ్రమంలో (లేదా ఆశ్రయం లాంటి ఆ నివాసంలో) చేరిపోయాడు.

26వ అధ్యాయం చివరలో, కమల్ అశు బాబు ఇంటి నుండి తిరిగి రావడం కనిపిస్తుంది. మెట్లపై పెద్ద సంఖ్యలో పెట్టెలు, ట్రంకులు అడ్డుగా ఉండటంతో పై అంతస్తుకు వెళ్లడం ఆమెకు కష్టంగా అనిపించింది. ఆమె కాస్త కంగారు పడింది. ఎలాగోలా లోపలికి వెళ్ళిన ఆమెకు పక్కనే ఉన్న వంటగదిలో ఏదో శబ్దం వినిపించింది. తొంగి చూసినప్పుడు, హిందుస్థానీ పనిమనిషి సహాయంతో అజిత్ స్టవ్ మీద నీళ్లు మరిగించడం ఆమెకు కనిపించింది. అజిత్ అక్కడ ఏదో వెతుకుతున్నాడు.

“ఏమిటిది?”

అజిత్ ఉలిక్కిపడి వెనక్కి తిరిగి చూస్తూ, “టీ పొడి, పంచదార ఇనుప పెట్టెలో ఉంచుతారా? నీళ్లు మరిగిపోతున్నాయి,” అని అన్నాడు.

“కానీ నా ఇంట్లో వస్తువులు నీకు ఎలా తెలుస్తాయి? రా, నీ కోసం నేనే టీ పెడతాను.”

అజిత్ పక్కకు తప్పుకున్నాడు. కమల్, “కానీ ఇదంతా ఏమిటి? ఆ పెట్టెలు, ట్రంకులు, సామానంతా ఎవరివి?” అని అడిగింది.

“నావి. హరేన్ బాబు నాకు ఖాళీ చేయమని నోటీసు ఇచ్చారు.”

“అయినా సరే, ఆయన నిన్ను వెళ్లిపోమని చెప్పారు కదా. మరి ఇక్కడికి రావాలనే ఆలోచన నీకు ఎలా వచ్చింది?”

“అది నా సొంత నిర్ణయం. ఇప్పటివరకు నేను ఇతరుల విచక్షణతో నడుచుకున్నాను; కానీ ఇప్పుడు నా సొంత విచక్షణను ఉపయోగిస్తున్నాను.”

కమల్, “చాలా మంచి పని చేశావు. కానీ ఆ సామానంతా కిందే ఉండిపోతుందా? ఎవరైనా ఎత్తుకుపోవచ్చు కదా,” అని అంది. అజిత్ ఇలా అన్నాడు, “ఇప్పటికి ఎవరూ ఏమీ దొంగిలించలేదు కదా? ఆ తోలు పెట్టెలో పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు ఉంది.”

కమల్ తల ఊపుతూ ఇలా అన్నాడు, “పర్వాలేదులే. జీవితాంతం అమాయకులుగానే ఉండిపోయే మనుషులు కొందరు ఉంటారు. వారికి ఎప్పుడూ ఒక సంరక్షకుడు అవసరం; ఇది దేవుడు కల్పించిన ఒక మంచి ఏర్పాటు. టీ సంగతి పక్కనపెట్టు, దయచేసి కిందకు రా. మనం ఆ సామానంతా పైకి తీసుకెళ్దాం.”

తర్వాతి అధ్యాయంలో, వారు ఆగ్రా వదిలి అమృత్‌సర్‌కు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు చదువుతాము. అక్కడ అజిత్ తండ్రి—గురు గోవిందుడికి గొప్ప భక్తుడు—ఒక ఇల్లు కట్టించి ఉన్నారు; ఆ ఇంట్లో కొంతకాలం గడపాలని వారు అనుకున్నారు. వారి సామాను లారీలో అక్కడికి తరలించబడుతుంది; ఇక వారు స్వయంగా కారులో అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత బయలుదేరాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తమ మొదటి రాత్రి నాటి ఆనందకరమైన కారు ప్రయాణానికి గుర్తుగా అలా చేయాలని కమల్ కోరుకున్నాడు.

ఆ రోజు సాయంత్రం హరేంద్ర ఆశ్రమంలో ఆశు బాబు గౌరవార్థం ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందుకు వారికి ఆహ్వానం అందింది. అజిత్‌కు ఆరోగ్యం బాగోలేకపోవడంతో, కమల్ ఒక్కడే వారు కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన కారులో వెళ్లాడు. అప్పటికే ఆ ఆశ్రమం మూతపడింది; రాజేంద్ర, సతీష్ ఇద్దరూ అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు. అక్కడి బాలురను కూడా సాధారణ స్త్రీపురుషుల మాదిరిగానే పెంచడం మంచిదని హరేంద్ర స్వయంగా భావించాడు. ఆశు బాబు ఈ మార్పులన్నింటికీ కమల్ చేసిన వ్యాఖ్యలే కారణమని భావించాడు; అందరూ ఆమెకు కృతజ్ఞతలు చెప్పాలని కోరుకున్నాడు. అయితే, అతను ఇలా కూడా అన్నాడు:

“అయినప్పటికీ, దాన్ని మూసివేయాల్సిన అవసరం లేదు. మతాలన్నీ మూలంలో ఒక్కటేనని మనందరికీ తెలుసు; కానీ పరిపూర్ణతను సాధించడానికి కొన్ని ఆచారాలను పాటించడంలో ఎలాంటి హానీ లేదు. కొందరు…”

కానీ కమల్ ఇలా అన్నారు;

“ఇదంతా కేవలం పోలికేనా, ఆషు బాబు? నా నమ్మకం ప్రకారం, అన్ని విశ్వాసాలు సారాంశంలో ఒకటే. అన్ని దేశాలలో, అన్ని యుగాలలో, విశ్వాసం అంటే తెలియని దేనికోసమో అసాధ్యమైన, స్థిరమైన అన్వేషణ. మనుషులు వెలుగు, గాలి కోసం పోట్లాడుకోరు; తమ అదుపులో ఉంచుకుని, తమ తర్వాతి తరాలకు వదిలిపెట్టగల ఆహార పంపిణీ గురించి పోట్లాడుకుంటారు. అలాగైతే, అది గొప్ప సత్యమా? వివాహం యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటో అందరికీ తెలుసు; కానీ దానిని వారు అంగీకరించగలరా?…. ఇది మీకు బాధ కలిగిస్తుందని నాకు తెలుసు; కానీ ఆచారాలను, సంప్రదాయాలను నేను నవ్వుతూ కొట్టిపారేయాలనుకోను: నాకు కావలసింది వాటి పరివర్తన. ఈ రోజు వాడుకలో లేనిదాన్ని, పదే పదే ప్రయత్నిస్తూ వాడుకలోకి తీసుకురావాలనుకుంటున్నాను….”

ఆమె ఒక క్షణం ఆగి, ఇలా కొనసాగించింది:

“దయచేసి యూరప్‌లోని పునరుజ్జీవన కాలం నాటి రోజుల గురించి ఒక్క క్షణం ఆలోచించండి. వారు ఏదో కొత్తదాన్ని సృష్టించాలని ప్రయత్నించారు; కానీ పాత ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను ఏమాత్రం మార్చలేదు. వారు పాత వస్తువులకు కొత్త రంగులు పూసి, వాటినే పూజించడం మొదలుపెట్టారు. వారి విపరీత ధోరణులు కొద్ది కాలంలోనే కనుమరుగయ్యాయి. హరేన్ బాబు ఆశయం కూడా ఇలాగే భగ్నమవుతుందేమోనని నేను భయపడ్డాను. కానీ అతను తనను తాను సరిదిద్దుకున్నాడు.”

అని చెబుతూ ఆమె నవ్వింది.

రాత్రి భోజనం తర్వాత, తన పట్ల అక్షయ్ బాబు వైఖరికి కమల్ ఆశ్చర్యపోయింది. అతను ఆమెను సంబోధిస్తూ గౌరవించాడు. తన భర్త పాదాలు కడిగే నీటి కంటే గొప్ప ఔషధం మరొకటి లేదని నమ్మే తన నిజమైన భక్తిగల భార్య గురించి ఆమెకు చెప్పాడు. అప్పుడు ఆమె అనారోగ్యంతో మంచం మీద ఉంది. కానీ ఆమె భక్తి ఉన్నప్పటికీ, కొన్నిసార్లు తాను ఈ ప్రపంచంలో ఒంటరివాడినని, తోడులేనివాడినని భావిస్తానని అక్షయ్ బాబు ఒప్పుకున్నాడు.

అజిత్, కమల్‌ను విందు నుండి తీసుకువెళ్ళడానికి వచ్చాడు. వారు వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించుకున్న విషయాన్ని అతను హరేంద్రకు చెప్పాడు. ఆశు బాబు ప్రశాంతంగా, “నేను మిమ్మల్ని మళ్ళీ చూడలేకపోవచ్చు. కానీ మీరిద్దరూ నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవారు. నేను వెళ్ళేలోపు మీ పెళ్లి చూడాలని ఉంది,” అని అన్నారు. ఈ మాటలు అజిత్‌కు చాలా సంతోషాన్ని కలిగించాయి. అతను ఆత్రుతగా ఇలా అన్నాడు:

“అషు బాబూ, కమల్‌ను నన్ను పెళ్లి చేసుకోమని నేను ఎన్నోసార్లు అడిగాను, కానీ ఆమె ఎప్పుడూ నిరాకరిస్తూనే వచ్చింది. నాకున్న ఆస్తి అంతా ఆమె పేరిట వీలునామా రాసి ఇచ్చేసి, నన్ను ఆమెకు అప్పగించుకోవాలని కూడా ప్రయత్నించాను; కానీ ఆమెను ఒప్పించలేకపోయాను. కమల్, ఈ పెద్దమనుషులందరి సమక్షంలో నిన్ను మళ్లీ అడుగుతున్నాను, దయచేసి అంగీకరించు. నా సర్వస్వాన్ని నీకు అప్పగించి నేను ఊపిరి పీల్చుకునేలా చెయ్యి; తద్వారా మోసగాడన్న అపవాదు నుండి నన్ను నేను విముక్తం చేసుకుంటాను.”

కమల్ అతని వైపు చూసి, “ఎందుకు? నీకు దేని గురించి భయం?” అని అడిగింది.

“ఈ రోజు నాకు ఏ భయం లేకపోవచ్చు, కానీ…”

“ఆ ‘కానీ’ అనే రోజు రానివ్వు.”

“ఒకవేళ ఆ రోజు నిజంగా వస్తే, నువ్వు ఏదీ స్వీకరించవని నాకు తెలుసు.”

కమల్ నవ్వి, “అప్పుడు అదే నీకు అతిపెద్ద బంధనం అవుతుందని నీకు తెలుసు కదా” అంది.

ఆమె కాసేపు ఆగి ఇలా అంది, “ఇల్లు గట్టిగా ఉండాలని గాలి కూడా చొరబడని విధంగా దాన్ని కట్టవద్దని నేను ఒకసారి నిన్ను అడిగాను కదా, అది గుర్తులేదా? అలా కడితే అది బతికున్న మనిషి పడకగదికి కాకుండా, శవాన్ని పాతిపెట్టే సమాధికి మాత్రమే సరిపోతుంది.” అజిత్, “ఇదంతా నాకు తెలుసు. నువ్వు నన్ను బంధించాలనుకోవడం లేదని నాకు తెలుసు; కానీ, నేను నిన్ను బంధించాలనుకుంటున్నాను. లేకపోతే, నిన్ను నాదానిగా ఎలా ఉంచుకోగలను, కమల్?” అన్నాడు.

కమల్ ఇలా అంది, “కానీ బలవంతం అవసరం లేదు. దానికి బదులు నీ బలహీనతతో నన్ను బంధించు. నిన్ను ఈ ప్రపంచంలో ఒంటరిగా, దిక్కులేని దానిగా వదిలేసేంత క్రూరరాలిని కాను నేను.” ఒక క్షణం ఆమె అషు బాబు వైపు చూసి, ఆ తర్వాత అజిత్‌తో ఇలా అంది, “నాకు దేవుడి మీద నమ్మకం లేదు; లేకపోతే, ఈ ప్రపంచంలో నీకు ఎలాంటి ఆపదా రాకుండా చూసుకుంటూ నేను చనిపోవాలని ప్రార్థించేదాన్ని.”

హరేంద్ర ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, “కమల్, నీకు ఒక నిజమైన వరం లభించినందుకు నిన్ను అభినందిస్తున్నాను” అన్నాడు.

ఆమె, “అయితే నాకు వరం లభించిందా? కనీసం నువ్వైనా నన్ను అలా ఆశీర్వదించు” అంది. ఆమె హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం అషు బాబుకు నమస్కరించి ఆయన ఆశీర్వాదం తీసుకుంది. మధుర ప్రాంతంలోని ఒక గ్రామంలోని ప్రసిద్ధ విగ్రహాన్ని అగ్ని ప్రమాదం నుండి కాపాడే ప్రయత్నంలో రాజేంద్ర ఆత్మత్యాగం చేసి ఆసుపత్రిలో మరణించాడన్న వార్త విన్న తర్వాత, కమల్ అజిత్‌తో కలిసి తిరిగి వచ్చింది. అప్రధాన పాత్రలు

నవలలో ప్రధాన పాత్రలతో పాటు కొన్ని అప్రధాన పాత్రలు కూడా ఉన్నాయి. అటువంటి వారిలో నీలిమ ఒకరు; ఆమె అందమైన యువ వితంతువు. తన భార్యను కోల్పోయిన బావమరిది (లేదా మరిది) అవినాష్ బాబు ఇంటి బాధ్యతలు చూసుకోవడానికి ఆమె ఆగ్రాకు వచ్చింది. అవినాష్ బాబు ఆమెను వదిలిపెట్టి కొద్దికాలానికే మరొకరిని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత, ఆమె అశు బాబును ప్రేమించింది, కానీ అతను ఆమె ప్రేమను తిరస్కరించాడు. ఆమె తన పుట్టింటికి తిరిగి వెళ్ళలేని పరిస్థితిలో ఉండగా, హరేన్ బాబు ఆమె బాధ్యతను స్వీకరించాడు. సమాజంలో ఆమెకున్న స్థానం అవినాష్ బాబు స్థానానికి పూర్తి భిన్నంగా ఉంటుంది. అశు బాబుకు దూరపు బంధువు మరియు వృత్తిలో పెద్దగా రాణించని న్యాయవాది కుమార్తె అయిన ‘బేల’, తన అందం మరియు ప్రతిభతో ఒక బెంగాలీ బారిస్టర్‌ను వివాహం చేసుకుంది. స్త్రీపురుష సమానత్వాన్ని నమ్మే ఆమె, ఆ తర్వాత త్వరలోనే విడాకుల కోసం భర్తపై దావా వేసింది; చివరకు ఒక ఒప్పందం ద్వారా అతని నుండి భారీ నెలవారీ భరణాన్ని మరియు పెద్ద మొత్తంలో ఏకమొత్తం చెల్లింపును పొందింది. ఆరేడు సంవత్సరాల తర్వాత, ఆమె భర్త ఆమెను తిరిగి ఆగ్రా నుండి తనతో తీసుకెళ్లడంతో వారి మధ్య సయోధ్య కుదిరింది. అశు బాబు కూడా విడాకుల దావాకు అంగీకరించగలడని చూపించడానికే బేల కథను ప్రవేశపెట్టి ఉండవచ్చు. 14వ అధ్యాయంలో హరేన్ బాబు గురించి వివరించబడింది; అతను నైతిక విలువలు కలిగిన ధనవంతుడైన బ్రహ్మచారి. అతను దానధర్మాలకు ధారాళంగా ఖర్చు చేసేవాడు మరియు పేద విద్యార్థుల కోసం ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించాడు. విప్లవకారుడైన రాజేంద్ర సహాయంతో, ప్రాచీన భారతీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా వారికి శిక్షణ ఇవ్వడం ఆ ఆశ్రమ ఉద్దేశ్యం. కానీ ఆశ్రమవాసులు గడిపే కఠినమైన జీవనశైలిపై కమల్ మరియు నీలిమ చేసిన విమర్శల కారణంగా ఆ ఆశ్రమం మూతపడింది. హరేన్‌కు…

ముగింపు

ఆగ్రా నుండి కమల్ మరియు ఆమె భర్త నిష్క్రమణతో ఈ నవల ముగుస్తుంది. ఇది ఒక నిర్దిష్ట ఉద్దేశంతో కూడిన, అలాగే అనేక సమస్యలను లేవనెత్తే నవల అని దాని శీర్షికను బట్టే స్పష్టమవుతుంది. 67 మరియు 68వ పేజీలలో, కమల్ గురించి మరియు జీవితంలో ఆత్మనిగ్రహం విషయంలో ఆమెకున్న అభిప్రాయాల గురించి అశు బాబు, మనోరమ మరియు అవినాష్ బాబులతో చర్చిస్తారు.

అశు బాబు ఇలా అన్నారు, “క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఆమె చెప్పిన విషయం బహుశా ఇదీ: గౌరవనీయమైన మరియు పురాతన సంప్రదాయాల ద్వారా మన రక్తంలోనే జీర్ణించుకుపోయిన సత్యం అనేది ఆ సమస్యకు ఒక కోణం మాత్రమే; కానీ దానికి మరొక కోణం కూడా ఉంది.”

అప్పుడు మనోరమ, “అయితే, ఆ మరో కోణాన్ని గమనించి ఎత్తిచూపే వ్యక్తి భారతదేశంలో ఏ కాలంలోనూ లేరా?” అని అడిగింది.

దానికి ఆమె తండ్రి నవ్వుతూ ఇలా అన్నారు, “దీన్ని బట్టి నీకు కోపం వచ్చిందని అర్థమవుతోంది. లేకపోతే, ఏ దేశంలోనూ మానవాళి పూర్వీకులు ఆ ‘చివరి ప్రశ్న’కు (The Last Question) సమాధానం ఇవ్వలేదని నీకు కూడా తెలుసు కదా. ఒకవేళ అది సాధ్యమైతే, సృష్టి స్తంభించిపోయేది; దాని గమనానికి అర్థమే ఉండేది కాదు.”

పైన పేర్కొన్న సంభాషణ నుండే ఈ నవలకు ఆ పేరు వచ్చిందని స్పష్టమవుతుంది.

దేశంలో అప్పట్లో ప్రచారంలో ఉన్న మరియు ఈ నవలలో వ్యక్తమైన కొత్త ఆలోచనలన్నీ కమల్ పాత్ర ద్వారానే చెప్పబడ్డాయి; ఆమె తన అజేయమైన తర్కంతో ఆ విషయాలను అందరికీ అర్థమయ్యేలా వివరిస్తుంది. మనకు పూర్వం జీవించిన వారి అడుగుజాడల్లో గుడ్డిగా నడవడం అవివేకమని ఆమె భావన. మతం విషయంలో కూడా ఆమెకు దృఢమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి; ఏ మతాన్ని తాను నమ్మనని, మరణించే వరకు ఏ మతానికీ చెందకుండానే ఉండాలని ఆమె నొక్కి చెబుతుంది. అయితే, అలా మతాన్ని అనుసరించనంత మాత్రాన తాను నైతిక విలువలు లేనిదాన్నని (profligate) భావించే వారి వాదనను ఆమె ఖండించింది. ‘స్వర్ణయుగం’ గురించి నమ్ముతూ, భారతదేశాన్ని తిరిగి రామచంద్రుడు మరియు యుధిష్ఠిరుల కాలానికి తీసుకువెళ్లాలని ప్రయత్నించే వారిని ఆమె ఎగతాళి చేసింది; ఎందుకంటే, ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం, తల్లి గర్భం అత్యంత సురక్షితమైన ప్రదేశం అయినప్పటికీ, అక్కడికి తిరిగి వెళ్లడం అసాధ్యం. ప్రపంచవ్యాప్త ప్రజల మధ్య జీవిస్తున్న ఈ రోజుల్లో కేవలం స్వార్థంతో బతకడం కష్టం కాబట్టి, భారతదేశం వెలుపల ఉన్న ఇతర దేశాల గురించి ఆలోచించాలని మరియు కాలంతో పాటు నడవాలని ఆమె తన మాట వినేవారికి సూచించింది. బైబిల్‌లోని స్వర్ణయుగం నాటి పరిస్థితులలో ప్రశాంతంగా జీవించడానికి ‘ప్యూరిటన్లు’ (Puritans) అమెరికాకు పారిపోయారని, కానీ వారు అందులో విఫలమయ్యారని ఆమె పేర్కొంది. పునరుజ్జీవన కాలంలోని ప్రజలు ప్రతీదాన్నీ పునఃసృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ అప్పటి ఆనవాయితీలను, సంప్రదాయాలను మాత్రం వదిలిపెట్టలేదు; అందువల్ల, వారి కొత్త పోకడలు కనుమరుగయ్యాయి. ఆమె సతీసహగమనాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, చట్టరీత్యా అది రద్దు చేయబడినప్పటికీ, దాని నిప్పురవ్వలు ఇప్పటికీ ఎందరో వితంతువుల జీవితాలను బూడిదగా మారుస్తున్నాయని అన్నారు. ఈనాడు మంచిగా కనిపించేది నశించిపోతే, దాని పతనం తర్వాత నిశ్చయంగా ఒక నూతనమైన, మెరుగైన పరిస్థితి ఆవిర్భవిస్తుంది; ఆ విధంగా, మానవాళి తన గమ్యాన్ని చేరుకుంటుంది.

ఈనాటికీ మన విమర్శకులలో ఒక వర్గం వారి విమర్శల పరీక్షను ఎదుర్కొంటున్న మొదటి పుస్తకం కథ ఇది. కానీ ఈ నవలను నిష్పక్షపాతంగా విశ్లేషించే వారెవరైనా, క్షీణదశ నాటి శరత్ చంద్రుడు కనీసం ఈ పుస్తకంలోనైనా కనిపించడని అంగీకరిస్తారు. నవల అనేది సాహిత్యంలో ఒక శాఖ, ఇది పాత్రల చిత్రణ, చర్యలు మరియు ప్రతిచర్యల పరిచయంతో పాటు మరెన్నో విషయాలను చేర్చడానికి దాని రచయితకు స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది. అందుకే మనకు విజయవంతమైన నావికా నవలలు, రాజకీయ నవలలు, క్రీడా నవలలు, గృహోపదేశకురాలి నవలలు, సంచలనాత్మక మరియు డిటెక్టివ్ నవలలు, ఇంకా పాఠశాల నవలలు కూడా ఉన్నాయి. సాహిత్యంలో గొప్ప బెంగాలీ వాస్తవికవాది, మన ఆచార వ్యవహారాలను చిత్రించే గొప్ప సమకాలీన చిత్రకారుడు, ఈ ప్రత్యేక కోవలో ఇప్పటివరకు వచ్చిన గొప్ప పుస్తకాలలో ఒకదానిని రాశారని మనం విశ్వసించడానికి కారణం ఉంది.

మన పవిత్రమైన అనేక విషయాలను అపహాస్యం చేయడంలో ఆనందించే కమల్ యొక్క నిర్మొహమాటమైన ధోరణికి మనం వణికిపోవచ్చు; కానీ అది ఆ నవలను మెచ్చుకోకుండా మనల్ని ఆపలేదు. మన నవలా రచయిత, ఎప్పటిలాగే, తన పాఠకులను తనతో పాటు తీసుకువెళతాడని మనం అంగీకరించకపోతే అది అన్యాయం అవుతుంది: ఇక్కడ కూడా అతని శైలికి ముగ్ధులవ్వకుండా ఎవరూ ఉండలేరు.

ప్రపంచంలోని బహుశా ఏ ఇతర ప్రజల జీవితం వలెనే బెంగాలీ జీవితం కూడా నేడు అంతే సంక్లిష్టంగా ఉంది. అందువల్ల, నవలలో వివరించిన సంఘటనలు వికారమైనవి కావు; పాత్రలు దాదాపుగా అన్నీ యథార్థమైనవి; మరియు అక్కడక్కడా పొందుపరిచిన ఆలోచనలు ఐరోపా నుండి అరువు తెచ్చుకున్నవి కావు, కానీ అవన్నీ నేడు ఈ దేశంలోని ఆలోచనాపరుల మనసులను కలవరపరుస్తున్నవే. మన దినపత్రికలను పరిశీలిస్తే, నవలలోని సమస్యలకు ఇరువైపులా చాలా మంది రచయితలు రాస్తున్నట్లు మనం కనుగొంటాము. ప్రభుత్వం వితంతువులను కేవలం వితంతువులనే పెళ్లి చేసుకునేలా ఒత్తిడి తేవాలి కానీ, ఈనాటికీ చేస్తున్నట్లుగా కన్యత్వమనే తెల్ల గులాబీ ఉన్న అమ్మాయిలను కాదని ఒకరు రాశారు. మనకు బాగా తెలిసిన నాయకులలో ఒకరు అన్ని మతాల డొల్లతనాన్ని బోధిస్తూ, తాను ఏ మతాన్నీ నమ్మనని బహిరంగంగా ప్రకటిస్తున్నారు. హరిద్వార్‌లో ప్రాచీన భారతీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా నడిచే ఆశ్రమం ఉండటమే కాకుండా, దేశంలో అటువంటివి ఇంకా చాలా ఉన్నాయి మరియు మరికొన్ని కొత్తగా వెలుస్తున్నాయి. మన ప్రముఖ న్యాయవాది-రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు ఇలా అన్నారు: “భారతదేశం రాజకీయ రంగంలో ఎప్పుడైనా స్వాతంత్ర్యం పొందాలంటే, ముందుగా మనం మన మహిళలకు సంపూర్ణ స్వేచ్ఛను కల్పించడానికి మరియు వారికి న్యాయం చేయడానికి సిద్ధపడాలి.” సంచలనం సృష్టించడమే కాకుండా, అనేకమందికి ఆలోచనామృతమైన విషయాలను అందించే ఒక నవల రూపంలో ఈ అంశాలను పొందుపరచడం ఆ నవలా రచయితకు దక్కిన ఘనత.

శరత్ చంద్ర తన సొంత మాటలనే ‘కమల’ పాత్ర ద్వారా పలికించారని మనలోని సంప్రదాయవాదులు ఇంకా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయవచ్చు. కానీ సాహిత్య విమర్శకుని దృష్టిలో అది నిజం కాదు.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -2-9-26-ఉయ్యూరు .

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -19

LXX. ఇంట్లో అమాయకులు—మరియు “విదేశాల్లో అమాయకులు”

అతను జనవరి నెలాఖరులో (1869) ఇల్లినాయిస్‌లోని జాక్సన్‌విల్‌లో ఉన్నాడు. బ్లిస్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో, తాను రెండు రోజుల తర్వాత ఎల్మిరాలో ఉంటానని, పుస్తకం యొక్క ప్రూఫ్‌లను అక్కడికి పంపమని కోరాడు. నవలల్లో చెప్పినట్లుగా, తనను “అత్యంత సంతోషవంతుడిగా లేదా అత్యంత దుఃఖితుడిగా” మార్చే వార్తలను వినాలనే ఆత్రుతతో అతను లాంగ్‌డన్ ఇంటికి చేరుకున్నాడు. వారు ఇద్దరూ ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ ముఖంలో చాలా గంభీరమైన భావం కనిపించింది. క్లెమెన్స్ అడిగాడు:

“అక్కడ ఉన్న ఆ పెద్దమనుషుల నుండి ఏమైనా కబురు వచ్చిందా?”

“అవును, మరియు మీ గురించి నేను లేఖ రాసిన మరో పెద్దమనిషి నుండి కూడా వచ్చింది.”

“మీ ప్రవర్తనను బట్టి చూస్తే, వారు అంత ఉత్సాహంగా ఉన్నట్లు అనిపించడం లేదు.”

“అవును, వారిలో కొందరు మాత్రం ఉన్నారు.”

“వారి భావోద్వేగం ఏ ప్రత్యేక రూపంలో వ్యక్తమైందో నేను అడగవచ్చా?” “ఓ అవును, అవును; మీరు ఒక తెలివైన, సమర్థుడైన వ్యక్తి అని, మీకు ఉజ్వల భవిష్యత్తు ఉందని, మరియు చరిత్రలోనే అత్యంత అధ్వాన్నమైన భర్త అవుతారని వారంతా ఏకగ్రీవంగా అంగీకరిస్తున్నారు.”

సహాయం కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్న వ్యక్తి ముఖంలో నిరాశ కనిపించింది.

“అందులో దాటవేత ఏమీ లేదు,” అన్నాడు అతను.

కొద్దిసేపు ఆలోచనాత్మకమైన నిశ్శబ్దం నెలకొంది. అది బహుశా కొన్ని క్షణాల కన్నా ఎక్కువ సేపు ఉండలేదు, కానీ అంతకంటే ఎక్కువ సేపు ఉన్నట్లు అనిపించింది.

“మీరు సూచించగల వేరే స్నేహితులు ఎవరూ లేరా?” అని లాంగ్‌డన్ అడిగాడు.

“ఎవరి సాక్ష్యమూ విలువైనదిగా అనిపించడం లేదు.”

జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ తన చేతిని ముందుకు చాచాడు. “మీకు కనీసం ఒక్కరైనా ఉన్నారు,” అన్నాడు అతను. “నేను మిమ్మల్ని నమ్ముతున్నాను. వారి కంటే మీ గురించి నాకు బాగా తెలుసు.”

ఆ విధంగా ఆనంద కిరీటం లభించింది. మరుసటి రోజే, ఫిబ్రవరి 4, 1869న, శామ్యూల్ లాంగ్‌హోర్న్ క్లెమెన్స్ మరియు ఒలివియా లూయిస్ లాంగ్‌డన్‌ల నిశ్చితార్థం ఖరారైంది.

కానీ మార్క్ ట్వైన్ స్నేహితులు ఈ వివాహ ఆలోచనను ఏమాత్రం ఇష్టపడకపోతే, మిస్ లాంగ్‌డన్ స్నేహితులు మాత్రం దానిని నిజమైన ఆందోళనతో చూశారు. ఎల్మిరా ఒక సంప్రదాయవాద ప్రదేశం—అది వంశపారంపర్య ప్రతిష్టలు, కుటుంబ సంప్రదాయాలు గల ప్రాంతం; అలాంటి చోట, ఒకప్పుడు ప్రింటర్‌గా, పైలట్‌గా, గని కార్మికుడిగా, సంచార పాత్రికేయుడిగా, ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేసిన ఒక అపరిచితుడు, అత్యంత పురాతన, సంపన్న కుటుంబాలలో ఒకదాని కుమార్తెను అపహరించడం అనేది అంత తేలికగా అనుమతించదగిన విషయం కాదు. అతను జాతీయ స్థాయి గుర్తింపును సాధించి ఉండటం అనేది ఇతర అంశాల విషయంలో పెద్దగా పరిగణనలోకి రాలేదు. ఆ సామాజిక నిరసన దాదాపు తిరుగుబాటు స్థాయికి చేరినప్పటికీ, దానివల్ల ఎలాంటి ఫలితం లేకపోయింది. లాంగ్‌డన్ కుటుంబానికి కూడా కొన్ని సందేహాలు ఉండేవి, కానీ అవి వేరే రకమైనవి. ప్రపంచం గౌరవించబోయే ఒక మేధో దిగ్గజానికి భార్యగా, తమ గారాబంలో పెరిగిన అమ్మాయి ఆ స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోగలదా అన్నదే వారి సందేహం. సున్నితంగా, రక్షణ వలయంలో పెరిగిన ఆ అమ్మాయికి ఆ బాధ్యతను నిర్వహించడానికి అవసరమైన మానసిక, శారీరక బలం ఉంటుందంటే నమ్మడం కష్టంగా అనిపించేది. అయితే, వారి నమ్మకం ఆ సందేహాలను అధిగమించింది; ఆ నమ్మకం ఎంత సరైనదో రాబోయే కాలం నిరూపించింది.

శాముయేల్ క్లెమెన్స్ తన తల్లికి ఇలా రాశాడు:

ఆమె చిన్నపాటి మనిషే కావచ్చు, కానీ క్రైస్తవ ప్రపంచంలో ఆమెకు సాటి ఎవరూ లేరు.

ఫ్యాషన్ ప్రకారం రెండు వందల డాలర్ల విలువైన వజ్రపు ఉంగరం ఇవ్వాల్సి ఉన్నా,

నేను ఆమెకు సాధారణ బంగారు నిశ్చితార్థపు ఉంగరాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాను.

అది ఆమె భవిష్యత్తు జీవితానికి ప్రతీక అని చెప్పాను—అంటే, ఆమె విలాసాల

మీద కాకుండా వాస్తవికత, సారాంశం మీద ఆధారపడి జీవించాల్సి ఉంటుందని

అర్థం (కానీ నాకు ఆ అమ్మాయి గురించి తెలుసు—ఆమెకు విలాసాల పట్ల

ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదు)…. ఆమె తన ఏడాది భత్యాన్ని తప్ప వేరే డబ్బు ఖర్చు

చేయదు, పైగా అందులో దాదాపు ప్రతి పైసా ఇతరుల కోసమే ఖర్చు చేస్తుంది.

ఆమె ఎలాంటి అహంకారం లేని, మంచి, వివేకవంతురాలైన భార్యగా ఉంటుంది.

ఆమెను ప్రేమించమని నేను ముందుగానే మిమ్మల్ని కోరడం లేదు, ఎందుకంటే

అందులో అర్థం లేదు—మీరు ప్రయత్నించినా ఆమెను ప్రేమించకుండా ఉండలేరు.

ఒక హెచ్చరిక ఏమిటంటే, ఆమె అందమైన స్వభావం అనే ఆకర్షణలో పడిన

ఎవరైనా సరే, శాశ్వతంగా ఆమెకు ఇష్టపూర్వక బానిసలుగా మారిపోతారు.

మార్చి నెలలో దూరంగా ఉన్న శ్రీమతి క్రేన్‌కు ఆమె తండ్రి ఇలా రాశారు:

ప్రియమైన సూ,—నిన్న నీ ఉత్తరం నాకు ఎంతో సంతోషాన్నిచ్చింది, కానీ ఆ ఉత్తరం

ఎస్. ఎల్. క్లెమెన్స్ అనే వ్యక్తి కోసం వెతుకుతూ వెళ్ళింది; అతను ఈ మధ్య

మాకు చాలా ఇబ్బందులు కలిగిస్తున్నాడు. మా కుటుంబంలోని ఆ మొండి చిన్నారికి, ఈ తిరుగుబోతు కూడా ఆ ఆనందాన్ని పంచుకోవాలనే భావన కలగకుండా మా కుటుంబంలో ఆనందం ఉండదు.

కాబట్టి, చదవగానే మీ ఉత్తరం తన జేబులోకి వెళ్లి మెట్లపైకి వెళ్ళిపోతుంది, ఆ తర్వాత రెండు నిమిషాల్లోనే తపాలాలోకి వెళ్ళిపోతుంది.

అందువల్ల, ఇప్పుడు దాన్ని చూడటం గానీ, లేదా దాన్ని మళ్ళీ చదవడం ద్వారా మీకు రాయడానికి స్ఫూర్తి పొందడం గానీ నాకు అసాధ్యం…

క్లెమెన్స్ మార్చిలో తన ఉపన్యాస పర్యటనను ముగించి, వెంటనే ఎల్మిరాకు వెళ్ళిపోయాడు. అతను యాభై నుండి అరవై సార్లు ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు, దాని ద్వారా $8,000 కంటే ఎక్కువ రాబడిని పొందాడు. ఆ పర్యటనలో మొదటి సీజన్‌కు ఇది చెడ్డ మొత్తం ఏమీ కాదు. అతను వసంతకాలంలో కాలిఫోర్నియా పర్యటన చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు, కానీ ఎల్మిరాలోని ఆకర్షణ దూర ప్రయాణాలను నిరుత్సాహపరిచే విధంగా ఉంది. అంతేకాకుండా, అతనికి అప్పటి నుండి ఎప్పటికీ ఆ వేదిక అంటే ఇష్టం లేదు. దాని నుండి త్వరగా, పుష్కలంగా రాబడి వస్తుండటంతో అది అతనికి ఎప్పుడూ ఒక ప్రలోభంగా ఉండేది, కానీ అది ఏమాత్రం ఇష్టం లేనిదే. ఆ వసంతకాలంలో రాసిన ఒక ఉత్తరంలో అతను ఇలా రాశాడు:

నాకు ఉపన్యాస క్షేత్రం అంటే తీవ్రమైన ద్వేషం. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా,

నేను దీని నుండి ఎప్పటికీ బయటపడలేనేమో అని తలచుకుంటేనే నాకు వణుకు పుడుతుంది. గౌఫ్,

మరియు అన్నా డికిన్సన్, నాస్బీ, ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్, వెండెల్ ఫిలిప్స్,

మరియు ఇతర పాతతరం వారితో జరిపిన సంభాషణలన్నిటిలో,

వారెప్పుడూ ఈ వ్యాపారం నుండి బయటపడాలని ఆశించడం గానీ, ఎదురుచూడటం గానీ నేను గమనించలేదు.

కొత్తగా ఎంపిక చేసిన ప్రధాన శీర్షికకు (main title) ఆమోదం తెలిపే నిర్ణయాత్మక స్వరం ఒలివియా లాంగ్‌డన్‌దేనని మనం ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు; ఆ శీర్షిక మిగిలిన పదాలలో ఉండగలిగే అగౌరవ భావనను లేదా అనాదరణను తొలగించింది.

ఈ పుస్తకం వసంతకాలంలోనే విడుదల కావాల్సి ఉంది, కానీ ఆయన ప్రయాణాల వల్ల ముద్రణకు ముందు పరిశీలించాల్సిన ప్రతులు (proofs) ఆలస్యమయ్యాయి. విక్రయాల ప్రచారం కోసం ఏజెన్సీలు ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తుండటంతో దీని గురించి అప్పట్లో కొంత ఆందోళన నెలకొంది. ఏప్రిల్ చివరలో క్లెమెన్స్ ఇలా రాశారు: “మీ ముద్రణ సిబ్బంది బాగా పనిచేస్తున్నారు. నేను ప్రతులను త్వరగా పరిశీలించి పంపుతాను”; కానీ జూన్ ప్రారంభం వరకు చివరి అధ్యాయాలు సవరించబడి తిరిగి పంపబడలేదు. ఆ తర్వాత, ఎట్టకేలకు పూర్తయిన ఆ భారీ పుస్తకం ముద్రణకు వెళ్ళింది; ఇరవై వేల ప్రతుల ముద్రణ అనేది ఏ కొత్త పుస్తకానికైనా, నేటి కాలంలో కూడా, చాలా పెద్ద సంఖ్యే.

తర్వాతి కాలంలో, పరిస్థితుల గందరగోళం వల్ల, ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ (The Innocents Abroad) ప్రచురణ అనవసరంగా చాలా కాలం ఆలస్యమైందని మార్క్ ట్వైన్ నమ్మేలా చేశారు. కానీ అది స్పష్టంగా ఒక పొరపాటు. ఆ పుస్తకం జూన్‌లోనే ముద్రణకు వెళ్ళింది. అది ఒక పెద్ద పుస్తకం మరియు పెద్ద ఎత్తున ముద్రించబడింది. మొదటి ప్రతి జూలై 20 (1869)న చేతికి వచ్చింది, మరియు ఆ నెలలోనే నాలుగు వందల పదిహేడు బైండింగ్ చేయబడిన పుస్తకాలు పంపబడ్డాయి. నేటి వేగవంతమైన యాంత్రిక పద్ధతుల్లో కూడా, ఒక పెద్ద పుస్తకం విషయంలో తుది ప్రతులు తిరిగి పంపినప్పటి నుండి ప్రచురణ తేదీ వరకు ఒక నెల లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయం అవసరమవుతుంది. కాబట్టి, ఆయన ఒకసారి విచిత్రంగా చెప్పినట్లుగా, “జరగని విషయాన్ని” గుర్తుంచుకోవడానికి ఇది మరొక ఉదాహరణ మాత్రమే.—[నార్త్ అమెరికన్ రివ్యూ (సెప్టెంబర్ 21, 1906)లోని ఒక వ్యాసంలో, పుస్తకాన్ని వెంటనే విడుదల చేయకపోతే దావా వేస్తానని తెలియజేస్తూ టెలిగ్రామ్ పంపడం అవసరమనిపించిందని మిస్టర్ క్లెమెన్స్ పేర్కొన్నారు. ఆ కాలానికి సంబంధించిన ఏ లేఖలోనూ ప్రచురణకర్తల వైపు నుండి ఆలస్యం జరిగినట్లు సూచన లేదు; అంతేకాకుండా, తుది ప్రతులు తిరిగి పంపిన తేదీ మరియు ప్రచురణ తేదీలను బట్టి చూస్తే అటువంటి పరిస్థితికి అవకాశం లేదు. తన జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో ఆయన నిస్సందేహంగా అటువంటి సందేశాన్ని పంపి ఉంటారు లేదా పంపాలని ఆలోచించి ఉంటారు; ఒక విచిత్రమైన మానసిక స్థితి కారణంగా, ఈ వాస్తవం ‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ మొదటి ముద్రణకు సంబంధించిన విషయంతో ఆయన మనసులో గందరగోళానికి గురై ఉండవచ్చు.]

LXXI. గొప్ప ప్రయాణ గ్రంథం.

‘ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్’ ప్రారంభం నుండే విజయవంతమైంది. ఆగష్టు 1వ తేదీ నాటికే దాని అమ్మకం, పంపిణీ యంత్రాంగం పూర్తి స్థాయిలో పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది. ఆ నెలలో ఐదు వేల నూట డెబ్బై ప్రతులు అమ్ముడయ్యాయి—ఆ సంఖ్య సంవత్సరం మొదటి నాటికి ముప్పై ఒక్క వేలకు పైగా పెరిగింది. అది ఒక యాత్రా గ్రంథం; దాని అత్యల్ప ధర మూడున్నర డాలర్లు. ఆ తరహా పుస్తకాలలో అంతకుముందెన్నడూ అలాంటి రికార్డు సృష్టించలేదు; ఆ తర్వాత కూడా ఏదీ దానికి సాటి రాలేదు.—[ఇది 1910 వరకు మాత్రమే ఉన్న రికార్డు అని గుర్తుంచుకోవాలి. డి.డబ్ల్యూ.]

మార్క్ ట్వైన్ అప్పటికే ప్రసిద్ధుడు కాకపోయినా, ఇప్పుడు నిస్సందేహంగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. ‘ది న్యూ పిలిగ్రిమ్స్ ప్రోగ్రెస్’ రచయితగా, అతను ఒక అశ్వదళానికి నాయకత్వం వహిస్తున్న వ్యక్తిలా సాహిత్య ప్రపంచంలోకి దూసుకువచ్చాడు—స్వాగతంతో తలుపులు, కిటికీలు విశాలంగా తెరుచుకున్నాయి, కరతాళధ్వనులతో ఆనందం వెల్లివిరిశాయి. వార్తాపత్రికలు తమ ఉత్సాహాన్ని ఏకతాటిపైకి తెచ్చాయి; ప్రజలు సార్వత్రిక ఆమోదాన్ని తెలిపారు; కొద్దిమంది విజ్ఞానవంతులైన విమర్శకులు మాత్రమే సంకోచంగా, సందేహంగా కనిపించారు.

వారిలో చాలామంది ప్రశంసించారు—కానీ కొంత సంకోచంతో. డాక్టర్ హాలండ్, మార్క్ ట్వైన్‌ను కేవలం అశాశ్వతమైన ప్రజాదరణ పొందిన ఒక హాస్యగాడిగా భావించారు, మరియు ఆయన అభిప్రాయం అంత ఆహ్లాదకరంగా ఏమీ లేదు. డాక్టర్ హోమ్స్, రచయితకు రాసిన ఒక లేఖలో, “తరచుగా విచిత్రమైన మరియు వినోదాత్మకమైన భావనల” గురించి ప్రస్తావించారు, కానీ ఆ పుస్తకాన్ని సాహిత్యం అని పేర్కొనడానికి ఆయన మనసు ఒప్పుకోలేదు. తన విషయాన్ని అంతటి తీవ్రమైన ఆదిమ స్వభావంతో సమీపించి, అప్పుడప్పుడు “ఆ రకమైన” రచనలు చేసే వ్యక్తికి గంభీరమైన విలువను అంగీకరించడం తూర్పు దేశాలకు సహజంగానే కష్టంగా ఉండేది. విలియం డీన్ హోవెల్స్ అట్లాంటిక్‌లో ఆ పుస్తకాన్ని సమీక్షించారు; ఆ సమీక్ష అనుకూలంగా ఉన్నా లేకపోయినా, అదే ఒక విశిష్టత. మొత్తమ్మీద అది అనుకూలంగానే ఉంది; పుస్తకంలోని హాస్యానికి, దాని “అద్భుతమైన నిర్లక్ష్యానికి,” దాని సౌమ్యమైన వ్యంగ్యం యొక్క ఆకర్షణకు అనుకూలంగా ఉంది. ఆ సమీక్ష ఇలా ముగిసింది:

కాలిఫోర్నియా మనకు అందించిన హాస్యగాళ్లలో అతని స్థానాన్ని నిర్ణయించడం మన పని కాదు,

కానీ అతను, మిగతా వారందరి కంటే పూర్తిగా

భిన్నమైన రీతిలో, ఉత్తముల సాంగత్యానికి పూర్తిగా అర్హుడని మేము భావిస్తున్నాము.

ఇది ప్రశంసే, కానీ మితిమీరినది కాదు, అలాగే సర్వసమగ్రమైనది కూడా కాదు. పుస్తకంలోని వర్ణనాత్మక, కవితాత్మక, మరింత ఆడంబరమైన భాగాలకు శ్రద్ధ లభించలేదు. మార్క్ ట్వైన్‌లో కేవలం హాస్యకారుడిని మాత్రమే కాకుండా, ఒక అత్యున్నత మేధావిని—‘మన సాహిత్యపు లింకన్’ను—గుర్తించిన మొట్టమొదటి ప్రముఖ విమర్శకుడు బహుశా మిస్టర్ హోవెల్స్ కావచ్చు. ఇది ఆ తర్వాత జరిగింది. హోవెల్స్ ‘సరళ హృదయ జనసమూహం యొక్క స్ఫూర్తిదాయక జ్ఞానం’ అని పిలిచే ప్రజలు—నిశ్శబ్ద ప్రజలు—వెంటనే అదే విధమైన తీర్పుకు వచ్చారు. అదీ తగినంత సాక్ష్యం ఆధారంగా: ఈనాటి సగటు నిష్పక్షపాత వ్యక్తి ఆ పాత పుస్తకాన్ని తీసుకుని, ఎక్కడైనా కొన్ని అధ్యాయాలు చదివి, అది కేవలం ఒక హాస్యకారుడి రచన మాత్రమేనా, లేక ఒక తత్వవేత్త, కవి, మరియు దార్శనికుడి రచన కూడానా అని నిర్ణయించుకోనివ్వండి. ’69 మరియు ’70 సంవత్సరాల శీతాకాలంలో ప్రతి సాయంత్రం ‘ఇన్నోసెంట్స్’ను బిగ్గరగా చదవడం వినడానికి గుమిగూడిన ‘సరళ హృదయ జనసమూహం’లోని ఒక చిన్న సమూహం, అది ‘ఆధునిక కాలపు ఉత్తమ పుస్తకం’ అని ఏకగ్రీవంగా తీర్పు చెప్పడం రచయితకు బాగా గుర్తుంది.

అది దాని కాలంలోని అత్యంత సాహసోపేతమైన పుస్తకం.

LXXII. ఒక పత్రిక కొనుగోలు.

మార్క్ ట్వైన్ అప్పటికీ తనను తాను ఒక సాహిత్యవేత్తగా భావించుకోలేదనే విషయం ఆలోచిస్తే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. అతనికి భవిష్యత్తు కోసం ఎలాంటి సాహిత్య ప్రణాళికలు లేవు; మరో పుస్తకం ప్రచురణ కోసం అతను పెద్దగా ఎదురుచూడలేదు. అతను తనను తాను ఒక పాత్రికేయుడిగా భావించుకున్నాడు; ఒక ఇంటి సౌకర్యాలు, సాంగత్యంతో ఏదైనా సంపన్నమైన వార్తాపత్రిక సంస్థలో పదవీ విరమణ చేయాలనేది అతని ఆశయం. తన ప్రయాణాల సమయంలో, అతను అప్పటికే వార్తాపత్రికల రంగంలో తనకు సరిపోయే, బలమైన తోడు కోసం అన్వేషిస్తున్నాడు, మరియు ఒకానొక సమయంలో క్లీవ్‌ల్యాండ్ హెరాల్డ్‌లో వాటాను కొనుగోలు చేయాలని కూడా ఆలోచించాడు. కానీ బఫెలో, ఎల్మిరాకు దగ్గరగా ఉంది, మరియు బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో $25,000కు మూడో వంతు వాటాను సంపాదించే అవకాశం వచ్చినప్పుడు, ఆ కొనుగోలునే ఖరారు చేశారు. నిధుల కొరత కారణంగా, పసిఫిక్ తీరానికి ఉపన్యాస పర్యటనకు వెళ్లాలనే కొత్త ప్రణాళికను రూపొందించారు. ఈసారి, అప్పట్లో అపారమైన ప్రజాదరణ పొందిన డి. ఆర్. లాక్ (నాస్బీ)తో కలిసి, ఆయన “కస్డ్ బీ కానన్” అనే ఉపన్యాసం ఇవ్వాలనుకున్నారు.

క్లెమెన్స్ పర్యటనలో నాస్బీని కలిశాడు, మరియు అతనంటే అతనికి చాలా ఇష్టం ఉండేది. వారిద్దరూ కలిసి బోస్టన్‌ను సందర్శించారు, మరియు అక్కడ ఉన్నప్పుడు డాక్టర్ హోమ్స్‌ను కూడా కలిశారు; ఇదిలా ఉండగా. నాస్బీకి కూడా క్లెమెన్స్ అంటే ఇష్టమే, కానీ ఆ పర్యటన గురించి – తన ఉపన్యాసం గురించి సందేహంగా ఉన్నాడు:

మీ ప్రతిపాదన నన్ను నివ్వెరపరుస్తోంది. నా కొత్త ఉపన్యాసం గనక పూర్తయి ఉంటే నేను ఒక్క క్షణం కూడా సంకోచించను, కానీ నిజంగా “కానాన్ నాశనమవ్వాలి”

చాలా పాతబడిపోలేదా? మీకు తెలుసు కదా, మన ఆఫ్రికన్ సోదరుడైన ఆ నిమ్మకాయ, తన కాలంలో ఎంత రసవంతమైనా, ఇప్పుడు పూర్తిగా పిండివేయబడింది. అతనికి జరిగిన అన్యాయాలకు పరిహారం లభించాక,

వాటి గురించి ఎందుకు కేకలు వేయాలి? బాధితుడు మొదటి బల్ల వద్ద కూర్చుని ఉండగా, అతనిని అణచివేసినవాడు అతను వదిలిన దానిని మృదువుగా తీసుకుంటుండగా,

“చెత్త ఆత్మ” గురించి ఎందుకు అరవాలి?

చూశారా, మిత్రుడు ట్వైన్, పదిహేనవ సవరణ “కానాన్ నాశనమవ్వాలి”ని బద్దలుకొట్టింది. ఆ విషయం చర్చనీయాంశంగా ఉన్నప్పుడు నేను దానిపై ఆవేదనతో గర్జించాను, ఎందుకంటే నేను చెప్పిన ప్రతి మాటను, ఇంకా అంతకంటే ఎంతో ఎక్కువను నేను మనస్ఫూర్తిగా నమ్మాను; కానీ ఇప్పుడు మనం మన పోరాటంలో గెలిచాం కదా, మన శత్రువు యొక్క నిర్జీవ దేహంపై ఎందుకు వెర్రిగా నాట్యం చేయాలి?

ఆ నమ్మకమైన స్మగ్లర్లు ఇకపై స్మగ్లర్లు కాదు,

వారు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల పౌరులు, ఇక నేను వారి గురించి మాట్లాడను. మీ ప్రతిపాదన గురించి ఆలోచించడానికి నాకు ఒక వారం సమయం ఇవ్వండి. నేను సమయానికి ఒక ఉపన్యాసం సిద్ధం చేసుకోగలిగితే మీతో వస్తాను. దేవుడికి తెలుసు, నాకు రావాలని ఎంతగానో ఉంది.

—[నాస్బీ యొక్క “కానాన్ శపించబడాలి,” అనే ఉపన్యాసం, “మనమందరం తాతల నుండి వచ్చినవారమే!” అనే వాక్యంతో ప్రారంభమైంది. అతనికి శక్తివంతమైన స్వరం ఉండేది, మరియు ఎల్లప్పుడూ సరిగ్గా ఎనిమిది గంటలకు అతను లేచి ఈ వాక్యాన్ని ఉత్సాహంగా పలికేవాడు. ఒకసారి, మొత్తం సీజన్—రెండు వందల ఇరవై ఐదు రాత్రులు—ఉపన్యాసాలు ఇచ్చిన తర్వాత, అతను విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి ఇంటికి వెళ్ళాడు. ఆ సాయంత్రం అతను మంట దగ్గర задуర్తిగా కునుకు తీస్తూ కూర్చున్నప్పుడు, గడియారం ఎనిమిది కొట్టింది. ఒక్క క్షణం కూడా ఆలోచించకుండా నాస్బీ ఒక్కసారిగా లేచి నిలబడి, “మనమందరం తాతల నుండి వచ్చినవారమే!” అని గర్జించాడు.]

నాస్బీ వెళ్ళలేదు, మరియు ఆ సుదీర్ఘ పర్యటనకు ఒంటరిగా బయలుదేరాలనే ఆలోచనతో క్లెమెన్స్ ఉత్సాహం చల్లారింది. అంతేకాకుండా, ఎక్స్‌ప్రెస్ కొనుగోలును పూర్తి చేయడానికి అవసరమైన డబ్బును తానే ఇస్తానని జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ వెంటనే పట్టుబట్టడంతో, ఆ ఒప్పందం కుదిరింది.—[మిస్టర్. లాంగ్డన్ నాకు $25,000 ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, మరియు ఇప్పటికే అందులో సగం నగదు రూపంలో అడ్వాన్స్‌గా ఇచ్చాడు. నేను అతనికి నా నోటు పంపాలా, లేక డ్యూ బిల్లు పంపాలా, లేదా అప్పును రికార్డులో ఎలా నమోదు చేయాలని అతను కోరుకుంటాడు అని అడుగుతూ రాశాను. అతను ఉత్తరంలోని మిగతా అన్ని విషయాలకు సంతోషంగా సమాధానమిచ్చాడు, కానీ ఆ ప్రశ్నకు మాత్రం అస్సలు బదులివ్వలేదు. అయినప్పటికీ, నేను నా నోటును ఇక్కడ అతని వ్యాపార ఏజెంట్ చేతికి అప్పగిస్తాను, మరియు గడువు వచ్చినప్పుడు అతనికి వడ్డీ చెల్లిస్తాను.—ఎస్. ఎల్. సి. తన తల్లికి.] ఆ సమయంలో బఫెలో ఎక్స్‌ప్రెస్ పత్రిక ముగ్గురు వ్యక్తుల చేతుల్లో ఉండేది—కల్నల్ జార్జ్ ఎఫ్. సెల్కిర్క్, జె. ఎల్. లామెడ్, మరియు థామస్ ఎ. కెన్నెట్. కల్నల్ సెల్కిర్క్ వ్యాపార నిర్వాహకుడిగా, లామెడ్ రాజకీయ సంపాదకుడిగా ఉండేవారు. కెన్నెట్ వాటాను కొనుగోలు చేయడంతో, క్లెమెన్స్ ఒకరకమైన సాధారణ మరియు కంట్రిబ్యూటింగ్ ఎడిటర్‌గా మారారు, అతని పని గంటలు మరియు విధులు అంత స్పష్టంగా నిర్వచించబడకుండా, దాదాపుగా “రోవింగ్ కమిషన్” కింద పనిచేసేవారు. నాస్బీకి ఉన్న సంబంధం టోలెడో బ్లేడ్‌కు ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టినట్లే, పత్రికతో అతనికి ఉన్న సంబంధం దానికి ప్రతిష్టను, ప్రసరణను తెస్తుందని అతని సహచరులు, స్వయంగా క్లెమెన్స్ కూడా నమ్మారు. కొత్త సంపాదకుడు ఆగష్టు 14 (1869)న తన విధులను స్వీకరించారు. ఆ సాయంత్రం బఫెలో పత్రికా సభ్యులు అతనికి విందు ఇచ్చారు, మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పత్రికా విలేఖరుల పద్ధతిలోనే, తమ మధ్యకు వచ్చిన “కొత్త శత్రువు” పట్ల ఎంతో ఆప్యాయంగా ప్రవర్తించారు.

ఒక కథనం ప్రకారం, మరుసటి రోజు ఉదయం మార్క్ ట్వైన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కార్యాలయానికి (అప్పుడు అది 14 స్వాన్ స్ట్రీట్‌లో ఉండేది) వచ్చినప్పుడు, అక్కడ అతనికి తెలిసిన వారు ఎవరూ లేరు. ఒక యువకుడు చాలా తొందరగా లేచి, “మీరు ఎవరినైనా చూడాలనుకుంటున్నారా?” అని అడిగాడు. దానికి అతను, సున్నితమైన ఆలోచనతో ఇలా సమాధానమిచ్చాడని చెబుతారు:

“అవును, కొత్త సంపాదకుడికి ఒక కుర్చీని అందించే యువకుడిని నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.”

ఇది మార్క్ ట్వైన్ శైలికి ఎంతగానో సరిపోతుంది కాబట్టి, దాని వెనుక సందేహాస్పదమైన పరిస్థితులు ఉన్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మనం దానిని అంగీకరించడానికి మొగ్గు చూపుతాము. ఏదేమైనా, ఇది నిజమని నమ్మడానికి అర్హమైనది. అతని “స్వాగతం” (ఆగస్టు 18) చాలావరకు నిజమైనదే:

ఒక అపరిచితుడిగా, నేను అకస్మాత్తుగా

బఫెలో సహ సంపాదకత్వ బాధ్యతలను బలవంతంగా స్వీకరించడం నా అహంకారం అవుతుంది.

LXXIV. –పెళ్లి రోజు

మొదట, వివాహాన్ని క్రిస్మస్ లేదా నూతన సంవత్సర దినోత్సవం నాడు జరపాలని నిర్ణయించారు; కానీ ఉపన్యాస కార్యక్రమాలు జనవరి వరకు కొనసాగడంతో, అవి పూర్తయ్యే వరకు వేచి ఉండాలని నిర్ణయించారు. నిశ్చితార్థ వార్షికోత్సవానికి దగ్గరగా ఉన్న ఫిబ్రవరి 2వ తేదీని ఖరారు చేశారు, అలాగే ఎలాంటి “పర్యటన” లేకుండా నిశ్శబ్దంగా వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ యువ జంట వెంటనే బఫెలోకు వెళ్లి, భర్త ఆర్థిక పరిస్థితికి తగినట్లుగా సౌకర్యవంతంగా, విలాసవంతంగా ఉండే ఒక బోర్డింగ్‌హౌస్‌లో నిరాడంబరమైన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. కనీసం శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ ఆ విషయాన్ని అలా అర్థం చేసుకున్నాడు. తాను తీవ్రమైన అప్పుల్లో ఉన్నానని, ఆ బాధ్యత నుండి విముక్తి పొందడమే తన మొదటి కర్తవ్యం అని అతను భావించాడు.

ఎల్మిరాలో ఇతర ప్రణాళికలు ఉన్నాయి, కానీ అతనికి రోజూ వచ్చే సంతోషకరమైన ఉత్తరాలలో ఎలాంటి కొత్త ఉద్దేశం ఉన్నట్లు సూచనలే లేవు.

అతను, మిస్టర్ లాంగ్‌డన్‌తో వ్యాపార భాగస్వామిగా ఉన్న బఫెలోకు చెందిన జె. డి. ఎఫ్. స్లీకి లేఖ రాసి, తన కాబోయే భార్యకు తగినంత నాగరికంగా, మరియు శ్రేయస్సును అందించేంత సరసమైన ధరలో ఉండే ఒక అనువైన బస స్థలాన్ని కనుగొనమని కోరాడు. తగిన సమయంలో స్లీ ఇలా బదులిచ్చాడు, బస ఏర్పాటు చేయడం “ఎలాగూ ఒక దుర్భరమైన వ్యాపారం” అయినప్పటికీ, అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన వీధులలో ఒకదానిలో ఒక స్థలాన్ని సంపాదించడంలో తాను ప్రత్యేకంగా అదృష్టవంతుడినయ్యానని చెప్పాడు—”ఆ కుటుంబం చిన్నది మరియు మంచి మనస్తత్వం కలది, వారికి ఇతరులను బసకు ఉంచుకోవడంపై ప్రత్యేక ఇష్టం లేదు, మరియు మీ రాకతో కలిగే ఆనందం కోసమే ఈ ఏర్పాటుకు అంగీకరించారు.” ధర కూడా సరసమైనదేనని స్లీ జోడించాడు. వాస్తవానికి, ఇప్పటికీ బఫెలోలోని ఒక చక్కటి నివాస వీధిగా ఉన్న డెలావేర్ అవెన్యూలోని ఒక ఇంటిని వధూవరులకు బహుమతిగా కొని, అన్ని సౌకర్యాలతో సిద్ధం చేశారు. అది ఈనాటికీ దాదాపు ఎలాంటి మార్పు లేకుండా నిలిచి ఉంది—బయట ఇటుక మరియు మాన్‌సార్డ్ ఫ్లోరింగ్, లోపల ఈస్ట్‌లేక్ ఫ్లోరింగ్, ఆ కాలంలో బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఒక శైలి—ఆ కాలానికి విశాలంగా మరియు అందంగా ఉంది. అది అన్ని సౌకర్యాలతో సంపూర్ణంగా అమర్చబడి ఉంది. గదుల రేఖాచిత్రాలను ఎల్మిరాకు పంపారు మరియు మిస్ లాంగ్డన్ స్వయంగా సామాగ్రిని ఎంపిక చేసుకున్నారు. నార వస్త్రాలు, కత్తులు, చెంచాలు మరియు పాత్రలతో సహా అన్నీ సిద్ధం చేయబడ్డాయి. సేవకులను కూడా నియమించారు మరియు వంటగది, నేలమాళిగను సరుకులతో నింపారు.

ఈ అద్భుతమైన ఆశ్చర్యకరమైన విషయాన్ని ఆ రోజువారీ ఉత్తరాలలో తెలియకుండా ఉంచడం ఒలివియా లాంగ్డన్‌కు చాలా కష్టమై ఉంటుంది. అలాంటి ఆశ్చర్యం, ముఖ్యంగా దాన్ని బయటపెట్టడానికి ఒకరు ఎంతో ఆత్రుతగా ఉన్నప్పుడు, ఎవరికీ తెలియకుండా జారిపోవడానికి ఎప్పుడూ ఒక అవకాశం కోసం చూస్తూ ఉంటుంది.

