పంజాబ్ కు చెందిన భారతీయ పురావస్తు శాసన శాస్త్రవేత్త ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అధికారి. సంస్కృతం తులనాత్మక భాషాశాస్త్ర బోధకుడు షాల్రీ వద్ద బ్రాహ్మీ శాసనాలను గుర్తించిన మొదటిపరిశోధకుడు –డా.హీరానంద శాస్త్రి,, ,
హిరానంద్ శాస్త్రి (1878–1946) ఒక భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, శాసన శాస్త్రవేత్త మరియు ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అధికారి. ఆయన నలంద మరియు సంకిస్సతో సహా అనేక ప్రదేశాల తవ్వకాలలో పాలుపంచుకున్నారు. ఆయన కుమారుడు సచ్చిదానంద వాత్సాయన్ ‘అజ్ఞేయ’, నిత్యానంద్ హిరానంద్ వాత్సాయన్ రామానంద శాస్త్రి హిందీ భాషా కవి మరియు రచయిత.
ప్రారంభ జీవితం
శాస్త్రి 1878లో పంజాబ్లో జన్మించారు. ఆయన లాహోర్లోని డి.ఎ.వి. కళాశాల నుండి పట్టభద్రులయ్యారు, బి.ఎ. పరీక్షలో సంస్కృతం ఆంగ్ల విషయాలలో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆయన లాహోర్లోని ఓరియంటల్ కళాశాల (పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం కింద) నుండి ఎం.ఎ. పట్టా పొందారు మరియు మళ్ళీ బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు.
వృత్తి జీవితం
శాస్త్రి తన వృత్తిని డి.ఎ.వి. కళాశాలలో సంస్కృతం తత్వశాస్త్రం ప్రొఫెసర్గా ప్రారంభించారు, ఆ తర్వాత, ఆయన పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృతంలో రీడర్గా మారి, సంస్కృతం తులనాత్మక భాషాశాస్త్రాన్ని బోధించారు. ఆయన సంస్కృతంలో ఆనర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై మాస్టర్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ లెర్నింగ్ (MOL) పట్టా పొందారు.
ఆయన 1903లో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI)లో చేరి, నార్తర్న్ సర్కిల్లో సహాయక పురావస్తు సర్వేయర్గా నియమితులయ్యారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, అప్పటి ASI డైరెక్టర్ జనరల్ అయిన జాన్ మార్షల్, గంగా-యమునా దోబ్లోని కొన్ని పురావస్తు ప్రదేశాలను సర్వే చేయడానికి ఆయనను నియమించారు, అక్కడ ఆయన కొన్ని రాగి నిధి వస్తువులను కనుగొన్నారు. ఆయన ఉత్తరప్రదేశ్ , హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని రాజ్పూర్ పరాసు, బిథూర్, పరిహార్, కులు, మండి మరియు సుకేత్ వంటి ప్రదేశాలను అన్వేషించి, సర్వే చేశారు. షాల్రీ వద్ద బ్రాహ్మీ శాసనాలను మొదటగా గుర్తించిన వ్యక్తి ఆయనే, వీటిని తర్వాత జె. పి. వోగెల్ మరియు దినేష్చంద్ర సిర్కార్ అధ్యయనం చేశారు.
1906లో ఆయన అసిస్టెంట్ ఆర్కియాలజిస్ట్, లైబ్రేరియన్ , నాగపూర్ ప్రభుత్వ మ్యూజియం క్యూరేటర్గా పదోన్నతి పొందారు. 1909లో ఆయనను హరప్పాకు పంపారు.
1925 సెప్టెంబర్ 16న, ఆయన భారతదేశానికి ప్రభుత్వ శాసన శాస్త్రవేత్తగా నియమితులయ్యారు. ఆయన 1933 అక్టోబర్ 10 వరకు ఆ పదవిలో ఉన్నారు. ఆయన ASI యొక్క అధికారిక ప్రచురణ అయిన ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా యొక్క కొన్ని సంపుటాలను సవరించారు.
మరణం
అతను 4 ఆగస్టు 1946న గురుదాస్పూర్లో మరణించాడు.
మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -11-1-26-ఉయ్యూరు
సరసభారతి ఉయ్యూరు 