ఒకప్పుడు ఆంధ్రదేశంలో విజయనగరం తర్వాత వెంకటగిరి అతి పెద్ద జమీందారి. 1900 సంవత్సరం నాటికి ఈ జమీందారి రాబడి సాలుకు 15 లక్షల రూపాయలంటే అది ఎంత పెద్దదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఈ జమీందారీని వెలుగోటి వంశస్తులు దాదాపు మూడు శతాబ్దాలు పాలించారు. ఆ సమయంలో ఈ జమీందారీలో అనేక మార్పులు వచ్చాయి. ఆ మార్పులను, అప్పటి సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించి డాక్టర్ కాళిదాసు పురుషోత్తం రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం ‘వెంకటగిరి సంస్థాన చరిత్ర- సాహిత్యం’. దీని ద్వారా ఆ నాటి పరిస్థితులనేకం మనకు తెలుస్తాయి. అందులోని కొన్ని ఆసక్తికరమైన భాగాలు..

చంద్రగిరి సంస్థానాధీశుల్లో 27వ తరానికి చెందిన వాడు కుమారయాచమనాయుడు. 1848లో ఈయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఈయన వెంకటగిరి సంస్థానాన్ని పరిపాలించిన జమీందారుల్లో మహా సమర్థుడు. జమీందారి ఆదాయం ఇబ్బడిముబ్బడిగా అభివృద్ధి చేసినవాడుగా, పరిపాలనను క్రమబద్ధం చేసినవాడుగా సంస్థాన చరిత్రలో ఇతనికి సుస్థిర స్థానం ఉంది. కుమారయాచమనాయుడు బాల్యం ఎట్లా గడిచిందో మనకు తెలియదు. ఈయన ఏం చదువుకున్నాడో, ఎటువంటి శిక్షణ పొందాడో వివరించే అధారాలేమీ లేవు. ఈయన ఆస్థాన పండితుల వద్ద సంస్కృతాంధ్రాలు, పార్సీ నేర్చుకున్నట్లు మాత్రం తెలుస్తోంది. ఆస్థానపండితుడు తర్కభూషణం వెంకటాచార్యుల బోధనలవల్ల బాల్యం నుంచే వైష్ణవం పట్ల అభిమానం ఉన్నట్లు, ఆధ్యాత్మిక, మత విషయాల్లో అభినివేశం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. తన పాండిత్య విశేషం చేత, కవిపండిత పక్షపాతం చేత ‘సర్వజ్ఞ’ కుమారయాచమనాయుడని విఖ్యాతి పొందడమేకాక, ఆ పేరుతోనే పుస్తక రచన చేశాడు. 19వ శతాబ్ది ఆరంభానికి ఆంధ్రదేశంలోని వెలమ జమీందార్లలో వెంకటగిరి, నూజివీడువారు మాత్రమే రాజగౌరవంతో ప్రసిద్ధులయ్యారు. ఈ ఇద్దరితో పోల్చదగిన వెలమజమీందార్లు మరెవరూ ఆంధ్రదేశంలో ఆనాడు లేరు. సిరిసంపదలతో తులతూగడంతో పాటు, ఏడుగురు పురుషసంతానం ఉండటం కూడా వెలమ జమీందార్లలో కుమారయాచమనాయుని హోదా పెరగడానికి కారణమయింది. పిఠాపురం, బొబ్బిలి, జటప్రోలు జమీందార్లు పురుషసంతానం లేకపోవటం వల్ల కుమార యాచమనాయుడి కొడుకులనే దత్తత తీసుకున్నారు. తన తదనంతరం సంస్థానాధిపత్యం వహించే వారికి మార్గదర్శకంగా ‘నడుచుకోవాల్సిన పద్ధతుల’ను ఆయన ‘మామూల్ నామా’ పేరుతో చిన్న పుస్తకంగా రాశాడు. దీనిలో ‘ఘోషా నిబంధనలు’ అమలు చేయవలసిన పద్ధతుల గురించి చాలా సుదీర్ఘంగా వివరించాడు.

ఘోషా స్త్రీలు
పది పన్నెండు సంవత్సరాలు నిండిన మగపిల్లలను కూడా జనానాలోకి పోనివ్వగూడదని, జనానా మీద నిరంతరం నిఘా ఉంచాలని, ‘సాక్షాత్తూ అన్నదమ్ములు ఒకరి జనానావారిని ఒకరు చూడకూడదని’ కఠిన నిబంధన విధించాడు. ఈడొచ్చిన పురుషులు తల్లిని, తోడబుట్టినవాళ్లను తప్ప పినతల్లులు, పెదతల్లులు, వారి యుక్తవయస్కులైన కుమార్తెలను, సవతి తల్లులను కూడా చూడకూడదని నియమం పెట్టాడు. పూజలు పునస్కారాలు జరిపే సందర్భంలో కూడా పురోహితుణ్ణి పరదా చాటున కూర్చోబెట్టి మంత్రాలు చెప్పించాలని, ‘వైద్యుడు చూడవలసి వచ్చినప్పుడు ఇదే రీతిన పరదా చాటున వుంచి హస్తము చూపించవలయును’ అని చెప్పాడు. ఘోషాపద్ధతిని మినహాయింపు లేకుండా అమలు చేయమంటాడు. ఒకవేళ ఇంటల్లుడు ‘మన ఇంటిలోనే’ కాపురం ఉంటే, ఆయన భార్య పోతూ వస్తూ ఉండాల్సిందే తప్ప, అల్లుడు జనానాలోకి వెళ్లకూడదంటాడు. జనానా స్త్రీలు ఇల్లు విడిచి ఎక్కడికి వెళ్లినా, సవారీలకు పరదాలు కట్టి తీసుకొని వెళ్లాలని, ప్రయాణంలో కూడా దాసీలు జనానా స్త్రీలవెంట ఉండాలని, మాట వినిపించేంత దూరంలో పురుషులెవరినీ ఉండనివ్వకూడదని, ఈ నియమం కఠినంగా అమలుపరచాలని సూచిస్తాడు. తండ్రి కూతుళ్లతో, అన్నదమ్ములు అక్కచెల్లెళ్లతో ప్రత్యేకస్థలంలో కలుసుకొని సంభాషించవచ్చని కాస్త నిబంధన సడలిస్తాడు. జనానాస్త్రీలను వీలయినంత వరకూ పుట్టిళ్లకు పంపకూడదని, అత్యవసర పరిస్థితిలో పంపవలసి వస్తే భర్తో, మరుదులో వెంట వెళ్లాలనీ అంటాడు. వెళ్లిన చోట పహరా ఏర్పాటు చేసి, ‘పిన్న, పెద్ద గొల్ల మొదలైన వాండ్లు’ లోపలికి వెళ్లి పురుషులు లేరని తేల్చుకున్న తర్వాతే జనానా స్త్రీలను లోపలికి పంపాలని జాగ్రత్త చెబుతాడు. జనానా స్త్రీలు తండ్రికి, తోబుట్టువులకు మాత్రమే స్వయంగా జాబులు రాసుకోవచ్చని, ఇతరులెవరికైనా రాయవలసివస్తే, వేరే ఎవరి చేతయినా రాయించాలని సూచిస్తాడు. ఆటపాటలు, వినోదకార్యక్రమాలు వంటి ప్రదర్శనలు కూడా ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన ప్రదేశంలో కూర్చొని చూడాల్సిందే. వాళ్లు నాలుగు గోడల మధ్య జీవిస్తూ, రాజవీధి గుండా వెళ్లే ఊరేగింపులను ‘చిరుసోరణగండ్లు’ (చిన్న చిన్న రంధ్రాలు కలిగిన కిటికీలు) గుండా పరదాలమాటున నిలబడి చూసేవారు. మామూల్ నామా ఇప్పటి వరకూ పరిశోధకులకు అందుబాటులో లేదు. జమీందారి జీవితానికి సంబంధించిన అనేక పార్శ్వాలను- శృంగార జీవితంతో సహా ఇది స్పృశించింది.

వెంకటగిరివారికి కాళహస్తి, సైదాపురం, ముత్యాలంపాడు, తిరువూరు, తంగెళ్లమూడి, సోమవరప్పాడు తదితర జమీందార్లతో ఇచ్చిపుచ్చుకొనే సంబంధాలుండేవి. 1960ల వరకూ వెంకటగిరి సినిమాహాల్లో జనానాస్త్రీలకు ప్రత్యేక ప్రదర్శన ఉండేది. ‘ఈ రోజు నగిరోళ్ల ఆట’ అని ముందుగా ఊరంతా దండోరా వేసేవాళ్లు. జనానాస్త్రీలు మరణించినప్పుడు కూడా పరదాలు కట్టిన పల్లకీలోనే జమీందార్లకు ప్రత్యేకమైన రుద్రభూమికి తరలించి, అక్కడ దడులచాటున అంత్యక్రియలు జరిపేవారు. జనానా స్త్రీల చదువుసంధ్యల వివరాలు తెలియకపోయినా, 1870 ప్రాంతాలకు వెంకటగిరి రాణివాసంలో కొందరయినా చదువుకున్న స్త్రీలు ఉన్నట్లు మామూల్ నామా సూచిస్తోంది. ‘ఆర్థికహోదాను బట్టి దొరసాని, దాసి ఇద్దరూ సున్నాలే. ఇద్దరూ జీతం లేని దాసీలే..’

ఆడపాపలు
అంతఃపురదాసీలను వెంకటగిరిలో ఆడపాపలని అంటారు. పసివయసులోనే అంతఃపురంలో దాసీలుగా చేరి జీవితాంతం ఆ వృత్తిలో కొనసాగుతారు. వీళ్లలో తల్లీ కూతుళ్ల జంటలు కూడా ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క రాణికి డజనుపైగా దాసీలుంటారు. రాణివాసంలో జనానా స్త్రీలకు, వారి బిడ్డలకు ఈ దాసీలు సంరక్షకులుగా, సహాయకులుగా ఉంటారు. వీరికి పెళ్లిళ్లు చేయరు. మగపిల్లలు పుడితే వాళ్లు కూడా జమీందార్ల సేవలో బతుకు వెళ్లదీస్తారు. ఆడపిల్లలు పుడితే తల్లుల మాదిరే కులవృత్తి స్వీకరిస్తారు. రాజకుటుంబాల్లో బయటనుంచి కోడళ్లుగా వచ్చిన యువతులు బాల్యం నుంచి తమకు దాసీలుగా ఉన్న స్త్రీలను తమవెంట తీసుకువస్తారు. కుమారయాచమనాయుని వ్యక్తిగత సేవకుల్లో 89 మంది బందీలు ఉన్నట్లు నమోదయింది. వీళ్ల జీతభత్యాలు కూడా పేర్కొనబడలేదు. బహుశా వీళ్లు ఆడపాపలయి ఉంటారు. వెంకటగిరి రాజావారి తల్లితోను, కుమార్తెతోను జరిపిన ఇంటర్వ్యూలో దాసీలే దొరలబిడ్డలకు పాలిచ్చి పెంచేవారని తేటతెల్లమయింది. దీనికి కారణం దొరసానుల అందం చెడిపోతుందనే భావం వాళ్ల మనసుల్లో ఉండటమే.. వారు ఎలాగూ నగర సంతానమే కాబట్టి, నగరంలో భాగమే కాబట్టి ఆడపాపలకు అందమైన పేర్లు పెట్టేవారు.

ఆడపాపల్లో మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ ఉండేది. చాలా మంది ఆడపాపలకు వాళ్ల తండ్రులను గురించి తెలియదు. ఏ ఊరి నుంచి వచ్చారో ఆ ఊరి పేరు చెప్పుకొనేవాళ్లు. మత కర్మల్లో- తల్లి, అమ్మమ్మ, ఆమె తల్లి పేరు చెప్పి తర్పణాలు చేయించే ఆచారం ఉండేది. వెంకటగిరిలో ఆడపాపలు, వారి కుటుంబ సభ్యులు వందల సంఖ్యలో ఉండేవాళ్లు. 1930-40 నడుమ అక్కడ కొంత మంది ఆడపాపలు తమ కుమార్తెలకు వివాహాలు చేశారు. అప్పుడు జమీందారు ఈ విధంగా పెళ్లిళ్లు చేసిన దాసీలను పనుల్లోంచి తొలగించి, వారి మీద ఆంక్షలు పెట్టి ఇబ్బందులకు గురి చేశాడు. జమీందార్లు తమ కామవాంఛకు దాసీ పుత్రికలకు ఉపయోగించుకుంటున్నారని జమీన్‌రైతు పత్రిక ఆరోపించింది. “దాసీ లోకమంతయు ఈ విపరీతచర్యలకు సభలు చేసి, తమ అసమ్మతిని తెలిపి జమీందార్ల దుండగముల బహిర్గమనర్తురని ప్రార్థన’ అని ఆ పత్రిక విజ్ఞప్తి చేసింది.

సాగిపోవాలనుకుంటే సంఘర్షణ గానీ, ఆగిపోవాలనుకుంటే ఏముంది? డాక్టర్ తొడసం చందు ఆగిపోవాలనుకోలేదు కాబట్టి సాగిపోవడానికి అవసరమైన ఘర్షణంతా పడ్డాడు. ఊరి పొలిమేరలు దాటడమే గగనమైపోయి, మూడో తరగతిలోనే చదువు ఆగిపోయి ఎక్కడో పశువుల కాపరిగా ముగిసిపోవాల్సిన జీవితం జిల్లా మెడికల్ ఆఫీసర్ స్థాయికి రావడం ఆశ్చర్యమే కదా మరి! తాను ఒక స్థానానికి చేరుకోవడమే కాకుండా తన జాతి జనులను పురోగమన దిశగా నడిపించారాయన. ఆదివాసుల హక్కులను కాలరాసే దురాగతాల మీద గళమెత్తేందుకు గోండులను సన్నద్ధం చేసిన ఘనత ఆయనకు ద క్కుతుంది. ఆ జ్ఞాపకాలను గుర్తుచేసుకుంటున్నారు ఈ వారం ‘అనుభవం’లో..

ఆదిలాబాద్ జిల్లా తిర్యాణి మండలంలోని గుండాల మా ఊరు. మా ఊళ్లో మూడవ తరగతి వరకే ఉంది. నాలుగవ తరగతి కోసం ధర్మపురి వెళ్లాల్సి వ చ్చింది. అక్కడికి వెళ్లాలంటే మూడు గంటలు నడి చి, ఆ పైన తెప్పల మీద గోదావరి దాటి వెళ్లాలి. ఆ ప్రయాణం కష్టమని చెన్నూరు భీమవరంలో చేరాను. ఆ ఊరు ఇంకా దూరం. ఆ రోజుల్లోనే అంటే 1975-76 ప్రాంతంలోనే అక్కడికి వెళ్లడానికి 10 రూపాయలు బస్సు చార్జీలు అయ్యేవి. కాకపోతే అక్కడ హాస్టల్ ఉంది. మేము చదువుకున్న స్కూలు, హాస్టలు రెండూ ఆదివాసీ పిల్లల కోసం ఎన్. వి. రాజిరెడ్డి అనే దాత కట్టించినది. ఇతర కులాల పిల్లలు కూడా అందులో ఉండి చదువుకునే వారు. అక్కడ నేను పదవతరగతి దాకా చదువుకున్నాను. ఆ స్కూల్లో ఫస్ట్ ర్యాంకు సాధించిన విద్యార్థికి హైదరాబాద్‌లో పై చదువుల కోసం ఆయన ఆర్థిక సాయం అందించేవారు. కాని నేను పదవ తరగతి పరీక్షలు రాసి మా ఊరికి వచ్చిన కొద్ది రోజులకే మా గూడెం గూడెమంతా అగ్ని ప్రమాదంలో కాలిపోయింది. ఎవరికీ నిలువ నీడ లేకుండా పోయింది. అందుకే నాకు స్కూల్లో ఫస్ట్ ర్యాంక్ వ చ్చినా సంతోషం అనిపించలేదు. స్కూలుకు వెళ్లి నా సర్టిఫికెట్లన్నీ తీసుకుని మా ఊరికి వచ్చేశాను.
హైదరాబాద్ పయనం
అయితే, మా హెడ్‌మాస్టర్, హాస్టల్ వార్డన్‌లు నన్ను వదిలిపెట్టలేదు. వెంటనే రమ్మని ఉత్తరం రాశారు.కానీ, ఆ ఉత్తరాన్ని మా నాన్నకు చూపించాను. అప్పుడు మాకు ఉన్నదల్లా ఒక మేకపోతు. మా నాన్న ఆ ఊరూ ఈ ఊరూ తిరిగి 300 రూపాయలకు ఆ మేకను అమ్మేశాడు. ఆ డబ్బులు తీసుకుని వస్తున్న సమయంలో దొంగలు నాన్న మీద దాడి చేసి ఆ మొత్తం లాక్కుని వెళ్లిపోయారు. ఆ పరిస్థితిలో మా అమ్మ తన కాళ్ల కడియాలు, నా చేతికి ఉన్న దండ కడియాలు అమ్మేసి వచ్చిన 300 రూపాయలు నా చేతిలో పెట్టింది. అయితే,స్కైలాబ్ గురించిన భయాందోళనలతో అట్టుడికి పోతున్న రోజులవి. అందుకే హైదరాబాద్‌కు వెళ్లడానికి వీల్లేదంటూ మా అమ్మమ్మ గోలపెట్టింది. వేరు వేరు ప్రదేశాల్లో కన్నా ఒకేచోట చనిపోవడం మేలు కదా! అన్నది ఆమె వాదన. నాన్న మాత్రం ఆమె వాదనను తోసిపుచ్చాడు. బతకడానికి కలిసి ఉండాలనుకోవడంలో అర్థం ఉంది గానీ, చావడానికి ఒకచోట ఉండాల్సిన పనేముంది? అంటూ నాన్న ఘాటుగానే ఖండించి నన్ను మా ఊరి పొలిమేరల దాకా సాగనంపి వెళ్లిపోయాడు. మా వార్డెన్ ఇచ్చిన లేఖ తీసుకుని వారిచ్చిన వివరాల ఆధారంగా నేను హైదరాబాద్‌లో ఉన్న రాజిరెడ్డి గారిని కలిశాను. నన్ను చూసి ఆయన మహా సంతోషపడ్డారు. అమ్మమ్మ వాదనను నాన్న ఖండించిన తీరు అప్పుడు కాదు కానీ ఆ తర్వాత నన్ను ఎంతో లోతుగా కదిలించింది. మునుముందుకు సాగిపోవాలనుకునే వాడికి మరణం భయపెట్టకూడదని నాకు ఆ సంఘటన ద్వారా బలంగా తెలిసొచ్చింది..
డాక్టర్ కావాలనుకుని పేషంట్‌నై….
అమీర్‌పేట న్యూసైన్స్ కాలేజ్‌లో చేరి ఇంటర్‌మీడియేట్ ఇక పూర్తయిపోతుందనుకున్న సమయానికి ఇంద్రవె ల్లిలో కాల్పులు జరిగి చాలామంది ఆదివాసులు చనిపోయారు. దాని ప్రభావం వల్ల ఎప్పుడైనా మేము మా ఊరికి వెళితే మమ్మల్ని నక్సలైట్లు అంటూ అరెస్టు చేయడం మొదలెట్టారు. ప్యాంట్, షర్ట్ వేసుకుని ఎవరు కనపడినా చాలు నక్సలైట్లుగా పేరు నమోదు చేసి మీ అన్నలు ఎక్కడున్నారో చెప్పండి అంటూ వేధించేవారు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో కూడా ఇంద్రవెల్లిలో గాయాల పాలైన వారికి వైద్య సేవలు అందించడానికి వచ్చిన డాక్టర్లను చూసినప్పుడు అంతకుముందే మనసులో ఉన్న మెడిసిన్ చేయాలన్న కోరిక మరి కాస్త తీవ్రమయ్యింది. ఆ స్ఫూర్తితోనే ఎంసెట్ రాయడానికి ఉస్మానియా మెడికల్ కాలే జ్‌కు వెళ్లాను. సరిగ్గా ఆ రోజుల్లోనే మతకలహాలు జరుగుతున్నాయి. రెండు వైపుల నుంచి ర్యాలీ వస్తున్న సమయంలో నేనూ, నా మిత్రులం అందులో ఇరుక్కుపోయాం. లాఠీ చార్జి జరిగి నా చేయి విరిగింది. నన్ను తీసుకువెళ్లి హాస్పిటల్‌లో అడ్మిట్ చేశారు. సీటు రాదని తెలిసినా పట్టుదల కొద్దీ ఎంసెట్ ఎంట్రెన్స్ రోజున వెళ్లి ఎడమ చేతితో ఎగ్జామ్ రాసి భరించలేని నొప్పితో మళ్లీ హాస్పిటల్‌లో చేరిపోయాను. డాక్టర్ అవుదామని వచ్చి పేషంట్ అయిన నా దుర్గతి నన్ను తీవ్రమైన దుఃఖానికి గురిచేసింది.

