బ్రిటీష వారి నుంచి సహీద్ భగత్ సింగ్ ను తప్పించిన అమర వీర ధీరవిప్లవ వనిత ,హిందూస్తాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ సభ్యురాలు ,మనం మరచిపోయిన -దుర్గాదేవి (భాభీ )వోహ్రా

భగత్ సింగ్ బ్రిటిష్ వారి నుండి తప్పించుకోవడానికి సహాయం చేసిన దుర్గా దేవి, అమర మహిళ

భగత్ సింగ్ , చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ ల మరచిపోయిన స్వదేశీయురాలు, దుర్గా దేవి వోహ్రా భారతదేశం వలస పాలన నుండి స్వేచ్ఛ పొందేందుకు కుట్రలు , ప్రమాదాలతో కూడిన జీవితాన్ని గడిపింది.

భారతదేశం చివరకు కష్టపడి సాధించిన స్వాతంత్ర్యం డెబ్బై ఒక్క సంవత్సరాల తరువాత, అనేక మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ధైర్యం మరియు కృషి ప్రజల జ్ఞాపకాల నుండి మసకబారింది. రచయితలు మరియు చరిత్రకారులు పెద్దగా విస్మరించిన ఈ పురుషులు మరియు మహిళలు బ్రిటిష్ వారి నుండి భారతదేశ స్వేచ్ఛకు పునాది వేశారు.

అటువంటి గుర్తింపు పొందని  నాయకు రాళ్ళలో  ఒకరు, కొంతమంది భారతీయులకు తెలిసిన స్త్రీ, వలస పాలనతో పోరాడటానికి తన దేశానికి సహాయం చేయడానికి కుట్ర మరియు ప్రమాద జీవితాన్ని గడిపిన స్త్రీ. ఆ మహిళ దుర్గా దేవి వోహ్రా అలియాస్ దుర్గా భభి.

ఈ కీర్తించబడని విప్లవకారిణి  వలస వ్యతిరేక జాతీయవాద ఆకాశంలో ఉల్కాపాతంలా కనిపించాడు భగత్ సింగ్, రాజ్‌గురు , చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ వంటి పురుషులపై అపారమైన ప్రభావాన్ని చూపింది

అలహాబాద్‌లో స్థిరపడిన గుజరాతీ దంపతుల ఏకైక సంతానం దుర్గా దేవిని ఆమె తల్లి మరణించిన తర్వాత మరియు ఆమె తండ్రి సన్యాసం (త్యజించడం) చేసిన తర్వాత ఆమె అత్త పెంచింది. 11 సంవత్సరాల చిన్న వయస్సులో, ఆమె లాహోర్‌లో నివసించి రైల్వేలలో పనిచేసే ధనిక గుజరాతీ కుమారుడు భగవతి చరణ్ వోహ్రాను వివాహం చేసుకుంది.

బ్రిటన్ వలస పాలన భారతదేశంపై కొనసాగిస్తున్న క్రూరమైన దురాగతాలతో బాల్యంలోనే తీవ్రంగా ప్రభావితమైన భగవతి చరణ్, 1920లలో భారతదేశంలో జరిగిన సత్యాగ్రహ ఉద్యమాలలో చేరారు. లాహోర్‌లోని నేషనల్ కాలేజీలో విద్యార్థిగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న విప్లవాత్మక ఉద్యమాలను పరిశీలించే అధ్యయన మండలిలో భగత్ సింగ్, సుఖ్‌దేవ్ మరియు యశ్‌పాల్‌లతో కలిసి ఆయన కూడా చేరారు.

ఆ తర్వాత త్వరలోనే, స్నేహితుల బృందం యువతను స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో చేరమని ప్రోత్సహించడం మరియు మతతత్వం , అంటరానితనం  సామాజిక దురాచారాలను అంతం చేయడం లక్ష్యంగా నౌజవాన్ భారత్ సభను స్థాపించింది. అందుకని, ఈ యువ విప్లవకారులందరూ లాహోర్‌లోని భగవతి చరణ్ కుటుంబ ఇంటికి తరచుగా వచ్చేవారు.