అయితే, ఆ యాత్రికుడికి అసలు విషయం ఏమీ తెలియదు. బస చేసే ఆలోచనలో ఉత్సాహం లేకపోవడం గురించి అతను అస్పష్టంగా ఆలోచించి ఉండవచ్చు. ఒకవేళ ఆ పుస్తకం అమ్మకాలు కొనసాగుతాయని గానీ, లేదా తన వార్తాపత్రిక వ్యాపారం గొప్ప ఫలాలను ఇస్తుందని గానీ అతనికి ఖచ్చితంగా తెలిసి ఉంటే, అతను తన గృహ జీవితాన్ని మరింత విస్తృత స్థాయిలో ప్రణాళిక చేసుకుని ఉండేవాడు. టెన్నెస్సీ భూమి ఇప్పుడు ఎంతోకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న అదృష్టాన్ని తెచ్చిపెడితే ఎంత బాగుంటుంది! కానీ ఇవన్నీ లెక్కించలేని విషయాలు. అతను ఖచ్చితంగా నమ్మగలిగినదల్లా, ఏ వాతావరణంలోనైనా తన గొప్ప ఆనందం రాబోతోందనే విషయం, మరియు ఆ రెండింటి మధ్య గడుస్తున్న భారమైన వారాల గురించిన విషయం మాత్రమే.

చివరకు, చివరి ఉపన్యాసం రోజు రాత్రి రానే వచ్చింది, మరియు అతను అతి తక్కువ ఆలస్యంతో ఎల్మిరాకు బయలుదేరాడు. అక్కడికి చేరుకున్నాక, మధ్యలో గడిచిన రోజులతో పనేమీ లేదు. అతను అక్కడ జరుగుతున్న హడావిడి ఏర్పాట్లలో పాలుపంచుకోవచ్చు; తన స్నేహితులకు ఉత్సాహంగా ఉత్తరాలు రాయవచ్చు. ఎప్పుడో లారా ఫ్రేజర్‌గా మారిన లారా హాకిన్స్‌కు అతను ఒక సరదా ఉత్తరం పంపాడు; పాత టుయోలుమ్నే కొండల వాలుల్లో ఇంకా తవ్వుతూ, కడుగుతూ ఉన్న జిమ్ గిల్లిస్‌కు అతను ఒక లేఖ రాశాడు, అది ఇక్కడ ఉండటానికి చాలా సముచితమైనది:

ఎల్మిరా, ఎన్. వై., జనవరి 26, 1870.

ప్రియమైన జిమ్,—ఆ పాత రాత్రి నాకు కూడా బాగా గుర్తుంది! మరియు ఎక్కడో

నా జ్ఞాపకాల మధ్య నీ జ్ఞాపకాన్ని నేను భద్రంగా దాచి ఉంచాను. ఆ రోజుల్లో కొన్నింటిని గుర్తుచేసుకున్నప్పుడల్లా నా గుండె ఇప్పటికీ బాధపడుతుంది. అయినా, అలా

జరగకూడదు, ఎందుకంటే వారి దారిద్ర్యం మరియు వారి జేబుఖాళీ వేట తిరుగుబోతుతనం యొక్క అగాధంలోనే నా రాబోయే అదృష్టానికి బీజం ఉంది.

ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌లోని వర్షం మరియు బురదలో మనం గడిపిన ఆ విచారకరమైన

సమయంలో మన ముఖాలపై మెరిసిన ఆ ఒక్క ఆనందపు కిరణం నీకు గుర్తుంది కదా—అంటే, మనం సత్రంలోని పొయ్యి చుట్టూ కూర్చుని, ఆ వ్యక్తి కప్ప గురించి మరియు

దాన్ని తూటాలతో ఎలా నింపారో చెప్పడం విన్న ఆ రోజు. మరియు మీకు గుర్తుంది కదా, మీరు మరియు ప్రియమైన స్టోకర్ గారు జల్లి కడుగుతుండగా, ఆ కొండ మీద మనం ఆ కట్టుకథలోని మాటలు చెప్పుకుంటూ ఎలా నవ్వుకున్నామో.

ఆ రోజు నేను ఆ కథను నా నోట్-బుక్‌లో రాసుకున్నాను, దానికి పది పదిహేను డాలర్లు వస్తే ఎంత సంతోషించేవాడినో—నేను అంత గుడ్డివాడిని. కానీ అప్పుడు మా దగ్గర డబ్బులు చాలా తక్కువగా ఉండేవి. నేను ఆ కథను ప్రచురించాను, అది అమెరికా,

భారతదేశం, చైనా, ఇంగ్లాండ్‌లలో విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది, మరియు దాని వల్ల నాకు వచ్చిన కీర్తి అప్పటి నుండి నాకు

వేల వేల డాలర్లను సంపాదించిపెట్టింది. నాలుగైదు నెలల క్రితం నేను

ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో వాటా కొన్నాను (మీరు బ్రతికి ఉన్నంత కాలం దాన్ని మీకు పంపమని నేను ఆజ్ఞాపించాను, మరియు బుక్‌కీపర్ మీకు ఏవైనా బిల్లులు పంపితే,

నాకు తెలియజేయండి). నేను భారీగా అప్పుల్లో కూరుకుపోయాను—ఆ రోజు మనం ఆ గెంతు కప్ప కథ వినకపోయి ఉంటే,

జిమ్, నేను అలా చేయడానికి ఎన్నడూ సాహసించి ఉండేవాడిని కాదు.

మరియు ఆ ముసలాయన స్టోకర్‌ చేయి పట్టుకోవాలని నాకు ఎంతలా ఉంటుందో, మరియు

ఆయన తన గొప్ప ప్రత్యేకతలో, అంటే “బర్నింగ్ షేమ్!”లో రినాల్డ్స్ పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడాన్ని చూడాలని నాకు ఎంతలా ఉంటుందో!

డిక్ ఎక్కడున్నాడు మరియు ఏం చేస్తున్నాడు?

అతనికి నా ప్రగాఢమైన ప్రేమను మరియు ఆత్మీయమైన పాత గౌరవాన్ని తెలియజేయండి.

వధూవరులు. సేవకులు సంచులు, దుప్పట్లు తీసుకురావడానికి ముందుకు పరుగెత్తుకొచ్చారు. వారిని లోపలికి తీసుకువెళ్లారు; కొత్తగా అలంకరించి, చక్కగా తీర్చిదిద్దిన అందమైన గదుల గుండా వారిని నడిపించారు. పెళ్లికొడుకు దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాడు, అక్కడ జరుగుతున్న విషయాల అర్థాన్ని, ఆ ఆస్తి తనదేనని, అది తన సంపూర్ణమైనదని గ్రహించలేకపోయాడు.

చివరికి ఆ యువతి అతని భుజం మీద చేయి వేసింది:

“నీకు అర్థం కావడం లేదా, యువకుడా,” అంది ఆమె; ఆమె అతన్ని ఎప్పుడూ ఆ పేరుతోనే పిలిచేది. “నీకు అర్థం కావడం లేదా? ఇది మనది, అంతా మనదే—ప్రతిదీ—నాన్న ఇచ్చిన బహుమతి!”

కానీ అప్పుడు కూడా అతను దాన్ని గ్రహించలేకపోయాడు; మొదట్లో కాదు, మిస్టర్ లాంగ్‌డన్ ఒక చిన్న పెట్టె తెచ్చి, దాన్ని తెరిచి, వారికి దస్తావేజులు అందించే వరకు కాదు.

అప్పుడు శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ చేసిన మొదటి వ్యాఖ్య ఏమిటో ఎవరికీ సరిగ్గా గుర్తులేదు; కానీ అప్పుడేనో లేదా కొద్దిసేపటి తర్వాతనో అతను ఇలా అన్నాడు:

“మిస్టర్ లాంగ్డన్, మీరు బఫెలోకు వచ్చినప్పుడల్లా, అది సంవత్సరానికి రెండుసార్లైనా సరే, వెంటనే ఇక్కడికి రండి. మీ సంచి తీసుకురండి, కావాలంటే ఈ రాత్రి ఇక్కడే ఉండండి. దీనికి మీకు ఒక్క పైసా కూడా ఖర్చు కాదు!”

అప్పుడు వారు రాత్రి భోజనానికి లోపలికి వెళ్లారు, కొంతసేపటికి అతిథులందరూ వెళ్లిపోయారు, ఆ యువ దంపతులు మాత్రమే ఒంటరిగా మిగిలారు.

వారి వద్దనే వృద్ధాప్యం వరకు పనిచేయబోయే యువ బండివాడు పాట్రిక్ మెక్‌అలీర్, మరియు వంటమనిషి ఎలెన్, తమ ఉదయపు ఆర్డర్ల కోసం లోపలికి వచ్చారు. ఆ అనుభవం లేమికి, ఆ కొత్తతనానికి ఐరిష్ వారి ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు. ఆ తర్వాత వాళ్లు కూడా వెళ్లిపోయారు, వారి కొత్త ఇంట్లో ఆ ప్రేమికులు, వారి కొత్త ఆనందం మాత్రమే మిగిలాయి.

అలా వారు ఆ మాయాలోకంలోకి ప్రవేశించారు.

 సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –1-9-26-ఉయ్యూరు .

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.18 వ భాగం.31.8.26

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.18 వ భాగం.31.8.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.18 వ భాగం.31.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.281 వ భాగం.31.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.281 వ భాగం.31.8.26.

పునరుజ్జీవన ప్రవక్త  శామ్యూల్ బట్లర్(త్రివేణి)

రచన: కె. ఆర్. శ్రీనివాస అయ్యంగార్, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

వ్యంగ్యం ఎల్లప్పుడూ మిగిలినవాటిలో ప్రకాశించింది,

అది ఉత్తమమైనది కాకపోయినా, అత్యంత ధైర్యమైన మార్గం,

మనుషుల నీచమైన తప్పులను నిస్సంకోచంగా చెప్పడానికి,

వారి వ్యర్థమైన పనులను, మరింత వ్యర్థమైన ఆలోచనలను చూసి నవ్వడానికి.

అమరమైన “ఎరెహాన్” కావ్యం యొక్క రచయితను నా పాఠకులకు పరిచయం చేయడానికి, “ఎరెహాన్” చెందిన సాహిత్య ప్రక్రియ యొక్క పనితీరుపై ఒక వివేకవంతుడైన కవి చెప్పిన పై పంక్తులను ఉటంకించడం కంటే ఉత్తమమైన మార్గం మరొకటి లేదు. ఎందుకంటే శామ్యూల్ బట్లర్, (ఇతని ప్రసిద్ధ నామధేయుడైన “హుడిబ్రాస్” రచయిత నుండి భిన్నమైనవాడు) రచయితగా  మనిషిగా, ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యానికి అగ్రగామి  ప్రథముడు. తన తరం వారిలో అందరికన్నా ఎక్కువగా, ఆ తర్వాత వచ్చిన వారిలో కూడా అందరితో సమానంగా, తన దేశ ప్రజలను వారి సామాజిక, మతపరమైన స్తబ్దత అనే అపారమైన ఆత్మసంతృప్తి నుండి మేల్కొల్పడానికి అతను ప్రయత్నించాడు. ఎన్నో సంవత్సరాల పాటు అతని మాటే చెల్లకపోయినా, చివరికి తన జీవితకాలపు అవిశ్రాంత కృషి వృధా కాకుండా, తీవ్రంగా ప్రశంసించబడటం చూసి అతను సంతృప్తి చెందాడు. శతాబ్దాలుగా ఆంగ్ల సాహిత్యంలో ఎందరో వ్యంగ్యకవులు ఉన్నారని చెప్పుకోవచ్చు: కానీ ఇప్పటివరకు, ఎలాంటి దురుద్దేశం, మానవజాతిపై పుట్టుకతో వచ్చిన ద్వేషం, లేదా ఆత్మస్తుతికి సంబంధించిన సందేహాస్పదమైన ప్రయోజనాలు లేకుండా తాము రాసినవి, చెప్పినవి రాయడానికి ప్రేరేపించబడిన వారు ఇద్దరే ఉన్నారు. వారిలో ఒకరు గలివర్ సృష్టికర్త అయిన స్విఫ్ట్: మరొకరు, ఈ ప్రస్తుత వ్యాసానికి కథానాయకుడు.

శామ్యూల్ బట్లర్ జీవిత ప్రస్థానం, స్థూలంగా విక్టోరియన్ యుగంగా పిలువబడే కాలంతో దాదాపుగా ఏకీభవించింది. ఆ మహనీయ రాణి పట్టాభిషేకానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందు, 1835లో జన్మించిన ఆయన, ఆమె సుదీర్ఘమైన, వైభవవంతమైన పాలన యొక్క ఉచ్ఛదశలో జీవించారు. ఇంగ్లాండ్ తన వృద్ధురాలైన, సమర్థురాలైన రాణిని నిజంగా కోల్పోయిందని గ్రహించడం ప్రారంభించిన తరుణంలో, 1902లో ఆయన మరణించారు. ఈ విధంగా బట్లర్ విక్టోరియన్ యుగంలో ఒక అణువులాంటివారు; దాని మార్పుల లయను గాఢంగా అనుభూతి చెందారు  దాని శ్రేయస్సు యొక్క మాధుర్యాన్ని పుష్కలంగా ఆస్వాదించారు. కానీ, మతం, విద్య లేదా రాజకీయ రంగాలలో అయినా, తన కాలంలోని కఠినమైన గౌరవాన్ని ఆత్మసంతృప్తితో కూడిన సద్గుణాన్ని అంచనా వేసి, బహిర్గతం చేయగల పదునైన గద్ద వంటి దృష్టి, తన తోటివారిలో దాదాపుగా ఒక్కరికే ఉండేది. ఈ విషయంలో ఆయన, తన గొప్ప ఖండాంతర సమకాలీనుడైన హెన్రిక్ ఇబ్సెన్ స్కాండినేవియన్ దేశాలకు ఎలా ఉన్నాడో అలా ఉండేవారు. జార్జ్ బెర్నార్డ్ షా మాటల్లో చెప్పాలంటే, ఇబ్సెన్‌లాగే అతనికి కూడా “అదే విధమైన కపట హాస్యం, భౌతిక వాస్తవాల వెనుక దాగి ఉన్న ఆధ్యాత్మిక సత్యాలపై అదే పట్టు, ప్రపంచానికి ఎదురు నిలవకుండా అతడిని నిలబెట్టిన అదే దృఢమైన వ్యక్తిత్వం” ఉండేవి.

బట్లర్ రచనలలో, నిస్సందేహంగా గొప్పవాడైనప్పటికీ, సాహిత్య కళాకారుడు అనే లక్షణం, సాంఘిక వ్యంగ్యకారుడు  తత్వవేత్త అనే లక్షణాల వల్ల దాదాపుగా మరుగున పడిపోయిందని చెప్పడం బహుశా నిజమే కావచ్చు. కానీ అదే సమయంలో, విక్టోరియన్ సాహిత్యంపై తాము చేసే పవిత్రమైన అధ్యయనాల నుండి శామ్యూల్ బట్లర్ పేరును ఉద్దేశపూర్వకంగా మినహాయించడం కంటే, ఆంగ్ల సాహిత్యానికి చెందిన కొంతమంది విద్యావేత్తలైన చరిత్రకారుల పిచ్చితనానికి ఇంతకంటే పెద్ద సూచనను ఊహించడం అసాధ్యం.

విశ్వవిద్యాలయాల ప్రాంగణాలలో  మందిరాలలో విహరించే అండర్‌గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులను, వాషింగ్టన్ తన దేశాన్ని విముక్తి చేయడానికి చేసిన దానికంటే గానీ, లేదా లూథర్ రోమ్ యొక్క దుర్వినియోగ అధికారాన్ని అరికట్టడానికి చేసిన దానికంటే గానీ, యువత ఆత్మను సంప్రదాయం, ఆచారం  వయోధికత్వం అనే సంకెళ్ల నుండి విముక్తి చేయడానికి ఎక్కువ కృషి చేసిన ఆ మహనీయుని కృషి గురించి మతపరమైన అజ్ఞానంలో ఉంచారు, ఇప్పటికీ ఉంచుతున్నారు. 1903లో ప్రచురితమైన బట్లర్ యొక్క తీవ్రమైన వ్యంగ్య రచన, “ది వే ఆఫ్ ఆల్ ఫ్లెష్”, సాహిత్య, సామాజిక  మత వర్గాలలో సముచితంగా సంచలనం సృష్టించి ఉండవచ్చు. దానికి విరుద్ధంగా, అది ఒకరి అత్యంత ఆశాజనక అంచనాలను కూడా నిరాశపరిచింది. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే షా ఇలా రాశారు, “బట్లర్ మరణానంతరం ప్రచురితమైన ‘వే ఆఫ్ ఆల్ ఫ్లెష్’ వంటి ఆంగ్ల జీవితంపై చేసిన అసాధారణమైన అధ్యయనం ఇంత తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపడం చూసినప్పుడు, ఆంగ్ల సాహిత్యంపై దాదాపు నిరాశ కలుగుతుంది.” “నిజానికి, గొప్ప వ్యక్తులను కలిగి ఉండే అర్హత ఆంగ్లేయులకు లేదు.” అంతేకాకుండా, ఎంతో ఆదరణ పొందిన “English Men of Letters Series” (ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రముఖుల శ్రేణి)లో, చాలా తక్కువ స్థాయి వ్యక్తులకు కూడా ప్రముఖ స్థానం లభించినప్పటికీ, బట్లర్ గురించి మాత్రం ఇప్పటికీ ఒక ప్రత్యేక సంపుటి రాలేదు. బట్లర్ జీవిత చరిత్ర అసలే లేదని కాదు: మిస్టర్ ఫెస్టింగ్ జోన్స్ రాసిన “Life” (జీవిత చరిత్ర) రూపంలో మనకు ఒక అద్భుతమైన, మేధోపరమైన రచన అందుబాటులో ఉంది.

ఈ సంక్షిప్త పరిశీలన పరిధిలో బట్లర్ జీవిత వివరాలను అందించడానికి చేసే ఏ ప్రయత్నమూ సార్థకం కాదు. అది ఒక పవిత్రమైన అధ్యయనంగా ఉండాల్సిన విషయాన్ని అస్తవ్యస్తం చేసి, దాని విలువను తగ్గిస్తుంది. కాబట్టి, శామ్యూల్ బట్లర్ తన జీవితం ప్రారంభ దశలోనే మత వ్యతిరేక  సంప్రదాయేతర ఆలోచనలతో కూడిన అనేక సాహసోపేతమైన పుస్తకాలను రాశాడని చెప్పడం సరిపోతుంది; వీటిలో ఆయన చార్లెస్ డార్విన్  ఆయన పరిణామ సిద్ధాంతానికి మద్దతుగా నిలిచారు. శ్రామిక వర్గాల కోసం ఆయన చేసిన హోమర్ రచనల అనువాదాన్ని కూడా ఇక్కడ ప్రస్తావించవచ్చు, ఇది ఆయన నిరంతర మేధో కార్యకలాపాలకు ఒక నిదర్శనం. ఆయన అనేక అంశాలపై వ్యాసాలు రాశారు, ఆసక్తికరమైన సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారు తనను విమర్శించే వారి భారీ సమూహంతో ఎటువంటి సంకోచం లేదా భయం లేకుండా తన కలంతో పోరాడారు. “ఒడిస్సీ” (Odyssey) రచయిత ఒక సిసిలియన్ మహిళ అని నిరూపించడానికి ఆయన ఒక కరపత్రంలో ప్రయత్నించారు, అలాగే తన నవలల్లో ఒకదానిలో “ఇలియాడ్” (The Iliad) అసలు రచయిత ఒక మతగురువు అని పేర్కొన్నారు. ఇవి విచిత్రమైన ఆలోచనలే, కానీ చాలా మంది మేధావుల మాదిరిగానే ఆయనకూ అటువంటి విచిత్ర ధోరణులు ఉండేవి. అయితే, అసంఖ్యాకమైన అటువంటి తేలికపాటి రచనలకంటే మిన్నగా, అత్యున్నత కళాత్మకతతో, అత్యంత శ్రద్ధాసక్తులతో  నిస్సందేహమైన నిజాయితీతో కూడిన కొన్ని అద్భుతమైన సాహిత్య కట్టడాలను ఆయన నిర్మించారు. ఆయన అసాధారణ మేధస్సు నుండి వెలువడిన ఈ రచనల కారణంగానే, అంతిమంగా ఆయన ప్రపంచంలోని చిరస్మరణీయమైన గొప్ప వ్యక్తుల సరసన నిలుస్తారు.

“ఎరెవాన్” (Erewhon) రచయిత యొక్క నిజాయితీ మరియు సంకల్ప బలం, నేషనల్ పోర్ట్రెయిట్ గ్యాలరీలో వేలాడదీయబడిన గోగిన్ (Goggin) చిత్రపటంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. సాధారణ అర్థంలో చూస్తే, అది ఇష్టపడేలా ఉండే ముఖం కాదు. దాని వెనుక తీవ్రమైన  సర్వస్వం దహించివేసే అగ్నిజ్వాలలు దాగి ఉన్నాయి—అవి అజేయమైన శక్తితో వికర్షించే జ్వాలలు, తమ కాంతితో ప్రకాశిస్తూనే తీవ్రతతో మనల్ని భయపెట్టే జ్వాలలు—నిజంగానే అగ్నిమయమైన జ్వాలలు. అయినప్పటికీ, మరింత నిజమైన  లోతైన అవగాహన… అతని వ్యక్తిత్వం సాధ్యమే: అది స్వాగతించదగినది కూడా, ఎందుకంటే అది శామ్యూల్ బట్లర్‌ను మనకు ఒక అస్పష్టమైన మానవ ప్రేమికుడిగా ప్రియమైన వ్యక్తిగా నిలుపుతుంది; అతను వైరుధ్యాలలో ప్రేమించాడు, –జాలితో, నిరాసక్తతతో, దుష్టత్వంతో –తన ఎగతాళిని, ప్రతి ఊహించని మలుపులో తన సోదరులను గురిపెట్టి, తన వ్యంగ్యంలోని క్రూరమైన మలుపులను సైతం లెక్కచేయకుండా ప్రేమించాడు. సంక్షిప్తంగా, శామ్యూల్ బట్లర్ ఏ “దెయ్యపు పిశాచి” కాదు: అతను ఏ విధంగానూ మెఫిస్టోఫెలెస్ కాదు: అది అప్పుడు, ఇప్పుడు, ఎప్పటికీ ఉంటుంది.

బట్లర్ రచనలలో, నిస్సందేహంగా ఆయన ఒక గొప్ప సాహిత్య కళాకారుడే అయినప్పటికీ, సామాజిక వ్యంగ్యకారుడు మరియు తత్వవేత్త అనే లక్షణాల ముందు ఆయన దాదాపుగా మరుగున పడిపోయాడని చెప్పడం బహుశా నిజమే. కానీ అదే సమయంలో, విక్టోరియన్ సాహిత్యంపై తాము చేసే పవిత్రమైన అధ్యయనాల నుండి శామ్యూల్ బట్లర్ పేరునే ఉద్దేశపూర్వకంగా మినహాయించడం కంటే, ఆంగ్ల సాహిత్యానికి చెందిన కొంతమంది విద్యావేత్తలైన చరిత్రకారుల పిచ్చితనానికి ఇంతకంటే పెద్ద సూచన మరొకటి ఉంటుందని ఊహించలేము.

వాషింగ్టన్ తన దేశాన్ని విముక్తి చేయడానికి గానీ, లేదా లూథర్ రోమ్ యొక్క దుర్వినియోగ అధికారాన్ని అరికట్టడానికి గానీ చేసిన దానికంటే ఎక్కువగా, యువత ఆత్మను సాంప్రదాయాలు, ఆచారాలు మరియు వయోధికత్వం అనే సంకెళ్ళ నుండి విముక్తి చేయడానికి కృషి చేసిన ఆ మహనీయుని కృషి గురించి, విశ్వవిద్యాలయాల ప్రాంగణాలలో మరియు మందిరాలలో తిరిగే అండర్‌గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులను అజ్ఞానంలో ఉంచారు, ఇప్పటికీ ఉంచుతున్నారు. 1903లో బట్లర్ యొక్క తీవ్రమైన వ్యంగ్య రచన, “ది వే ఆఫ్ ఆల్ ఫ్లెష్”, ప్రచురితమైనప్పుడు, అది సాహిత్య, సామాజిక మరియు మత వర్గాలలో సముచితంగానే ఒక సంచలనాన్ని సృష్టించి ఉండవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, అది ఒకరి అత్యంత ఆశాజనకమైన అంచనాలను కూడా నిరాశపరిచింది. “బట్లర్ మరణానంతరం ప్రచురించబడిన ‘వే ఆఫ్ ఆల్ ఫ్లెష్’ వంటి ఆంగ్ల జీవితంపై అసాధారణమైన అధ్యయనం ఇంత తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపడం చూసినప్పుడు, ఆంగ్ల సాహిత్యంపై దాదాపు నిరాశ కలుగుతుంది,” అని షా ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే రాశారు, “నిజానికి, గొప్ప వ్యక్తులు ఉండటానికి ఆంగ్లేయులు అర్హులు కారు.” అంతేకాకుండా, సముచితంగా ప్రజాదరణ పొందిన ‘ఇంగ్లీష్ మెన్ ఆఫ్ లెటర్స్ సిరీస్’ ఇంకా బట్లర్‌పై ఒక గ్రంథాన్ని మనకు అందించలేదు, అయినప్పటికీ దాని రచయితల శ్రేణిలో అనేక తక్కువ ప్రాముఖ్యత ఉన్న వ్యక్తులకు విశిష్ట స్థానాలు కేటాయించబడ్డాయి. బట్లర్ ‘జీవిత చరిత్ర’ లేదని కాదు: అది మనకు మిస్టర్ ఫెస్టింగ్ జోన్స్ యొక్క ‘లైఫ్’లో ఉంది, అది నిస్సందేహంగా ఒక మేధావి రచన.

ఈ సంక్షిప్త అధ్యయనం యొక్క పరిమితుల్లో, బట్లర్ జీవిత వివరాలను అందించే ఏ ప్రయత్నమైనా పూర్తిగా నిష్ప్రయోజనమే అవుతుంది. అది పవిత్రమైన అధ్యయనంగా ఉండవలసిన దానిని కలుషితం చేసి, నాశనం చేస్తుంది. కాబట్టి, క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, శామ్యూల్ బట్లర్ తన జీవితపు తొలిదశలోనే, మతవిశ్వాస వ్యతిరేక మరియు అసాంప్రదాయ ఊహాగానాలుగా పిలవబడే వాటితో నిండిన అనేక సాహసోపేతమైన పుస్తకాలను రచించారు. వాటిలో ఆయన చార్లెస్ డార్విన్ మరియు అతని పరిణామ సిద్ధాంతంతో ఏకీభవించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఆయన మేధోపరమైన కార్యకలాపాలు ఎంత నిరంతరాయంగా సాగేవో తెలియజేయడానికి, శ్రామిక వర్గాల ప్రయోజనం కోసం ఆయన చేసిన హోమర్ అనువాదాన్ని కూడా ప్రస్తావించవచ్చు. ఆయన అనేక విషయాలపై వ్యాసాలు రాశారు, ఉత్సుకత రేకెత్తించే సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారు మరియు తనను వ్యతిరేకించే, విమర్శించే అసంఖ్యాక సైన్యంతో తన కలంతో నిర్భయంగా, నిరుత్సాహపడకుండా పోరాడారు. తన కరపత్రాలలో ఒకదానిలో ‘ఒడిస్సీ’ రచయిత్రి ఒక సిసిలియన్ మహిళ అని నిరూపించడానికి ప్రయత్నించారు, మరియు తన నవలలలో ఒకదానిలో ‘ది ఇలియడ్’ యొక్క అసలు రచయిత ఒక మతగురువు అని వ్యాఖ్యానించారు. ఇవి విచిత్రమైన అస్థిరతలు, మరియు చాలా మంది మేధావుల వలె ఆయనలోనూ ఇవి ఉన్నాయి. కానీ అటువంటి లెక్కలేనన్ని కరపత్రాలలోని తేలికపాటితనాన్ని అధిగమించి, ఆయన అత్యున్నత కళతో, అత్యంత జాగ్రత్తతో, నిశితమైన చిత్తశుద్ధితో, మరియు నిస్సందేహంగా నిష్కళంకమైన నిజాయితీతో పూర్తి చేసిన కొన్ని పాలరాతి కట్టడాలను నిర్మించారు. ఆయన యొక్క ఈ మహోన్నత మేధస్సు యొక్క ఫలాల కారణంగానే ఆయన చివరికి ప్రపంచంలోని అమరజీవులలో తన స్థానాన్ని పొందుతారు.

నేషనల్ పోర్ట్రెయిట్ గ్యాలరీలో వేలాడుతున్న గోగిన్ చిత్రపటంలో, “ఎరెహాన్” రచయిత యొక్క చిత్తశుద్ధి మరియు లక్ష్యసాధన స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. వాస్తవానికి, ఆ పదబంధం యొక్క సాధారణ అర్థంలో చెప్పాలంటే, అది ప్రేమించదగిన ముఖం కాదు. దాని కింద తీవ్రమైన, సర్వనాశనం చేసే అగ్నులు దాగి ఉన్నాయి – ఎదుర్కోలేని శక్తితో వికర్షించే అగ్నులు – తమ తేజస్సుతో ప్రజ్వరిల్లుతూ, వాటి తీవ్రతతో మనల్ని భయపెట్టే అగ్నులు – ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, ప్రజ్వలించే అగ్నులు. అయినప్పటికీ, అతని వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత నిజాయితీగా, సూక్ష్మంగా అర్థం చేసుకోవడం సాధ్యమే: అది స్వాగతించదగినదే కూడా, ఎందుకంటే అది శామ్యూల్ బట్లర్‌ను మానవాళిని ప్రేమించిన ఒక అస్పష్టమైన వ్యక్తిగా మనకు మరింత ప్రియమైనవాడిగా చేస్తుంది; అతను వైరుధ్యాలతో ప్రేమించాడు – జాలితో, నిరాసక్తతతో, కపటంతో – తన ఎగతాళిని, ప్రతి ఊహించని మలుపులోనూ తన తోటివారిని గురిపెట్టిన తన వ్యంగ్యంలోని క్రూరమైన మలుపులను సైతం లెక్కచేయకుండా ప్రేమించాడు. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, శామ్యూల్ బట్లర్ ఏ మాత్రం ‘రాక్షస పిశాచి’ కాదు: అతను ఏ విధంగానూ ఒక మెఫిస్టోఫెలెస్ కాదు: అతన్ని ప్రేమించడం, అతనిలో ఒక సురక్షితమైన మార్గదర్శిని, ఒక సహనశీల విమర్శకుడిని, ఒక నమ్మకమైన స్నేహితుడిని కనుగొనడం అప్పుడు, ఇప్పుడు, భవిష్యత్తులో కూడా సాధ్యమే.

ఒక వ్యాసకర్తగా, తరువాతి విక్టోరియన్ సాహిత్య చరిత్రలో శామ్యూల్ బట్లర్‌కు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అతని సంకలిత వ్యాసాల యొక్క కొన్ని సంపుటాలు, ముఖ్యంగా అతని “నోట్ బుక్స్” మరియు ఆ అద్భుతమైన పుస్తకం, “లైఫ్ అండ్ హ్యాబిట్”, అతని రచనా నైపుణ్యంలోని పట్టుకు పుష్కలమైన రుజువును అందిస్తాయి మరియు శామ్యూల్ బట్లర్ వ్యాస రచనలో ఎంతటి నిశితమైన నిష్ణాతుడో అందుకు అవే సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. “రాంబ్లింగ్స్ ఇన్ చీప్‌సైడ్”, “ది హ్యూమర్ ఆఫ్ హోమర్”, “థాట్ అండ్ లాంగ్వేజ్”, మరియు నిజానికి అతని రచనలలోని ఇలాంటి మరెన్నో చక్కటి నమూనాలు చెవులకు నిరంతర ఆనందాన్ని మరియు పాఠకుల ఊహకు గొప్ప విందును అందిస్తాయి. గాగిన్ చిత్రణలో స్పష్టంగా కనిపించే అతని ముఖ కవళికలలోని గంభీరత అవాస్తవమైనది. అతను ఉల్లాసంగా, సరళంగా, సూటిగా మాట్లాడతాడు. ఆనందదాయకమైన, మరపురాని “రాంబ్లింగ్స్ ఇన్ చీప్‌సైడ్” చదువుతున్నప్పుడు, అతని మృదువైన అడుగుల చప్పుడును దాదాపుగా అనుభూతి చెందవచ్చు మరియు ఆ గంభీరమైన ముఖం యొక్క తీక్షణమైన చూపులను కళ్లారా చూడవచ్చు. ఆ వ్యాసం మొత్తం ఒక హాస్యాస్పదమైన సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన అద్భుతమైన దృష్టాంతం.

మిషనరీల అహంకారం, ఆత్మసంతృప్తి, ఆధునిక విద్య యొక్క స్వీయ-నాశనకరమైన మరియు హీనమైన స్వభావం, చర్చ్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ యొక్క స్వీయ-వంచనతో కూడిన మరియు భ్రమ కలిగించే ప్రమాణాలు, పారిశ్రామికవాదం యొక్క భారీ పురోగతి మరియు దాని పర్యవసానంగా పొగతో నిండిన నగరాలలో అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు బందీలుగా మారడం, యంత్రాలపై ఆధునిక మానవుని పెరుగుతున్న ఆధారపడటం మరియు పరాన్నజీవనం – ఈ మరియు అనేక ఇతర విషయాలు రచయిత యొక్క వ్యంగ్య మరియు హాస్యభరిత స్వభావం అనే నిర్దాక్షిణ్యంగా విశ్లేషించే మాధ్యమం ద్వారా చూడబడి, ఈ పుస్తకంలోని మెరిసే పుటలలో నిర్దాక్షిణ్యమైన నిష్కపటత్వంతో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ప్రతిదీ తలక్రిందులుగా కనిపించే ఎరెహాన్ (Nowhere కు అనాగ్రామ్) అనే రాజ్యం, వాస్తవానికి ఇంగ్లాండే. ఎరెహాన్‌లోని కొన్ని అసాధారణతలను వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లుగా కనిపించే ఈ క్రింది భాగం, ఆంగ్లేయుల జాతీయ స్వభావాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది. బట్లర్ వారి బలహీనమైన స్థానాన్ని సరిగ్గా పట్టుకున్నాడు, అతను ఇలా అంటాడు: “అత్యంత స్పష్టమైన అసాధారణతలు వారికి ఎలాంటి మేధోపరమైన అసౌకర్యాన్ని కలిగించినట్లు అనిపించలేదు; అంతేకాక, తమ జేబుల నుండి డబ్బు జారిపోవడాన్ని వారు ప్రత్యక్షంగా చూడనంత వరకు, లేదా తక్షణ శారీరక నొప్పిని అనుభవించనంత వరకు, తమ మూర్ఖత్వం వల్ల డబ్బు మరియు ఆనందం వృధా అవుతున్నాయనే వాదనలను వారు వినలేదు. కానీ దీని ప్రభావం గురించి నేను ఫిర్యాదు చేయడానికి పెద్దగా కారణం లేదు, ఎందుకంటే నేను వారిని జీవితాంతం తమను తాము మోసం చేసుకునేవారని పిలవడానికి దాదాపుగా అనుమతించబడ్డాను, మరియు వారు అది నిజమేనని, కానీ దానివల్ల ఫరవాలేదని అన్నారు.” (ఇ. పే. 9) అసలు ఫరవాలేదా! ఆ తర్వాత వచ్చే మూడు వందలకు పైగా పేజీలలో, పైన పేర్కొన్న అసాధారణతలు అతని పదునైన, ప్రాణాంతకమైన వ్యంగ్యం అనే అమాయకంగా కనిపించే ఉల్లాసభరితమైన మాధ్యమం ద్వారా నిర్దాక్షిణ్యంగా సార్వత్రిక నిందలకు గురిచేయబడ్డాయి. “ఎరెహ్వాన్”ను కేవలం ఒక ఉత్కంఠభరితమైన సాహస నవలగా మెచ్చుకోవచ్చు: కానీ, దాని రూపంలో ఖండించేదిగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రభావంలో తపస్సులా ఉండే ఆ వ్యంగ్యంలోని విడ్డూరం,2 ఏమాత్రం తక్కువ ముఖ్యమైనది కాదు, నిజానికి అది చెక్కిన గద్యం మరియు ఆకట్టుకునే కథనం కంటే ఎంతో గొప్ప అంతర్గత ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. సమాజంలో ఏ స్థాయిలో, ఏ వయసు వారైనా “ఎరెహ్వాన్”ను ఆస్వాదించగలరని చెప్పడానికి ఇది మరో మార్గం మాత్రమే – బహుశా గణనీయమైన ప్రయోజనంతో, – నిశ్చయంగా వర్తమాన మరియు స్మృతిపరమైన ఆనందంతో. ఇదే అమరత్వానికి నిజమైన పరీక్ష మరియు “ఎరెహ్వాన్” దానిని మరే ఇతర ఉత్తమ రచన వలెనే సంతృప్తికరంగా నెరవేరుస్తుంది.

రైట్. హానరబుల్ వారి సముచితమైన భాషలో… అగస్టిన్ బిరెల్ ప్రకారం, వ్యంగ్యకవి యొక్క నిజమైన కర్తవ్యం “యుగాన్ని దండించడం, వ్యర్థమైన ఆడంబరాన్ని ఎగతాళి చేయడం, కపటత్వాన్ని బట్టబయలు చేయడం, విద్య, రాజకీయాలు మరియు మతంలోని బూటకాలను హేళన చేయడం.” శామ్యూల్ బట్లర్ ఈ విషయాలన్నింటి కోసం మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వాటి కోసం కృషి చేశాడని, అతని మూడు పుస్తకాలలో ఒకటి మాత్రమే నిరూపిస్తుంది. తన కాలంలోని చాలా మంది కంటే పదునైన దృష్టి మరియు లోతైన మేధస్సు కలిగి ఉండటంతో, అతను భౌతికవాద, ఆత్మసంతృప్తితో ఉన్న ఇంగ్లాండ్ యొక్క దాగి ఉన్న గాయాలను కనుగొన్నాడు. అరుదైన, అకుంఠిత ధైర్యానికి గొప్ప వారసుడు కూడా కావడంతో, కొద్దిమంది మాత్రమే ఆలోచించే విషయాలను ఆలోచించడానికి మరియు మరెవరూ చెప్పాలని కలలో కూడా ఊహించని రీతిలో వాటిని చెప్పడానికి అతనికి ఆశ్చర్యకరమైన తెగింపు ఉంది. యాదృచ్ఛికంగా ఒక ఆత్మకథాత్మకమైన చిత్రమైన ఎర్నెస్ట్ పోంటిఫెక్స్ యొక్క ఈ క్రింది మాటలను, రచయిత యొక్క లోతైన నమ్మకానికి తెలియకుండానే చేసిన పదం పదం అనువాదంగా ప్రస్తుత రచయిత వ్యాఖ్యానించడానికి మొగ్గు చూపుతున్నాడు. ఎర్నెస్ట్ ఇలా అంటాడు: “చెప్పాల్సిన విషయాలు ఎన్నో ఉన్నాయి, కానీ వాటిని చెప్పడానికి ఎవరూ సాహసించరు; ఖండించాల్సిన బూటకాలు ఎన్నో ఉన్నాయి, అయినా వాటిని ఎవరూ ఖండించరు. ఇంగ్లాండ్‌లో నేను తప్ప మరెవరూ చెప్పడానికి సాహసించని విషయాలను నేను చెప్పగలనని నాకు అనిపిస్తుంది, కానీ అవి తప్పక చెప్పబడాలని తహతహలాడుతున్నాయి.” (డబ్ల్యూ. పే. 424) అతనిలో దాగి ఉన్న సామర్థ్యాలను ఇంతకంటే దృఢమైన ఆత్మవిశ్వాసంతో ఎవరూ అంచనా వేయలేరు. బట్లర్ తన మాటను, సంకల్పాన్ని నిలబెట్టుకున్నాడు. దాదాపు మూడు దశాబ్దాల పాటు తన అద్భుతమైన లక్ష్యాన్ని ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా, ఎవరి సహాయం లేకుండా పూర్తి చేశాడు. శతాబ్దం మలుపులో, మృత్యువు తన చల్లని చేతిని అతనిపై ఉంచినప్పుడు మాత్రమే, అతను తన శ్రమకు హఠాత్తుగా ముగింపు పలికాడు. నిస్సందేహంగా విచారంతోనే: ఎందుకంటే అతని పని ఇంకా అసంపూర్తిగా ఉంది, అతని చివరి నవల ఇంకా ప్రచురించబడలేదు, మరియు అతని ఆరంభపు వాగ్దానాలన్నీ ఇంకా నెరవేరలేదు. అయినప్పటికీ, బహుశా అతనికి ఒక అంతర్గత సంతృప్తి ఉండేది, అది చివరికి తన ఓదార్పు ప్రభావాన్ని కోల్పోతుంది; ఆ సంతృప్తి ఏమిటంటే, తన పని తన స్నేహితుడు మరియు శిష్యుడైన బెర్నార్డ్ షా చేతుల్లోకి అప్పగించబడింది, అతను కూడా మానవాళిని అంతే గాఢంగా ప్రేమించేవాడు, దాని మూర్ఖత్వాలను, బలహీనతలను అంతే నిశితంగా విమర్శించేవాడు.

బట్లర్ యొక్క వీరోచిత ఆశయం చివరికి తీసుకున్న విచిత్ర రూపాన్ని అతని స్వంత మాటలలోనే చెప్పబడింది: అతను కష్టపడి పనిచేసి, తన ఆశయం యొక్క దాదాపు శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్నాడని మనం కూడా కొంత నిశ్చయాత్మక పద్ధతిలో నొక్కిచెప్పాము. అయితే, కేవలం ఒక విషయాన్ని చెప్పడమే కాకుండా, ఆ చిత్రాన్ని సంపూర్ణం చేయడానికి కొంత వివరణ మరియు విశదీకరణ అవసరం. ఉదాహరణకు, విక్టోరియన్ సమాజంలోని ఏ ప్రత్యేక లక్షణాలను బట్లర్ అంత తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు? ఆయన చేసిన ఆ కఠినమైన విమర్శ సమంజసమేనా? విధ్వంసం సృష్టించే ఏదో శక్తి ఆయనను ఆ తీవ్ర విమర్శలు చేసేలా ప్రేరేపించిందా, లేక అజేయమైన సంకల్పం ఆయనను నడిపించిందా? ఆ సంకల్పం ఒకవైపు నాశనం చేయాలని కోరుకుంటూనే, మరోవైపు విశాల హృదయంతో మరియు దయతో కూడిన చేతితో సృష్టించాలనే ప్రేరణకు కూడా నాంది పలికిందా? ఇవన్నీ ఆయన రచనలలోనే మనం సంతృప్తికరమైన సమాధానాలను వెతకాల్సిన ప్రశ్నలు.

అయితే, ఆధునిక విద్యా విధానంలోని లోపాలు ఇంతటితో ఆగిపోవు. సృజనాత్మకతను అణచివేయడం, చొరవను అడ్డుకోవడం మరియు ఉత్సాహాన్ని నీరుగార్చడం వంటివి ఇప్పటికే చాలా హానికరమైనవి. కానీ, పరిష్కారం కోసం మూగగా వేడుకునే అంతకంటే తీవ్రమైన సమస్యలు కూడా ఉన్నాయి. అత్యంత కీలకమైన బాధ్యతలను నిర్వహించడంలో విఫలమవడమే కాకుండా, తమ సంరక్షణలో ఉన్న విద్యార్థులను నిజ జీవితానికి పూర్తిగా పనికిరానివారిగా మార్చడానికి మన విద్యా సంస్థలు పట్టుదలగా కృషి చేస్తున్నాయని బట్లర్ పేర్కొన్నారు. అదృష్టవశాత్తూ, వారు ఎప్పుడూ ఇందులో విజయం సాధించరు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇలాంటి పనులు చేస్తున్న అనేకమందిలో ‘ఫెయిర్‌మీడ్ డిఫార్మేటరీ’ (Fairmead Deformatory) ప్రిన్సిపాల్ ఒకరు; ఆ పాత్ర చిత్రణలో అతిశయోక్తి ఉన్నప్పటికీ, దానిలోని వ్యంగ్యం వాస్తవ పరిస్థితులను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తుంది. ‘అసంపూర్ణతకు సంబంధించిన సూచనలు’, ‘జూదం, బెట్టింగ్ మరియు ఊహాజనిత వ్యాపారాలపై పాఠాలు’, “పరిపూర్ణత కంటే అసంపూర్ణతను లక్ష్యంగా చేసుకోవడమే మేలు” అనే ప్రిన్సిపాల్ టర్వీ యొక్క దృఢమైన నమ్మకం, మరియు తన ఆలోచనలను ఆచరణలో పెట్టడానికి ఆయన చూపిన సంసిద్ధత– ఇవన్నీ పైకి చూస్తే అసంబద్ధంగా, హాస్యాస్పదంగా అనిపిస్తాయి. కానీ, వాటిలోని వ్యంగ్య సందేశం మాత్రం తిరుగులేనిది. ‘ది వే ఆఫ్ ఆల్ ఫ్లెష్’ (The Way of All Flesh) నవలలో కూడా, ప్రస్తుత విద్యా విధానం యొక్క అసమర్థత మరియు నైతిక పతనాన్ని కలిగించే స్వభావం కథలోని అనేక దశలలో వ్యక్తిగత వివరణల ద్వారా స్పష్టంగా చూపబడ్డాయి. కథనం ప్రారంభంలోనే ఒక తీవ్రమైన విమర్శ మనకు కనిపిస్తుంది: “పబ్లిక్ స్కూల్ విద్య ఒక బాలుడికి వెనక్కి తగ్గే అవకాశాన్ని లేకుండా చేస్తుంది: అతను ఇకపై కూలీగా లేదా మెకానిక్‌గా మారలేడు; నిజానికి, వారసత్వంగా సంపద పొందినవారు లేదా సురక్షితమైన, స్థిరమైన వృత్తులలో ఉన్నవారు తప్ప, స్వతంత్ర జీవనానికి భరోసా ఉన్నవారు వీరు మాత్రమే.” ఈ వాక్యం యొక్క అంతరార్థం, ఉద్యోగం లేని ప్రతి విద్యావంతుడైన భారతీయుడి మనసును తీవ్రంగా తాకాలి. భారతదేశంలో ప్రస్తుతం అసమర్థంగా సాగుతున్న విశ్వవిద్యాలయ విద్యే ఈ దేశవ్యాప్త మధ్యతరగతి నిరుద్యోగ సమస్యకు కారణం; ప్రతి ఆరు నెలలకు ఒకసారి పట్టభద్రుల సభల (Convocation Halls) నిరాశాజనకమైన ద్వారాల గుండా వేలకొద్దీ పట్టభద్రులను బయటకు పంపడం తప్ప మరే ఉన్నత లక్ష్యం లేని ఈ విధానం, ప్రపంచంలో మరే దేశంలోనూ కనిపించని ఒక విచారకరమైన దృశ్యానికి దారితీసింది. మన విశ్వవిద్యాలయాలను ‘జ్ఞాన కర్మాగారాలు’ అని పిలవగలిగితే, వాటి నుండి బయటకు వచ్చే వారు ప్రాణం లేని యంత్రాల్లా తయారవుతున్నారు. మన పట్టభద్రులు జీవితకాలం పాటు ‘జెంటిల్‌మెన్’ (మర్యాదస్తులు) అనే ముద్రను మోస్తుంటారు; ఈ హోదా కోసం వారు భారీ మూల్యం చెల్లించి ఉంటారు కాబట్టి, దానిని అనాలోచితంగా వదులుకోలేరు. పైగా, ఇది సిన్‌బాద్ భుజాలపై కూర్చున్న మొండి వృద్ధుడిలా వారిని వదలని భారంగా మారుతుంది. దీనివల్ల ఆ వ్యక్తి క్రమంగానైనా లేదా పూర్తిగానైనా పతనమవ్వక తప్పదు. “జెంటిల్‌మెన్‌గా ఉండటం అనేది నేను భరించలేని విలాసం, అందుకే నాకు అది వద్దు.” (W. p. 399) ఆరు నెలల జైలు జీవితం అనే చేదు అనుభవం తర్వాత ఎర్నెస్ట్ నోటి నుండి ఇలాంటి మాటలు రావచ్చు; కానీ ఎర్నెస్ట్ లాంటి వ్యక్తిత్వాన్ని సామాన్య లోహం నుండి స్వచ్ఛమైన బంగారంగా మార్చినటువంటి అసాధారణ పరిస్థితులు ప్రతి దురదృష్టవంతుడైన యువకుడికి లభించవు. వాస్తవానికి, ఆ తెలివైన వ్యంగ్య రచయిత స్వయంగా అంగీకరించినట్లుగా, ధనికుల పిల్లలపై ‘పబ్లిక్ స్కూల్’ విద్య విష ప్రభావం పెద్దగా ఉండదు. కానీ ధనికుల పిల్లలు పాఠశాల మరియు కళాశాల దశల్లో అరుదుగా మాత్రమే ప్రత్యేకతను చాటుకుంటారు; ఒకవేళ అద్భుతం జరిగి వారు చదువులో విజయం సాధించినా, వారికున్న ధనబలం ఎంత శక్తివంతమైనదంటే, కొద్ది కాలంలోనే వారు జీవితంలో ఏదో ఒక మంచి స్థానంలో స్థిరపడిపోతారు. ధనికులు—అంటే వారిలో అత్యధికులు—జ్ఞానాన్ని సంపాదించుకోవాలనే ఉద్దేశంతో చదవరు (ఎందుకంటే వారి దృష్టిలో అది అర్థరహితం మరియు అసాధ్యం కూడా), పైగా తప్పించుకోలేని తమ వంశపారంపర్య విసుగును లేదా నిస్సారతను ఏదోలా పోగొట్టుకోవడానికే చదువుతారు. అలాగే, తమ ప్రాముఖ్యత పట్ల ఒక భావనను పెంపొందించుకునే అవకాశం కూడా వారికి ఉంటుంది; ధనిక కుటుంబానికి చెందిన ప్రతి వారసుడూ దీనిని తన ఉనికికి అత్యవసరమైన అంశంగా భావిస్తాడు. ధనమదంతో కూడిన వారు పాఠశాలలు, కళాశాలలకు వెళ్లడానికి మరియు తాము అంతర్గతంగా అసహ్యించుకునే పేదలతో కలవడానికి ఇవే కారణాలు. కానీ సామాన్య వర్గాల వారు ఆధునిక విద్య అనే అగాధంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు, మరింత ప్రాథమికమైన ఆవేదనతో నడిపించబడతారు. వారికి ఇది జీవిత మరణ సమస్య; తరచుగా, పరిమిత అర్థంలో చెప్పాలంటే, వారికి మిగిలేది మరణమే (అంటే వైఫల్యం లేదా వినాశనమే) అవుతుంది. వారు ఫిర్యాదులు చేస్తారు; కానీ “కష్టాల సముద్రానికి వ్యతిరేకంగా ఆయుధం పట్టి, వాటిని ఎదిరించి అంతం చేసే” గొప్ప ధైర్యం వారికి ఉండదు. మేధస్సు పదును మొద్దుబారిపోయింది: దూరంగా నెట్టివేయబడిన నీడల వలె, వారు మొద్దుబారిన సున్నితత్వంతో, స్నేహపూర్వక లొంగుబాటుతో తమ అలసటతో కూడిన మార్గంలో ముందుకు సాగుతున్నారు. శామ్యూల్ బట్లర్ యొక్క గంభీరమైన ఉపదేశాలన్నీ నిష్ప్రయోజనమయ్యాయి.

ఇప్పుడు మనం ఈ నిరాశాజనకమైన చిత్రం నుండి విక్టోరియన్ జీవితంలోని మరొక, మరింత ప్రాథమికంగా అసహ్యకరమైన లక్షణం వైపు దృష్టి సారిద్దాం. నేను అప్పట్లో తల్లిదండ్రులకు, పిల్లలకు మధ్య ఉన్న సంబంధాల గురించి ప్రస్తావిస్తున్నాను. పరిచయ పేరాలలో ఒకదానిలో, బాహ్య జోక్యం అనే దుష్టచక్రం నుండి యువత ఆత్మకు శామ్యూల్ బట్లర్‌ను అత్యున్నత విమోచకుడిగా అభివర్ణించే అవకాశం నాకు లభించింది. ఒక పిల్లవాడి సంచార స్వేచ్ఛపై అసాధారణమైన నియంత్రణ, వారి మేధోశక్తిని శాశ్వతంగా స్తంభింపజేయడానికి లేదా దానిని వికృతంగా వక్రీకరించడానికి ఎంతవరకు దారితీస్తుందో స్పష్టంగా చిత్రించబడింది.

శాмуయెల్ బట్లర్ రచనల గురించి చేసే ఏ సమీక్ష అయినా—అది ఎంత క్లుప్తంగా ఉన్నప్పటికీ—ఆ కాలంలో ఉన్న మత వ్యవస్థపై ఆయన చేసిన విమర్శలను ప్రస్తావించకుండా సంపూర్ణం కాదు. ఆయన విమర్శలు అనేక రకాలుగా ఉండి, ఆయన రచనల సంపుటాలలో అక్కడక్కడా విస్తరించి ఉన్నాయి. శాмуయెల్ బట్లర్ యొక్క ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మికతను మరియు దృఢమైన మతపరమైన భావనను కాదనడం సత్యానికి విరుద్ధమే అయినప్పటికీ, ఒక విషయంపై ఆయనకు బలమైన నమ్మకం ఉండేది: క్వీన్ విక్టోరియా కాలంలో బోధించబడిన మరియు ఆచరించబడిన క్రైస్తవ మతం, కేవలం మానవ లౌకిక అవసరాలకు అనుగుణంగా పనిచేసే ఒక సంస్థ పట్ల చూపించే ఆదరణకు మించి, అంతకంటే గొప్ప గౌరవానికి లేదా భక్తికి ఏమాత్రం అర్హమైనది కాదు. పరిణామ సిద్ధాంతం, అద్భుతాలపై తగ్గుతున్న నమ్మకం, విజ్ఞానశాస్త్ర పురోగతి మరియు డార్విన్, హక్స్లీల కృషి వంటివి క్రైస్తవ ప్రపంచంలోని లక్షలాది మంది మనస్సులలో బైబిల్ యొక్క దైవిక మూలం పట్ల, మరియు వాస్తవానికి క్రైస్తవ మతం యొక్క పునాది పట్లనే సందేహాలను కలిగించాయి. మూఢనమ్మకాలు లేదా కఠినమైన మత సిద్ధాంతాల కంటే హేతుబద్ధతకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది, మరియు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతులు విజ్ఞానశాస్త్ర పరిశీలన పరిధిలోకి వచ్చాయి. “హేతుబద్ధత లేని మతం దుర్మార్గంగా మారుతుంది” అనే విషయాన్ని ప్రజలు గ్రహించారు. తన చుట్టూ జరుగుతున్న పరిణామాలపై బట్లర్‌కు పూర్తి అవగాహన ఉండేది; ఆయన ఎటువంటి సంకోచం లేకుండా డార్విన్ పక్షాన నిలిచి, తన వాదనలతో గట్టిగా సమర్థించారు. అయితే, ఆ తర్వాత ఆయన “సహజ ఎంపిక సిద్ధాంతం” (Theory of Natural Selection) కు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు, ఎందుకంటే అది విశ్వం నుండి దేవుడిని బహిష్కరించడానికి ప్రయత్నిస్తోందని ఆయన భావించారు. బట్లర్‌కు మతం పట్ల ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదనే అనాలోచిత వాదనను ఖండించడానికి ఈ ఒక్క విషయం చాలు. ఆ కాలపు మత గురువుల ఆధిపత్యంపై ఆయన చేసిన విమర్శల సబబుతనం ఈ క్రింది మాటల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది: “కంటికి కనిపించే ప్రపంచం వల్ల దృష్టి మసకబారిన వారు ఎప్పటికీ తెలుసుకోలేని ‘అగోచర ప్రపంచం’ గురించి తమకు ఎక్కువ తెలుసని నమ్మించడానికి మత గురువులు ప్రయత్నిస్తుంటారు. కానీ వారు ఒక విషయాన్ని మర్చిపోతారు: కనిపించని రాజ్యం ఉనికిని కాదనడం ఎంత తప్పో, దాని ఉనికి గురించి తప్ప మరేమీ తెలియకపోయినా తెలిసినట్లు నటించడం కూడా అంతే తప్పు.” (E. pp. 163-164) “ఎరెవాన్ రివిజిటెడ్” (Erewhon Revisited) పుస్తక పీఠికలో మరియు చివరి అధ్యాయాలలో, బట్లర్ తన మతపరమైన వైఖరిని ఆంగ్ల భాషలో సాధ్యమైనంత స్పష్టంగా ఇలా వివరించారు: “నేను ఎప్పుడూ ‘ఇంగ్లీష్ బ్రాడ్ చర్చ్’ (English Broad Church) లోని ప్రగతిశీల వర్గానికి చెందినవాడినని చెప్పుకోవడానికి వెనుకాడలేదు.” (E. R. పేజీ 10) పుస్తకంలో తదుపరి భాగంలో, ‘ఎరెవాన్’ (Erewhon) దేశపు కొత్త మతమైన ‘సన్‌చైల్డిజం’ (Sunchildism) వ్యవస్థాపకుడైన మిస్టర్ హిగ్స్, మతంపై తన అభిప్రాయాలను వెల్లడిస్తారు; తగిన మార్పులతో వీటిని రచయిత స్వయంగా తనకే వర్తింపజేసుకోవచ్చని సూచించారు. ఆ భాగాన్ని యథాతథంగా ఇలా ఉదహరించవచ్చు: “మన మతం మన ముందు ఒక ఆదర్శాన్ని ఉంచుతుంది, దానిని మనమందరం మనస్ఫూర్తిగా అంగీకరిస్తాము; కానీ అదే సమయంలో అది మీ రథం మరియు గుర్రాల వంటి అద్భుతాల గురించి కూడా చెబుతుంది, వాటిని మనలో చాలామంది తిరస్కరిస్తారు. మన అత్యుత్తమ బోధకులు ఆ ఆదర్శానికే ప్రాధాన్యతనిస్తూ, అద్భుతాల ప్రస్తావనను నేపథ్యానికే పరిమితం చేస్తారు.” (E. R. పేజీ 267) ‘బ్రాడ్ చర్చ్‌మెన్’ (Broad Churchmen) అనుసరించే వైఖరి ఇదేనని మనకు తెలుస్తుంది. బట్లర్ మతపరమైన విశ్వాసం కూడా ఇదేనని నిర్ధారించుకోవచ్చు. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, మాథ్యూ (Matthew) లాగే ఆయన కూడా “ధర్మాన్ని నెలకొల్పే, మనకు అతీతమైన ఒక శక్తి” ఉందనే విషయాన్ని విశ్వసించారు.

నేను అసలు విషయం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళిపోయానని, చాలా క్లుప్తంగా ఉండాల్సిన వ్యాసం కాస్తా సుదీర్ఘంగా మారిపోయిందని నాకు అనిపిస్తోంది. ముగించే ముందు, దశాబ్దాలుగా సమాజాన్ని లోతుగా కదిలించి, ఒక కొత్త పునరుజ్జీవనానికి నాంది పలికిన ఆ గొప్ప శక్తి స్వరూపాన్ని మరోసారి పరిశీలిద్దాం. అత్యున్నత స్థాయి పరిశీలనా శక్తిని, అసాధారణమైన మేధో చురుకుదనాన్ని కలిగి ఉండటమే కాకుండా, ఆయనలో నిజాయితీతో కూడిన వ్యక్తిత్వం కూడా ఉండేది; అది ఎలాంటి కపటత్వాన్ని, వ్యర్థమైన ఆడంబరాన్ని లేదా అర్థరహితమైన ఎగతాళిని సహించేది కాదు, పైగా వాటిని అచంచలమైన పట్టుదలతో మరియు శక్తియుక్తులతో ఎదుర్కొని నిర్మూలించేది. స్వార్థ ప్రయోజనాలపై ఆయన అపూర్వమైన తీవ్రతతో దాడి చేసేవారు; అలాగే, ఆదరణకు నోచుకోని మంచి లక్ష్యాల కోసం తన అజేయమైన స్ఫూర్తిని ఉదారంగా వినియోగించేవారు. “ప్రతి వ్యక్తి చేసే పని ఎప్పుడూ అతని వ్యక్తిత్వానికి ఒక ప్రతిబింబమే; అతను తనను తాను ఎంతగా దాచుకోవాలని ప్రయత్నించినా, అంత స్పష్టంగా అతని వ్యక్తిత్వం బయటపడుతుంది,” అని ఆయన రాశారు. (W. పేజీ 74) వ్యంగ్య రచయితగా, తత్వవేత్తగా, ప్రవక్తగా—ఆయన తన రచనలన్నింటిలోనూ కనిపిస్తారు, బహుశా అంతిమంగా ఆయన వ్యక్తిత్వమే అత్యంత ముఖ్యమైనది. బట్లర్ రచనలు ఒక అద్భుతమైన వ్యక్తిని మనకు పరిచయం చేస్తాయి. ఆయనలోని వ్యంగ్య రచయిత కంటే ప్రవక్త గొప్పవాడు; అలాగే ఆయన ఒక గొప్ప కళాకారుడు కూడా. ఆయన ఇంకా ఏమి అయి ఉండేవారు లేదా ఏమి చేసి ఉండేవారు అని ఊహించడం వ్యర్థం మరియు నిష్ప్రయోజనం. “శాటర్డే రివ్యూ” (Saturday Review)లో బట్లర్ గురించిన తన వ్యాసాన్ని ఇలా ప్రారంభించిన మిస్టర్ జాక్ హార్నర్ (‘స్టెట్’) ప్రశ్నలో ఒక నిశ్శబ్దమైన వివేకం ఉంది: “ఒక రచయితను ఉన్నది ఉన్నట్లుగా స్వీకరించి ఆనందించడం మానేసి, అతను మరొకరిలా లేడని ఫిర్యాదు చేయడం లేదా అతిశయోక్తితో కూడిన ప్రశంసల ముసుగులో అతన్ని అవమానించడం ఎందుకు?” నిజాయితీ గల పాఠకుడు ‘ఎరెవాన్’ (Erewhon) మరియు దాని తదుపరి రచనలను, అలాగే అతని అద్భుతమైన వ్యాస సంపుటాలను చదివి, ఆ తర్వాత ఆ రచయిత గురించి తనదైన అభిప్రాయాన్ని ఏర్పరచుకోవాలి. శామ్యూల్ బట్లర్‌ను సంపూర్ణ నిజాయితీతో పరిశీలిస్తే, ఆయన”ప్రతి వ్యక్తి చేసే పని ఎప్పుడూ అతని వ్యక్తిత్వానికే ఒక ప్రతిబింబం; అతను తనను తాను ఎంతగా దాచుకోవాలని ప్రయత్నిస్తే, అంత స్పష్టంగా అతని స్వభావం బయటపడుతుంది,” అని ఆయన రాశారు. వ్యంగ్య రచయిత, తత్వవేత్త, ప్రవక్త—ఇలా ఏ రూపంలో చూసినా ఆయన రచనల్లో ఆయనే కనిపిస్తారు; బహుశా అంతిమంగా ముఖ్యమైనది ఆ వ్యక్తిత్వమే కావచ్చు. బట్లర్ రచనలు ఒక అద్భుతమైన వ్యక్తిని మనకు పరిచయం చేస్తాయి. ఆయనలోని వ్యంగ్య రచయిత కంటే ప్రవక్త గొప్పవాడు; అలాగే ఆయన ఒక గొప్ప కళాకారుడు కూడా. ఆయన ఇంకేమై ఉండేవారు లేదా ఇంకేం చేసేవారు అని ఊహించడం వ్యర్థం. “శనివారం సమీక్ష” (Saturday Review)లో బట్లర్ గురించి వ్యాసం రాస్తూ మిస్టర్ జాక్ హార్నర్ (‘స్టెట్’) అడిగిన ప్రశ్నలో ఒక నిశ్శబ్దమైన జ్ఞానం ఉంది: “ఒక రచయితను ఉన్నది ఉన్నట్లుగా స్వీకరించి సంతోషించడం మానేసి, అతను మరొకరిలా లేడని ఫిర్యాదు చేయడం లేదా అతిశయోక్తితో కూడిన భక్తిభావంతో అతన్ని అవమానించడం ఎందుకు?” నిజాయితీ గల పాఠకుడు “ఎరెవాన్” (Erewhon) మరియు దాని తదుపరి రచనలను, అలాగే ఆయన వ్యాసాల అద్భుతమైన సంకలనాలను చదివి, ఆ తర్వాత ఆ రచయిత గురించి తనదైన అభిప్రాయాన్ని ఏర్పరచుకోవచ్చు. శామ్యూల్ బట్లర్‌ను సంపూర్ణ నిజాయితీతో పరిశీలిస్తే, ఆసక్తిగల పాఠకులకు ఆయన అన్వేషించని విశాలమైన ప్రపంచాలను పరిచయం చేస్తారని కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు; అక్కడ సున్నితత్వం, ఉల్లాసం, చమత్కారం మరియు వ్యంగ్యం వంటివి అద్భుత జీవులలా, తేనెటీగలలా నాట్యం చేస్తూ, పాడుతూ… ఈ నీచమైన భూమిపైనే ఒక స్వప్నలోకాన్ని—అంటే కల్పన, దుఃఖం మరియు జీవితంతో కూడిన ఒక అద్భుత ప్రపంచాన్ని—సృష్టిస్తాయి. నిజమైన కథకుడికి ఉండే ఆకర్షణీయమైన నైపుణ్యాలు మరియు సున్నితమైన కళాకారుడికి ఉండే అపురూపమైన ప్రతిభతో, శామ్యూల్ బట్లర్ అద్భుతమైన కథనాలను అల్లి, వాటికి పరిపూర్ణమైన మెరుగులను దిద్దారు. తన భావనల విషయంలో సంయమనం పాటిస్తూనే ఉదారతలో అంతులేని వ్యక్తిగా, అణగారిన వర్గాల అభ్యున్నతికి తాను పోషించాల్సిన పాత్ర పట్ల పూర్తి స్పృహ కలిగి ఉంటూనే, తన శ్రమ ఫలితాల పట్ల లేదా వివేకం లేని ప్రేక్షకుల శూన్యమైన ప్రశంసల పట్ల ఏమాత్రం ఆసక్తి చూపని వ్యక్తిగా—బట్లర్ ఆనందకరమైన వైరుధ్యాలకు ఒక గొప్ప ఉదాహరణగా నిలిచారు. అందుకే, తన వ్యక్తిత్వంలోనూ మరియు రచనలలోనూ ఆయన చరిత్రలో సాటిలేని, ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిగా (sui generis) నిలిచిపోయారు.