ఇక్కడ ఉంటే ఇలాంటి సంఘటనలు ఇంకేం జరుగుతాయోనని మెడిసిన్ ఆలోచనలను విరమించుకుని మా ఊరికి వెళ్లిపోయాను. కానీ, అక్కడికి వెళితే మాత్రం సుఖమేముంది? నక్సలైట్లేమో తమ క్యాడర్ పెంచుకునే ప్రయత్నంలో మా వెంటపడటం, పోలీసులేమో మేము వాళ్లకు ఇన్‌ఫార్మర్లుగా పనిచేస్తున్నామనుకోవడం ఇదే గొడవ. పిల్లాడి ప్రాణాలకే ముప్పు ఏర్పడేలా ఉందని రాజిరెడ్డి తెలిసిన వాళ్ల ద్వారా వెంటనే హైదరాబాద్‌కు తీసుకురమ్మని కబురు పంపారు. అంతగా చెప్పాక కూడా వెళ్లకపోవడమేమిటని బయలుదేరి వస్తుంటే, ఒక గుట్టమీది నుంచి జారి పడిపోయి నా కాలు విరిగింది. వరుస గాయాలతో నేను ఏమైపోతున్నానో నాకే బోధపడని స్థితి. ఇంక అమ్మనాన్నల విషయం ఏమనుకోవాలి? అందుకే మెడిసిన్ విషయం తర్వాత, ముందు బతకడం ముఖ్యం అనుకున్నా. అందుకే హైదరాబాద్‌లోని నాచారంలో ఉన్న ఒక చిన్న ఫ్యాక్టరీలో ఉద్యోగంలో చేరాను. వాళ్లు నాకు 200 రూపాయల వేతనం ఇచ్చేవారు. ఆ డబ్బుతోనే మెడిసిన్ కోచింగ్ తీసుకున్నాను. అదే 1983లో నే ను రాసిన ఎంట్రన్స్‌లో సీటు వచ్చేలా చేసింది. అడ్డంకులున్నవి ఆగిపోవడానికే అనుకుంటే అధిగమించడం అనే మాట మన నిఘంటువులోనే ఉండదు. అందుకే అడ్డంకులు తాత్కాలికంగా ఆపగలవేమో గానీ, ఆ తరువాత అవే మనల్ని ముందుకు సడిపించే సాధనాలని నేను భావిస్తాను.
కొండపల్లితో నన్ను ముడివేసి…
నేను మెడిసిన్ మొదటి సంవత్సరంలో ఉన్నప్పుడు అంటే 1983లో ఖైదీగా హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా హాస్పిటల్‌లో చేరిన కొండపల్లి సీతారామయ్యను డాక్టర్ వేషంలో ఉన్న నక్సలైట్లు తప్పించారు. సీతారామయ్యను తప్పించిన వారిలో నేనూ ఉన్నానన్న అభియోగం మోపి నన్ను, నాతో పాటు మరో 30 మందిని పోలీసులు దేవాపూర్‌లో అక్టోబర్ 23న అరెస్టు చేశారు. నేనున్నది గాంధీ హాస్పిటల్‌లో. ఆ సంఘటన జరిగింది ఉస్మానియా హాస్పిటల్‌లో అని చెప్పినా వినిపించుకోకుండా ఓ ఐదారు పోలీసు స్టేషన్లు తిప్పారు. నువ్వు నక్సలైట్‌వు. మీ నాయకులంతా ఎక్కడున్నారో, మీ దళం ఎక్కడుందో చెప్పు. లేదంటే కాల్చేస్తాం అంటూ భయభ్రాంతులకు గురిచేశారు. తర్వాత కొంత మందిని వదిలేసి 11 మందిని మాత్రం కోర్టుకు తీసుకువెళ్లి అక్కడినుంచి వరంగల్ సెంట్రల్ జైలుకు తరలించారు. మెడిసిన్ చేస్తున్న కారణంగా నేను ఒట్టి నక్సలైటును కాక నక్సలైట్ నాయకుడు అయి ఉంటానని నన్ను మిగతా అందరితో కలిపి కాకుండా వేరే సెల్‌లో ఉంచారు. ఈ కేసు విషయంలో పోలీసులు నన్ను కోర్టులో హాజరు పరిచినప్పుడు చూస్తే కోర్టు ప్రాంగణంలో దాదాపు 500 మంది ఆదివాసులు కనిపించారు. వాళ్లంతా నక్సలైట్లుగానో లేదా నక్సలైట్లకు ఆశ్రయం ఇచ్చిన వారిగానో, మరో రకంగా వారికి సహకరించిన వారిగానో అభియోగాలు ఎదుర్కొంటున్న వాళ్లే. నన్ను కోర్టు ఆవరణలో చూసి నాన్న బావురుమని ఏడ్చేశాడు. మా విషయం తెలిసిన ఐటిడిఏ వారు నా తరపున ఒక లాయర్‌ను నియమించారు. ఎంబిబిఎస్ ఫస్ట్ ఇయర్ రిజల్టు వచ్చేనాటికి నాకు బెయిల్ దొరికింది. ఆ తరువాత ప్రతి రెండు మూడు నెలలకు ఒకసారి కోర్టుకు హాజరయ్యే వాణ్ని. నిన్ను మరో వ్యక్తిగా చిత్రించే సమాజం ఎప్పుడూ నీ పక్కనే ఉంటుంది. ఆ స్థితిలో నువ్వు నువ్వుగా నిలబడలేకపోతే, నీ జీవితం నీ చేతుల్లోకి రాదని నాకు ఎదురైన ప్రతి సంఘటనా పలు మార్లు చెప్పింది.
చట్టాలంటే లెక్కే లేదా?
నాకు, నా సహవిద్యార్థులు కొంతమందికి బెయిల్ దొరికిన నాటి నుంచి మాకోసం వచ్చే ఆదివాసుల సంఖ్య పెరుగుతూ వచ్చింది. వాళ్లకోసం అవగాహనా సదస్సులు ఏర్పాటు చేస్తూ వచ్చాం.నా సెకండ్ ఇయర్ నుంచే ఈ కార్యక్రమాలు ఉధృతం చేశాను. ఆ క్రమంలో ఆదివాసులకు జరుగుతున్న అన్యాయాలు,ఆదివాసీ మహిళల మీద జరిగిన అత్యాచారాలు వేల సంఖ్యలో బయటికి రాసాగాయి. గిరిజనుల భూముల్ని ఎవరూ కొనకూడదు అని చెప్పే 1/70 చట్టం ఉంది. అయినా, వారికి సంబంధించిన రెండు లక్షల ఎకరాల భూములు 150 మంది ఆదివాసీయేతరుల చేతుల్లో ఉన్నట్లు బయటపడింది. ఆ విషయమై మేము మాట్లాడటం మొదలుపెట్టగానే తమ గోడు వెళ్లబోసుకోవడానికి మా కోసం వేలాది మంది రావడం మొదలెట్టారు. దాంతో అంతకు ముందున్న గోండు వన ఆదివాసి విద్యార్థి సంఘాన్ని గోండు వన సంఘర్షణ సమితిగా మార్చి, ఆదిలాబాద్‌లోని ప్రతి గ్రామానికీ వెళ్లి ఆదివాసులకు సలహాలు ఇచ్చే రాయి సెంటర్స్ ప్రారంభించాం. ఒక వైపు మేము ఇదంతా చేస్తుంటే మరో వైపునుంచి ఎన్‌టిరామారావు ప్రభుత్వం భూములపై గిరిజనులకుండే హక్కులను తొలగించే ప్రయత్నాలు మొదలెట్టింది. ఈ ధోరణి మమ్మల్ని దిగ్భాంతికి గురిచేసింది. ఆ వెంటనే మేము దానికి వ్యతిరేకంగా ఆదిలాబాద్ నుంచి వరంగల్, ఖమ్మం, ఉభయ గోదావరులు, శ్రీకాకుళం దాకా పోరాటాన్ని ఉధృతం చేశాం. వి.పి సింగ్‌ను ప్రత్యక్షంగా కలిసి ఈ విషయాల్ని నివే దించాం. ఆయన ఎస్.సి, ఎస్.టి కమీషనర్‌ను మన రాష్ట్రానికి పంపించారు. దానివల్ల చాలా మేలు జరిగింది. భారతీయ జన ఆందోళన్ అన్న సంస్థ నిర్వహణలో దేశంలోని పలు యూనివర్సిటీలకు వెళ్లి ఆదిలాబాద్ ఆదివాసుల సమస్యల గురించి వివరంగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాం. ఇవన్నీ ఎన్‌టిఆర్ ప్రభుత్వాన్ని తన నిర్ణయం మార్చుకునేలా చేసింది. ఏకపక్షంగా మన పనేదో మనం చేసుకుంటూపోతే చాలదు, మనకు విరుద్ధంగా ఏం జరుగుతోందో తెలుసుకోకపోతే ఎంత ప్రమాదమో మాకు బోధపడింది.
అనాథల కోసం
ఒక రోజు ఒక ఆదివాసి ఒక అమ్మాయిని నా వద్దకు తీసుకువచ్చారు. ఏదో చిన్న సమస్య కారణంగా ఆ పిల్ల కళ్లల్లో తమకు తెలిసిన ఒక చెట్ల మందు పెట్టి పట్టీ కట్టేశారు. ఆ క ట్టు విప్పి చూస్తే అప్పటికే ఆ పిల్ల చూపు పోయింది. ఏమిటి మీరు చేసిన పని అని ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాను. ‘మేము ఊరూరూ తిరుగుతూనే ఉన్నాం, మదర్స్ కమిటీలు ఉన్నాయి. వెంటనే మా వద్దకు తీసుకువస్తే ఈ గతి పట్టేది కాదు కదా!’ అంటే వాళ్లు ఏమీ చెప్పలేక ఏడ్వడం మొదలెట్టారు. ఆ పిల్ల వెంట వచ్చిన పెద్దవాళ్లు ఆ అమ్మాయికి తల్లిదండ్రులిద్దరూ లేరని, ఆమె అనాథ అని చెప్పారు. వీళ్లంతా మానవత్వంతో ఆమెను చూస్తున్నార ంతే. ఆ చెట్టు పసరుతో మంచి జరుగుతుందనుకున్నారు కానీ ఇలా అనుకోకుండా జరిగిపోయింది అన్నారు. ఆ తర్వాత ఇలాంటి వాళ్లు ఇంకెంత మంది ఉన్నారోనని సర్వేచేశాం. ఇంద్రవె ల్లి పరిధిలోనే అలాంటి వారు 30 మంది దాకా ఉన్నారని తేలింది. ఈ విషయాన్ని ఆర్.డి.ఓ గారికి చెబితే వారికోసం ఒక హాస్టల్ ఏర్పాటు చేసి, పౌరసరఫరా శాఖ నుంచి బియ్యం, పప్పు లాంటి ఆహార పదార్థాలను సమకూర్చారు. అలా కొంతమంది పిల్లల జీవితాలను కాపాడగలిగాం. శరీర వ్యవస్థ గురించి తెలియక ఆరోగ్యాలు కోల్పోవడం, సామాజిక వ్యవస్థ గురించి తెలియక తమ ఉనికిని కోల్పోవడం ఆదివాసుల లోకంలో అడుగడుగునా కనిపించే దృశ్యాలు. ఎంతోమంది పెద్దలు ఆదివాసుల వేల ఎకరాల భూముల్ని కైవసం చేసుకుంటూ ఉంటే ఆదివాసుల చట్టాలు నిస్సహాయంగా ఆక్రోశిస్తున్నాయి. నేను ఓ మెడికల్ ఆఫీసర్‌గా ఆదివాసుల సమస్యల్ని పరిష్కరించండని వెళితే, ఈ సారి ఎం.ఎల్.ఏగా పోటీ చేయవచ్చు కదా అంటూ ఎర వేస్తాయి ప్రభుత్వాలు. కానీ, ఆదివాసుల జీవితాలకు కవచంగా నిలబడడానికి మించిన పదవి గానీ, ఆ పోరాటంలో సాగిపోవడానికి మించిన జీవన ధర్మం గానీ మరొకటి లేదని నా అంతరాత్మ నాకు నిరంతరం చెబుతూ ఉంటుంది.
– బమ్మెర

‘మనసు సున్నితం.. రాత నవరసభరితం’ డైలాగ్‌రైటర్ మరుధూరి రాజా మీద మనమొక డైలాగు వేయాలనుకుంటే దీన్ని వేయవచ్చునేమో! ఆయనతో కాసేపు మాట్లాడినా, ఆయన రాసిన సినిమాలను చూసినా ఇదే అభిప్రాయం కలుగుతుంది. అన్ని వర్గాల ప్రేక్షకుల మనసెరిగి రాయకపోతే – ముప్పయి ఏళ్లపాటు రెండొందల సినిమాలకు రాసుండేవారు కాదేమో! ‘నవభారతం’ నుంచి ఈ మధ్యే వచ్చిన ‘దేనికైనా రెడీ’ వరకు ఇప్పటికీ రాస్తూనే ఉన్న మరుధూరి అనుభవాలే ఈ వారం ‘డైలాగ్‌గురూ’

30 ఏళ్లు.. 200 సినిమాలు
గుంటూరులో జన్మించిన మరుధూరి రాజా ఒంగోలులో చదువుకున్నారు. ఆయనకు ఐదుగురు సోదరులు. పెద్దన్నయ్య ఎంవిఎస్ హరనాథరావు కూడా పేరున్న సినీ మాటల రచయిత. తండ్రి క్లర్కుగా చేసేవారు. తల్లి సంగీత ఉపాధ్యాయురాలు. చిన్నప్పటి నుంచే నాటకాలు రాయడం, వేషాలు కట్టడం, దర్శకత్వం చేయడం వంటి విషయాల్లో ఆరితేరారు మరుధూరి. సినిమాల్లోకి రాకమునుపే పద్దెనిమిది నాటకాలను రాసి గట్టి పునాది వేసుకున్నారు. ‘శ్రమదేవోభవ’ అనే నాటకాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రదర్శిస్తూ.. హైదరాబాద్‌లోని రవీంధ్రభారతిలో వేశారు ఒకసారి. నాటకాన్ని తిలకించడానికి వచ్చిన జంధ్యాల మరుధూరి ప్రతిభను ప్రశంసిస్తూ.. “సినిమాల పట్ల ఆసక్తి ఉంటే మద్రాసుకు వచ్చేయ్’ అన్నారు. వెంటనే ఆయన జంధ్యాలగారి వద్దకు వెళ్లి ‘శ్రీవారికి ప్రేమలేఖ’, ‘పుత్తడిబొమ్మ’, ‘రావూ గోపాలరావు’ సినిమాలకు సహాయ దర్శకులుగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత – ఈతరం ఫిలిమ్స్ బ్యానర్‌లో వచ్చిన ‘ప్రజాస్వామ్యం’ అనే సినిమాకు మాటలు రాస్తున్న పరుచూరి బ్రదర్స్ దగ్గర చేరారాయన. వారి వద్ద మెళకువలు నేర్చుకుని.. ‘నవభారతం’ అనే సినిమాతో డైలాగ్ రైటర్ అయ్యారు. అది హిట్ కావడంతో వెనుదిరిగి చూడలేదు. పోకూరి బాబూరావు, రాఘవేంద్రరావు, ఈవీవీ, ఎస్వీ కృష్ణారెడ్డి, జి.నాగేశ్వర్‌రెడ్డిల సినిమాలతోపాటు సుమారు రెండొందల సినిమాలకు డైలాగ్స్ రాశారు.

‘నా చేతులకు పదకొండు వేళ్లు ఉన్నాయి. ఆ పదకొండో వేలు ఇదే’ అంటూ సిగరెట్టును ముట్టిస్తూ.. ‘ఇది వెలిగితేనే మది వెలుగుతుంది..’ అని తన మీద తనే డైలాగును విసురుకుని.. మాట్లాడటం ప్రారంభించారు మరుధూరి రాజా. “ఈతరం బ్యానర్‌లో వచ్చిన ‘నవభారతం’ నాకు మొదటి సినిమా. ఒంగోలులో పోకూరి బాబూరావుగారికి ‘నవభారత్’ అని ఒక లాడ్జి ఉంటుంది. దానినే టైటిల్‌గా పెట్టి ఈ సినిమాను తీశారాయన. షూటింగ్ కూడా అదే ఊర్లో పెట్టుకోవడంతో.. ఆ లాడ్జిలోనే ఒక గదిని నాకు కేటాయించారు. అందులో కూర్చుని డైలాగ్స్ రాస్తున్నాను. అప్పట్లో ఒంగోలు ఫ్యాక్షన్ గడ్డ. ఎవరినైనా మర్డర్ చేయాలంటే స్ట్రీట్ లైట్లు తీసేసేవారు. ఆ రోజు కూడా లైట్లు లేవు. మర్డర్ గ్యారెంటీ అనుకున్నారు జనం. అనుకున్నట్లే – మా లాడ్జి ఎదురుగ్గానే ఒకతన్ని వేటకొడవళ్లతో ఎడాపెడా నరికిపడేశారు. నేను ధైర్యం చేసి రెండడుగులు వేశానో లేదో, లాడ్జి మేనేజర్ వచ్చి ‘సార్, అటు వెళ్లకండి. డేంజర్’ అని నా రూము ఖాళీ చేయించి వెళ్లగొట్టాడు. ‘నవభారతం’ కోసం డైలాగులు రాస్తున్నంత సేపు అదే దృశ్యం గుర్తుకొచ్చేది. ఒంగోలులో ఇలాంటి హత్యలు సర్వసా«ధారణమే అని నాకు తెలుసు. అయినా నా కళ్ల ముందు జరిగిన మర్డర్‌ను అంత సులువుగా మరిచిపోలేకపోయాను. ఎంత మొనగాడైనా సరే కత్తిని నమ్ముకుని బతికితే అదే కత్తి అతని అంతు చూస్తుంది అన్నది.. అప్పుడు నాకు కలిగిన అభిప్రాయం. సరిగ్గా ఇదే భావాన్ని ఒక సీన్‌లో పెట్టాల్సి వచ్చింది. దాని కోసం నేను రాసిన డైలాగ్ ‘కత్తితో మొదలైన యుద్ధం కత్తితోనే అంతం అయిపోతుంది’. ఈ డైలాగ్ పోకూరి బాబూరావుగారికి బాగా నచ్చింది. ఆ ఒక్కమాటతోనే సినిమా మొత్తం గుర్తుండిపోయిందని ఇప్పటికీ ప్రేక్షకులు చెబుతుంటారు.

అభ్యుదయ చిత్రాల దర్శకుడు టి.కృష్ణ గారి అబ్బాయి గోపీచంద్ అమెరికాలో చదువు ముగించుకుని హైదరాబాద్ వచ్చాడు. ఆయన హీరోగా ఫ్యాక్షన్ కథతో వచ్చిన సినిమా ‘యజ్ఞం’. ఫ్యాక్షనిస్టుల చేతిలో అమాయకజనం ఎలా బలైపోతారన్నది ఇందులోని సారాంశం. ఈ సినిమాకు రాస్తున్నంతసేపు 30 ఏళ్ల కిందట నవభారత్ లాడ్జి ఎదుట జరిగిన సంఘటనే మళ్లీ మళ్లీ కళ్ల ముందు మెదిలింది. ‘యజ్ఞం’లో ఒక చోట పోలీసైన ప్రకాష్‌రాజ్ విలన్‌తో అంటాడు ఇలా “ఛత్రపతి శివాజీకి దుర్గాదేవి ఖడ్గం ఇచ్చినట్టు నీ కూతురు నా చేతికి కంప్లయింట్ ఇచ్చింది. కంప్లయింట్ చేతికొచ్చాక రెడ్డెప్ప అయితేనేం? బోడి బొక్కప్ప అయితేనేం?” అని. ఈ డైలాగ్‌లో ఫ్యాక్షనిస్టులతో విసిగిపోయిన పోలీసుల అసహనం కనిపిస్తుంది. థియేటర్‌లో కూడా ప్రేక్షకులతో విజిళ్లు వేయించిన డైలాగ్ ఇది. ‘నవభారతం’లో రాసిన ‘కత్తితో మొదలైన యుద్ధం’ అనే మాటను మళ్లీ ఈ సినిమాలో కూడా రాశాను. క్లయిమాక్స్‌లో అందరూ కత్తులను పడేసి.. రక్తపాతానికి స్వస్తి చెబుతారు. ఆ సీన్‌కు ఒక శక్తివంతమైన మాటను రాస్తేనే న్యాయం చేయగలం. అందుకని ‘కత్తితో..’ డైలాగ్‌ను మళ్లీ వాడుకున్నాను.