లాహోర్‌లోని బాలికల కళాశాలలో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేస్తున్న దుర్గా దేవి మొదటిసారిగా ఈ  విప్లవకారులతో పరిచయం ఏర్పడింది. జాతీయ స్వేచ్ఛ కోసం ఆకర్షితురాలైన ఆమె, బ్రిటిష్ పాలన సంకెళ్ల నుండి భారతదేశాన్ని విముక్తి చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న హిందూస్తాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ (HSRA)లో చేరింది.

1920ల చివరి నాటికి, HSRA సభ్యులు తమ విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలను ముమ్మరం చేశారు. అరెస్టును ఆహ్వానించడాన్ని స్వీట్లు పంచి స్వాగతించారు  కోర్టు సమన్లతో వచ్చిన పోలీసును చూసి ఆనందంతో కేకలు వేశారు. మరియు నిశితమైన ప్రణాళికలు వేసే దుర్గా దేవి, హెచ్‌ఎస్‌ఆర్‌ఏ కుట్రలలో ఒక అంతర్భాగం.

1928లో, తన కొడుకుకు జన్మనిచ్చిన మూడు సంవత్సరాల తర్వాత, వలసవాద అధికారులు హెచ్‌ఎస్‌ఆర్‌ఏ సభ్యులపై క్రూరమైన అణచివేత చర్యలు ప్రారంభించడంతో దుర్గా దేవి అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లవలసి వచ్చింది. భగవతి చరణ్ ఇటీవల లాహోర్‌లో బాంబుల తయారీ కోసం ఒక గదిని అద్దెకు తీసుకున్నందున, వారి తీవ్రవాద రాజకీయ కార్యకలాపాలు వారిని పోలీసుల దృష్టికి తీసుకువచ్చాయని ఆ దంపతులకు బాగా తెలుసు.

అయినప్పటికీ, వారు తమ విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు. 1928 డిసెంబర్ ప్రారంభంలో, భగవతి చరణ్ ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు కోల్‌కతాకు వెళ్లారు.

కొన్ని రోజుల తర్వాత, 1928 డిసెంబర్ 19న, భగత్ సింగ్, సుఖ్‌దేవ్ , రాజ్‌గురు అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ జాన్ సాండర్స్‌ను హత్య చేశారు — లాలా లజపత్ రాయ్ మరణానికి దారితీసిన క్రూరమైన లాఠీచార్జికి బాధ్యుడైన బ్రిటిష్ పోలీసు అధికారి అతను.

ఫలితంగా ఏర్పడిన గందరగోళం , పోలీసుల దాడుల పరంపరలో, ఆ ముగ్గురూ సహాయం కోసం తమ ‘దుర్గా భాభీ’ వద్దకు వచ్చారు. గుర్తుపట్టకుండా ఉండేందుకు, వారు తమ జుట్టును పొట్టిగా కత్తిరించుకుని, పాశ్చాత్య దుస్తులు ధరించారు.

తన ప్రాణాలకు ఉన్న ప్రమాదాన్ని లెక్కచేయకుండా, ఆమె సహాయం చేయడానికి అంగీకరించింది మరియు తన భర్త అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం తన వద్ద ఉంచిన డబ్బును వారికి ఇచ్చింది. ఆ ధైర్యవంతురాలు లాహోర్‌లోని బ్రిటిష్ గూఢచారుల నుండి భగత్ సింగ్ తప్పించుకోవడానికి సహాయం చేయడానికి అతని భార్యగా నటించడానికి కూడా అంగీకరించింది.

దుర్గా దేవి నిర్ణయాన్ని అసాధారణంగా ధైర్యవంతమైనదిగా మార్చే విషయం ఏమిటంటే, ఆ కాలపు సామాజిక కట్టుబాట్లు వివాహం కాని స్త్రీపురుషుల మధ్య సంబంధాలను కఠినంగా పరిమితం చేశాయి. ప్రమాదాలు తెలిసినప్పటికీ, జాతీయవాద పోరాటానికి వారి నాయకత్వం ఎంత ముఖ్యమో తెలుసుకుని, ఆమె విప్లవకారులకు సహాయం చేయడానికి ఎంచుకుంది.