సామ్యుల్ బట్లర్ గురించి మరింత సమాచారం

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య సాహిత్య కీర్తి పతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర-18

 రెండవ భాగం

LXVI. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు తిరిగి ప్రయాణం

ఆల్టా నుండి జవాబు వచ్చింది, కానీ అది ఆశాజనకంగా లేదు. అది మునుపటి ఏర్పాట్లు  భవిష్యత్తు అవకాశాల గురించి చాలా అస్పష్టంగా మాట్లాడింది. కొన్ని షరతుల ప్రకారం ఆ వ్యాపారంలోని లాభాలలో తనకు వాటా లభించవచ్చని క్లెమెన్స్ గ్రహించాడు. చేయవలసింది ఒక్కటే ఉంది; అతనికి ఆ వ్యక్తులు—వారిలో కొందరు—కల్నల్ మెక్‌కాంబ్ మరియు మిస్టర్ మెక్‌క్రెలిష్‌తో చాలా సన్నిహితంగా తెలుసు. అతను వారితో స్వయంగా సంప్రదించాలి.

ఏమైనప్పటికీ, అతనికి వాషింగ్టన్ అంటే విసుగు వచ్చింది. రాజకీయాల యొక్క ఆ దయనీయమైన యంత్రాంగం మొత్తం అతనికి అసహ్యం కలిగించింది. తన నోట్‌బుక్‌లో అతను ఇలా రాశాడు:

విస్కీని కమిటీ గదుల్లోకి డెమిజాన్‌లలో తీసుకువెళతారు మరియు

ప్రజాకర్షకులలో బయటకు తీసుకెళతారు.

మరియు ఒక లేఖలో:

ఇక్కడ ప్రతి ఒక్కరిపై చెడు అభిప్రాయం ఏర్పడుతుంది. ఈ కాంగ్రెస్‌లో

కొంతమంది దయనీయమైన మేధావులు ఉన్నారు! వాషింగ్టన్‌లో ప్రభుత్వ పదవులలో ఉన్నవారిలో ఆన్సన్ బర్లింగేమ్‌కు ఉన్నంత తెలివితేటలు ఉన్న వ్యక్తి మరొకరు లేరు.

ఒకవేళ చైనా అతని గొప్ప ప్రతిభను గుర్తించి, ప్రపంచానికి అందించకపోయి ఉంటే, అతని సమయం ముగిసినప్పుడు ఈ ప్రభుత్వం అతన్ని పక్కన పెట్టేసి ఉండేదని నేను అనుకుంటున్నాను.

[ఈ సమయానికి ఆన్సన్ బర్లింగేమ్ దేశాలకు చైనా ప్రత్యేక రాయబారి అయ్యాడు.]

అంతేకాకుండా, వాషింగ్టన్ వాతావరణం అతనికి నచ్చలేదు. అతను శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో వెళ్లి “ఆ ఆల్టా దొంగలను ముఖాముఖిగా కలవాలని” నిర్ణయించుకున్నాడు. అప్పుడు, ఒకవేళ పుస్తకం వస్తే, అతను అక్కడ స్నేహితుల మధ్య దాన్ని సిద్ధం చేసుకోవచ్చు. అలాగే, అతను ఉపన్యాసాలు కూడా ఇవ్వవచ్చు.

ప్రయాణానికి ముందు తన ప్రజలను కలవాలని అతను ఎంతో ఆత్రుతగా ఉన్నాడు, కానీ ఆలస్యం చేయడానికి వీలులేనంత అత్యవసరమైన పనులు జరిగాయి. అతను బ్లిస్ నుండి రాయల్టీ రూపంలో ముందస్తు చెల్లింపును పొంది, ఆస్పిన్‌వాల్ మీదుగా, ఆ రోజుల్లో ఒక చక్కని నౌక అయిన హెన్రీ చాన్సీ అనే సైడ్‌వీల్ స్టీమర్‌లో ప్రయాణం చేశాడు. మార్క్ ట్వైన్ పేరు అప్పటికే ఆ భూసంధిలో సుపరిచితం. అతను ‘చాన్సీ’ అనే ఓడలో వచ్చాడని తెలియగానే, ఒక ప్రతినిధి బృందం అతనికి రేవులో స్వాగతం పలికి, పానీయాలు, వినోదం అందించింది. ఆ దక్షిణ ప్రాంతంలో చాలాకాలంగా నివసిస్తున్న కవి, మిస్టర్ ట్రేసీ రాబిన్సన్, ఆ బృందంలో ఒకరు. భూసంధి దాటిన తరువాత, క్లెమెన్స్ తన పాత కెప్టెన్, నెడ్ వేక్‌మన్‌ను మళ్ళీ కలిశాడు. ప్రయాణంలో వేక్‌మన్, అతనికి ఒక అద్భుతమైన కలను చెప్పాడు. అదే కథ కాలక్రమేణా ‘కెప్టెన్ స్టార్మ్‌ఫీల్డ్స్ విజిట్ టు హెవెన్’గా రూపుదిద్దుకుంది. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు వచ్చిన వెంటనే, అప్పట్లో బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన ఎలిజబెత్ స్టువర్ట్ ఫెల్ప్స్ యొక్క ‘గేట్స్ అజార్’కు ఒకరకమైన అనుకరణగా, అతను ఈ కథ యొక్క మొదటి ముసాయిదాను రాశాడు. అప్పుడు, ఆ తర్వాత కూడా, క్లెమెన్స్‌కు కెప్టెన్ నెడ్ వేక్‌మన్ కలపై గొప్ప అభిప్రాయం ఉండేది, కానీ దాని గురించిన అతని కథ చివరకు ప్రచురణ వెలుగులోకి రావడానికి ముందు అనేక దశల గుండా సాగింది.—[ప్రస్తుతం ఇడాహోలోని లూయిస్టన్‌లో నివసిస్తున్న, ఆ యాత్రలో సహచరుడైన మిస్టర్ జాన్ పి. వోల్మర్, భూసంధికి ఆవల జరిగిన ఒక పేకాట గురించి రాశారు.] కుప్రసిద్ధ కుంటి జూదగాడు, “స్మితి,” ఇందులో కనిపించాడు మరియు ఇది మిస్సిస్సిప్పి పుస్తకంలోని 36వ అధ్యాయంలోని ఉత్కంఠభరితమైన కథకు ప్రేరణనిచ్చినట్లుగా అనిపిస్తుంది.

శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో విషయాలు అతను ఆశించినట్లే జరిగాయి. కల్నల్ మెక్‌కాంబ్ అతనికి గట్టి స్నేహితుడు; యజమానులైన మెక్‌క్రెలిష్ మరియు వుడ్‌వార్డ్, తాము చెల్లించిన డబ్బుకు ఇప్పటికే మంచి ప్రతిఫలం లభించిందని వెంటనే అంగీకరించారు. రచయిత తన ముందుమాటలో ఆల్టాకు సరైన కృతజ్ఞతలు తెలియజేయడానికి అంగీకరించాడు, మరియు ఈ విషయం అందరి మధ్య స్నేహపూర్వకంగా పరిష్కరించబడింది.

ఇప్పుడు మార్గం సుగమం అయ్యిందని ఆ పుస్తకం భరోసా ఇచ్చింది. అయితే, మొదట అతను నిధులు సమకూర్చుకోవాలి. అతను క్వేకర్ సిటీ యాత్రను అంశంగా తీసుకుని ఒక ఉపన్యాసం ఇచ్చాడు. మే 5వ తేదీన అతను బ్లిస్‌కు ఇలా రాశాడు:

గత రాత్రి నేను ఇక్కడ యాత్ర గురించి ఉపన్యాసం ఇచ్చాను; సభలో $1,600కు పైగా బంగారం ఉంది; రాత్రికి ముందే ప్రతి సీటు నిండిపోయి, డబ్బు చెల్లించబడింది.

తాను నిరంతరం పని చేస్తున్నానని, జూన్ మధ్యలో పూర్తి చేసిన రాతప్రతితో తూర్పు వైపు ప్రయాణం ప్రారంభిస్తానని అతను తెలిపాడు.

కానీ ఇది ఒక తప్పుడు అంచనా. తాను అనుకున్నదానికంటే ఆ లేఖలకు ఎక్కువ సన్నాహం అవసరమని క్లెమెన్స్ కనుగొన్నాడు. ఆ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి అతని సాహిత్య దృష్టి మరియు సామగ్రి బాగా మారిపోయాయి. అతను కొన్ని అధ్యాయాలను తిరిగి రాశాడు; మరికొన్నింటిని పూర్తిగా తొలగించాడు. ఆ పెద్ద రాతప్రతిని పూర్తి చేయడానికి రెండు నెలల పాటు నిరంతరాయంగా పని చేయాల్సి వచ్చింది.

అతను రాసిన కొన్ని కొత్త అధ్యాయాలను, అప్పుడే కొత్తగా స్థాపించబడిన ‘ఓవర్‌ల్యాండ్ మంత్లీ’ పత్రిక కోసం బ్రెట్ హార్ట్‌కు ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో హార్ట్ కూడా ఒక ప్రముఖుడిగా ఎదుగుతున్నాడు. ‘ఓవర్‌ల్యాండ్’ పత్రిక తొలి సంచికలలో ప్రచురితమైన అతని “లక్ ఆఫ్ రోరింగ్ క్యాంప్” మరియు “ది అవుట్‌కాస్ట్స్ ఆఫ్ పోకర్ ఫ్లాట్” రచనలు, పత్రిక కార్యాలయం లేదా అవి ప్రచురితమైన నగరం కంటే తూర్పు ప్రాంతంలోనే గొప్ప సంచలనం సృష్టించి, అక్కడ చాలా ఎక్కువ ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాయి. తమ తమ రంగాలలో నిష్ణాతులైన ఈ ఇద్దరు మిత్రులు, దాదాపు ఒకే సమయంలో తమ వారసత్వ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించడం అనేది సాహిత్య చరిత్రలోని అనేక విచిత్రమైన యాదృచ్ఛిక సంఘటనలలో ఒకటి.

క్లెమెన్స్ ఇప్పుడు, రెండు సంవత్సరాల క్రితం తాను చేసిన ఉపన్యాస పర్యటనను పూర్తి చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. తన పాత మిత్రులకు తన కొత్త ఉపన్యాసాన్ని ఇవ్వకపోవడం ఒక విలువైన అవకాశాన్ని వృధా చేయడమే అవుతుందని అతనికి నమ్మకం కలిగింది. ఆ ఫలితం ఆ అభిప్రాయాన్ని సమర్థించింది. వర్జీనియాలో, కార్సన్‌లో, మరియు ఇతర చోట్ల అతనికి ఒక విజేతకు లభించినటువంటి స్వాగతం లభించింది. సమయం, సామగ్రి ఉండి ఉంటే అతనికి రోమన్ విజయోత్సవం లభించి ఉండేది. దొంగలు సైతం సంస్కరించబడటంతో, వర్జీనియా మరియు గోల్డ్ హిల్ మధ్య ఉన్న డివైడ్ వద్ద అతనికి పూర్తి భద్రత లభించింది. కార్సన్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆయన పాత రోజుల్లోలాగే శ్రీమతి కర్రీని కలుసుకున్నారు; అప్పుడు ఇతర విషయాలతో పాటు, లెబనాన్ పర్వతాల నుండి మంచును ఒంటెలపై దమస్కస్‌కు ఎలా తీసుకువస్తారో ఆమెకు చెప్పారు.

“సామ్,” ఆమె అన్నారు, “అది నువ్వు అల్లే కట్టుకథల్లో ఒకటి మాత్రమే; ఈ రాత్రి నీ ఉపన్యాసంలో గనక నువ్వు ఆ విషయం చెబితే, నేను వెంటనే లేచి అది అబద్ధమని చెప్పేస్తాను.”

అయినా ఆయన ఆ విషయాన్ని చెప్పారు, ఎందుకంటే అది వాస్తవం; శ్రీమతి కర్రీ దాన్ని కాదనడానికి లేచి నిలబడకపోయినప్పటికీ, ఆయనకు బాగా తెలిసిన రీతిలో తన వేలిని ఊపుతూ హెచ్చరించారు.

అతను శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు తిరిగి వచ్చి, కాలిఫోర్నియాలో తాను ఇవ్వబోయే చివరి ఉపన్యాసాన్ని ఇచ్చాడు. ఆ సందర్భం కోసం అతను చేసిన సన్నాహక ప్రచారం పూర్తిగా ప్రత్యేకమైనది, అది అతని సహజ స్వభావానికి పరాకాష్టగా నిలిచింది. అది ఒక నిరసన కరపత్రం రూపంలో ఉంది. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని ప్రముఖ పౌరులు, తమకు మరింత ఇబ్బంది కలిగించకుండా అమెరికాకు తిరిగి వెళ్ళమని అతన్ని కోరుతూ జారీ చేసినట్లుగా ఆ కరపత్రం ఉంది. సంతకాల కోసం అతను ప్రముఖ వ్యక్తుల పేర్లను, ఆ తర్వాత సంస్థలు, సంఘాలు, “వివిధ దాతృత్వ సంఘాలు, కాలినడకన మరియు గుర్రాలపై ఉన్న పౌరులు, మరియు ఓడలోని పదిహేను వందల మంది” పేర్లను విచ్చలవిడిగా చేర్చాడు.

దీని తర్వాత (అదే కరపత్రంపై) అతని ప్రత్యుత్తరం ఉంది, “పదిహేను వందల మందికి మరియు ఇతరులకు,” అందులో అతను మరో విచారణ జరపాలని పట్టుబట్టాడు:

నేను కావాలనుకుంటే ప్రజలను హింసిస్తాను…. దీనికి ప్రజలకు అయ్యే ఖర్చు కేవలం

ఒక్కొక్కరికి $1 మాత్రమే, మరి వాళ్ళు దాన్ని భరించలేకపోతే ఇక్కడ ఎందుకు ఉంటున్నారు?…

నా చివరి ఉపన్యాసం నేను అనుకున్నంత గొప్పగా లేదు, కానీ నేను

ఈ ప్రసంగాన్ని పలువురు సమర్థులైన విమర్శకులకు సమర్పించాను, మరియు వారు

అది బాగుందని ప్రకటించారు. అందుకని, ఇప్పుడు నేను దానిని ఎందుకు నిలిపివేయాలి?

ఈ ఒక్కసారి మాట్లాడటానికి అనుమతిస్తే, జూలై 6వ తేదీన తప్పకుండా ప్రయాణిస్తానని అతను వాగ్దానం చేశాడు. కొనసాగిస్తూ, ఆ కరపత్రం వివిధ క్లబ్బులు మరియు వ్యాపార సంస్థలచే సంతకం చేయబడిన రెండవ నిరసనను సమర్పించింది; అలాగే వార్తాపత్రికలు మరియు మత పెద్దల సంతకాలతో కూడిన ఇతర పత్రాలు కూడా ఉన్నాయి, చివరగా ఈ సంక్షిప్త పదంతో ముగుస్తుంది:

మీరు వెళ్ళడం మంచిది. మీ విధేయుడు, పోలీస్ చీఫ్.

ఈ హాస్యమంతా అతని ఉపన్యాసం యొక్క ప్రదేశం మరియు తేదీ ప్రకటనతో ముగిసింది, చివర్లో మరింత ఉల్లాసంతో. ఆ తర్వాత శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ప్రేక్షకులను ఒక పెను ప్రళయం—నిజానికి, ఒక భూకంపం—తొలగించలేకపోయింది. జూలై 2 (1868)న మెర్కంటైల్ లైబ్రరీలో మార్క్ ట్వైన్ ఇచ్చిన వీడ్కోలు ప్రసంగం, నిస్సందేహంగా నేటికీ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో చరిత్రలో ఒక ప్రముఖ సాహిత్య ఘట్టంగా నిలిచి ఉంది.—[పూర్తి ఉపన్యాస ప్రకటన ప్రతి, గత సంపుటి చివరన ఉన్న అనుబంధం Hలో లభిస్తుంది.]

ఆయన జూలై 6న పసిఫిక్ మెయిల్ స్టీమర్ మోంటానాలో అకాపుల్కోకు ప్రయాణించి, ఆస్పిన్‌వాల్ వద్ద హెన్రీ చాన్సీ నౌకను ఎక్కి, 28వ తేదీన న్యూయార్క్ చేరుకున్నారు. ఒకటి రెండు రోజుల తర్వాత హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లో తన చేతివ్రాత ప్రతిని అందజేశారు. కానీ మరో సమస్య తలెత్తింది. ఈసారి బ్లిస్ స్వయంగా తన డైరెక్టర్లతో ఇబ్బందులు పడుతున్నాడు. మార్క్ ట్వైన్ కొత్త పుస్తకం గురించి అనేక నివేదికలు పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి, వాటిలో కొన్ని ఆ పుస్తకం అగౌరవకరమైన, దైవదూషణ ధోరణిలో ఉంటుందని ప్రకటించాయి. ఎంచుకున్న ‘ది న్యూ పిలిగ్రిమ్స్ ప్రోగ్రెస్’ అనే శీర్షికే ఒక అపచారం. హార్ట్‌ఫోర్డ్ ఒక సంప్రదాయవాద ప్రదేశం; అమెరికన్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ డైరెక్టర్లు సనాతన భావజాలం కలవారు. రాబోయే ఈ మతవిశ్వాస భంగం నుండి కంపెనీని కాపాడమని వారు బ్లిస్‌ను కోరారు. రచయిత వచ్చినప్పుడు, వారిలో ఒకరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది స్వయంగా అతనితో ప్రయత్నించారు, కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది. ఇక బ్లిస్ విషయానికొస్తే, అతను దృఢంగా ఉన్నాడు; అతను ఆ పుస్తకాన్ని అన్ని విధాలుగా పూర్తిగా నమ్మాడు. ఒకవేళ కంపెనీ దానిని ముద్రించడానికి నిరాకరిస్తే, తాను యాజమాన్యానికి రాజీనామా చేసి, ఆ పుస్తకాన్ని స్వయంగా ప్రచురిస్తానని అతను ప్రకటించాడు. ఇది వాటాదారులకు ఆందోళన కలిగించే సూచన. బ్లిస్ డివిడెండ్లను తిరిగి ఇచ్చేశాడు—ఇది కంపెనీ పూర్వ చరిత్రలో చాలా అరుదైన వరం. అభ్యంతరం తెలిపినవారు పదవీ విరమణ చేశారు, వారి గురించి మళ్లీ ఎటువంటి సమాచారం లేదు. సుమారు రెండు వందల యాభై చిత్రాల ఆర్డర్‌తో ఆ రాతప్రతిని చిత్రకారులైన ఫే మరియు కాక్స్‌ల చేతికి అప్పగించారు.

ఫే మరియు కాక్స్ దానిని ఆనాటి ప్రసిద్ధ చిత్రకారులలో ఒకరైన ట్రూ విలియమ్స్‌కు అప్పగించారు. విలియమ్స్ గొప్ప ప్రతిభావంతుడు—అద్భుతమైన ఊహాశక్తి, సౌమ్య స్వభావం కలవాడు—కానీ పని చేయవలసి వచ్చినప్పుడు, అతడిని ఒక గదిలో బంధించి, తాగడానికి చల్లటి నీళ్ళు తప్ప ఉత్తేజపరిచేది ఏమీ ఇవ్వకుండా ఉంచవలసి వచ్చేది. క్లెమెన్స్ స్వయంగా తాను ఇంటికి తెచ్చుకున్న పెద్ద సేకరణ నుండి మోసెస్ ఎస్. బీచ్ ఛాయాచిత్రాలను సంపాదించి, చిత్రలేఖనంలో సహాయం చేశారు.

LXVII. ఎల్మిరా సందర్శన

ఈలోగా, లాంగ్‌డన్ ఇంట్లో ఒక వారం గడపడానికి ఇచ్చిన ఆహ్వానాన్ని అతను చాకచక్యంగా పునరుద్ధరించుకున్నాడు.

అతను వేగవంతమైన రైలులో వెళ్లాలనుకున్నాడు, కానీ, టైమ్-టేబుల్స్‌ను తప్పుగా అర్థం చేసుకునే తన సహజ స్వభావం వల్ల, దారిలోని వివిధ స్టేషన్ల నుండి తాను వస్తున్నట్లు టెలిగ్రాఫ్ చేస్తూ, నెమ్మదైన రైలును ఎంచుకున్నాడు. యువ లాంగ్‌డన్ అతన్ని కలవడానికి వేవర్లీ వరకు రైలు మార్గంలో వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. న్యూయార్క్ రైలు అక్కడికి చేరుకున్నప్పుడు, ఆ యువకుడు తన అతిథిని స్మోకింగ్-కార్‌లో, ప్రయాణపు మరకలతో, విచారకరమైన దుస్తులలో చూశాడు. మార్క్ ట్వైన్ తన తరువాతి సంవత్సరాలలో ఎల్లప్పుడూ దుస్తుల విషయంలో చాలా శుభ్రంగా, సరిగ్గా ఉండేవాడు, కానీ ఆ తొలి రోజుల్లో శుభ్రత, శైలి అలవాటుగా మారలేదు, అవి అతనికి సౌకర్యాన్ని ఇవ్వలేదు. లాంగ్‌డన్ అతన్ని ఆప్యాయంగా పలకరించాడు కానీ సందేహంతో. చివరకు అతను ధైర్యం కూడగట్టుకుని, తటపటాయిస్తూ ఇలా అన్నాడు—”మీ దగ్గర వేరే బట్టలు ఏమైనా ఉన్నాయి కదా?”

వస్తున్న అతిథి ఏమాత్రం కలత చెందలేదు.

“ఓ అవును,” అతను ఉత్సాహంగా అన్నాడు, “ఈ సంచిలో టోపీ తప్ప, ఒక చక్కని సరికొత్త దుస్తుల సెట్ ఉంది. మనం లోపలికి వెళ్ళేసరికి ఆలస్యమవుతుంది, ఈ రాత్రి నేను ఎవరినీ చూడను. ఉదయాన్నే మీరు నన్ను గుర్తుపట్టలేరు. మనం ఉదయాన్నే బయటకు వెళ్లి ఒక టోపీ తెచ్చుకుందాం.”

ఇది ఆ యువకుడికి చాలా ఉపశమనం కలిగించింది, మరియు మిగిలిన ప్రయాణం చాలా సంతోషంగా సాగింది. చెప్పినట్లే, అతిథి తెల్లవారుజామున సరిగ్గా, చాలా హుందాగా దుస్తులు ధరించి కనిపించాడు, మరియు ఉదయాన్నే దుకాణాలకు వెళ్లి టోపీని సంపాదించాడు. ఆ తర్వాత ఒక ఉల్లాసమైన, సంతోషకరమైన వారం గడిచింది—ఆ వారంలో శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ తన హృదయంలో ఈ ప్రపంచంలో ఒకే ఒక్క స్త్రీకి మాత్రమే స్థానం ఉందని మునుపెన్నడూ లేనంతగా పూర్తిగా గ్రహించాడు: ఆమె ఒలివియా లాంగ్డన్—అందరూ ఆమెను “లివీ” అని పిలిచేవారు—మరియు బయలుదేరే రోజు సమీపిస్తున్న కొద్దీ, ఆ సౌమ్యురాలైన అమ్మాయి కూడా కొన్ని కొత్త విషయాలు కనుగొని ఉండవచ్చు.

వారి మధ్య ఒక్క మాట కూడా జరగలేదు. శామ్యూల్ క్లెమెన్స్‌కు పాతకాలపు దక్షిణ ప్రాంతపు ప్రేమ వ్యవహారాల సంప్రదాయాల పట్ల, మరియు కనీసం ఆ రోజుల్లో గౌరవంగా భావించే వాటి పట్ల గౌరవం ఉండేది. చివరి రోజు ఉదయం అతను యువ లాంగ్‌డన్‌తో ఇలా అన్నాడు: “చార్లీ, నా వారం ముగిసింది, నేను ఇంటికి వెళ్ళాలి.” ఆ యువకుడు నిజాయితీతోనే విచారం వ్యక్తం చేశాడు, కానీ ఆ విచారంలో చిన్నపాటి షరతు కూడా లేకపోలేదు. అప్పుడే ‘వైట్ మౌంటైన్స్’ (White Mountains) యాత్రకు బయలుదేరుతున్న అతని అక్క, శ్రీమతి క్రేన్, ఇలా అన్నారు:

“చార్లీ, మిస్టర్ క్లెమెన్స్ మన లివీ (Livy) మనసు గెలుచుకోవాలని చూస్తున్నారని నాకు అనిపిస్తోంది. మనం తిరిగి వచ్చేలోపు అతను ఆమెను తీసుకుని వెళ్ళిపోయేలా చేయకూడదు.”

ఆ ఆలోచన అతనికి ఆందోళన కలిగించింది. అందుకే ఆ యువకుడు తన అతిథిని తన పర్యటనను పొడిగించమని కోరలేదు. బదులుగా ఇలా అన్నాడు:

“దీన్ని మనం భరించక తప్పదేమో, కానీ ఈ రాత్రికి ముందు మాత్రం నువ్వు వెళ్ళకూడదు.”

“నేను మొదటి రైలులోనే వెళ్ళిపోవాలి,” అని క్లెమెన్స్ నిరాశగా అన్నాడు. “నేను ప్రేమలో పడ్డాను.”

“దేనిలో?”

“ప్రేమలో… మీ అక్కతో. అందుకే నేను ఇక్కడి నుండి వెళ్ళిపోవాలి.”

ఇప్పుడు ఆ యువకుడు నిజంగానే ఆందోళన చెందాడు. అతని దృష్టిలో మార్క్ ట్వైన్ అద్భుతమైన ప్రతిభావంతుడు, నిర్భయుడు, దృఢమైన వ్యక్తి—అందరూ మెచ్చే మగవాడు—అందుకే ఎంతో ఆరాధనీయుడు, ఇష్టపడదగినవాడు. కానీ ఒలీవియా—అంటే లివీ—అతనికి ఒక సాధ్విలాంటిది. ఆమెకు ఏ పురుషుడూ సరిపోడు, ముఖ్యంగా పశ్చిమ ప్రాంతం నుండి వచ్చిన ఈ సాహసోపేతమైన రచయిత అస్సలు సరిపోడు. అతను నిస్సందేహంగా ఎంతో ఆహ్లాదకరమైనవాడు, మంచి స్నేహితుడిగా ఆకర్షణీయమైనవాడు, కానీ లివీకి తగిన జోడి మాత్రం కాదు.

“చూడు క్లెమెన్స్,” అని అతను గొంతు సవరించుకుని అన్నాడు. “అరగంటలో ఒక రైలు ఉంది. నువ్వు దాన్ని అందుకోవడానికి నేను సహాయం చేస్తాను. రాత్రి వరకు ఆగకు. ఇప్పుడే వెళ్ళిపో.”

క్లెమెన్స్ తల అడ్డంగా ఊపాడు.

“వద్దు, చార్లీ,” అని అతను తనదైన నెమ్మదైన శైలిలో అన్నాడు, “నేను మీ ఆతిథ్యాన్ని మరికొంత కాలం ఆస్వాదించాలనుకుంటున్నాను. నేను హద్దులు మీరకుండా ఉంటానని మాట ఇస్తున్నాను, రాత్రికి వెళ్ళిపోతాను.”

ఆ రాత్రి, భోజనం తర్వాత, న్యూయార్క్ రైలు ఎక్కాల్సిన సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు, ఇంటి గుమ్మం దగ్గర రెండు సీట్లు ఉన్న ఒక తేలికపాటి బండి సిద్ధంగా ఉంది. బండి నడిపే వ్యక్తి ముందు కూర్చున్నాడు, యువ లాంగ్‌డన్ మరియు అతని అతిథి వెనుక సీటులో కూర్చున్నారు. ఏదో కారణం వల్ల ఆ సీటు సరిగ్గా బిగించబడి లేదు; వీడ్కోలు చెప్పిన తర్వాత బండి నడిపే వ్యక్తి గుర్రాన్ని కదిలించగానే అది ఒక్కసారిగా ముందుకు దూకింది. దాంతో ఆ వెనుక సీటు, అందులో ఉన్న ఇద్దరు ప్రయాణికులతో సహా, అర్ధవృత్తాకారంలో తిరిగి రాయి పరిచిన రోడ్డు మీద గట్టిగా పడిపోయింది. ఆ ఇద్దరు ప్రయాణికులకు పెద్దగా గాయాలేమీ కాలేదు; క్లెమెన్స్‌కు ఏమీ కాలేదు—ఒక్క క్షణం పాటు కొద్దిగా దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాడు. అప్పుడు అతనికి ఒక ఆలోచన తట్టింది; తన పర్యటనను పొడిగించుకోవడానికి ఇదొక అవకాశం. అతను ఆ రైలు ఎక్కాలని వారు ఉద్దేశించలేదని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. లాంగ్‌డన్ కుటుంబ సభ్యులు స్వస్థత చేకూర్చే మందులతో అతని చుట్టూ చేరినప్పుడు, అతను అంత త్వరగా కోలుకోలేదు. వారు తనను ఆసరాగా పట్టుకుని ఇంట్లోకి తీసుకువెళ్లి, ఒక చేతులకుర్చీలో కూర్చోబెట్టి, మందులు పూయడానికి అతను అనుమతించాడు. ముఖ్యంగా ఆ ఇంటి చిన్న కూతురు ఆందోళన, శ్రద్ధ చూపించింది. అది స్వచ్ఛమైన ఆనందం. అతను అబద్ధపు ప్రమాణం చేస్తున్నాడు, నిజమే, కానీ జూపిటర్ ఇలాంటి విషయాలను చూసి నవ్వుతాడని అంటారు.

అతను ఒకటి రెండు రోజుల్లో కోలుకున్నాడు, కానీ అందమైన లాంగ్‌డన్ ఇంటి వారి గొప్ప ఆతిథ్యం ఇప్పుడు కేవలం ఇవ్వడమే కాదు; అది బలవంతంగా రుద్దబడింది. రెండు వారాల తర్వాత కూడా అతను అక్కడే ఉన్నాడు, ఆ తర్వాత లివీ లాంగ్‌డన్‌ను తన భార్యగా ఎలా గెలుచుకోవాలనుకుంటున్నాడో శ్రీమతి ఫెయిర్‌బ్యాంక్స్‌కు చెప్పడానికి క్లీవ్‌ల్యాండ్‌కు ఒక యాత్ర చేశాడు.

LXVIII. రెవరెండ్ “జో” ట్విచెల్.

అతను తన పుస్తకం పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి హార్ట్‌ఫోర్డ్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. దానిలో కొంత భాగాన్ని అచ్చు వేస్తున్నారు, మరియు అలాంటి వాటిపై అతనికి ఉన్న యాంత్రిక పరిజ్ఞానం వల్ల సహజంగానే ఆ ప్రక్రియపై ఆసక్తి కలిగింది.

అతను 821 అసైలమ్ అవెన్యూలో నివసిస్తున్న బ్లిస్ కుటుంబంతో కలిసి తన ప్రధాన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు, మరియు రోజంతా దీపం వెలుగుతూ ఉండే అవకాశం ఉన్న ఒక చిన్న పై అంతస్తులోని గదిలో ప్రూఫ్ రీడింగ్ చేసేవాడు.

సువార్త బోధకుల పట్ల మార్క్ ట్వైన్‌కు సహజంగా ఉండే మొగ్గు గురించి ఇదివరకే ప్రస్తావించబడింది, మరియు దాని వివరణను తెలియజేయడం కన్నా గ్రహించడమే సులభం. అతను నిస్సందేహంగా అసాంప్రదాయవాది—మత విశ్వాసాల విషయంలో తీవ్రంగా తిరుగుబాటుదారుడు. కపటత్వం లేదా మానసిక స్వేచ్ఛను పరిమితం చేయడం వంటి ఏ విషయమైనా అతనిలో ఆగ్రహాన్ని, వ్యంగ్యాన్ని మాత్రమే రేకెత్తించేది. అయినప్పటికీ, ద్రాక్షతోటలో పనిచేసే ఏ కార్మికుడి పట్ల అయినా అతని హృదయంలో ఏదో ఒకటి ఎప్పుడూ వెచ్చదనాన్ని ప్రదర్శించేది, మరియు మనం ఆ వివరణను ఒకే వాక్యంలో చెప్పగలిగితే, బహుశా మానవాళి పట్ల సానుభూతి అనే ఆ విశాలమైన, ఉమ్మడి ప్రాతిపదికన అతను వారితో కలవగలగడమే దానికి కారణమని మనం చెప్పవచ్చు. మార్క్ ట్వైన్ యొక్క మత విశ్వాసాన్ని, అప్పుడు మరియు ఎల్లప్పుడూ, “స్వేచ్ఛ, న్యాయం, మానవత్వం” అనే మూడు పదాలలో చెప్పవచ్చు. దానిని “మానవత్వం” అనే ఒకే పదంలో కూడా చెప్పవచ్చు.

బోధకులు ఎల్లప్పుడూ మార్క్ ట్వైన్‌ను ప్రేమించేవారు. వారు అతన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆమోదించకపోయినా, అతన్ని అమితంగా ఆరాధించారు: కామ్‌స్టాక్‌కు చెందిన రెవరెండ్ మిస్టర్ రైజింగ్, అతని మతసంబంధమైన స్నేహాలకు ఒక తొలి ఉదాహరణ, మరియు హెన్రీ వార్డ్ బీచర్ అతని సాంగత్యాన్ని పెంచుకున్నట్లు మనం చూశాం. రెండు సంవత్సరాల క్రితం శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో రాసిన ఒక లేఖలో, మార్క్ ట్వైన్ తన తల్లిని సంతోషపెడుతుందని భావించి ఇలా రాశాడు:

నేను రెవరెండ్ స్టెబ్బిన్స్‌తో ప్రాణ స్నేహితుడిని. నేను రెవరెండ్ స్కడర్ మరియు రెవరెండ్ డాక్టర్ స్టోన్‌ల కోసం చందా కడుతున్నాను. ఇప్పుడు నేను పూర్తిగా మతబోధకుల వెంట పడుతున్నాను, మరియు వారు నాకు ఉల్లాసంగా అనిపిస్తున్నారు.

కాబట్టి, మానవాళికి ఓదార్పునిచ్చి, వారిని ఉన్నత స్థితికి తీసుకురావడమే లక్ష్యంగా ఉన్న ఆ సైన్యంలో అతను ఒక యువ సభ్యుడు కావడం వల్లనే జోసెఫ్ ట్విచెల్ పట్ల అతని తొలి ఆకర్షణ కలిగి ఉండవచ్చు. కానీ ఆ ఆకర్షణ, ఏ వృత్తి లేదా సిద్ధాంతానికి అతీతమైన స్నేహంగా పెరగడానికి ఎక్కువ సమయం పట్టలేదు; ఆ స్నేహం, తన జాతిలోని అత్యంత గొప్ప వ్యక్తులలో ఒకరిగా “జో” ట్విచెల్ పట్ల శాశ్వతమైన ఆరాధనగా మరియు ప్రేమగా పరిపక్వం చెందింది.

అతన్ని ట్విచెల్ ఇంటికి ఆహ్వానించారు, అక్కడ అతను ఆ యువతిని కలుసుకుని, ఆ మధురమైన, ప్రశాంతమైన కుటుంబంలోని ఆనందాన్ని చూశాడు. అతను నిర్లక్ష్యానికి గురైనట్లు, ఒంటరిగా కనిపించాడు, కానీ వారితో కలిసి వారి ఇంటిలోని పొయ్యి దగ్గర కూర్చోవడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతను వారి ఆనందాన్ని చూసి అసూయపడ్డాడు, దానికి శ్రీమతి ట్విచెల్, అతని వ్యాపారం బాగా వృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు, సొంత కుటుంబాన్ని ఎందుకు ఏర్పాటు చేసుకోలేదని అడిగింది. చాలా కాలం తర్వాత మిస్టర్ ట్విచెల్ ఇలా రాశారు:

మార్క్ కాసేపు ఏమీ మాట్లాడలేదు, కానీ నేల వైపు చూస్తూ తీవ్రంగా ఆలోచిస్తున్నట్లు కనిపించాడు. ఆ తర్వాత తల పైకెత్తి, గాఢమైన భావోద్వేగంతో వణుకుతున్న స్వరంతో ఇలా నెమ్మదిగా అన్నాడు (అతని మాటలను ఎంతటి సానుభూతితో విన్నారో ఊహించుకోవచ్చు): “నేను దాని గురించి ఆలోచిస్తున్నాను. ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రియమైన, ఉత్తమమైన అమ్మాయిని నేను మాటల్లో చెప్పలేనంతగా ప్రేమిస్తున్నాను. ఆమె నన్ను పెళ్లి చేసుకుంటుందని నేను అనుకోవడం లేదు. అది సాధ్యమని కూడా నాకు అనిపించడం లేదు. ఆమె నన్ను పెళ్లి చేసుకోకపోవడమే మంచిది. కానీ ఒకవేళ ఆమె నన్ను చేసుకోకపోయినా, ఆమెను ప్రేమించడం అనేది నా జీవితంలో నేను చేసిన అత్యుత్తమ పని అని నేను కచ్చితంగా భావిస్తాను; అలాగే ఆమెను దక్కించుకోవడానికి ప్రయత్నించానని చెప్పుకోవడానికి గర్వపడతాను!”

కొద్ది కాలంలోనే ట్విచెల్ ఇల్లు అతనికి తన సొంత ఇంటిలా మారిపోయింది. అతను అక్కడికి రాకపోకలు సాగించేవాడు; త్వరలోనే వారి మధ్య “మార్క్”, “జో” అనే పిలుపులు మొదలయ్యాయి. ఆ తర్వాత “లివీ”, “హార్మొనీ” అని, కొన్నేళ్లలో “అంకుల్ జో”, “అంకుల్ మార్క్”, “ఆంట్ లివీ”, “ఆంట్ హార్మొనీ” అని పిలుచుకునే స్థాయికి వారి అనుబంధం పెరిగింది—జీవితాంతం ఆ అనుబంధం అలాగే కొనసాగింది.

LXIX. ఉపన్యాస పర్యటన

బోస్టన్ లైసియం బ్యూరో యజమాని అయిన జేమ్స్ రెడ్‌పాత్ ఆ రోజుల్లో ప్రముఖ ఉపన్యాస ఏజెంట్‌గా ఉండేవారు; వేదికపై ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తులందరినీ లేదా దాదాపు అందరినీ ఆయనే నిర్వహించేవారు. అంతకు ముందు ఏడాది ‘కూపర్ యూనియన్’లో మార్క్ ట్వైన్ సాధించిన విజయం రెడ్‌పాత్‌లో ఆసక్తిని కలిగించింది. అప్పుడు, ఆ తర్వాత కూడా ఆయన అవకాశాలు కల్పించారు, కానీ క్లెమెన్స్ అప్పటికి సాధారణ పర్యటనల (సర్క్యూట్) కోసం అందుబాటులో లేరు. ఇప్పుడు ఒప్పందాన్ని వాయిదా వేయడానికి ఎటువంటి కారణం లేదు. ఆ కొత్త ప్రముఖుడితో పని చేయడానికి రెడ్‌పాత్ ఆసక్తిగా ఉన్నారు, దాంతో క్లెమెన్స్ 1868-69 సీజన్ కోసం ఆయనతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు. “ది వాండల్ అబ్రాడ్” (The Vandal Abroad) అనే తన కొత్త ఉపన్యాసంతో, అతను అప్పటికే రాత్రికి వంద డాలర్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంపాదిస్తూ, చాలా రాత్రులను ఆదాయం వచ్చేలా వినియోగించుకునేవారు.

ఇది నిజంగా గొప్ప ఆర్థిక స్థితి. అతను అకస్మాత్తుగా మంచి ఆర్థిక స్థోమత కలిగిన వ్యక్తిగా మారాడు—తగినంత ఆదాయంతో ప్రముఖ వ్యక్తులతో సాన్నిహిత్యం ఏర్పరచుకున్నాడు. ఇప్పుడు అతను తన తల్లికి ధారాళంగా ఆర్థిక సహాయం చేయగలిగేవాడు, అలాగే చేశాడు కూడా.

అతని కొత్త ఉపన్యాసం విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందింది. అది ‘క్వేకర్ సిటీ’ లేఖల సారాంశం—త్వరలో రాబోయే పుస్తకానికి ఒక ముందస్తు పరిచయం లాంటిది. అతను ఎక్కడికి వెళ్ళినా, ఉత్సాహభరితమైన అభినందనలతో అతనికి స్వాగతం పలికారు. “అదిగో! అదిగో మార్క్ ట్వైన్ వెళ్తున్నాడు!” వంటి కేకలు అతనికి వినిపించాయి. అతను వెళ్తుండగా చూడటానికి ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చారు. మనం “అపఖ్యాతి,” “జనాదరణ,” “కీర్తి” అని రకరకాలుగా పిలుచుకునే ఆ అద్భుతమైన మహిమ అతనికి లభించింది. తన నోట్‌బుక్‌లో అతను ఇలా రాసుకున్నాడు, “కీర్తి అనేది ఆవిరి వంటిది, జనాదరణ అనేది యాదృచ్ఛికం; ఈ భూమిపై ఉన్న ఏకైక నిశ్చయత విస్మృతి మాత్రమే.”

అతని విషయం మరియు పద్ధతి రెండింటిపై వార్తాపత్రికలు ఉత్సాహంతో నిండిపోయాయి. అతని ప్రసంగ శైలిని “దీర్ఘమైన, ఏకరీతిగా సాగదీసే స్వరం, వాక్యం చివరలో – ఒక విరామం తర్వాత – ఎల్లప్పుడూ వినోదం వస్తుంది” అని వర్ణించారు. ఆ సమయంలో అతని రూపాన్ని ఈ విధంగా వివరించారు:

మార్క్ ట్వైన్ మధ్యస్థ ఎత్తు, సుమారు ఐదు అడుగుల పది అంగుళాలు, సన్నని శరీరం, ముదురు ఎరుపు-గోధుమ రంగు జుట్టు మరియు మీసాలు కలిగిన వ్యక్తి. అతని ముఖ లక్షణాలు అందంగా ఉంటాయి, అతని కళ్ళు చురుకుగా మరియు మెరుస్తూ ఉంటాయి. అతను సాయంత్రపు దుస్తులను చాలా పద్ధతిగా ధరిస్తాడు. ఉపన్యాసం ఇస్తున్నప్పుడు అతను బల్ల దగ్గర వాలిపోతూ, దానిపై ఆనుకుంటూ లేదా

దాని మూలల చుట్టూ సరసాలాడుతూ, ఆపై దాని వెనుక అటూ ఇటూ నడుస్తాడు.

అలాంటి వ్యక్తితో ఎవరూ బిడియంగా గానీ, నిందించేంత దూరంగా గానీ, లేదా అలాంటి స్నేహరహితమైన పనులేవీ చేయలేరు; ప్రత్యేకించి జెర్విస్ లాంగ్డన్ అయితే అస్సలు చేయలేరు. ఎందుకంటే, ఈ విచిత్రమైన సందర్శకుడి హాస్యం, చేష్టలు, మలుపులు, వింత చేష్టలు అతనికి ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చేవి. తన కూతురిని అతనికి అప్పగించడం వేరే విషయం, కానీ ఆ ఆలోచన కూడా మొదట్లో ఉన్నంత కలవరపెట్టేదిగా లేదు. నిజానికి, లాంగ్డన్ కుటుంబం అతను తమవాడేననే భావనను ఎలాగోలా అలవర్చుకుంది. పెద్దక్క భర్త, థియోడర్ క్రేన్, అతన్ని పూర్తిగా ఆమోదించాడు. రచయిత కంటే ముందే తూర్పు దేశాలకు చేరిన మార్క్ ట్వైన్ యొక్క కొన్ని రచనలను అతను చాలా కాలం క్రితమే చదివాడు, మరియు వాటిలో అత్యంత మొరటుగా ఉన్నవాటిలో కూడా ఒక శాస్త్రీయమైన ఆకర్షణను గుర్తించాడు. ఇక ఒలివియా లాంగ్డన్ తల్లి మరియు సోదరి విషయానికొస్తే, వారి సంతోషం ఆమె సంతోషంలోనే ఉంది. ఆమె మనసు ఎటు వెళ్తే వారి మనసు కూడా అటువైపే వెళ్ళింది, మరియు ఆమె మనసు, తన ప్రమేయం లేకుండానే, తన సరైన సంరక్షకుడిని కనుగొన్నట్లు అనిపించింది. కేవలం యువ లాంగ్డన్ మాత్రమే ఈ పరిస్థితితో రాజీపడలేకపోయాడు, మరియు చివరికి ఆ పరిస్థితి నుండి తప్పించుకోవడానికి ప్రపంచ యాత్రకు బయలుదేరాడు. మొదట్లో అది కేవలం తాత్కాలిక ఒప్పందం మాత్రమే. తల్లిదండ్రుల నుండి అధికారిక అనుమతి లభించే ముందు, అతని వర్తమానంతో పాటు గతం గురించి కూడా కొంత తెలుసుకోవడం సముచితమని జెర్విస్ లాంగ్‌డన్ సూచించగా, శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ అతనితో ఏకీభవించాడు. గుర్తింపు పత్రాల కోసం తాను ఎవరికి లేఖలు రాయవచ్చని మిస్టర్ లాంగ్‌డన్ అడిగినప్పుడు, క్లెమెన్స్ చాలా నమ్మకంగా శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు చెందిన రెవరెండ్ స్టెబ్బిన్స్ మరియు ఇతరుల పేర్లను చెప్పాడు. అంతేకాకుండా, అతను కోరుకుంటే జో గుడ్‌మన్‌కు కూడా రాయవచ్చని, కానీ తాను గుడ్‌మన్ కోసం వందసార్లు అబద్ధం చెప్పానని, అవసరమైతే గుడ్‌మన్ కూడా తన కోసం అబద్ధం చెబుతాడని, కాబట్టి అతని సాక్ష్యానికి విలువ ఉండదని కూడా చెప్పాడు. మత పెద్దలకు లేఖలు రాయబడ్డాయి, మరియు మిస్టర్ లాంగ్‌డన్ కూడా తన సొంతంగా ఒక లేఖ రాశాడు.

ఆ రోజుల్లో తీర ప్రాంతానికి వెళ్లి తిరిగి రావడం చాలా సుదీర్ఘమైన తపాలా ప్రయాణం. ఆ మత పెద్దల నుండి సమాధానాలు రావడానికి రెండు నెలలు పట్టవచ్చు. ఆ ఉపన్యాసకుడు మళ్ళీ తన ప్రయాణాలను ప్రారంభించాడు, మరియు ఎంతో ఉత్సాహంగా, సంతోషంగా తన పనులలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు. ఆయన పశ్చిమాన ఇల్లినాయిస్ వరకు వెళ్ళాడు, చికాగోలోని సభలను కిక్కిరింపజేశాడు, హానిబాల్, సెయింట్ లూయిస్ మరియు కియోకుక్‌లలోని స్నేహితులను, బంధువులను సందర్శించి గొప్ప శుభవార్తను అందించాడు, మరియు తనకు బాగా తెలిసిన పాత ప్రదేశాలలో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -31-8-26-ఉయ్యూరు —

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య279 వ భాగం..29.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య279 వ భాగం..29.8.26.

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తి పతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -16

L
తిరిగి గందరగోళంలోకి

నోట్‌బుక్ నుండి:

ఫిబ్రవరి 25. సాయంత్రం 5 గంటలకు స్టాక్‌టన్‌కు చేరుకున్నాను. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని ఆక్సిడెంటల్ హోటల్‌లో తిరిగి నా సొంత ఇంటికి వచ్చాను—త్వరలో వెలువడనున్న తన నెవాడా టెరిటరీ ప్రయాణాల కొత్త పుస్తకం కోసం ఒక స్కెచ్ రాయమని కోరుతూ ఆర్టెమస్ వార్డ్ రాసిన లేఖలు దొరికాయి. చాలా ఆలస్యం—మూడు నెలల క్రితమే ఆ లేఖలు నాకు అంది ఉండాల్సింది. వాటిపై నవంబర్ మొదటి తేదీ ఉంది.

వార్డ్ కోరికను తీర్చలేకపోయినందుకు, అలాగే అతని పుస్తకంలో తన గురించి ప్రస్తావన లేనందుకు కూడా అతను విచారించాడు. అతను ఆ పరిస్థితిని వివరిస్తూ, తాను ఎందుకు అందుబాటులో లేడో కథ చెబుతూ రాశాడు. ఇంతలో, స్టీవ్ గిల్లిస్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు తిరిగి వెళ్లి, అక్కడ తన సమస్యలను పరిష్కరించుకున్నాడు. ఆ స్నేహితులు మళ్లీ కలిసి నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు.

అధికారిక వర్గాల నుండి ఎటువంటి ఇబ్బంది లేకుండా, మార్క్ ట్వైన్ ఎంటర్‌ప్రైజ్‌కు తన రోజువారీ లేఖలను తిరిగి ప్రారంభించాడు. బహుశా ఆ విషయంలో ఒక తాత్కాలిక సంధి కుదిరి ఉండవచ్చు, అయినప్పటికీ అతను పౌర, వ్యక్తిగత మరియు కళాత్మకమైన వివిధ దురాచారాలను విమర్శిస్తూనే ఉన్నాడు—ఒక రకమైన సాధారణ సెన్సార్‌గా మారి, తనకు తానుగా “ప్రధాన భూభాగపు నీతివాది” అనే బిరుదును స్థాపించుకున్నాడు. ఆ లేఖలు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో పునర్ముద్రించబడి, విస్తృతంగా చదవబడ్డాయి. అప్పుడప్పుడు ఎవరో ఒకరు వాటికి జవాబిచ్చే సాహసం చేసేవారు, కానీ అతని బాధితులలో చాలామంది వివేకంతో మౌనం పాటించారు. ఈ లేఖలలో ఒకదానిలో అతను మెక్సికన్ ఆయిస్టర్ గురించి చెప్పాడు. అది కాస్త గట్టిగా, అసంతృప్తికరంగా ఉండే ఒక ఆహార పదార్థం. అది విమర్శను తట్టుకోలేక, త్వరలోనే మార్కెట్ నుండి కనుమరుగైంది. అయితే, ఇవాన్స్ అనే పేరు గల ఆల్టా పాత్రికేయుడిపై దాడి చేయడం అతని పొరపాటు. ఇవాన్స్ ఒక కవి, మరియు ఒకప్పుడు ఒక శోకగీతాన్ని రచించాడు, దాని పల్లవి ఇలా ముగుస్తుంది:

వెళ్ళిపోయాడు, వెళ్ళిపోయాడు, వెళ్ళిపోయాడు

—తన ప్రయత్నంలోకి వెళ్ళిపోయాడు;

వెళ్ళిపోయాడు, వెళ్ళిపోయాడు, వెళ్ళిపోయాడు,

శాశ్వతంగా మరియు శాశ్వతంగా.

దాని ప్రచురణ తర్వాత వచ్చిన ఎంటర్‌ప్రైజ్ లేఖలో మార్క్ ట్వైన్ ఈ కవితను ప్రస్తావించాడు. అతను ఆ పల్లవిని వ్యంగ్యంగా అనుకరించి, “దీనిపై ఏదైనా విమర్శ చేయాల్సి వస్తే, ‘గడిచిపోయింది’ అనే పదం కొంచెం ఎక్కువగానూ, ‘శాశ్వతంగా’ అనే పదం తగినంతగానూ లేదు” అని జోడించాడు. అది దాదాపుగా అర్థం లేని చమత్కారమే, కానీ దానిలో ఉటంకించదగిన హాస్యభరితమైన ఛాయ ఉంది, మరియు అది ఇవాన్స్‌కు కోపం తెప్పించింది. ఆల్టా పత్రికలో ఒక చిన్న వ్యంగ్యోక్తిలో అతను ఇలా ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు:

మార్క్ ట్వైన్ మెక్సికన్ ఆయిస్టర్‌ను చంపేశాడు. ఆ చర్యకు మరింత యోగ్యమైన ప్రేరణ లేదన్నదే మనం విచారిస్తున్నాం. మార్క్ ట్వైన్ మెక్సికన్ ఆయిస్టర్‌పై దాడి చేయడానికి గల ఏకైక కారణం, వాటిని అమ్మే రెస్టారెంట్ అతనికి అరువు ఇవ్వడానికి నిరాకరించడమే.

అలాంటి తీవ్రమైన దాడిని అచ్చులోంచి తప్పించుకోలేరు. కాదనడం లేదా నిందించడం హాస్యాస్పదంగా కనిపిస్తుంది. ప్రతీకారంతో చెమటలు చిందించి, శ్వాస తీసుకోవడం తప్ప మరొకటి చేయలేరు.

పర్యటనకు వచ్చిన గుడ్‌మన్‌తో అతను, “జో, ఇప్పుడు నా జీవితంలో ఒకే ఒక లక్ష్యం ఉంది, విచారణకు నిలబడటానికి సరిపడా డబ్బు సంపాదించి, ఆ తర్వాత వెళ్లి ఇవాన్స్‌ను హత్య చేయడం” అన్నాడు.

అతను అప్పుడప్పుడు స్వయంగా పద్యాలు రాసేవాడు,  తన ఎంటర్‌ప్రైజ్ లేఖలను సరదా పాటలతో తేలికపరిచేవాడు. వాటిలో ఒకటి శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో థియేటర్ల నిరంకుశ నిర్వాహకుడైన టామ్ మాగైర్‌కు సంబంధించినది. అది మాగైర్ తన నటులలో ఒకరిపై చేసిన దాడిని వివరిస్తుంది.

టామ్ మాగైర్,

కోపంతో రగిలిపోయి,

మెక్‌డౌగల్‌పై విరుచుకుపడ్డాడు;

అతని కోటు చించి,

అతని గొంతు పట్టుకుని,

బూగల్‌తో చీల్చాడు.

ఛీ సిగ్గుచేటు! ఛీ!

మాగైర్, ఎందుకు

ఇలా చీల్చి చెండాడతావు?

ఎందుకు తిడతావు, శపిస్తావు,

 అమాయకుడైన మెక్‌డౌగల్‌ను

చీల్చి చెండాడతావు?

ఎముకలు మాత్రమే మిగిలి ఉండగా,

దాదాపుగా వదిలేశావు

వెస్ట్‌వాలీ, సున్నితమైన యూదు యువతి;

 ఇప్పుడు నువ్వు పగలగొట్టావు

 దాదాపుగా ముక్కలు చేశావు

పాపం మెక్‌డౌగల్ రూపాన్ని!

ఆ సమయంలో కాలిఫోర్నియా వీధిలో క్లెమెన్స్, గిల్లిస్ మళ్ళీ కలుసుకున్నారని, మార్క్ ట్వైన్ స్వరపరిచిన మరో గీతమైన “ది డోల్‌ఫుల్ బల్లాడ్ ఆఫ్ ది రిజెక్టెడ్ లవర్”ను వారు పాడటం విన్నానని గుడ్‌మన్ గుర్తుచేసుకున్నారు. అది ఒక ఉగ్రమైన, దైవదూషణతో కూడిన ఆవేశపూరిత గానం, మరియు మార్క్, స్టీవ్‌లు పక్కపక్కనే నిలబడి దానిని ప్రదర్శించిన తీవ్రమైన ఉద్వేగం…

మార్క్ మరియు స్టీవ్ పక్కపక్కనే నిలబడి, పిడికిళ్ళు బిగించి దాన్ని అందించినంత మాత్రాన, అది తక్కువ అభ్యంతరకరంగా మారలేదు. ఇటువంటి జ్ఞాపకాలు ఇక్కడ పొందుపరచబడ్డాయి, ఎందుకంటే అవి ఆ దృఢమైన వ్యక్తిత్వంలోని ఒక దశను ప్రదర్శిస్తాయి. ఆ వ్యక్తిత్వం, ప్రపంచం సృష్టించబడిన అదే ఆదిమ పదార్థంతో నిర్మించబడింది—నిజానికి, ఒక మానవునిలో ఎప్పుడైనా పొందుపరచబడిన ప్రతి రకమైన పదార్థంతో నిర్మించబడింది—అది అచ్చువేయలేని మొరటుతనాన్ని మరియు అన్నింటికన్నా అరుదైన, అత్యంత సున్నితమైన పాత్ర చిత్రణ అయిన ‘జోన్ ఆఫ్ ఆర్క్ జ్ఞాపకాలు’ను సమానంగా రాయగల సామర్థ్యం కలది.

LI

మూలస్తంభం

తన ఎంటర్‌ప్రైజ్ పనితో పాటు, క్లెమెన్స్ అప్పుడప్పుడు కాలిఫోర్నియన్ కోసం రాయడం కొనసాగించాడు, కానీ ఎందుకో అతను గెంతే కప్ప కథను అందించలేదు. ఒక కారణం ఏమిటంటే, అతను దానిని ఒక గొప్ప సాహిత్య వస్తువుగా పరిగణించలేదు. ఆ కథను తాను ఆస్వాదించానని అతనికి తెలుసు, కానీ ఆనాటి కోలాహలమైన సంఘటనలు మరియు అతిశయోక్తి రూపాల మధ్య, దానిని చెప్పిన హాస్యం మరియు శైలి అతనికి చాలా సరళంగా మరియు సౌమ్యంగా అనిపించాయి. కొంతకాలానికి ఆర్టెమస్ వార్డ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు, మరియు ఒక రాత్రి మార్క్ ట్వైన్ అతనికి జిమ్ గిల్లిస్‌తో మరియు ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌లో తన అనుభవాలను; అలాగే బెన్ కూన్ గురించి మరియు అతని కలావెరాస్ కప్ప కథను చెప్పాడు. వార్డ్ చాలా సంతోషించాడు.

“దాన్ని రాయండి,” అతను అన్నాడు. “నా స్కెచ్‌ల సంపుటిలో దాన్ని చేర్చడానికి ఇంకా సమయం ఉంది. న్యూయార్క్‌లోని నా ప్రచురణకర్త అయిన కార్లెటన్‌కు దాన్ని పంపండి.”*

* ఇది ఈ విషయంపై మిస్టర్ క్లెమెన్స్ జ్ఞాపకానికి అనుగుణంగా ఉంది. 1865లో వార్డ్ మళ్లీ పసిఫిక్ తీరంలో ఉన్నాడనడానికి రచయితకు ఎటువంటి నిశ్చయాత్మకమైన ఆధారం లభించలేదు. అందువల్ల, కప్ప కథను చెప్పడం మరియు దానికి అతని ఆమోదం ఉత్తరాల మార్పిడి ద్వారా జరిగి ఉండవచ్చని అనిపిస్తుంది.

క్లెమెన్స్ అలా చేస్తానని వాగ్దానం చేశాడు, కానీ నెరవేర్చడంలో కొంత ఆలస్యం చేశాడు, మరియు ఆ స్కెచ్ కార్లెటన్‌కు చేరే సమయానికి, వార్డ్ పుస్తకం ముద్రణకు దాదాపు సిద్ధంగా ఉంది. కప్ప కథను చేర్చే విధంగా ప్రణాళికలలో ఎలాంటి మార్పులు చేయడం కార్లెటన్‌కు ప్రయోజనకరంగా అనిపించలేదు. ప్రచురణకర్త, పాడైపోతున్న ఆ కాగితాన్ని ‘సాటర్డే ప్రెస్’ సంపాదకుడైన హెన్రీ క్లాప్‌కు అందిస్తూ, “ఇదిగో క్లాప్, నీ పత్రికలో వాడుకోవడానికి ఇదిగో” అని అన్నారు. క్లాప్ దాన్ని కృతజ్ఞతతోనే తీసుకున్నాడని మనం నమ్మవచ్చు. “Jim Smiley and His Jumping Frog”* (జిమ్ స్మైలీ మరియు అతని ఎగిరే కప్ప) అనే కథనం 1865 నవంబర్ 18న ‘సాటర్డే ప్రెస్’లో ప్రచురితమైంది; వెంటనే అది విస్తృతంగా పునర్ముద్రించబడింది మరియు అందరి నోటా నానుడిలా మారింది. ఇది మార్క్ ట్వైన్ పేరును పర్వతాలు దాటించి, అట్లాంటిక్ తీరం వెంబడి మరియు మధ్య-పశ్చిమ ప్రాంతపు మైదానాల వరకు వ్యాపింపజేసింది. అంతకుముందు పసిఫిక్ తీర ప్రాంతానికి ఆవల చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే ఆయన పేరు తెలుసు. కానీ ఇప్పుడు వార్తాపత్రిక చదివే ప్రతి ఒక్కరికీ ఆ అద్భుతమైన ‘కలవెరాస్ కప్ప’ కథ తెలిసింది, అలాగే రచయిత పేరు కూడా వారి మనసులో ముద్రించుకుపోయింది. మార్క్ ట్వైన్ అనే పేరు అప్పటికే ఒక గొప్ప సంస్థ స్థాయికి చేరకపోయినా, జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందే దిశగా బలమైన ముందడుగు వేసింది.