ఈవీవీ సత్యనారాయణ చనిపోయిన రోజు- టీవీని ఆఫ్ చేసి మూడీగా ఉండిపోయాను. ఈవీవీ తీసిన ‘అలీబాబా అరడజను దొంగలు’ దగ్గరి నుంచి ‘కత్తికాంతారావు’ వరకు పదకొండు సినిమాలకు డైలాగులు రాశాను నేను. ఎదుటివాళ్ల బాధను అర్థం చేసుకునే మంచి మనిషి ఆయన. ‘అలీబాబా అరడజను దొంగలు’ తీస్తున్నప్పుడు ఒక సంఘటన జరిగింది. ముందుగా కథను అనుకోకుండా రెండొందల యాభై సీన్లు రాసేశాను. పది రోజుల్లో షూటింగ్ ఉంది. ఈవీవీ దగ్గరికి వెళ్లి ‘ఇదీ పరిస్థితి ఏంచేద్దాం?’ అన్నాను. ‘ఏముంది కుస్తీ పట్టడమే’ అన్నారాయన. వైజాగ్‌లోని షూటింగ్ స్పాట్‌కు వెళ్లిపోయి యూనిట్ మొత్తం కూర్చుని కథను రెడీ చేసుకున్నాం. షూటింగ్ మొదలైంది. ఒక చోట – విలన్‌కు కోపం వచ్చినప్పుడల్లా ‘వేసేసేదా సార్?’ అంటుంటారు అతని పక్కనుండే ఇద్దరు గన్‌మెన్‌లు. సమయం సందర్భం లేకుండా అదే మాట పదే పదే అంటుండటంతో.. ఒకసారి విలన్‌కు చిర్రెత్తుకొచ్చి “ముందు వీన్ని వేసేయండ్రా’ అంటాడు కోపంగా. వెంటనే అక్కడున్న అనుచరులు ఆ గన్‌మ్యాన్‌ను పక్కను లాగేస్తారు. అంతటితో ఆ పాత్ర ముగుస్తుంది. నిజానికి కథా పరంగా అతన్ని పంపించాల్సి అవసరం లేదు. కాని గన్‌మ్యాన్ అర్జెంటు పనిమీద ఇంటికి వెళ్లాల్సి రావడంతో అలా చేయాల్సివచ్చింది. దీని వెనక సంఘటన చెబితేకానీ మీకది పూర్తిగా అర్థం అవ్వదు. ఒకరోజు గన్‌మ్యాన్ వేషం వేసిన వ్యక్తి నా దగ్గరికి వచ్చి “సార్, మా అమ్మగారు చావు బతుకుల్లో ఉన్నారు. నేను వెంటనే ఊరికి వెళ్లిపోవాలి..” అనడిగాడు. అదే విషయాన్ని ఈవీవీతో చెబితే ‘ “ఇప్పుడు ఉన్నట్లుండి విలన్ పక్కన అతన్ని తొలగించడం కష్టం. కాని ఆయన బాధ చూస్తుంటే మాత్రం ఇంటికి వెళ్లకా తప్పదు. ఏం చేయాలి? నువ్వే ఏదో ఒకటి చెయ్!” అని నాకు వదిలేశారు. నేను ఏం చేయాలన్నా డైలాగులతోనే మాయ చేసి అతని పాత్రకు ముగింపును ఇవ్వాలి. ఆలోచిస్తుంటే ‘ముందు వీడి సంగతి చూడండ్రా’ అని ఎవరో ఎప్పుడో అన్న మాట గుర్తొచ్చింది. అదే మాటను ‘వీడ్ని వేసేయండ్రా’గా మారిస్తే ఎలా ఉంటుంది? అనుకుని కాగితం మీద రాసి ఈవీవీకి చూపిస్తే భలేగుంది అన్నారు. ప్రేక్షకులకు బాగా నవ్వు తెప్పించిన సీన్లలో ఇదొకటి. సినిమాలో ఈ సీన్‌ను చూసినప్పుడల్లా – ఒకరికి మంచి చేయబోతే మనకూ మంచే జరిగింది అనుకుంటుంటాను.

‘అమ్మాయిని చేయి పట్టుకుని’ వంటి మామూలు డైలాగులు రాసినా సరే.. “అమ్మమ్మో! వద్దండీ బాబు వద్దు!! మనవన్నీ ఫ్యామిలీ సినిమాలు. అక్షరం కూడా అశ్లీలం దొర్లకూడదు”అనేవారు ఎస్వీ కృష్ణారెడ్డి. ఒకప్పుడు వరుస హిట్లతో ఒక వర్గం ప్రేక్షకుల మనసును గెలుచుకున్న ఆయన సినిమా ‘ఎగిరేపావురమా’కు నేను మాటలు రాశాను. అందులో – ఇంట్లో పనిమనిషిని బలాత్కరిస్తాడు చరణ్‌రాజ్. విషయం తెలుసుకున్న ఆయన భార్య సుహాసిని – పనిమనిషిని ఇంటి నుంచి బయటికి పంపిస్తుంది. అప్పుడు చరణ్‌రాజ్ “ఎందుకే ఆ అమ్మాయిని బయటికి పంపిస్తున్నావ్”అంటాడు. వెంటనే ఆమె “మిమ్మల్ని పంపించలేను కాబట్టి” అంటుంది. మళ్లీ ఆమే కలుగజేసుకుని “చూడండీ! ఏ తండ్రి అయినా తన కూతురికి పెళ్లి చేసి కాపురానికి పంపించాలనుకుంటాడు. కన్నెరికం చేసి కాపురం పెట్టాలని ఎవ్వడూ అనుకోడు. ఆ సంప్రదాయం పశువుల్లోనే కానీ మనుషుల్లో లేదు. అది నా కూతురులాంటిది. అందుకే బయటికి పంపిస్తున్నాను” అని ఘాటుగా అంటుంది సుహాసిని. ఆ డైలాగ్‌లో ‘తండ్రి, కన్నెరికం’ అనే పదాలు ఒకే దగ్గర రావడం ఎస్వీ కృష్ణారెడ్డికి నచ్చలేదు. “ఈ పదాలు ఎందుకో చాలా ఇబ్బందిగా ఉన్నాయండీ బాబూ” అన్నారు. ‘సన్నివేశం అలాంటిది. కంచే చేనుమేస్తే సామెత ఉండనే ఉంది. ఆ మాత్రం రాయకపోతే సన్నివేశానికి సానుభూతి లభించదు’ అని ఆయన్ని ఒప్పించగలిగాను. సినిమా విడుదలయ్యాక.. కొందరు మిత్రులు ఫోన్లు చేసి అభినందించడం నాకిప్పటికీ గుర్తు. ఇదే సినిమాలో మరొక సీన్‌లో- నిర్మలమ్మ “నీ పెదవుల చప్పుడు నాకు వినిపించకపోయినా నీ గుండెచప్పుడు నాకు వినిపిస్తుంది” అనంటుంది కొడుకు జేడీ చక్రవర్తితో. షూటింగ్ చేస్తున్నప్పుడే చిత్రబృందంలోని వాళ్లందరికీ ఈ డైలాగ్ మనసును తాకింది. కొందరైతే ‘మా అమ్మకూడా అచ్చం ఇలాగే అంటుంటుంది సార్’ అన్నారు.

ఒక రోజున నాగార్జునగారి నుంచి కబురొస్తే – ఆఫీసుకు వెళ్లాను. “రాజాగారూ.. నాకు కచ్చితమైన హిట్ కావాలి. ఇందులో నా కొడుకు నటిస్తున్నాడు. ఒకవేళ సినిమా పోతే స్కూల్‌లో వాణ్ణి పిల్లలంతా ఏడిపిస్తారు. అప్పుడు నేను బాధపడాల్సి వస్తుంది. మీరందరూ గట్టిగా పని చేయాలి” అన్నారు. ఆ సినిమా పేరు ‘సిసింద్రీ’. ఇందులో అఖిల్ పసివాడుగా నటించాడు. ‘బేబీస్ డే అవుట్’కి ఇది రీమేక్ సినిమా. నేటివిటీకి తగ్గట్టు మాటలు రాయడం అంత సులువు కాలేదు. బ్రహ్మానందం, తనికెళ్ల భరణి, సుధాకర్, గిరిబాబుల మధ్య నడిచే సరదా సీన్లకు అనూహ్య స్పందన వచ్చింది. క్లయిమాక్స్‌లో జంతువులన్నీ కలిసి సిసింద్రీని రక్షిస్తాయి. అప్పుడు శరత్‌బాబు “ఒక్కొక్క జంతువుకి ఒక్కొక్క లక్షణం ఉంటుంది. మనిషిలో మాత్రం ప్రతి జంతువు లక్షణం ఉంటుంది” అంటాడు. జంతువుల్ని చూసినప్పుడల్లా నాకు అనిపించే భావననే డైలాగ్‌గా రాశాను.

కల్మషం లేని మనిషి జగపతిబాబు. ఆయనకు వ్యక్తిగత అభిమానిని నేను. మొన్నీమధ్యనే ఏబీఎన్ ఛానల్‌లో జగపతిబాబు ఇంటర్వ్యూ చూసి ఆయనకు ఫోన్‌చేసి మాట్లాడకుండా ఉండలేకపోయాను. ఎందుకంటే – ఆయననటించిన ‘శుభాకాంక్షలు’కు మాటలు రాసినప్పటి నుంచి ఆయనతో మంచి అనుబంధం ఉంది. ఆ సినిమాలో జగపతిబాబు ఇంటర్వ్యూకు వెళుతుంటే- అప్పు తీర్చలేదన్న కోపంతో సర్టిఫికెట్లను లాక్కెళ్లిపోతాడు మార్వాడీ. అతని పక్కనే ఉన్న మిత్రుడు సుధాకర్ “ఏమిట్రా నీకీ కష్టాలు?” అంటాడు. ఆ మాటకు జగపతిబాబు “చదువు పాఠాలు నేర్పి పరీక్షలు పెడుతుంది. జీవితం పరీక్షలు పెట్టి పాఠాలు నేర్పిస్తుంది” అని చెప్పే డైలాగ్ ప్రేక్షకుల మనసుల్ని గెలుచుకుంది. హీరో మనస్తత్వంతోపాటు కథకున్న ఔచిత్యం, పాత్ర స్వభావం దృష్టిలో పెట్టుకుని రాయడం నాకు అలవాటు. సినిమాలో డైలాగే కాదు, నిజజీవితంలోనూ జగపతిబాబు ఎన్నో ఛాలెంజ్‌లను ఎదుర్కొన్న గట్టి మనిషి. ఇదే సినిమాలో ఇంకో చోట ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకున్న సన్నివేశం జగపతిబాబు, రవళిలకు మధ్య జరిగింది. అది – “తీగకున్న పూలు రాలిపోతే తిరిగి అతికించలేం. చేయిజారి పోయిన ప్రేమను తిరిగి తెచ్చుకోలేం”అంటాడు జగపతిబాబు. “అప్పుడు మనసు మార్చుకోవాలి” అంటుంది రవళి. “మారిపోతే అది మనసు ఎట్లా అవుతుంది. మరిచిపోతే అది ప్రేమ ఎట్లా అవుతుంది?” అని జగపతిబాబు అంటాడు. గుంటూరులో జరిగిన ఒక వేడుకలో ఇదే డైలాగును జగపతిబాబు చెప్పడం విశేషం.

అప్పట్లో ఒంగోలు ఆకురౌడీలకు ప్రసిద్ధి. వారిలో కొందరు నా బాల్య స్నేహితులు. నేను సినిమాల్లోకి వచ్చాక ఒకసారి ఊరికి వెళ్లాను. ఒంగోలు నుంచి చీరాల వెళ్లేందుకు రైల్వేస్టేషన్‌కు వెళుతుంటే – డ్రాప్ చేయడానికి కృష్ణ అనే ఫ్రెండ్ వచ్చాడు. అప్పట్లో వాడొక చిన్నపాటి రౌడీ. అయినా మనిషి చాలా మంచివాడు. రైలు ఆగుతూనే నాకంటే ముందు బోగీలోకి ఎక్కి ‘కొంచెం జరుగయ్యా. నా ఫ్రెండ్ కూర్చుంటాడు’అని ఒక ప్రయాణీకుణ్ణి సర్దుకుని కూర్చోమన్నాడు. అతను దురుసుగా మాట్లాడటంతో మా వాడు “ఏం? కనిగిరి నీళ్లు ఏమైనా తాగొచ్చినావురా.. కాటమరాజులా ఎగిరి ఎగిరి పడుతుండావు?” అన్నాడు. ఆ మాట నాకు డైలాగులా వినిపించింది. ఈ సంఘటన జరిగిన కొన్నేళ్లకు- హీరో గోపీచంద్ ‘రణం’ సినిమాకు మాటలు రాశాను. ఒక సీన్‌లో హీరో, విలన్‌ల మధ్య మాటల యుద్ధం జరుగుతుంది. అంతలో విలన్ అనుచరుడు ఒకడొచ్చి హీరోను దొంగదెబ్బ తీయాలని ప్రయత్నిస్తాడు. దాన్ని చూడగానే హీరో “ఇక్కడ రాబందులు జమాబందీ చేసుకుంటుంటే.. ఊర పిచ్చుకలా ఎగిరొచ్చి రెక్కలు ఎగరేస్తావేంట్రా? రెక్కలు తెగిపోతాయ్” అంటాడు. రైల్లో కృష్ణ అన్న మాట.. ఈ డైలాగ్ రాయడానికి తోడ్పడింది..” అని ముగించారు మరు««ధూరి. సినీ జీవితంలో తనకు ఎదురైన గెలుపోటముల గురించి ఆఖర్న ఒకమాటన్నారు ‘ఏ జీవితమూ ఒక గెలుపుతో మొదలుకాదు. ఏ జీవితమూ ఒక ఓటమితో ఆగిపోదు’ అని. ‘ఒంటరిపోరాటం’లో వెంకటేష్‌తో రూపిణి చెప్పే డైలాగ్ అది. “ఎప్పుడో రాసిన ఆ డైలాగే నన్ను ఇప్పటికీ నడిపిస్తోంది”అని చెప్పారు.

సినిమా వాళ్లకు సెంటిమెంట్లు ఎక్కువ. మరుధూరి రాజాకు కూడా ఒక చిన్న సెంటిమెంటు ఉంది. ఇప్పటి వరకు రెండొందల సినిమాలకు డైలాగులను రాసిన ఆయన కాగితాలన్నింటినీ- బాసరకు తీసుకెళ్లి గోదావరిలో నిమజ్జనం చేస్తుంటారట! ‘సినిమా రచనలో ఎంత బిజీగా ఉన్నాసరే.. సహాయకులతోనైనా పంపించి ఆ పని చేయిస్తుంటాను. నాకు అదొక సెంటిమెంటు’ అంటున్న మరుధూరి రాజా.. మిగతావాళ్లలాగ డైలాగులు రాయడానికి ఏ ఖరీదైన హోటల్‌కో, అజ్ఞాతదీవులకో వెళ్లరు. ఇంట్లోనే నేలమీద ఒక చాప పరుచుకుని, వక్కపొడి, సిగరెట్టు ప్యాకెట్లను పక్కన పెట్టుకుని.. దమ్ము కొడుతూ.. రాసుకుంటాడీ ‘దమ్మున్న రైటర్’!. లేకపోతే మూడు దశాబ్దాలపాటు రైటింగ్ రాజ్యాన్ని ఏలేవారు కాదేమో!!

యజ్ఞం
“ఛత్రపతి శివాజీకి దుర్గాదేవి ఖడ్గం ఇచ్చినట్లు నీ కూతురు నా చేతికి కంప్లయింట్ ఇచ్చింది. కంప్లయింట్ చేతికొచ్చాక రెడ్డెప్ప అయితేనేం? బోడి బొక్కప్ప అయితేనేం?”

శుభాకాంక్షలు
“తీగకున్న పూలు రాలిపోతే తిరిగి అతికించలేం. చేయిజారిపోయిన ప్రేమను తిరిగి తెచ్చుకోలేం”

సిసింద్రీ
“ఒక్కొక్క జంతువుకి ఒక్కొక్క లక్షణం ఉంటుంది. మనిషిలో మాత్రం ప్రతి జంతువు లక్షణం ఉంటుంది”

ఎగిరే పావురమా
“నీ పెదవుల చప్పుడు నాకు వినిపించకపోయినా నీ గుండెచప్పుడు నాకు వినిపిస్తుందిలేరా!”

గిల్లికజ్జాలు
“పిల్లలు పిల్లలుగా ఉన్నప్పుడు బొమ్మలతో ఆడుకుంటారు. వారు పెద్దవాళ్లయ్యాక మనల్ని బొమ్మల్ని చేసి ఆడుకుంటారు”

రణం
“ఇక్కడ రాబందులు జమాబందీ చేసుకుంటుంటే ఊరపిచ్చుకలా ఎగిరొచ్చి రెక్కలు ఎగరేస్తావేంట్రా? రెక్కలు తెగిపోతాయ్!”

ఎగిరేపావురమా
“ఏ తండ్రి అయినా తన కూతురికి పెళ్లి చేసి కాపురానికి పంపించాలనుకుంటాడు. కన్నెరికం చేసి కాపురం పెట్టాలని ఎవడూ అనుకోడు. ఆ సంప్రదాయం పశువుల్లోనే కానీ మనుషుల్లో లేదు”

– మల్లెంపూటి ఆదినారాయణ

‘ప్రాంతీయ అస్తిత్వం’ కేంద్రంగా చూసినప్పుడు ఉత్తరాంధ్రలో ప్రాంతీయ అస్తిత్వ ఉద్యమాల స్పృహ లేదనే చెప్పాలి. అయితే ‘ప్రత్యేక తెలంగాణ’ పోరాటాలు ఈ పది పన్నెండేళ్ళుగా ఉధృతమవుతూ రావడం ఉత్తరాంధ్రకూ ఉత్తరాంధ్ర కథకులకూ ప్రేరణగా మారింది. దాంతో అస్తిత్వ స్పృహ యిప్పుడిప్పుడే మొదలై ఆ దిశగా కథా రచన ‘ప్రాంతీయ అస్తిత్వం’లోకి ప్రవేశించింది… పాయలుగా మొదలై ప్రతి అస్తిత్వంలోకి ప్రవహించిన అస్తిత్వవాదాలు తమకు తామే పరిపూర్ణము కామని కూడా గమనించాలి. అలాగే వివిధ అస్తిత్వవాద ఉద్యమాల్ని ఆరోగ్యకరంగా భావించి ఆహ్వానించాల్సిన విముక్తి ప్రధాన ఉద్యమాలు వాటి ఉనికిని గుర్తించడంలో తమ ఉనికికే ప్రమాదం వస్తుందని స్తబ్ధంగా వుండడం వల్ల వాటి ప్రాధాన్యత ప్రధానంగా సాహిత్యంలో లోపించిందని చెప్పక తప్పదు.

ఆంధ్ర రాష్ట్రమనగానే తెలంగాణ, రాయలసీమ, కోస్తాంధ్ర… యివే, యివి మాత్రమే. ఈ మూడు ప్రాంతాల ‘త్రివేణి సంగమం’గానే తెలుగునేల ప్రచారమయ్యింది. ప్రదర్శితమయ్యింది. అటు రాజకీయ ప్రతినిధులూ వారు నడిపే ప్రభుత్వాలూ అవి వేసే కమిటీలూ – యిటు మీడియా ప్రతినిధులూ వారు నడిపే మేధావులూ అవి చూపే లెక్కలూ – యింకా చెప్పాలంటే సామాజిక శాస్త్రవేత్తల లెక్కలూ అన్నీ కలిపి- మూడు ప్రాంతాల ముచ్చటైన తెలుగువాళ్ళు! అంతే. ఉత్తరాంధ్ర వొక ఉష్ కాకి!
ఆంధ్రాలో ‘కోస్తా – ఆంధ్ర’ ఉన్నప్పుడు ‘ఉత్తరాంధ్ర’ ఎందుకు ఉండదు? ఉంటే కోస్తాంధ్రలో భాగంగానే ఎందుకుంది?