తన మూడేళ్ల కొడుకును వెంటబెట్టుకుని, ఆ అజేయమైన మహిళ భగత్ సింగ్ మ, రాజ్‌గురు (కుటుంబ సేవకుడిగా నటిస్తూ) భారీ పోలీసు పహారాను చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, లక్నో వెళ్లే మొదటి తరగతి రైలు బోగీలో ఎక్కడానికి సహాయం చేసింది. ఆసక్తికరంగా, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ కూడా సుఖదేవ్ తల్లి , సోదరితో కలిసి ప్రయాణిస్తూ, తీర్థయాత్రకు వెళ్తున్న ఆ మహిళలకు తోడుగా ఉన్న సాధువు వేషంలో లాహోర్ నుండి తప్పించుకున్నారు!

లక్నో చేరుకున్న వెంటనే, భగత్ సింగ్ భగవతి చరణ్‌కు ఒక టెలిగ్రామ్ పంపి, తాను ‘దుర్గావతి’తో కలిసి కలకత్తాకు వస్తున్నానని, రాజ్‌గురు బెనారస్‌కు వెళ్తున్నాడని తెలియజేశాడు. చివరకు వారిద్దరూ కలకత్తా చేరుకున్నప్పుడు, చాలా ఆశ్చర్యపోయిన భగవతి చరణ్ వారికి స్వాగతం పలికాడు. భగత్ సింగ్ , రాజ్‌గురు తప్పించుకోవడానికి తన భార్య పోషించిన పాత్ర గురించి తెలుసుకుని అతను చాలా సంతోషించాడు.

లాహోర్‌లో, భగవతి చరణ్ బాంబు కర్మాగారం కనుగొనబడింది, అతను అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. ఇది జరుగుతుండగా, అతని భార్య రహస్య ‘పోస్ట్ బాక్స్’ పాత్రను పోషించడం కొనసాగించింది, పరారీలో ఉన్న విప్లవకారుల నుండి ఉత్తరాలను అందుకుంటూ మరియు వాటిని వారి కుటుంబాలకు పంపింది.

అనేక మంది నాయకుల అరెస్టు కారణంగా HSRAలో అధికార శూన్యత ఏర్పడిందని గుర్తించిన దుర్గా దేవి, విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలకు స్వయంగా నాయకత్వం వహించడం ప్రారంభించింది. వీటిలో పంజాబ్ మాజీ గవర్నర్ , విప్లవకారులకు బద్ధ శత్రువు అయిన లార్డ్ హేలీపై సాహసోపేతమైన హత్యాయత్నం కూడా ఒకటి. గవర్నర్ తప్పించుకున్నప్పటికీ, అతని సహాయకులు గాయపడ్డారు.

అయితే, ఒక విషాదం కనుచూపు మేరలో కనుమరుగవుతోంది. భగత్ సింగ్‌ను ఉంచిన జైలుపై బాంబు దాడి చేసి ఆయనను విడిపించాలని భగవతి చరణ్ ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. కానీ రావి నది ఒడ్డున బాంబును పరీక్షిస్తున్న సమయంలో జరిగిన అకాల పేలుడు ఆయన మరణానికి దారితీసింది.

హృదయ విదారక దుర్గాదేవి తన భర్త మరణం యొక్క దుఃఖాన్ని విప్లవాత్మక పనిలో మునిగిపోవడం ద్వారా ఎదుర్కొంది. జూలై 1929లో, ఆమె లాహోర్‌లో ఒక ఊరేగింపుకు నాయకత్వం వహించింది, భగత్ సింగ్ ఫోటోతో కూడిన ప్లకార్డును పట్టుకుని ఆయనను విడుదల చేయాలని డిమాండ్ చేసింది. కొన్ని వారాల తర్వాత, 63 రోజుల జైలు నిరాహార దీక్షలో మరణించిన జతీంద్ర నాథ్ దాస్ లాహోర్ నుండి కలకత్తాకు జరిగిన అంత్యక్రియలకు ఆమె నాయకత్వం వహించింది.