* ఇది ఆ కథనం యొక్క అసలు శీర్షిక.

ఇక ఆ కథ రచయిత విషయానికొస్తే, ఈ కీలక పరిణామాల గురించి అతనికి చాలా కాలం పాటు ఏమీ తెలియదు. ఆ రోజుల్లో టెలిగ్రాఫ్ ద్వారా ఇలాంటి వార్తలు త్వరగా చేరేవి కావు, పైగా అతని విజయానికి సంబంధించిన వార్త ఆ తీర ప్రాంతానికి చేరడానికి చాలా సమయం పట్టింది. చివరకు ఆ ఆలస్యపు వార్త అతనికి చేరినప్పుడు, అది అతనికి ఆనందాన్ని కలిగించడానికి బదులుగా నిరాశనే మిగిల్చినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆర్టెమస్ వార్డ్ ఆ కథను మెచ్చుకున్నప్పటికీ, మార్క్ ట్వైన్‌కు మాత్రం దానిపై పెద్దగా గౌరవం కలగలేదు. ప్రజల ఆదరణ పొందడం అంటే, తన దృష్టిలో, తాను గొప్పగా భావించిన ఇతర రచనలు విఫలమైనట్లేనని అతను భావించాడు. 1866 జనవరి 20న రాసిన ఒక లేఖలో అతను ఇలా పేర్కొన్నాడు:

ఏమి రాయాలో నాకు తెలియడం లేదు; నా జీవితం ఎటువంటి విశేషాలు లేకుండా సాగుతోంది. నేను మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లి నదిలో పడవ నడిపే పని (పైలటింగ్) చేసుకుంటూ ఉంటే బాగుండేదనిపిస్తోంది. నిజానికి, పడవ నడపడం తప్ప మిగిలినవన్నీ వ్యర్థం మరియు తక్కువ విలువైనవి.

నేను రాసిన అనేక వ్యాసాలలో కొన్నింటినైనా మంచివని అనుకునే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, న్యూయార్క్ ప్రజలు మాత్రం మారుమూల ప్రాంతపు ఒక సాధారణ, నాసిరకం రచనను ఎంచుకుని నన్ను అభినందించడం ఆశ్చర్యకరం! “Jim Smiley and His Jumping Frog” అనేది ఆర్టెమస్ వార్డ్‌ను సంతోషపెట్టడం కోసం మాత్రమే రాసిన ఒక చిన్న రచన; పైగా అది న్యూయార్క్‌కు చేరేసరికి ఆలస్యం కావడంతో అతని పుస్తకంలో కూడా చోటు దక్కించుకోలేకపోయింది.

కానీ పర్వాలేదు. సాధారణంగా చెప్పాలంటే అతని పుస్తకం చాలా నాసిరకంగా ఉండేది, కాబట్టి దానిలో నా రచన ఉండటం మా ఇద్దరికీ ఏమాత్రం గౌరవప్రదమైన విషయం కాదు. ఈ పేరా శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఆల్టా యొక్క న్యూయార్క్ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల నుండి తీసుకోబడింది:

“నవంబర్ 18వ తేదీ ‘సాటర్డే ప్రెస్’ పత్రికలో ప్రచురితమైన మార్క్ ట్వైన్ కథ, ‘జిమ్ స్మైలీ మరియు అతని గెంతు కప్ప’, న్యూయార్క్ అంతటా కలకలం రేపింది, మరియు అతను తనదైన ముద్ర వేశాడని చెప్పవచ్చు. దాని గురించి మరియు దాని రచయిత గురించి నన్ను యాభై సార్లు అడిగారు, మరియు పత్రికలు నలుమూలలా దానిని కాపీ చేస్తున్నాయి. ఆ రోజు వచ్చిన వాటిలో ఇదే ఉత్తమమైనదిగా ఓటు చేయబడింది. ‘కాలిఫోర్నియన్’ పత్రిక మార్క్‌ను తన వద్దే ఉంచుకోలేదా? కాలిఫోర్నియా పత్రికల ద్వారా ముందుగా వడపోత జరగకుండా, అతనిని ఇంత విస్తృతంగా వ్యాపించనివ్వకూడదు.”

పుస్తకానికి చాలా ఆలస్యమైందని తెలుసుకున్నప్పుడు, న్యూయార్క్ ప్రచురణ సంస్థ కార్లెటన్ & కో. ఆ స్కెచ్‌ను ‘సాటర్డే ప్రెస్’కు ఇచ్చింది.

ఈ రోజు గెంతు కప్ప కథను అంచనా వేయడం కష్టం. దానికి ఈసప్ నీతికథలలో ఒకదాని అంతర్గత ప్రాథమిక విలువ ఉంది.* దానిలో ముఖ్యంగా హాస్యాస్పదమైన ఒక ప్రాథమిక ఆలోచన ఉంది, మరియు దానిని చెప్పడంలో ఉన్న విచిత్రమైన సరళత నమ్మశక్యంగా మరియు ఆకర్షణీయంగా ఉంది. అమెరికా హాస్యం గందరగోళంగా ఉన్న సమయంలో అది ముద్రణలోకి వచ్చింది,

తాను తిరిగి వచ్చిన తర్వాత కొలంబియా నది, పెండ్ ఒరైల్ సరస్సులు, మోంటానా గుండా, ఆపై మిస్సోరి నది మీదుగా నేరుగా ఖండాన్ని దాటాలని భావిస్తున్నట్లు అతను చెప్పాడు. “శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నుండి న్యూ ఓర్లీన్స్ వరకు కేవలం రెండు వందల మైళ్ల భూమార్గ ప్రయాణం మాత్రమే.”

అవును, ఇది నిజమే: మనిషి ఒక ప్రణాళిక వేస్తే, విధి మాత్రం ఏమాత్రం చలించకుండా ప్రశాంతంగా తన పని తాను చేసుకుంటూ పోతుంది.

అతను తన తదుపరి యాత్రలో, మార్చి 7 (1866)న అజాక్స్ నౌకలో ప్రయాణించాడు. అది అతని మొదటి సముద్రయానం—అదొక సరికొత్త అనుభవం. ఆ యాత్రలో అతను నౌక తెరచాపల పేర్లు, నౌక భాగాల పేర్లు, నావిగేషన్ గురించి, తాను సందర్శించబోయే ద్వీపాల గురించి—ప్రయాణికులు, నావికులు అందించగలిగినంత సమాచారంతో గణనీయమైన పరిజ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. అదొక సంతోషకరమైన, కానీ తుఫానులతో కూడిన ప్రయాణం. ‘రఫింగ్ ఇట్’ అనే తన పుస్తకంలో అతను దాని గురించి కొంత వివరించాడు.

అతను మార్చి 18న హోనోలులు చేరుకున్నాడు, ఆ ప్రశాంతమైన ఓడరేవుపై అతని మొదటి అభిప్రాయం ఎప్పటికీ అతనితోనే ఉండిపోయింది. నిజానికి, అతని మొత్తం పర్యటన, ప్రతి మానవ గతం లో ఎక్కడో ఒకచోట కనిపించే, బంగారు సూర్యకాంతితో, శాంతితో నిండిన ఒక జ్ఞాపక చిత్రంగా మిగిలిపోయింది.

అతను తెచ్చిన పరిచయ పత్రాలు,  అతనికంటే ముందే అక్కడ ఉన్న అతని కీర్తి, అతనికి స్వాగతాన్ని, ఆతిథ్యాన్ని ఖాయం చేశాయి. అధికారులు, సామాన్య పౌరులు అనే తేడా లేకుండా అందరూ తమ ఆహ్లాదకరమైన ప్రదేశాన్ని అతనికి చూపించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. అతను అక్కడి స్వచ్ఛమైన గాలిలో, వేసవి వెచ్చదనంలో, ప్రశాంతమైన నిశ్శబ్దంలో పూర్తిగా మునిగిపోయాడు.

ఓ, అగాధ మహాసముద్రంలో ద్వీపాలున్నాయి

అక్కడ ఆకులు ఎన్నడూ వాడిపోవు, ఆకాశం ఎన్నడూ కన్నీరు కార్చదు,

అని అతను తన నోట్-బుక్‌లో ఉటంకిస్తూ ఇలా రాశాడు:

మిస్టర్ డామన్‌తో కలిసి అతని చల్లని, తీగల నీడలో ఉన్న ఇంటికి వెళ్ళాను; ఈ సంతోషకరమైన, సంతృప్తికరమైన ప్రదేశంలో చింతతో నిండిన, ఆత్రుతతో కూడిన ముఖాలు లేవు. దేవుడా, కాలిఫోర్నియా మరియు వాషోతో ఎంత వ్యత్యాసం!

మరోచోట:

వారు ఎస్.ఐ.లో జీవిస్తారు—తొందర లేదు, చింత లేదు—వ్యాపారి ఉదయం తొమ్మిది గంటలకు ఒక పెద్దమనిషిలా తన దుకాణానికి వెళ్తాడు—సాయంత్రం నాలుగు గంటలకు ఇంటికి తిరిగి వచ్చి, మరుసటి రోజు వరకు వ్యాపారం గురించి ఆలోచించడు. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో జీవితాన్ని అలసిపోయేలా చేసే జీవనశైలి.

అతను ఆ నిదానమైన ద్వీపపు జీవితానికి అలవాటుపడ్డాడు, కానీ అతను వ్యాపార నిమిత్తం వచ్చాడు, కాబట్టి ఎక్కువ సమయం వృధా చేయలేదు. అక్కడ అతనికి వాషో నుండి చాలా మంది స్నేహితులు పరిచయమయ్యారు, వారిలో అధిక శ్రమ వలన ఆరోగ్యం క్షీణించిన రెవరెండ్ మిస్టర్ రైజింగ్ కూడా ఉన్నారు. వారి ఆదేశం మేరకు, మరియు అధికారిక మార్గదర్శకత్వంలో, అతను తన రచనలలో చిరస్థాయిగా నిలిపిన అనేక విచిత్రమైన గుర్రాలలో ఒకటైన ఓహుపై బయలుదేరాడు. కొంతమంది ఆహ్లాదకరమైన స్త్రీపురుషులతో కలిసి, అదే పేరుగల ద్వీపాన్ని చుట్టివచ్చి, దానిని దాటి, తిరిగి దాటాడు, దానిలోని వివిధ యుద్ధభూములను సందర్శించి, కుంటివాడిగా, నొప్పులతో, ఎండకు కమిలిపోయినప్పటికీ, విజయోత్సాహంతో హోనోలులుకు తిరిగి వచ్చాడు. అతని యూనియన్ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల కంటే కూడా మెరుగ్గా, అతను ఇంటికి రాసిన ఉత్తరాలు అతని వ్యక్తిగత ఆసక్తిని, ఉత్సాహాలను వెల్లడిస్తాయి.

ఈ యుద్ధభూములలో ఒకదాని నుండి నేను తీసుకువచ్చిన చాలా మానవ ఎముకలు నా దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని మీకు తీసుకువస్తానని అనుకుంటున్నాను. నేను అమెరికన్ మంత్రితో కలిసి వెళ్ళాను మరియు ఈ సాయంత్రం రాజుగారి గ్రాండ్ ఛాంబర్‌లేన్‌తో కలిసి భోజనం చేశాను. అతను రాజకుటుంబానికి బంధువు, మరియు ములాటో కంటే నల్లగా ఉన్నప్పటికీ, అతనికి అద్భుతమైన ఆంగ్ల విద్య ఉంది, మరియు మర్యాదలలో నిష్ణాతుడైన పెద్దమనిషి. అతను ఉదయాన్నే నా కోసం రావాలి; మేము రాజభవనంలో రాజుగారిని కలుస్తాము. భోజనం తర్వాత వారు “గాయనిలను” పిలిచారు, మరియు మేము మాతృభాషలో పాడిన కొన్ని అందమైన సంగీతాన్ని ఆస్వాదించాము.

రాజకుటుంబంతో అతనికి అదే మొదటి పరిచయం, ఆ విషయాన్ని కాస్త బయటపెట్టడం మానవ సహజం. అదే ఉత్తరంలో అతను ఇలా పేర్కొన్నాడు: “నేను ఒకటి రెండు రోజుల్లో ఇతర దీవుల పర్యటనకు బయలుదేరుతాను, రెండు నెలల పాటు అక్కడే ఉంటాను.”

‘రఫింగ్ ఇట్’లో అతను ఆ దీవుల సందర్శనలు, అక్కడి తోటలు, అగ్నిపర్వతాలు, సహజ మరియు చారిత్రక అద్భుతాల గురించి మనకు ఒక చిత్రాన్ని అందించాడు. అప్పట్లో అతను దృశ్యాలను చూడాలనే తపన లేనివాడు, అంతేకాక పట్టుదల గలవాడు. కొత్తగా ఆసక్తి కలిగించే ప్రదేశం పేరు వినగానే, అక్కడికి బయలుదేరాలనే తీవ్రమైన ఉత్సాహంతో నిండిపోయేవాడు. ఏ అసౌకర్యం, ప్రమాదం, లేదా దూరం అతన్ని నిరుత్సాహపరచలేదు. దారి కనుక్కోగలనని చెప్పిన ఒకే ఒక్క సాహసవంతుడైన సహచరుడితో—అప్పుడు దాదాపు నిరంతరం విస్ఫోటనం చెందుతున్న కిలావుయా అగ్నిపర్వతం యొక్క మండుతున్న నేలను దాటాడు. మండుతున్న లావా నేలపై పరుగెడుతూ, అడుగు తప్పితే మరణం సంభవించే అవకాశం ఉన్నప్పుడు విశాలమైన, అంతులేని పగుళ్లలోకి దూకుతూ వెళ్ళాడు.

కొంతసేపటికి మార్లెట్ “ఆగు!” అని అరిచింది. నా జీవితంలో అంత వేగంగా నేను ఎప్పుడూ ఆగలేదు. ఏమైందని అడిగాను. మనం దారి తప్పామని అతను చెప్పాడు. దాన్ని మళ్ళీ కనుగొనేంత వరకు మనం ముందుకు వెళ్ళడానికి ప్రయత్నించకూడదని అతను చెప్పాడు, ఎందుకంటే మన చుట్టూ కుళ్ళిపోయిన లావా పొరలు ఉన్నాయి, వాటి గుండా మనం సులభంగా దూసుకుపోయి 1,000 అడుగుల లోతుకు పడిపోవచ్చు. బూ నా తరపున సమాధానం చెబుతాడని నేను అనుకున్నాను, చెప్పబోతుండగా, మార్లెట్ అతని మాటను పాక్షికంగా రుజువు చేస్తూ, వాటిని బద్దలు కొట్టుకుంటూ అతని చంకల వరకు అదృశ్యమయ్యాడు.

చివరకు వారు అవతలికి చేరుకున్నారు, మరియు మిగిలిన రాత్రంతా వణుకుతున్న అగ్నిపర్వత బిలం యొక్క దృశ్యాన్ని, అచ్చం అగ్ని సరస్సులా ఉన్న దాన్ని చూస్తూ నిలబడ్డారు. వారు ఆ దృశ్యం కోసం తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టారు, కానీ అది సార్థకమైనట్లు అనిపించింది.

నది ఒడ్డున, గనుల శిబిరాలలో గడిపిన అతని బహిరంగ జీవితం, సాహసోపేతమైన కష్టాలకు శామ్యూల్ క్లెమెన్స్‌ను సిద్ధం చేసింది. అతనికి అప్పటికి ముప్పై ఏళ్లు, మానసిక, శారీరక సామర్థ్యం సంపూర్ణంగా ఉంది. అతని ఎదుగుదల నెమ్మదిగా ఉన్నప్పటికీ, అతను ఇప్పుడు తన స్వర్ణయుగంలోకి అడుగుపెడుతున్నాడు; ఎలాంటి విజయానికైనా అతను సిద్ధంగా ఉన్నాడు, మరియు అతను తన శక్తిని గ్రహించడం ప్రారంభించాడు.

LIII

ఆన్సన్ బర్లింగేమ్ మరియు “హార్నెట్” విపత్తు

అతను అన్ని ద్వీపాల పర్యటన నుండి హోనోలులుకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు అది దాదాపు జూన్ నెలాఖరు. అతను బాగా అలసిపోయి, గుర్రపు జీను కురుపులతో నీరసించిపోయాడు. అతను కొంతకాలం విశ్రాంతి తీసుకుని, ప్రశాంతంగా ఉంటానని మాత్రమే అనుకున్నాడు, కానీ అతనికి తెలియకుండానే ఆశ్చర్యకరమైన, చారిత్రాత్మక సంఘటనలు జరుగుతున్నాయి, వాటిలో అతని పాత్ర కూడా ఉంది—ఆ సంఘటనలు అతని వృత్తి జీవితంలో మరో ముందడుగుకు నాంది పలికాయి.

అప్పుడే అజాక్స్ ఓడ వచ్చింది, అందులో చైనా మంత్రిగా తన పదవికి తిరిగి వస్తున్న హిజ్ ఎక్సలెన్సీ ఆన్సన్ బర్లింగేమ్; అలాగే జపాన్ మంత్రి జనరల్ వాన్ వాల్కెన్‌బర్గ్ ఉన్నారు; కల్నల్ రమ్సే మరియు మంత్రి బర్లింగేమ్ ల కుమారుడు, ఎడ్వర్డ్,* అప్పుడు పద్దెనిమిదేళ్ల చురుకైన బాలుడు. యువ బర్లింగేమ్ “ది జంపింగ్ ఫ్రాగ్” చదివి, మార్క్ ట్వైన్ మరియు అతని రచనల పట్ల ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉండేవాడు. అతను హోనోలులులో తన హోటల్‌లో బస చేస్తున్నాడని తెలుసుకున్న ఆ బృందం, మరుసటి రోజు ఉదయం అతన్ని కలవడానికి వస్తామని కబురు పంపింది.

* ఎడ్వర్డ్ ఎల్. బర్లింగేమ్, ఇప్పుడు చాలా సంవత్సరాలుగా స్క్రైబ్నర్స్ మ్యాగజైన్ సంపాదకుడిగా ఉన్నారు.

బాగున్నా, బాగోకపోయినా ఈ గౌరవాన్ని తాను స్వీకరించకూడదని క్లెమెన్స్ భావించాడు. అతను మంచం దిగి, వీలైనంత త్వరగా బట్టలు వేసుకుని, గడ్డం గీసుకుని, ఆ బృందం బస చేస్తున్న అమెరికన్ మంత్రి ఇంటికి కారులో వెళ్ళాడు. వారు ఎంతో ఆనందంగా గడిపారు. అతను తన హోటల్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వారి అభ్యర్థన మేరకు, తన పనిలో చేతిలో ఉన్నదంతా వారికి పంపాడు. జనరల్ వాన్ వాల్కెన్‌బర్గ్ అతనితో ఇలా అన్నారు:

“కాలిఫోర్నియా మార్క్ ట్వైన్ గురించి గర్వపడుతుంది,  ఏదో ఒక రోజు అమెరికన్ ప్రజలు కూడా నిస్సందేహంగా గర్వపడతారు.”

ఇంతకంటే కచ్చితమైన ప్రవచనం మరొకటి ఉండదు.

కానీ అంతకంటే గొప్ప సంఘటన జరగబోతోంది. అదే రోజు (జూన్ 21, 1866) హవాయి ద్వీపంలోని శాన్‌పాహోకు, ఆకలితో అలమటిస్తున్న పదిహేను మంది దీనులతో కూడిన ఒక తెరిచిన పడవ చేరుకుందనే వార్త అందింది. వారు పది రోజులకు సరిపడా కొద్దిపాటి ఆహారంతో నలభై మూడు రోజులుగా తుఫాను సముద్రంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు! న్యూయార్క్ నుండి వస్తున్న ‘హార్నెట్’ అనే ఓడ నిప్పంటుకుని, ప్రయాణ మార్గంలోనే కాలిపోయింది. మే నెల ఆరంభం నుండి, ఆ కొద్దిపాటి ఆహారంతోనే వారు భూమి కోసం వెతుకుతూ, వందల లీగ్‌ల మేర ప్రతికూల అలలతో పోరాడుతున్నారు.

మొదటి వార్త అందిన కొన్ని రోజుల తర్వాత, రక్షించబడిన వారిలో పదకొండు మందిని హోనోలులుకు తీసుకువచ్చి ఆసుపత్రిలో చేర్చారు. ఈ సంఘటన యొక్క గొప్ప వార్తా ప్రాముఖ్యతను మార్క్ ట్వైన్ గుర్తించారు. ఆ నావికులను ఇంటర్వ్యూ చేసి, వారి కథను తన పత్రికకు చేరవేసిన మొదటి వ్యక్తి తానే అయితే అది ఒక అద్భుతమైన వార్త అవుతుంది. ఆ రోజుల్లో కేబుల్ సౌకర్యం లేదు; శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు వెళ్లే ఓడ మరుసటి ఉదయం బయలుదేరుతుంది. ఇది జీవితంలో ఒక్కసారి మాత్రమే లభించే అవకాశం, ఆయన దానిని వదులుకోకూడదు. అతను మంచాన పడి ఉండటంతో, ఆ పని అతని శక్తికి మించినదిగా అనిపించింది.

కానీ సరిగ్గా అదే సమయంలో బర్లింగేమ్ బృందం అతనిపై విరుచుకుపడింది, మరియు అతను తేరుకునేలోపే, చైనా మరియు జపాన్ సంయుక్త రాయబార కార్యాలయాల అధిపతుల రక్షణలో, అతను ఒక మంచంపై ఆసుపత్రికి వెళ్లే మార్గంలో ఉన్నాడు. అక్కడికి చేరుకున్నాక, ఆన్సన్ బర్లింగేమ్, తన అద్భుతమైన మానవ సానుభూతితో మరియు అందమైన, రాజసమైన రూపంతో, నలభై మూడు అనారోగ్యకరమైన రోజులు మరియు నాలుగు వేల మైళ్ల సముద్ర ప్రయాణంలో సాగిన వారి సుదీర్ఘ కష్టాలు మరియు పోరాటం యొక్క పూర్తి కథను ఆ బలహీనపడిన నావికుల నుండి రాబట్టాడు. మార్క్ ట్వైన్ చేయాల్సిందల్లా వినడం మరియు నోట్స్ రాసుకోవడం మాత్రమే.

అతను సమయంతో పోటీ పడుతూ రాత్రంతా రాశాడు. మరుసటి ఉదయం, అమెరికాకు వెళ్లే ఓడ రేవు నుండి దూరంగా వెళుతుండగా, ఒక బలమైన చేయి అతని భారీ రాతప్రతి ఉన్న కవరును ఓడలోకి విసిరింది, మరియు ఆ ఓడ వస్తే అతని గొప్ప విజయం ఖాయం. అది అందింది, మరియు శాక్రమెంటో యూనియన్ పత్రిక జూలై 19వ తేదీ సంచికలో మొదటి పేజీలో వచ్చిన మూడు కాలమ్‌ల కథనం, ఆ భయంకరమైన హార్నెట్ విపత్తు మరియు ఆకలితో అలమటిస్తున్న వారిని రక్షించడం గురించిన మొట్టమొదటి సవివరమైన చరిత్రను ప్రజలకు అందించింది. ఈ రద్దీ రోజుల్లో కంటే అప్పట్లో అలాంటి కథనం ప్రజల దృష్టిలో విస్తృతమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. టెలిగ్రాఫ్ ద్వారా అది అన్నిచోట్లా వ్యాపించింది, మరియు అది ఒక సంచలనంగా నిలిచింది.

మార్క్ ట్వైన్ ఎల్లప్పుడూ ఆన్సన్ బర్లింగేమ్ పేరును, జ్ఞాపకాలను ఆరాధించేవారు. తనకు సహాయం చేయడం కోసం “రాకుమారులు మరియు విదేశీ ప్రముఖులతో విందులో పాల్గొనే ఆహ్వానాన్ని వదులుకున్న” బర్లింగేమ్ యొక్క ఔదార్యం గురించి ఆయన తన ఇంటికి రాసిన లేఖలో పేర్కొన్నారు. “అలాంటి విషయాలను నేను ఎంతగానో గౌరవిస్తానని మీకు తెలుసు,” అని ఆయన అంటారు; అది నిజమైన మాట, మరియు రాబోయే సంవత్సరాలలో తన కృతజ్ఞతా రుణం తీర్చుకోవడానికి వచ్చిన ఏ అవకాశాన్నీ ఆయన వదులుకోలేదు. ఆయన అలా చేయడం సరైనదే, ఎందుకంటే హార్నెట్ విపత్తు కథను పొందడంలో ఏర్పరచుకున్న బంధం కన్నా ఈ బాధ్యత చాలా గొప్పది. తనకున్న అపారమైన అవగాహనతో ప్రోత్సాహాన్ని, సరిగ్గా అవసరమైన మరియు నమ్మకమైన సలహాను ఇచ్చే వ్యక్తికి మనం రుణపడి ఉంటాం. ఆన్సన్ బర్లింగేమ్ శామ్యూల్ క్లెమెన్స్‌తో ఇలా అన్నారు:

“మీకు గొప్ప సామర్థ్యం ఉంది; మీలో మేధస్సు ఉందని నేను నమ్ముతున్నాను. ఇప్పుడు మీకు కావలసింది సహవాసంలో పరిణతి. ఉన్నతమైన మేధస్సు, శీలం గల వారి సాంగత్యాన్ని కోరుకోండి. మిమ్మల్ని, మీ పనిని మెరుగుపరుచుకోండి. మీకంటే తక్కువ స్థాయి వారితో ఎన్నడూ చేరవద్దు; ఎల్లప్పుడూ పైకి ఎదగండి.”

క్లెమెన్స్ ఆ సలహాను ఎన్నడూ మరచిపోలేదు.

“క్యాషియర్ స్పృహ కోల్పోలేదు, కానీ దాదాపు స్పృహ కోల్పోయేంత పని జరిగింది,” అని అతను చాలా సంవత్సరాల తర్వాత రాశాడు. “అతను యజమానులను పిలిపించాడు, వాళ్ళు తమ సహజమైన ఉల్లాసంతో నవ్వి, అది దోపిడీ అని, కానీ ‘పర్వాలేదు, డబ్బులు చెల్లించండి. అంతా సరే.’ అన్నారు. ఒక వార్తాపత్రికకు యజమానులైన వారిలోకెల్లా శ్రేష్ఠమైన మనుషులు.”*

* “ఒక సాహిత్యవేత్తగా నా తొలి అడుగు.”—సంకలిత రచనలు.

ఒక సంవత్సరం తర్వాత అతనికి ప్రపంచవ్యాప్త కీర్తిని తెచ్చిపెట్టిన వర్ణనాత్మక రచనతో పోలిస్తే ఇవి తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ, శాండ్‌విచ్ ఐలాండ్ లేఖలు పసిఫిక్ తీరంలో అతని ప్రతిష్టను బాగా పెంచాయి. అవి నమ్మశక్యంగా, సమాచారాన్ని అందించేవిగా; క్లుప్తంగా—అద్భుతంగా కూడా—వర్ణనాత్మకంగా, తమ పాఠకులకు తగిన హాస్యంతో నిండి ఉండేవి. అయినప్పటికీ, అవి ముద్రించబడిన ఆ సాటిలేని నాణ్యమైన అక్షరాలలో ఇప్పుడు వాటిని చదవడం ఎంత అలసట కలిగించే పని అంటే, వాటి ప్రజాదరణ చూసి ఆశ్చర్యపోక తప్పదు. ఈనాటి మన ప్రమాణాల ప్రకారం అవి గొప్ప సాహిత్యం ఏమీ కాదు. వాటిలోని హాస్యం సాధారణంగా తీవ్రమైనది, వికారమైన అతిశయోక్తులతో కూడి ఉంటుంది; సాహిత్య నాణ్యత చాలా వరకు క్షీణించింది. అక్కడక్కడా పద్యరచనకు చేసిన ప్రయత్నాలు కనిపిస్తాయి. ఆ రోజుల్లో, రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పద్యాలను కలిపి, దృష్టిని మరల్చే, కొన్నిసార్లు వినోదాత్మకమైన ప్రభావాన్ని సృష్టించడం అతనికి ఒక ఫ్యాషన్‌గా ఉండేది. ఇలాంటి పొంతనలేని రచనలకు ఉదాహరణలు యూనియన్ లేఖలలో కనిపిస్తాయి; ఒకే చరణం దానిలోని సాధారణ భావాన్ని తెలియజేస్తుంది:

ఆ అస్సిరియన్ తోడేలులా మందపైకి దిగివచ్చాడు,

వారి బయోనెట్లు గడ్డిని తిప్పుతుండగా,

 అతని సైన్యాలు ఊదా, బంగారు వర్ణాలతో మెరుస్తున్నాయి,

 మన లాంతర్లు మసకగా వెలుగుతున్నాయి.

ఐదు సంవత్సరాల తర్వాత, అతని ‘రఫింగ్ ఇట్’ పుస్తకంలోని శాండ్‌విచ్ ఐలాండ్ అధ్యాయాలలో ఈ లేఖలలోని ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే చోటు దక్కించుకుంది. అయినప్పటికీ, అవి కామ్‌స్టాక్ రచనల ఉధృతమైన వికాసానికి, అతని తర్వాతి శైలి యొక్క సౌమ్యతకు మధ్య ఉన్న ఒక రకమైన పరివర్తన దశను వెల్లడిస్తాయి. అతను విషయాలను మెరుగైన దృష్టితో, మెరుగైన దృక్కోణంతో చూడటం నేర్చుకుంటున్నాడు. సాహిత్యపరంగా అతనిలో వచ్చిన ఈ మార్పుకు ఆన్సన్ బర్లింగేమ్ ప్రభావం కూడా ఒక ముఖ్య కారణమని నమ్మడం కష్టం కాదు.

*** ప్రాజెక్ట్ ముగింపు గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్ మార్క్ ట్వైన్: ఒక జీవిత చరిత్ర. సంపుటి I, భాగం 1: 1835-1866 ***

నవీకరించబడిన సంచికలు మునుపటి దాని స్థానంలోకి వస్తాయి—పాత సంచికలకు కొత్త పేర్లు పెట్టబడతాయి. యు.ఎస్. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని ముద్రిత ప్రతుల నుండి ఈ రచనలను సృష్టించడం అంటే, ఈ రచనలపై ఎవరికీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపీరైట్ హక్కులు లేవని అర్థం. కాబట్టి, ఫౌండేషన్ (మరియు మీరు!) దీనిని యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అనుమతి లేకుండా మరియు కాపీరైట్ రాయల్టీలు చెల్లించకుండా కాపీ చేసి పంపిణీ చేయవచ్చు. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ భావన మరియు ట్రేడ్‌మార్క్‌ను రక్షించడానికి, ఈ లైసెన్స్‌లోని ‘సాధారణ వినియోగ నిబంధనలు’ భాగంలో పేర్కొన్న ప్రత్యేక నియమాలు, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలను కాపీ చేయడానికి మరియు పంపిణీ చేయడానికి వర్తిస్తాయి. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఒక నమోదిత ట్రేడ్‌మార్క్, మరియు మీరు ఒక ఈ-బుక్‌కు రుసుము వసూలు చేస్తే, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ట్రేడ్‌మార్క్ వినియోగానికి రాయల్టీలు చెల్లించడంతో సహా, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్ నిబంధనలను పాటిస్తే తప్ప దీనిని ఉపయోగించకూడదు. మీరు ఈ ఈ-బుక్ కాపీలకు ఎలాంటి రుసుము వసూలు చేయకపోతే, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్‌ను పాటించడం చాలా సులభం. మీరు ఈ ఈ-బుక్‌ను అనుబంధ రచనలు, నివేదికలు, ప్రదర్శనలు మరియు పరిశోధనల సృష్టి వంటి దాదాపు ఏ ప్రయోజనం కోసమైనా ఉపయోగించవచ్చు. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్‌లను సవరించవచ్చు, ముద్రించవచ్చు మరియు ఉచితంగా ఇవ్వవచ్చు—యు.ఎస్. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని ఈ-బుక్‌లతో మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆచరణాత్మకంగా ఏదైనా చేయవచ్చు. పునఃపంపిణీ, ముఖ్యంగా వాణిజ్య పునఃపంపిణీ, ట్రేడ్‌మార్క్ లైసెన్స్‌కు లోబడి ఉంటుంది.

ప్రారంభం: పూర్తి లైసెన్స్

పూర్తి Project Gutenberg™ లైసెన్స్

ఈ రచనను పంపిణీ చేయడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి ముందు దయచేసి దీనిని చదవండి.

ఎలక్ట్రానిక్ రచనల ఉచిత పంపిణీని ప్రోత్సహించే Project Gutenberg™ లక్ష్యాన్ని పరిరక్షించడానికి, ఈ రచనను (లేదా “Project Gutenberg” అనే పదబంధంతో ఏ విధంగానైనా సంబంధం ఉన్న ఇతర రచనను) ఉపయోగించడం లేదా పంపిణీ చేయడం ద్వారా, ఈ ఫైల్‌తో పాటు లేదా www.gutenberg.org/license వద్ద ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉన్న పూర్తి Project Gutenberg లైసెన్స్ నిబంధనలన్నింటికీ కట్టుబడి ఉండటానికి మీరు అంగీకరిస్తున్నారు.

విభాగం 1. Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచనల వినియోగం మరియు పునఃపంపిణీకి సంబంధించిన సాధారణ నిబంధనలు

1.A. ఈ Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచనలోని ఏదైనా భాగాన్ని చదవడం లేదా ఉపయోగించడం ద్వారా, మీరు ఈ లైసెన్స్ మరియు మేధో సంపత్తి (ట్రేడ్‌మార్క్/కాపీరైట్) ఒప్పందంలోని అన్ని నిబంధనలను చదివారని, అర్థం చేసుకున్నారని మరియు అంగీకరించి ఆమోదించారని సూచిస్తున్నారు. ఈ ఒప్పందంలోని అన్ని నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి మీరు అంగీకరించకపోతే, మీరు దీనిని ఉపయోగించడం మానేయాలి మరియు మీ వద్ద ఉన్న Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచనల అన్ని కాపీలను తిరిగి ఇచ్చేయాలి లేదా నాశనం చేయాలి. Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచన యొక్క కాపీని పొందడానికి లేదా దానిని యాక్సెస్ చేయడానికి మీరు ఏదైనా రుసుము చెల్లించి ఉండి, ఈ ఒప్పంద నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి అంగీకరించకపోతే, పేరా 1.E.8లో పేర్కొన్న విధంగా మీరు ఎవరికైతే రుసుము చెల్లించారో ఆ వ్యక్తి లేదా సంస్థ నుండి డబ్బు వాపసు (refund) పొందవచ్చు.

1.B. “Project Gutenberg” అనేది నమోదిత ట్రేడ్‌మార్క్. ఈ ఒప్పంద నిబంధనలకు కట్టుబడి ఉండటానికి అంగీకరించిన వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని ఎలక్ట్రానిక్ రచనపై లేదా దానితో ఏదైనా విధంగా అనుబంధించి ఉపయోగించవచ్చు. ఈ ఒప్పందంలోని పూర్తి నిబంధనలను పాటించకుండానే చాలా వరకు Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచనలతో మీరు చేయగలిగే పనులు కొన్ని ఉన్నాయి. దిగువన ఉన్న పేరా 1.Cని చూడండి. మీరు ఈ ఒప్పంద నిబంధనలను పాటిస్తూ, Project Gutenbergకి భవిష్యత్తులో ఉచిత ప్రాప్యతను (access) కాపాడటంలో సహాయపడితే, Project Gutenberg ఎలక్ట్రానిక్ రచనలతో మీరు అనేక పనులు చేయవచ్చు.

ఒప్పందం మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలకు భవిష్యత్తులో ఉచిత ప్రాప్యతను కాపాడటానికి సహాయపడండి. దిగువ పేరా 1.E చూడండి.

1.C. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ (“ఫౌండేషన్” లేదా PGLAF), ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల సేకరణలో సంకలన కాపీరైట్‌ను కలిగి ఉంది. ఈ సేకరణలోని దాదాపు అన్ని వ్యక్తిగత రచనలు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో పబ్లిక్ డొమైన్‌లో ఉన్నాయి. ఒకవేళ ఏదైనా వ్యక్తిగత రచన యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడకపోయినా మరియు మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉన్నా, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్‌కు సంబంధించిన అన్ని సూచనలను తొలగించినంత వరకు, ఆ రచనను కాపీ చేయడం, పంపిణీ చేయడం, ప్రదర్శించడం లేదా దాని ఆధారంగా ఉత్పన్న రచనలను సృష్టించకుండా మిమ్మల్ని నిరోధించే హక్కును మేము క్లెయిమ్ చేయము. వాస్తవానికి, రచనతో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పేరును అనుబంధించి ఉంచడానికి సంబంధించిన ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలకు అనుగుణంగా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనలను ఉచితంగా పంచుకోవడం ద్వారా ఎలక్ట్రానిక్ రచనలకు ఉచిత ప్రాప్యతను ప్రోత్సహించే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లక్ష్యానికి మీరు మద్దతు ఇస్తారని మేము ఆశిస్తున్నాము. మీరు ఈ రచనను ఇతరులతో ఉచితంగా పంచుకున్నప్పుడు, దానితో జతచేయబడిన పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్‌తో అదే ఫార్మాట్‌లో ఉంచడం ద్వారా ఈ ఒప్పందం యొక్క నిబంధనలకు సులభంగా కట్టుబడి ఉండవచ్చు.

1.D. మీరు ఉన్న ప్రదేశంలోని కాపీరైట్ చట్టాలు కూడా ఈ పనితో మీరు ఏమి చేయగలరో నిర్దేశిస్తాయి. చాలా దేశాలలో కాపీరైట్ చట్టాలు నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెలుపల ఉన్నట్లయితే, ఈ పనిని లేదా మరే ఇతర ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పనిని డౌన్‌లోడ్ చేయడానికి, కాపీ చేయడానికి, ప్రదర్శించడానికి, ప్రదర్శన చేయడానికి, పంపిణీ చేయడానికి లేదా దాని ఆధారంగా ఉత్పన్నమైన పనులను సృష్టించడానికి ముందు, ఈ ఒప్పందంలోని నిబంధనలతో పాటు మీ దేశ చట్టాలను కూడా తనిఖీ చేయండి. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాకుండా మరే ఇతర దేశంలోనైనా ఏ పని యొక్క కాపీరైట్ స్థితికి సంబంధించి ఫౌండేషన్ ఎటువంటి హామీ ఇవ్వదు.

1.E. మీరు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్‌కు సంబంధించిన అన్ని సూచనలను తొలగించకపోతే: 1.E.1. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పని యొక్క ఏదైనా కాపీని (ఏ పనిలోనైనా “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్” అనే పదబంధం కనిపించినా, లేదా “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్” అనే పదబంధంతో సంబంధం ఉన్నా) యాక్సెస్ చేసినప్పుడు, ప్రదర్శించినప్పుడు, ప్రదర్శించినప్పుడు, వీక్షించినప్పుడు, కాపీ చేసినప్పుడు లేదా పంపిణీ చేసినప్పుడు, పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్‌కు క్రియాశీల లింక్‌లు లేదా ఇతర తక్షణ యాక్సెస్‌తో కూడిన ఈ క్రింది వాక్యం తప్పనిసరిగా ప్రముఖంగా కనిపించాలి:

ఈ ఈ-బుక్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మరియు ప్రపంచంలోని చాలా ఇతర ప్రాంతాలలో ఎక్కడైనా ఎవరైనా ఉచితంగా మరియు దాదాపు ఎటువంటి పరిమితులు లేకుండా ఉపయోగించుకోవడానికి ఉద్దేశించబడింది. ఈ ఈ-బుక్‌తో చేర్చబడిన లేదా www.gutenberg.orgలో ఆన్‌లైన్‌లో లభించే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ లైసెన్స్ నిబంధనల ప్రకారం మీరు దీనిని కాపీ చేయవచ్చు, ఇతరులకు ఇవ్వవచ్చు లేదా తిరిగి ఉపయోగించుకోవచ్చు. మీరు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నివసించనట్లయితే, ఈ ఈ-బుక్‌ను ఉపయోగించే ముందు మీరు నివసిస్తున్న దేశ చట్టాలను తనిఖీ చేయవలసి ఉంటుంది.

1.E.2. ఒకవేళ ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ యొక్క ఏదైనా ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్, యు.ఎస్. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని టెక్స్ట్‌ల నుండి తీసుకోబడితే (అంటే, కాపీరైట్ హోల్డర్ అనుమతితో పోస్ట్ చేయబడిందని సూచించే నోటీసు అందులో లేకపోతే), ఆ వర్క్‌ను యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఎవరికైనా ఎలాంటి రుసుములు లేదా ఛార్జీలు చెల్లించకుండా కాపీ చేసి పంపిణీ చేయవచ్చు. ఒకవేళ మీరు ఒక వర్క్‌ను పునఃపంపిణీ చేస్తున్నా లేదా దానికి యాక్సెస్ అందిస్తున్నా…

పనితో అనుబంధించబడిన లేదా దానిపై కనిపించే “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్” అనే పదబంధం ఉన్నట్లయితే, మీరు తప్పనిసరిగా పేరాగ్రాఫ్‌లు 1.E.1 నుండి 1.E.7 వరకు ఉన్న అవసరాలను పాటించాలి లేదా పేరాగ్రాఫ్‌లు 1.E.8 లేదా 1.E.9లో పేర్కొన్న విధంగా పనిని మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ట్రేడ్‌మార్క్‌ను ఉపయోగించడానికి అనుమతి పొందాలి.

1.E.3. కాపీరైట్ హోల్డర్ అనుమతితో ఒక వ్యక్తిగత ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ పనిని పోస్ట్ చేసినట్లయితే, మీ ఉపయోగం మరియు పంపిణీ తప్పనిసరిగా పేరాగ్రాఫ్‌లు 1.E.1 నుండి 1.E.7 వరకు మరియు కాపీరైట్ హోల్డర్ విధించిన ఏవైనా అదనపు నిబంధనలను పాటించాలి. కాపీరైట్ హోల్డర్ అనుమతితో పోస్ట్ చేయబడిన అన్ని పనుల కోసం అదనపు నిబంధనలు ఈ పని ప్రారంభంలో ఉన్న ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్‌కు లింక్ చేయబడతాయి.

1.E.4. ఈ పని నుండి, లేదా ఈ పనిలోని ఒక భాగాన్ని కలిగి ఉన్న ఏవైనా ఫైళ్ళ నుండి లేదా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్‌తో అనుబంధించబడిన ఏదైనా ఇతర పని నుండి పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ నిబంధనలను అన్‌లింక్ చేయవద్దు, వేరు చేయవద్దు లేదా తొలగించవద్దు.

1.E.5. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ యొక్క పూర్తి నిబంధనలకు క్రియాశీల లింకులు లేదా తక్షణ ప్రాప్యతతో పేరాగ్రాఫ్ 1.E.1లో పేర్కొన్న వాక్యాన్ని ప్రముఖంగా ప్రదర్శించకుండా, ఈ ఎలక్ట్రానిక్ పనిని లేదా ఈ ఎలక్ట్రానిక్ పనిలోని ఏ భాగాన్నైనా కాపీ చేయడం, ప్రదర్శించడం, ప్రదర్శన చేయడం, పంపిణీ చేయడం లేదా పునఃపంపిణీ చేయడం చేయవద్దు.

1.E.6. మీరు ఈ పనిని ఏదైనా బైనరీ, కంప్రెస్డ్, మార్క్ అప్, నాన్-ప్రొప్రైటరీ లేదా ప్రొప్రైటరీ రూపంలోకి మార్చవచ్చు మరియు పంపిణీ చేయవచ్చు, ఇందులో ఏదైనా వర్డ్ ప్రాసెసింగ్ లేదా హైపర్‌టెక్స్ట్ రూపం కూడా ఉంటుంది. అయితే, మీరు అధికారిక ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వెబ్‌సైట్ (www.gutenberg.org)లో పోస్ట్ చేసిన అధికారిక వెర్షన్‌లో ఉపయోగించిన “ప్లెయిన్ వనిల్లా ASCII” లేదా ఇతర ఫార్మాట్ కాకుండా వేరే ఫార్మాట్‌లో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ పని యొక్క కాపీలకు ప్రాప్యతను అందిస్తే లేదా పంపిణీ చేస్తే, మీరు వినియోగదారునికి ఎటువంటి అదనపు ఖర్చు, రుసుము లేదా వ్యయం లేకుండా, ఆ పని యొక్క అసలైన “ప్లెయిన్ వనిల్లా ASCII” లేదా ఇతర రూపంలో ఒక కాపీని, కాపీని ఎగుమతి చేసే మార్గాన్ని, లేదా అభ్యర్థనపై కాపీని పొందే మార్గాన్ని తప్పనిసరిగా అందించాలి. ఏదైనా ప్రత్యామ్నాయ ఫార్మాట్‌లో పేరాగ్రాఫ్ 1.E.1లో పేర్కొన్న విధంగా పూర్తి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లైసెన్స్ తప్పనిసరిగా ఉండాలి. 1.E.7. మీరు పేరాగ్రాఫ్ 1.E.8 లేదా 1.E.9కి అనుగుణంగా వ్యవహరిస్తే తప్ప, ఏవైనా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనలకు ప్రాప్యత కల్పించడానికి, వీక్షించడానికి, ప్రదర్శించడానికి, ప్రదర్శన ఇవ్వడానికి, కాపీ చేయడానికి లేదా పంపిణీ చేయడానికి రుసుము వసూలు చేయవద్దు.

1.E.8. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ రచనల కాపీల కోసం లేదా వాటికి ప్రాప్యతను అందించడానికి లేదా పంపిణీ చేయడానికి మీరు సహేతుకమైన రుసుమును వసూలు చేయవచ్చు, అయితే ఈ క్రింది షరతులు వర్తిస్తాయి:

• • మీరు మీ వర్తించే పన్నులను లెక్కించడానికి ఇప్పటికే ఉపయోగిస్తున్న పద్ధతిని ఉపయోగించి లెక్కించిన ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ రచనల వినియోగం నుండి మీరు పొందే స్థూల లాభాలపై 20% రాయల్టీ రుసుమును చెల్లించాలి. ఈ రుసుము ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ట్రేడ్‌మార్క్ యజమానికి చెల్లించవలసి ఉంటుంది, కానీ అతను ఈ పేరాగ్రాఫ్ కింద రాయల్టీలను ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళంగా ఇవ్వడానికి అంగీకరించాడు. మీరు మీ ఆవర్తన పన్ను రిటర్న్‌లను సిద్ధం చేసిన (లేదా చట్టబద్ధంగా సిద్ధం చేయవలసిన) ప్రతి తేదీ తర్వాత 60 రోజులలోపు రాయల్టీ చెల్లింపులు తప్పనిసరిగా చెల్లించాలి. రాయల్టీ చెల్లింపులు స్పష్టంగా ఆ విధంగా గుర్తించబడి, సెక్షన్ 4, “ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళాల గురించిన సమాచారం”లో పేర్కొన్న చిరునామాకు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు పంపాలి.

• • చెల్లించిన ఏదైనా డబ్బుకు మీరు పూర్తి వాపసును అందిస్తారు

• ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ పూర్తి లైసెన్స్ యొక్క నిబంధనలకు తాను అంగీకరించడం లేదని, స్వీకరించిన 30 రోజులలోపు ఒక వినియోగదారుడు మీకు రాతపూర్వకంగా (లేదా ఇ-మెయిల్ ద్వారా) తెలియజేస్తే, వారు చెల్లించిన ఏదైనా డబ్బును మీరు పూర్తిగా వాపసు చేయాలి. అటువంటి వినియోగదారుడు భౌతిక మాధ్యమంలో ఉన్న రచనల యొక్క అన్ని కాపీలను తిరిగి ఇవ్వాలని లేదా నాశనం చేయాలని మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ రచనల యొక్క ఇతర కాపీల వాడకాన్ని మరియు ప్రాప్యతను పూర్తిగా నిలిపివేయాలని మీరు కోరాలి.

• • రచనను స్వీకరించిన 90 రోజులలోపు ఎలక్ట్రానిక్ రచనలో లోపం కనుగొనబడి, మీకు నివేదించబడితే, పేరా 1.F.3 ప్రకారం, ఒక రచన కోసం లేదా దాని స్థానంలో మరొక కాపీ కోసం చెల్లించిన ఏదైనా డబ్బును మీరు పూర్తిగా వాపసు చేయాలి.

• • ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ రచనల ఉచిత పంపిణీకి సంబంధించిన ఈ ఒప్పందంలోని మిగిలిన అన్ని నిబంధనలను మీరు పాటించాలి.

1.E.9. ఈ ఒప్పందంలో పేర్కొన్న నిబంధనల కంటే భిన్నమైన నిబంధనలపై మీరు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచన లేదా రచనల సమూహాన్ని రుసుము వసూలు చేయడానికి లేదా పంపిణీ చేయడానికి కోరుకుంటే, మీరు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ట్రేడ్‌మార్క్ నిర్వాహకుడైన ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ నుండి వ్రాతపూర్వక అనుమతిని పొందాలి. దిగువ సెక్షన్ 3లో పేర్కొన్న విధంగా ఫౌండేషన్‌ను సంప్రదించండి.

1.F.

1.F.1. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ సేకరణను రూపొందించడంలో, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వాలంటీర్లు మరియు ఉద్యోగులు U.S. కాపీరైట్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడని రచనలను గుర్తించడానికి, వాటిపై కాపీరైట్ పరిశోధన చేయడానికి, లిప్యంతరీకరణ చేయడానికి మరియు ప్రూఫ్‌రీడింగ్ చేయడానికి గణనీయమైన కృషి చేస్తారు. ఈ ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ రచనలు, మరియు అవి నిల్వ చేయబడిన మాధ్యమంలో, అసంపూర్ణమైన, తప్పుగా ఉన్న లేదా పాడైన డేటా, లిప్యంతరీకరణ లోపాలు, కాపీరైట్ లేదా ఇతర మేధో సంపత్తి ఉల్లంఘన, లోపభూయిష్టమైన లేదా దెబ్బతిన్న డిస్క్ లేదా ఇతర మాధ్యమం, కంప్యూటర్ వైరస్, లేదా మీ పరికరాలకు నష్టం కలిగించే లేదా చదవలేని కంప్యూటర్ కోడ్‌ల వంటి “లోపాలు” ఉండవచ్చు.

1.F.2. పరిమిత వారంటీ, నష్టపరిహారాల నిరాకరణ – పేరా 1.F.3లో వివరించిన “భర్తీ లేదా వాపసు హక్కు” మినహా, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని, మరియు ఈ ఒప్పందం కింద ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ పనిని పంపిణీ చేసే ఏ ఇతర పక్షమైనా, న్యాయ రుసుములతో సహా నష్టాలు, ఖర్చులు మరియు వ్యయాల కోసం మీకు అన్ని బాధ్యతలను నిరాకరిస్తాయి. పేరా 1.F.3లో అందించినవి మినహా, నిర్లక్ష్యం, కఠినమైన బాధ్యత, వారంటీ ఉల్లంఘన లేదా ఒప్పంద ఉల్లంఘనలకు మీకు ఎలాంటి పరిహారాలు లేవని మీరు అంగీకరిస్తున్నారు. అటువంటి నష్టం సంభవించే అవకాశం గురించి మీరు తెలియజేసినప్పటికీ, వాస్తవ, ప్రత్యక్ష, పరోక్ష, పర్యవసాన, శిక్షార్హమైన లేదా యాదృచ్ఛిక నష్టాలకు ఈ ఒప్పందం కింద ఫౌండేషన్, ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని మరియు ఏ పంపిణీదారు అయినా మీకు బాధ్యత వహించరని మీరు అంగీకరిస్తున్నారు.

1.F.3. పరిమిత భర్తీ లేదా వాపసు హక్కు – మీరు ఈ ఎలక్ట్రానిక్ పనిని స్వీకరించిన 90 రోజులలోపు అందులో లోపాన్ని కనుగొంటే, మీరు ఎవరి నుండి అయితే ఆ పనిని స్వీకరించారో వారికి వ్రాతపూర్వక వివరణ పంపడం ద్వారా మీరు దాని కోసం చెల్లించిన డబ్బును (ఏదైనా ఉంటే) వాపసు పొందవచ్చు. మీరు ఈ రచనను భౌతిక మాధ్యమంలో స్వీకరించినట్లయితే, మీరు మీ వ్రాతపూర్వక వివరణతో పాటు ఆ మాధ్యమాన్ని తిరిగి ఇవ్వాలి. మీకు లోపభూయిష్టమైన రచనను అందించిన వ్యక్తి లేదా సంస్థ, వాపసుకు బదులుగా ప్రత్యామ్నాయ కాపీని అందించడానికి ఎంచుకోవచ్చు. మీరు ఈ రచనను ఎలక్ట్రానిక్‌గా స్వీకరించినట్లయితే, దానిని మీకు అందించిన వ్యక్తి లేదా సంస్థ, వాపసుకు బదులుగా ఈ రచనను ఎలక్ట్రానిక్‌గా స్వీకరించడానికి మీకు రెండవ అవకాశాన్ని ఇవ్వడానికి ఎంచుకోవచ్చు. రెండవ కాపీ కూడా లోపభూయిష్టంగా ఉంటే, సమస్యను సరిచేయడానికి తదుపరి అవకాశాలు లేకుండా మీరు వ్రాతపూర్వకంగా వాపసును కోరవచ్చు.

1.F.4. పేరా 1.F.3లో పేర్కొన్న ప్రత్యామ్నాయం లేదా వాపసు యొక్క పరిమిత హక్కు మినహా, ఈ రచన మీకు ‘యథాతథంగా’ అందించబడింది, వాణిజ్య యోగ్యత లేదా ఏ ప్రయోజనానికైనా అనుకూలత యొక్క వారెంటీలతో సహా, కానీ వాటికే పరిమితం కాకుండా, వ్యక్తీకరించిన లేదా సూచించిన ఏ ఇతర రకమైన వారెంటీలు లేకుండా.

1.F.5. కొన్ని రాష్ట్రాలు కొన్ని సూచించిన వారెంటీల నిరాకరణలను లేదా కొన్ని రకాల నష్టాల మినహాయింపు లేదా పరిమితిని అనుమతించవు. ఈ ఒప్పందంలో పేర్కొన్న ఏదైనా నిరాకరణ లేదా పరిమితి, ఈ ఒప్పందానికి వర్తించే రాష్ట్ర చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తే, వర్తించే రాష్ట్ర చట్టం ద్వారా అనుమతించబడిన గరిష్ట నిరాకరణ లేదా పరిమితిని చేసే విధంగా ఒప్పందం వ్యాఖ్యానించబడుతుంది. ఈ ఒప్పందంలోని ఏదైనా నిబంధన చెల్లనిదిగా లేదా అమలు చేయలేనిదిగా ఉన్నప్పటికీ, అది మిగిలిన నిబంధనలను రద్దు చేయదు.

1.ఎఫ్.6. నష్టపరిహారం – మీరు చేసే లేదా జరగడానికి కారణమయ్యే ఈ క్రింది వాటి నుండి ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఉత్పన్నమయ్యే అన్ని బాధ్యతలు, ఖర్చులు మరియు వ్యయాల నుండి, చట్టపరమైన రుసుములతో సహా, ఫౌండేషన్, ట్రేడ్‌మార్క్ యజమాని, ఫౌండేషన్ యొక్క ఏదైనా ఏజెంట్ లేదా ఉద్యోగి, ఈ ఒప్పందానికి అనుగుణంగా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్స్ కాపీలను అందించే ఎవరైనా, మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్™ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్స్ యొక్క ఉత్పత్తి, ప్రచారం మరియు పంపిణీకి సంబంధించిన ఏవైనా వాలంటీర్లను నష్టపరిహారం చెల్లించి, ఎటువంటి హాని కలగకుండా చూస్తామని మీరు అంగీకరిస్తున్నారు: (ఎ) ఈ లేదా ఏదైనా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వర్క్ యొక్క పంపిణీ, (బి) ఏదైనా ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ వర్క్‌కు మార్పులు, సవరణలు, లేదా చేర్పులు లేదా తొలగింపులు, మరియు (సి) మీరు కలిగించే ఏదైనా లోపం.

విభాగం 2. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ యొక్క లక్ష్యం గురించిన సమాచారం

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ అంటేనే, వాడుకలో లేని, పాత, మధ్యకాలిక మరియు కొత్త కంప్యూటర్లతో సహా అత్యంత విస్తృత శ్రేణి కంప్యూటర్లు చదవగలిగే ఫార్మాట్లలో ఎలక్ట్రానిక్ రచనలను ఉచితంగా పంపిణీ చేయడం. వందలాది మంది స్వచ్ఛంద కార్యకర్తల కృషి మరియు అన్ని వర్గాల ప్రజల విరాళాల కారణంగా ఇది ఉనికిలో ఉంది.

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి మరియు ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ సేకరణ రాబోయే తరాలకు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉండేలా చూడటానికి, స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు మరియు వారికి అవసరమైన సహాయాన్ని అందించడానికి ఆర్థిక మద్దతు చాలా కీలకం. 2001లో, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ మరియు భవిష్యత్ తరాలకు సురక్షితమైన మరియు శాశ్వతమైన భవిష్యత్తును అందించడానికి ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ సృష్టించబడింది. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్ గురించి మరియు మీ కృషి, విరాళాలు ఎలా సహాయపడగలవో మరింత తెలుసుకోవడానికి, www.gutenberg.org లోని విభాగాలు 3 మరియు 4 మరియు ఫౌండేషన్ సమాచార పేజీని చూడండి.

విభాగం 3. ప్రాజెక్ట్ గురించిన సమాచారం

విభాగం 3. Project Gutenberg Literary Archive Foundation గురించిన సమాచారం

Project Gutenberg Literary Archive Foundation అనేది మిసిసిపీ రాష్ట్ర చట్టాల ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడిన, లాభాపేక్ష లేని 501(c)(3) విద్యా సంస్థ; దీనికి Internal Revenue Service (IRS) ద్వారా పన్ను మినహాయింపు హోదా కల్పించబడింది. ఈ ఫౌండేషన్ యొక్క EIN లేదా ఫెడరల్ పన్ను గుర్తింపు సంఖ్య 64-6221541. Project Gutenberg Literary Archive Foundationకు ఇచ్చే విరాళాలు, U.S. ఫెడరల్ చట్టాలు మరియు మీ రాష్ట్ర చట్టాల ప్రకారం అనుమతించబడిన పూర్తి పరిధి వరకు పన్ను మినహాయింపుకు అర్హమైనవి.

ఈ ఫౌండేషన్ యొక్క కార్యాలయం 41 Watchung Plaza #516, Montclair NJ 07042, USA వద్ద ఉంది (ఫోన్: +1 (862) 621-9288). ఇమెయిల్ సంప్రదింపు లింకులు మరియు తాజా సంప్రదింపు వివరాలను ఫౌండేషన్ వెబ్‌సైట్ మరియు అధికారిక పేజీ www.gutenberg.org/contact లో చూడవచ్చు.

విభాగం 4. Project Gutenberg Literary Archive Foundationకు విరాళాల గురించిన సమాచారం

పాత పరికరాలతో సహా అనేక రకాల పరికరాలలో యాక్సెస్ చేయగల, మెషిన్-రీడబుల్ (యంత్రం చదవగలిగే) రూపంలో ఉచితంగా పంపిణీ చేయగల ‘పబ్లిక్ డొమైన్’ మరియు లైసెన్స్ పొందిన రచనల సంఖ్యను పెంచే లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి Project Gutenberg™ విస్తృత ప్రజా మద్దతు మరియు విరాళాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది; అవి లేకుండా ఇది మనుగడ సాగించలేదు. IRSతో పన్ను మినహాయింపు హోదాను కొనసాగించడానికి అనేక చిన్న విరాళాలు ($1 నుండి $5,000 వరకు) చాలా ముఖ్యమైనవి.

యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని మొత్తం 50 రాష్ట్రాలలో స్వచ్ఛంద సంస్థలు మరియు వాటికి ఇచ్చే విరాళాలను నియంత్రించే చట్టాలను పాటించడానికి ఈ ఫౌండేషన్ కట్టుబడి ఉంది. నిబంధనల అనుకూలత (compliance) అవసరాలు అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ ఒకేలా ఉండవు; వీటిని పాటించడానికి మరియు కొనసాగించడానికి గణనీయమైన కృషి, చాలా కాగితపు పని మరియు అనేక రుసుములు అవసరమవుతాయి. నిబంధనల పాటింపుకు సంబంధించిన లిఖితపూర్వక ధృవీకరణను పొందనటువంటి ప్రాంతాలలో మేము విరాళాలను కోరము. విరాళాలు పంపడానికి లేదా ఏదైనా నిర్దిష్ట రాష్ట్రానికి సంబంధించిన నిబంధనల పాటింపు స్థితిని తెలుసుకోవడానికి www.gutenberg.org/donate ను సందర్శించండి.

విరాళాల సేకరణకు సంబంధించిన నిబంధనలను పాటించని రాష్ట్రాల నుండి మేము విరాళాలను కోరము మరియు కోరకూడదు కూడా; అయితే, అటువంటి రాష్ట్రాలలోని దాతలు స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చి విరాళం ఇవ్వజూపినప్పుడు, వాటిని స్వీకరించడాన్ని నిషేధించే నిబంధనలేవీ మాకు తెలియవు.

అంతర్జాతీయ విరాళాలు కృతజ్ఞతతో స్వీకరించబడతాయి, కానీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెలుపల నుండి స్వీకరించబడిన విరాళాలకు సంబంధించిన పన్ను విధానాల గురించి మేము ఎటువంటి ప్రకటనలు చేయలేము. కేవలం U.S. చట్టాల నిర్వహణే మా చిన్న సిబ్బందికి చాలా భారంగా ఉంటుంది.

ప్రస్తుత విరాళ పద్ధతులు మరియు చిరునామాల కోసం దయచేసి Project Gutenberg వెబ్ పేజీలను చూడండి. చెక్కులు, ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులు మరియు క్రెడిట్ కార్డ్ విరాళాలతో సహా అనేక ఇతర మార్గాల్లో విరాళాలు స్వీకరించబడతాయి. విరాళం ఇవ్వడానికి, దయచేసి www.gutenberg.org/donate ని సందర్శించండి.

విభాగం 5. ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఎలక్ట్రానిక్ వర్క్స్ గురించిన సాధారణ సమాచారం

ఎవరితోనైనా స్వేచ్ఛగా పంచుకోగలిగే ఎలక్ట్రానిక్ రచనల గ్రంథాలయమనే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ భావనకు ఆద్యుడు ప్రొఫెసర్ మైఖేల్ ఎస్. హార్ట్. నలభై సంవత్సరాల పాటు, ఆయన కేవలం స్వచ్ఛంద సేవకుల మద్దతుతోనే ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్స్‌ను రూపొందించి, పంపిణీ చేశారు.

ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్స్ తరచుగా అనేక ముద్రిత ప్రతుల నుండి సృష్టించబడతాయి. కాపీరైట్ నోటీసును చేర్చితే తప్ప, యు.ఎస్.లో వీటన్నింటికీ కాపీరైట్ రక్షణ లేదని నిర్ధారించబడింది. అందువల్ల, మేము ఈ-బుక్స్‌ను ఏ ప్రత్యేక కాగితపు ప్రతికి అనుగుణంగా ఉంచాల్సిన అవసరం లేదు.

చాలా మంది మా వెబ్‌సైట్ www.gutenberg.org తో ప్రారంభిస్తారు, దీనిలో ప్రధాన PG శోధన సౌకర్యం ఉంది.

ఈ వెబ్‌సైట్‌లో ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ గురించి సమాచారం ఉంటుంది, ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ లిటరరీ ఆర్కైవ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళాలు ఎలా ఇవ్వాలి, మా కొత్త ఈ-బుక్స్‌ను రూపొందించడంలో ఎలా సహాయపడాలి, మరియు కొత్త ఈ-బుక్స్ గురించి తెలుసుకోవడానికి మా ఇమెయిల్ న్యూస్‌లెటర్‌కు ఎలా సబ్‌స్క్రయిబ్ చేసుకోవాలి అనే వివరాలు ఇందులో ఉన్నాయి.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -29-8-26-ఉయ్యూరు .

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.15 వ భాగం.28.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామావాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.278 వ భాగం.28.8.26.

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక  మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -15

XLVI

శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో స్థిరపడటం

ఇది 1864వ సంవత్సరం, మే నెల చివరిలో జరిగింది. గిల్లిస్, క్లెమెన్స్ ఇద్దరి ఉద్దేశం అమెరికాకు తిరిగి వెళ్లడమే; కానీ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు చేరుకున్నాక, ఇద్దరూ వెంటనే ‘మార్నింగ్ కాల్’ పత్రికలో ఉద్యోగాలు స్వీకరించారు; క్లెమెన్స్ రిపోర్టర్‌గా, గిల్లిస్ కంపోజిటర్‌గా చేరారు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ రచనను బట్టి పాఠకులకు తెలిసేదేమిటంటే, “సగం ట్రంకు నిండా ఉన్న మైనింగ్ స్టాక్స్” నుండి రాబోయే సంపదపై ఆశతో మార్క్ ట్వైన్ ఇప్పుడు సీతాకోకచిలుకలాంటి సోమరి జీవితంలోకి ప్రవేశించాడు,  వెంటనే, మైనింగ్ బుడగ పేలిపోయినప్పుడు, అతను ఒక పేదవాడిగా మారాడు. కానీ ఈ కాలపు చరిత్ర విషయంలో చాలా స్వేచ్ఛ తీసుకోబడింది. నిస్సందేహంగా అతను తన మైనింగ్ స్టాక్స్ నుండి గొప్ప రాబడిని ఆశించాడు, కానీ నిరాశ చెందాడు, ముఖ్యంగా హేల్ అండ్ నార్‌క్రాస్ షేర్లలో పెట్టిన పెట్టుబడి విషయంలో. సరైన సమయంలో అమ్మి ఉంటే పెద్ద లాభం వచ్చే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, ఆ షేర్లను చాలా కాలం పాటు ఉంచుకున్నాడు.

వాస్తవానికి, అతను ‘కాల్’ పత్రిక పనిలో తీవ్రంగా నిమగ్నమవడానికి ముందు, లిక్ హౌస్‌లో “సీతాకోకచిలుకలాంటి సోమరితనం”లో కొన్ని రోజులు—మరీ మహా అయితే ఒక పక్షం రోజులు—మాత్రమే గడిపాడు. అతను స్టీవ్ గిల్లిస్‌తో కలిసి, వారికి దొరికిన అత్యంత నిశ్శబ్దమైన ప్రదేశంలో నిరాడంబరంగా జీవించాడు; ఆ ప్రదేశం ఎంత నిశ్శబ్దంగా ఉన్నా, అలసిపోయిన రాత్రి రిపోర్టర్ , కంపోజిటర్ విశ్రాంతి తీసుకోవాలనుకున్నప్పుడు ఉదయాన్నే భయంకరంగా మార్చడానికి కంకణం కట్టుకున్నట్లు అనిపించే కుక్కలు, పిల్లులు, కోళ్లు మరియు పియానోలకు వీలైనంత దూరంగా ఉండేవారు. వారు అప్పుడప్పుడు, ఎంతో హుందాగా దుస్తులు ధరించి, స్నేహితులతో కలిసి బయటకు వెళ్లేవారు; కానీ వారి వినోదాలు ఎక్కువగా, పత్రిక ముద్రణకు వెళ్ళిన తర్వాత జరిగే అర్ధరాత్రి రహస్య విందులకే పరిమితమయ్యేవి—ఆ సమయంలో తినడానికి ఏది దొరికితే అది తింటూ, కొన్ని గ్లాసుల బీరు తాగుతూ, బహుశా రాత్రంతా తెరిచి ఉండే ఏదైనా రిసార్ట్‌లో బిలియర్డ్స్ లేదా పూల్ ఆట ఆడుతూ తేలికపాటి కాలక్షేపం చేసేవారు. వార్డ్ అనే పేరు గల ఒక ప్రింటర్—అతన్ని వారు “లిటిల్ వార్డ్”* అని పిలిచేవారు—తరచుగా ఈ వినోదాల కోసం వారితో పాటు వెళ్ళేవాడు. వార్డ్ మరియు గిల్లిస్ ఇద్దరూ యుద్ధోత్సాహవంతులు, మరియు కొన్నిసార్లు కేవలం పోరాటానందం కోసం గొడవలు సృష్టించేవారు. క్లెమెన్స్‌కు అలాంటివి ఏమాత్రం నచ్చేవి కావు, వాటిని నిరుత్సాహపరిచేవాడు కూడా. కానీ వార్డ్, గిల్లిస్ మాత్రం యుద్ధానికే కట్టుబడి ఉండేవారు. వారు ఒకరికొకరు ఎప్పుడూ సహాయం చేసుకోలేదు. ఒకవేళ ఎవరైనా బలిష్టమైన వ్యక్తిపై ఒకరు మరొకరికి సహాయం చేయడానికి ముందుకొచ్చి ఉంటే, అది అవమానంగా భావించబడేది, మరియు ఆ ఇద్దరు చిన్న స్నేహితుల మధ్య యుద్ధం జరిగి ఉండేది.** ముఖ్యంగా స్టీవ్ గిల్లిస్‌కు అనుకోని కలయికలంటే చాలా ఇష్టం, ఈ లక్షణమే కొంత కాలం తర్వాత మార్క్ ట్వైన్ వృత్తిని తీర్చిదిద్దడంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా నిరూపించబడింది. అయితే, ఎక్కువ శ్రమతో కూడిన రాత్రులు తరచుగా ఉండేవి కావు. వారి ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళడం సాధారణంగా ప్రశాంతంగా ఉండేది మరియు వారు అక్కడికి చేరుకున్నందుకు చాలా సంతోషించేవారు.

* ఎల్. పి. వార్డ్; శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఒక అథ్లెట్‌గా సుప్రసిద్ధుడు. అతను మతిస్థిమితం కోల్పోయి 1903లో తుపాకీతో కాల్చుకుని ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.

** ఎస్. ఎల్. సి., 1906.

అయితే, క్లెమెన్స్ ఎప్పుడూ నిద్రకు పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉండేవాడు కాదు. అప్పుడు, ఎప్పటిలాగే, అతను మంచం మీద ఆనుకుని కూర్చుని, తన పైపును వెలిగించుకుని, నిద్ర ఆవహించే వరకు ఇంగ్లీష్ లేదా ఫ్రెంచ్ చరిత్రలో లీనమైపోయేవాడు. అతని గదిలో ఉండే సహచరుడికి ఈ అలవాటు నచ్చలేదు; అది అతని విశ్రాంతికి ఆటంకం కలిగించింది,  అల్లరి చేయాలనే తన రాక్షస ప్రవృత్తితో అతను తనదైన రీతిలో ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు. తన సహచరుడి అత్యంత వ్యవస్థీకృత నాడీ వ్యవస్థ గురించి తెలిసి, అతను దీపం ఆర్పేలా చేసే హింసా మార్గాలను కనిపెట్టాడు. ఒకసారి అతను ఒక దారానికి మేకు కట్టాడు; ఆ ఏర్పాటును మంచం వెనుక నేలపై ఉంచాడు. నిద్రపోతున్నట్లు నటిస్తూ, అతను దారం చివరను పట్టుకుని, దానిని మెల్లగా పైకి కిందకి కదిలించేవాడు. దాంతో నేలపై ఒక చిన్న టిక్ టిక్ శబ్దం వచ్చేది, అది నాడీ సంబంధిత సమస్యలున్న మనిషికి పిచ్చెక్కిస్తుంది. క్లెమెన్స్ ఒక క్షణం విని ఇలా అనేవాడు:

“అసలు ఈ శబ్దం ఏమిటి?”

గిల్లిస్ నటిస్తున్న నిద్ర  ఆ టిక్ టిక్ శబ్దం కొనసాగుతూనే ఉండేవి.

క్లెమెన్స్ మంచం మీద లేచి కూర్చుని, తన పుస్తకాన్ని పక్కకు విసిరివేసి, తీవ్రంగా తిట్టేవాడు.

“స్టీవ్, ఆ దరిద్రపు శబ్దం ఏమిటి?” అని అనేవాడు.

స్టీవ్ నిద్రమత్తులో మేల్కొన్నట్లు నటించేవాడు. ఏమైంది, సామ్? ఆ శబ్దం ఏమిటి? ఓహ్, అది ఆ చావును సూచించే పురుగులలో ఒకటి అనుకుంటా; వాటికి వెలుతురు అంటే ఇష్టం ఉండదు. బహుశా ఒక్క నిమిషంలో ఆగిపోతుందేమో.

సాధారణంగా అది ఆ సమయానికి ఆగిపోయేది,  చదవడం కొనసాగించడానికి వీలుగా ఉండేది. కానీ నిశ్శబ్దం ఏర్పడగానే అది మళ్ళీ మొదలయ్యేది—టిక్, టిక్, టిక్. తీవ్రమైన తిట్ల వర్షం కురిపిస్తూ, ఆ పుస్తకం నేల మీద పడిపోయేది, వెలుగు మాయమయ్యేది. కొన్నిసార్లు, అతనికి నిద్ర పట్టనప్పుడు, బట్టలు వేసుకుని గంటసేపు వీధిలో తిరిగేవాడు, అదే సమయంలో ఆ క్రూరుడు స్టీవ్, తను ఒక నేరస్థుడిలా నిద్రపోయేవాడు.

చివరికి, ఒక రాత్రి, అతను హద్దులు దాటి దొరికిపోయాడు. అతని వేదనకు గురైన రూమ్‌మేట్ మొదట అతన్ని తిట్టాడు, తర్వాత చంపేస్తానని బెదిరించాడు, చివరకు అవమానపరిచాడు. ఇది విచిత్రమే అయినా, ఆ ఇద్దరూ ఎప్పుడూ ఒకరినొకరు ప్రేమించుకున్నారు; వారి మధ్య ఎప్పుడూ దూరం అనేదే లేదు, మరియు మార్క్ ట్వైన్ తన చివరి రోజుల వరకు స్టీవ్ గిల్లిస్ గురించి ఆప్యాయత లేకుండా ఎప్పుడూ మాట్లాడలేకపోయాడు.

వారు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో చాలాసార్లు ఇల్లు మారారు. కాలిఫోర్నియా వీధిలోని ఒక కొండ అంచున ఉన్న నివాసం వారికి అత్యంత సంతృప్తినిచ్చింది. వారి కిటికీల నుండి కింద చాలా చైనీస్ ఇళ్ళు కనిపించేవి—వాటిని “టిన్-క్యాన్ ఇళ్ళు” అని పిలిచేవారు—పగిలిపోయిన డబ్బాలతో కప్పబడిన చిన్న చెక్క గుడిసెలు. స్టీవ్ మరియు మార్క్ ఆ ఇళ్ళలోకి చైనీయులందరూ వెళ్ళిపోయే వరకు వేచి చూస్తూ, కిందకి చూసేవారు; అప్పుడు వారిలో ఒకడు ఖాళీ బీరు సీసాను పట్టుకుని, ఆ రేకుల పైకప్పుల మీదకు విసిరి, కిటికీ తెరల వెనుక దాక్కునేవాడు. చైనీయులు గుంపుగా బయటకు వచ్చి… “స్టీవ్, ఆ దరిద్రపు శబ్దం ఏమిటి?” అని అతను అనేవాడు.

స్టీవ్ నిద్రమత్తులో మేల్కొన్నట్లు నటించేవాడు.

“ఏమైంది, సామ్? ఏ శబ్దం? ఓహ్, అది ఆ చావును తెప్పించే పురుగులలో ఒకటి అనుకుంటా; వాటికి వెలుతురు అంటే ఇష్టం ఉండదు. బహుశా ఒక్క నిమిషంలో ఆగిపోతుందేమో.”

సాధారణంగా ఆ సమయానికి అది ఆగిపోయేది,  చదవడం కొనసాగించే అవకాశం ఉండేది. కానీ నిశ్శబ్దం ఏర్పడగానే అది మళ్ళీ మొదలయ్యేది—టిక్, టిక్, టిక్. ఒక భయంకరమైన దూషణ శబ్దంతో, పుస్తకం నేల మీదుగా పడిపోయేది  వెలుతురు మాయమయ్యేది. కొన్నిసార్లు, అతనికి నిద్ర పట్టనప్పుడు, అతను బట్టలు వేసుకుని గంటసేపు వీధిలోకి నడిచేవాడు, ఆ క్రూరమైన స్టీవ్ మాత్రం తను ఒక నేరస్థుడిలా నిద్రపోయేవాడు.

చివరికి, ఒక రాత్రి, అతను ఆ పనిని మరీ ఎక్కువ చేసి దొరికిపోయాడు. అతని బాధిత రూమ్‌మేట్ మొదట అతన్ని తిట్టాడు, తర్వాత చంపేస్తానని బెదిరించాడు, చివరికి అతన్ని అవమానపరిచాడు. ఇది విచిత్రమే, కానీ ఆ ఇద్దరూ ఎప్పుడూ ఒకరినొకరు ప్రేమించుకునేవారు; వారి మధ్య ఎప్పుడూ ఎలాంటి దూరం ఏర్పడలేదు, మరియు మార్క్ ట్వైన్ తన చివరి రోజుల వరకు స్టీవ్ గిల్లిస్ గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ఆప్యాయంగా ఉండకుండా ఉండలేకపోయాడు.

మిన్నా వీధిలోని ఒక చోట వారు ఒక ప్రైవేట్ కుటుంబంతో కలిసి నివసించారు. మొదట్లో క్లెమెన్స్ చాలా సంతోషించాడు.

“దీన్ని చూడు స్టీవ్,” అన్నాడు అతను. “ఎంత చక్కని, ప్రశాంతమైన ప్రదేశం. మనల్ని ఇబ్బంది పెట్టేదేమీ లేదు.”

కానీ మరుసటి ఉదయం ఒక కుక్క అరవడం మొదలుపెట్టింది. ఈసారి గిల్లిస్ మేల్కొని చూసేసరికి, వెనుక తోటలోకి తెరుచుకునే తలుపు దగ్గర తన రూమ్‌మేట్ ఒక పెద్ద రివాల్వర్ పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నాడు. అతని చెయ్యి చలికి, ఉద్రేకానికి వణుకుతోంది.

“ఇక్కడికి రా, స్టీవ్,” అన్నాడు అతను. “ఇక్కడికి వచ్చి వాడిని చంపేయ్. నా ఒళ్ళంతా చలితో గడ్డకట్టుకుపోతోంది, వాడిని గురిపెట్టలేకపోతున్నాను.”

“సామ్,” అన్నాడు స్టీవ్, “వాడిని కాల్చకు. వాడిని తిట్టు చాలు. అంత దూరం నుండి నీ తిట్లతో వాడిని సులభంగా చంపేయగలవు.”

మార్క్ ట్వైన్ అప్పుడు అంత తీవ్రంగా, మండేలా తిట్టాడని, ఆ మృగం యజమాని మరుసటి రోజే దాన్ని ఒక మెక్సికన్ వెంట్రుకలు లేని కుక్కకు అమ్మేశాడని స్టీవ్ గిల్లిస్ చెబుతాడు.

వారు సగటున నెలకు ఒకసారి ఇల్లు మారేవారని మాకు తెలిసింది. సెప్టెంబర్ 25, 1864 నాటి ఒక ఇంటి ఉత్తరంలో ఇలా ఉంది:

మేము ఇక్కడికి వచ్చి కేవలం నాలుగు నెలలే అయ్యింది, అయినా మా నివాసాన్ని ఐదుసార్లు మార్చాము. మేము ఇప్పుడు ఉంటున్న చోట చాలా సౌకర్యవంతంగా స్థిరపడ్డాము మరియు గదులలో గానీ, ఇక్కడి మనుషులలో గానీ మాకు ఎలాంటి లోపం కనిపించడం లేదు. మేము ఒక సంపన్న ప్రైవేట్ కుటుంబంలో అద్దెకు ఉండే ఏకైక వ్యక్తులం… కానీ నాకు మార్పు కావాలి, మళ్ళీ ఇల్లు మారాలి.

ఇది మిన్నా స్ట్రీట్‌లోని ఇల్లు—ఆ కుక్క ఉండే చోటు. అదే ఉత్తరంలో, అతను ‘కాల్’ పత్రికతో ఒక కొత్త ఒప్పందం చేసుకున్నట్లు పేర్కొన్నాడు, దాని ప్రకారం అతనికి వారానికి ఇరవై ఐదు డాలర్లు వస్తాయి, ఇకపై రాత్రిపూట పని ఉండదు; అతను ‘కాలిఫోర్నియన్’ పత్రికతో వారపు వ్యాసాల కోసం ఒక్కొక్కటి పన్నెండు డాలర్లకు ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నానని కూడా చెప్పాడు.

XLVII

బోహేమియన్ రోజులు

‘కాల్’ పత్రికపై మార్క్ ట్వైన్ వైఖరి మొదటి నుంచీ సరిపడలేదు. వర్జీనియా కంటే శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో పెద్ద నగరం; అక్కడి పని తప్పనిసరిగా మరింత వ్యక్తిగతం కానిది, వార్తలు సేకరించడం మరియు కష్టపడటం అనే దినచర్యలా ఉండేది. అతను ఒకసారి దాని గురించిన తన జ్ఞాపకాలను ఇలా రాసుకున్నాడు:

ఉదయం తొమ్మిది గంటలకు నేను ఒక గంట పాటు పోలీస్ కోర్టులో ఉండి, ముందు రాత్రి జరిగిన గొడవల గురించి క్లుప్తంగా చెప్పవలసి వచ్చేది. అవి సాధారణంగా ఐరిష్ వారికి, మరియు చైనీయులకు, చైనీయులకు మధ్య జరిగేవి. అప్పుడప్పుడు, మార్పుగా, ఆ రెండు జాతుల మధ్య కూడా ఒక చిన్న గొడవ జరిగేది. మిగిలిన రోజంతా, మాకు అవసరమైన శీర్షికలను నింపడానికి వీలైనంత సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ, మేము పట్టణమంతా గాలించాము; మరియు నివేదించడానికి మంటలు ఏమీ లేకపోతే, మేమే కొన్నింటిని ప్రారంభించాము. రాత్రిపూట, వారంలో ఏడు రాత్రులు, ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా ఆరు థియేటర్లకు వెళ్ళేవాళ్ళం. ఆ ప్రదేశాలలో ప్రతిదానిలో ఐదు నిమిషాలు ఉండేవాళ్ళం, నాటకాలు మరియు ఒపెరాలను కేవలం పైపైన చూసి, దానినే ఒక పాఠ్యంగా తీసుకుని, ఆ నాటకాలు మరియు ఒపెరాల గురించి “రాసేవాళ్ళం”, ఆ నానుడి ప్రకారం చెప్పాలంటే, ఆ ప్రదర్శనల గురించి ఇంతకుముందు రెండు వందల సార్లు చెప్పని ఏదైనా చెప్పడానికి ప్రయత్నించే క్రమంలో ప్రతి రాత్రి మా ఆత్మలను హింసించుకునేవాళ్ళం.

అది భయంకరమైన శ్రమ—ఆత్మలేని శ్రమ—మరియు దాదాపు ఆసక్తి లేనిది. అది ఒక సోమరి మనిషికి భయంకరమైన బానిసత్వం.

‘ఎంటర్‌ప్రైజ్’లో అతను స్వేచ్ఛగా ఉండేవాడు, ఆ స్వేచ్ఛ దాదాపు స్వేచ్ఛాచారంతో సమానం. అతను తనకు నచ్చింది రాయగలడు, మరియు పాఠకులకు వ్యక్తిగతంగా బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది. ‘కాల్’లో అతను కేవలం ఒక వార్తా యంత్రంలో భాగం; ఒక విధానం ద్వారా పరిమితం చేయబడిన ఇదంతా, రాజకీయమనే ఒక ఇంకా పెద్ద యంత్రంలో భాగం. ఒకసారి అతను కొంతమంది కసాయివాళ్ళు ఏ తప్పూ చేయని ఒక చైనీయుడిపై తమ కుక్కలను వదిలడం, ఒక పోలీసు వినోదంగా ఆసక్తిగా చూడటం గమనించాడు. అతను నగర ప్రభుత్వాన్ని విమర్శిస్తూ, పోలీసులను తీవ్రంగా ఖండిస్తూ ఆగ్రహంతో ఒక వ్యాసం రాశాడు. వర్జీనియా సిటీలో ఇది జరిగింది.

అయితే, మార్క్ ట్వైన్‌కు అలాంటి స్వేచ్ఛ చాలా అరుదుగా లభించేది, దాంతో అతను ఆసక్తి కోల్పోయాడు. తాను ఉదాసీనంగా, సోమరిగా మారిపోయానని, ‘ది కాల్’ పత్రిక ప్రచురణకర్తలలో ఒకరైన జార్జ్ ఇ. బార్న్స్ చివరకు తనకు ఒక సహాయకుడిని అనుమతించాడని అతను తరువాత ఒప్పుకున్నాడు. అతను లెక్కల గది నుండి మెక్‌గ్లోరల్ అనే పేరు గల, “స్మిగ్గీ” అనే బిరుదును సంపాదించుకున్న ఒక పెద్ద, బలిష్టమైన యువకుడిని ఎంచుకున్నాడు. క్లెమెన్స్‌కు స్మిగ్గీ మెక్‌గ్లోరల్ అంటే ఇష్టం కలిగింది—బహుశా అతని పేరు, శరీరాకృతి కారణంగా—మరియు తన యజమానికి అంకితమైన స్మిగ్గీ, రాత్రుళ్లు వార్తలు సేకరించడానికి బానిసలా పనిచేశాడు—అవసరమైతే పగలూడూ—ఇదంతా ఎలాగూ తన పదవిపై పెద్దగా ఆసక్తి లేని వ్యక్తికి నైతిక స్థైర్యాన్ని దెబ్బతీసింది. ఆ పనికి స్మిగ్గీ ఒక్కడే సరిపోతాడని చెప్పడానికి ఎంతో కాలం పట్టలేదు.

శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఇతర, మరింత ఆహ్లాదకరమైన విషయాలు కూడా ఉన్నాయి. వ్యక్తిగత మరియు సాహిత్య సంబంధాలు ఎంతో విలువైనవి. ‘ది కాల్’ కార్యాలయంలో అతని కుడిచేతి వైపున ఫ్రాంక్ సౌల్ కూర్చునేవాడు—ఒక సౌమ్య స్వభావం గలవాడు—తనను తాను కవిగా భావించుకునే ఒక సుందరమైన కవి. ఆ రోజుల్లో మార్క్ ట్వైన్ ఫ్రాంక్ సౌల్‌ను గౌరవించేవాడు. అతని పద్యాలు రచనా నైపుణ్యంలో అద్భుతంగా ఉంటాయని అతను భావించేవాడు; సౌల్ నుండి వచ్చే ఒక ప్రశంసా వాక్యం అతనికి ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. పై అంతస్తులోని ఒక విలాసవంతమైన కార్యాలయంలో మరో స్నేహపూర్వక వ్యక్తి ఉండేవాడు—ఇరవై నాలుగేళ్ల ప్రతిభావంతుడు, అందమైన యువకుడు. అతను మింట్‌కు కార్యదర్శిగా ఉండేవాడు, మరియు కొద్ది కాలానికే చార్లెస్ హెన్రీ వెబ్ స్థాపించిన ‘కాలిఫోర్నియన్’ అనే కొత్త సాహిత్య వారపత్రికకు సంపాదకుడయ్యాడు. ఈ యువకుడి పేరు ఫ్రాన్సిస్ బ్రెట్ హార్ట్. అతను మొదట ఆల్బనీకి చెందినవాడు, తరువాత స్టానిస్లాస్‌లో గని కార్మికుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా, ఆ తర్వాత కంపోజిటర్‌గా, చివరకు ‘గోల్డెన్ ఎరా’ పత్రికకు రచయితగా పనిచేశాడు. అప్పటికి అతని కీర్తి శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో దాటి పెద్దగా వ్యాపించలేదు; కానీ ‘ఎరా’ కార్యాలయం చుట్టూ చేరిన కొద్దిమంది రచయితల బృందంలో అతని హోదా ఉన్నతమైనది. మార్క్ ట్వైన్, బ్రెట్ హార్ట్‌తో మరియు సాధారణంగా ‘ఎరా’ బృందంతో స్నేహపూర్వకంగా మెలిగేవాడు. ప్రతి యువ సాహిత్య కలల అంతిమ గమ్యమైన బోహేమియా భూమిని—లేదా కనీసం దాని సరిహద్దు ప్రాంతాన్ని—తాను చేరుకున్నానని అతను భావించాడు. నిజానికి, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు ఒక నిర్దిష్టమైన సాహిత్య వాతావరణం మరియు దానికంటూ ఒక ప్రత్యేక సాహిత్యం ఉండేవి. దాని రచయితల బృందం ఇక్కడ నుండి అక్కడకు చెదిరిపోయినప్పటికీ, వారు కేంబ్రిడ్జ్ బృందం వలెనే విలక్షణమైన కాలిఫోర్నియా కవిత్వ సమూహంగా ఏర్పడ్డారు; బోస్టన్ బృందం కంటే తక్కువ ప్రసిద్ధి, తక్కువ జీతభత్యాలు పొందినప్పటికీ. జోసెఫ్ ఇ. లారెన్స్, అందరికీ సుపరిచితుడైన “జో” లారెన్స్, గోల్డెన్ ఎరా* పత్రికకు సంపాదకుడు. ఆయనకు లభించే ఆర్థిక గుర్తింపులు చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన దయ, ఆతిథ్యమే తగిన ప్రతిఫలంగా పరిగణించబడ్డాయి. ఆయనకు ఒక అందమైన కార్యాలయం ఉండేది, మరియు స్థానిక, సందర్శక సాహిత్యవేత్తలు అక్కడ సమావేశమయ్యేవారు. ఆ చిన్న బృందంలో తరువాత బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. జోక్విన్ మిల్లర్, అప్పట్లో తాను రాసుకున్న ఒక పాత డైరీ నుండి గుర్తుచేసుకుంటూ, అదా ఐజాక్స్ మెన్కెన్, ప్రెంటిస్ మల్ఫోర్డ్, బ్రెట్ హార్ట్, చార్లెస్ వారెన్ స్టోడార్డ్, ఫిట్జ్‌హ్యూ లడ్లో, మార్క్ ట్వైన్, ఓర్ఫియస్ సి. కెర్, ఆర్టెమస్ వార్డ్, గిల్బర్ట్ డెన్స్‌మోర్, డబ్ల్యూ. ఎస్. కెండల్, మరియు శ్రీమతి హిచ్‌కాక్‌లు ఒకేసారి అక్కడ సమావేశమవ్వడాన్ని చూశానని పేర్కొన్నారు. ఎరా కార్యాలయం ఒకరకమైన ఒలింపస్ పర్వతంలాగా, లేదా బహుశా పర్నాసస్ పర్వతంలాగా అనిపించేది; ఎందుకంటే అక్కడున్న వారంతా ప్రధానంగా కవులు, వారు ఇంకా దేవుళ్ల స్థాయిని అందుకోనివారు. అప్పుడు మిల్లర్ ఇంకా యువకుడే, మరియు ఈ గొప్ప సమావేశం, అలాగే ఆ ప్రదేశంలోని ఆకట్టుకునే ఏర్పాట్లు అతన్ని ఎంతగానో ప్రభావితం చేశాయి.

* కాలిఫోర్నియా యొక్క మొట్టమొదటి సాహిత్య ప్రచురణ అయిన ‘ది గోల్డెన్ ఎరా’ను 1852లో రోలిన్ ఎం. డాగెట్ మరియు జె. మెక్‌డొనౌ ఫోర్డ్ స్థాపించారు.

ఎరాలోని గదులు చాలా సుందరంగా ఉండేవి—[అతను అంటాడు]—నేను ఇప్పటివరకు చూసినవాటిలో అత్యంత వైభవంగా తివాచీలు పరిచి, అత్యంత అద్భుతంగా అలంకరించబడినవి అవే. ఇప్పటికీ నా జ్ఞాపకాలలో అవి కేవలం రాజభవనాల వలె అనిపిస్తాయి. అప్పటి నుండి నేను ప్రపంచాన్ని బాగా చూశాను—దానిలోని అన్ని వైభవాలు చూడదగినవే—అయినప్పటికీ, నేను వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు, జో లారెన్స్ మరియు అతని ప్రతిభావంతులైన అనుచరులతో ఉన్న ఆ తివాచీలు పరిచిన గదులు మిగతా అన్నింటినీ మించి ప్రకాశిస్తాయి.

అలెఘనీ పర్వతాలకు పశ్చిమాన ఉన్న ఏ ఇతర నగరం కంటే, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఎల్లప్పుడూ ఒక సాహిత్య కేంద్రంగా ఉంది; మరియు నిస్సందేహంగా, ఆ సూర్యాస్తమయపు వెలుగులో అక్కడ ఉన్న ఆ బృందం నిజంగా ఒక అద్భుతమైనది; వారు సియెర్రా పర్వతాల వెనుక దిగి వచ్చారు, ఆ పర్వతాలను ఖండాంతర రైల్వే ఇంకా చాలా సంవత్సరాల వరకు అధిరోహించలేదు. వారు సంతోషంగా, ఉన్నత ఆశయాలతో ఉండేవారు. వారికి కొన్నిసార్లు ‘ఎరా’ పత్రికలోని ఒక వ్యాసానికి ఐదు డాలర్ల వరకు వచ్చేవి, అయినా అది అంతకంటే చాలా ఎక్కువ వచ్చినట్లుగా వారు గర్వపడేవారు. తాము సాహిత్యాన్ని సృష్టిస్తున్నామని వారు భావించేవారు, నిజానికి వారు అదే చేస్తున్నారు; అక్కడ అమెరికన్ సాహిత్యంలో ఒక కొత్త ఒరవడి ఏర్పడింది.

మార్క్ ట్వైన్ , బ్రెట్ హార్ట్ ఈ బృందంలో ప్రత్యేక లక్షణాలుగా ఉండేవారు. వారిద్దరూ తరువాత గుర్తుండిపోయే రచనలను ఇంకా చేయనప్పటికీ, అప్పటికే వారి సహచరులు వారిని ఒక ప్రత్యేక వర్గానికి చెందినవారిగా గుర్తించారు. వారు ఇద్దరూ కలిసి చాలా సమయం గడిపేవారు, మరియు హార్ట్ ‘కాలిఫోర్నియన్’ పత్రికకు సంపాదకుడిగా నియమితులైనప్పుడు, మార్క్ ట్వైన్‌ను అప్పట్లో అపూర్వమైన పన్నెండు డాలర్ల జీతానికి వారపత్రిక సిబ్బందిలో చేర్చారు. ‘ఎరా’ కంటే ‘కాలిఫోర్నియన్’ పత్రిక గొప్ప ఆర్భాటాలు ప్రదర్శించేది, బహుశా దానికి మరింత బలమైన ఆర్థిక అండ కూడా ఉండేది. మార్క్ ట్వైన్ సిబ్బందిలో, బ్రెట్ హార్ట్ సారథ్యంలో (ఆయనే తరచుగా రచనలు చేసేవారు) ఉండటంతో, అది శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో పత్రికలలో సులభంగా మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. వెబ్ తరువాత సేకరించిన అనేక వ్యాసాలు, మార్క్ ట్వైన్ యొక్క మొదటి చిన్న సంపుటిలో ఉన్నాయి.

వారు అందించే దానిలో కాకుండా, వారు ఇచ్చే వాగ్దానంలోనే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంది, అయినప్పటికీ వాటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ చాలా ఆనందదాయకంగానే ఉన్నాయి. “ది కిల్లింగ్ ఆఫ్ జూలియస్ సీజర్ లోకలైజ్డ్” అనేది, “ది ఇన్నోసెంట్స్ అబ్రాడ్”లో ఒక గ్లాడియేటర్ల పోరాటంపై ఆయన రాసిన హాస్యభరితమైన నివేదికకు ఒక అద్భుతమైన పూర్వగామి. గణాంక నీతివాదికి ఆయన ఇచ్చిన తీవ్రమైన హెచ్చరికతో కూడిన “ది ఆన్సర్స్ టు కరెస్పాండెంట్స్” రచన, ఆ తర్వాత ఏ కాలంలోనూ ఇంతకంటే అద్భుతంగా రాసి ఉండటం కష్టమే. “ది జంపింగ్ ఫ్రాగ్” అసలు ఈ కోవకు చెందినది కాదు. దానికి దానికంటూ ఒక చరిత్ర ఉంది, అది మనం కొంచెం ముందుకు వెళ్ళాక చూడబోతున్నాం.

ఆ రిపోర్టింగ్ ఏర్పాటు స్వల్పకాలికమైనది. ఆ రోజు సంభవించిన గొప్ప శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో భూకంపం కూడా, ‘కాల్’ పత్రికలోని కష్టమైన పని పట్ల మార్క్ ట్వైన్‌లో ఎటువంటి శాశ్వత ఉత్సాహాన్ని మేల్కొల్పలేకపోయింది. ఆయన ఆసక్తిని కోల్పోయాడు, మరియు మార్క్ ట్వైన్ ఒక విషయంపై లేదా ఒక పనిపై ఆసక్తిని కోల్పోయినప్పుడు, అతని దృష్టిలో ఆ విషయం లేదా ఆ పని చనిపోయినట్లే. ‘కాల్’ పత్రికతో అతని సేవ ముగింపు ఖాయమైంది, మరియు అది ఎందుకంత ఆలస్యం అయ్యిందని అతను ప్రతిరోజూ ఆశ్చర్యపోయేవాడు. ఆ సంబంధం యజమానికి మరియు ఉద్యోగికి సమానంగా అసంతృప్తికరంగా మారింది. వారు వెంటనే మనసు విప్పి మాట్లాడుకున్నారు, దాని ఫలితంగా మార్క్ ట్వైన్‌కు స్వేచ్ఛ లభించింది. తనలోని చెడును తానే ఒప్పుకునే తన సహజ స్వభావంతో, అతను ఆ తర్వాతి కాలంలో తనను ఉద్యోగం నుండి తొలగించారని చెప్పుకునేవాడు, మరియు ఈ సంఘటన గురించి రకరకాలుగా చెప్పబడింది. క్లెమెన్స్ చాలా ఇష్టపూర్వకంగా రాజీనామా చేశారని జార్జ్ బార్న్స్ స్వయంగా ప్రకటించారు. ‘రఫింగ్ ఇట్’లోని 83వ అధ్యాయం చివర ఉన్న పేరా ఆ పరిస్థితిని చాలా వరకు కచ్చితంగా వర్ణించి ఉండవచ్చు, అయినప్పటికీ, ఎప్పటిలాగే, రచయిత దానిని తనకు వీలైనంత ఇబ్బందికరంగా మార్చుకున్నాడు:

“చివరకు యజమానులలో ఒకరు, నేను ఇప్పటికీ ఎంతో గౌరవంతో గుర్తుంచుకునే ఒక దయతో, నన్ను పక్కకు తీసుకువెళ్లి, నా పదవికి రాజీనామా చేసి, తద్వారా ఉద్యోగం కోల్పోయే అవమానం నుండి నన్ను నేను కాపాడుకోవడానికి ఒక అవకాశం ఇచ్చారు.” శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో తన ప్రారంభ జీవితంలోని ఊహాజనితమైన “సీతాకోకచిలుకలాంటి సోమరితనం”కు పూర్తి విరుద్ధంగా, మరియు కనుగొనగలిగే మరే ఇతర కారణం లేకుండా, ఆ పుస్తకంలోని తర్వాతి అధ్యాయంలో, తాను తీవ్రమైన దురదృష్టం, అప్పులు మరియు పేదరికంలో కూరుకుపోయినట్లుగా చిత్రీకరించుకోవడం అవసరమని అతను నిస్సందేహంగా భావించాడు.

“నేను దొంగచాటుగా తిరగడంలో నేర్పరినవాడిని అయ్యాను,” అని అతను అంటాడు. “ఒక సందులోంచి ఇంకో సందులోకి దొంగచాటుగా తిరిగాను…. దొంగచాటుగా నా మంచం దగ్గరకు వెళ్ళాను. నేను వేసుకున్న బట్టలు తప్ప మిగతావన్నీ తాకట్టు పెట్టాను.”

ఇది పూర్తిగా కల్పన. అతను అప్పుడప్పుడు నిధుల కొరతను ఎదుర్కొన్నాడన్నది సహజమే—సాహిత్య జీవితం అలాంటి వాటిని ఆహ్వానిస్తుంది—కానీ, అతను చెప్పినట్లుగా, ఒకే ఒక్క “పది సెంట్ల వెండి నాణేనికి” అంటిపెట్టుకుని ఉండటం, యాచకుడికి అలవాటుపడటం అనేవి, అతను ఒక కళాత్మక అవసరంగా భావించిన దానిని తీర్చడానికి అతని తరువాతి కాలపు కల్పన ద్వారా పూర్తిగా కల్పించబడిన ఒక పరిస్థితి. ‘కాల్’ పత్రిక నుండి విడిపోయిన దాదాపు వెంటనే, అతను గుడ్‌మన్‌తో కలిసి ‘ఎంటర్‌ప్రైజ్’ పత్రిక కోసం ప్రతిరోజూ ఒక లేఖ రాయడానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు; అందులో అతను శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో విషయాలను తన సొంత ఆలోచనల ప్రకారం స్వేచ్ఛగా నివేదించేవాడు. ఈ పనికి అతనికి వారానికి ముప్పై డాలర్లు చెల్లించేవారు, మరియు అతని సాహిత్య వ్యాసాల నుండి అదనపు రాబడి కూడా లభించేది. ఈ ఏర్పాటు శ్రమ మరియు ఆదాయం రెండింటి పరంగానూ ఒక మెరుగుదల.

అదే సమయంలో, టెన్నెస్సీ భూమికి వచ్చిన ఒక ఉదారమైన ప్రతిపాదన రూపంలో నిజమైన సంపద ఆసన్నమైనట్లు కనిపించింది. కానీ అయ్యో! ఆ ప్రతిపాదన ఒక ద్రాక్ష పెంపకందారుడి నుండి వచ్చింది, అతను ఆ భూభాగాన్ని గొప్ప ద్రాక్ష తోటలుగా మార్చాలనుకున్నాడు, మరియు ఆ సమయంలో ఓరియన్‌లో మద్యపాన నిషేధం కారణంగా భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, కాబట్టి ఆ ఒప్పందం జరగలేదు. కాబోయే కొనుగోలుదారు తప్పనిసరిగా ఐరోపా నుండి ఉద్యానవన కార్మికులను దిగుమతి చేసుకోవలసి వస్తుందని, మరియు ఆ ప్రజలు తమ స్వదేశంపై బెంగతో బాధపడవచ్చని, వారి పట్ల సరిగా ప్రవర్తించకపోవచ్చని, తత్ఫలితంగా సుదూర తూర్పు టెన్నెస్సీ పర్వతాలలో వారు సంతోషంగా ఉండలేరని ఓరియన్ ఇంకా వాదించాడు. అది ఓరియన్ పద్ధతి.

XLVIII

కొండల ఆశ్రయం

మార్క్ ట్వైన్ యొక్క ఎంటర్‌ప్రైజ్ లేఖలను గుర్తుంచుకున్న వారు (అవి ఇప్పుడు లభ్యం కావు)—[వీటిలో చాలా వరకు ఇప్పుడు ఒక సాధారణ వెబ్ శోధన ద్వారా పొందవచ్చు. డి.డబ్ల్యూ.]—అవి ఇప్పటివరకు వ్రాయబడిన రోజువారీ తీవ్ర విమర్శల పరంపరలోకెల్లా గొప్పవని చెబుతారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అవి కచ్చితంగా ఒక సంచలనాన్ని సృష్టించాయి. గుడ్‌మాన్ అతనికి ఏ విషయంపైనైనా తనకు నచ్చినది చెప్పడానికి అనుమతించాడు. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో అధికారిక మరియు ప్రైవేట్ అవినీతిలో బాగా కూరుకుపోయింది. చాలాకాలంగా అణచిపెట్టిన ప్రజ్వలించే ఆగ్రహం యొక్క తీవ్రతతో, చేతికి అందిన ప్రతిదాన్ని అతను తీవ్రంగా విమర్శించాడు.

చాలా సహజంగానే అతను పోలీసులపై దాడి చేశాడు, అది కూడా ఎంత తీవ్రంగా, దూకుడుగా అంటే, వర్జీనియా నుండి ‘ది ఎంటర్‌ప్రైజ్’ పత్రిక ప్రతులు రాగానే సిటీ హాల్‌లో గందరగోళం చెలరేగి, పొగలు కక్కుతూ, గొడవ జరిగే సూచనలు కనిపించాయి. అప్పటి పోలీస్ చీఫ్ అయిన మార్టిన్ జి. బర్క్, ‘ది ఎంటర్‌ప్రైజ్’ పత్రికపై పరువు నష్టం దావా వేశారు. ఆ పత్రికను విపరీతంగా ప్రచారం చేయడంతో, స్టేజ్ కోచ్ వాటిని తీసుకురాగానే ఆ ప్రతులను లాక్కున్నారు.

అప్పుడు మార్క్ ట్వైన్ పూర్తిగా తన అదుపు కోల్పోయాడు. అతను ఒక ఉత్తరం రాశాడు, దాని బయట, “ఇది లోపలికి వెళ్ళే ముందు జో తప్పకుండా చూసేలా చేయండి” అని రాసి ఉంది. చదివిన తర్వాత గుడ్‌మన్ దాన్ని ముద్రించడానికి సాహసిస్తాడో లేదో అని అతనికి తనకే సందేహం కలిగింది. అది, అప్పటి పోలీసు ప్రభుత్వం కింద నగరంలో నెలకొన్న భ్రష్టుపట్టిన నైతిక విలువలను వివరిస్తూ రాసిన ఉత్తరం. అది, “గాలి కామంతో, కామపు పుకార్లతో నిండి ఉంది,” అని మొదలై, ఎంటర్‌ప్రైజ్ ప్రింటర్లను సైతం దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసే ధోరణిలో కొనసాగింది.

“దాన్ని ప్రచురించే స్థోమత మీకు ఎప్పటికీ ఉండదు,” అని ఫోర్‌మన్ గుడ్‌మన్‌తో అన్నాడు.

“అంతా లోపలికి వెళ్ళనివ్వండి.”

జేమ్స్ గిల్లిస్ యొక్క ఊహాశక్తి కొన్నిసార్లు అతన్ని ఇబ్బందుల్లోకి నెట్టేది. ఒకసారి ఒక బలహీనమైన ముసలి ఆవిడ, పచ్చి ప్లమ్ పండ్లలా కనిపించే కొన్ని పండ్లను అమ్ముతూ వచ్చింది. ఆ పండ్ల గురించి బాగా తెలిసిన స్టోకర్, అవి బానే ఉండొచ్చు కానీ వాటిని ఎవరైనా తిన్నట్లు తాను ఎప్పుడూ వినలేదని అజాగ్రత్తగా అన్నాడు. దాంతో గిల్లిస్, ఆ పండ్ల రుచుల గురించి వాక్చాతుర్యంతో పొగడటం మొదలుపెట్టాడు. అవన్నీ కేవలం తన కల్పనలేనని అతనికి తెలుసు; అప్పుడు స్టోకర్, ఆ పండ్లు నీకు అంతగా నచ్చితే, కొన్ని కొనుక్కోమని చెప్పాడు. ఆ తర్వాత తప్పించుకోవడానికి మార్గమే లేదు; జిమ్ ఆ ప్లమ్ పండ్లను కొన్ని కొనక తప్పలేదు. వాటిలోని పులుపు ఒళ్ళు గగుర్పొడిచేంత ఘాటుగా ఉంది. ఆ రోజంతా అతను వాటిని ఉడికించి, చక్కెర కలుపుతూ, తినడానికి వీలుగా చేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ, మధ్యమధ్యలో రుచి చూస్తూ, అవి అమృతంలా రుచిగా ఉన్నాయని గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు. కొంతసేపటికి అతను ఇతరులకు కూడా ఒక గుక్క రుచి చూపించాడు—అది శరీరాన్ని క్షీణింపజేసే, నాశనం చేసే గుక్క—వాళ్ళు అతన్ని ఎగతాళి చేసి, అతని కాళ్ళ కింద నలిపేశారు. కానీ జిమ్ ఎప్పుడూ బలహీనపడలేదు. అతను ఆ భయంకరమైన కషాయాన్ని తాగాడు, మరియు రోజుల తరబడి అతని నోరు మండిపోతున్నప్పటికీ, అతను ఇప్పటికీ “కాలిఫోర్నియన్ ప్లమ్స్” యొక్క రసవంతమైన, ఆరోగ్యదాయకమైన ఆనందాల గురించి ప్రస్తావిస్తూనే ఉన్నాడు.

జాక్‌యాస్ హిల్ పూర్తిగా ఏకాంత ప్రదేశం కాదు; అక్కడక్కడా ఇరుగుపొరుగు వారు ఉండేవారు. కారింగ్టన్ అనే మరో చిన్న గని కార్మికుడికి దగ్గరలోనే ఒక గుడిసె ఉండేది, మరియు ఒకటి రెండు మైళ్ల దూరంలో ఒక వృద్ధ దంపతులు నివసించేవారు. వారికి ఇద్దరు అందమైన కుమార్తెలు ఉండేవారు, వారు ఎంత బొద్దుగా, నాజూకుగా, అమాయకంగా ఉండేవారంటే, వారిని “చాపరల్ క్వెయిల్స్” అని పిలిచేవారు. దూర ప్రాంతాల నుండి, సమీప ప్రాంతాల నుండి యువకులు వారిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి వచ్చేవారు, మరియు ఆదివారం మధ్యాహ్నాలలో వారి ఇంటి ముందు కంచెకు ఎన్నో గుర్రాలను కట్టివేసేవారు, అది చూస్తే అక్కడ మధ్యాహ్న ప్రార్థన జరుగుతోందేమో అనిపించేది. యువ “బిల్లీ” గిల్లిస్‌కు వారు తెలుసు, మరియు ఒక ఆదివారం ఉదయం తన సోదరుడి స్నేహితుడైన సామ్ క్లెమెన్స్‌ను పలకరించడానికి వారి ఇంటికి తీసుకువెళ్లాడు. వారు ముందుగానే ఆలోచించుకుని, తొందరగా వెళ్లి, వెంటనే ఆ అమ్మాయిలను నడకకు తీసుకువెళ్లారు. వారు చాలా దూరం నడిచి, శాండీ బార్ మరియు స్టానిస్లాస్ వైపు కొండల మీదుగా తిరిగారు—ఒకానొక రోజు బ్రెట్ హార్ట్ తన రమణీయమైన శృంగారంతో వెలిగించబోయే ఆ ప్రశాంతమైన ప్రదేశం గుండా—సాయంకాలానికి తాము ఇంటికి చాలా దూరంలో ఉన్నామని గ్రహించారు. చీకటి పడకముందే చేరుకోవడానికి వారు దగ్గరి మార్గంలో తిరిగి వెళ్ళాలి. యువతులలో ఒకరు కెమిసాల్ గుండా ఒక సత్వర మార్గాన్ని సూచించగా, వారు బయలుదేరారు. అయితే వారు దారి తప్పిపోయారు; చివరకు వారు ఆ రాంచ్‌కు (పశువుల ఫారమ్‌కు) చేరుకునేసరికి చాలా పొద్దుపోయింది. “క్వయిల్స్” (Quails) అని పిలవబడే ఆ కుటుంబానికి చెందిన తల్లి వారి కోసం ఎదురుచూస్తూ కూర్చుని ఉంది, ఆమెకు చెప్పాల్సిన విషయం ఒకటి ఉంది. ఆమె మొదట అందరినీ తీవ్రంగా మందలించింది, ఆ తర్వాత ఆ బృందంలో పెద్దవాడైన శామ్యూల్ క్లెమెన్స్‌పై తన ఆగ్రహాన్ని కేంద్రీకరించింది. అతను మాత్రం ప్రశాంతంగానే ఉన్నాడు.

“అది నా తప్పు కాదు,” అని అతను చివరకు అన్నాడు; “అది బిల్లీ గిల్లిస్ తప్పు.”

“అలా ఏమీ లేదు. నీకు బాగా తెలుసు కదా. మిస్టర్ గిల్లిస్ ఇక్కడికి తరచుగా వస్తుంటారు. అది నీ పనే.”

“కానీ అమ్మగారూ, మేము ఎంత అలసిపోయామో, ఎంత ఆకలితో ఉన్నామో మీకు తెలుసా? మాకు తినడానికి ఏమైనా దొరుకుతుందా?”

“లేదు బాబూ, మీలాంటి వారికి తినడానికి ఒక్క ముద్ద కూడా దొరకదు.”

తప్పు చేసిన ఆ వ్యక్తి కళ్లు గదిలో అటు ఇటు తిరుగుతూ ఒక మూలలో ఉన్న వస్తువును గమనించాయి.

“అక్కడ కనిపిస్తున్నది గిటార్ కదా?” అని అతను అడిగాడు.

“అవును, అదే; దానితో పనేంటి?”

అతను అక్కడికి వెళ్లి, దాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని, తీగలను సరిచేసి (ట్యూన్ చేసి), తీగలను మీటాడు. ఆ తర్వాత పాడటం మొదలుపెట్టాడు. అతను చాలా మృదువుగా “ఫ్లై అవే, ప్రిటీ మాత్” (Fly Away, Pretty Moth) అనే పాటతో మొదలుపెట్టి, ఆపై “అరేబీస్ డాటర్” (Araby’s Daughter) పాడాడు. ఆ రోజుల్లో అతను సరళమైన స్వరాలతో చాలా బాగా పాడేవాడు. బహుశా ఆ “క్వయిల్” తల్లికి కూడా అమెరికాలో ఉన్నప్పుడు ఆ పాటలు తెలిసేమో, ఎందుకంటే అతను పాడటం మొదలుపెట్టగానే ఆమె ప్రవర్తనలో దయ కనిపించింది. అతను పాడటం ఆపినప్పుడు, ఇంకా పాడమని అడిగిన మొదటి వ్యక్తి ఆమెనే.

“మీరు కూడా మిగతా యువకుల లాంటివారే అనుకుంటా,” అని ఆమె అంది. “ఒకప్పుడు నేను కూడా యువతినే కదా. మీరు పాడుతుండగా నేను రాత్రి భోజనం సిద్ధం చేస్తాను.”

పాట వినబడేలా ఆమె వంటగది తలుపు తెరిచి ఉంచి, ఆలస్యంగా వచ్చిన ఆ బృందం కోసం తనకు దొరికిన పదార్థాలతో భోజనం వండింది.

XLIX

ఎగిరే కప్ప (The Jumping Frog)

అది వర్షాకాలం, 1864-65 శీతాకాలం, కానీ చాలా రోజులు ఆహ్లాదకరంగా ఉండేవి; ఆ సమయంలో వారు ‘పాకెట్-హంటింగ్’ (చిన్న బంగారు నిక్షేపాల కోసం వెతకడం) చేసేవారు. శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ త్వరలోనే ఈ ఆసక్తికరమైన ప్రక్రియకు సంబంధించిన విషయాలను తన ఇతర నైపుణ్యాలకు అదనంగా నేర్చుకున్నాడు. కొన్నిసార్లు అతను డిక్ స్టోకర్‌తో, మరికొన్నిసార్లు గిల్లిస్ సోదరులలో ఒకరితో కలిసి పనిచేశాడు. అయితే, ఆ ‘పాకెట్-మైనింగ్’ ద్వారా అతను పెద్దగా సంపదను కూడబెట్టుకోలేకపోయాడు; అతను దానికి కేవలం పునాది రాయిని మాత్రమే వేశాడు. ఆ కాలంలో అతను రాసుకున్న పాత నోట్‌బుక్ ద్వారా తెలిసేదేమిటంటే—క్రిస్మస్ తర్వాత వెంటనే జిమ్ గిల్లిస్‌తో కలిసి అతను కాలావెరాస్ కౌంటీకి వెళ్ళాడు; బహుశా ఖనిజ అన్వేషణ (prospecting) కోసం కావచ్చు, అతను అక్కడ కొత్త సంవత్సరం దాటే వరకు గడిపాడు. అలాగే, కొత్త సంవత్సరం రాత్రి వాలెసిటోలో తాను ఒక అద్భుతమైన చంద్ర దృశ్యాన్ని చూశానని అందులో నమోదు చేశాడు.

చాలా తేలికపాటి చినుకుల వర్షంలో ఇంద్రధనస్సు. చంద్రునిపై ఏర్పడే ఇంద్రధనస్సును ప్రజలు చాలా అరుదుగా చూస్తారు. అతను దానిని ఒక శుభశకునంగా భావించాడు.

వారు కొండపై ఉన్న గుడిసెకు తిరిగి వచ్చారు; కానీ ఆ నెల చివరలో, వారు మళ్ళీ కలావెరాస్‌లోకి ప్రవేశించి, ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌కు సమీపంలో పాకెట్-హంటింగ్ (చిన్న గనుల కోసం వెతకడం) ప్రారంభించారు. క్యాంప్ హోటల్‌లోని మెనూలో కేవలం బీన్స్ మరియు కాఫీ అని పిలువబడే ఏదో ఒక పదార్థం మాత్రమే ఉందని, అలాగే వర్షాలు తరచుగా మరియు భారీగా కురుస్తున్నాయని నోట్-బుక్‌లో నమోదై ఉంది.

జనవరి 27. అదే పాత ఆహారం—అదే పాత వాతావరణం—పాకెట్-క్లెయిమ్ కోసం బయలుదేరారు—తొందరపడి తిరిగి రావాల్సి వచ్చింది.

తమది ఒక మంచి గని అని వారు నమ్మారు. జిమ్ గిల్లిస్ సూచనలు ఆశాజనకంగా ఉన్నాయని, మరియు దానిపై పనిచేయడానికి మంచి వాతావరణం ఉంటే, గొప్ప రాబడి ఖాయమని ప్రకటించాడు. తన విషయానికొస్తే, వర్షం వచ్చినా, ఎండ వచ్చినా పనిచేయడానికి అతను సిద్ధంగా ఉండేవాడు. అయితే, ఈ విషయంపై క్లెమెన్స్‌కు భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. మట్టి పాత్రలను కడగడానికి నీళ్ళు మోయడం అతని పని. చల్లని వర్షంలో, బురదలో నీళ్ళ బకెట్లు మోయడం అంత ఆసక్తికరమైన పనేమీ కాదు. కొద్దిసేపటికే డిక్ స్టోకర్ సహాయం చేయడానికి వచ్చాడు. అప్పుడు పరిస్థితులు కొంచెం మెరుగుపడ్డాయి; కానీ వారి రోజుల్లో ఎక్కువ భాగం ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌లోని శిథిలావస్థలో ఉన్న సత్రంలోని బార్‌రూమ్‌లోనే గడిచిపోయాయి. అక్కడ వారు ఇల్లినాయిస్ నది మాజీ పైలట్ అయిన బెన్ కూన్* సాంగత్యాన్ని ఆస్వాదించేవారు. అతను గంభీరమైన, మందబుద్ధి గల వ్యక్తి. పొయ్యి పక్కన కునుకు తీసేవాడు, లేదా ఏ అర్థమూ, ప్రయోజనం లేని నెమ్మదైన, అంతులేని కథలు చెప్పేవాడు. వినేవాళ్ళు అతనికి ఒక వరంలా ఉండేవారు, ఎందుకంటే కొద్దిమందే వచ్చేవారు, ఎక్కువ మంది ఉండేవారు కాదు. అయితే, మార్క్ ట్వైన్ మరియు జిమ్ గిల్లిస్‌లకు బెన్ కూన్ ఒక ఆనందం. హాస్యం ఛాయ కూడా లేకుండా, ఆ గంభీరమైన రీతిలో అతను చెప్పే అంతులేని కథనాలను వినడం వారికి ప్రశాంతంగా, సౌకర్యవంతంగా ఉండేది. అతని కథలకు ప్రయోజనం ఉన్నప్పుడు కూడా, అతను దానిని గుర్తించేవాడు కాదు. ఒక నీరసమైన మధ్యాహ్నం, అతను తన నెమ్మదైన, ఏకరీతి స్వరంతో వారికి ఒక కప్ప గురించి చెప్పాడు—ఆ కప్ప కోల్‌మన్ అనే వ్యక్తికి చెందినది, అతను దానికి గెంతడం నేర్పించాడు, కానీ ఒక ప్రత్యర్థి కప్ప యజమాని శిక్షణ పొందిన ఆ గెంతు కప్పలో రహస్యంగా గుండ్లు నింపడం వల్ల అది పందెం గెలవలేకపోయింది. ఆ కథ వివిధ శిబిరాల్లో ప్రచారంలోకి వచ్చింది, శామ్యూల్ సీబో అనే ప్రముఖ పాత్రికేయుడు దాని గురించి అప్పటికే ఒక చిన్న కథనాన్ని కూడా రాశాడు; కానీ క్లెమెన్స్ లేదా గిల్లిస్ మాత్రం అంతకుముందెప్పుడూ ఆ కథను వినలేదు. ఆ కథ వారికి చాలా వినోదాత్మకంగా అనిపించింది; పైగా, “అంత విచిత్రమైన కథనాన్ని చెబుతున్నప్పుడు కూడా ఏమాత్రం నవ్వకుండా ప్రశాంతంగా సాగిపోయే ఆ వ్యక్తి తీరు అత్యంత హాస్యాస్పదంగా” అనిపించింది. కూన్ తన మాటలు ముగించాక, అక్కడున్నవారు పాతబడిన బిలియర్డ్స్ బల్లపై ఆట మొదలుపెట్టారు; అప్పుడప్పుడు ఒకరు మరొకరితో ఇలా అనేవారు:

“ఆ కప్పలో, వేరే ఏ కప్పలో లేని ప్రత్యేకత ఏముందో నాకైతే అర్థం కావడం లేదు,” అని ఒకరు అంటే, బహుశా మరొకరు ఇలా సమాధానమిచ్చేవారు:

“నా దగ్గర కప్ప ఏమీ లేదు, కానీ ఒకవేళ నా దగ్గర కప్ప ఉండి ఉంటే నీతో పందెం కాసేవాడిని.”

* ఈ పేరును “రోస్ కూన్,” “కూన్ డ్రేటన్” వంటి వివిధ పేర్లతో పేర్కొన్నారు. అయితే, మార్క్ ట్వైన్ అప్పట్లో స్వయంగా రాసుకున్న గమనికల ఆధారంగా ఇక్కడ ఆ పేరు ఇవ్వబడింది. కూన్ ఆ హోటల్ యజమాని కాదు (ఆ హోటల్‌ను ఒక ఫ్రెంచ్ వ్యక్తి నిర్వహించేవారు), కానీ అతను తరచుగా అక్కడికి వచ్చే వ్యక్తి.

గని పనిలో భాగంగా, నీటి బకెట్లు మోసే విరామ సమయాల్లో, జిమ్ గిల్లిస్ లేదా డిక్ స్టోకర్ మట్టిని కడుగుతుండగా క్లెమెన్స్ తరచుగా ఇలా అనేవాడు: “ఆ మట్టి పాత్రలో ప్రత్యేకంగా గొప్పగా అనిపించే అంశాలేవీ నాకు కనిపించడం లేదు, అది వేరే మట్టి పాత్రల కంటే ఏమీ భిన్నంగా లేదు” – ఇలా వారి మధ్య సంభాషణ సాగేది.

ఆ తర్వాత మళ్లీ వర్షం వచ్చి వారి పనికి ఆటంకం కలిగించేది. ఒక మధ్యాహ్నం, క్లెమెన్స్ మరియు గిల్లిస్ ఒక ఎత్తైన వాలు ప్రాంతంలో బంగారం దొరికే స్థలం (పాకెట్) వైపు దారితీసే చిన్న చిన్న బంగారు రేణువులను అనుసరిస్తుండగా, చల్లని వర్షం కురవడం మొదలైంది. గిల్లిస్ ఎప్పటిలాగే మట్టిని కడుగుతుండగా, క్లెమెన్స్ నీళ్లు మోస్తున్నాడు. ప్రతి పాత్రలోనూ బంగారం ఆనవాళ్లు (రంగు) స్పష్టంగా కనిపిస్తుండటంతో, సుదీర్ఘ నిరీక్షణ తర్వాత తమకు తగిన ఫలితం దక్కబోతోందని జిమ్ గిల్లిస్ నమ్మాడు. గని కార్మికుడికి ఉండే ఆవేశంతో, పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా ఆ విలువైన బంగారు నిక్షేపం వైపు వెళ్తూ పని కొనసాగించాలని అతను భావించాడు. కానీ, చలికి వణుకుతూ విసుగు చెందిన క్లెమెన్స్ మాత్రం, ఇక ఒక్క బకెట్ నీళ్లు కూడా మోయలేనని ఖరాఖండిగా చెప్పేశాడు. అతని పళ్లు చలికి కొట్టుకుంటున్నాయి, ఒళ్లంతా తడిసిపోయింది. చివరకు అతను తనదైన నిదానమైన శైలిలో ఇలా అన్నాడు:

“జిమ్, నేను ఇక నీళ్లు మోయలేను. ఈ పని చాలా అసహ్యంగా ఉంది.”

అప్పటికే గిల్లిస్ ఒక పాత్ర నిండా మట్టిని బయటకు తీశాడు.

“మరో బకెట్ తీసుకురా, సామ్,” అని అతను బతిమాలాడు.

“ఛ, జిమ్, నేను చేయను; చలికి గడ్డకట్టుకుపోతున్నాను!”

“మరో ఒక్క బకెట్, సామ్,” అని అతను మళ్లీ అడిగాడు.

“లేదు, అస్సలు కుదరదు, ఒక్క చుక్క కూడా తీసుకురాను; ఆ పాత్రలో మిలియన్ డాలర్ల విలువైన బంగారం ఉందని తెలిసినా సరే.”