సామాజిక దర్పణంగా చూడాల్సిన సాహిత్యం ఒక్కటే విడిగా ఉత్తరాంధ్రని ఎన్నడూ చూస్తోంది. ప్రత్యేకతని గుర్తిస్తోంది. నిజానికి కోస్తాంధ్ర ఉత్తరాంధ్రల మధ్య నైసర్గిక స్వరూప స్వభావాల్లోనే కాదు, సామాజికం గా సాంస్కృతికంగా ఆర్థికంగా ఏ పోలికా లేదు. తెలంగాణకు రాయలసీమకు కోస్తాంధ్రకు మధ్య ఎంత వైవిధ్యముందో ఉత్తరాంధ్రకూ మిగతా ప్రాంతాల నడుమ అంతే వైవిధ్యముంది. ఈ వైవిధ్యాన్ని గుర్తించకుండా కోస్తాంధ్రతో కలిపి చూడడం.. కలిపి మాట్లాడ్డం ఒక విషాదం!
ఆంధ్రా పెత్తనం వద్దని ఆత్మగౌరవమంటూ తెలంగాణ వేరుపడింది. రాయలసీమ వెనుకబాటుతనంతో తమది ప్రత్యేక ప్రాంతమంది. ఎటోచ్చీ కోస్తాంధ్ర నీడన చీకట్లో అస్తిత్వమే అగుపించకుండా నిలబడింది ఉత్తరాంధ్ర!

శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం మూడు ప్రాంతాలు వెనుకబాటుకు వెనుకనే ఉన్నాయనేది నిర్వివాదాంశం. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో నాగావళి, వంశధారతో పాటు మహేంద్ర తనయ, చంపావతి, బహుదా, కుంబికోటగడ్డ, సువర్ణముఖి, వేగావతి, గోముఖం వొకటి కాదు రెండు కాదు తొమ్మిది నదులు పారాడుతున్నాయి. విజయనగరం జిల్లాలో నాగావళి, సువర్ణముఖి, వేగావతి, చంపావతి, గోస్తాని, కందివలసగెడ్డ పారుతున్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లాలో శారద, తడవ, వరాహ నదులే కాక మేఘాద్రి గెడ్డ, గంబీరగెడ్డ, నరవ జలాశయాలూ వున్నాయి. నీటి వనరులే కాక అటు అంతులేని అటవీ ప్రాంతం.. యిటు అద్భుతమైన సముద్ర తీరం. తూర్పు కనుమల మధ్య సారవంతమైన నేల. ఆ నేలన వరి, చోడి, జొన్న, గంటి చెరకు, గోగు, నువ్వు, వేరుశనగ.. పండని పంట లేదు. యింకా ఉద్దాన తీర ప్రాంతాన కొబ్బరి.. మెట్టు ప్రాంతాల జీడిమామిడి.. మత్స్య పరిశ్రమ.. ఔషధ మొక్కలు మొదలు ఖనిజ సంపద వరకూ- ‘ఉత్తరాంధ్రకు తాళం కురసా? మేళం కురసా? యేటి కురసంతే..?’-
‘జబ్బడు కొప్పు.. జడేస్తే జారిపోయింది!’

-యేటీ తిత్తవ? యేటి కతేటి? -అనంటే కథలు కథలుగా కథకులు చెప్పినా- చెప్పిన / రాసిన దానికంటే.. చెప్పవలసింది/రాయవలసిందే ఎక్కువగా వుంది. గతించిన కాలాన్ని అటుంచితే, ఈ పుష్కర కాలంలో- కాలం కాని కాలంలో- ఉత్తరాంధ్ర కథ పాలకులు పట్టించుకోలేదు సరే, కథకులూ పట్టించుకోవలసినంత పట్టించుకోలేదు. ఉత్తరాంధ్ర కూడా అన్ని ప్రాంతాలలాగే పట్టుకు దొరక్కుండా పెనుమార్పులకు గురవుతూ వస్తోంది. సరళీకరణ, ప్రవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణలకు వాటి ప్రభావాలకూ లోనవుతూ వస్తోంది.
‘ప్రాంతీయ అస్తిత్వం’ కేంద్రంగా చూసినప్పుడు ఉత్తరాంధ్రలో ప్రాంతీయ అస్తిత్వ ఉద్యమాల స్పృహ లేదనే చెప్పాలి. అయితే ‘ప్రత్యేక తెలంగాణ’ పోరాటాలు ఈ పది పన్నెండేళ్ళుగా ఉధృతమవుతూ రావడం ఉత్తరాంధ్రకూ ఉత్తరాంధ్ర కథకులకూ ప్రేరణగా మారింది. దాంతో అస్తిత్వ స్పృహ యిప్పుడిప్పుడే మొదలై ఆ దిశగా కథా రచన ‘ప్రాంతీయ అస్తిత్వం’లోకి ప్రవేశించింది.

ప్రాంతీయ అస్తిత్వంలో భాగమైన స్థానిక పోరాటాలు వ్యవస్థల వైఫల్యాల్ని, వ్యవస్థల నిరంకుశత్వాన్ని ఎదిరించి ఉత్తరాంధ్ర పోరాట వారసత్వాన్ని మరోమారు నిరూపించుకున్నాయి. థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ల వ్యతిరేక ఉద్యమాల్లో ‘సోంపేట’ ముందుండి దేశవ్యాప్తంగా అందరి దృష్టినీ ఆకర్షించింది. ఈ నేపథ్యంలో వచ్చిన అట్టాడ అప్పలనాయ్డు ‘సందిగ్ధాకాశం’ ‘వికృతి’ కథల్ని చెప్పుకోవాలి. పిట్టమీద పిల్లిమీద పెట్టి రాసినా ఎంతో కళాత్మకంగా ఈ కథల్ని వర్తమాన చరిత్రలో భాగం చేసారు. నిజానికి సోంపేట మహోద్యమంగాని- దాన్ని ఆనుకొని ఉన్న ‘కాకరాపల్లి’ ఉద్యమంగాని ఆ మాటకొస్తే ఉద్యమించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఉత్తరాంధ్రలోని పదహారు థర్మల్ పవర్ ప్లాంటులుగాని- కొవ్వాడ మత్స్యలేశం దగ్గర నెలకొల్పనున్న అణువిద్యుత్ కేంద్రంగాని- ఇంకా చెప్పాలంటే ఇచ్ఛాపురం నుండి తడ వరకు డబ్బైయ్యారు థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్లు.. ఎంత విద్యుత్‌ని ఉత్పత్తి చేస్తాయోగాని- అంతకు మించిన విద్యుత్‌శక్తి యిక్కడి ప్రజల్లో కనిపిస్తోంది. ఈ శక్తిని అందిపుచ్చుకోవడంలో- కథని చెయ్యడంలో- ఉత్తరాంధ్ర కథకులు వెనుకబడిపోయారు.

ప్రపంచవ్యాపితంగా వినాశనాల్ని చవిచూసిన దేశాలు విసర్జించిన పద్ధతుల్ని తెచ్చి మహాప్రసాదం అంటున్నాయి మనదేశాలు. సౌరశక్తి, వాయుశక్తి, బయోమాస్ లాంటి పునరుత్పాదక ప్రత్యామ్నాయ వనరులపై లేని శ్రద్ధ.. అత్యంత ప్రమాదకర పరిశ్రమలు నెలకొల్పడంలో ప్రభుత్వాల ఉద్దేశమేమిటో- వ్యతిరేకించే ప్రజల్ని వేధించి వెక్కిరించి తమ ముందస్తు నిర్ణయాన్ని ‘ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ’ ప్రహసనంలో ప్రజామోదం పొందడమేమిటో- అది ఎవరి అభివృద్ధో- అభివృద్ధికి అణచివేతలేమిటో- మా బతుకులు మమ్మల్ని బతకనివ్వండని మొరపెట్టుకోవాల్సి రావడమేమిటో- వృత్తులు పోవడమేమిటో- ప్రకృతి ప్రళయాన్ని మిం చిన విపత్కర పెనువిపత్తు యేమిటో- కోస్తా కారిడార్ల పేరుతోనో సెజ్‌ల పేరుతోనో పరిశ్రమల పేరుతోనో నోటిముందున్న కూడునే కాదు, కాలి కింద నున్న నేలను సయితం లాగేసుకోవడమేమిటో- విశాఖ మన్యంలోని బాక్సైట్ తవ్వకాలను జిందాల్ కంపెనీకి కట్టబెట్టడమేమిటో- కన్నెధార కొండమీద గ్రానైట్ వ్యాపారం గ్రాండుగా చేసుకొమ్మని మంత్రిగారి పుత్రరత్నానికి ప్రభుత్వం పాలేరులా పనిచేయడమేమిటో- ఆదివాసుల ఆరాట పోరాటమేమిటో- మైదానవాసుల మొరేమిటో- ప్రజలంటే నిర్వాసితులుగా వలస కూలీలుగా పుట్టిన గడ్డ మీద కాందిశీకులు కావడమేమిటో- ‘కథ’ యింకా చెప్పనే లేదు! అత్యంత వేగంగా మార్చేస్తున్న తలరాతల్ని ఎవరు ఎందుకు లిఖిస్తున్నారో పసిగట్టి పంచనామా జరిపి ప్రభుత్వమ్మీద కథల ఛార్జిషీట్ తెరవాల్సిన కథకులు తెరవనే లేదు!

కొత్త కథకులు రావడం లేదు. వచ్చినా గతాన్ని చెప్పడంలో తప్పితే వర్తమానాన్ని చెప్పడంలో ముందుకడుగేయలేకపోతున్నారు. అవగాహనా లేదు. అధ్యయనమూ లేదు. అస్తిత్వం ఏకరూపంగా కాక బహురూపాలుగా బహుముఖాలుగా వుండడము కూడా వొక కారణం. బహురూపాలుగా బహు ముఖాలుగా విస్తరించిన అస్తిత్వాల నడుమన వైరుధ్యం వుంది. అది శత్రుపూరిత వైరుధ్యంగా మొదలై మిత్రపూరిత వైరుధ్యంగా మారడాన్ని గమనించాలి. పాయలుగా మొదలై ప్రతి అస్తిత్వంలోకి ప్రవహించిన అస్తిత్వవాదాలు తమకు తామే పరిపూర్ణము కామని కూడా గమనించాలి. అలాగే వివిధ అస్తిత్వవాద ఉద్యమాల్ని ఆరోగ్యకరంగా భావించి ఆహ్వానించాల్సిన విముక్తి ప్రధాన ఉద్యమాలు వాటి ఉనికిని గుర్తించడంలో తమ ఉనికికే ప్రమాదం వస్తుందని స్తబ్ధంగా వుండడం వల్ల వాటి ప్రాధాన్యత ప్రధానంగా సాహిత్యంలో లోపించిందని చెప్పక తప్పదు. రాజ్య నిర్బంధమూ మార్కెట్ మాయాజాలమూ వైయక్తిక నిబద్ధతల సడలింపూ ప్రయోజనమూ.. వీటి కారణంగా ఉవ్వెత్తున లేచిన ఉద్యమాలు ఒడిదుడుకులకు లోనవడంతో ఆయా ప్రేరణలతో నడిచిన సాహిత్య సంస్థల కార్యక్షేత్రం విస్తరించకపోగా- అప్పటివరకూ రచయితలకు అందిస్తూ వచ్చిన పునాది అంశాలను కొత్తతరం అందుకొనే అవకాశం లేకపోయింది.

సిద్ధాంతాలను పనిముట్లుగా కాక పరమావధిగా భావించడమూ- అలా అని ప్రచారం జరగడమూ అసలు ఓ దృక్పథాన్ని రచయితలకు ఏర్పరచే వీలు పోయి ఎంతో నష్టం జరిగింది. జరుగుతూ వుంది. రాజకీయార్థంలో చూడకుండా రాజ్యం స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోలేం. రాజ్య స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా రాజ్యంలోని ప్రజల జీవనాన్నీ అర్థం చేసుకోలేం. కార్యకారణ సంబంధం బోధపడదు. సామాజిక సందర్భాలుగా కాక కేవలం ఘటనలుగా మాత్రమే చూసిన కథకులు నడుస్తున్న చరిత్రను కథనం చెయ్యడంలో సహజంగానే కన్నూ పెన్నూ పెట్టలేకపోయారు. సుదీర్ఘకాలంగా విశ్వాసముంచిన పాత కథకులు తమ కల నెరవేరకపోవడంతో నైరాశ్యానికి లోనయి అడపా దడపా కథల్ని రాస్తూ సరిపెట్టుకుంటున్నారేమోననిపిస్తూ వుంది.

సరే, రచయితల వెనుకబాటునుంచి మళ్లీ ఉత్తరాంధ్ర వెనుకబాటులోకి వచ్చి చూస్తే- ఎన్నో కథాంశాలు తమని కథలుగా మలచమని డిమాండ్ చేస్తూ ఎదురొస్తాయి.
‘ఉద్దానం’గా పిలవబడుతున్న ఉద్యానవనంలో ఈ పదేళ్ళకాలంలో పన్నెండువేలమంది మృత్యువాత పడ్డారు, కిడ్నీ వ్యాధుల వల్ల. ఏడెనిమిదేళ్ళుగా ఈ వ్యాధి రోజురోజుకూ విజృంభిస్తూ వస్తోంది. ఇవాల్టికీ ప్రతిపల్లెనుండీ ప్రతిరోజూ మూడు నాలుగు శవాలన్నా కనీసంగా లేస్తున్నాయి. ప్రతి ఊరూ వొక వల్లకాడే! వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ (గిఏౖ) వారి దృష్టి కూడా పడిందిగాని మన గుడ్డి ప్రభుత్వాలకు చూపు ఆనలేదు. ప్రతిపక్షాల నోట ఒక్కమాట పలుకలేదు. చీమ చిటుక్కుమంటే చాలు కన్ను తిప్పే మీడియా కన్ను తెరవనేలేదు. చావుల నది నిశ్శబ్దంగా ప్రవహిస్తోంది. ఈ విషయమై ఉత్తరాంధ్ర కథ కూడా చప్పుడు చెయ్యలేదు. ‘కంబస్థం’ అనే కథలో కేవలం సమస్యను ప్రస్తావించిన బల్లెడ నారాయణమూర్తిదే ‘దగ్ధం’ అనే ఇంకో కథ తప్పితే మరొక్క కథ రాలేదు. ఎవరి కథలను వాళ్లే రాస్తున్న రాసుకోవలసిన కాలమిది. అగ్నికుల క్షత్రియులు (పల్లీలు), బలిజ-శెట్టి బలిజ (చేపల్ని వేటాడేవాళ్ళూ-అమ్మేవాళ్ళూ), శ్రీశైన (సెగడీలు) ఇంకా సాంప్రదాయక మత్స్యకారులు కండ్ర, తీర కులస్థులు (వీళ్లను ప్రభుత్వం యింకా ఓసీల్లోనే వుంచింది) సోంపేట బీల భూముల్ని ప్రభుత్వం నుండి లీజుకు తీసుకున్నది వీరే.. వీరిలో 18 ఉపకులాలు, అలాగే కమ్మరి, కుమ్మరి, దేవాంగులు.. యిలా యెందరో రెక్కాడితేగాని డొక్కాడని వాళ్ళే. కిడ్నీవ్యాధులు వొకవేపు.. థర్మల్ పవర్‌ప్లాంట్ల పిడుగులు వొకవైపు.. వైద్యం అందకపోయినా ఇంటింటికీ (పవర్‌ప్లాంటులను కాదన్నందుకు) కేసులు.. కోర్టే ఎక్కే గుమ్మం దిగే గుమ్మం.. మా కథల్ని ఎవరు రాస్తారని ఉద్దానం యింకా చూస్తూనే వుంది.

‘చుండూరు’ తెలిసిన వాళ్లకి- ‘కారంచేడు’ను ఎరిగినవాళ్లకి ఇక్కడున్న ‘లక్ష్మింపేట’ను కొత్తగా పరిచయం చేయనక్కర్లేదు. అగ్రకులాలు కాదు, వెనుకబడ్డ కులాలదాడిలో దళితులు ప్రాణాలు విడవడం వొక వార్తయ్యిందే తప్ప ‘కథ’ కాలేదు. నడుస్తున్న చరిత్రను సాహిత్యంలో యింకా భాగం చెయ్యవలసే వుంది. దళితవాదం సరే, కనీసం దళిత స్పృహతో దళిత అస్తిత్వాన్ని ఒక్కటంటే వొక్కటి ఒక్క అక్షరం కూడా రాలేదు. అంటరానితనం కథా రచనలోనూ కొనసాగుతున్నదా అనిపిస్తుంది. సంఘీభావం ప్రకటించిన కథకులు యింకా ఇక్కడి తడి ఆరని నెత్తురుకి కథారూపం యివ్వాల్సే వుంది.

విజయనగరం జిల్లా తోటపల్లి నిర్వాసితుల స్థితిగతులను అక్షరబద్దం చేస్తూ గంటేడ గౌరునాయుడు ‘మాయ’ కథను రాస్తే, గంగవరం పోర్టు నిర్వాసితులను గురించి రాయని కథ మిగిలే వుంది. గిరిజన ప్రాంతాల్లోని సాంస్కృతిక జీవనం.. ఆ జీవితంలోనికి ప్రవేశించిన ఆధునిక పోకడలు.. వారసత్వంగా కొనసాగుతున్న దోపిడీ కొత్తతరంలో వస్తున్న చైతన్యం.. సాంప్రదాయక వారసత్వాన్ని పాతరేసే మతమార్పిడి గురించి ఈ కాలంలో అదే ప్రాంతానికి చెందిన మల్లిపురం జగదీష్ తొలి గిరిజన కథకుడిగా అందరి దృష్టినీ ఆకర్షించాడు, అయితే గిరిజన అస్తిత్వాన్ని వారి వనరుల మీద వేరేవారి పెత్తనాన్ని కట్టబెట్టే ప్రభుత్వాన్ని తనవైపునుంచి చెప్పాల్సేవుంది.

ఢిల్లీలో ‘నిర్భయ’ ఆకర్షించినంతగా తమ యిళ్లలో తాము అత్యాచారాలకు గురైన 22 మంది గిరిజన మహిళల్ని ప్రభుత్వాలూ ప్రజలే కాదు, కథకులూ మర్చిపోయారు. భర్తలతో వెలియై ప్రభుత్వాధి నేతలతో వెక్కిరించబడ్డ వాళ్ల కథావస్తువు యింకా వేచిచూస్తూనే వుంది.
గిట్టుబాటు లేని జీడిపిక్క వ్యాపారస్తులకు లాభాలు తెచ్చి ప్రజలకు కాలుష్యపు పొగ చిమ్మినా దాని మసి యింకా కథకు అంటలేదు. 66గురు అమ్మవార్లు అక్కచెల్లెళ్లంతా అనాధలయినారు. ఇప్పుడు ఒక్క పూరీజగన్నాధస్వామికే కాదు ఏ దేవుడికీ కాళ్లూచేతులూ లేవు. అంతా అనాధలే. సాయి నామం వొక్కటే దీపం. ఆ చీకటి వెలుగుల కథలూ గుడిగోపురాల్లోనే దాక్కున్నాయి.

మండలానికో మాండలికం. యాస బాసల శ్రీకాకుళం వెక్కిరింతకు దగ్గరగా వున్నా- సాహిత్యంలో యెంతో దూరం ప్రయాణించింది. ఉత్తరాంధ్రలో వున్న పలుకూ పదనూ ఆభరణాలుగా ధరించిన జానపద వారసత్వం కథలు కొంతమేర అక్షరీకరించబడ్డాయి. ప్రతి జీవన సందర్భంలో వున్న పాట తొంగి చూస్తోంది. కనుమరుగవుతున్న పదాల్ని పదకోశాలుగా జియస్ చలం లాంటివాళ్లు భద్రపరుస్తూ వున్నారు- అదీ ‘కథ’ కేంద్రంగా.
శరవేగంగా విస్తరిస్తున్న విశాఖ మహానగర జీవితం సాధికారికంగా సాహిత్యీకరించబడలేదు. అయితే మధ్యతరగతి జీవుల.. ముఖ్యంగా స్త్రీల వేపునుండి మల్లీశ్వరి లాంటివాళ్లు రాయడమే కాదు, ఉత్తరాంధ్ర అది కూడా శ్రీకాకుళ యాసబాసల్ని ఒడిసి పట్టుకుని రాయడం ఓ శుభపరిణామం.