అదే సంవత్సరం, అక్టోబర్ 8న, దక్షిణ బొంబాయిలోని లామింగ్టన్ రోడ్డుపై నిలబడి ఉన్న బ్రిటిష్ పోలీసు మరియు అతని భార్యపై ఆమె కాల్పులు జరిపింది, ఈ సంఘటనను తరువాత “ఉగ్రవాద దాడిలో ఒక మహిళ ప్రముఖంగా కనిపించిన మొదటి సందర్భం”గా వర్ణించారు. దీని కోసం ఆమెను అరెస్టు చేసి మూడేళ్ల జైలు శిక్ష విధించారు.

అయినప్పటికీ ఇదంతా దుర్గాదేవి తన దేశానికి చేసిన ఏకైక సహకారం కాదు. 1939లో, ఆమె మరియా మాంటిస్సోరి (ఇటలీకి చెందిన మార్గదర్శక విద్యావేత్త) నుండి శిక్షణ పొందడానికి మద్రాస్‌ను సందర్శించింది. ఒక సంవత్సరం తర్వాత, ఆమె లక్నోలో తన సొంత పాఠశాలను ప్రారంభించింది – ఉత్తర భారతదేశంలో మొట్టమొదటి మాంటిస్సోరి పాఠశాల – పేద కుటుంబాల నుండి ఐదుగురు విద్యార్థులతో.

స్వాతంత్ర్యానంతరం, దుర్గా దేవి లక్నోలో నిశ్శబ్ద జీవితాన్ని గడిపి, అక్టోబర్ 15, 1999న 92 సంవత్సరాల వయసులో తుది శ్వాస విడిచింది. ఆసక్తికరంగా, బ్లాక్‌బస్టర్ చిత్రం రంగ్ దే బసంతి అభిమానులలో చాలా మందికి సోహా అలీ ఖాన్ పోషించిన పాత్ర దుర్గా దేవిపై ఆధారపడి ఉందని తెలియదు!

చరిత్ర ఏదో ఒక విధంగా తన జీవితాన్ని మరచిపోతుందని తరచుగా చూడవచ్చు.

అయితే, ఒక విషాదం కనుచూపు మేరలో కనుమరుగవుతుంది. భగత్ సి౦గ్ ను ఉంచిన జైలుపై బాంబు డాడి చేసి ఆయనను విడిపిం చాలని భగవతి కారాగారాన్ని ప్రణాళిక  వెసుకున్నాడు .. కాని రవి నది ఒడ్డున బాంబును పరిక్షిస్తున సమయంలో జరిగిన ఆకస్మిక ప్రేలుడు అయన  మరణానికి దారితీసింది.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, దుర్గాదేవి లక్నోలో నిశ్శబ్ద జీవితాన్ని గడిపి, అక్టోబర్ 15, 1999న 92 సంవత్సరాల వయసులో తుది శ్వాస విడిచింది. ఆసక్తికరంగా, బ్లాక్ బస్టర్ సినిమా రంగ్ దే బసంతి అభిమానులలో చాలామందికి సోహా అలీ ఖాన్ పోషించిన పాత్ర దుర్గాదేవి పాత్ర ఆధారంగా రూపొందించబడిందనే విషయం తెలియదు!

చరిత్ర ఏదో ఒక విధంగా తన స్త్రీలను మరచిపోతుందని తరచుగా కనిపిస్తుంది. కష్ట సమయాల్లో పురుషులతో భుజం భుజం కలిపి నడిచిన చాలా మంది  నాయకు రాళ్ళు  ఇప్పటికీ నీడల్లోనే ఉన్నారు, వారి ముఖాలు మరచిపోయారు మరియు వారి ధైర్యాన్ని ప్రశంసించలేదు. దుర్గాదేవి వోహ్రా అలాంటి ఒక హీరోయిన్, ఆమె అసాధారణ ధైర్యం  తెలివితేటలు ఆమె దేశం గుర్తించి గౌరవించాల్సిన మహిళ.

మన మోడీ గారి దృష్టిలో పడకపోవటం మరీ ఆశ్చర్యం .

శ్రీ ఎస్.ఆర్. ఎస్.శాస్త్రి గారికి కృతజ్ఞతలతో –

మీ -గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-12-25-ఉయ్యూరు .