గిల్లిస్ తన నోట్‌బుక్ నుండి ఒక పేజీని చింపి, ఆ మట్టి పాత్ర పక్కన ముప్పై రోజుల గని హక్కు నోటీసును త్వరగా ఉంచాడు; ఆ తర్వాత వారు ‘ఏంజిల్స్ క్యాంప్’ వైపు బయలుదేరారు. వర్షం, తుఫాను కొనసాగుతూనే ఉండటంతో వారు తిరిగి అక్కడికి వెళ్లలేదు. కొన్ని రోజుల తర్వాత స్టీవ్ గిల్లిస్ నుండి వచ్చిన ఒక లేఖ క్లెమెన్స్‌ను శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు తిరిగి వెళ్లేలా నిర్ణయం తీసుకునేలా చేసింది. జిమ్ గిల్లిస్ మరియు డిక్ స్టోకర్‌లతో కలిసి అతను ఏంజిల్స్ క్యాంప్ వదిలి, మంచు తుఫానులో పర్వతాల మీదుగా ‘జాకాస్ హిల్’కు నడిచి వెళ్లాడు—”కాలిఫోర్నియాలో నేను చూసిన మొదటి మంచు తుఫాను అదే” అని అతను తన నోట్స్‌లో పేర్కొన్నాడు. ఈలోగా, వారు కొండపైన ఉంచిన మట్టిపాత్ర పైభాగాన్ని వర్షం కొట్టుకుపోయి, గుప్పెడు స్వచ్ఛమైన బంగారు ముద్దలు బయటపడ్డాయి. ఆస్ట్రియాకు చెందిన ఇద్దరు అపరిచితులు అటుగా వచ్చి, దానిని గమనించి, జిమ్ గిల్లిస్ అతికించిన ముప్పై రోజుల క్లెయిమ్ నోటీసు గడువు ముగిసే వరకు వేచి ఉండటానికి కూర్చున్నారు. కళ్లెదుట అంత బంగారం ఉండటంతో వారు వర్షాన్ని లెక్కచేయలేదు—ముప్పై రోజులు ముగిసిన వెంటనే, వారు ఆ గనిని అనుసరించి మరికొన్ని మట్టిపాత్రలు ముందుకు వెళ్లి—కొందరు పదివేల డాలర్లు, మరికొందరు ఇరవైవేల డాలర్లు అంటారు—బంగారాన్ని తీశారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అది ఒక మంచి గని. మార్క్ ట్వైన్ ఒక బకెట్ నీటి తేడాతో దానిని కోల్పోయాడు. అయినప్పటికీ, ఏంజెల్స్ క్యాంప్‌లోని అంతకంటే పెద్ద బంగారు ముద్ద—జంపింగ్ ఫ్రాగ్—గురించి గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు, బహుశా ఇది కూడా ఒక మంచి విషయమే. జిమ్ గిల్లిస్ ఎప్పుడూ ఇలా అనేవాడు, “ఒకవేళ సామ్‌కు ఆ గని దొరికి ఉంటే, అతను నాలాగే తన జీవితాంతం ఒక గని గని కార్మికుడిగానే మిగిలిపోయేవాడు.” మార్క్ ట్వైన్ యొక్క పాత నోట్-బుక్‌లో కప్ప కథకు సంబంధించిన ఒక చిన్న గమనిక ఉంది—దాని ప్రధాన లక్షణాలను మామూలుగా రాసుకున్న ఒక నమోదు: కోల్‌మన్ తన గెంతే కప్పతో—ఒక అపరిచితుడితో 50 డాలర్ల పందెం—ఆ అపరిచితుడు

కోల్‌మన్ తన గెంతే కప్పతో ఒక అపరిచితుడితో 50 డాలర్ల పందెం కాశాడు—ఆ అపరిచితుడి దగ్గర కప్ప లేదు, దాంతో కోల్‌మన్ అతనికి ఒకటి తెచ్చి ఇచ్చాడు:—ఈలోగా ఆ అపరిచితుడు కోల్‌మన్ కప్పను తూటాలతో నింపేయడంతో అది గెంతలేకపోయింది. అపరిచితుడి కప్ప గెలిచింది.

నిస్సందేహంగా, ఆ సమయంలో అది అంత ముఖ్యమైన విషయంగానే అనిపించలేదు; కానీ దాని చుట్టూనే ఒక అద్భుతమైన కీర్తి నిర్మించబడింది. స్టానిస్లాస్ నది వెంబడి ఉన్న కొండలు తమ కాలంలో కొన్ని అద్భుతమైన ఆణిముత్యాలను అందించాయి, కానీ దాని పరిమాణంలో మరేదీ అందించలేదు.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -28-8-26-

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య .276 వ భాగం.27.8.26.

పాత తెలుగు సినిమాల డాన్సర్ ,నృత్య దర్శకుడు శ్రీ .కె.ఎస్.రెడ్డి .

ఈయన గురించి నాకే ఎక్కడా సమాచారం దొరకలేదు .AI శరణం గచ్చామి అని భారం వేస్తె కొన్ని వివరాలు దొరికాయి వాటినే మీకు అందిస్తున్నాను .ఇ౦కా ఎవరికైనా అదనపు సమాచారం లభిస్తే తెలియజేయండి

పాత తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలో కాకినాడ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ నృత్య దర్శకుడు మరియు చిత్ర దర్శకుడు కే.ఎస్. రెడ్డి (కాకినాడ శ్రీనివాసరెడ్డి / కే.ఎస్. రెడ్డి మాస్టర్) గురించిన వివరాలు:

పరిచయం & నేపథ్యం

• స్వస్థలం: తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని కాకినాడ పట్టణానికి చెందినవారు.
• చిత్రసీమ ప్రవేశం: 1960ల కాలంలో మద్రాసు (చెన్నై) చిత్ర పరిశ్రమకు వచ్చి, మొదట డాన్సర్‌గా, ఆ తర్వాత నృత్య దర్శకుడిగా (కోరియోగ్రాఫర్) స్థిరపడ్డారు.
• నాటి పాత సినిమాల్లో పౌరాణిక, జానపద, మరియు సాంఘిక చిత్రాలలోని అనేక పాటలకు నృత్యాలు సమకూర్చారు.

ముఖ్యమైన సినిమాలు & ప్రయాణం

1. నృత్య దర్శకత్వం (కోరియోగ్రఫీ): 1960-70ల నాటి బ్లాక్ అండ్ వైట్ చిత్రాలలో ఎన్.టి.రామారావు, అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, కృష్ణ, శోభన్ బాబుల సినిమాలకు మరియు జానపద/యాక్షన్ సినిమాలకు డాన్స్ మాస్టర్‌గా పనిచేశారు.
2. దర్శకత్వ బాధ్యతలు: కేవలం డాన్స్ మాస్టర్‌గానే కాకుండా తదనంతరం చిత్ర దర్శకుడిగా మరియు నిర్మాతగా కూడా మారారు.
   • బంగారు మనసులు (1973): జమున, కైకాల సత్యనారాయణ, చంద్రమోహన్ ముఖ్య పాత్రల్లో వచ్చిన ఈ చిత్రానికి కే.ఎస్. రెడ్డి దర్శకత్వంతో పాటు నిర్మాణ బాధ్యతలు కూడా నిర్వహించారు.
   • పిచ్చోడి పెళ్లి (1975): రాజబాబు, రామకృష్ణ, విజయనిర్మల నూతన తారలతో వచ్చిన ఈ సినిమాకి ఈయనే దర్శకత్వం వహించారు.

బంగారు మనసులు

కె.ఎస్. రెడ్డి

దేశం: భారతదేశం; సంవత్సరం: 1973; భాష: తెలుగు; రంగు: నలుపు మరియు తెలుపు

స్టూడియో: కె.ఎస్.ఆర్. చిత్రాలు

నిర్మాత: కె.ఎస్. రెడ్డి; సినిమాటోగ్రాఫర్: ఎం. కన్నప్ప; ఎడిటర్: బి. కందస్వామి; స్వరకర్త: సత్యం చెల్లపిల్ల; సాహిత్యం: సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆరుద్ర, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, రాజశ్రీ (రచయిత)

తారాగణం: జమున, కైకాల సత్యనారాయణ, చంద్రమోహన్ (తెలుగు నటుడు), అల్లు రామలింగయ్య, కె.వి. చలం, త్యాగరాజు, రామదాసు, మా గోపి, రాజసులోచన, శకుంతల, ఛాయాదేవి, శ్రీరంజని జూనియర్, లీలా రాణి, మీనా కుమారి, సుశీల ప్రసాద్, సుజాత జయకర్, మంజుల విజయ్‌కుమార్, బేబీ గౌరీ, బేబీ భారతి, ఎం.వి. చలపతిరావు, మోదుకూరి సత్యం, భూసారపు, అప్పారావు, వేలంగి, సువాసు, అంజిబాబు, గణేష్, మాస్టర్ శ్రీనివాస్, కె. రామిరెడ్డి, టి.కృష్ణ కుమారి

విడుదల తేదీ: ఏప్రిల్ 28, 1973

పిచ్చోడి పెళ్లి

కె.ఎస్. రెడ్డి

దేశం: భారతదేశం; సంవత్సరం: 1975; భాష: తెలుగు; రంగు: నలుపు మరియు తెలుపు

స్టూడియో: మురళీకృష్ణ ఎంటర్‌ప్రైజెస్

నిర్మాత: కె. మురళీ కృష్ణ; సినిమాటోగ్రాఫర్: బి.ఎన్. హరిదాస్; ఎడిటర్: బి. కందస్వామి; స్వరకర్త: సత్యం చెల్లపిల్ల; సాహిత్యం: ఆరుద్ర, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, మైలవరపు గోపి

తారాగణం: రాజబాబు, జి. రామకృష్ణ, విజయనిర్మల, గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు, అల్లు రామలింగయ్య, గిరిబాబు, కొమ్మినేని శేషగిరిరావు, పినిశెట్టి, డాక్టర్ రమేష్, టైగర్ ప్రకాష్, పింజల భాస్కర్ రావు, సూర్యకాంతం, వై. విజయ, టి. రాజేశ్వరి, లక్ష్మి (నృత్యకారిణి)

విడుదల తేదీ: అక్టోబర్ 3, 1975

కథ: ఎస్.ఆర్. పినిశెట్టి; స్క్రీన్ ప్లే: కె.ఎస్. రెడ్డి; సంభాషణ: ఎస్.ఆర్. పినిశెట్టి

గానం: P. సుశీల, S. జానకి, S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం

ఆర్ట్ డైరెక్టర్: బి.ఎన్. కృష్ణుడు

కె.ఎస్.రెడ్డి గురించి వాళ్ళబ్బాయి సినీ నిర్మాత శ్రీ కె.మురళీ కృష్ణారెడ్డి తెలియజేసిన వివరాలు

మద్రాస్ లో పని దొరకక ఖాళీగా ఉన్న తన తండ్రికే.ఎస్.రెడ్డి ,మరో డాన్సర్   శకుంతల  రెడ్డిగారికి అవకాశాలు కల్పించారు ఇద్దరూకలిసి డాన్స్ చేసేవారు .రెడ్డిగారి భార్య అప్పటికే చనిపోవటం వలన వీరిద్దరూ తర్వాత పెళ్లి చేసుకొన్నారు .రాజమండ్రిలో సెటిల్ అయ్యారు .పిల్లలందరూ చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలలో ఉండేవారు .రెడ్డిగారి నడక సిగరెట్ కాల్చే విధానం చాల స్టైలిష్ గా ఉండేది .డాన్స్ లో ఒరిజినాలిటి చూపేవారు .కానీ బాగా కోపధారి .అందుకే అవకాశాలు తక్కువగా వచ్చేవి .తనతో డాన్స్ చేసిన వారికి ఇచ్చే రెమ్యూనరేషన్ ఎవరికీ వారికి ప్రత్యేకకవర్లలో పెట్టి ఇంట్లో ఉంచేవారు వారువచ్చినప్పుడు ఆయన భార్య వారికి ఆకవార్ ఇచ్చేది .అందుకని ఆయనతో డాన్స్ చేయటానికి డాన్సర్లు చాలా ఉత్సాహం చూపించేవారు మాజీ ముఖ్యమంత్రి శ్రే భవనం వెంకట్రాం రెద్దిగారికిఆత్మీయయ మిత్రుడు ముఖ్యమంత్రియ్యాక రెడ్డిగారికి ప్రత్యేకంగా ఫోన్ చేసి పిలిపించుకొని మాట్లాడారు .ఏమైనాసహాయంకావాలా అని అడిగితె రెడ్డిగారు వద్దన్నారు .హైదరాబాద్ లో సినీ నటులకు ఇళ్లస్థలాలు ఇస్తున్నాము ఒకటి తీసుకో అన్నారు .రెడ్డిగారు ఆసక్తి చూపలేదు .రెండుసార్లు పిలిపించి స్థలం తీసుకోమన్నా రెడ్డిగారు సుముఖత చూపలేదు .

  ముఖ్యమంత్రిగా శ్రీ ఎన్.టి. రామారావు గారున్నప్పుడు కూడా రెడ్డి గార్ని ఆప్యాయంగా పిలిచి మాట్లాడేవారు .ఏదైనా కావాలంటే చేస్తాననే వారు .వద్దనే వారు రెడ్డిగారు .తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులుశ్రీ కరుణానిధి ఎ౦ జి. రామచంద్రన్ లు కూడా రెడ్డిగారు అంటే విపరీతమైన ఆప్యాయత ఆదరణ చూపేవారు .వారి వలన కూడా రెడ్డిగారు ఫేవర్ ఆశించలేదు .వారిని వాడుకోలేదు .రెడ్డిగారి పెద్ద కుమార్తె  వివాహానికి తెలుగు తమిళ సినీ నటీ నటులు డాన్సర్లు వచ్చి శోభ చేకూర్చారు రెడ్డి గారు. అంటే అంత అభిమానం చూపించేవారు అందరూ .రెండవ అమ్మాయి పెళ్ళికి శోభన్ బాబు,.కె.ఆర్ విజయ వంటి సేలిబ్రేట్స్ కూడా వచ్చారు .శోభన్ తో రెడ్డి గారు చాలా జోవియల్ గా మాట్లాడేవారు .వారంతా రెడ్డిగారి డాన్స్ కు నృత్య దర్శకత్వానికి ఫిదా అయిన వారే .

 డాన్స్ లద్వారా విపరీతంగా ధనం సంపాదించి రాజు రాణీ లాగా బ్రతికిన రెడ్డి దంపతులు  డబ్బు దాచుకోవటం చేతకాక విచ్చలవిడిగా ఖర్చు చేయటంతో చివరికి నిర్ధనులయ్యారు  .ఇలాంటి దుర్భర జీవితం జీవించటం ఇష్టం లేక చివరికి అన్నవరం వెళ్లి దర్శనం చేసుకొని తుని వెళ్లి ఆత్మహత్య చేసుకోనిజీవిత నాటక రంగం నుంచి విముక్తులయ్యారు .వాళ్ల శరీరాలను గుర్తించి రెడ్డి  గారి స్వగ్రామ౦ లో ఉన్న తండ్రిగారికి కబురు చేస్తే వారువచ్చి రాజమండ్రి తీసుకు వెళ్లి దహన క్రియలు చేశారు .అంతఘనంగా జీవించి ఇంత పిరికితనంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవటం  తమ కుటుంబం  జీర్ణించు కోలేకపోయిందని కె.ఎస్ రెడ్డి గారి కుమారుడు మురళీ కృష్ణారెడ్డి కన్నీటితో బాధ పడుతూ చెప్పారు .

నేను కె.ఎస్ రెడ్డి గారి గురించి ఏదైనా ఇన్ఫర్మేషన్ దొరుకుతుందేమో రాద్దామని దాదాపు 30 ఏళ్ళ నుంచి  ఆశగా ఎదురు చూస్తె నిరాశే మిఇలింది .గూగుల్ లో అసలు సమాచారం దొరకలేదు .ఇవాళ కృత్రిమ మేధ AI ద్వారా కొంత సమాచారం సేకరించి రాస్తుండగా ‘’వెండి వెన్నెల ‘’చానల్ వారబ్బాయి ఇచ్చిన వివరాలు లభించి ఆర్టికల్ పూర్తి చేశాను .AI ని రెడ్డిగారి ఫోటో అడిగితె ‘’ఆ ఒక్కటీ అడక్కు ‘’అన్నట్లు సమాధానం చెప్పింది .అనుకోకుండా వెండి వెన్నెల ఇంటర్వ్యు లో రెడ్డిగారి ఫోటో చివరికి కనబడితే మా మనవడు చరణ్ కు చెబితే ఏదో తంటాలుపడి ఫోటో డెస్క్ టాప్ పైన సేవ్ చేశాడు .అఫోటో మీకు ఆర్టికల్ తో పాటు జత చేస్తున్నాను .ఇన్నాళ్ళుగా రెడ్డిగారి గురించి రాయాలనుకొన్న నా కల ఇలా నెరవేరింది

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -27-8-26-ఉయ్యూరు .

అమెరికా  స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్  జీవితచరిత్ర -14

XLIII

ఆర్టెమస్ వార్డ్

ఇరవై ఎనిమిదేళ్ల వయసులో మార్క్ ట్వైన్ ఆరోగ్యం గురించి మేడమ్ కాప్రెల్ చేసిన హెచ్చరిక సరైనదే అనిపిస్తుంది. తీవ్రమైన ఒత్తిడికి, మానసిక రుగ్మతలకు లోనైన అతనిపై వార్తాపత్రిక పని ఒత్తిడి, కామ్‌స్టాక్‌లోని కోలాహలం ప్రభావం చూపాయి. తరువాతి జీవితంలో లాగే, అతనికి తరచుగా శ్వాసకోశ సంబంధిత జలుబులు వచ్చేవి. ఆ సంవత్సరంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు, అతను తన పని అంతా వదిలేసి, వర్జీనియా సిటీకి సమీపంలో ఉన్న స్టీమ్‌బోట్ స్ప్రింగ్స్‌లో కొంతకాలం విశ్రాంతి తీసుకోవలసి వచ్చింది. అక్కడ కొండపైన వేడి నీటి బుగ్గలు, ఆవిరి వెలువడే పగుళ్లు, ఇంకా ఒక సౌకర్యవంతమైన హోటల్ ఉండేవి. అక్కడి నుండి అతను తన మునుపటి రచనల కన్నా కొంత సాహిత్యపరమైన రూపంలో ఉన్న స్కెచ్‌లను అందించాడు. “జలుబును నయం చేయడం” అనేది అతని అనారోగ్యాల గురించి ఎంతో కొంత అతిశయోక్తితో కూడిన వర్ణన.*

* ఇది “స్కెచెస్ న్యూ అండ్ ఓల్డ్”లో చేర్చబడింది. 1867 నాటి “జంపింగ్ ఫ్రాగ్” కలెక్షన్‌లో చేర్చబడిన, కానీ స్కెచ్‌లలో చేర్చబడని “ఇన్ఫర్మేషన్ ఫర్ ది మిలియన్” మరియు “అడ్వైస్ టు గుడ్ లిటిల్ గర్ల్స్” కూడా ఈ కాలానికి చెందినవేనని నమ్ముతారు.

సెలయేళ్ల దగ్గర నుండి తన తల్లికి సరదాగా రాసిన ఉత్తరంలోని కొంత భాగం ఇప్పటికీ ఉంది.

మీరు నా అహంకారానికి గట్టి దెబ్బ కొట్టారు. చూడండి, పసిఫిక్ తీరంలోని ఏ వ్యక్తికన్నా స్థానిక సంపాదకుడిగా నాకే ఎక్కువ పేరు ఉందని గొప్పలు చెప్పుకోవడం నాకు అలవాటు. అలాంటిది మీరేమో గంభీరంగా ముందుకు వచ్చి, “నేను కష్టపడి పనిచేసి, నా పనిని శ్రద్ధగా చూసుకుంటే, ఏదో ఒక రోజు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని ఒక పెద్ద దినపత్రికలో స్థానం సంపాదించగలనని ఆశించవచ్చు” అని చెబుతున్నారు. మానవ అహంకారం గురించి ఇంతకంటే గొప్ప వ్యాఖ్య ఏముంటుంది! ఛత్, నేను అడిగినప్పుడల్లా అలాంటి ఉద్యోగం దొరుకుతుందని అనుకున్నాను. కానీ నాకు అది వద్దు. ఎంటర్‌ప్రైజ్‌లో నా స్థానానికి ఉన్న విలువను అమెరికాలోని ఏ పత్రిక కూడా నాకు చెల్లించలేదు. నేను పుట్టుకతోనే సోమరి, పనికిమాలిన, దేనికీ పనికిరాని తిరుగుబోతును కాకపోతే, సంవత్సరానికి $20,000 సంపాదించేలా దాన్ని నడపగలను. కానీ నేను ఎప్పటికీ అంత గొప్పవాడిని అవుతానని అనుకోను. అయినా నేను సుఖవంతమైన జీవితం గడుపుతున్నాను, బడి నడుస్తుందా లేదా అని నేను ఒక్క పైసా కూడా పట్టించుకోను. అందరికీ నేను తెలుసు, ఈ కొండ ఇవతలకైనా, అటువైపా అయినా, నేను ఎక్కడికి వెళ్ళినా రాకుమారుడిలా విహరిస్తాను. అంతేకాదు, ఈ ప్రాంతంలోనే అత్యంత అహంకారి అయిన గాడిదను నేనేనని గర్వంగా చెప్పుకుంటాను.

ఆ చిత్రం పాతదిగా కనిపిస్తుందని మీరు అనుకుంటున్నారా? ఏమో, నేనేం చేయలేను—నిజానికి, పద్దెనిమిదేళ్ల వయసులో ఉన్నంత వయసు ఇప్పుడు నాకు లేదు.

అతని సాధారణ వైఖరి విషయానికి వస్తే, అది నిజమే. పద్దెనిమిదేళ్ల వయసులో, న్యూయార్క్ మరియు ఫిలడెల్ఫియాలో, అతని ఉత్తరాలు గంభీరంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, సలహాలతో నిండి ఉండేవి. ఇప్పుడు అవి ఎక్కువగా సరదాగా, తేలికపాటి మాటలతో నిండి ఉండేవి; విషయాలలోని గంభీరమైన అంశాల పట్ల పెద్దగా పట్టించుకోనట్లుగా ఉండేవి, బహుశా అది కేవలం నటిస్తున్నాడేమో, ఎందుకంటే ఆ చిత్రం నిజంగానే పాతదిగా కనిపించింది. తన సోదరుడి మరణం వల్ల కలిగిన దిగ్భ్రాంతి మరియు ఆ పరిస్థితుల నుండి అతను—ఎన్నడూ కోలుకోలేదు. అతనికి అప్పుడు ఇరవై ఎనిమిదేళ్లు కూడా నిండలేదు. ఆ చిత్రాన్ని చూస్తే అతను నలభై ఏళ్ల వాడిలా కనిపించేవాడు.

అదే సంవత్సరంలో ఆర్టెమస్ వార్డ్ (చార్లెస్ ఎఫ్. బ్రౌన్) వర్జీనియా నగరానికి వచ్చాడు. వర్జీనియాలో ఒక చక్కని ఒపెరా-హౌస్ ఉండేది, మరియు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ప్రదర్శన ఇచ్చే ఏ ఆకర్షణ అయినా కామ్‌స్టాక్‌లో ప్రదర్శన ఇవ్వకుండా ఉండేది కాదు. వార్డ్ తన ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడానికి కొన్ని రోజులు మాత్రమే ఉండాలని అనుకున్నాడు, కానీ కామ్‌స్టాక్ సందడి అతన్ని ఒక సుడిగుండంలా చుట్టుముట్టింది, దాంతో అతను మూడు వారాలు అక్కడే ఉండిపోయాడు.

అతను ఎంటర్‌ప్రైజ్ కార్యాలయాన్ని తన ప్రధాన కార్యాలయంగా చేసుకున్నాడు, మరియు అక్కడ తనకు దొరికిన సాంగత్యాన్ని బాగా ఆస్వాదించాడు. అతను మరియు మార్క్ ట్వైన్ ప్రాణ స్నేహితులయ్యారు. ఒకరిలో ఒకరు తమలాంటి మనస్తత్వం ఉన్న వారిని గుర్తించారు. గుడ్‌మన్, డి క్విల్, మరియు మెక్‌కార్తీలతో పాటు, వార్డ్ ఏజెంట్ మరియు స్నేహశీలి అయిన ఇ. ఇ. హింగ్‌స్టన్‌తో కలిసి, వారు సాధారణంగా వర్జీనియాలోని ఉన్నత స్థాయి ఫ్రెంచ్ రెస్టారెంట్ అయిన చౌమండ్స్‌లో భోజనం చేసేవారు.

మార్క్ ట్వైన్ జీవితంలో ఆ మూడు వారాలు చిరస్మరణీయమైనవి. ఆర్టెమస్ వార్డ్ తన కీర్తి శిఖరాగ్రంలో ఉన్నాడు, మరియు అతను తన కొత్తగా పరిచయమైన హాస్యగాడిని ప్రోత్సహించాడు, అతని గురించి గొప్ప విషయాలు ప్రవచించాడు. క్లెమెన్స్, తన వంతుగా, కీర్తిని సాధించిన ఈ వ్యక్తితో తనను తాను పోల్చుకున్నాడు, మరియు బహుశా సరైన కారణంతోనే, వార్డ్ అంచనా సరైనదని, తాను కూడా ఒకసారి మొదలుపెడితే కీర్తి, గౌరవం సంపాదించగలనని నిర్ధారించుకున్నాడు. వార్డ్ రాకకు ముందు అతనిలో ఆశయం లోపించి ఉంటే, వార్డ్ యొక్క సంపూర్ణ ఆమోదం ఆ అమూల్యమైన సాధనాన్ని అతనికి అందించింది. ఆ మూడు వారాల పాటు అతను సందర్శకుడికి ఆతిథ్యం ఇవ్వడంలో తన ప్రాణాన్ని ధారపోశాడు; మరియు మానసిక స్థాయి మరియు మౌలికతలో అతను కనీసం వార్డ్‌కు సమానుడని వారి సహచరులకు స్పష్టమైంది. మార్క్ ట్వైన్‌కు భవిష్యత్తులో లభించే ప్రతిఫలాలు కేవలం అతని సంకల్పం మరియు చివరి వరకు నిలబడగల సామర్థ్యం మీదే ఆధారపడి ఉంటాయని గుడ్‌మన్  ఇతరులు గ్రహించడం మొదలుపెట్టారు. క్రిస్మస్ పండుగ ముందు రోజు రాత్రి ఆర్టెమస్ సిల్వర్ సిటీలో ఉపన్యాసం ఇచ్చి, ఆ తర్వాత ఆ కుర్రాళ్లకు వీడ్కోలు విందు ఇవ్వడానికి ఎంటర్‌ప్రైజ్ కార్యాలయానికి వచ్చాడు. ఎంటర్‌ప్రైజ్ ఎప్పుడూ ఒక క్రిస్మస్ గీతాన్ని ప్రచురిస్తుంది, మరియు గుడ్‌మన్ తన బల్లపై కూర్చుని దానిని వ్రాస్తున్నాడు. అతను దానిని పూర్తి చేస్తున్న సమయంలో వార్డ్ లోపలికి వచ్చాడు:

“బానిసా, బానిసా,” అన్నాడు ఆర్టెమస్. “బయటకు రా, నీలోని చింతను నేను పారద్రోలుతాను.”

వారు ఆ కుర్రాళ్లను తీసుకుని అందరూ చామండ్స్ వద్దకు వెళ్లారు, అక్కడ వార్డ్ గుడ్‌మన్‌ను విందు ఆర్డర్ చేయమని ఆదేశించాడు. కాక్‌టెయిల్స్ వచ్చినప్పుడు, ఆర్టెమస్ తన గ్లాసును పైకెత్తి ఇలా అన్నాడు:

“నేను మీకు అప్పర్ కెనడాను ఇస్తున్నాను.”

అక్కడున్న వారందరూ లేచి, గంభీరమైన నిశ్శబ్దంలో ఆ టోస్ట్‌ను తాగారు; అప్పుడు గుడ్‌మన్ ఇలా అన్నాడు:

“తప్పకుండా, ఆర్టెమస్, సరే, కానీ నువ్వు మాకు అప్పర్ కెనడాను ఎందుకు ఇచ్చావు?”

“ఎందుకంటే అది నాకు వద్దు,” అన్నాడు వార్డ్ గంభీరంగా. అప్పుడు, నేటి ప్రపంచంలో సాటిలేని హాస్య ప్రవాహం ఒకటి మొదలైంది. మార్క్ ట్వైన్ మేల్కొన్నాడు.

కార్సన్ నగరం, జనవరి 23, 1864. గవర్నర్ మార్క్ ట్వైన్, ప్రాంతీయ శాసనసభ యొక్క మూడవ సభలోని కొందరు సభ్యుల నుండి మాకు అందిన సమాచారం ప్రకారం, ఆ సభ ఒకటి రెండు రోజుల్లో ఒక శాశ్వత వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసి, మీ మూడవ వార్షిక సందేశాన్ని స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, మీ ప్రసంగాన్ని వినే ప్రత్యేక హక్కు కోసం టోల్-రోడ్లు, ఫ్రాంచైజీలు మరియు ఇతర వ్యక్తుల నుండి ఒక్కొక్కరి నుండి ఒక డాలర్ వసూలు చేయడం ద్వారా ఈ వ్యవహారాన్ని చర్చి ప్రయోజనానికి మళ్లించడానికి మీ మరియు మూడవ సభ యొక్క అనుమతిని కోరుతున్నాము.

ఎస్. పిక్స్లీ,

జి. ఎ. సియర్స్,

ట్రస్టీలు.

* ఇంతకు ముందు ఎటువంటి సందేశం లేదు. దీనిని ఒక పెద్ద ప్రహసనంగా భావించారు.

కార్సన్ నగరం, జనవరి 23, 1864.

మహానుభావులారా,—తప్పకుండా. ఒక గంభీరమైన ప్రభుత్వ పత్రికలో డాలర్ చెల్లించి చదవదగినది ఏదైనా ప్రజలకు దొరికితే, వారు ఆ మొత్తాన్ని గానీ లేదా మరేదైనా గానీ చెల్లించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను; నేను స్వయంగా అంత పాత క్రైస్తవుడిని కాకపోయినప్పటికీ, మత వ్యవహారాలపై నాకు అమితమైన ఆసక్తి ఉంది,  దాని వలన సంఘానికి ప్రయోజనం చేకూరితే, నా వార్షిక సందేశాన్ని సంఘానికే అందించడానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. మీకు నచ్చినంత రుసుము వసూలు చేసుకోవచ్చు; నేను ప్రజలకు ఎలాంటి వినోదాన్ని వాగ్దానం చేయడం లేదు, కానీ సహేతుకమైన స్థాయిలో బోధనను అందిస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను. నేను కేవలం మూడవ సభకు మాత్రమే బాధ్యత వహిస్తాను, మరియు ప్రజల, సంఘం యొక్క సానుభూతులు వారికి అనుకూలంగాను, నాకు వ్యతిరేకంగాను ఉన్నా లేకపోయినా, ఆ సభ కోసం నా ప్రసంగాన్ని అత్యంత ఉద్వేగభరితంగా చేయడానికి నాకు అనుమతి లభిస్తుందని ఆశిస్తున్నాను.

గౌరవపూర్వకంగా,

మార్క్ ట్వైన్.

మార్క్ ట్వైన్ యొక్క ప్రత్యుత్తరం, పదజాలం  ఆలోచనల పరంగా అతని తరువాతి శైలికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. ఇది ఆ తర్వాత దాదాపు ఏ కాలంలోనైనా అతనిచే వ్రాయబడి ఉండవచ్చు. బహుశా ఆర్టెమస్ వార్డ్‌తో అతని సాంగత్యం, హాస్య భావన పట్ల ఒక కొత్త అవగాహనను మేల్కొల్పి ఉండవచ్చు—అది అణచివేత, అల్పార్థం చెప్పే హాస్యం. అతను అప్పుడు  ఆ తర్వాత కూడా దీనిని తరచుగా మరచిపోయి, తన అల్లరి కల్పనకు స్వేచ్ఛనిచ్చాడు; కానీ మొత్తమ్మీద, సరళమైన, ఆడంబరం లేని రూపం అతన్ని అంతకంతకూ ఎక్కువగా ఆకర్షించడం మొదలుపెట్టినట్లు అనిపించింది.

మూడవ సభ గవర్నర్‌గా ఆయన చేసిన ప్రసంగం లభ్యం కాలేదు, కానీ దానికి హాజరైనవారు ఆ తర్వాత ఎల్లప్పుడూ దానిని “ఆయన జీవితంలో చేసిన గొప్ప ప్రయత్నం” అని ప్రస్తావించేవారు. బహుశా ఆ సభికులకు, ఆ కాలానికి ఈ తీర్పు సమర్థనీయమే కావచ్చు.

అది ఆయనకు లభించిన మొట్టమొదటి గొప్ప బహిరంగ అవకాశం. ఆయన చుట్టూ ఉన్న వేదికపై మూడవ సభ సభ్యులు కూర్చుని ఉన్నారు; ఆ భవనం మొత్తం కిక్కిరిసిపోయింది, నడవలు కూడా నిండిపోయాయి. తాను హాస్యాభినయాలు, వ్యంగ్యాస్త్రాలు ప్రదర్శించగలనని ఆయనకు తెలుసు, అలాగే చేశాడు. గవర్నర్‌ను, సాధారణంగా అధికారులను, శాసనసభ్యులను,  వ్యక్తిగత పౌరులను ఎగతాళి చేయడంలో ఆయన ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు. ఆయన ప్రసంగం మొదలైనప్పటి నుండి ముగిసే వరకు ప్రేక్షకులు నవ్వులు, చప్పట్లతో హోరెత్తించారు. కియోకుక్‌లోని ప్రింటర్లకు ఇచ్చిన విందు ప్రసంగం మినహా, అది ఆయన మొట్టమొదటి బహిరంగ ప్రసంగం — జీవితకాల విజయాల పరంపరకు నాంది.

ఒక్క విషయం మాత్రమే ఆయన విజయాన్ని మసకబార్చింది. ‘ట్రస్టీలలో’ ఒకరి కుమార్తె అయిన చిన్నారి క్యారీ పిక్స్లీ, హాజరై వేదిక పక్కన ఉన్న బాక్సులో కూర్చుంటానని వాగ్దానం చేసింది. ఆ చిన్నారి పట్ల ఆయనకున్న అభిమానం వల్ల, ఆమె కోసం ఒక బండిని పంపిస్తానని కూడా వాగ్దానం చేశాడు. తన ప్రసంగం మధ్యలో ఆయన తరచుగా ఆ బాక్సు వైపు చూసేవాడు; కానీ అది ఖాళీగానే ఉండేది. ఆ కార్యక్రమం ముగిసిన తర్వాత, కారణం తెలుసుకోవడానికి ఆయన ఆమె తండ్రితో కలిసి ఇంటికి వెళ్ళాడు. వారు ఆ చిన్నారిని, అందమైన అలంకరణలతో మంచం మీద ఏడుస్తూ కనుగొన్నారు. అప్పుడు అతనికి తాను బండిని పంపించడం మర్చిపోయానని గుర్తొచ్చింది; అది కూడా అతని నైజమే.

థర్డ్ హౌస్‌లో ఆయన చేసిన ప్రసంగానికి గాను, జడ్జి ఎ. డబ్ల్యూ. (శాండీ) బాల్డ్విన్  థియోడర్ వింటర్స్ ఆయనకు “గవర్నర్ మార్క్ ట్వైన్” అని చెక్కబడిన ఒక బంగారు గడియారాన్ని బహూకరించారు. ఆయనకు ఇప్పుడు మునుపెన్నడూ లేనంతగా గిరాకీ ఉండేది; ఆయన లేకుండా ఏ సామాజిక కార్యక్రమం కూడా పూర్తి అయినట్లుగా భావించేవారు కాదు. ఆయన చేసిన పనుల గురించి రోజూ చెప్పుకునేవారు మరియు ఆయన చెప్పిన మాటలను వీధుల్లో వల్లించేవారు. ఈ విషయాలలో చాలా వరకు ఇప్పుడు గతించిపోయాయి, కానీ కొన్నింటిని ఇప్పటికీ చిరునవ్వులతో గుర్తుచేసుకుంటారు. ఒకసారి, ఒక విందులో పొడుపు కథలు అడుగుతున్నప్పుడు, ఆయనను ఒక పొడుపు కథ తయారు చేయమని కోరారు.

“అయితే,” అతను అన్నాడు, “నేను పసిఫిక్ మహాసముద్రంలా ఎందుకు ఉన్నాను?”

చాలా ఊహాగానాలు చేశారు, కానీ ఏదీ అతనికి సంతృప్తినివ్వలేదు. చివరికి అందరూ వదిలేశారు.

“మార్క్, మాకు చెప్పు, నువ్వు పసిఫిక్ మహాసముద్రంలా ఎందుకు ఉన్నావు?”

“నాకు తెలియదు,” అతను సాగదీస్తూ అన్నాడు. “నేను కేవలం సమాచారం అడిగాను.”

మరోసారి, ఒక యువకుడు “నేను ఇంటికి వెళ్తున్నాను, నేను ఇంటికి వెళ్తున్నాను, నేను రేపు ఇంటికి వెళ్తున్నాను” అనే పల్లవితో, అంతులేనన్ని పాటలు పాడాలని పట్టుబట్టినప్పుడు, మార్క్ ట్వైన్ కిటికీలోంచి తల పెట్టి, బ్రతిమాలుతూ ఇలా అన్నాడు:

“దేవుడి దయ కోసం ఈ రాత్రే వెళ్ళు.”

కానీ అతనికి ప్రశాంతమైన సాంగత్యం కూడా ఇష్టమే. కొన్నిసార్లు, శాసనసభ ఉదయం పూట గందరగోళం ముగిశాక, అతను మిస్ కెజియా క్లాప్ పాఠశాలకు వెళ్లి అక్కడ జరిగే కార్యక్రమాలను వినేవాడు, లేదా కల్నల్ కర్రీని—”ముసలాయన కర్రీ, ముసలాయన ఏబ్ కర్రీ”—పలకరించేవాడు. ఒకవేళ కల్నల్ గారు అందుబాటులో లేకపోతే, అతను మాతృమూర్తి వంటి మనసున్న శ్రీమతి కర్రీతో (1910లో తొంభై మూడు సంవత్సరాల వయసులో ఆమె ఇంకా జీవించి ఉన్నారు) మాట్లాడేవాడు. ఆమెకు తన హానిబాల్ బాల్యం గురించి, లేదా తన నది మరియు గనుల తవ్వకం సాహసాల గురించి చెబుతూ, ఆమె కన్నీళ్లు వచ్చేంత వరకు నవ్విస్తూ ఉండేవాడు.

ఆ రోజుల్లో అతను ఎక్కువగా కాలినడకన తిరిగేవాడు. కొన్నిసార్లు అతను వర్జీనియా నుండి కార్సన్ వరకు నడిచి వెళ్లేవాడు, దారిలో విశ్రాంతి మరియు సేదతీర్చడం కోసం కల్నల్ కర్రీ ఇంట్లో ఆగేవాడు.

“శ్రీమతి కర్రీ,” అతను ఒకసారి అన్నాడు, “నాకంటే ఎక్కువ అలసిపోయిన వాళ్ళను, నాకంటే సోమరులైన వాళ్ళను చూశాను, కానీ వాళ్ళు చచ్చినవాళ్ళలా ఉన్నారు.” అక్కడి ఇంటి వాతావరణం—శాంతి మరియు మాతృమూర్తి వంటి ఆప్యాయత—అతనికి నచ్చేవి. లోలోపల, అతను ఒంటరిగా మరియు ఇంటి బెంగతో ఉండేవాడు; అతను ఎప్పుడూ తన సొంత బంధువులకు చాలా దూరంగా ఉండేవాడు.

ఇప్పుడు క్లెమెన్స్ వర్జీనియా సిటీకి తిరిగి వచ్చాడు,  ఆమెను కలిసిన మిగతా పురుషులందరిలాగే, వర్జీనియా ఒపెరా హౌస్‌లో మజెప్పా పాత్ర పోషిస్తున్న అదా ఐజాక్స్ మెంకెన్ అందానికి కొద్దికాలం పాటు ముగ్ధుడయ్యాడు. రాజులు, కవులు, పూజారులు, బాక్సర్లు—అందరూ మెంకెన్ మాయలో పడిపోయారు. ఎంటర్‌ప్రైజ్ పత్రికలో ఆమెను ఎవరు అత్యంత ఉద్వేగభరితంగా పొగుడుతారని డాన్ డి క్విల్ మరియు మార్క్ ట్వైన్ ప్రతిరోజూ పోటీ పడేవారు. ట్వైన్ తన సాహిత్య రచనను విమర్శించడానికి ఆమె వద్దకు తీసుకువెళ్ళేవాడు. అతను ఈ విషయాన్ని తన ఇంటికి రాసిన ఉత్తరాలలో ఒకదానిలో, బహుశా ఒకరకమైన గర్వంతో ఒప్పుకున్నాడు.

నేను దానిని నటి అయిన మిస్ మెంకెన్‌కు, అంటే ఓర్ఫియస్ సి. కెన్ భార్యకు చూపించడానికి తీసుకువెళ్లాను. ఆమె కూడా ఒక సాహిత్య ప్రియురాలు.

ఆమెది అందమైన తెల్లని చేతిరాత, కానీ ఆమె చేతిరాత అపఖ్యాతి పాలైంది; ఆమె వేగంగా రాస్తుంది  ఆమె చేతిరాత తలుపు ఫలకం మీద చెక్కినట్టుగా ఉంటుంది—ఆమె అక్షరాలు చాలా పెద్దవిగా ఉంటాయి. నేను ఆమెకు ఈ విధంగా ఒక చిక్కు ప్రశ్న వేశాను:

“ప్రియమైన అమ్మా, మీ చేతిరాత దాని ప్రస్తుత సౌందర్యాన్ని, అందాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఎందుకు నిలుపుకోవాలి? ఎందుకంటే మీరు మీ చేతిరాత ప్రతిపై దానిలోని కొద్దిపాటి దెయ్యపు గుణాన్ని కూడా వృధా చేస్తున్నారు.”

కానీ మెంకెన్ వెంటనే వెళ్ళిపోయింది,  కొంతకాలం తర్వాత శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఆమెను మళ్ళీ చూసినప్పుడు, అతని “పిచ్చి” తగ్గిపోయినట్లు అనిపించింది.

XLV

కామ్‌స్టాక్ ద్వంద్వ యుద్ధం

న్యూయార్క్ సండే మెర్క్యురీకి అతను అప్పుడప్పుడు అందించిన రచనల విజయం—అది ఎంత ఉన్నప్పటికీ—మార్క్ ట్వైన్‌లో విస్తృతమైన కార్యక్షేత్రం కోసం అతని ఆశయాన్ని రేకెత్తించింది. అతని కోరికలను తీర్చడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండే పరిస్థితులు, ఊహించని రూపంలో అయినా సహాయాన్ని అందించాయి.

తాత్కాలికంగా అందుబాటులో లేని గుడ్‌మన్, సంపాదకీయ బాధ్యతలను క్లెమెన్స్‌కు అప్పగించి వెళ్ళాడు. అంతకుముందు రోజు ఓరియన్ టెన్నెస్సీని సందర్శించి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, తన పత్రిక కొంతమంది గాయపడిన పౌరులతో తీవ్రమైన వ్యక్తిగత పోరాటంలో ఉండటాన్ని చూసినట్లే, అదే యాజమాన్యం కింద ఉన్న ఎంటర్‌ప్రైజ్ పత్రిక కూడా గొడవను రేకెత్తించింది. సరిగ్గా అదే సమయంలో “ఫ్లోర్ సాక్ శానిటరీ ఫండ్” ప్రారంభమైంది, దీని కథ ‘రఫింగ్ ఇట్’ పుస్తకంలో వివరంగా చెప్పబడింది. ఈ సందర్భంలోని సాధారణ ఉల్లాసంలో, ఎంటర్‌ప్రైజ్‌లోని కొన్ని విమర్శనాత్మక లేదా ఎగతాళి పేరాలు వివిధ వ్యక్తుల ఆగ్రహానికి గురయ్యాయి; సహజంగానే వారి వాదనకు ప్రత్యర్థి పత్రిక అయిన ‘క్రానికల్’ మద్దతు ఇచ్చింది. మార్క్ ట్వైన్ మరియు అప్పటి క్రానికల్ సంపాదకుడు మిస్టర్ లేర్డ్ మధ్య జరిగిన వ్యక్తిగత నిందారోపణల హోరులో, అసలు ఫిర్యాదు ఏదైనప్పటికీ, అది అతి త్వరలోనే మరుగున పడిపోయింది.

చివరికి ఒకానొక దశకు చేరుకుంది, ఆ రెండు పత్రికల సిబ్బందిని గానీ, పాఠకులను గానీ సంతృప్తి పరచడానికి రక్తపాతానికి పిలుపునివ్వడం, అంటే ఒక సవాలు విసరడం తప్ప మరో మార్గం లేదు. సంపాదకులు ఒకరి గురించి ఒకరు మాట్లాడుకున్న మాటల కన్నా తేలికైన విషయాలకే ప్రతి వారం మనుషులు చంపబడ్డారు. జో గుడ్‌మన్ స్వయంగా, అంతకు కొద్ది కాలం ముందే, యూనియన్ పత్రిక సంపాదకుడైన టామ్ ఫిచ్‌తో ద్వంద్వయుద్ధం చేసి, అతని కాలికి కాల్చాడు. దాంతో అతను తన స్నేహితుడిగా జీవితాంతం కుంటివాడయ్యాడు. జో లేనప్పుడు పత్రిక గౌరవాన్ని కాపాడాలి.

మార్క్ ట్వైన్ స్వయంగా తన ద్వంద్వయుద్ధం కథను ఒక వ్యంగ్యానుకరణ రూపంలో చెప్పాడు. సాధారణంగా ఇలాంటి రచనలు చేసే ఆయన, వాస్తవానికి కొంత దగ్గరగా రాశాడు. ఈ విషయాన్ని, ఆయనకు సహకరించిన స్టీవ్ గిల్లిస్ రాసిన వృత్తాంతంతో పోల్చి చూస్తే తెలుస్తుంది. ఆ వృత్తాంతం మిస్టర్ గిల్లిస్ స్వదస్తూరితో రాసింది:

జో వెళ్ళిపోయినప్పుడు, పత్రిక సంపాదకీయ బాధ్యతలను శామ్‌కు అప్పగించాడు. అలా చేయడం చాలా ప్రమాదకరమైన పని. శామ్ ఏమి రాయబోతున్నాడో ఎవరూ ఊహించలేరు. అతను చెప్పిన ఒక విషయం క్రానికల్ పత్రికకు చెందిన మిస్టర్ లేర్డ్‌ను రెచ్చగొట్టింది, దానికి ఆయన చాలా తీవ్రమైన రీతిలో జవాబు రాశాడు. అతను చెప్పిన కొన్ని విషయాలను రక్తంతో మాత్రమే తుడిచివేయగలమని మేము మార్క్‌కు చెప్పాము. ఆ రోజుల్లో వర్జీనియా సిటీలోని దాదాపు ప్రతి పురుషుడు, అప్పటికప్పుడు లేదా ముందుగా ప్లాన్ చేసుకుని, పిస్తోళ్లతో ద్వంద్వ యుద్ధాలు చేసేవాడు. నేను కూడా కొన్నింటిలో పాల్గొన్నాను, కానీ నావి లెక్కలోకి రావు. వాటిలో చాలా వరకు అప్పటికప్పుడు జరిగినవే. మార్క్ ఇంకా అలాంటి యుద్ధాలేవీ చేయలేదు, మరియు అతని బాప్తిస్మం జరిపే సమయం ఆసన్నమైందని మేము అనుకున్నాము.

అతను దాని కోసం ఆత్రుత పడలేదు; అతను

ఆ ఉత్తరాలు,  అలాంటి ఉత్తరాలు వచ్చిన తర్వాత పోరాడటానికి ఇష్టపడని వ్యక్తి వర్జీనియా సిటీలో ఉండటానికి అర్హుడు కాదు—ఆ రోజుల్లో.

పత్రికలు ముద్రణకు వెళ్ళిన తర్వాత, అర్ధరాత్రి సమయంలో అనుకుంటా, మార్క్ సవాలును లేర్డ్ అంగీకరించాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం సూర్యోదయానికి సమావేశం జరగాల్సి ఉంది.

సహజంగానే, నన్ను మార్క్ సహాయకుడిగా ఎంపిక చేశారు, మరియు తెల్లవారుజామున లేర్డ్‌ను కలవడానికి ముందు, పిస్టల్ సాధనలో కొన్ని పాఠాల కోసం నేను అతన్ని నిద్రలేపి బయటకు తీసుకువెళ్ళాను. నేను అతన్ని నిద్రలేపవలసిన అవసరం రాలేదు. అతను నిద్రపోలేదు. జరగబోయే ద్వంద్వయుద్ధం గురించి మేము అర్ధరాత్రి నుండి మాట్లాడుకుంటున్నాము. నేను ప్రధాన సహాయకుడిగా లేదా సహాయకుడిగా పాల్గొన్న వివిధ ద్వంద్వయుద్ధాల గురించి, ఎంత మందిని చంపి పాతిపెట్టడానికి నేను సహాయం చేశానో, మరియు వదిలి వెళ్ళడానికి పెద్దగా ఏమీ లేకపోయినా వీలునామా రాయడం ఎంత మంచి పనో అతనికి చెబుతూ వచ్చాను. అది ఎప్పుడూ మంచిగా కనిపిస్తుందని, ద్వంద్వయుద్ధానికి వెళ్ళే ముందు అలా చేయడం సరైన పని అని అతనికి చెప్పాను. కాబట్టి మార్క్ ఒకరకమైన నిరాశాపూరితమైన సంతృప్తితో వీలునామా రాశాడు, మరియు చూడటానికి తగినంత వెలుతురు రాగానే, మేము సమావేశ స్థలం దగ్గర ఉన్న ఒక చిన్న లోయలోకి వెళ్ళాము, మరియు అతను గురిపెట్టి కాల్చడానికి నేను ఒక పలకను ఏర్పాటు చేశాను. అతను బయటకు అడుగుపెట్టి, ఆ పెద్ద పిస్టల్‌ను పైకి ఎత్తేవాడు, మరియు నేను మూడు అని లెక్కించగానే అతను కళ్ళు మూసుకుని ట్రిగ్గర్ లాగేవాడు. అయితే అతను దేనినీ కొట్టలేదు; దేనినైనా కొట్టే దగ్గరికి కూడా రాలేదు. సరిగ్గా అప్పుడే పక్క లోయలో ఎవరో కాల్చడం మాకు వినిపించింది. సామ్ అన్నాడు:

“అదేంటి, స్టీవ్?”

“అదే,” నేను అన్నాను, “అది లాడ్. అతని సహాయకులు అక్కడ అతనికి శిక్షణ ఇస్తున్నారు.”

అక్కడ ప్రతి కొన్ని సెకన్లకు ఆ పిస్టల్ పేలడం వినడం నా ప్రిన్సిపాల్‌కు ఏమాత్రం సంతోషాన్ని కలిగించలేదు. సరిగ్గా అప్పుడే నేను సుమారు ముప్పై గజాల దూరంలో ఉన్న సేజ్-బ్రష్ మీద ఒక చిన్న మట్టి కోడి వాలడం చూశాను.

“మార్క్,” నేను అన్నాను, “ఆ పిస్టల్ నాకు ఇవ్వు. ఎలా కాల్చాలో నేను నీకు చూపిస్తాను.”

అతను దాన్ని నాకు అందించాడు, మరియు నేను ఆ పక్షిపై గురిపెట్టి కాల్చాను, దాని తల శుభ్రంగా తెగిపోయింది. సుమారు అదే సమయంలో లార్డ్ మరియు అతని సహాయకుడు మమ్మల్ని కలవడానికి కొండ అంచు దాటి వచ్చారు. వారు రావడం చూసి నేను మార్క్‌కు పిస్టల్ తిరిగి ఇచ్చేశాను. వారు పైకి వచ్చినప్పుడు మేము ఆ పక్షిని చూస్తున్నాము. “అది ఎవరు చేశారు?” అని లైర్డ్ తరపు ప్రతినిధి అడిగాడు.

“సామ్,” అని నేను చెప్పాను.

“అది ఎంత దూరంలో ఉంది?”

“ఓహ్, దాదాపు ముప్పై గజాల దూరంలో.”

“అతను దాన్ని మళ్ళీ చేయగలడా?”

“తప్పకుండా,” అని నేను అన్నాను; “ప్రతిసారీ చేయగలడు. అంతకు రెట్టింపు దూరం నుంచైనా చేయగలడు.”

లైర్డ్ ప్రతినిధి తన యజమాని వైపు తిరిగాడు.

“లైర్డ్,” అన్నాడు అతను, “నువ్వు ఆ వ్యక్తితో పోరాడకూడదు. అది ఆత్మహత్యతో సమానం. ఈ విషయాన్ని ఇక్కడే పరిష్కరించుకోవడం మంచిది.”

చివరికి ఒక రాజీ కుదిరింది. లేర్డ్ తాను అన్న మాటలన్నింటినీ వెనక్కి తీసుకున్నాడు; మార్క్ కూడా లేర్డ్ పట్ల తనకు ఎలాంటి వ్యక్తిగత ద్వేషం లేదని చెప్పాడు—ఆ చర్చ కేవలం ఒక జర్నలిస్ట్ దృక్పథంతో జరిగింది తప్ప, దానికి రక్తపాతం వరకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదని అన్నాడు. తామిద్దరం తమ స్నేహితుల వల్ల ఇబ్బందుల్లో పడ్డామని అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. పోరాటం వద్దని తన సహాయకుడు (సెకండ్) చెప్పినప్పుడు లేర్డ్ అన్న మాటలు నాకు ఇంకా గుర్తున్నాయి:

“పోరాటమా! అస్సలు వద్దు! ఆ దుర్మార్గుడి చేతిలో నేను హత్యకు గురికావడం నాకు ఇష్టం లేదు.”

సామ్, కట్లర్ అనే వ్యక్తికి కూడా మరొక సవాలు విసిరాడు; ఆ వ్యక్తి ఈ గొడవలో ఏదో విధంగా భాగమయ్యాడు మరియు సామ్‌కు అవమానకరమైన లేఖ రాశాడు. కానీ ఆ సమయంలో కట్లర్ ఊరిలో లేడు. అతను తిరిగి వచ్చేలోపే, గ్రాండ్ జ్యూరీ ఫోర్‌మెన్ జెర్రీ డ్రిస్కోల్ నుండి మాకు ఒక సమాచారం అందింది: ద్వంద్వ యుద్ధం (డ్యుయల్)లో పాల్గొనే ప్రధాన వ్యక్తికి మరియు సహాయకుడికి కూడా కఠిన కారాగార శిక్ష విధించే చట్టం అప్పుడే అమల్లోకి వచ్చింది. ఆ చట్టాన్ని కఠినంగా అమలు చేయబోతున్నారని, నిర్ణీత గడువులోగా ఊరు విడిచి వెళ్లకపోతే ఆ కొత్త చట్టానికి బలి అయ్యే మొదటి వ్యక్తులు మేమే అవుతామని హెచ్చరించారు.

మేము వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాము. మరుసటి రోజు ఉదయం శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు బయలుదేరిన స్టేజ్ కోచ్ (ప్రయాణ వాహనం) పైన ఉన్న సీటులో మేము కూర్చున్నాము. అప్పటికే తిరిగి వచ్చిన జో గుడ్‌మాన్, హెన్నెస్ పాస్ వరకు మాతో రావడానికి అంగీకరించాడు. మేమంతా ఉత్సాహంగా, ప్రాణాలతో బయటపడినందుకు సంతోషంగా ఉన్నాము; అందుకే హెన్నెస్ పాస్ వచ్చినప్పుడు జో ఆగకుండా ప్రయాణం కొనసాగించాడు. అప్పుడప్పుడు అతను, “సరే, నేను త్వరగా వెనక్కి వెళ్లాలి” అని అనేవాడు, కానీ వెళ్ళలేదు. చివరికి అతను వెనక్కి వెళ్లనే లేదు, మాతో పాటు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో వరకు వచ్చాడు. ఆ ప్రయాణమంతా మేము ఎంతో ఆనందంగా గడిపాము. ద్వంద్వ యుద్ధాల పరంపర ఇంత సంతోషకరంగా ముగియడం నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు.

అలా కామ్‌స్టాక్‌లో మార్క్ ట్వైన్ ప్రస్థానం ముగిసింది. అలసిపోయిన యాత్రికుడిగా, నిరాశతో, ఎవరికీ తెలియని వ్యక్తిగా అక్కడికి వచ్చిన అతను, ఇప్పుడు కొత్త పేరు మరియు కీర్తితో అక్కడి నుండి వెళ్తున్నాడు—పరారీలో ఉన్నప్పటికీ, అతను ఉత్సాహంగా, విజేతగా నిలిచాడు.

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -27-8-26-ఉయ్యూరు .–

శ్రీ పింగళి నాగేంద్ర గారు గారి చారిత్రాత్మక నాటకం.జేబున్నీసా.5 వ భాగం.26.8.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.15 వ భాగం.26.8.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.13 వ భాగం.26.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.276 వ భాగం.26.8.26. https://youtu.be/DuYxSQXQjE4

‘శబరి’: ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రేమగాథ(త్రివేణి)

రచన: జి. వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ.(ఆ తర్వాత ఆచార్య జివి సుబ్రహ్మణ్యం గా సుపరిచితులు )-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం –

చింతాదీక్షితులు గారి ‘శబరి’ ఆంధ్ర సాహిత్యంలో ఒక వినూత్నమైన రచన. ఇది రచయిత యొక్క అత్యుత్తమ విశిష్టమైన రచన మాత్రమే కాదు, దీనిలోని మౌలికత దీనిని ఒక ప్రత్యేకమైన శైలిగా నిలబెడుతుంది. వాడుక భాషలో ఐదు అంకాలుగా రాయబడిన ఈ నాటకం, ప్రధానంగా రంగస్థల ప్రదర్శన కోసం ఉద్దేశించబడింది కాదు. కానీ, విజ్ఞులైన పాఠకులను ఇది అమితంగా ఆకట్టుకుంటుంది; రచయిత యొక్క గొప్ప ఆదర్శవాదం, ఉన్నతమైన కల్పనా శక్తి హృదయపూర్వక నిజాయితీ దీనికి మూలం. ఆధునిక ఆంధ్ర సాహిత్యంలో, చింతా దీక్షితులు గారి పేరు ఆలోచనల మరియు భావాల పవిత్రతకు ఒక హామీగా మారింది; ‘శబరి’ ఆయన సాహిత్య ప్రతిభకు మరొక అద్భుతమైన నిదర్శనం.

హిందువుల మనస్సుకు నిరంతర ప్రేరణనిచ్చే రామాయణం నుండి ‘శబరి’ కథ గ్రహించబడింది. ‘అరణ్యకాండ’ చివరలో, శ్రీరాముని పట్ల అచంచల భక్తి కలిగిన ఈ అటవీ ప్రాంతపు భక్తురాలి వృత్తాంతాన్ని వాల్మీకి వివరించారు. ఋష్యమూక పర్వతం సమీపంలోని ఆశ్రమంలో ఆమె మహర్షి మతంగునికి దీర్ఘకాలం సేవ చేసిందని, ఆయన స్వర్గారోహణ సమయంలో ఆమెకు ఒక ఆదేశం ఇచ్చారని మనకు తెలుస్తుంది: శ్రీరాముడు ఆమె వద్దకు వచ్చి, ఆమెను అనుగ్రహించి, ఆమె తపస్సును సఫలం చేస్తాడని, అప్పటి వరకు వేచి ఉండమని ఆయన ఆమెకు చెప్పారు. తన గురువు ఆజ్ఞను పాటించిన శబరి, సీతమ్మ అన్వేషణలో భాగంగా రాముడు  లక్ష్మణుడు తన ఆశ్రమానికి వచ్చినప్పుడు, ఒక పరమ భక్తురాలిగా వారికి అత్యంత హృదయపూర్వక స్వాగతం పలికింది. వారి సమక్షంలోనే ఆమె చితిని అధిరోహించి స్వర్గానికి వెళ్ళింది; తద్వారా భగవంతుని దర్శనంతో తన లౌకిక జీవితాన్ని పరిపూర్ణం చేసుకుంది.

దీక్షితులు గారు కేవలం ఈ సాధారణ కథతోనే సరిపెట్టుకోలేదు. ఆయన అసలు ఇతివృత్తం చుట్టూ మరిన్ని కథాంశాలను అల్లి విస్తరించారు. ఈ నాటకంలో హనుమంతుడి పాత్రను కూడా చేర్చారు, ఆయన శబరి పాత్రకు పురుష ప్రతిరూపంగా నిలుస్తారు. వైవిధ్యం కోసం ‘చాతకుడు’ మరియు ‘ఇర్రి’ (అటవీ యువతి) అనే మరో రెండు పాత్రలను కూడా జోడించారు. శబరి ఏర్పాటు చేసిన ఆ గొప్ప స్వాగత కార్యక్రమంలో శ్రీరాముడిని గౌరవించడానికి మరియు ఆయనకు సేవ చేయడానికి పక్షులు, గోవులు మరియు వృక్షాలు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నట్లుగా చిత్రీకరించడం ద్వారా, మొత్తం వాతావరణాన్ని అత్యంత రమణీయమైన ప్రకృతి దృశ్యంగా తీర్చిదిద్దారు.

ఈ నాటక ఇతివృత్తాన్ని క్లుప్తంగా ఇలా వివరించవచ్చు. మొదటి అంకంలో, స్వర్గారోహణకు సిద్ధమవుతున్న మతంగ మహర్షి తన శిష్యురాలైన శబరికి శ్రీరాముని (ఆరవ అవతారం) జనన వృత్తాంతాన్ని తెలియజేస్తారు. ఆయననే ఆమె తన ఇష్టదైవంగా భావించి, స్వయంగా వచ్చి అనుగ్రహించేంత వరకు నిరంతరం ఆయనను ధ్యానించమని ఉపదేశిస్తారు. రెండవ అంకంలో, శబరి తన భక్తి సాధనలో నిమగ్నమై ఉండగా కనిపిస్తుంది; ఆమె హనుమంతునికి శ్రీరాముని కథను వినిపిస్తూ, భక్తి అనే మృదువైన బంధంతో అతని హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. మూడవ అంకంలో, హనుమంతుడు తన ఆటల నేస్తమైన ఇర్రీని ప్రకృతి ఆరాధన (Naturalism) నుండి దైవభక్తి (Theism) వైపు మళ్ళిస్తాడు; లౌకికమైన స్నేహబంధం నుండి శ్రీరాముని రూపంలో ఉన్న పరమాత్మ పట్ల భక్తిభావం కలిగేలా చేస్తాడు. నాలుగవ అంకంలో, శబరి, హనుమంతుడు ఇర్రీ ఆ అవతార పురుషుని రాక కోసం ఏర్పాట్లు చేసుకుంటారు. చివరి అంకంలో, రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు ఆశ్రమానికి చేరుకుంటారు. శబరి ఉత్తమమైన పూలు, పండ్లు మరియు గానంతో వారికి స్వాగతం పలుకుతుంది. లక్ష్మణుడు అన్నట్లుగా, “ఆమె సమస్త ప్రకృతిని తనదిగా చేసుకుని, తనను తాను శ్రీరామునికి అంకితం చేసుకుంటుంది.” ప్రకృతి సౌందర్యం  హృదయ మాధుర్యం ఏకధారగా ఆయన పాదాల చెంతకు చేరతాయి. రామాయణంలో లాగే, శబరి చితిని అధిరోహించి స్వర్గానికి వెళుతుంది. కానీ భూమిపై ఆమె ఒక నదిగా మారి, శ్రీరాముని పాదాలను నిరంతరం కడుగుతూ ఉంటుంది; ఆశ్రమంలో ఆయన కూర్చున్న స్థలం ‘రామగిరి’ పర్వతంగా మారుతుంది. నాటకం ముగింపులో, జ్ఞాన మార్గాన్ని అనుసరించే తత్వవేత్త ‘చాతకుడు’, దైవ స్వరూపాన్ని ఆరాధించడంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని  భక్తి మార్గం యొక్క సార్థకతను అభినందిస్తూ కనిపిస్తాడు. మొత్తంగా ఇది భక్తి యొక్క విజయం; శబరి తన వ్యక్తిత్వం ద్వారా ఆ భక్తి మార్గాన్ని సాకారం చేస్తుంది.