మరోవేపు తీరం పొడవునా వందలాదిగా ఫార్మా సుటికల్ కంపెనీలు ఇప్పటికే వెలిశాయి. ఇకముందు వెలియనున్నాయి. పచ్చటి పంటభూములే కాదు గుక్కెడు మంచినీళ్లు తాగే వీలులేని విషకాలుష్యం విస్తరిస్తూవుంది. ఉపాధి దొరికినా, ఉద్యోగం కొన్నాళ్లే, కాటేసినన్నాళ్లే. తలక్రిందులవుతున్న వాళ్ల కతలూ వెతలూ కడివెలకొద్దీ అలాగే వున్నాయి. వలసలు కొనసాగుతూనే వున్నాయి. అన్నవస్త్రాలు కావలసినచోట అణ్వాస్త్రాల తయారీకేంద్రాలు ఏర్పాటవుతున్నాయి.
ఉత్తరాంధ్ర రూపుమారుతోంది.. ఇక్కడి నాయకులు వాళ్ల అస్తిత్వం నిలుపుకోవడం కోసమైనా ఈ ప్రాంత ప్రయోజనాలను పట్టించుకోవడం లేదు. వాళ్ల వ్యాపారాల మత్తుల్లో వాళ్లు జోగుతున్నారు. జీవన్మరణ పోరాటాలు చేస్తున్న జనం తోవతప్పిపోయారు. తమ బతుకు బాగుకోసం కొట్లాడడం మాని.. తమ బతుకు భద్రతకోసం కొట్లాడడం మాని.. సమైక్య నినాదం అందుకున్నారు- ‘పొల్లు’ ఉద్యమంలో తాము ‘గట్టిగింజ’గా వున్నా ఫలితం లేదని మర్చిపోతున్నారు. అరవైఏళ్లుగా తెలంగాణ అసమానత పోవాలనే ఆత్మగౌరవంతో పోరాడుతుంటే- అదే అసమానతకూ నిర్లక్ష్యానికీ నిరాదరణకూ లోనవుతున్న ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు తమ ప్రత్యేక అస్తిత్వం కోసం పోరాడేరోజు వొకరోజు వస్తుంది..
అంతవరకూ యిక్కడి కథకులు చెయ్యాల్సింది చాలానే వుంది!
-బమ్మిడి జగదీశ్వరరావు

‘ఇడియట్’ ‘అమ్మానాన్నా తమిళమ్మాయి’ ‘పోకిరి’ వంటి హిట్ చిత్రాలతో యువత మదిని గెలుచుకున్న దర్శకుడు పూరీ జగన్నాథ్. ఏ విషయాన్నయినా సూటిగా మాట్లాడే ఆయనతో ఆంధ్రజ్యోతి – ఏబీఎన్ ఎమ్‌డీ వేమూరి రాధాకృష్ణ చేసిన ఓపెన్‌హార్ట్ సారాంశం ఇక్కడ…

మీ పెళ్లి ఎలా జరిగింది?
ఆమె షూటింగ్ చూడ్డానికి వచ్చింది. నాకు నచ్చింది. విజిటింగ్ కార్డిచ్చి ‘నన్ను పెళ్లి చేసుకునే ఉద్దేశముంటే ఫోన్ చెయ్యి’ అన్నా. వారం తర్వాత ఫోన్ చేసింది. ‘ఇలా ఎంతమందికిచ్చావు..’ అంది. అలా మొదలైంది మా పరిచయం. తర్వాత కలిసేవాళ్లం. ఐస్‌క్రీమ్‌లు అవీ తినిపించడానికి స్నేహితుల దగ్గర అప్పు చేసేవాణ్ని. ఒకసారి రెస్టారెంట్‌కెళితే ఆమె తందూరీ కోడి ఆర్డరిచ్చింది. అప్పటిదాకా నేను దాన్ని తినలేదు. అప్పుడు ఆమె ఎంత తింటుందో చూద్దామని నేను తినకుండా ఆగాను. మొత్తం తినేసింది. ‘అమ్మో ఈ పిల్లను నేను పెంచలేను’ అని పెళ్లి మానేద్దామనుకున్నాను. కాని తర్వాత ఇద్దరి కుటుంబాలనూ ఒప్పించాం. వాళ్లు బాగా ఖర్చు పెడతారని ‘నిన్నే పెళ్లాడతా’ షూటింగ్ అప్పుడు ఎవరికీ చెప్పకుండా చేసేసుకున్నాం. అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్లు ఒకరు తాళి, ఒకరు కూల్‌డ్రింక్స్ అలా తెచ్చారు.

చేసిన సినిమాలు : పాతిక
హిందీ సినిమాలు : ఇద్దరు ప్రొడ్యూసర్లతో సంతకాలు చేశాను. సల్మాన్ కూడా కబురు పెట్టారు. కానీ అక్కడ పని నెమ్మదిగా నడుస్తుంది. నేనేమో పని లేకుండా ఉండలేను. అందుకని చెయ్యలేదు.
చదువు : డిగ్రీ ఫెయిలయ్యా. ఇంటరే అనుకోండి.
చిన్న సైజు దాసరి : ఆయనలాగా నేను పాటలు రాయలేదు.
తెలుగమ్మాయిలు : హీరోయిన్లుగా అప్రోచ్ అవరు. అదే ముంబైకెళితే వంద ప్రొఫైల్స్ వస్తాయి. ఇక్కడ టాలెంట్ ఉన్నా తల్లిదండ్రులు ప్రోత్సహించరు.
తర్వాత ప్రాజెక్టు : మహేష్‌బాబుతో అనుకుంటున్నా.
పాలిటిక్స్‌లోకి : వెళ్లను. నా పని నాది.
పిల్లలు : కొడుకు 10, కూతురు 9 చదువుతున్నారు.
బలహీనత : డబ్బంటే గౌరవం లేకపోవడం, ఎక్కువ నమ్మడం, మందు
బలం : వెరీ ఫోకస్డ్. పని లేకుండా ఉండలే ను.

– వెల్‌కమ్ టు ఓపెన్ హార్ట్. నమస్కారం పూరీ జగన్నాథ్‌గారూ. లేటెస్ట్‌గా ‘హార్ట్ఎటాక్’ తీశారు. నిర్మాతకు హార్ట్ ఎటాక్ వచ్చిందా? బానే ఉందా? టాకేంటి?
బానే ఉంది. యూత్‌కు బాగా నచ్చింది. నేనే ప్రొడ్యూసర్ని.
– మిగతా విషయాల్లోకి వెళ్లేముందు, మీకు బ్యాంకాక్ అంటే ఎందుకంత ఇష్టమో చెప్పండి?
బ్యాంకాక్ కాదు, పట్టాయా బీచ్‌లో కూర్చుని రాసుకోవడం ఇష్టం. ‘ఇడియట్’ సినిమా అప్పుడు మొదటిసారి వెళ్లాను. నాకది చాలా నచ్చింది. ఒక ముసలమ్మ, ఆమె కుటుంబం కాఫీ, టీల్లాంటివి అందిస్తారు. మొత్తానికి ఒక పర్సనల్ అటాచ్‌మెంట్ వచ్చేసింది.
– అక్కడే సెటిలయిపోతారా?
ఇప్పుడే కాదుగాని, ఒక చిన్న ఇల్లు కొనుక్కుని నేను, నా భార్య వృద్ధాప్యం అక్కడే గడపాలని ఆలోచన.
– అంతేనా, అక్కడ మసాజ్‌లంటే ఇష్టమా?
ఎన్నాళ్లు చేయించుకుంటాం మసాజ్‌లు? బోరు కొడుతుంది. వాళ్లు బాగా చేస్తారుగాని రోజూ చేయించుకుంటే ఒళ్లు నొప్పులొస్తాయి.
– సరే, మీ టాటూల గురించి కొంచెం…
టాటూ అనేది అడిక్షన్. ఒకటి వేస్తే రెండోది ఎక్కడ వేయించుకుందామా అనిపిస్తుంటుంది. నేను మొదటిది గోవాలో వేయించుకున్నాను. అది చైనా భాషలో లవ్. ఎందుకో చైనా అక్షరాలంటే నాకిష్టం. నేను వేయించుకున్న రెండో టాటూకు స్పానిష్‌లో ‘లెవెంత్ మైల్’ అని అర్థం. మన లక్ష్యం పది మైళ్లయితే, పదకొండు మైళ్లు పరిగెత్తమని చెబుతుంది అది. ఇంకోటి ‘నాట్ పర్మనెంట్’ అని. కష్టాల్లో ఉన్నా డబ్బున్నా లేకపోయినా, ఆఖరికి ప్రేమలో ఉన్నా – ‘ఈ క్షణం శాశ్వతం కాదు’ అని మనకు గుర్తు చేస్తుందది. సింపుల్‌గా చెప్పాలంటే ‘ఒళ్లు దగ్గర పెట్టుకోమని’.
– మీ వ్యక్తిత్వాన్ని ఇలా రూపొందించినవేమిటి?
చిన్నప్పట్నుంచి పుస్తకాలు ఎక్కువగా చదివేవాణ్ని. నన్ను బాగా ప్రభావితం చేసింది చలం, శ్రీశ్రీ, రంగనాయకమ్మ, రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి వంటి రెబెల్ రచయితలు.
– వాళ్లలాగా మీరూ దేవుణ్ని నమ్మరా?
నేను దేవుడున్నాడని నమ్ముతాను. ఏదో ఒక శక్తి ఉంది. నాకు బాగా ఇష్టమైన టాపిక్ దేవుడు. నాకేమీ పని లేనప్పుడు ‘ఎవడీడు, ఎక్కణ్నుంచి వచ్చాడు, మనల్ని ఒక్కొక్కర్నీ ఒక్కొక్కలాగా పుట్టించి అతనేం కావాలనుకుంటున్నాడు? ఏమీ కాకపోతే ఇంత డ్రామా ఎందుకు…’ ఇలా ఆలోచిస్తుంటా. నేను ఐదో తరగతిలో ఉన్నప్పుడు మా నాన్న ‘మొక్కు తీర్చనందుకే దేవుడు మన ఇంట్లో ఇన్ని అనర్థాలు కల్పిస్తున్నాడు..’ అన్నారు. ‘బొచ్చు ఇవ్వకపోతే దేవుడు కక్షగట్టి ఇలా కష్టాలు కల్పిస్తాడా? టార్చర్ చెయ్యాలని చూస్తే ఆయన దేవుడెందుకవుతాడు’ అన్నాను. మా నాన్న నావైపు చూసి ‘నీకు పెళ్లయి ముగ్గురు పిల్లలు పుడితే అన్నీ అర్థమవుతాయి, నమ్ముతావు’ అన్నారు.
– అది నిజమయిందా మరి?
దేవుణ్ని నమ్ముతాను తప్ప, ఇలాంటివి నమ్మను. దేవుడి దృష్టిలో అన్ని ప్రాణులు ఒకటే. ఎవరెవరు ఏం చేశారో చిట్టాలు రాసుకుని, స్వర్గం నరకం మెయింటెయిన్ చేస్తూ – అలాంటి పాకీ పనులు దేవుడు చెయ్యడు.
– కెరీర్ అప్స్ అండ్ డౌన్స్ చూసినప్పుడు దేవుడికి మొక్కుకోవాలనిపించలేదా?
నేను కష్టాలు, సుఖాలు అన్నీ చూశాను. కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాను. కాని మొక్కుకోలేదు.
– కష్టాలంటే ఎలాంటివి?
సంపాదించిన ఇళ్లూవాకిళ్లూ అన్నీ పోయి, వాటిని అమ్ముకుని అప్పులు తీర్చుకున్న రోజులు. నా దగ్గర పది కుక్కలుండేవి. వాటి ని పోషించలేక ట్రెయినర్‌కిచ్చేశాను. ఆ రోజు చాలా ఏడ్చాను. నాకు తెలిసి నిజమైన కష్టమనేది నేచర్ నుంచి వస్తుంది. ఎవడో మోసం చేసి, డబ్బు పోయి – ఇలాంటివి కాదు. రెండు కళ్లూ పోయి, రెండు కాళ్లూ పోయి లేదా సునామీ వచ్చి అందరూ చనిపోయి… ఇలాంటివి నేచర్ నుంచే వస్తాయి. సరదాగా ఓ సాయంత్రం బీచ్‌లో కూర్చుని వెన్నెల రాత్రి, భూదేవి అంటూ కవిత రాసుకుంటే బాగుంటుంది. కాని అదే రోజు సునామీ వచ్చి అందరూ పోతే అదే నేచర్ వయొలెంట్‌గా కనిపిస్తుంది.
– మీరు ప్రకృతి ప్రేమికులన్నమాట!
నా దగ్గరొక 50 పక్షులున్నాయి, రెండు కోతులున్నాయి, ఒక పిల్లి, కొన్ని బాతులు… తప్పనిసరిగా కాసేపన్నా వాటితో గడుపుతాను. పెట్స్ వల్ల మన నేచర్ మారిపోతుంది. కాస్త పెడితే సంతోషిస్తాయవి. మనుషులకు ఎంత పెట్టినా చాలదు.
– డబ్బు పోయిందన్నారు.. అలాంటి పరిస్థితి ఎందుకొచ్చింది?
నాకు డబ్బంటే రెస్పెక్ట్ లేకపోవడం వల్ల. ఆర్థిక క్రమశిక్షణ లేదు. నాకెవ్వరూ అవి చెప్పలేదు. డబ్బుదేముంది ఎప్పుడైనా సంపాదించొచ్చు.. అంటూ వెళ్లాను. ఎవరేం చేస్తున్నారో పట్టించుకోలేదు.
– అంటే మోసపోయారని…
మోసపోవడం కూడా మన లోపమే. ఇప్పుడిప్పుడే నా మైండ్ మారుతోంది. డబ్బు దాచుకోవాలనిపిస్తోంది.
– క్షవరమైతేగాని వివరం తెలియలేదన్న మాట. ఎంత పోగొట్టుకున్నారు మీరు?
ఓ 85 కోట్లు.
– దీన్నుంచి మిగిలినవాళ్లకు చెప్పే సందేశమేమిటి?
జీవితమంటే యుద్ధం. ప్రతి క్షణం జాగ్రత్తగా ఉండాలి. లేకపోతే గుడ్డలిప్పేస్తారు. అడవిలో ఉన్నట్టు అనుక్షణం అప్రమత్తంగా ఉండాలి. మనిషి నుంచి మనిషిని కాపాడటానికి మానవత్వం పుట్టింది. నిస్సహాయత నుంచి దైవం పుట్టింది. ఇవన్నీ ఆయుధాలే. మంచితనం – దుర్మార్గం రెండూ ఆయుధాలే.
– జీవన సారాంశం చెబుతున్నారు. ఆ సందర్భాల్లో డ్రగ్స్‌కు అలవాటు పడ్డారా?
లేదు. గడచిన మూడేళ్లుగా రెగ్యులర్‌గా తాగడం మొదలెట్టాను. మా గురువుగారు రామ్‌గోపాల్‌వర్మ పుణ్యమాని ఆయనతో కూర్చుని తాగుతున్నా. అదో పెద్ద ఎదవలవాటు.
– అంత డబ్బు పోతే డిప్రెషన్‌లోకి వెళ్తారు ఎవరైనా..
డిప్రెషన్‌లోకి వెళితే ఇంకా లోపలికెళ్లిపోతాం. మళ్లీ ఇళ్లుగిళ్లు కావాలంటే ఎలా వస్తాయి? మళ్లీ సినిమాలు రాయాలి, తియ్యాలి. దానికోసం ఫ్రెష్‌గా ఉండాలి. ఇంకా ఎక్కువ ఎక్సర్‌సైజ్ చెయ్యాలి. ఫిట్‌నెస్ ఒక్కటే మనల్ని కాపాడుతుంది. నాగార్జునగారు ఒక మంచిమాట చెప్పారొకసారి. ‘ఏరా భోంచేశావా అని అడిగేవాడుంటాడు, ఏరా సంపాదించి జాగ్రత్త చేసుకున్నావా అని అడిగేవాడుంటాడు. కాని ఎక్సర్‌సైజ్ చేశావా అని ఎవ్వరూ అడగరు’ అని. ఆ ప్రశ్న మనల్ని మనమే వేసుకోవాలి. నన్నాయన రోజూ ఎక్సర్‌సైజ్‌కు తీసుకెళ్లేవారు. నాగార్జునగారితో వెళ్లడం కిక్ అని వెళ్లానుగాని, సీరియస్‌గా తీసుకునేవాణ్ని కాదు. అది చూసి ఆయనలా చెప్పారు. అది నాకు చాలా పనికొచ్చింది.
– మరెందుకు మీరు డ్రగ్స్‌కు అడిక్ట్ అయ్యారనే ప్రచారం జరిగింది?
అలా అయితే మళ్లీ రాలేను కదా సార్? నా బ్రెయినే నా పెట్టుబడి. దాన్ని పాడు చేసుకుంటే ఏమొస్తుంది చెప్పండి? నాకు తెలిసి జీవితం ఎవ్వర్నీ వదిలిపెట్టదు. అందరి సరదా తీర్చేస్తుంది. అది అందరికీ కొద్దికొద్దిగా అర్థమవుతూ ఉంటుంది.
– దాసరి, రాఘవేంద్రరావు వంటి వారి తర్వాత వచ్చినవాళ్లలో మీరొక టాప్ డైరెక్టర్. మీ నేపథ్యం ఏమిటి?
మా ఇంట్లో మూడు బీరువాల పుస్తకాలుండేవి. మా నాన్న వ్యవసాయదారుడైౖనా బాగా చదివేవారు. మా ఊరు నర్సీపట్నం దగ్గర బాపిరాజు కొత్తపల్లి అనే పల్లెటూరు. నేను నాలుగైదు తరగతుల నుంచే ఆ పుస్తకాలను చదివేవాణ్ని. ఎనిమిదో తరగతి వచ్చేసరికి రామాయణం, భారతం మొదలుకొని టాప్ రైటర్లందరివీ పుస్తకాలు చదివేశాను. నాకెంత అర్థమైంది అని కాదు. విజయచిత్ర వంటి సినిమా మ్యాగజైన్ల వల్ల సినిమా పరిశ్రమ పట్ల విపరీతమైన గౌరవం కలిగింది. అదీగాక మాకో టూరింగ్ టాకీస్ ఉండేది. ‘నేడే చూడండి… ‘ అని సినిమా ప్రచారం చేసే రిక్షా ఉంటుంది కదా, రోజూ స్కూలయిపోగానే అదెక్కి థియేటర్‌కెళ్లేవాణ్ని. ఫస్ట్ షో అయ్యాక ఇంటి నుంచి వచ్చిన క్యారేజీ తినేసి సెకెండ్ షో అయ్యాక కలెక్షన్ పట్టుకుని ఇంటికెళ్లేవాణ్ని. అలా రోజూ రెండాటలు చూసేవాణ్ని. అలా ఆరో తరగతి నుంచి పొట్టి కథలు రాసేవాణ్ని. మా నాన్న వాటిని చదివేవారు. ఒకసారి మా ఊళ్లో ఒక నాటకాన్ని డైరెక్ట్ చేశా. దాన్ని మా అమ్మానాన్నలు చూశారు. మర్నాడు ఉదయం పిలిచి నా చేతిలో ఇరవై వేలు పెట్టి ‘సినిమా ఇండస్ట్రీకి వెళ్లరా, బాగుపడతావు’ అని పంపించారు. అది 89 -90 ఆ సమయంలో. అలా ఎంటరయ్యాను.
– తల్లిదండ్రులే ప్రోత్సహించడం అరుదు. బాగుంది. తర్వాత?
మధు ఫిలిమ్ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో డైరెక్షన్‌లో చేరాను. శ్రీకాంత్ నటనకు అప్పుడే చేరాడు. ఆర్నెల్లు చూసి అక్కణ్నుంచి ఇద్దరం మానేశాం. తర్వాత కె. మురళీమోహనరావు అనే దర్శకుడి దగ్గర అసిస్టెంటుగా చేరదామనుకుని సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ ఆఫీసుకెళ్లా. ఆయన గురించి అడిగితే ఆయన బయటికొచ్చి నన్ను లోపలికి తీసుకెళ్లారు. ‘ఇంత సులువా…’ అని నేను లోపల ఆశ్చర్యపోయాను. అప్పుడాయన ఒకమాట చెప్పారు. ‘ఖాళీగా ఉన్న డైరెక్టర్ నిన్ను పెట్టుకుంటాడు కానీ నువ్వు వెళ్లవు. బిజీగా ఉన్న డైరెక్టర్ దగ్గరే అసిస్టెంట్‌గా చేరదామనుకుంటావు. కాని అప్పటికే అక్కడున్నవాళ్లు వెళ్లిపోరు కనుక నీకా ఛాన్స్ త్వరగా దొరకదు. అందువల్ల బిజీ డైరెక్టర్ దగ్గర ఆ స్థాయికొచ్చే అసిస్టెంట్ ఎవడున్నాడో చూడు. అలాంటివారితో స్నేహం చెయ్యి. వాడు పైకొస్తే నీకూ దారి దొరుకుతుంది. వాడు చెడిపోతే నీ ఎంపిక తప్పని తేలిపోతుంది..’ అని చెప్పారు.
– భలే బాగా చెప్పారే ఆయన!
అవును. నేనూ దాన్నే పాటించాను. అప్పట్లో ‘శివ’ పెద్ద హిట్టు. బయటికొచ్చి చూస్తే రామ్‌గోపాల్‌వర్మ పేరు కన్పించింది. ఆయనకు దగ్గరగా ఉన్నది కృష్ణవంశీ. ఆయనతో స్నేహం మొదలెట్టాను. పని అడగలేదు. ఆయనే నన్ను ‘వర్మ క్రియేషన్స్’లోకి అసిస్టెంట్‌గా తీసుకున్నారు, తర్వాత రాముగారితో పనిచేశాను. తర్వాత ఒకసారి బోంబేలో షూటింగ్ చేస్తుంటే మురళీమోహనరావుగారొచ్చారు. ‘సార్ నేను…’ అని తనను తాను పరిచయం చేసుకుంటుంటే నేను ఆయనకు పాతవిషయమంతా చెప్పాను. ఆయన ఆశ్చర్యపోయారు. ‘నేను చెప్పిన విషయాన్ని మీరింత సీరియస్‌గా తీసుకుంటారనుకోలేదు. అయితే మరొక్క మాట చెబుతాను. అదేంటంటే, డబ్బు జాగ్రత్తగా పెట్టుకోండి. డబ్బు లేకపోతే ఏదీ ఉండదు. ‘నేను నూరు సినిమాలు చేశా, నూటేభై చేశా…’ అన్నా ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు’ అని చెప్పారు. అలాగే అన్నా కాని పట్టించుకోలేదు.
– అయితే మీకు సినిమా కష్టాలేవీ లేవు..
సినిమా కష్టాల్లేకుండా ఎవ్వరూ ఉండరు. కృష్ణానగర్ నుంచి గోల్కొండకు.. షూటింగులకు నడిచి వెళ్లిన సందర్భాలెన్నో ఉన్నాయి. నన్నడిగితే అవసలు కష్టాలే కాదు. చేతిలో ఆఫర్లున్నప్పుడు పడినవే కష్టాలు. ఎదుగుతుంటే బరువు పెరుగుతుంది, కష్టాలు పెరుగుతాయి.
– మీ ఇబ్బంది చూసి అమ్మానాన్నలు బాధపడలేదా?
పడతారు కదండీ. రెండేళ్లు వాళ్లు పంపిన డబ్బు తీసుకున్నాను. తర్వాత నేనే చిన్నచిన్న పనులు చేసి సంపాదించుకున్నా. దూరదర్శన్‌లో ఓ ఎపిసోడ్ రాయడం, ఏదోకటి డైరెక్ట్ చెయ్యడం, పత్రికల్లో బొమ్మలు గియ్యడం… చేసేవాణ్ని. బొమ్మకు యాభై రూపాయలొస్తాయని ఆశ. కానీ వాళ్లు నాలుగు పత్రికలిచ్చి ‘బాగా వేస్తున్నావోయ్…’ అని పంపేసేవారు.
– శ్రమ దోపిడీ అన్న మాట…
అలా జరిగినప్పుడు నేనేం బాధ పడేవాణ్ని కాదు. ఎందుకంటే, అవతలివాడు వాడుకుంటున్నాడంటే నేను పనికొస్తున్నాననే కదా.
– మిగిలినవాళ్లతో పోలిస్తే మీ సినిమా టైటిల్స్, ట్రీట్మెంటు డిఫరెంట్‌గా ఉంటుంది.. అదెవరి ప్రభావం?
కొంత నా సొంతం. కొంత నన్ను ప్రభావితం చేసిన దర్శకులు. బాలచందర్, మణిరత్నం సినిమాలు చూసి ఇన్‌స్పైర్ అవుతాను. రామ్‌గోపాల్‌వర్మ సినిమాలు కాదుగాని ఆయనతో కూర్చుని మాట్లాడ్డం బాగా ఇష్టం. గంటల తరబడి ఆయన చెబుతారు, నేను వింటుంటాను.
ఝ పోకిరి అంత పెద్ద హిట్టవుతుందని అనుకున్నారా?
నేనూ అనుకోలేదు. మహేష్‌బాబూ అనుకోలేదు. నా దగ్గరున్న కొన్ని కథల్లో అదీ ఒకటి. అంతే. మంచి సినిమా అవుతుందనుకున్నాం. ఎడిటింగ్ అప్పుడు నా పక్కనున్నవాళ్లు ఫ్లాపవుతుందని అందరూ అనేవాళ్లు. ఎందుకంటే ఇందులో ఆడవాళ్లు లేరు, ఫ్యామిలీ లేదు… సినిమా నిండా గన్నులే… అని.
– మరి అది ఎందుకు హిట్టయింది?
నిజానికి పోకిరి తర్వాత మూడేళ్ల పాటు ఏ సినిమా తీసినా ‘పోకిరిలా లేదు..’ అనడం మొదలెట్టారు. అసలు అంత బాగా నేనేం తీశానా అని మళ్లీ ఆ సినిమా చూశాను. నిజం చెబుతున్నా, నాకైతే ఏమీ అర్థం కాలేదు. ఏదైనా సినిమా ఎందుకు హిట్టవుతుందో, ఎందుకు నచ్చుతుందో ఎవరికీ తెలియదు. అలా ఎవరైనా ‘నాకు తెలుసు, నాకు రాయడం వచ్చేసింది’ అంటే వాడు పిచ్చోడే.
– ‘అంత కష్టపడ్డా, ఇంత కష్టపడ్డా’ అనకుండా మరీ ప్లెయిన్‌గా చెబుతున్నారు…
నేను ఏ కథైనా వారం రోజులు రాస్తా. మరో వారం రోజులు డైలాగులు రాస్తా. ఏ సినిమా అయినా అంతే. వాటిలో కొన్ని హిట్టు, కొన్ని ఫట్టు.
– మీకు మొదటి అవకాశం ఎవరిచ్చారు?
పవన్ కళ్యాణ్ స్టారయ్యాక ఆయనతో సినిమా చేద్దామని ఆయన మేనేజర్ చుట్టూ తిరిగాను. దూరదర్శన్ పరిచయంతో శ్యామ్ కె. నాయుణ్ణడిగితే ఛోటా కె. నాయుడికి చెప్పారు. ఆయనకు పవన్ కళ్యాణ్ బాగా ఫ్రెండ్. ‘మంచి కథ చెప్పకపోతే నా పరువు పోతుంది. ముందు నాకు చెప్పమను’ అన్నారట ఛోటా. అప్పుడాయనకు ‘శ్రావణి సుబ్రమణ్యం’ కథ చెప్పా. ఆయనకు నచ్చి పవన్ దగ్గరకు పంపిస్తే ఆయన నాకు అరగంటే సమయమిచ్చారు. అదీ ఉదయం నాలుగ్గంటలకు. నేను వెళ్లి ‘బద్రి’ కథ చెప్పాను. ఏకంగా నాలుగు గంటల పాటు! క్లైమాక్స్ నచ్చలేదు మార్చమన్నారు. కొంత ప్రయత్నించాను కాని నాకే నచ్చలేదు. వారం తర్వాత కలిసినప్పుడు మళ్లీ అదే చెప్పాను. ‘నా గురించి నువ్వు క్లైమాక్స్ మారుస్తావా లేదా చూద్దామని అలా అడిగాను. ఇదే బాగుంది’ అన్నారు పవన్. అలా వచ్చింది అవకాశం. ‘ఛోటాకు చెప్పిన కథ వేరేలా ఉందే’ అన్నారాయన తర్వాత. అవకాశం పోతుందని ఆయనకది చెప్పానని నిజం చెప్పేశాను. నిజానికి నేనా సినిమా చేసేనాటికి ఆయన నటించిన సినిమాలేవీ చూడలేదు.
– అదేమిటి?
అమితాబ్ అంటే నాకు చాలా ఇష్టం. ఆయన ‘మర్ద్’ తర్వాత అన్నీ చెత్త సినిమాలు తీస్తున్నారని నేను సినిమాలు చూడటమే మానేశాను. ఇప్పటికీ ఏడాదికి ఒకటో రెండో తప్ప అసలు సినిమాలే చూడను. ఇప్పటిదాకా నా దగ్గరున్న కొన్ని కథలతో నెట్టుకొచ్చేశా. ఇప్పుడిక అప్‌డేట్ అవాలి కదా. అందుకని వచ్చే నెల బ్యాంకాక్ వెళ్లి చాలా సినిమాలు చూడాలనుకుంటున్నా.
– ఫెయిల్యూర్స్ వచ్చినప్పుడు ఏమనిపిస్తుంది?
బాధనిపిస్తుంది. ఒక ఐడియా మీద కోట్లు ఖర్చు పెడతాం. వంద సినిమాలు తీస్తే రెండు ఆడతాయి. ఆ రెండులో మనదొకటి ఉండాలంటే ఎంత కష్టమో ఆలోచించండి. ఇష్టంగా చేసిన ‘నేనింతే’ పోయినప్పుడు చాలా బాధపడ్డాను. దాన్నిప్పుడు ఎంబీయే స్టూడెంట్స్‌కు ఇన్‌స్పిరేషన్‌గా వాడుతున్నారు.
– మీకూ పవన్‌కూ విభేదాలొచ్చాయని…
నేను ‘ఇద్దరమ్మాయిలతో..’ ప్రమోషన్ కోసమని ఛానెళ్లలో ఇంటర్వ్యూలిస్తున్నా. ఒక కాలర్ ‘పవన్‌తో సినిమా వచ్చే ఏడాది ఉంటుందా..’ అన్నారు. ‘ఉండచ్చు..’ అన్నా. దాన్ని పట్టుకొని మరో కాలర్ ‘అందులో హీరోయిన్ ఎవరు..’ అన్నారు. అలాఅలా పదిహేను ఛానళ్లలో పవన్‌తో సినిమా అనేది టాపిక్కయి కూర్చుంది. అప్పుడు దక్కన్ క్రానికల్ వాళ్లొచ్చి తర్వాత సినిమాలో పవన్నెలా చూపిస్తారు.. అనడిగారు. విసుగొచ్చి ‘అయినప్పుడు చూద్దాం’ అని చెప్పా. దాన్ని నేను పవన్‌తో సినిమా చెయ్యను… అని రాసేశారు. అదీ కథ.
– సినిమా తియ్యాలని ఎందుకనిపిస్తుంది?
నాకు నచ్చిన ఆలోచన ఇతరులకు నచ్చకపోవచ్చు, నమ్మకపోవచ్చు. నేను పడ్డ అవమానాల వల్ల నాకే సొంతంగా సంస్థ ఉండాలని పెట్టుకున్నా. ఒకసారి దాసరిగారు ‘చిన్న సినిమాలు తియ్యవా..’ అనడిగారు. ‘వచ్చినవి చేస్తున్నా..’ అంటే, ‘ఒకరోజు మనకే ఫోన్లూ రావు, ఎవ్వరూ పలకరించరు. అప్పుడు తియ్యాల్సినవి చిన్న సినిమాలే. అవి తియ్యడమూ నీకు తెలియాలి..’ అన్నారు. గారడీవాడికి నాలుగైదు ఫీట్లు వస్తాయి. అవే చేస్తుంటే ఊళ్లోవాళ్లు చూడరు. అందుకని అప్‌డేట్ అవాలి.
– పూరీ సినిమాల్లో ఆడవాళ్లను కించపరుస్తూ డైలాగులుంటాయంటారు..
ఇడియట్, దేశముదురు, బిజినెస్‌మేన్ సినిమాల్లో ఏమే, ఒసే, రావే.. అని ఉన్నాయి తప్ప మిగిలిన సినిమాల్లో ఏమీ లేవు. కాని నాకు ఆడవాళ్లంటే గౌరవం, ఇష్టం. శ్రావణి సుబ్రమణ్యం, అమ్మానాన్న తమిళమ్మాయిలో జయసుధ, గోలీమార్‌లో రోజా ఇలా ఏ సినిమా అయినా చూడండి, దానిలో ఆడవాళ్లకు ఒక గట్టి వ్యక్తిత్వం ఉంటుంది. వాడెవడో ఎదవ ఏమే అంటే అమ్మాయి కారెక్టర్‌ను తక్కువ చేశానంటే ఎలా? నా సినిమాల్లో అమ్మాయిలను ఏదో ఒక పని చేసుకునేవారిగా చూపిస్తాను తప్ప ఖాళీగా ఉన్నట్టు చూపెట్టను. అలాగే పాటల్లో సైతం డబల్ మీనింగ్ రాయను. హీరో మీద మోజుపడి మీదమీద పడే క్యారెక్టర్లు రాయను. హీరోయినంటే పాట ముందొచ్చి పాటయిపోగానే వెళ్లిపోయే పాత్రలు రాయను.
– ‘కుక్కను పెంచుకున్నా మంచిదే, కూతురయితే లేచిపోతుంది’ అన్న డైలాగ్ రాశారుగా మీరు?
అది ‘కూతుళ్లు’ సినిమాలో ఒక తండ్రి ఫీలింగ్. కాని సార్, ఆడవాళ్లు లేకుండా మనం బతకలేం, సినిమాలు తియ్యలేం, సృష్టే ఉండదు.
– మీ యాంబిషన్ ఏంటి? తరువాత ఏం చేయబోతున్నారు?
కొత్త కథలు రాసుకోవాలి. బోల్డన్ని సినిమాలు తియ్యాలి.
ఓకే ఆల్ ద బెస్ట్