నాలుగవ అంకం ప్రారంభంలో చాతకుడు మరియు ఇర్రీల మధ్య ఒక ఆసక్తికరమైన సంభాషణ ఉంటుంది, ఇందులో రచయిత ఆ రెండు మార్గాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని ఇలా చూపిస్తారు:

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్య కీర్తి పతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చరిత్ర -13

XL

మార్క్ ట్వైన్

తొలి నెవాడా శాసనసభ ఒక ఆసక్తికరమైన సభ. అన్ని రాష్ట్ర శాసనసభలూ అలాగే ఉంటాయి, మరి ఇది ఒక గనుల సరిహద్దు ప్రాంతం. దానిని వర్ణించడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా సరిపోదు. అది ప్రధానంగా కార్యవిధానాలపై అపారమైన అజ్ఞానం, వాక్చాతుర్యం, హాస్యం పట్ల గొప్ప ఆదరణ, మరియు అపారమైన మేధస్సులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. సంస్థాగత శిక్షణకు దూరంగా ఉండి, మానవుని సహజ ప్రవృత్తులు మరియు కార్యకలాపాల అధ్యయనమే ఏకైక పాఠ్యాంశంగా ఉండే జీవిత విశ్వవిద్యాలయాల వంటి వాటిలో ఒకదాని తర్వాత మరొకదానిలో చేరడం మార్క్ ట్వైన్ తన విద్యాభ్యాసంలో ఎంత అదృష్టవంతుడో కదా! తరువాతి కాలంలో కొన్నిసార్లు, క్రమబద్ధమైన శిక్షణ లేకపోవడం గురించి ఆయన విచారించేవారు. ఆయన ఆ శాపం నుండి తప్పించుకోవడం ఆయనకూ, మనకూ మంచిదే.

మానవ స్వభావ అధ్యయనానికి నెవాడా సభ ఒక అచ్చమైన ఉపన్యాస మందిరం. అందులో ఆయన అవగాహన, ఆయన చమత్కారం, ఆయన వాక్య నిర్మాణం, ఆయన ఆత్మవిశ్వాసం జాక్ చిక్కుడు కాడలా పెరిగాయి, అది కాలక్రమేణా ఆకాశానికి పైనున్న భూమిలోకి దూసుకుపోవడానికి సిద్ధమైంది. అతను మొదట్లో తన నివేదికలలో కొన్ని విచిత్రమైన పొరపాట్లు చేశాడు; కానీ అతను తన అజ్ఞానాన్ని గురించి, దానిని ఒప్పుకోవడం గురించి ఎంత నిష్కపటంగా ఉన్నాడంటే, అతని తొలి లేఖలలోని ఆ అపరిపక్వతే వాటికి ప్రధాన ఆకర్షణగా మారింది. గిల్లెస్పీ అతనికి పార్లమెంటరీ విషయాలపై శిక్షణ ఇచ్చాడు, మరియు కాలక్రమేణా ఆ నివేదికలు సాంకేతికంగానూ, కళాత్మకంగానూ మెరుగయ్యాయి. దానికి ప్రతిఫలంగా క్లెమెన్స్, గిల్లెస్పీకి “యంగ్, జెఫర్సన్ మాన్యువల్” అని పేరు పెట్టాడు; ఆ బిరుదును అతను చాలా సంవత్సరాలు చాలా గర్వంగానే భరించాడు.

ఆ తొలి నివేదికల నుండి ఉద్భవించిన, మరియు బహుశా దాని యజమానికి అంత సంతృప్తికరంగా లేని మరో “బిరుదు” వర్జీనియా సిటీ యూనియన్‌కు చెందిన క్లెమెంట్ టి. రైస్‌కు ఇవ్వబడింది. రైస్‌కు శాసనపరమైన పని గురించి సంపూర్ణంగా తెలుసు, అందుకే అతను ఎంటర్‌ప్రైజ్ లేఖలను ఎగతాళి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

కానీ ఇది ఒక పొరపాటు. క్లెమెన్స్ తన తదుపరి లేఖలో, రైస్ నివేదికలు పార్లమెంటరీ పరంగా సరిపోవచ్చు కానీ, అవి మెరిసే సాంకేతిక పదజాలంతో కుళ్ళిపోయిన తప్పుడు ప్రకటనల రాశిని, ఇంకా నేరాలను కూడా కప్పిపుచ్చాయని ప్రకటించాడు. అవి పూర్తిగా నమ్మదగనివని అతను ఒప్పుకున్నాడు; వాటి రచయితకు “నమ్మదగనివాడు” అని పేరు పెట్టారు, మరియు భవిష్యత్ లేఖలలో అతడిని మరే ఇతర పదంతోనూ ప్రస్తావించలేదు. కార్సన్, కామ్‌స్టాక్ మరియు తీరప్రాంత పత్రికలు ఈ హాస్యాస్పదమైన పాత్రికేయ యుద్ధాన్ని చూసి ఆనందించాయి, మరియు రైస్ జీవితాంతం “నమ్మదగనివాడు” గానే మిగిలిపోయాడు. రైస్ మరియు క్లెమెన్స్, ప్రత్యర్థులైనప్పటికీ, ప్రాణ స్నేహితులని చెప్పాలి, వారి మధ్య ఎప్పుడూ నిజమైన శత్రుత్వం లేదు.

క్లెమెన్స్ త్వరగా సభ్యుల అభిమానాన్ని చూరగొన్నాడు; అతని పదునైన లేఖలు, వాటిలోని వినోదాత్మక పదజాలం మరియు నిజాయితీతో అందరి స్నేహాన్ని సంపాదించాయి. సభాపతి అయిన జాక్ సిమన్స్ మరియు హంబోల్ట్ ప్రతినిధి బృందానికి చెందిన బిల్లీ క్లాగెట్ అతనికి ప్రత్యేక సన్నిహితులుగా ఉండి, అతన్ని రాజకీయ యంత్రాంగంలో కీలక వ్యక్తిగా నిలబెట్టారు. క్లాగెట్ గనుల తవ్వకం వ్యాపారం తర్వాత యూనియన్‌విల్‌లోనే ఉండిపోయి, తన కియోకుక్ ప్రియురాలిని హెచ్చరించి, రాజకీయాలు మరియు న్యాయ రంగంలో స్థిరపడ్డాడు. తగిన సమయంలో అతను ఒక ప్రముఖ నాయకుడిగా ఎదిగి కాంగ్రెస్‌కు వెళ్తాడు. అప్పటికే అతను బలమైన వాక్చాతుర్యం మరియు చిందరవందరగా ఉండే జుట్టుతో ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఆ సమావేశంలో సిమన్స్, క్లాగెట్ మరియు క్లెమెన్స్ ముగ్గురూ సులభంగా అందరి దృష్టిని ఆకర్షించిన వ్యక్తులు.

ఒక సంవత్సరం కన్నా తక్కువ కాలం క్రితం వరకు కేవలం వినోదాన్ని పంచే సోమరిపోతుగా, చూసి నవ్వుకోవడానికి పనికొచ్చే, కానీ ఏమాత్రం ప్రాముఖ్యత లేని వ్యక్తిగా పరిగణించబడిన ఆ మాజీ అన్వేషకుడు మరియు గని కార్మికుడు, కార్సన్ నగరానికి ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా తిరిగి రావడం అతనికి ఎంతో సంతృప్తినిచ్చి ఉండాలి. క్లెమెన్స్ మరియు అతని స్నేహితులు క్లాగెట్, సిమన్స్‌ల ఛాయాచిత్రం ఒకటి ఇప్పటికీ ఉంది

క్లెమెన్స్  అతని స్నేహితులు క్లాగెట్, సిమన్స్ ఒక గుంపుగా ఉన్న చిత్రాన్ని బట్టి, అతను ఇప్పుడు పొడవాటి బ్రాడ్‌క్లాత్ కోటు, గంజి పెట్టిన చొక్కా, మరియు పాలిష్ చేసిన బూట్లు ధరించాడని మాకు అర్థమైంది. నదీ తీరంలో ఉన్నప్పుడు ఎలాగైతే అతను ఫ్యాషన్ ప్రపంచానికి అద్దంలా ఉండేవాడో, ఇప్పుడు మళ్ళీ అలాగే మారిపోయాడు. అతను ఒరియన్‌తో కలిసి నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు; అతని భార్య, చిన్న కూతురు జెన్నీ అప్పటికే అమెరికా నుండి వచ్చేశారు. తాత్కాలిక గవర్నర్ భార్య అయిన “సిస్టర్ మోలీ” ఆ చిన్న రాజధానికి సామాజిక నాయకురాలిగా మారింది; ఆమె ప్రతిభావంతుడైన బావగారు దానికి ప్రధాన అలంకారంగా నిలిచారు. అతని ఉల్లాసం, పాటలు, మంచి స్వభావం అతన్ని అందరికీ ఇష్టమైన అతిథిగా మార్చాయి. అతని మాటలు ఆహ్లాదకరమైన సందర్భాలలో ప్రచురితమయ్యాయి; ఎస్మెరాల్డాలోని కష్టకాలం గురించి కూడా అతను నవ్వుతూ మాట్లాడగలిగాడు.

అతను పూర్తిగా సంతృప్తిగా లేడు. తీరం పొడవునా నకలు చేయబడి, ఉటంకించబడిన అతని ఉత్తరాలపై సంతకాలు లేవు. అవి ఒకదానితో ఒకటి సులభంగా ముడిపడి ఉన్నాయి, కానీ ఒక వ్యక్తిత్వంతో కాదు. కీర్తిని సంపాదించుకోవాలంటే దానిని ఒక వ్యక్తిత్వానికి, ఒక పేరుకు ముడిపెట్టడం అవసరమని అతను గ్రహించాడు.

అతను ఈ విషయం గురించి చాలా ఆలోచించాడు. అతను తన సొంత పేరును ఉపయోగించడం గురించి ఆలోచించలేదు; ఆ రోజుల్లో కలం పేరు పెట్టుకోవడం ఒక ఫ్యాషన్‌గా ఉండేది. అతనికి క్లుప్తమైన, స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన, మరచిపోలేనిది ఏదైనా కావాలి. అతను తన మనసులో చాలా రకాల కలయికలను ప్రయత్నించాడు, కానీ ఏదీ నమ్మశక్యంగా అనిపించలేదు. సరిగ్గా అప్పుడే—అది 1863 సంవత్సరం ప్రారంభంలో—తన వ్యంగ్యంతో గాయపరిచిన పాత పైలట్, ఇసయ్య సెల్లర్స్, చనిపోయాడన్న వార్త అతనికి అందింది. వెంటనే అతనికి కెప్టెన్ సెల్లర్స్ అనే కలం పేరు గుర్తుకు వచ్చింది. అదే; అతను కోరుకున్న పేరు అదే. అది అల్పమైనది కాదు; దానికి కావలసిన అన్ని లక్షణాలు ఉన్నాయి—సెల్లర్స్‌కు ఆ పేరు మళ్ళీ ఎప్పటికీ అవసరం ఉండదు. ఈ సుదూర దేశంలో దానికి ఒక కొత్త అర్థాన్ని, కొత్త అనుబంధాన్ని ఇవ్వాలని క్లెమెన్స్ నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను వర్జీనియా సిటీకి వెళ్ళాడు.

“జో,” అతను గుడ్‌మన్‌తో అన్నాడు, “నేను నా వ్యాసాలపై సంతకం చేయాలనుకుంటున్నాను. నేను ఎక్కువ మందికి పరిచయం కావాలనుకుంటున్నాను.”

“సరే, సామ్. ‘జోష్’, నువ్వు ఏ పేరు ఉపయోగించాలనుకుంటున్నావు?” “లేదు, నేను వాటిపై ‘మార్క్ ట్వైన్’ అని సంతకం చేయాలనుకుంటున్నాను. అది ఒక పాత నదీ పదం, పడవ నడిపేవాళ్ళు పిలిచే పదం, దాని అర్థం రెండు ఫాథమ్‌లు—పన్నెండు అడుగులు. దానిలో ఒక గొప్పతనం ఉంది; చీకటి రాత్రిలో ఒక పైలట్‌కి వినడానికి అది ఎప్పుడూ ఒక ఆహ్లాదకరమైన శబ్దం; దాని అర్థం సురక్షితమైన నీరు.”

కెప్టెన్ ఇసయ్య సెల్లర్స్ ఆ పేరును ఉపయోగించి, ఆ తర్వాత వదిలేశారన్న విషయాన్ని అతను అప్పుడు ప్రస్తావించలేదు. ఆ సంఘటనలో తన పాత్రకు అతను సిగ్గుపడ్డాడు, మరియు ఆ తప్పును ఒప్పుకోవడానికి అది ఇంకా చాలా కొత్తది. గుడ్‌మాన్ ఒక క్షణం ఆలోచించాడు:

“చాలా మంచిది, సామ్,” అతను అన్నాడు, “అది మంచి పేరులా ఉంది.”

అది నిజంగానే మంచి పేరు. ప్రపంచంలోని అన్ని నామకరణాలలోనూ, ఆ పేర్లు ఎవరిని సూచిస్తున్నాయో ఆ వ్యక్తిని వ్యక్తీకరించడానికి ఇంతకంటే శక్తివంతమైన పదాల కలయికను ఎంచుకోలేరు. మార్క్ ట్వైన్ అనే పేరు జాన్ స్మిత్ పేరు వలె అనంతమైనది, ప్రాథమికమైనది, కానీ జాన్ స్మిత్ పేరులో ఉన్నట్లుగా దాని శక్తి వృధా కాదు. జాన్ స్మిత్ పేరులోని ప్రతిష్ఠ అంతా ఒకే వ్యక్తిలో కలిస్తే, దాని గతిశీల శక్తి మార్క్ ట్వైన్‌కు ఉన్నంత వ్యాప్తి శక్తిని ఇవ్వగలదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఇది ఇప్పటివరకు ఎంచుకున్న అత్యంత గొప్ప కలం పేరు అని నిరూపించబడింది—ఆ వ్యక్తికి, అతని పనికి, మరియు అతని వృత్తికి సరిగ్గా సరిపోయే పేరు.

ఆ క్షణంలో గుడ్‌మాన్ దీనిని గుర్తించకపోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. మనం పన్నెండు అంగుళాల షెల్‌ను ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడకపోయినా లేదా దాని భూకంప విధ్వంసం గురించి వినకపోయినా, దానిలో దాగి ఉన్న శక్తిని మనం ఊహించలేము. మనం వేచి ఉండి, అది పేల్చడాన్ని చూసి, ఫలితాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

దీనిపై మొదట ఫిబ్రవరి 2, 1863 తేదీ గల కార్సన్ లేఖతో సంతకం చేయబడింది, మరియు ఆ సమయం నుండి శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ యొక్క అన్ని పనులకు ఇది జోడించబడింది. ఆ పని మునుపటి కంటే మెరుగైనది కాదు, అధ్వాన్నమైనది కాదు, కానీ అది అకస్మాత్తుగా గుర్తింపును మరియు ప్రత్యేక ఆసక్తిని పొందింది. శాసనసభ సభ్యులు మరియు వర్జీనియా, కార్సన్‌లోని స్నేహితులు వెంటనే అతన్ని “మార్క్” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. తీరప్రాంత పత్రికలు దీనిని స్వీకరించాయి, మరియు వారాల వ్యవధిలోనే అతను ఇకపై “సామ్” లేదా “క్లెమెన్స్” లేదా “ఎంటర్‌ప్రైజ్‌లోని ఆ తెలివైన కుర్రాడు” కాదు, కానీ “మార్క్”—”మార్క్ ట్వైన్” అయ్యాడు. ఏ కలం పేరు కూడా అంత త్వరగా సర్వత్రా అలా ఆమోదించబడలేదు. కొన్ని నెలల విరామం తర్వాత తూర్పు నుండి తిరిగి వచ్చిన డి క్విల్, తన గది మరియు తన పక్కన కూర్చునే సహోద్యోగి కొత్త పేరు, కీర్తిని సంపాదించుకోవడం చూశాడు.

ఆ కాలం నుండి భద్రపరచబడిన తన ఇంటివారికి రాసిన లేఖలలో అతని కొత్త బిరుదు గురించి గానీ, దాని విజయం గురించి గానీ ఎటువంటి ప్రస్తావన లేకపోవడం విచిత్రం. నిజానికి, ఆ రచయిత తన పని గురించి అస్సలు మాట్లాడడు, పైగా తాను పోగుచేసిన మైనింగ్ షేర్ల గురించి, వాటి ప్రస్తుత మరియు భవిష్యత్ విలువల గురించి చెప్పడానికే ఎక్కువ మొగ్గుచూపుతాడు. అయితే, నిస్సందేహంగా చాలా లేఖలు లభ్యం కాలేదు. భద్రపరచబడినవి అతని అపారమైన జీవితానందం, మంచి స్వభావంతో నిండిన తేలికపాటి లేఖలు మాత్రమే. అంతేకాకుండా, అతను నదీతీరంలో ఇంటికి డబ్బు పంపే తన పాత అలవాటును పునరుద్ధరించుకున్నట్లు కూడా అవి సాక్ష్యమిస్తున్నాయి—ప్రతి లేఖలో ఇరవై డాలర్లు, వాటి మధ్య సుమారు వారం రోజుల విరామంతో.

XLI

కామ్‌స్టాక్ హాస్యంలో అత్యుత్తమ ఘట్టాలు

శాసనసభ వాయిదా పడటంతో, శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ వర్జీనియా సిటీకి ఒక ప్రముఖుడిగా—మార్క్ ట్వైన్‌గా—తిరిగి వచ్చారు. ఆయన ఎంటర్‌ప్రైజ్ నౌకకు నాయకుడిగా పరిగణించబడ్డారు—కామ్‌స్టాక్‌లో అదే ఒక గొప్ప గౌరవం—అంతేకాకుండా, ఆయన మెరుగైన వస్త్రధారణ మరియు పెరిగిన సంపద అదనపు గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. ప్రసిద్ధ నటులు, ఉపన్యాసకులు, రాజకీయ నాయకులు వంటి ప్రముఖ సందర్శకులు వచ్చినప్పుడు, ఓఫిర్, గౌల్డ్, కర్రీ గనులు, మరియు కొత్త వంద-స్టాంప్ క్వార్ట్జ్-మిల్లుతో పాటు, కామ్‌స్టాక్‌లో తప్పక చూడవలసిన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఆయనను పరిచయం చేసేవారు.

అందువల్ల, ఎంటర్‌ప్రైజ్ కార్యాలయంలో సిబ్బందిలోని వివిధ సభ్యులకు మీర్‌షామ్ పైపులను బహుమతిగా ఇవ్వడానికి అనేకసార్లు విరాళాలు సేకరించిన తర్వాత కూడా, ఒక్కటి కూడా తనకు అందకపోవడంతో ఆయన చాలా బాధపడ్డారు మరియు నొచ్చుకున్నారు. ఈ స్పష్టమైన అవమానాన్ని ఆయన స్టీవ్ గిల్లిస్‌తో ప్రస్తావించారు:

“నాకు ఎవరూ ఎప్పుడూ మీర్‌షామ్ పైపు ఇవ్వరు,” అని ఆయన దీనంగా అన్నారు. “నేను ఇంకా దానికి అర్హుడిని కాదా?”

విచారకరమైన రోజు! ఆ కనికరం లేని జీవి అయిన స్టీవ్ గిల్లిస్‌కు, తన ఆత్మకు ఆనందాన్నిచ్చే ఒక రకమైన దుష్టకార్యం చేయడానికి ఇది ఒక సువర్ణావకాశం. ఒక తరం కంటే ఎక్కువ కాలం తర్వాత, గిల్లిస్ స్వయంగా ఈ చరిత్ర రచయితకు చెప్పిన కథ ఇది:

“వర్జీనియా సిటీలో ఒక జర్మన్ వ్యక్తి సిగార్ల దుకాణం నడిపేవాడు. అతని వద్ద ఎల్లప్పుడూ రకరకాల మీర్‌షామ్ పైపులు ఉండేవి. ఈ పైపుల ధర సాధారణంగా నలభై నుండి డెబ్బై ఐదు డాలర్ల మధ్య ఉండేది.

“ఒక రోజు నేను, డెనిస్ మెక్‌కార్తీ ఆ ముసలి జర్మన్ వ్యక్తి దుకాణం పక్కగా నడుచుకుంటూ వెళ్తూ, కిటికీలో ఉన్న ప్రదర్శనను చూడటానికి ఆగాము. అక్కడ ఉన్న ఇతర వస్తువులతో పాటు, ఎత్తైన గిన్నె, పొడవైన కాడ కలిగిన ఒక పెద్ద నకిలీ మీర్‌షామ్ పైపు ఉంది. దాని ధర డాలర్న్నరగా ఉంది.

“ఆ పైప్ (పొగాకు పైపు) సామ్ కోసం సరిగ్గా సరిపోతుందని నేను నిర్ణయించుకున్నాను. మేము లోపలికి వెళ్లి దాన్ని, అలాగే చాలా పొడవైన దాని కాండాన్ని (stem) కొనుగోలు చేశాము. ఆ కాండం ధర మాత్రమే మూడు డాలర్లు ఉంటుందని నాకనిపిస్తోంది. ఆ తర్వాత, మార్క్ పేరు మరియు దాన్ని బహూకరించే వారి వివరాలతో ఒక చిన్న జర్మన్-సిల్వర్ ప్లేట్‌ను తయారు చేయించి, బహూకరణ కార్యక్రమానికి ఏర్పాట్లు చేశాము. ఆ సమయంలో చార్లీ పోప్—[తరువాత సెయింట్ లూయిస్‌లోని ‘పోప్స్ థియేటర్’ యజమాని]—ఒపెరా హౌస్‌లో ప్రదర్శన ఇస్తుండేవారు; కాబట్టి బహూకరణ ప్రసంగం చేయడానికి మేము ఆయనను నియమించుకున్నాము.

“అప్పుడు మేము మార్క్ అత్యంత సన్నిహిత మిత్రుడైన డాన్ డి క్విల్‌ను ‘జూడాస్’ పాత్ర పోషించేలా ఒప్పించాము—అంటే, మార్క్‌కు ఒక చక్కని పైప్ బహూకరించబోతున్నారని అతనికి రహస్యంగా చెప్పడం, తద్వారా పోప్ ప్రసంగానికి సమాధానంగా మార్క్ ముందుగానే ఒక ప్రసంగాన్ని సిద్ధం చేసుకునేలా చేయడం అన్నమాట. డాన్ చేసిన ఆ పని చాలా నీచమైనది. నాటకం పూర్తయిన తర్వాత ఒపెరా హౌస్ కింద ఉన్న సెలూన్‌లో ఈ కార్యక్రమం జరిగేలా మేము ఏర్పాట్లు చేశాము.

“అంతా చాలా చక్కగా జరిగింది; కానీ అది కొంత పశ్చాత్తాపం కలిగించే సందర్భం, మాలో కొందరి ముఖాల్లో అపరాధ భావం కనిపించింది; ఎందుకంటే సామ్ దీన్ని చాలా చిత్తశుద్ధితో స్వీకరించాడు, అంతేకాక నేను అతని నోటి నుండి విన్న అత్యంత అద్భుతమైన ప్రసంగాలలో ఒకదానిని అతను సిద్ధం చేసుకున్నాడు. పోప్ చేసిన బహూకరణ కూడా చాలా బాగుంది. తన స్నేహితులందరికీ అతనిపై ఎంత ప్రేమ ఉందో, అలాగే ఇంత ఖరీదైన ఈ పైప్ వారి ఆప్యాయతకు ఒక చిన్న చిహ్నం మాత్రమేనని ఆయన సామ్‌తో చెప్పారు. కానీ సామ్ ఇచ్చిన సమాధానం—అది అప్పటికప్పుడు చెప్పినట్లుగా అనిపించినా—మాలో కొందరి కళ్ళలో నీళ్లు తెప్పించింది, పైగా ప్రతి నిమిషం చప్పట్లతో అతని ప్రసంగానికి అంతరాయం కలిగేది. ఎవరి కోసమైనా నేను ఇంతగా బాధపడటం ఇదే మొదటిసారి.

“అయినప్పటికీ, ఆ కార్యక్రమాన్ని పూర్తి చేయాలనే పట్టుదలతోనే ఉన్నాము. సామ్ ప్రసంగం పూర్తయ్యాక, అతను ఖరీదైన వైన్‌లను—షాంపైన్ మరియు స్పార్క్లింగ్ మోసెల్—ఆర్డర్ చేశాడు. ఆ తర్వాత మేము నగరంలో విహరించడానికి బయలుదేరాము, మా బాధను మర్చిపోవడానికి తెల్లవార్లూ ఆ ఉత్సాహాన్ని కొనసాగించాము.” “మరుసటి రోజు, సహజంగానే, అతను ఆ పైప్‌కు రంగు వచ్చేలా చేయడం మొదలుపెట్టాడు. కానీ అది సుద్ద ముక్కలా ఉండేది కాబట్టి, దానికి రంగు అస్సలు పట్టలేదు. సామ్ దాన్ని పదే పదే తాగుతూ, దాని రుచి సరిగా లేదని, రంగు కూడా మారడం లేదని ఫిర్యాదు చేసేవాడు. చివరికి ఒక రోజు డెనిస్ అతడితో ఇలా అన్నాడు:

“‘అరేయ్ సామ్, అది కేవలం ఒక పనికిరాని పాత కోడిగుడ్డు పెంకు అని, కుర్రాళ్లు దాన్ని డాలర్న్నరకు కొని, సరదా కోసం నీకు బహుమతిగా ఇచ్చారని నీకు తెలియదా?’

“అప్పుడు సామ్‌కు విపరీతమైన కోపం వచ్చింది; మేమంతా ఆ పనిని డాన్ డి క్విల్ చేశాడని చెప్పాము. డాన్ ఉన్న ‘లోకల్ రూమ్’ వైపు వెళ్తున్నప్పుడు అతని ముఖం కోపంతో మేఘంలా నల్లబడిపోయింది. అతను లోపలికి వెళ్లి తలుపు మూసి, గడియ పెట్టి, తాళం చెవిని తన జేబులో వేసుకున్నాడు—అది చాలా ప్రమాదకరమైన సంకేతం. డాన్ అక్కడ ఒంటరిగా తన బల్ల దగ్గర కూర్చుని రాసుకుంటున్నాడు.”

XLI

“సామ్ ఇలా అన్నాడు, ‘డాన్, నన్ను ఆ ప్రసంగం చేయమని ఆహ్వానించినప్పుడే, ఆ కుర్రాళ్లు నాకు ఒక నకిలీ పైప్‌ను ఇవ్వబోతున్నారని నీకు తెలుసా?’

“డాన్‌కు తప్పించుకునే మార్గం లేకపోయింది, దాంతో అతను నిజం ఒప్పుకున్నాడు. సామ్ గదిలో అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, డాన్‌ను ఎలా శిక్షించాలా అని ఆలోచిస్తున్నట్లుగా కనిపించాడు. చివరకు అతను ఇలా అన్నాడు:

“‘ఓ డాన్, నా అత్యంత ఆప్తమిత్రుడవైన నువ్వు—నా దగ్గర ఎంత తక్కువ డబ్బు ఉందో, నా స్నేహితుల పట్ల కృతజ్ఞతను చాటే ప్రసంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి నేను ఎంత కష్టపడతానో తెలిసిన నువ్వే—నన్ను ముద్దుతో మోసం చేసే జూడాస్‌లా (ద్రోహిలా) వ్యవహరిస్తావని నేను ఊహించలేదు! డాన్, నేను ఇక ఎప్పుడూ నీ ముఖం చూడకూడదనుకుంటున్నాను. నా దగ్గర ఖర్చు చేయడానికి ఏమీ లేకపోయినా, ఆ దుర్మార్గుల కోసం నా దగ్గరున్న ప్రతి డాలర్‌ను ఖర్చు చేస్తానని నీకు తెలుసు; అయినా సరే నువ్వు నన్ను అలా చేయనిచ్చావు; వారి దుర్మార్గపు పథకానికి నువ్వు సహకరించావు, పైగా ఆ వ్యవహారాన్ని మరింత హాస్యాస్పదం చేయడానికి నన్ను ఆ ప్రసంగం చేయించావు.’

“అయితే డాన్ చాలా బాధపడ్డాడు. వాళ్లు నిజంగానే అతనికి ఒక మంచి పైప్‌ను—ఈసారి నిజమైనదాన్ని—బహుమతిగా ఇవ్వాలనుకున్నారని చెప్పి తనను తాను సమర్థించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ మొదట్లో సామ్ ఓదార్పును అంగీకరించలేదు; కొన్ని రోజుల తర్వాత, నేను ఆ పైప్‌తో లోపలికి వెళ్లి, ‘సామ్, కుర్రాళ్లు మొదట్నుంచీ నీకు ఇవ్వాలనుకున్న పైప్ ఇదే’ అని చెప్పి క్షమాపణ చెప్పడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, అతను కొంచెం నిర్లిప్తంగా చూస్తూ ఇలా అన్నాడు:

“‘అది కూడా ఆ నకిలీ పాత పైపుల్లో ఒకటా?’

“అయినప్పటికీ అతను దాన్ని స్వీకరించాడు, దాంతో అంతా సద్దుమణిగింది. ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులకే ఒక రోజు అతను నాతో ఇలా అన్నాడు:

“‘స్టీవ్, ఆ నకిలీ పైప్ కూడా మంచి పైప్ లాగే బాగా పొగను ఇస్తుందని నాకు అనిపిస్తోంది, నీకు తెలుసా?’”

చాలా ఏళ్ల తర్వాత (ఇది హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని అతని ఇంట్లో జరిగింది, అప్పుడు జో గుడ్‌మాన్ కూడా అక్కడే ఉన్నాడు) ఒక రోజు మార్క్ ట్వైన్‌కు ఆ పాత నకిలీ పైప్ కనిపించింది.

“జో,” అతను అన్నాడు, “ఆ కుర్రాళ్లు నా మీద చేసిన ఆ పని చాలా క్రూరమైనది; కానీ, వాళ్లు నాకు ఆ పైప్‌ను బహుమతిగా ఇచ్చినప్పుడు, చార్లీ పోప్ ప్రసంగం చేస్తున్నప్పుడు, దానికి నేను సమాధానం ఇస్తున్నప్పుడు నాకు కలిగిన ఆ భావన కోసం—ఆ భావన యొక్క జ్ఞాపకం కోసం—ప్రపంచంలోని ఏ పైప్ కంటే కూడా ఈ పైపే నాకు చాలా విలువైనది!” పద్దెనిమిది వందల అరవై మూడులో కామ్‌స్టాక్ నది ఉధృతంగా ప్రవహిస్తోంది. ప్రతి గని పూర్తి వేగంతో పనిచేస్తోంది. ప్రతి మిల్లు గర్జిస్తూ, కరకరలాడుతూ, వెండి, బంగారం ప్రవాహాలను వెలికితీస్తోంది. కొద్ది కాలం క్రితం ఒక పాత నివాసి ఇలా రాశారు:

నేను కళ్ళు మూసుకున్నప్పుడు, ఎత్తే యంత్రాల శ్వాసలు, స్టాంపుల గర్జన నాకు మళ్ళీ వినిపిస్తున్నాయి; అర్ధరాత్రి తర్వాత ఉప్పును నింపుతున్న “ఒంటెలను” నేను చూడగలను; సి స్ట్రీట్‌లో బండ్ల గుంపు రద్దీగా ఉండటాన్ని నేను మళ్ళీ చూడగలను మరియు డ్రైవర్ల శాపనార్థాలను వినగలను—ఆ గొప్ప ఖనిజ నిక్షేపాల లోతైన గదుల నుండి నిధులను వెలికితీయడానికి మరియు ఎడారికి జ్ఞానోదయం కలిగించడానికి జరిగిన ఆ మహత్తరమైన పని అంతా నా కళ్ళ ముందు మెదులుతోంది.

అవి చాలా సందడిగా ఉండే రోజులు. మార్క్ ట్వైన్ తన ఇంటికి రాస్తున్న ఒక ఉత్తరం మధ్యలో తన మాటను తానే మధ్యలో ఆపి ఇలా అంటాడు: “వీధిలో ఇప్పుడే ఐదు తుపాకీ కాల్పుల శబ్దాలు విన్నాను—ఇలాంటివి నా వృత్తిలో భాగమే కాబట్టి, నేను వెళ్లి చూస్తాను,” మరియు కొన్ని గంటల తర్వాత జోడించిన ఒక అనుబంధంలో ఇలా రాశాడు:

ఉదయం 5 గంటలు. ఆ తుపాకీ కాల్పులు తమ పనిని చక్కగా చేశాయి. జాక్సన్ కౌంటీకి చెందిన ఒక వ్యక్తి, నా ఇద్దరు స్నేహితులను (పోలీస్ అధికారులను) గుండెల్లోంచి కాల్చాడు—ఇద్దరూ మూడు నిమిషాల్లోనే చనిపోయారు. ఆ హంతకుడి పేరు జాన్ క్యాంప్‌బెల్.

“మార్క్‌కి, నాకు చేతులు నిండిపోయాయి,” అని డి క్విల్లే అంటాడు, “పని ఒత్తిడి వల్ల తీరిక లేకుండా గడిచింది.” వారి విధానంపై వచ్చిన కొన్ని చెదురుమదురు విమర్శలకు సమాధానంగా, వారు ఒక రకమైన సంపాదకీయ ప్రకటనను ముద్రించారు:

హత్యలు, వీధి కొట్లాటలు, నృత్య విందులు, నాటకశాలలు, సరుకు రవాణా బండ్లు, చర్చిలు, ఉపన్యాసాలు, పాఠశాల భవనాలు, నగర సైనిక వ్యవహారాలు, రహదారి దోపిడీలు, బైబిల్ సంఘాలు, గడ్డి బండ్లు, ఇంకా ఒక పెద్ద దినపత్రిక పాఠకులకు విజ్ఞానం కోసం స్థానిక విలేఖరులు గమనించి, వాటికి అనవసరమైన ప్రాముఖ్యతను ఆపాదించి అతిశయోక్తిగా ప్రచారం చేయాల్సిన వేలాది ఇతర విషయాల గురించి విశ్వానికి సమగ్రంగా తెలియజేయడమే మన కర్తవ్యం.

ఆ కృషి సంకలనంలో మార్క్ ట్వైన్ హస్తం ఉందని సులభంగా గుర్తించవచ్చు. అది వినోదాత్మకంగా ఉన్నప్పటికీ, అక్షరాలా నిజం, మరియు బహుశా దాని నిర్మాణంలో హాస్యం గురించి ప్రత్యేకంగా ఆలోచించకుండానే ఉద్దేశపూర్వకంగా వ్రాయబడింది. ఇక్కడైనా, ఎక్కడైనా చెప్పినట్లే, మార్క్ ట్వైన్‌కు హాస్యం కోసం ప్రయత్నించే అలవాటు లేదని చెప్పవచ్చు. అతను వాస్తవాలను విచిత్రమైన కోణాల్లో చూసి, దానికి అనుగుణంగా వాటిని వ్యక్తీకరించేవాడు. వర్జీనియా సిటీలో అతను కామ్‌స్టాక్ సభలోని గందరగోళంలో కలిసిపోయి, తాను చూసినవి, ఆలోచించినవి తన మాతృభాషలో రాశాడు. నవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉండే కామ్‌స్టాక్ సభ, అతని హావభావాలను ఆస్వాదించి, అతను అత్యంత గంభీరంగా చెప్పిన మాటలలో కూడా అపారమైన హాస్యాన్ని కనుగొంది.

మరోవైపు, ఆ హాస్యం ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ, దాని లక్ష్యాన్ని చేరని సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. గంభీరంగా పరిగణించబడిన “శిలామయ మానవుడు” బూటకపు ఉదంతాన్ని మనం ఇదివరకే గుర్తుచేసుకున్నాం; కానీ “ఎంపైర్ సిటీ మారణకాండ” అనే హాస్యానుకరణకు లభించిన ఆమోదాన్ని, దాని రచయిత కూడా ఒకానొక సమయంలో గంభీరంగా పరిగణించాడు. మార్క్ ట్వైన్ యొక్క కామ్‌స్టాక్ జీవితంలోని ప్రధాన సంఘటనగా ఇది నేటికీ వర్జీనియా సిటీలో స్మరించబడుతోంది.

ఈ సాహిత్య బాంబుకు నిజానికి రెండు లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి, వాషో ప్రయోజనాలపై శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బులెటిన్ నిరంతరం చేస్తున్న దాడులను శిక్షించడం; రెండవది, ఇది కేవలం యాదృచ్ఛికమే అయినప్పటికీ, కార్సన్‌లోని మాగ్నోలియా అనే ఒక సారా దుకాణంపై అసహ్యకరమైన దృష్టిని మళ్లించడం. ఆ దుకాణంలో “ఫార్టీ రాడ్” బ్రాండ్ విస్కీ దొరుకుతుందని ప్రచారం జరిగింది—అంటే, ఆ దూరంలో ప్రాణాలను తీయగలదని హామీ ఇవ్వబడిన మద్యం. ప్రత్యేకంగా హాస్యాస్పదంగా మార్చవలసింది బులెటిన్‌నే. ఈ పత్రిక, కొన్ని కామ్‌స్టాక్ గనుల “డివిడెండ్-కుకింగ్” పద్ధతి గురించి ప్రత్యేకంగా అసహ్యకరంగా రాస్తూనే, అదే సమయంలో కాలిఫోర్నియా స్టాక్స్‌లో సురక్షితమైన పెట్టుబడుల వైపు అసూయతో కూడిన దృష్టిని ఆకర్షించింది. “సగం ట్రంకు నిండా” కామ్‌స్టాక్ షేర్లు ఉన్న శామ్యూల్ క్లెమెన్స్, సాధారణంగా కాలిఫోర్నియా విషయాల పట్ల అయిష్టాన్ని పెంచుకున్నాడు: ఆ కాలం నాటి ఒక లేఖలో అతను ఇలా అంటాడు:

“కాలిఫోర్నియా లాగా కనిపించే, రుచి చూసే లేదా వాసన వచ్చే ప్రతిదాన్నీ నేను ఎంతగా ద్వేషిస్తానో!” తన అలవాటైన చంచల స్వభావంతో, ఏడాది లోపే అతను కాలిఫోర్నియాను కీర్తించాడు, కానీ ప్రస్తుతానికి ఆ నజరేత్‌లో అతనికి ఏ మంచి కనిపించలేదు. అతనికి ఎంతో సంతృప్తినిచ్చేలా, కాలిఫోర్నియాలోని ప్రముఖ సంస్థలలో ఒకటైన స్ప్రింగ్ వ్యాలీ వాటర్ కంపెనీ, సుమారు అదే సమయంలో తన సొంత డివిడెండ్‌ను తారుమారు చేసింది. దీని ఫలితంగా, ఆ తర్వాత జరిగిన పతనంలో నష్టపోయిన అమాయక పెట్టుబడిదారులు చాలామందికి పెను ప్రమాదం వాటిల్లింది. ఇది ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి ఒక మంచి అవకాశాన్ని కల్పించింది. గుడ్‌మన్ సమ్మతితో, అతను కాలిఫోర్నియా పత్రికలకు, ముఖ్యంగా బులెటిన్‌కు, తగినంత కఠినంగా ఉండే ఒక శిక్షను విధించాలని ప్రణాళిక వేశాడు. ఆ రాష్ట్ర పత్రికలు తన గత తప్పిదాలను మరచిపోయాయని, మరియు ఆ ఫలితం తన అంచనా తప్పేమీ కాదని నిరూపిస్తుందని అతను నమ్మాడు.

కార్సన్ నగరానికి నాలుగు మైళ్ల దూరంలో, కార్సన్ నదిపై ఒక ప్రదేశం ఉండేది. దానిని “డచ్ నిక్స్” అని, అలాగే ఎంపైర్ సిటీ అని కూడా పిలిచేవారు; ఆ రెండూ ఒకటే. అక్కడ ఎలాంటి అడవి లేదు, కేవలం సేజ్-బ్రష్ మాత్రమే ఉండేది. అక్కడ ఉన్న ఒకే ఒక్క గుడిసెలో ఇంటి పనులు లేని ఒక బ్రహ్మచారి నివసించేవాడు. వర్జీనియా మరియు కార్సన్‌లోని ప్రతి ఒక్కరికీ, సహజంగానే, ఈ విషయాలు తెలుసు.

ఎంపైర్ సిటీ మరియు ‘డచ్ నిక్స్’ మధ్య ఉన్న గొప్ప పైన్ అడవి అంచున నివసిస్తున్న ఫిలిప్ హాప్కిన్స్ అనే వ్యక్తి, అకస్మాత్తుగా పిచ్చివాడై, ఒకటి నుండి పంతొమ్మిది సంవత్సరాల వయస్సు గల తన భార్య మరియు వారి తొమ్మిది మంది పిల్లలతో కూడిన తన మొత్తం కుటుంబాన్ని హత్యాకాండకు పాల్పడిన వైనాన్ని మార్క్ ట్వైన్ అత్యంత భయంకరమైన మరియు స్పష్టమైన రీతిలో వివరించాడు. భార్యను, అలాగే ఏడుగురు పిల్లలను అక్కడికక్కడే చంపేశారు; మిగిలిన ఇద్దరు బ్రతికే అవకాశం ఉంది. ఆ హత్య అత్యంత క్రూరంగా, భయంకరంగా జరిగింది. ఆ తర్వాత హాప్కిన్స్ తన భార్య తల చర్మాన్ని ఒలిచి, ఒక గుర్రంపైకి దూకి, తన గొంతును చెవి నుండి చెవి వరకు కోసుకుని, కార్సన్ సిటీలోకి నాలుగు మైళ్ళు ప్రయాణించాడు. చివరకు మాగ్నోలియా సెలూన్ ముందు కుప్పకూలి చనిపోయాడు, అతని రక్తసిక్తమైన చేతిలో ఇంకా తన భార్య ఎర్రటి జుట్టు గల తల చర్మం ఉంది. మిస్టర్ హాప్కిన్స్ పిచ్చికి కారణం ఆర్థిక నష్టమేనని, అతను తన పొదుపును సురక్షితమైన కామ్‌స్టాక్ పెట్టుబడుల నుండి ఉపసంహరించుకున్నాడని ఆ కథనం ఇంకా పేర్కొంది.

“ఓ, జో,” అతను అన్నాడు, “నేను నీ వ్యాపారాన్ని నాశనం చేశాను, దానికి నేను చేయగల ఏకైక పరిహారం రాజీనామా చేయడమే. నేను ఈ పత్రికలో ఉన్నంత కాలం నువ్వు ఈ దెబ్బ నుండి ఎప్పటికీ కోలుకోలేవు.”

“అదంతా ఉట్టిదే,” అని గుడ్‌మన్ బదులిచ్చాడు. “మనం ప్రజలకు వార్తలు అందించగలం, కానీ వారికి వివేకాన్ని అందించలేము. ఆ పని కేవలం కాలం మాత్రమే చేయగలదు. ఈ హడావిడి అంతా గడిచిపోతుంది. నువ్వు ముందుకు సాగిపో. దీర్ఘకాలంలో మనమే గెలుస్తాం.”

కానీ ఆ నిందితుడు నరకయాతన అనుభవిస్తున్నాడు; అతనికి నిద్ర పట్టలేదు. “డాన్, డాన్,” అతను అన్నాడు, “కొండలకు ఇరువైపులా నన్ను సజీవంగా దహించివేస్తున్నారు.”

“మార్క్,” అన్నాడు డాన్. “ఇదంతా సర్దుకుంటుంది. నీ మిగతా ఎంటర్‌ప్రైజ్ పనులన్నీ మర్చిపోయిన తర్వాత, నీకు సంబంధించిన ఈ వార్తను గుర్తుంచుకుంటారు, దాని గురించే మాట్లాడుకుంటారు.”

గుడ్‌మన్, డి క్విల్ ఇద్దరూ చెప్పింది నిజమే. నెల రోజుల్లోనే పత్రికలు, ప్రజలు తమ అవమానాన్ని మరిచిపోయి నవ్వుకున్నారు. “డచ్ నిక్ మారణకాండ” దానిని చేసిన వ్యక్తికి మరియు ఎంటర్‌ప్రైజ్‌కు అదనపు ప్రాచుర్యాన్ని తెచ్చిపెట్టింది.*

* “డచ్ నిక్” బూటకం యొక్క పూర్తి పాఠం కోసం గత సంపుటి చివరన ఉన్న అనుబంధం సి చూడండి: అలాగే, ఆల్ఫ్. డోటెన్ మరియు మార్క్ ట్వైన్ చేసిన ఒక రిపోర్టింగ్ యాత్రకు సంబంధించిన ఉదంతం కోసం కూడా చూడండి.

XLII

రిపోర్టరియల్ రోజులు.

వర్జీనియా సిటీ పత్రికలలో రిపోర్టర్లు ఒకరినొకరు ఎగతాళి చేసుకోవడానికి సంపాదకీయ శీర్షికలను ఉపయోగించుకోవడానికి అనుమతించే ఫ్యాషన్ గురించి ఇదివరకే ప్రస్తావించబడింది. డాన్ డి క్విల్, మార్క్ ట్వైన్ మరియు ది అన్‌రిలయబుల్ కామ్‌స్టాక్‌లో ప్రకాశవంతమైన పాత్రికేయులుగా ఉన్న కాలంలో ఈ ఆచారం ప్రత్యేకంగా ప్రాచుర్యంలో ఉండేది. యూనియన్ లేదా ఎంటర్‌ప్రైజ్‌లో, ఆ హాస్యగాళ్లలో ఒకరు రచయితగా మరియు మరొకరు లక్ష్యంగా, ఏదో ఒక విషపూరితమైన వ్యంగ్యాస్త్రం లేదా విమర్శ లేదా సుదీర్ఘ హాస్యాస్త్రం ప్రచురితం కాని వారం దాదాపుగా గడిచేది కాదు. ఆ సంవత్సరంలో తాను ఇంటికి రాసిన లేఖలలో ఒకదానిలో మార్క్ ట్వైన్ ఇలా అంటాడు:

నేను ఇప్పుడే ఉదయపు పత్రిక కోసం నా నివేదికను రాసి పూర్తి చేశాను మరియు చర్చిలో ఎలా ప్రవర్తించాలనే దానిపై ‘ది అన్‌రిలయబుల్’కు ఒక సలహా శీర్షికను ఇచ్చాను.

ఆ సలహా ప్రతీకారానికి దారితీసేంత తీవ్రంగా ఉంది, కానీ అది వ్యక్తిగత సంబంధాలలో ఎటువంటి మార్పును తీసుకురాలేదని స్పష్టమవుతోంది, ఎందుకంటే కొన్ని వారాల తర్వాత అతను శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ‘ది అన్‌రిలయబుల్’తో కలిసి, ఆ మహానగరంలోని జీవితాన్ని చూస్తూ, దాని ఆనందాలలో పూర్తిగా మునిగి తేలుతూ, వాటి గురించి తన తల్లికి చెప్పకుండా ఉండలేకపోయాడు.

మేము ప్రతిరోజూ పూర్తిగా అలసిపోయేంత వరకు తాగుతాము మరియు ప్రతి రాత్రి ఊయల ఊపకుండానే నిద్రపోతాము. నేను మాంట్‌గోమరీ వీధిలో టామ్, డిక్ మరియు హ్యారీలతో కరచాలనం చేస్తూ వెళుతున్నప్పుడు, అది హానిబల్‌లోని మెయిన్ స్ట్రీట్‌లో పాత పరిచయ ముఖాలను కలుస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. వాషోకి తిరిగి వెళ్ళాలంటే నాకు చాలా చిరాకుగా ఉంటుంది. మేము అఖాతాన్ని దాటి ఓక్‌లాండ్‌కు, అక్కడి నుండి శాన్ లియాండ్రో మరియు అలమేడాలకు ప్రయాణాలు చేస్తాము; మరియు మేము విల్లోస్, హేస్ పార్క్, ఫోర్ట్ పాయింట్‌లకు, అలాగే బెనిసియా వరకు వెళ్తాము; నిన్న మమ్మల్ని ఒక యాటింగ్ విహారయాత్రకు ఆహ్వానించారు, మరియు పసిఫిక్ తీరంలోనే అత్యంత వేగవంతమైన యాట్‌లో ప్రయాణించాము. రైస్ ఇలా అంటాడు: “అయ్యో—మనకేమీ సరదాగా లేదు, మార్క్—అయ్యో—అది వేరే ఎవరో అనుకుంటాను—బహుశా బండిలో ఉన్న ఆ పెద్దమనిషే అయి ఉంటాడు” (ఇది ఒక ప్రసిద్ధ వాడుక పదం), మరియు నేను రైస్‌ను లిక్ హౌస్‌కు విందుకు ఆహ్వానించినప్పుడు, ఆ యజమాని మాకు షాంపేన్ మరియు క్లారెట్ పంపిస్తాడు, ఆ తర్వాత మేము చాలా అసహ్యకరమైన హావభావాలు ప్రదర్శిస్తాము. మన స్థాయి చాలా తేలికైనదని, అది ఇతరుల దృష్టికి రావడం మనం భరించలేమని ఆ నమ్మకద్రోహి అంటాడు.

మూడు రోజుల తర్వాత, తాను విచారంగా “వాషోలోని మంచు ప్రాంతాలకు, ఎడారులకు” వెళ్తున్నానని, కానీ “రెండు సంవత్సరాల లేమికి ప్రాయశ్చిత్తంగా ఒక ప్రభువులా జీవించానని” అతను రాస్తాడు.

ఈ ఉత్తరాలలో ప్రతిదానిలో ఇరవై డాలర్లు జతచేయబడి ఉన్నాయి. బహుశా, తన దుబారాను జేన్ క్లెమెన్స్ క్షమించేలా చేయడానికి ఆమెకు లంచంగా ఇచ్చి ఉంటాడు. ఎందుకంటే, తన యవ్వనపు ప్రదర్శనాభిరుచిలో అతను వాటిని దాచుకోలేకపోయాడు. కానీ ఆ ఉపశమనం నిష్ఫలమైనట్లుంది, ఎందుకంటే ఒక నెల తర్వాత రాసిన మరో ఉత్తరంలో, తన తల్లి మళ్ళీ తనపై “ఆ డబ్బు నీకు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది” మరియు “శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో నేను తిరిగిన స్నేహితులు” వంటి “నిందలు వేస్తోందని” అతను ఫిర్యాదు చేస్తాడు. అతను ఇలా వివరిస్తాడు: ఎందుకంటే, నాకు ఇచ్చిన వైల్డ్ క్యాట్ మైనింగ్ భూమిని నేను అమ్మాను, మరియు బ్యాంకులో నా క్రెడిట్ ఎప్పుడూ $2,000 లేదా $3,000 వరకు బాగుండేది. నేను ఏ రూపంలోనూ జూదం ఆడను, మరియు క్లారెట్, లాగర్ బీర్ కంటే బలమైనది ఏదీ తాగను. ఈ ప్రవర్తన ఈ ప్రదేశంలో అద్భుతంగా మితమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇక స్నేహితుల విషయానికొస్తే, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో దొరికే అత్యుత్తమ స్నేహితులతోనే నేను తిరిగేవాడిని. నేను వర్జీనియాలో ఎప్పుడూ ఉన్నత సమాజంలోనే తిరుగుతాను మరియు కాపాడుకోవలసిన పరువు నాకు ఉంది.

భవిష్యత్తులో తాను మరింత జాగ్రత్తగా ఉంటానని, ఆమె ఖర్చులన్నీ తానే భరిస్తానని, కాబట్టి ఆమె ఎన్నడూ భయపడాల్సిన అవసరం లేదని హామీ ఇస్తూ అతను ముగించాడు. ఆ తర్వాత, తన విలాసవంతమైన జీవితంలోని మరో అంశాన్ని జోడించకుండా ఉండలేకపోయాడు:

“నా బట్టలు ఉతకడానికి వేస్తే చాలు, బతకడానికి నాకు నెలకు వంద డాలర్లు ఖర్చవుతుంది.”

డి క్విల్ తన సహచరుడు లేని అవకాశాన్ని వదులుకుని, కొన్ని పాత పగలను తీర్చుకున్నాడు. అతను వెళ్ళిన మరుసటి రోజు ఎంటర్‌ప్రైజ్ సంపాదకీయ శీర్షిక చివరలో, ఆనాటి మితిమీరిన పద్ధతిలో, గైర్హాజరైన వ్యక్తిని మరియు అతని “శిష్యుడైన” ‘ది అన్‌రిలయబుల్’ను తీవ్రంగా ఖండించాడు.

ఇలాంటి పనికిమాలిన వాళ్ళను ఈ అఖాతానికి రావడానికి అనుమతించడం విచారకరం, ఎందుకంటే దీని అనివార్య ఫలితం ఏమిటంటే, మన సీనియర్ ఎడిటర్—అంటే, డాన్ స్వయంగా—ప్రవర్తన వల్ల మన ప్రజల నడవడిక మరియు నైతికతపై ఏర్పడిన ఉన్నతమైన అభిప్రాయాన్ని నాశనం చేయడమే.

ఆ తీవ్రమైన విమర్శ ఒక చక్కని కవితతో ముగిసింది, మరియు మొత్తం రచన నిస్సందేహంగా ఎంతో ప్రశంసించబడింది.

తన సొంత యూనియన్ అంశాలతో పాటు, ఎంటర్‌ప్రైజ్ స్థానిక పత్రికలకు కూడా ఆయన విశ్వాసపాత్రంగా పంపేవారు. ఆయన అలా చేశారు, కానీ ఆయన చాలా కాలంగా పాత గాయాలను మనసులో పెట్టుకుంటున్నారు. మరుసటి రోజు ఉదయం ఎంటర్‌ప్రైజ్ పత్రికను చూస్తున్నప్పుడు, “క్షమాపణ” అనే శీర్షిక కింద, తన సొంత కలం పేరుతో, గాయపడిన వివిధ వ్యక్తులను ఎగతాళి చేసిన పాపాలన్నింటికీ క్షమాపణ చెబుతున్నట్లుగా ఉన్న ఒక ప్రకటనను చూసి మార్క్ ట్వైన్ ఎంతగా ఆశ్చర్యపోయారు!

మేయర్ అరిక్, గౌరవనీయులైన విలియం స్టీవార్ట్, మార్షల్ పెర్రీ, గౌరవనీయులైన జె. బి. వింటర్స్, మిస్టర్ ఓలిన్, మరియు శామ్యూల్ వెథరిల్‌లతో పాటు, మా రిపోర్టర్ హోదా చాటు నుండి మేము ఎగతాళి చేసిన ఎందరో ఇతరులకు, మేము మా తప్పులను ఒప్పుకుంటున్నామని, మరియు మా బలహీనమైన ఎముకల మీద వినయంతో వారి క్షమాపణను కోరుతున్నామని, భవిష్యత్తులో వారు మా పట్ల మంచి భావన తప్ప మరే ఇతర భావనకూ తావివ్వమని వాగ్దానం చేస్తున్నామని ఈ పెద్దమనుషులకు తెలియజేస్తున్నాము. మేము దుర్మార్గంగా పిలిచినట్లుగా, “యంగ్ విల్సన్”కు మరియు ఆ నమ్మకద్రోహులకు మేము చేసిన ఎన్నో అవమానాలకు, మేము చేసే ఏ క్షమాపణ కూడా ఏమాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం చేయలేదని మేము భావిస్తున్నాము. ఈ పెద్దమనుషుల పట్ల మేము ఒక మనిషి ప్రవర్తించగలిగినంత నీచంగా ప్రవర్తించాము—మరియు ఈ నీచ గుణాన్ని చూసి మేము ఎల్లప్పుడూ గర్వపడ్డాము. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, మానవాళి మొత్తంలో మేమే అత్యంత హీనమైన వాళ్ళం అని మాకు అనిపిస్తోంది. ఇకపై రాబోయే నలభై రోజుల పాటు మేము గోనెపట్టలు ధరించి, బూడిద కప్పుకొని వెళ్ళిపోతాము.

అతని సొంత పత్రికలో, అతని సొంత సంతకంతో వచ్చిన ఈ వార్త అతనికి గట్టి దెబ్బ; కానీ అది అతని జలుబును నయం చేసే ప్రభావాన్ని చూపింది. అతను వెంటనే కార్యాలయానికి తిరిగి వచ్చాడు, మరియు మరుసటి ఉదయం సంచికలో తన ద్రోహిని ఖండించాడు.

మమ్మల్ని తప్పుగా చిత్రీకరించడానికి ఆ నమ్మకద్రోహులకు అవకాశం ఇచ్చినందుకు మేమే బాధ్యులం, అందువల్ల వచ్చిన ఫలితం గురించి పెద్దగా విచారించకుండా సంయమనం పాటిస్తున్నాము. నిన్నటి పత్రికలో అతను చేసిన ప్రతి ప్రకటనలోని సత్యాన్ని నిరాకరించడానికి, మా తరఫున అని అతను చెప్పిన క్షమాపణలన్నింటినీ రద్దు చేయడానికి, మరియు సియెర్రాస్ పర్వత శ్రేణులలోని ఉల్లాసభరితమైన గాడిద-కుందేలుకు ప్రాణం పోసి, అలంకరించే దానికంటే ఎక్కువ తెలివితేటలు, ఎక్కువ సంస్కారం, ఎక్కువ క్రైస్తవ సూత్రాలు ఏమాత్రం లేని ఒక సరీసృపంగా అతన్ని ప్రజల సానుభూతికి నిలబెట్టడానికి మాకు హక్కు ఉందని మేము నిస్సంకోచంగా వాదిస్తున్నాము. మేము అది చేశాము.

కామ్‌స్టాక్ జర్నలిజానికి జీవం పోసిన విషయాలు ఇవే. ఒకసారి బాక్సింగ్ పోటీలో మార్క్ ట్వైన్ ముక్కుకు దెబ్బ తగలడంతో అది అసాధారణమైన పరిమాణంలో, ఆకారంలో వాచిపోయింది. అతను కొన్ని రోజుల పాటు ఊరు విడిచి వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో డి క్విల్ అతని దురదృష్టం గురించి ఒక అతిశయోక్తి కథనాన్ని ప్రచురించాడు. అందులో ఆ ముక్కును వర్ణిస్తూ, మార్క్ ట్వైన్ అసలు తనను తాను ఒక బాక్సర్‌గా ఊహించుకోవడం ఎంత అసంబద్ధమో నొక్కి చెప్పాడు.

ఈ కథనంతో డి క్విల్ బాగా లాభపడ్డాడు, కానీ అతని పతనం మాత్రం అప్పటికే లిఖించబడింది. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే అతను గుర్రపు స్వారీ చేస్తుండగా గుర్రం మీద నుండి కిందపడిపోయి, తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు.

ఇదే మార్క్‌కు దొరికిన అవకాశం. అతను డాన్ యొక్క ఆపద గురించి వివరించాడు; ఆ తర్వాత వ్యాఖ్యానిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

డాన్ లాంటి ఒక సామాన్యుడు తాను ఎప్పుడైనా గుర్రం ఎక్కగలనని అనుకోవడం విడ్డూరం! అబ్బో! అతను వెళ్తుంటే పిల్లులు, కోళ్లు కూడా నవ్వాయి. అతను కిందపడతాడని అందరికీ తెలుసు. నిజానికి, ఏ మంచి జాతి గుర్రమైనా డాన్ లాంటి సామాన్య, హీనమైన వ్యక్తిని తన వీపు మీద కూర్చోనివ్వదు! వారు అతన్ని సేకరించినప్పుడు అతను కేవలం పనికిరాని వస్తువుల సంచిలా ఉన్నాడు, కానీ వారు అతన్ని ఒకచోట చేర్చారు, మరియు మీరు అతన్ని కనుగొంటారు.

వచ్చే వారం ఎంటర్‌ప్రైజ్ కార్యాలయంలోని తన పాత చోట, తాను ఒక వార్తాపత్రిక వ్యక్తిని అనే భ్రమలో ఇంకా మగ్గుతూనే ఉంటాడు.

‘రఫింగ్ ఇట్’ రచయిత, వర్జీనియా సిటీలో మిస్టర్ ఎఫ్ అనే వ్యక్తి ప్రారంభించిన ‘ఆక్సిడెంటల్’ అనే ఒక సాహిత్య పత్రిక గురించి చెబుతాడు. ఈయన యూనియన్‌కు చెందిన వాక్చాతుర్యం గల టామ్ ఫిచ్, కోస్ట్ ప్రాంతంలో విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందిన సమర్థుడైన వక్త మరియు రచయిత. ఒక రోజు ఫిచ్ క్లెమెన్స్ వద్దకు వచ్చి, తాను కూడా అలాంటి పత్రికను ప్రారంభించాలని ఆలోచిస్తున్నానని చెప్పి, ఆ ప్రయత్నం గురించి ఆయన ఏమనుకుంటున్నారని అడిగాడు. దానికి క్లెమెన్స్ ఇలా అన్నాడు:

“ఎవరైనా విజయం సాధించగలిగితే అది నువ్వే, కానీ సహారా ఎడారిలో ఒక పూల తోటను పెంచు; గంధకం తవ్వకం కోసం వెసూవియస్ పర్వతంపై ఎత్తే కర్మాగారాలను ఏర్పాటు చేయి; వర్జీనియా సిటీలో ఒక సాహిత్య పత్రికను ప్రారంభించు; ఛీ!”