భారతదేశంలో ఏ మూలకు వెళ్లినా ఇద్దరు కవుల పేర్లు ప్రతి విద్యా వంతునికి తెలుసు. వారిలో ఒకరు రవీంద్రుడు. మరొకరు సరో జినీనాయుడు. ఇంగ్లీషు పాఠ్యాంశంలో భాగంగా ఆమె కవితను ఏదో ఒక తరగతిలో ప్రతి విద్యార్థి చదవడం అనివార్యం.

ఆధునిక భారతీయ ఆంగ్ల కవితకు హైదరాబాద్ నగరం వేదికన్నది ఇప్పటి తరానికి తెలియకపోవచ్చు. కానీ భారతదేశంలో ఇప్పటికీ పేరిన్నిక గన్న సరోజినీ నాయుడు ఆధునిక ఆంగ్ల కవితా రచనకు హైదరాబాద్ జనజీవితమే ప్రాతిపదిక. సరిగా 130 ఏళ్ల క్రితం హైదరాబాద్ జనజీవితం మీద కవిత రాసినవారు లేరు. ఆనాటి హైదరాబాద్ సూఫీ సంస్కృతిని, తెలంగాణ జీవన రీతిని ప్రేమించిన గొప్ప సెక్యులర్ మానవతావాది సరోజిని. ఆ మాటకు వస్తే ఒక మహానగరపు జీవితాన్ని ఈ స్థాయిలో కవిత్వీకరించిన వారు ఆంగ్లంలో కూడా అరుదే.

హైదరాబాద్ చారిత్రిక కట్టడాలే కాదు అనేక రకాల కష్టజీవులపై కవిత కట్టిన రచయిత్రి ఆమె. ఒక హైదరాబాద్ బజార్స్ కవితలో ఆనాటి ఈ నగరపు సబ్బండ వర్ణాల జనజీవన రీతిని చిత్రిక పట్టిన జన కవయిత్రి. ఇంతేకాదు, ఆనాటి చేతివృత్తులవాళ్లు, గాజులమ్ముకునేవాళ్లు, బోయీ లు, విసుర్రాయి మీద పిండి పట్టే స్థానిక మహిళలు, ఫకీర్లు వాటిలో తారసపడతారు. ఈ స్థాయిలో జనజీవనాన్ని చిత్రించిన రచయిత ఇప్పటికీ ఆంగ్ల కవులలో లేరు. న్యూయార్క్ మీద కవిత రాసి న్యూయార్క్ పోయెమ్స్ పేరుతో సంకలనం వేసిన స్పానిష్ అమర కవి లోర్కా, ఇటీవలే మనల్ని వదిలిపోయిన దళిత మహాకవి నామ్‌దేవ్ ధసాల్ ఉన్నారు. ఆమె కవితా రచనకు, ఆమె కుటుంబానికి, హైదరాబాద్‌కు ఆధునిక తెలంగాణ సామాజిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు బలీయమైన సంబంధమున్నది. హైదరాబాద్ స్థానిక సంస్కృతిపై, జనజీవనరీతిపై చర్చ జరుగుతున్న సందర్భమిది. ఈ నేపథ్యంలో ఫిబ్రవరి 13న ఆమె జయంతి సందర్భంగా ఆమె కవితా రచనపై, వారి కుటుంబం చేసిన త్యాగాలపై ఒక పరిచయం.

ఆంగ్ల ప్రపంచాన్ని అబ్బురపరిచిన సరోజిని
ఆంగ్లంలో కవిత రాసి ఆ సాహిత్య ప్రపంచాన్ని అబ్బుర పరిచిన తొలి భారతీయ కవయిత్రి సరోజినీ నాయుడు. రవీంద్రుని గీతాంజలి కంటే ముందే తన కవిత రాసి పాశ్చాత్య సమాజాన్ని ప్రధానంగా ఆంగ్లో అమెరికన్ సమాజాన్ని మెప్పించిన ప్రతిభావంతురాలు, మహిళా మేధావి సరోజినీదేవి. ఆమె ప్రతిభకు అబ్బురపోయిన నిజాం ఆమెకు ప్రత్యేక పరిగణన కింద స్కాలర్‌షిప్పు మంజూరు చేశారు. 1893లో లండన్‌కు పయనమైన సరోజిని ఉన్నత చదువులకోసం కేంబ్రిడ్జ్‌లో చేరారు. అక్కడ ఆంగ్ల సాహితీ విమర్శకుడు, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ఇంగ్లీషు ఆచార్యుడు ఎడ్మండ్ గూస్ ప్రోత్సాహం దొరికింది. తొలుత ఆమె ఇంగ్లీషు కవులను అనుసరించినా గూస్ సలహాతో ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమించి భారతీయత ఉట్టిపడే కవితా రచనకు పూనుకున్నారు. 1905లో వెలువడిన మొదటి సంకలనానికి ముందుమాట రాసింది ఇంగ్లీషు సింబాలిస్టు, సర్రియలిస్టు కవి ఆర్థర్ హీనే. అదే రోజులలో మిస్టిక్ వర్స్ అనే ఆంగ్ల కవితా సంకలనంలో సరోజిని రాసిన ది లోటస్ కవిత చోటుచేసుకోవడంతో చిన్న వయస్సులోనే ఆమె ప్రశస్తి బాగా పెరిగింది.

మొదటి సంకలనమైన గోల్డెన్ థ్రెషోల్డ్ 1894-1905ల మధ్యలో సరోజిని వెలువరించిన కవితలతో ప్రచురితమైంది. విలియమ్ హీనమన్ అనే సంస్థ ప్రచురించింది. ఒకరకంగా భారతీయ నగర జీవితం మీద అందులో అనేకమంది కష్టజీవులపై ఆంగ్లంలో కవిత్వం రాసి అంతర్జాతీయం చేసిన కవయిత్రి ఆమె. మౌలికంగా కవయిత్రిగా బతికిన రచయిత్రి సరోజిని. 1893 నుంచి 1920 వరకు కవితా రచన చేశారు. పదమూడేళ్లకే ఆమె కవితా సంకలనం మెహిర్ మునీర్ అచ్చయింది. ఫార్సీ ప్రభావంతో రాసిన కవిత్వం అది. అటు తర్వాత గోల్డెన్ థ్రెశోల్డ్ (1905), ది బర్డ్ ఆఫ్ టైమ్ (1912), ది బ్రోకెన్ వింగ్ (1917) వెలువడ్డాయి. తర్వాత జాతీయోద్యమంలో తీరిక లేకుండా ఉండడంతో కవితా రచన వదిలేశారు. ఆమె ఆగమనం వరకు వలసవాదుల కవితకు అనుసరణగా మాత్రమే భారతీయ రచయితల ఆంగ్ల కవిత ఉండేది. దానిని దేశీకరించి ఇండియన్ ఇంగ్లీషు అనే భావనకు అంకురార్పణ చేసిన గొప్ప కవయిత్రి సరోజినీ నాయుడు.

సరోజినీ కవితకు సినారె అనువాదం
ఆమె పేరు రెండు వైద్య, విద్యాసంస్థలకు, ఒక రోడ్డుకు పెట్టినప్పటికీ ఆమె సాహిత్య కృషి తెలంగాణ, హైదరాబాద్ సాహిత్య, సాంస్కృతిక చైతన్యంలో భాగం కాలేకపోయింది. 1979లో శత జయంతి సందర్భంగా ఆమె కవితలలో మొత్తం 50 రచనలను ఎంపిక చేసి మహాకవి డాక్టర్ సి.నారాయణరెడ్డి ముత్యాల కోకిల పేరుతో తెలుగు చేసి పుస్తకం వేశారు. ఆమె ఆంగ్ల కవితలకు సరిధీటిగా తెలుగులోకి అనువదించినప్పటికీ ఆ పుస్తకం మరుగున పడిపోయింది. ఛందస్సుపై, హైదరాబాద్ దకనీ సంస్కృతి, దాని విలువల గురించి బాగా అవగాహన ఉన్న సినారె అనువాదం మూలప్రతి ప్రతిఫలించిన సరోజిని ఆత్మను పట్టుకోగలిగింది. ఆంగ్ల ఛందస్సులో ఆరితేరిన వ్యక్తి సరోజిని. ఆమె 20 ఏళ్లలోపే వెలువరించిన ఆంగ్ల కవిత అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించడానికి ఇదొక కారణం కావచ్చు. ఆమె కవితా రచనకు సినారె అనువాదం ఒక గొప్ప నిరాజనం.

ఆంగ్లకవితకు జవసత్వాలు అద్దిన జనకవయిత్రి
మొత్తం భారతదేశంలో భారతీయ ఆంగ్ల కవితకు తొలి నిరేర్దశకులుగా కోల్‌కతాకు చెందిన డిరేజియో, మైకేల్ మధుసూదన్ దత్తు, తోరుదత్తు (మహిళా కవయిత్రి)లని భారతీయ ఆంగ్ల సాహిత్య చరిత్రకారులు చెబుతుంటారు. విచిత్రంగా డిరేజియోకు సమకాలంగా మహాత్మా ఫూలే భార్య, ప్లేగు రోగులను ఆదుకుంటూ అదే రోగం అంటుకుని మరణించిన మహనీయురాలు సాహిత్రీబాయి ఫూలే కూడా ఉన్నారు. నిజానికి తొలి భారతీయాంగ్ల కవులలో ఆమె కూడా ఒకరు. కానీ ఆమెకు ఆ ప్రశస్తి రాలేదు. వారి సమీప సమకాలికులలో హైదరాబాద్‌కు చెందిన సరోజినీనాయుడు, నిజామత్ జంగ్‌లు ఉన్నారు. గోల్డెన్ ట్రజరీ పేరుతో భారతీయ ఆంగ్ల కవితను సంకలించిన సీఫెల్ (ఇఫ్లూ) వైస్ ఛాన్స్‌లర్, కన్నడ సాహితీ రంగంలో ప్రముఖ రచయిత వీకే గోకక్ బెంగాలీ ఆంగ్ల కవుల తర్వాత సరోజినీనాయుడు, నిజామత్ జంగ్‌లకు విశేష ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

ఈ నేపథ్యంలో భారతీయ ఆంగ్ల కవితారంగంలోకి అరుదెంచిన మహా కవయిత్రి సరోజినీదేవి. అప్పటి వరకు భారతీయ ఆంగ్ల కవితకు అంతగా ప్రశస్తి లేదు. గుర్తింపు కూడా అంతంత మాత్రమే. అప్పటి వరకు ప్రాథమిక దశలోనే ఉన్నది. డిరేజియో, మైకేల్ మధుసూదన్ దత్తు, తోరుదత్ సరోజిని కంటే ముందే ఆంగ్ల కవితా రచన చేసినవాళ్లే. భారతీయత తక్కువ. ఆంగ్ల కవితలో స్థానికతను, జాతీయతను, అంతర్జాతీయతను ప్రవేశపెట్టిన తొలి భారతీయ కవయిత్రి ఆమె. అటువంటి పరిస్థితులలో హైదరాబాద్‌లో పుట్టి అక్కడే ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసిన భారతీయాంగ్ల కవితకు అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠ, మన్నన సముపార్జించిపెట్టడం అసాధారణ విషయమే. ఆంగ్ల కవులుగా ప్రసిద్ధులైన రవీంద్రుడు, అరవింద్ ఘోష్ ఆమె తరువాతే ఆ కవితా రచన చేపట్టారు.

దేశవ్యాప్తంగా ఆమె కవితను చదవడం అనివార్యం
1870ల నుంచి 1980ల వరకు వారి కుటుంబం మొత్తం హైదరాబాద్, తెలంగాణ రాజకీయ, సాంఘిక సాంస్కృతిక, సాహిత్య వికాసానికి అంకితమై స్థానిక జనానికి అండగా నిలబడి అక్కడి సంస్కృతిలో సంలీనమైన కుటుంబం. 1940లో బెంగాల్‌లో ఒక మీటింగ్‌లో పాల్గొనడానికి వెళ్లినప్పుడు ఆమెను బెంగాలీ మహిళగా పిలుస్తారు. తనను అట్లా పిలువరాదని తనను తెలంగాణ మహిళగా పిలువాలని స్పష్టం చేశారు. భారతదేశంలో ఏ మూలకు వెళ్లినా ఇద్దరు కవుల పేర్లు ప్రతి విద్యావంతునికి తెలుసు. వారిలో ఒకరు జాతీయగీతం రచయిత రవీంద్రుడు. మరొకరు సరోజినీనాయుడు. ఇంగ్లీషు పాఠ్యాంశంలో భాగంగా ఆమె కవితను ఏదో ఒక తరగతిలో ప్రతి విద్యార్థి చదవడం అనివార్యం. గాంధీజీ, ఆజాద్, పటేల్ స్థాయిలో భారతదేశ జాతీయోద్యమానికి నాయకత్వం వహించిన సరోజిని హైదరాబాద్ ప్రజల మనిషి.

సరోజినీని తెలుసుకోవడమంటే హైదరాబాద్‌ను తెలుసుకోవడమే
హైదరాబాదే కాదు తెలంగాణ ఆధునిక చేతనలో భాగం కావల్సిన ఆమె కవితకు తగిన మన్నన లేకపోవడం శోచనీయం. మద్రాసు భారతి, కోల్‌కతా వాసులకు రవీంద్రుడు ఎటువంటివారో సరోజినీ హైదరాబాద్‌కు అంతే. ఇప్పుడిప్పుడే వారి కుటుంబం స్థానిక హైదరాబాదీలు, తెలంగాణవాసుల యాదిలోంచి కనుమరుగవుతున్న పరిస్థితి దాపురించింది. కాళోజి కవితను చదవడమంటే తెలంగాణను తెలుసుకోవడమే. సరోజినీ గురించి తెలుసుకోవడమంటే హైదరాబాద్ గురించి తెలుసుకోవడమే. తెలంగాణ ఎట్లాగు తమ చేజారిపోతుందన్న సీమాంధ్ర పాలకవర్గాలు హైదరాబాద్‌నైనా హస్తగతం చేసుకోవాలని ప్రయత్నం చేస్తున్న సందర్భమిది. ఈ సందర్భంలో హైదరాబాద్ ఆధునిక చరిత్రకు అమ్మ లాంటి సరోజినీ దేవిని పదే పదే చదువుకోవడం, తలుచుకోవడమే అందుకు జవాబు.
-సామిడి జగన్‌రెడ్డి
94904 91551

ఆఫ్ ది రికార్డ్
కవులు ‘హీరో’లు కాకపోవచ్చు… కానీ వారిలో హీరోయిజానికి మించినదేదో ఉంటుంది.. సాహిత్యకారుడు ‘సెలబ్రిటీ’ స్టేటస్ పొందకపోవచ్చు.. కానీ వారిలో సెలబ్రిటీల్లో కనిపించని చరిష్మా ఏదో ఉంటుంది.. ఏ ఉత్ప్రేరకం వాళ్లని అలా తయారు చేస్తుందో ‘ఆఫ్ ద రికార్డ్’ మనకు తెలుపుతుంది.. ‘వివిధ’ పాఠకుల కోసం మొదటగా కె.శివారెడ్డితో ముఖాముఖి..

బాల్యంలో మీరేం కావాలని అనుకునేవారు? కవి కాకపోతే ఏమయ్యేవారు?
– కవిని కాకపోతే గొప్ప పాటగాన్ని అయ్యేవాన్ని. 11 ఏళ్లప్పుడే గాత్రం నేర్చుకోడానికి వెళ్లాను. ‘సభానంతర సభ’ల్లో నా పాటను అజంతా, మో, దేవిప్రియ, సిధారెడ్డి, స్మైల్, కొత్తపల్లి తదితరులు ఎంజాయ్ చేసేవాళ్లు.
నేను నిజానికి కథతో మొదలయ్యాను. డిగ్రీ సెకండియర్‌లో కాలేజ్ మ్యాగజైన్‌లో నాదొక కథ అచ్చయింది. సెకండియర్‌లో 24 పద్యాలు రాశాను. లలిత గీతాలు 200 దాకా రాసి ఉంటాను. తర్వాత వచన కవిత్వంలో పడ్డాను. కవిత్వం కోసమే హైదరాబాద్ వచ్చాను.

18 సంకలనాలు వేశారు కదా.. సంకలనాల్లో చేర్చని కవిత్వం ఇంకా ఎంత ఉంటుంది?
– పత్రికల్లో అచ్చయిన నాలుగు సంపుటాలంత కవిత్వాన్ని సంపుటాల్లో చేర్చలేదు. నాలుగైదు సంపుటాలంత కవిత్వం అచ్చుకు పంపనిది కూడా మిగిలిపోయింది. అదంతా భద్రంగా ఉంది. నాకు దేన్నీ పడేసే అలవాటు లేదు. చిన్న కవి పంపిన పుస్తకమైనా పడేయను. అలాగే నాకొచ్చిన ఉత్తరాలు కూడా భద్రంగా ఉన్నాయి.

మీరు చాలా విరివిగా కవిత్వం రాస్తున్నారు. అందువల్ల కవిత్వం పలుచబడడానికి, పునరుక్తికి అవకాశం ఉండదా?
– విస్తృతంగా రాయడం అనేది బహుశా ఆ కవి స్వభావానికి సంబంధించింది. అయితే విరివిగా రాసే కవి తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే పైన చెప్పిన అంశాలు పరిహరించబడతాయి. విస్తృతంగా చదవడం వల్ల వస్తు వైవిధ్యం వల్ల క్రమక్రమంగా ఆంతరిక లోకాల్ని ఆవిష్కరించుకునే క్రమంలో ఉండటం వల్ల నన్ను నేను రీడిస్కవర్ చేసుకుంటూ పోవడం వల్ల వచ్చిన రీఇన్‌వెన్షన్ నన్ను రక్షించింది. ఒకవేళ ఒకే వస్తువు ఈ ఐదు దశాబ్దాల కాలంలో నా కవిత్వంలో దర్శనమిస్తే ఆయా నిర్దిష్ట స్థల కాలాల నుంచి దాన్ని బహుముఖంగా లోతుగా అందుకోవడం వల్ల మొనాటనీ కనిపించదు.

పైగా నాకు వస్తు నియమం లేదు. పొలిటికల్ కమిట్‌మెంట్ ఉంటుం ది. నిరంతర అన్వేషణ ఉండాలి వస్తువు విషయంలో. ప్రజా రాజకీయ నిబద్ధత నాకు చాలా విషయాలు బోధిస్తుంది. వస్తువు, ప్రయోగం విషయంలో వీటన్నిటికీ సంబంధించి ఎప్పటికప్పుడు నన్ను నేను అప్ టు డేట్ చేసుకోవడం చాలా మెలకువగా ఉండడం వల్ల కూడా పైన చెప్పినవి తప్పినవి.

మీ అంత విరివిగా కవిత్వం రాయడం అవసరమంటారా? ఇట్లా ప్రపంచంలో ఎవరైనా ఉన్నారా?
– అవసరమే. ఒక బాడీ ఆఫ్ లిటరేచర్ ఉంటే తప్ప ఒక యాభై ఏండ్ల కాలంలో వచ్చిన మార్పుల్ని రికార్డు చేయడం సాధ్యం కాదు. నేను 20 పుస్తకాలే అచ్చేశాను. నెరూడ 50 కవితా సంపుటాలేశాడు. గ్రీకు కవి రిట్‌సాస్ 60 వేశాడు. ఎక్కువ రాసినా పల్చబడకుండా ఉండేందుకు తగు చర్యలు తీసుకోవాల్సిందే. మనకు మాత్రం ఎక్కువ రాసినవాళ్లు లేరా! సినారె, సోసు, కుందుర్తి..
ఇంగ్లీషు కవిత్వం చదివేవారు ఆ భావాలను కాపీ కొడతారనే విమర్శ ఉంది? కొన్ని కవితలు చదివినప్పుడు ఇన్స్‌పైర్ కూడా అవుతాం కదా..
– ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కవులందరూ ఒక రకంగా నన్ను ఇన్‌స్పైర్ చేశారు. ఈ మధ్య ఒక అఫ్ఘానిస్తానీ కవిత చదివి నేనొక కవిత రాశా. ఇక్కడి సందర్భాన్ని కవిత చేశా. ఆ విషయాన్ని ఉటంకించా. ఎక్కడ ఏ కవి నుంచి ప్రేరణ పొందినా ఎప్పుడూ దాయలేదు. ఇతర కవుల కవిత్వం రక్తనిష్ఠం కావాలి తప్ప అనుకరణ కాకూడదు.

కవిత్వం ఆవేశాత్మకం, వచనం ఆలోచనాత్మకం అంటారు. నిజమేనా?
– మనలో తప్పుడు అభిప్రాయాలు రుజువు చేయబడకుండా స్థిరపడ్డాయి. దాంట్లో ఇదొకటి. ఏం లేదు, కవిత్వంలో ఎమోషనల్ కంటెంట్ ఎక్కువ ఉంటుంది. వచనంలో కాస్త తక్కువుంటుంది. అంతే తప్ప రెండు ప్రక్రియలు ఆలోచనాత్మకాలే. ఏ ప్రక్రియ చేసే పని ఆ ప్రక్రియ చేస్తుంది. పోటీ పెట్టడం అవివేకం. దేని అనుభవం దానిదే.
కవిత్వం మాత్రమే రాశారు. కథ ప్రయత్నించకపోవడానికి కారణం? రెండు ప్రక్రియల మీద దృష్టి పెడితే దెబ్బ తింటామనా?
– కవిత్వమ్ నాకు మహాంబోధి. అందులోనే మునిగిపోయాను. అందుకే ఇతర ప్రక్రియల జోలికి వెళ్లలేదు. ముందుమాటలు తప్ప. రాయకూడదనేం కాదు. కవిత్వానికే పరిమితమయ్యా.

నేను సవాలుగా తీసుకున్నదేమిటంటే దేన్నయినా కవిత్వంలోనే వ్యక్తీకరించాలని. కవిత్వం చేయాలని. అది నా స్వభావానికి సంబంధించినది.
రెండు మూడు ప్రక్రియల మీద దృష్టి పెట్టడం కన్నా సమస్త శక్తుల్ని ఒక ప్రక్రియ మీదే కేంద్రీకరించడం వల్ల ఒక నాణ్యత, ఒక పరిపక్వత సాధించవచ్చు అనుకున్నా.
మరి నవల రాసే ఉద్దేశమేమీ లేదా?
– ఎప్పటికైనా ఒక బృహత్ నవల రాయాలనే ఆకాంక్ష ఉంది.

మీరు విప్లవవాదా? విప్లవం అంటే మీ దృష్టిలో?
– విరసం సభ్యున్ని కాకపోయినా నేను విప్లవ కవినే.
కుల వర్గాల్ని ఆధిపత్యాల్ని నిర్మూలించి ఒక మహోన్నతమైన సమసమాజ స్థాపన.. దానికి సాయుధ విప్లవం మార్గం అనుకుంటున్నాం ఇప్పుడు. బహుశా అది నేను నమ్ముతున్నా. సమసమాజం వచ్చింతర్వాత కూడా పోరాట అవసరం ఉంటుంది. రాజ్యాధికారం కావాలనుకునే ఏ భావజాలపు సమూహాలకైనా తప్పకుండా ఒక బలమైన రాజకీయ కార్యాచరణ గలిగిన పార్టీ అవసరం.

విరసంలో ఎందుకు చేరలేదు?
– విరసం ఏర్పడేనాటికి శివారెడ్డి నేర్చుకునే దశలోనే ఉన్నాడు. ఇప్పటికి కూడా ఉన్నాడు. అప్పుడు చేరి ఉండాల్సింది. చేరకపోయినా దానితో గాఢ అనుబంధం నాలుగు దశాబ్దాలుగా ఉండడం వల్ల నన్ను విప్లవ కవిగానే పరిగణిస్తున్నారు. విరసం శివారెడ్డిని క్లెయిమ్ చేసుకుంది. నేను కూడా విరసాన్ని ఓన్ చేసుకున్నాను. అందుకనే విరసంతో పుట్టి పెరుగుతున్నవాన్ని అని చెబుతూ ఉంటాను.

అవార్డులు తీసుకుంటున్నారు కదా!
– కాలికి గజ్జె కట్టింతర్వాత ఎవడు కన్నుగొట్టినా ఒప్పుకోవాలంటారు. అటువంటిదేదో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు తీసుకోవడానికి అంగీకరించినప్పుడే జరిగింది. ఈ చిన్న చిన్న లౌల్యాలకు దూరంగా ఉండటం మంచిదే. బహుశా నాలో ఇదొక బలహీనతేమో.
అస్తిత్వ వాదాలని రికార్డెడ్‌గా మీరు ఎక్కడా సపోర్ట్ చేసినట్లు కనిపించదు?
– వ్యతిరేకించినట్లు కూడా రికార్డు లేదు. వ్యతిరేకించలేదంటే అంగీకరించినట్లే కదా. అన్ని అస్తిత్వోద్యమాల నుంచి నేను చాలా నేర్చుకున్నాను. నా కవిత్వ విస్తృతికి అవి చాలా దోహదపడ్డాయి.
అంత పరోక్షంగా సపోర్ట్ చేయడమెందుకు? డైరెక్ట్‌గా చేయవచ్చు కదా?
– తాత్వికంగా మార్క్స్, లెనిన్, మావో ఆలోచనా విధానం నాది. అది నా గైడింగ్ ఫోర్స్, వ్యక్తిత్వానికి.. కవిత్వానికి. ఈ వెలుగులో నేనన్ని వాదాల్ని విశ్లేషించుకున్నాను. ఆయా వాదాల ప్రభావం నా కవిత్వంలో ప్రత్యక్షంగా చూడొచ్చు. ఇవన్నీ ఈ ఆలోచనా విధానంలో ఇముడుతాయనుకుంటాను. నేను అన్నింటికీ ఆరోగ్యకరమైన దూరాన్ని పాటించాను.

మీకు నచ్చని కవులు?
– ప్రజా వ్యతిరేక కవి ఎవడైనా నాకు నచ్చడు.
నచ్చని పుస్తకాలు?
– ‘తులసీదళం’ లాంటి పుస్తకాలు.
ఈ తరం కవులు మీ నుంచి నేర్చుకోకూడని అంశాలు?
– నేర్చుకోదగిన వాటికంటే నేర్చుకోతగనివి నాలో చాలా తక్కువ. ఒకటి- క్లాసికల్ లిటరేచర్ చదువుకోవడం వల్ల, పద్య సాధన వల్ల అబ్బిన సాంస్క్రిటైజ్‌డ్ డిక్షన్‌ని పూర్తిగా వదిలించుకోలేకపోవడం. రెండు- మోతాదుకు మించి లిరికల్ ఆటిట్యూడ్ ఉండడం.
కొత్తతరం కవులు విస్తృతంగా చదవడం లేదని విమర్శ ఉంది…
– మనం అనుకున్న పద్ధతిలో వాళ్లు చదవట్లేదేమో కాని అందినంత మేరా కొత్త సాహిత్యాన్ని కొత్త కవిత్వాన్ని చదువుతూనే ఉన్నారు. కాని ఈ సంక్లిష్ట సంక్షోభ సందర్భం ఇచ్చినటువంటి ఒక గొప్ప ఖిఞఠట వాళ్లకుంది. అదే తీవ్రతతో అదే తాజాదనంతో కొనసాగుతారా లేదా అన్నది పెద్ద ప్రశ్న. వాళ్ల అంకిత భావాన్ని బట్టి కొనసాగదల్చుకున్నవారు తప్పకుండా చదువుతారు.

ఇప్పటి కవుల్లో మీరు గమనించిన అవలక్షణాలు?
– 1. మీడియాకి బలైపోవడం. 2. ఉండాల్సినంత నమ్రత, అణకువ లేకపోవడం. దీన్నే అఖూౖఔఈ ఇంటలెక్చువల్ హ్యుమిలిటి అన్నాడు.
ఒక్క సంసారానికే కిందా మీదా పడుతుంటారు.. మీరు రెండు సంసారాలు నడుపుతూ కూడా విస్తృతంగా రాస్తున్నారు. ఏమిటి రహస్యం?
– పెద్ద రహస్యమేమీ లేదు. తెలుగులో సంభాళించుకోవడం అనే మాట ఉంది. బహుశా దాన్ని ఆచరణలో పెట్టాననుకుంటా. ఒక సంయమనంతో అన్నింటినీ బాలెన్స్ చేసుకునే దృష్టి కూడా దోహదం చేసిందనుకుంటా. ఈ గొప్పదనం నాది కాదు. వాళ్లదే. వాళ్లిద్దరు గానీ పిల్లలు గానీ నాకెప్పుడూ అవరోధాలు కాలేదు. ఉత్ప్రేరకాలు అయ్యారు తప్ప. నేను కవిగా బతికుండటానికి 80 శాతం వాళ్లే కారణం. ‘ప్రేమ నిచ్చిన ప్రేమ వచ్చును’ అనే రహస్యం నాకు తెలుసు.