అది ఆ పరిస్థితికి సరైన అంచనా, మరియు ఆ పత్రిక మూడవ సంచికతోనే మూతపడింది. ఆధునిక సాహిత్య వైఫల్యమైన సంయుక్త నవలకు బహుశా ఇదే మొదటి ప్రయత్నం కావడం తప్ప దానికి మరే ప్రాముఖ్యతా లేదు. అంతేకాకుండా, మార్క్ ట్వైన్ యొక్క తొలి పద్యాలైన “ది ఏజ్డ్ పైలట్ మ్యాన్” ప్రచురితం కాకముందే అది అంతమైపోయింది. ఆ పద్యాలకు ఓ మోస్తరు విలువ ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ‘రఫింగ్ ఇట్’ కోసం దాచిపెట్టారు. ఇప్పుడు వర్జీనియాను సందర్శిస్తుంటే, ఈ విషయాలన్నీ అక్కడ ఎలా జరిగాయో అని ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. కామ్‌స్టాక్ కేవలం ఒక జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోయింది; వర్జీనియా మరియు గోల్డ్ హిల్ ఎంత నిశ్శబ్దంగా, ఏ శబ్దం లేకుండా ఉన్నాయంటే, అవి గతం యొక్క ప్రతిధ్వనిలా కూడా వినిపించడం లేదు. ఒకప్పుడు వైభవోపేతమైన జీవితపు అలలు ఎగుడుదిగుడుగా ప్రవహించిన ఆ వైభవోపేతమైన భవనం, ఇంటర్నేషనల్ హోటల్, ఇప్పుడు దాదాపు నిర్మానుష్యంగా ఉంది. గడిచిపోయిన ఆనాటి ఘనమైన స్వాగతం కోసం, పలకరింపుల కోసం గానీ, ఆతిథ్యం కోసం గానీ వెతుకుతూ, దాని మురికి కారిడార్లలో, రంగు వెలిసిన అలంకార వస్తువుల మధ్య ఎవరైనా ఇష్టానుసారంగా తిరగవచ్చు, కానీ ఆ వెతుకులాట ఎంతమాత్రం ఫలించదు. ఒకప్పుడు ఆ వస్తువులకు కొదువ లేదు, సంపద ప్రవాహం మెట్లపై ఎగసిపడి, సి స్ట్రీట్ వెంబడి ఉప్పొంగింది; అది లోహాలు, మనుషులతో కూడిన ఒక ఉత్సాహభరితమైన అల. దాని నుండే కోటీశ్వరులు, జాతీయ వ్యవహారాలలో పేరుగాంచిన వ్యక్తులు ఉద్భవించారు. ఒకనాడు యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేటర్ కాబోయే విలియం ఎం. స్టీవార్ట్, అక్కడ ఎవరికీ తెలియని ఒక వ్యక్తిగా ఉన్నారు; మరియు జాన్ మెకే మరియు జేమ్స్ జి. ఫెయిర్, వారిలో ఒకరు కాలక్రమేణా సెనేటర్ అయ్యారు, మరియు ఇద్దరూ కోటీశ్వరులే, కానీ అప్పుడు చాలా పేదవారు—ఫెయిర్ భుజంపై పికాక్స్‌తో, మెకే కూడా మొదట్లో అలాగే ఉండేవాడు, కానీ అతను త్వరలోనే ఒక గని సూపరింటెండెంట్ అయ్యాడు. ఆ రోజుల్లో ఒకసారి మార్క్ ట్వైన్ పరిహాసంగా మెకేతో వ్యాపారాలు మార్చుకుందామని ప్రతిపాదించాడు.

“లేదు,” అన్నాడు మెకే, “నేను మార్చుకోలేను. నా వ్యాపారం మీ వ్యాపారం అంత విలువైనది కాదు. నేను ఎవరినీ ఎప్పుడూ మోసం చేయలేదు, ఇప్పుడు కూడా మొదలుపెట్టే ఉద్దేశం నాకు లేదు.”

పదేళ్లలోపు తమ పేర్లు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందుతాయని; తగిన సమయంలో నెవాడా వారి జ్ఞాపకార్థం విగ్రహాలను ప్రతిపాదిస్తుందని ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులలో ఎవరూ కలలో కూడా ఊహించలేదు.

కామ్‌స్టాక్ నుండి ఇలాంటి విషయాలే వచ్చాయి; ప్రతి అల్లకల్లోలమైన సరిహద్దు నుండి ఇలాంటి విషయాలే ఉద్భవిస్తాయి.

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-8-26-ఉయ్యూరు 

శ్రీ పింగళి నాగేంద్ర గారు గారి చారిత్రాత్మక నాటకం. జేబున్నీసా.4 వ భాగం.25.8.26.

శ్రీ పింగళి నాగేంద్ర గారు గారి చారిత్రాత్మక నాటకం. జేబున్నీసా.4 వ భాగం.25.8.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.14 వ భాగం.25.8.26.

మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశ మహా కావ్యం.12 వ భాగం.25.8.26.

అమెరికా స్వర్ణయుగ సాహిత్యకీర్తిపతాక మార్క్ ట్వైన్ జీవిత చాత్ర -12

XXXVI

 గనుల తవ్వకంచివరి  రోజులు

జూలై నెలాఖరులో అతను ఇలా రాశాడు:

నేను మర్చిపోకపోతే, కొద్దికాలం క్రితం వైడ్ వెస్ట్ లెడ్జ్ నుండి బొటనవేలు, చూపుడు వేలితో పట్టుకున్న కొద్దిగా విచ్ఛిన్నమైన రాయిని (decomposed rock) మీకు తదుపరి మెయిల్ ద్వారా పంపుతాను. రైష్, నేను కలిసి 400 అడుగుల గని ఉన్న ఒక కంపెనీ నుండి 200 అడుగుల గనిని సంపాదించాము. బహుశా అది (నా ఉద్దేశ్యం ఆ లెడ్జ్) వైడ్ వెస్ట్ నుండి వచ్చిన ఒక శాఖ కావచ్చు—మా షాఫ్ట్ వైడ్ వెస్ట్ షాఫ్ట్ నుండి సుమారు 100 అడుగుల దూరంలో ఉంది. లోపలికి వెళ్లడానికి, మేము 30 అడుగులు తవ్వడానికి అంగీకరించాము. మేము 50 అడుగుల గనిని మరొక వ్యక్తికి ఉప-లీజుకు ఇచ్చాము,  మందుగుండు సామగ్రి, పదును పెట్టే పనిముట్లకు మేమే చెల్లిస్తాము.

ఇది “రఫింగ్ ఇట్” పుస్తకంలోని “బ్లైండ్ లీడ్” క్లెయిమ్, కానీ ఆ పుస్తకంలో రాసిన ఈ సంఘటన కొంత నాటకీయంగా ఉంది. హిగ్బీ “సిమెంట్” అనే ‘అపశకునపు’ పనిని అనుసరిస్తూ వెళ్ళినప్పుడు, అతను కెప్టెన్ నైని పరామర్శించి, అతనికి సపర్యలు చేశాడన్నది, మరియు నిర్లక్ష్యం కారణంగా “వైడ్ వెస్ట్” ఆస్తులు జప్తు చేయబడ్డాయన్నది నిజమే. కానీ ఆ నష్టాన్ని భారీ నష్టంగా పరిగణించినప్పటికీ, ఆ లేఖలలో ఆ విషయం కనిపించడం లేదు. ఆ గని హక్కుకు అసలు ఏమైనా విలువ ఉందా లేదా అనేది ఈనాటికీ ఒక వివాదాస్పద విషయం. కాలిఫోర్నియాకు చెందిన ఒక సుప్రసిద్ధ రచయిత* ఇలా ప్రకటిస్తున్నారు:

“వైడ్ వెస్ట్” గని ద్వారా కోటీశ్వరుడు అయ్యే అవకాశాన్ని తానే కోల్పోయానని ఎవరూ భయపడాల్సిన అవసరం లేదు, ఎందుకంటే ఆ రచయిత చిన్నతనంలో ఆ చారిత్రాత్మక ప్రదేశంలో ఆడుకునేవారు. అక్కడ, మితిమీరిన ఆశలతో వేలకొద్దీ డబ్బును తవ్వి, తిరిగి సంపాదించుకోలేని మనుషులు మునిగిపోయిన చోటుకు గుర్తుగా, మూతపడిన ఒక మిల్లు, నేలలో ఒక నిర్జనమైన గొయ్యి తప్ప మరేమీ కనిపించలేదు.

* ఎల్లా స్టెర్లింగ్ కమ్మిన్స్, ‘ది స్టోరీ ఆఫ్ ది ఫైల్స్’ మొదలైన వాటి రచయిత.

చెప్పిన ప్రకారం, “బ్లైండ్ లీడ్” ఉదంతం బహుశా జరిగి ఉండగలిగే దాని గురించిన కథ—అది ఒక వాస్తవికత కంటే ఒక సంభావ్యత మాత్రమే. అయితే, వాతావరణంలో ఇది స్పష్టంగా నిజం, మరియు గనుల తవ్వకం ఘట్టాన్ని ముగించడానికి ఇది ఒక బలమైన, సహజమైన పరాకాష్టను ఏర్పరుస్తుంది. అదే సమయంలో, కళాత్మకత కోసం అతను తీసుకున్న ఏ స్వేచ్ఛనైనా సాహిత్యపరమైన హక్కు సమర్థిస్తుంది.

వాస్తవానికి, అతని గనుల తవ్వకం వృత్తి ముగింపు ఆకస్మికంగా, అద్భుతంగా జరగలేదు; అది నెమ్మదిగా, అయిష్టంగా, క్రమంగా జరిగిన లొంగిపోవడం. ఎంటర్‌ప్రైజ్‌కు రాసిన “జోష్” లేఖలు కనీసం కొంత ఆసక్తిని రేకెత్తించాయి,  అనుకూలమైన అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా ఓరియన్ వాటి రచయితను గుర్తించడంలో విఫలం కాలేదు; ఫలితంగా, అలాంటి సమాచారం కోసం కొన్ని తాత్కాలిక ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఓరియన్ అలాంటి అవకాశాలను ఆత్రుతగా తెలియజేసింది, ఎందుకంటే ఆర్థిక పరిస్థితి చాలా దయనీయంగా మారుతోంది. జూలై నెలాఖరులో అరోరా గని కార్మికుడు రాసిన ఒక లేఖ పరిస్థితిని చాలా వివరంగా తెలియజేస్తుంది. ఒకటి రెండు ఉదాహరణలు సరిపోతాయి: నా అప్పులు నేను అనుకున్నదానికంటే ఎక్కువ—నేను 25 డాలర్ల విలువైన బట్టలు కొని, సిమెంట్ గనులలో ఉన్న హిగ్బీకి 25 డాలర్లు పంపాను. నేను సుమారు 45 లేదా 50 డాలర్లు బాకీ ఉన్నాను,  నా జేబులో సుమారు 45 డాలర్లు ఉన్నాయి. అయితే, అక్టోబర్ లేదా నవంబర్ వరకు నెలకు $100 కంటే ఎక్కువ సంపాదనతో నేను ఎలా బ్రతకగలనో నాకే అర్థం కావడం లేదు. అసలు విషయం ఏమిటంటే, నాకు ఏదో ఒక పని ఉండాలి, అది కూడా త్వరగానే… ఇప్పుడు శాక్రమెంటో యూనియన్ వాళ్లకు గానీ, మార్ష్ వాళ్లకు గానీ ఉత్తరం రాయండి. వారానికి $10 చొప్పున, వాళ్లకు కావలసినన్ని ఉత్తరాలు రాస్తానని చెప్పండి. నా భోజన ఖర్చులు చెల్లించాలి. నేను నార్త్ ఓర్లీన్స్ క్రెసెంట్, ఇతర పత్రికలు, ఇంకా ఎంటర్‌ప్రైజ్‌తో కూడా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపినట్లు వాళ్లకు చెప్పండి.

వాళ్లకు ఇక్కడి నుంచే ఉత్తరాలు కావాలంటే—ఇంత చౌకగా పొద్దున్నే పలుకుబడి సేకరించి ఎవరుంటారు? ప్రస్తుతానికి, ‘ఏజ్’ పత్రిక కోసం వారానికి రెండుసార్లు, వారానికి $5 చొప్పున ఒక చిన్న ఉత్తరం రాస్తాను. ఇప్పుడు, నా సొంత ఖర్చుతో బతకలేక చాలా కాలం అయింది, మళ్ళీ ఇంకో సంవత్సరం సోమరిగా గడపడానికి కూడా చాలా కాలం పడుతుంది.

ఈ అవకాశాల నుండి ఏమీ కార్యరూపం దాల్చలేదు, కానీ సుమారు ఇదే సమయంలో, ఎంటర్‌ప్రైజ్‌కు చెందిన బార్‌స్టో, ఆ పత్రిక సంపాదకుడు  యజమాని అయిన జోసెఫ్ టి. గుడ్‌మన్‌తో, “జోష్” లేఖల రచయితను తమ స్థానిక సిబ్బందిలో చేర్చుకోవడం మంచిదనే విషయంపై చర్చించారు. పసిఫిక్ తీరంలో పాత్రికేయ రంగంలో అడుగుపెట్టిన ఏ వ్యక్తికైనా ఉన్నంతటి సూక్ష్మమైన సాహిత్య దృష్టి ఉన్న జో గుడ్‌మన్ (అంతకంటే గొప్ప ప్రశంస మరొకటి ఉండదు), ఆ లేఖలను పరిశీలించి, వాటిని రాసిన వ్యక్తిలో “ఏదో ప్రత్యేకత” ఉందని బార్‌స్టోతో ఏకీభవించారు. ముఖ్యంగా, వాటిలోని రెండు స్కెచ్‌లు ఆశాజనకంగా ఉన్నాయని ఆయన భావించారు. వాటిలో ఒకటి ఒక బర్లెస్క్ రీ.

ఆశాజనకంగా ఉంది. వాటిలో ఒకటి, “ప్రొఫెసర్ పర్సనల్ ప్రొనౌన్” అని పిలవబడే ఒక అహంకారి అయిన లెక్చరర్ గురించిన వ్యంగ్య కథనం. “పెద్ద అక్షరం ‘I’లు టైప్‌కేస్‌లలో అయిపోవడం వల్ల, అతని ఉపన్యాసాన్ని పూర్తిగా ముద్రించడం అసాధ్యం” అని పేర్కొంటూ అది ముగిసింది. కానీ గుడ్‌మన్ నిర్ణయాన్ని ఖరారు చేసింది మాత్రం మరో స్కెచ్. అది కూడా ఒక వ్యంగ్య కథనమే, ఈసారి జూలై నాలుగో తేదీన ఇచ్చిన ఒక ప్రసంగానికి సంబంధించినది. అది, “నేను గొప్ప అమెరికన్ డేగకు పుట్టాను, ఒక ఖండాంతర ఆవుకు జన్మించాను” అని ప్రారంభమైంది. దీని తర్వాత అసంబద్ధంగా అమర్చబడిన కొన్ని మూస దేశభక్తి పదబంధాలు ఉన్నాయి. కానీ ఆ ప్రారంభమే గుడ్‌మన్ మనసును గెలుచుకుంది.

“మనకు కావాల్సింది ఇలాంటిదే,” అతను అన్నాడు. “బార్‌స్టోకు ఉత్తరం రాసి, ఇక్కడికి రావాలనుకుంటున్నావా అని అడుగు.”

బార్‌స్టో ఉత్తరం రాశాడు, వారానికి ఇరవై ఐదు డాలర్లు ఇస్తానని ప్రతిపాదించాడు, అది చాలా ఆకర్షణీయమైన మొత్తం. ఇది 1862వ సంవత్సరం, జూలై నెలాఖరులో జరిగింద.

‘రఫింగ్ ఇట్’ నవలలో, రచయిత దీనిని దైవదత్తమైన బహుమతిగా భావించి, వెంటనే స్వీకరించారని మనకు అనిపిస్తుంది. నిజానికి, ఆ పిలుపు కోసం ఆయన చాలా కాలం పాటు ఉపవాసం ఉండి ప్రార్థించారు. ఓరియన్‌కు ఆయన ఇలా రాశారు:

బార్‌స్టో నాకు ఎంటర్‌ప్రైజ్ పత్రికలో స్థానిక రిపోర్టర్ పదవిని వారానికి $25 జీతంతో ఆఫర్ చేశారు, వీలైతే తర్వాతి మెయిల్‌లో తెలియజేస్తానని ఆయనకు రాశాను.

చూడండి, ఆ అత్యవసర పరిస్థితులలో కూడా, సాహిత్యంలోకి ప్రవేశించాలనే తీవ్రమైన ఆత్రుత ఏమీ లేదు. దాని అర్థం గనులపై ఉన్న ఆశలన్నీ వదులుకోవడం, మరో వైఫల్యాన్ని అంగీకరించడం. ఆగష్టు 7న ఆయన మళ్ళీ ఓరియన్‌కు రాశారు. తన అవసరం ఎప్పుడు ఉంటుందని వారు భావిస్తున్నారని అడుగుతూ బార్‌స్టోకు రాశానని ఆయన చెప్పారు. ఆలోచించడానికి ఆయన సమయం తీసుకుంటున్నారు.

ఇప్పుడు, ఈ రాత్రి అర్ధరాత్రి నేను ఒంటరిగా, కాలినడకన బయలుదేరుతున్నాను. పూర్తిగా జనావాసాలు లేని ప్రాంతం గుండా 60 లేదా 70 మైళ్ళు నడవాలి. అక్కడ తపాలా సేవలు అత్యంత నెమ్మదిగా ఉండే అవకాశం కూడా దాదాపుగా లేదు. కానీ నేను సుమారు వారం రోజుల పాటు ఇక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయానని మీరు బార్‌స్టోకు రాయండి. ఒకవేళ అతనికి నా అవసరం పడితే, అతను నాకు ఇక్కడే రాయాలి, లేదా మీ ద్వారా నాకు తెలియజేయాలి. కాబట్టి అతను తన పోరాటాన్ని ఒంటరిగా పోరాడటానికి అరణ్యంలోకి వెళ్ళాడు. కానీ ఎనిమిది రోజుల తరువాత, అతను తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఇంకా ఎటువంటి నిర్ణయం రాలేదు. అదే తేదీన పమేలాకు రాసిన ఒక లేఖలో అతను తన క్యాబిన్‌లోని అసౌకర్యాల గురించి సరదాగా ప్రస్తావిస్తూ, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో శీతాకాలం గడపాలని ఆశిస్తున్నట్లు పేర్కొన్నాడు; కానీ అందులో వార్తాపత్రిక అవకాశాల గురించి—అంతేకాదు, గనుల గురించి కూడా—ఎటువంటి ప్రస్తావన లేదు. ఈ సమయానికి ఫిలిప్స్, హౌలాండ్, మరియు హిగ్బీలు ఆశ వదులుకున్నట్లు అనిపిస్తుంది, మరియు అతను డాన్ ట్వింగ్ మరియు ఒక కుక్కతో కలిసి శిబిరంలో ఉన్నాడు, ఈ కలయికను అతను వినోదాత్మకంగా వర్ణించాడు. ఇది చాలా ఆహ్లాదకరమైన లేఖే, కానీ నిరుత్సాహపు ఛాయలు తొంగిచూస్తాయి:

ఈ శరదృతువులో ఇంటికి వెళ్ళాలని నేను కొద్దిసేపు అనుకున్నాను—కానీ పన్నెండు అలసటతో కూడిన సంవత్సరాలుగా, ఈ పాత, చింతలతో నిండిన కాలిఫోర్నియన్ల యొక్క ప్రతి సంవత్సరం ఇదే వారి చిరకాల సంకల్పం మరియు ప్రియమైన ఆకాంక్ష అని నేను తెలుసుకున్నప్పుడు, నాకు కొంచెం అసౌకర్యంగా అనిపించింది, కాబట్టి నేను నిరాశను అధిగమించి, ఈ శరదృతువులో ఇంటికి వెళ్ళనని చెప్పాను. ఈ దేశం నాకు సరిపోతుంది,  నేను వెళ్ళినా వెళ్ళకపోయినా ఇది నాకు సరిపోతూనే ఉంటుంది. అతను చాలా కష్టంగా, అత్యంత కష్టంగా మరణిస్తున్నాడు; పాత క్రైస్తవ సాంత్వనను అనుకరిస్తూ చెప్పాలంటే, ఒక గని కార్మికుడిగా తన అంతం, మరో లోకంలో, తన ఇంద్రధనస్సు ఊహ కూడా చిత్రించలేని “ప్రకాశవంతమైన పునరుత్థానానికి” దారితీస్తుందని అతనికి ఎలా తెలుస్తుంది?

XXXVII

కొత్త ఎస్టేట్

అది ఒక వేడి, దుమ్ముతో నిండిన ఆగస్టు మధ్యాహ్నం. అలసిపోయి, ప్రయాణపు మరకలతో ఉన్న ఒక యాత్రికుడు, అప్పుడు సి స్ట్రీట్‌లోని తమ కొత్త భవనంలో ఉన్న వర్జీనియా సిటీ ఎంటర్‌ప్రైజ్ కార్యాలయంలోకి నీరసంగా ప్రవేశించాడు. తన భుజాల మీది బరువైన దుప్పట్ల మూటను వదులు చేసుకుని, అలసటగా ఒక కుర్చీలో కూలబడ్డాడు. అతను తుప్పుపట్టిన వదులైన టోపీ, కోటు లేకుండా, రంగు వెలిసిన నీలిరంగు ఫ్లానెల్ చొక్కా, ఒక నేవీ రివాల్వర్ ధరించి ఉన్నాడు; అతని ప్యాంటు బూట్ల పైభాగంలో వేలాడుతోంది. ఎర్రటి-గోధుమ రంగు జుట్టు అతని భుజాలపై పడి ఉంది, మరియు క్షార ధూళితో మురికిగా ఉన్న అతని గోధుమ రంగు గడ్డం నడుము వరకు వేలాడుతోంది.

వర్జీనియా నుండి అరోరా నూట ముప్పై మైళ్ల దూరంలో ఉంది. అతను తన బరువైన భారాన్ని మోసుకుంటూ ఆ దూరం నడిచాడు. ఆ సమయంలో ఎడిటర్ గుడ్‌మన్ అక్కడ లేరు, కానీ మరో యజమాని అయిన డెనిస్ ఇ. మెక్‌కార్తీ, వచ్చిన వ్యక్తి తన పని ఏమిటో చెప్పవచ్చని సైగ చేశారు. ఆ బాటసారి అతన్ని ఏదో లోతైన ఆలోచనలో ఉన్నట్లుగా చూస్తూ, కాస్త అస్పష్టంగానూ అలాగే నిదానంగానూ ఇలా అన్నాడు:

“నా కుడి వైపు కాలు ఊడిపోయినట్లుంది. నాకు సుమారు వంద గజాల తాడు కావాలి; నా శరీరం ముక్కలైపోతోందనిపిస్తోంది.” ఆ తర్వాత అతను ఇలా జోడించాడు: “నేను మిస్టర్ బార్‌స్టోని లేదా మిస్టర్ గుడ్‌మన్‌ని కలవాలి. నా పేరు క్లెమెన్స్, నేను ఈ పత్రిక కోసం రాయడానికి వచ్చాను.”

అతను ప్రపంచంలోనే అత్యంత విశాలమైన సామ్రాజ్యానికి అధిపతిగా తన రాజ్యాన్ని స్వీకరించడానికి వచ్చిన వ్యక్తి:

‘డాన్ డి క్విల్’ (Dan de Quille) అనే పేరుతో ఆ ప్రాంతంలో మంచి పేరు సంపాదించుకున్న విలియం రైట్ అప్పటికే సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూ, కొత్తగా వచ్చిన వ్యక్తి వ్యవహారాలను చూసుకున్నాడు. అతను త్వరలో ‘స్టేట్స్’ (అమెరికాలోని ప్రధాన భూభాగం)కు వెళ్లే యోచనలో ఉన్నాడు; ప్రధానంగా ఆ కారణం చేతనే ఈ కొత్త వ్యక్తిని నియమించారు. డాన్ అభిప్రాయం ప్రకారం ఆ ‘జోష్’ (Josh) లేఖలు చాలా అద్భుతంగా ఉండేవి; అతను ఆ లేఖల రచయితకు సాదర స్వాగతం పలికి, అతను బస చేసే ప్రదేశానికి తీసుకెళ్లాడు. వర్జీనియా సిటీలో శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ ఉన్నంత కాలం కొనసాగిన ఒక అనుబంధానికి మరియు ఎన్నో ఏళ్లపాటు నిలిచిన స్నేహానికి అది నాంది పలికింది.

‘టెరిటోరియల్ ఎంటర్‌ప్రైజ్’ (Territorial Enterprise) అనేది సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో వెలువడిన అత్యంత విశేషమైన పత్రికలలో ఒకటి. దాని ప్రధాన సంపాదకుడు జోసెఫ్ గుడ్‌మన్…

“మేము ఇలా విన్నాము, లేదా ఇలా ప్రచారం జరుగుతోంది, లేదా మాకు ఇలా అర్థమైంది” అని ఎప్పుడూ అనకండి; దానికి బదులుగా, ప్రధాన కార్యాలయానికి వెళ్లి వాస్తవాలను కచ్చితంగా తెలుసుకోండి; ఆ తర్వాతే “విషయం ఇలా ఉంది” అని బహిరంగంగా చెప్పండి. మొదటి సందర్భంలో మీరు కాల్చివేయబడే అవకాశం ఉంది, రెండో సందర్భంలో అది దాదాపు ఖాయం; కానీ దీనివల్ల ప్రజల విశ్వాసాన్ని మాత్రం మీరు కాపాడుకోగలుగుతారు. గుడ్‌మన్‌కు పశ్చిమ ప్రాంతం కొత్తేమీ కాదు. అతను చిన్నతనంలోనే కాలిఫోర్నియాకు వచ్చి, గని కార్మికుడిగా, అన్వేషకుడిగా, ముద్రకుడిగా, మరియు విక్రయదారుడిగా వంతులవారీగా పనిచేశాడు. 1961 ప్రారంభంలో, కామ్‌స్టాక్ లోడ్* కొత్తగా ఉన్నప్పుడు మరియు వర్జీనియా దాని భారీ ఆర్థిక వృద్ధి తొలిదశలో ఉన్నప్పుడు, అతను మరియు డెనిస్ మెక్‌కార్తీ కలిసి కొన్ని డాలర్లు పోగుచేసి ఆ పత్రికను కొనుగోలు చేశారు. కొంతకాలం పాటు అది ఒక హోరాహోరీ పోరాటంగా సాగింది, కానీ కేవలం రెండేళ్ల స్వల్ప వ్యవధిలోనే, ఒక గుడిసెలోని దీనస్థితిలో ఉన్న పత్రిక ‘ఎంటర్‌ప్రైజ్’, కొత్త భవనాలు, కొత్త ముద్రణా యంత్రాలు, మరియు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నుండి తీసుకువచ్చిన చురుకైన కంపోజిటర్ల బృందంతో పూర్తిగా మహానగర స్థాయికి ఎదిగింది. అంతేకాకుండా, తీరప్రాంతంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పత్రికగా కూడా పేరు పొందింది. కామ్‌స్టాక్ ఆర్థిక వృద్ధి కారణంగానే అది పైకి ఎదిగింది, అయినప్పటికీ దాని నిర్భయమైన, రమణీయమైన శైలి ఎక్కడైనా దానికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టేది. గుడ్‌మన్ స్వయంగా ఒక గొప్ప, శక్తివంతమైన రచయిత, మరియు డాన్ డి క్విల్ మరియు ఆర్. ఎం. డాగెట్ (తరువాత హవాయికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ మంత్రి) ఎంటర్‌ప్రైజ్ వ్యక్తులకు ప్రతినిధులుగా ఉన్నారు.**

* దీనిని కనుగొన్న, సగం పిచ్చివాడైన గని కార్మికుడు హెన్రీ టి. పి. కామ్‌స్టాక్ పేరు మీదుగా దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. అతను తన అద్భుతమైన ఆవిష్కరణ నుండి చాలా తక్కువ ప్రయోజనం పొందాడు.

** ఆనాటి కామ్‌స్టాక్ తన జర్నలిజానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. అప్పుడు లేదా ఆ తర్వాత వర్జీనియా పత్రికలతో టామ్ ఫిచ్ (అనర్గళంగా మాట్లాడే వక్త), ఆల్ఫ్ డోటెన్, డబ్ల్యూ. జె. ఫోర్బ్స్, సి. సి. గుడ్విన్, హెచ్. ఆర్. మిగెల్స్, క్లెమెంట్ టి. రైస్, ఆర్థర్ మెక్‌వెన్, మరియు సామ్ డేవిస్ వంటి వారు సంబంధం కలిగి ఉన్నారు—ఒక కొత్త భూభాగానికి ఇది నిజంగా ఒక గొప్ప సమూహం.

శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ సరిగ్గా ఈ బృందంలోనే ఇమిడిపోయాడు. అతను కామ్‌స్టాక్ యొక్క సారాంశమైన ఆలోచన మరియు వ్యక్తీకరణలో తాజా, కఠినమైన శక్తిని జోడించాడు. కామ్‌స్టాక్ ప్రతి ఇతర సరిహద్దు మైనింగ్-క్యాంప్ లాంటిదే, కానీ మరింత విలాసవంతమైన, మరింత అద్భుతమైన స్థాయిలో ఉండేది.

కామ్‌స్టాక్ గురించి ఎటువంటి సందేహం లేదు; వెండి, బంగారం అక్కడే ఉన్నాయి. డేవిడ్సన్ పర్వతం పాదాల వద్ద, గోల్డ్ హిల్  వర్జీనియా పట్టణాలు, వాటి మధ్య ఉన్న పొడవైన వీధి, ప్రపంచ ఖనిజ మార్కెట్లను వాస్తవానికి నింపేస్తున్న ఆ సంపన్న గని యొక్క భారీ గనుల నిర్మాణంతో బాగా భూగర్భంలో నిర్మించబడ్డాయి. పైనున్న వీధులు గని కార్మికులు, గనుల యజమానులు  సాహసికులతో కిక్కిరిసిపోయి ఉండేవి—అదృష్టవంతులైన ఆ అల్లరి, ఉల్లాసభరితమైన పిల్లలు, ఎప్పుడూ తాగడానికి సిద్ధంగా ఉండేవారు. మరియు ఆనందంగా గడిపేవారు, బంగారం కోసం ఎంత ఆత్రుతగా వెతుకుతారో, సుఖం కోసం కూడా అంతే ఆత్రుతగా ఉండేవారు. కామ్‌స్టాకర్లు ఎప్పుడూ ఒక జోకుకు నవ్వేవారు; అది ఎంత పరుషంగా ఉంటే అంత మంచిది. వారిలో చాలా మందికి వర్జీనియా పట్టణమే ఒక పెద్ద జోక్‌లా ఉండేది. అందరి దగ్గర డబ్బు ఉండేది; ప్రతి ఒక్కరూ నవ్వాలని, ఆనందంగా గడపాలని కోరుకునేవారు. “కామ్‌స్టాక్‌కు వెన్నెముక” అయిన ‘ది ఎంటర్‌ప్రైజ్’ పత్రిక, పరిస్థితులు చక్కబడటానికి తన వంతు సహాయం చేసింది.

అది ఒకరకమైన స్వేచ్ఛా వాతావరణం, ఎవరికి వారే అన్నట్టుగా ఉండేది. గుడ్‌మాన్ ఆ కుర్రాళ్లను వారి సొంత ఆలోచనలకు అనుగుణంగా, ఏ విషయంపైనైనా రాయడానికి, ముద్రించడానికి అనుమతించాడు. తరచుగా వారు ఒకరి గురించి ఒకరు రాసేవారు—చిన్న వ్యంగ్యాలు, హాస్యాస్మృతులు, ఇవి కేవలం వార్తల కంటే కామ్‌స్టాక్‌కు ఎంతో సంతృప్తినిచ్చాయి.* అది మార్క్ ట్వైన్‌కు సరైన తరగతి గది, ప్రోత్సాహకరమైన ప్రేక్షకులు మరియు స్వేచ్ఛా వాక్కు: అదృష్టం కూడా అతని కోసం ఇంతకంటే మంచిది ఏదీ సృష్టించలేకపోయింది.

* ‘వార్తల’ పట్ల ఆ ఉదాసీనత గొప్పది—అది ఎంతో అప్రయత్నంగా, తెలియకుండానే ఉండటం వల్ల దాని గొప్పతనం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. సంపాదకులు మార్క్ లేదా డాన్ ఒక హత్య కేసును కొన్ని అంగుళాల తేడాతో కొట్టిపారేసి, కూర్చుని ఒక కాలమ్‌ను “ఆర్థర్ మెక్‌వెన్” వంటి ఆకర్షణీయమైన స్కెచ్‌తో నింపేసేవారు.

ఆ పదవికి అతను విచిత్రంగా సరిపోయాడు. స్వచ్ఛమైన మానవత్వం అతన్ని ఆకట్టుకుంది, మరియు కామ్‌స్టాక్ నది మానవ స్వభావాన్ని దాని తొలి ప్రకృతి దృశ్య రూపాలలో ప్రదర్శించింది. అంతేకాకుండా, కామ్‌స్టాక్ నది ప్రాథమికంగా ఆశావాది—అతను కూడా అంతే; అతనికి భూమిలోని ప్రతి రంధ్రంలోనూ ఒక సంభావ్య, లేదా సంభవనీయమైన అదృష్టం కనిపించేది.

వార్తా సేకరణలో అతని పైలట్ జ్ఞాపకశక్తి ఒక విలువైన ఆస్తిగా మారింది. గుర్తులు, ఒడ్డులు, లోతు కొలతలు  ఇతర నదీ వివరాలను గుర్తుంచుకోవడం అనేది, వార్తలలోని అంశాలు మరియు ప్రదేశాలను గుర్తుంచుకోవడం లాంటి నైపుణ్యాల కోవలోకి వస్తుంది. అతను నోట్‌బుక్ లేకుండా రోజంతా ప్రయాణించి, రాత్రికి ఆ రోజు బడ్జెట్‌ను లేదా కనీసం దాని రమణీయతను అయినా తప్పు లేకుండా తిరిగి రాయగలడు. గణాంకాలు—అంటే కొలతలు మరియు అంకెలు—విషయాలు మినహా, అతను త్వరలోనే ఒక మంచి రిపోర్టర్‌గా పేరు పొందాడు. వాటి విషయంలో అతను “పైపైన చూసి వదిలేస్తాడని” డి క్విల్లే అభిప్రాయపడ్డాడు, అతను ఆ తర్వాత వారిద్దరి మధ్య ఉన్న సంబంధాల గురించి రాశాడు. డి క్విల్ ఇంకా ఇలా అంటారు: మార్క్‌కి, నాకు మా పని విషయంలో మంచి ఏకాభిప్రాయం ఉండేది. పనులు ఎక్కువైనప్పుడు మేము పనిని పంచుకునేవాళ్ళం; కానీ మేము తరచుగా కలిసే ఉండేవాళ్ళం. అతను తను చక్కగా నిర్వహించగల వార్తాంశాలను తీసుకుంటే, నేను వాటిని రూపొందించగలనని భావించిన వాటిని తీసుకునేవాడిని. ఏదేమైనా, మేము ఒకే బల్ల వద్ద కూర్చుని రాసేవాళ్ళం మరియు తరచుగా ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకునేవాళ్ళం. ఏదైనా ముఖ్యమైన విషయాన్ని నిర్వహించేటప్పుడు మా మధ్య జరిగిన సంక్షిప్త చర్చల సమయంలో మాకు తోచిన సూచనలను మేము ఒకరితో ఒకరు పంచుకునేవాళ్ళం. మేము కలిసి పనిచేసిన కాలమంతా మా మధ్య ఎప్పుడూ ఒక్కటంటే ఒక్క కోపపు మాట కూడా రాలేదు.

కత్తెర అందుబాటులో లేనప్పుడు క్లెమెన్స్ కత్తితో వార్తాంశాలను ఎలా కత్తిరించేవారో, అలా చేసే క్రమంలో తన డెస్క్ ఉపరితలంపై ఎలా గాట్లు పడేలా చేసేవారో డి క్విల్ (De Quille) వివరించారు; కాలక్రమేణా ఆ డెస్క్ ఉపరితలం ఒక “విశాలమైన ధ్రువ నక్షత్రం” (polar star) ఆకారాన్ని పోలి ఉండేలా తయారైంది…

XXXVIII

“సిబ్బంది”లో ఒకరు

కొత్త రిపోర్టర్‌కు అందరితో పరిచయం సులభంగానే కుదిరింది. ఆఫీసు సిబ్బంది అంతా ఒకే కుటుంబంలా ఉండేవారు, వారి మధ్య కుల భేదం లేదు. యజమానులు, సంపాదకులు, మరియు ప్రింటర్లు సామాజికంగా సమానులే; వారి మధ్య లాంఛనాలు చాలా తక్కువ—ఆఫీసు బయట అయితే అస్సలు ఉండేవి కావు.* డీ క్విల్ “డాన్” అని, గుడ్‌మాన్ “జో” అని పిలవబడినట్లే, శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ కూడా తన సహచరులకు వెంటనే “శామ్” లేదా “జోష్”గా పిలవబడ్డాడు. అతనికి జోష్ అనే పేరు నచ్చలేదని గ్రహించాడు,  అతను మళ్ళీ ఆ పేరుతో సంతకం చేయకపోవడంతో, ఆ పేరును వెంటనే వదిలేశారు. ఆఫీసు సిబ్బంది, మరియు సాధారణంగా వర్జీనియా సిటీ ప్రజలు, అతని మౌలికతకు మరియు తూకం వేసినట్లు మాట్లాడే తీరుకు మురిసిపోతూ, త్వరగా అతన్ని ఇష్టపడటం మొదలుపెట్టారు. ఎంటర్‌ప్రైజ్ పాఠకులు, అప్పటివరకు సంతకం లేని అతని రచనలను గుర్తించడం ప్రారంభించారు, మరియు అది కేవలం సాధారణ స్థానిక వార్త లేదా గనుల గురించిన ప్రకటన అయినప్పటికీ, దానిలోని తాజా పదజాలాన్ని ఆస్వాదించేవారు. తన పేరుకు, ప్రతిష్టకు తగ్గట్టుగా, ఆ పత్రిక ఒక కొత్త ఆకర్షణను జోడించింది.

* “తెల్లవారుజామున రెండు గంటలకు పత్రిక ముద్రణకు వెళ్ళింది, ఆ తర్వాత సిబ్బంది, కంపోజిటర్లందరూ కంపోజింగ్ గదిలో సమావేశమై, తెల్లవారుజాము వరకు బీరు తాగుతూ, ఆనాటి జనాదరణ పొందిన యుద్ధ గీతాలను పాడుకున్నారు.”—ఎస్. ఎల్. సి., 1908లో. వర్జీనియా సిటీకి వచ్చిన కొద్ది కాలానికే క్లెమెన్స్ తన కీర్తిని, ఎప్పుడూ అసూయపడే రీతిలో కాకపోయినా, సియెర్రాస్ పర్వత శ్రేణుల మీదుగా పసిఫిక్ తీరం వెంబడి వ్యాపింపజేసే బూటకపు కథల పరంపరను ప్రారంభించాడు. ఒక మినహాయింపు తప్ప, ఇవి ఈ రోజు కనుమరుగయ్యాయి, ఎందుకంటే తెలిసినంతవరకు ఎంటర్‌ప్రైజ్ పత్రికకు చెందిన ఒక్క ఫైలు కూడా ఉనికిలో లేదు. కేవలం కొన్ని చెదురుమదురు ప్రతులు, కత్తిరింపులు మాత్రమే భద్రపరచబడ్డాయి, కానీ ఈ సాహిత్యపరమైన చిలిపి పనులలో కొన్నింటి కథ, వాటి ఫలితాలు మనకు తెలుసు. అవి సాధారణంగా ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తిని, పత్రికను లేదా ప్రాంతాన్ని ప్రత్యేకంగా శిక్షించడానికి ఉద్దేశించినవి; కానీ వాటి మాయమాటలతో బాధితులు పెద్ద సంఖ్యలో చిక్కుకునేవారు. మార్క్ ట్వైన్ స్వయంగా, తన ‘స్కెచెస్’ పుస్తకంలో, వీటిలో మొదటిదైన “శిలామయ మానవుడు” గురించి, మరియు రెండవదైన “నా రక్తపాత మారణకాండ” గురించి కొంత రాశారు, కానీ ఏ సందర్భంలోనూ ఆయన పూర్తి వివరాలు చెప్పలేదు. “శిలామయ మానవుడు” అనే బూటకపు కథనం, హంబోల్ట్‌లోని ఒక కరోనర్ మరియు శాంతి న్యాయాధికారి అయిన సెవాల్ అనే అధికారిని లక్ష్యంగా చేసుకుంది. వార్తలు అందించే విషయంలో అతను డాంబికంగా ఉదాసీనంగా ఉండేవాడు. ఎంతో వివరంగా, వివరాల పట్ల స్పష్టమైన శ్రద్ధతో చెప్పబడిన ఈ కథ, హంబోల్ట్ నుండి వంద మైళ్ళకు పైగా దూరంలో ఉన్న ఎడారిలోని ఒక గుహలో, ఒక బండరాయిలో పాక్షికంగా కూరుకుపోయి శిలాజంగా మారిన ఒక చరిత్రపూర్వ మానవుడిని కనుగొన్న వృత్తాంతాన్ని; మూడు వందల సంవత్సరాల క్రితం మరణించిన ఆ వ్యక్తిపై విచారణ జరపడానికి సెవాల్ క్షారమయ ఎడారిలో ఐదు రోజుల పాటు ప్రమాదకరమైన ప్రయాణం ఎలా చేశాడో; అలాగే, “తనకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఆ సున్నితత్వంతో,” సెవాల్ గని కార్మికులను అతడిని ఉన్న స్థానం నుండి పేల్చివేయవద్దని ఎలా నిరోధించాడో వివరిస్తుంది. ఆ వృత్తాంతంలో ఇంకా ఇలా పేర్కొనబడింది: మృతుని చేతులు ఒక విచిత్రమైన రీతిలో అమర్చబడి ఉన్నాయి; మరియు ఆ అమరిక యొక్క వర్ణన ఇతర విషయాలతో ఎంత నైపుణ్యంగా అల్లివేయబడిందంటే, మొదటిసారి లేదా రెండోసారి చదివినప్పుడు కూడా, అది ముక్కు వద్ద బొటనవేలుతో మొదలయ్యే ఒక ప్రాచీన భంగిమ అని, మరియు అనేక యుగాలలో ఎగతాళిని, “అమ్మబడ్డాడు” అనే పదాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి అమర్యాదగా ఉపయోగించబడిందని ఎవరూ గమనించలేకపోవచ్చు. కానీ ఆ వర్ణన కాస్త అతిగా చాకచక్యంగా ఉంది. ఆ పత్రికల వినిమయాలు ఆ హాస్యాన్ని గ్రహించి, బహుశా సెవాల్‌తో తాను చేసే సరదాలో సహాయపడతాయని రచయిత ఆశించాడు. పత్రికలపైనే ఒక పరిహాసం చేయాలని అతను ఆలోచించలేదు. వాస్తవానికి, ఆ హాస్యాన్ని ఎవరూ పసిగట్టలేదు మరియు చాలా పత్రికలు శిలాజంగా మారిన మనిషి గురించిన అతని కథను ఒక నిజమైన ఆవిష్కరణగా ప్రచురించాయి. ఇది ఒక ఆశ్చర్యం, మరియు క్షణికమైన నిరాశ; ఆ తర్వాత, తనకు తెలియకుండానే తాను గొప్పగా నిర్మించానని అతను గ్రహించాడు. అతను ఆ వినిమయాల కట్టను పోగుచేసి సెవాల్‌కు పంపాడు; అలాగే, గుర్తుపెట్టిన ప్రతులను యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఉన్న శాస్త్రవేత్తలకు పంపాడు. పత్రికలు దానిని తీవ్రంగా పరిగణించాయి; బహుశా శాస్త్రవేత్తలు కూడా పరిగణిస్తారేమో. వారిలో కొందరు పరిగణించారు, మరియు మరింత సమాచారం కోరుతూ వచ్చిన లేఖల వల్ల సెవాల్ రోజులు దుర్భరంగా మారాయి. ఒక సాహిత్యంగా, ఈ ప్రయత్నానికి అంత గొప్ప స్థానం లభించలేదు, మరియు ఒక అజ్ఞాత అధికారిపై చేసిన చిలిపి పనిగా ఇది పెద్దగా ప్రయోజనకరమైనది కాదు; కానీ, తీరప్రాంత వినిమయాలు మరియు సాధారణంగా పత్రికలపై చేసిన ఒక పరిహాసంగా, ఇది గొప్పగా గౌరవించబడింది మరియు దాని రచయిత, ఇంకా పేరు పెట్టనప్పటికీ, ప్రతిష్టను సంపాదించుకున్నాడు.

వర్జీనియాలో ఈ పనులు చేస్తున్న ఆ తెలివైన వ్యక్తి ఎవరు అని విచారణలు ప్రారంభమయ్యాయి. పత్రికా విలేఖరులు అప్రమత్తమై, ఎంటర్‌ప్రైజ్ వార్తలను కత్తిరించే ముందు వాటిని రెండుసార్లు చదివారు. అనుమానాన్ని తగ్గించడానికి క్లెమెన్స్ తన దృష్టిని ఇతర విషయాల వైపు మళ్లించాడు. ఆ ఘోరమైన “డచ్ నిక్ మారణకాండ” ఒక సంవత్సరం తర్వాత గానీ జరగలేదు. సానుకూలమైన హాస్యం పట్ల కామ్‌స్టాక్‌కు ఉన్న ఆనందం గురించి ఇదివరకే ప్రస్తావించబడింది. వర్జీనియాలో ఆచరణాత్మకమైన పరిహాసం చట్టబద్ధమైనదిగా పరిగణించబడేది. ఎవరైనా నిరసన తెలిపి, తిట్టినా, దానిని అంగీకరించక తప్పదు. కామ్‌స్టాక్ హాస్యానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా పరిగణించబడే ఒక సంఘటన ఉంది. ఇది పట్టణంలో తిరిగే ఇద్దరు స్వలింగ సంపర్కులైన లెస్లీ బ్లాక్‌బర్న్ మరియు పాట్ హాలండ్‌ల గురించి ఇప్పటికీ చెబుతుంటారు. ఒక ఉదయం వారు సి స్ట్రీట్ గుండా వస్తుండగా, ఇంటర్నేషనల్ హోటల్ మూలలోని ఒక పండ్ల దుకాణంలో కొన్ని మంచి పుచ్చకాయలను చూశారు. ఆ రోజుల్లో, ఆ ప్రాంతంలో పుచ్చకాయలు చాలా అరుదుగా, ఖరీదైనవిగా ఉండేవి. వాటి ధర ఒక్కొక్కటి మూడు డాలర్లు. బ్లాక్‌బర్న్ ఇలా అన్నాడు: “పాట్, మనం ఆ పుచ్చకాయలలో ఒకటి తీసుకుందాం. నేను నిలబడి ఉండగా నువ్వు ఆ వ్యక్తితో కబుర్లు చెప్పు.”

స్టీవ్ గిల్లిస్ నాయకత్వంలోని ఎంటర్‌ప్రైజ్ దళం, అతడిని రెచ్చగొట్టడానికి పన్నాగాలు పన్నేది. వాటిలో ఒకటి, అతని బల్లపై ఉన్న వస్తువులను దాచిపెట్టడం. దీపాన్ని జాగ్రత్తగా చూసుకోవడానికి అవసరమైన పని అంటే అతనికి అసహ్యం, అందుకే అతను కొవ్వొత్తి వెలుగులో రాసేవాడు. “సామ్ కొవ్వొత్తి”ని దాచడం అనేది, వెంటనే మరియు తీవ్రంగా తిరిగి వచ్చేలా చేయడానికి ఒక ఖచ్చితమైన మార్గం. అతను దాని కోసం కొద్దిసేపు వెతుకుతాడు; ఆ తర్వాత పైలట్-హౌస్‌లోని పరిమితులలో అలవాటు చేసుకున్న ఒక పద్ధతిలో, నెమ్మదిగా గుండ్రంగా నడవడం ప్రారంభిస్తాడు — మరియు దొంగలపై అతని నిందలు ఒక పెద్ద అన్యాయపు ప్రదర్శనలా ఉండేవి. కొంతసేపటికి, అమాయకుడని చెప్పుకునే ఆఫీస్ బాయ్, అతని కోసం మరొకటి తెచ్చిపెడతాడు, మరియు అంతా మర్చిపోతారు. తన కొవ్వొత్తిని ఎవరూ ముట్టుకోవద్దని హెచ్చరిస్తూ, భయంకరమైన బెదిరింపులు మరియు శాపాలతో కూడిన ఒక ఫలకాన్ని అతను తయారు చేశాడు; కానీ ఒక రాత్రి ఆ ఫలకం, కొవ్వొత్తి రెండూ మాయమయ్యాయి.

ఇప్పుడు, అతని వర్జీనియా పరిచయస్తులలో ఒక యువ మతబోధకుడు, మిస్టర్ రైజింగ్ ఉన్నాడు, బక్ ఫ్యాన్‌షా ఉదంతంలోని “పెళుసైన, సౌమ్యమైన కొత్త పక్షి” అతనే. మిస్టర్ రైజింగ్ యొక్క స్పష్టమైన నిజాయితీని క్లెమెన్స్ ఎంతగానో మెచ్చుకున్నారు, మరియు ఆ యువ మంత్రి ఆ కొత్త రిపోర్టర్ యొక్క మేధోశక్తిని త్వరగా గుర్తించారు. అప్పుడప్పుడు ఆయనను పలకరించడానికి ఆఫీసుకు వచ్చేవారు. దురదృష్టవశాత్తు, తన ఆస్తి తాజా దొంగతనంతో తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురైన శామ్యూల్ క్లెమెన్స్, చుట్టూ ఉన్న ఇతర పరిస్థితులన్నింటినీ పట్టించుకోకుండా, నేరస్థులను ఏకధాటిగా ఖండిస్తూ ఉన్న క్షణంలోనే ఆయన అక్కడికి వచ్చారు. తనకు కొత్తగా అనిపించిన అతని ప్రతిభలోని ఈ కోణాన్ని చూసి మిస్టర్ రైజింగ్ నిశ్చేష్టుడై నిలబడిపోయారు, చివరకు అతని స్నేహితుడు అతని ఉనికిని అస్పష్టంగా గ్రహించాడు. అతను తన తీవ్రమైన విమర్శల పరంపరను ఆపకుండా, అదే నెమ్మదైన, ఏకధ్వనిలో మాట్లాడుతూ కొనసాగించాడు:

“నాకు తెలుసు, మిస్టర్ రైజింగ్, ఇలా మాట్లాడటం దుర్మార్గమని నాకు తెలుసు; ఇది తప్పని నాకు తెలుసు. దీనివల్ల నేను తప్పకుండా నరకానికి వెళ్తానని నాకు తెలుసు. కానీ, మిస్టర్ రైజింగ్, మీ దగ్గర ఒక కొవ్వొత్తి ఉండి, ఆ దొంగలు ప్రతి రాత్రి దాన్ని ఎత్తుకుపోతుంటే, నేను చెప్పినట్లే మీరు కూడా అంటారని నాకు తెలుసు, ‘దేవుడు వారి పశ్చాత్తాపం లేని ఆత్మలను శపించుగాక, వారు పది లక్షల సంవత్సరాలు నరకంలో కాలిపోవుగాక.’”

ఆ పొట్టి మతగురువు ఊపిరి బిగపట్టాడు. “బహుశా నేను అలాగే చేయాలేమో, మిస్టర్ క్లెమెన్స్,” అని అతను బదులిచ్చాడు, “కానీ నేను ‘తండ్రీ, వారిని క్షమించు, వారు ఏమి చేస్తున్నారో వారికి తెలియదు’ అని చెప్పడానికి ప్రయత్నించాలి.”

“ఓహో! ఒకవేళ వాళ్ళు కేవలం మూర్ఖులని మీరు భావిస్తే, అప్పుడు పరిస్థితి మారుతుంది; ఎందుకంటే ఆ వర్గానికి చెందినవాణ్ణి నేనూ ఒకణ్ణి. లోపలికి రండి, మనం వారిని క్షమించి, ఆ విషయాన్ని మర్చిపోవడానికి ప్రయత్నిద్దాం.”*

* మార్క్ ట్వైన్‌కు యువ మతబోధకులతో (ministers) అనేక అనుభవాలు ఉండేవి. ఆయనకు వారి పట్ల ఎప్పుడూ అభిమానం ఉండేది, వారు కూడా తరచుగా ఆయనను కలుస్తూ ఉండేవారు. చాలా కాలం తర్వాత ఒకసారి, ఒక హోటల్‌లో, తన బూట్లు పాలిష్ చేయడానికి ఒక బాలుడు కావాలని ఆయన భావించి, ఎన్నిసార్లు గంట మోగించినా ఎటువంటి స్పందనా రాలేదు. కాసేపటికి, బయట హాలులో ఎవరో వస్తున్నట్లు ఆయనకు అనిపించింది. ఆయన ఒక్కసారిగా తలుపు తెరిచారు; అప్పుడు తలుపు దగ్గర సంకోచిస్తున్నట్లుగా కనిపించిన ఒక చిన్న వయసు వ్యక్తి, హడావిడిగా అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు. క్లెమెన్స్ అతని కాలర్‌ను పట్టుకున్నారు.

“ఇటు చూడు,” అని ఆయన అన్నారు, “నేను ఇక్కడ అరగంట సేపు వేచి ఉంటూ గంట మోగిస్తున్నాను. ఇప్పుడు నువ్వు ఆ బూట్లు తీసుకుని, త్వరగా పాలిష్ చేయాలి. విన్నావా?”

ఆ సన్నని, యువ వ్యక్తి బాగా వణుకుతూ ఇలా అన్నాడు: “నేను చేసేవాణ్ణి, మిస్టర్ క్లెమెన్స్, నిజంగా చేసేవాణ్ణి సార్, నా వల్ల అయితే. కానీ నేను సువార్త బోధకుణ్ణి (మతబోధకుణ్ణి), అటువంటి పనులు చేయడానికి నేను సిద్ధంగా లేను.”

XXXIX

తత్వశాస్త్రం , కవిత్వం

శాముఎల్ క్లెమెన్స్‌లో ఒక కోణం ఉండేది, దానిని ఆ రోజుల్లో ఆయన సహచరులలో కొద్దిమంది మాత్రమే గమనించేవారు. అది ఆయనలోని కవితాత్మక, తాత్విక  చింతనాత్మక కోణం. జోసెఫ్ గుడ్‌మాన్ ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని ఈ కోణాన్ని గుర్తించారు; దీనిని భవిష్యత్తులో గొప్ప సాహిత్య సంపదగా భావించకపోయినప్పటికీ, ఆయన దానిని ఎంతో ఇష్టపడేవారు  వారు ప్రశాంతంగా గడిపే సమయాల్లో ఆ లక్షణం బయటపడేలా ప్రోత్సహించేవారు. సాహిత్యపరమైన లోతైన అవగాహన ఉన్నప్పటికీ, క్లెమెన్స్ భవిష్యత్తులో అంతటి ప్రఖ్యాతిని పొందుతారని గుడ్‌మాన్ అస్సలు ఊహించకపోవడం ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. ఆ తర్వాత అతను ఇలా అన్నాడు: “డాన్ డి క్విల్ లేదా సామ్, ఈ ఇద్దరిలో ఎవరు ప్రసిద్ధి చెందుతారని ప్రవచించమని నన్ను అడిగి ఉంటే, నేను డి క్విల్ అని చెప్పేవాడిని. డాన్ ప్రతిభావంతుడు, కష్టపడి పనిచేసేవాడు, మరియు ఆ కాలానికి, ఆ ప్రదేశానికి అతను చాలా తెలివైనవాడు. వాస్తవానికి, సామ్ ప్రతిభలోని అసాధారణతను నేను గుర్తించాను, కానీ అతను విచిత్ర స్వభావం కలవాడు మరియు అతనిలో కృషి లోపించినట్లు అనిపించింది; అందుకే అప్పుడు నేను అతనికి కీర్తి వస్తుందని ప్రవచించి ఉండేవాడిని కాదేమో.”

ఆరు సంవత్సరాల క్రితం సిన్సినాటిలో మాక్‌ఫార్లేన్ లాగే, గుడ్‌మాన్ కూడా, భిన్నమైన పద్ధతిలో అయినప్పటికీ, ఆ లోతైన భావాన్ని కనుగొని, అభివృద్ధి చేశాడు. తరచుగా వారిద్దరూ ఒక ఫ్రెంచ్ రెస్టారెంట్‌లో కలిసి భోజనం చేస్తూ, జీవితం గురించి, సూక్ష్మమైన తత్వశాస్త్రాల గురించి చర్చించుకునేవారు, మానవ చరిత్రలోని వివిధ దశలను గుర్తుచేసుకునేవారు, తమకు ప్రత్యేక ఆనందాన్నిచ్చిన కవితలను గుర్తుచేసుకుని పఠించేవారు. దాని ఉదాత్తమైన పదజాలం  గంభీరమైన చిత్రణతో కూడిన “ది బరియల్ ఆఫ్ మోసెస్” కవిత క్లెమెన్స్‌ను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది, మరియు అతను దానిని గొప్ప శక్తితో పఠించాడు. ముఖ్యంగా మొదటి చరణం అతన్ని ఎప్పుడూ కదిలించేది, అలాగే అతని శ్రోతలను కూడా కదిలించేది. కళ్ళు సగం మూసుకుని, గడ్డం పైకెత్తి, వేళ్ళ మధ్య వెలిగించిన సిగరెట్‌తో, అతను ఆ గంభీరమైన పంక్తుల సంగీతంలో లీనమైపోయేవాడు.

నెబో ఏకాంత పర్వతం వద్ద,

యోర్దాను నదికి ఇవతల,

మోయాబు దేశంలోని ఒక లోయలో,

ఒక ఏకాంత సమాధి ఉంది.

ఆ సమాధి గురించి ఎవరికీ తెలియదు,

దాన్ని ఎవరూ ఎప్పుడూ చూడలేదు,

ఎందుకంటే దేవుని దూతలు మట్టిని తిరగవేసి,

ఆ మృతదేహాన్ని అక్కడ ఉంచారు.

అతను దాదాపు అంతే శ్రద్ధ వహించిన మరో చరణం…

అక్కడ గాలికి ఊగే ఈకల గుత్తుల వలె నల్లని పైన్ వృక్షాలు

అతని శవపేటికపై ఊగుతూ ఉండగా,

ఆ నిర్మానుష్య ప్రదేశంలో దేవుని స్వహస్తాలే

అతన్ని సమాధిలో ఉంచేలా?

నిస్సందేహంగా, ఆ కవితలోని సరళమైన గొప్పతనాన్ని అనుకరించాలనే భావన అతన్ని ప్రేరేపించి ఉండాలి; ఎందుకంటే ఆ రోజుల్లో అతను దానిని తరచుగా వల్లించేవాడు, అంతేకాక కొంతకాలం తర్వాత అది అతని నోట్‌బుక్‌లో పూర్తిగా రాసి ఉండటం కనిపిస్తుంది. అది అతనికి ఒక సాహిత్యపరమైన గీటురాయిగా మారిందని చెప్పవచ్చు; కాలక్రమేణా “ఆధునిక రచయితలలో అత్యంత స్వచ్ఛమైన ఆంగ్లాన్ని ఉపయోగించిన వ్యక్తిగా” అతను నిలవడానికి ఇది కొంతవరకు కారణమని భావించవచ్చు. ఇవి గుడ్‌మాన్ మాటలు, అయితే విలియం డీన్ హోవెల్స్, బ్రాండర్ మాథ్యూస్ మరియు ఇలాంటి విషయాలపై అవగాహన ఉన్న అనేకమంది కూడా ఇదే విషయాన్ని చెప్పారు. గుడ్‌మాన్ ఇంకా ఇలా అంటారు, “బైబిల్ యొక్క సాధారణ అనువాదంలో తప్ప, అతని శైలిలోని సరళత మరియు సౌందర్యానికి సాటి మరొకటి లేదు” – ఇది కూడా నిజమే. మిల్టన్ గురించి మెకాలే చెప్పిన మాటలు ఇక్కడ గుర్తుకు వస్తాయి:

“పైకి చూస్తే అతని మాటల్లో సాధారణ పదాలకంటే ప్రత్యేకత ఏమీ లేనట్లు అనిపిస్తుంది. కానీ అవి మంత్రముగ్ధులను చేసే పదాలు. అవి పలకగానే గతం వర్తమానంగా మారుతుంది, దూరం దగ్గరవుతుంది. సౌందర్యపు కొత్త రూపాలు వెంటనే ఆవిర్భవిస్తాయి, మరియు జ్ఞాపకాల సమాధులన్నీ తమలో దాచుకున్న వాటిని బయటకు కక్కినట్లుగా గతం సజీవమవుతుంది.”

ఈ విషయాలను తలచుకుంటూ ఆలోచనలు ముందుకు సాగుతాయి. మనం ఇప్పుడు ప్రస్తావిస్తున్న సమయంలో, పదాలపై విజయం మరియు పదబంధాలపై పట్టు సాధించే సామర్థ్యం అతని ముందు సాక్షాత్కరిస్తున్నాయి. అప్పుడు అతని వయసు ఇరవై ఏడు ఏళ్లు. ఆ వయసులో రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్ తన అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నాడు, కానీ శామ్యూల్ క్లెమెన్స్ అప్పటికి ఇంకా నేర్చుకునే దశలోనే ఉన్నాడు. ప్రతిదీ ఒక పాఠంలా ఉండేది—పదబంధం, రూపం, కోణం మరియు కలయిక; ఏదీ విలువైనది కాదని వదిలివేయబడలేదు. ముఖ్యంగా విషయాలలోని కవితాత్మక కోణం అతన్ని బాగా ఆకట్టుకునేది. ఒకసారి గుడ్‌మాన్‌తో కలిసి భోజనం చేస్తున్నప్పుడు, షాండ్లియర్ (దీపాల అలంకరణ) నుండి వచ్చిన కాంతి టేబుల్ క్లాత్ మీద ఉన్న క్లారెట్ వైన్ గుండా ప్రసరించి ఒక పెద్ద ఎర్రని మరకలా పడింది; అప్పుడు అతను నాటకీయంగా దానిని చూపిస్తూ, “చూడు జో,” అన్నాడు, “ఆ వైన్ యొక్క ఉగ్రమైన రంగు.”

1862 చివరలో జరిగిన అటువంటి ఒక ప్రైవేట్ సమావేశంలోనే, కార్సన్ శాసనసభ జరగబోయే సమావేశానికి సంబంధించిన వార్తలను అందించాలని క్లెమెన్స్ ప్రతిపాదించాడు. అటువంటి పని గురించి గానీ, పార్లమెంటరీ కార్యకలాపాల గురించి గానీ అతనికి పెద్దగా అవగాహన లేదు. అంతకుముందు ఆ పనిని గిల్లెస్పీ అనే వ్యక్తి చేసేవాడు, కానీ అప్పటికి గిల్లెస్పీ సభకు క్లర్క్‌గా నియమితుడయ్యాడు. గుడ్‌మన్ సంశయించాడు; ఆ తర్వాత, క్లెమెన్స్ నివేదికలను సరిగ్గా రాసినా రాయకపోయినా, కనీసం వాటిని చదవడానికి వీలుగానైనా చేస్తాడని గుర్తుకువచ్చి, ఆ పనిని అతనికి అప్పగించడానికి అంగీకరించాడు.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –25-8-26-ఉయ్యూరు 

శ్రీ పింగళి నాగేంద్ర రావు గారి చారిత్రాత్మక నాటకం.జేబున్నీసా.3 వ భాగం.24.8.26.

ఆధునిక ఆంధ్ర ఇతిహాసం విశ్వనాథ వేయిపడగలు.13 వ భాగం.24.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.274 వ భాగం.24.8.26.

వాల్మీకి మహర్షి కృత శ్రీ మద్రామాయణం. ఉత్తర కాండ. ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడు గారి బాలానందినీ వ్యాఖ్య.274 వ భాగం.24.8.26.