మీరు మరో పెళ్లికి సిద్ధపడ్డానికి కారణం?
– మొదట నన్ను గాఢంగా ఆరాధించే వ్యక్తిని గమనించకపోవడం.. తర్వాత అలాంటి ఆ వ్యక్తిని వదులుకోలేక..
కవిత్వ సాధన మీలో ఏమైనా మార్పులు తెచ్చిందా?
– నా షార్ట్‌టెంపర్డ్‌నెస్ తగ్గించింది. అంటే నా వృత్తి ప్రవృత్తి ఒక రకంగా నన్ను శుద్ధి చేశాయి. దేంట్లోనూ అతి కాకుండా కాపాడాయి.
మీకు బాగా పేరు తెచ్చిన కవితల విషయంలో అసంపూర్ణతను ఏమైనా ఫీలయ్యారా?
– కవితలన్నీ అసంపూర్ణాలే. ఆ ఇన్‌కంప్లీట్‌నెస్ ఇంకో కవిత రావడానికి దోహదం చేస్తుంది.

మీరు ‘వేకువ’ అనే సాహిత్య పత్రిక నడిపారు కదా.. ఎందుకు ఆపేశారు?
– అందరికీ అదొక వేదికగా ఉండాలని ప్రారంభించాను. అయితే నా కవిత్వానికి వెచ్చించాల్సిన సమయాన్ని అది తినేయడం మొదలుపెట్టింది. నేను కవిత్వానికే అంకితం కాదలచుకున్నాను. అందుకే ‘భారతి’లో రాస్తున్న పుస్తక సమీక్షల్ని కూడా ఆపేశాను.
పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందిన కవులకు చాలా ముఖాలు ఉంటాయంటారు. మీకు?
– ఇన్నేళ్ల సాధనా కార్యక్రమమంతా కూడా ఈ ముఖాల్ని తొలగించుకోవటంలోనే. వ్యక్తిగత వైరుధ్యాల్ని పరిష్కరించుకునే క్రమం గమనించకపోతే/తెలియకపోతే ముసుగు లవసరమౌతాయి.
మిమ్మల్ని బాధించిన సందర్భాలు, సంఘటనలు…
– దగ్గర మిత్రులనుకున్నవాళ్లు అమిత్రులవడం. అసూయ, ద్వేషాలు..
మీ సమూహంలోంచి వచ్చిన కవులు మిమ్మల్ని దాటి ముందుకెళ్ల లేదని ఒక విమర్శ..
– నా తర్వాత వచ్చిన రెండు మూడు తరాల్ని నాతో పోల్చి తూకం వేయకూడదు. బహుశా వాళ్లు క్రమ వికాసం చెందే దశలో ఉన్నారు. ఉత్తరోత్తరా వాళ్లు నన్ను అధిగమించవచ్చు. అధిగమించాలని కోరుకుంటున్నా.

మీ విషయంలో సభానంతర సభలు బాగా పండుతాయంటారు?
– సభానంతర సభలు బాగుండటానికి, హాయిగా ఉండటానికి అందరూ నగ్నంగా బైటికి రావడమే కారణం. సభానంతర సభలు ఎప్పుడూ కూడా సృజనాత్మక సన్నివేశాలే. కవిత్వం వింటం, చదవటం, డిక్టేట్ చేయడం, పాటలు పాడుకోడం.. ఇవన్నీ మనం బతికి ఉన్నామని చెబుతాయి, ఒక రకంగా.
-ఇంటర్వ్యూ : స్కైబాబ

కవిత్వంలో ఎమోషనల్ కంటెంట్ ఎక్కువ ఉంటుంది. వచనంలో కాస్త తక్కువుంటుంది. అంతే తప్ప రెండు ప్రక్రియలు ఆలోచనాత్మకాలే. ఏ ప్రక్రియ చేసే పని ఆ ప్రక్రియ చేస్తుంది. పోటీ పెట్టడం అవివేకం. దేని అనుభవం దానిదే.
రెండు మూడు ప్రక్రియల మీద దృష్టి పెట్టడం కన్నా సమస్త శక్తుల్ని ఒక ప్రక్రియ మీదే కేంద్రీకరించడం వల్ల ఒక నాణ్యత, ఒక పరిపక్వత సాధించవచ్చు అనుకున్నా.
అస్తిత్వ వాదాలను వ్యతిరేకించినట్లు కూడా రికార్డు లేదు. వ్యతిరేకించ లేదంటే అంగీకరించినట్లే కదా. అన్ని అస్తిత్వోద్యమాల నుంచి నేను చాలా నేర్చుకున్నాను. నా కవిత్వ విస్తృతికి అవి చాలా దోహదపడ్డాయి.
 

చాలా మందికి షకీలా ఒక శృంగార దేవత. ఆమెది ఒక్క సీను ఉన్నా చాలు సినిమా హిట్. ఒకప్పుడు హీరోయిన్ల కన్నా ఆమెకే ఎక్కువ రెమ్యూనరేషన్ ఇచ్చేవారు. అలాంటి షకీలా గతమేమిటి? చిన్నప్పుడు సూళ్లూరుపేట దగ్గర కోటలో పెరిగిన ఆమె మలయాళం సినీ పరిశ్రమకు ఎలా వెళ్లింది? కోట్ల మంది పురుషుల కలలరాణి అయిన షకీలా జీవితంలో ఎప్పుడైనా సుఖపడిందా?- ఇలాంటి ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానంగా- షకీలా తన ఆత్మకథ రాసుకుంది. ‘నాలో అపరాధ భావన లేదు.. బాధే ఉంది’ అనే ట్యాగ్‌లైన్‌తో మలయాళంలో విడుదలయిన ఈ ఆత్మకథలోని కొన్ని భాగాలకు అనువాదమిది..

‘నేను ఆత్మకథను ఎందుకు రాయాలి? నా నుంచి ఎవరైనా నేర్చుకొనేది ఏదైనా ఉందా? నేను మదర్ థెరిస్సాను కాను. నేను పూర్తిగా ఒక కృత్రిమమైన జీవితాన్ని గడిపాను. నేను నటించిన చిత్రాలు కూడా కృత్రిమమైనవే. అలాంటప్పుడు నేను ఆత్మకథను ఎందుకు రాయాలి? మొదట్లో నాకు ఇలాంటి ఆలోచనలు ఉండేవి. అందుకే ఎవరైనా వచ్చి ఆత్మకథ రాయమంటే నేను ఒప్పుకొనే దాన్ని కాదు. నిరాకరించాను. కానీ ఆ తర్వాత నా మనసు మార్చుకున్నాను. నేను అందరిలాంటి ఆడపిల్లనే. సామాన్యంగా బతకాలనుకున్నాను. ప్రేమించాలనుకున్నాను. ఇతరుల చేత ప్రేమించబడాలనుకున్నాను. ఇవేమీ సాధ్యం కాలేదు. నా గురించి ఎవరికీ ఏమీ తెలియదు. నేను ఎలాంటి కష్టాలు పడ్డానో ఎవరికీ తెలియదు. నా పేరు శృంగార రసానికి ప్రతీకగా ఎందుకు మారిందో ఎవరికీ తెలియదు. షకీలాలు ఎలా పుడతారో, ఎలా రూపుదిద్దుకుంటారో అందరికీ తెలియాలనే ఇప్పుడీ ఆత్మకథ రాశాను.

శరీరాన్ని మాత్రమే
మలయాళీ కుర్రకారు శృంగార కలలకు నేను ప్రతిరూపమని ఒక సారి ఓ జర్నలిస్టు నాతో అన్నాడు. ఎవరికైనా ఆకలిగా ఉంటే వారికి అన్నం పెట్టాల్సిందే. అది తప్ప వేరే ఏదీ సంతోసాన్నివ్వదు. నా సినిమా నా శరీరాన్ని శృంగారభరితంగా చూపట్టడం తప్ప ఇంకేమీ చేయదు. నాలోని స్త్రీని, నాలోని నటిని ఎవరూ చూడరు. ఒక దశలో- సినిమా హీరోయిన్ల కన్నా నేను ఎక్కువ రెమ్యూనరేషన్ తీసుకొనేదాన్ని. ఒక లొకేషన్ నుంచి మరొక లొకేషన్‌కు విమానాల్లో తిరిగేదాన్ని. పగలనకా రాత్రనకా సినిమా షూటింగ్‌లలో పాల్గొనేదాన్ని. కొన్ని సార్లు- రోజుకు రెండు, మూడు గంటల నిద్ర కూడా దొరికేది కాదు. చాలాసార్లు బెడ్‌రూం సన్నివేశాల్లో నటిస్తూనే వళ్లు తెలియకుండా నిద్రపోయేదాన్ని. అలాంటి సన్నివేశాలను చూసి ప్రేక్షకులు నేను భావ ప్రాప్తి పొందుతున్నానని భావించేవారు. చాలా మంది దృష్టిలో నేను కామోద్దీపన కలిగించే ఒక శరీరాన్ని మాత్రమే. నాలో ఉన్న నటిని వెలికితీయటానికి ఎవ్వరూ ప్రయత్నించలేదు.

అమ్మే నాకు శాపం!
మా అమ్మకు సంబంధించి నాకు ఎటువంటి మంచి జ్ఞాపకాలు లేవు. ఆమె నన్ను ఎప్పుడూ ప్రేమగా చూడలేదు. ఆప్యాయంగా పలకరించలేదు. నా జీవితాన్ని నాశనం చేసింది మా అమ్మే. బహుశా మా అమ్మకు చిన్నప్పటి నుంచి నేనంటే ప్రేమ లేదు. అస్తమాను తిడుతూ ఉండేది. శాపనార్థాలు పెట్టేది. ఇలా నాకు పదహారేళ్లు వచ్చాయి. ఎప్పుడూ నన్ను తిట్టే అమ్మ ఒక రోజు నన్ను పొగిడింది. ఆ తర్వాత- నన్ను ఒక వ్యక్తి వచ్చి బయటకు తీసుకువెడతాడని చెప్పింది. అతను నన్ను ఒక డబ్బున్న వ్యక్తి దగ్గరకు తీసుకువెళ్తాడనీ.. అతనితో ‘మంచి’గా ఉంటే- మొత్తం కుటుంబ ఆర్థిక సమస్యలు తీరిపోతాయనీ చెప్పింది. అతను చెప్పినట్లు చేయాలని మరీమరీ చెప్పింది. నేను షాక్ తిన్నా. ఆమె మాటల వెనకున్న అర్థమేమిటో నాకు బోధపడింది.

కానీ నాకు వేరే ప్రత్యామ్నాయం లేదు. అమ్మ చెప్పినట్లే ఒక వ్యక్తి వచ్చి హోటల్‌కు తీసుకువెళ్లాడు. అక్కడ రూమ్‌లో ధనవంతుడని మా అమ్మ చెప్పిన వ్యక్తి ఉన్నాడు. అతనిని చూసి నేను బాధతో, భయంతో గడ్డకట్టుకుపోయా. ఆయన నన్ను రేప్ చేశాడు. ఇది ప్రారంభం మాత్రమే. ఆ తర్వాత అలాంటి ధనవంతులనేకమంది దగ్గరకు నేను వెళ్లాల్సి వచ్చింది. నాకు బాధ కలిగేది. అప్పుడప్పుడు కొంత తృప్తి కూడా కలిగేది. నేను నా కన్యాత్వాన్ని ఎప్పుడు కోల్పోయానో నాకే తెలియదు.

ఆల్కహాల్ తీసుకొనేటప్పుడు- పురుషుల కన్నా మహిళల కంపెనీనే నేను ఎక్కువగా కోరుకుంటాను. తాగిన తర్వాత పురుషులు తమ కామాన్ని వెల్లడిస్తారు. వారితో కలిసి తాగుతున్నానంటే వారి కోరికలు తీర్చటానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాననుకుంటారు. అలాంటి వాళ్లను చూస్తే జాలేస్తుంది. వారి జీవితంలో భావ దారిద్య్రం ఎక్కువ. వారికి జీవితంలో సెక్స్ తప్ప వేరే భావన ఏదీ లేదా అనిపిస్తుంది. మహిళలతో అయితే ఎక్కువ స్వేచ్ఛ ఉంటుంది. వారిని కౌగిలించుకోవచ్చు. పట్టుకొని డ్యాన్స్ చేయచ్చు. వారు నా నుండి వేరే ఏం ఆశించరు కదా! ఈ పనులు పురుషులతో చేయలేను… సినిమాలో బెడ్‌రూం సీనుల్లో నటించేటప్పుడు- శృంగార భావనలు కలుగుతాయా అనే ప్రశ్నను చాలా మంది అడుగుతూ ఉంటారు. షూటింగ్ జరిగేటప్పుడు మొత్తం యూనిట్ అంతా ఉంటుంది. అందరూ చూస్తున్నప్పుడు సెక్స్ ప్రేరణలు ఎలా కలుగుతాయి? మహిళలకు సంబంధించినంత వరకూ శృంగారమనేది శరీరానికి సంబంధించినది మాత్రమే కాదు. మానసిక అనుబంధం లేకపోతే సెక్స్‌ను ఆనందించలేరు. నేను చిత్రాల్లో చేసేది కేవలం నటన మాత్రమే. నటిస్తున్నప్పుడు నాకెప్పుడూ సెక్స్ కోరికలు కలగలేదు.

దివాళాకోరు అక్క!
ఈ పుస్తకాన్ని మా పెద్దక్క నూర్జహాన్ చదవాలని నేను కోరుకుంటున్నా. ఆమే నేను దివాళా తీయటానికి ప్రధాన కారణం. ఒకప్పుడు దక్షిణ భారతదేశ చలనచిత్ర రంగంలో ఎక్కువ పారితోషికం తీసుకొన్న నటీమణిని నేనే. అయినా నా సంపాదనంతా మా అక్క దొంగిలించింది. ఆమే నా డబ్బు వ్యవహారాలన్నీ చూసేది. నేను తనని పూర్తిగా నమ్మాను. నా చిన్నప్పటి నుంచి తను నాతోనే ఉంది. ఎప్పుడూ తను అలా ప్రవర్తిస్తుందని నేను ఊహించలేదు. ఒక దశలో నేను ఈ సినిమాలతో విసిగిపోయాను. ఒక లొకేషన్ నుంచి మరొక లొకేషన్‌కు విమానాల్లో తిరగటం- కంటి మీద కునుకు లేకుండా షూటింగ్‌లు చేయటం నాకు విసుగనిపించాయి. నేను ఒక బ్రేక్ తీసుకుందామనుకున్నా. పెళ్లి చేసుకొని ప్రశాంతమైన జీవితాన్ని గడుపుదామనుకుంటున్నానని మా అమ్మతోను, నూర్జహాన్‌తోను చెప్పాను. వాళ్లిద్దరూ షాక్ తిన్నారు. నేనేదో పెద్ద నేరం చేస్తున్నట్లు చూశారు. నూర్జహాన్ అలాంటి తెలివితక్కువ నిర్ణయాలు తీసుకోవద్దని నచ్చచెప్పటం మొదలుపెట్టింది. వారు కేవలం నా డబ్బునే ప్రేమించారని, నా భవిష్యత్తు మీద వారికి ఎటువంటి ఆలోచన లేదని తేలింది. నాకు చాలా కోపం వచ్చింది. నేను సంపాదించిన డబ్బంతా ఇచ్చేయమన్నా. డబ్బంతా ఇంటికే ఖర్చు పెట్టేసానంది నూర్జహాన్. నాకు షాక్ తగిలినంత పనైంది.
(ఓపెన్ సౌజన్యంతో)

ప్రసీద్ధి గాంచిన ఉయ్యూరు వీరమ్మ తిరునాళ్ళు మాఘమాసం భీష్మ ఏకాదశి నాడు ప్రతి సంవత్సరం ప్రారంభం అవుతాయి . సోమవారం రాత్రి వేలాది భక్తుల గండ దీపాలతో అమ్మవారు మెట్టినిల్లు నుండి బయిలు దేరి పుట్టినిల్లు కు వెళ్ళుతుంది. మెట్టినిల్లు నుండి బయిలుదేరిన వీరమ్మ పుట్టినిల్లు చేరడానికి సుమారు 24 గంటలపాటు గ్రామంలో గడపకు గడపకు వెళ్లి హారతులు అందుకుంటుంది.
వీరమ్మతిరునాళ్ళు మాఘమాసం భీష్మ ఏకాదశి నాడు ప్రారంభమై 15 రోజుల పాటు జరిగే ఈ క్రమంలో మెట్టినిల్లు నుండి బయిలుదేరే ముందు పోలీసులు పసుపు కుంకమలు సమర్పించిన అనంతరం గ్రామంలో గడప గడపకు వెళ్లి పసుపు కుంకమలు అందుకుంటుంది.
అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం ప్రకారం ఉయ్యూరు పట్టణ పోలీసులు విర్మతల్లికి పసుపు కుంకమలు, నూతన వస్త్రాలు సమర్పిస్తారు. ఆ తరువాత ఆదిరాజు వంశస్తుల వద్ద అందుకొని వీధి వీధికి అమ్మవారిని తోడ్కొని వెళ్ళతారు భక్తులు.
జి వి రమణ
ఉయ్యూరు టైమ్స్ బ్లాగ్

కవి, కథకులు, నవలాకారులు, నాటక రచయిత, విమర్శకులు, వినూత్న పరిశోధకులు ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్. సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గంలోంచి ప్రభవించిన ఇనాక్ సమాజంలోని చీకటి కోణాల్ని తన రచనల ద్వారా బలంగా వ్యక్తీకరించారు. ఈ సాహితీ స్రష్టకు పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించిన సందర్భంగా ‘వివిధ’ పాఠకుల కోసం ఆయనతో విపులమైన ఇంటర్వ్యూ..

ఇనాక్ గారూ! మీకు పద్మశ్రీ అవార్డు వచ్చినందుకు అభినంద నలు. మీ సాహిత్యసేవకు తగినగౌరవం లభించిందని భావిస్తున్నారా?
– నా సాహిత్యానికి గాను పద్మశ్రీ లాంటి అవార్డు రావడం గొప్ప గౌరవంగా భావిస్తున్నాను. నాకే కాదు, తెలుగు భాషకే గౌరవంగా భావిస్తున్నాను.
జాషువా, మీరు ఒకే జిల్లా నుంచి వచ్చారు. మీ మీద ఆయన ప్రభావం ఉందా? ఆయనతో మీ పరిచయం గురించి చెప్పండి?

– జాషువా పుణ్యాత్ముడు. మహానుభావుడు, మహాకవి. మా పల్లెల్లో ఆయనొక సజీవ చైతన్య దైవం. ఆయన్ని చూడటం, తాకటం గొప్ప అనుభవం. ఆయన నివసించే ఇంటిని చూడటం ఒక ఆరాధన. కవి అంటే మా జనంలో గొప్ప గౌరవం. జాషువాను చూసే నాలో కవి కావాలన్న బీజం పడింది. మా పల్లెల ప్రజలు ఆయన పట్ల చూపే భక్తి ప్రేరణ నన్ను రచయితను చేసింది. ఆయన సాహిత్యమంతా నా 18 ఏళ్లకు చదివేశాను. నేనేమయినా రాస్తే కరుణశ్రీ చూచేవారు. సవరించేవారు. ప్రోత్సహించేవారు.
నేను అప్పట్లో పద్యాలు రాసేవాణ్ణి. నా పద్యాలు చదివిన విజ్ఞులు జాషువా రచనలాగో, కరుణశ్రీ రచనలాగో ఉందనేవాళ్లు. అట్లా అనిపించుకోవడం నాకు ఇష్టం లేదు. నా పద్యాలు నావిగా ఉండాలి. ఆ ప్రభావాల నుంచి తప్పించుకోవటానికి పద్యం రాయటం మానేశాను. వచనం నన్ను ఆదరించింది. నా పద్యం నేను రాసినట్లే ఉంటుందని ఇప్పుడెవరైనా ‘ఆది ఆంధ్రుడు’ చదివితే గుర్తిస్తారు.

అంబేద్కరిజం తెలియని రోజుల్లోనే కులానికి వ్యతిరేకంగా రాశానని మీరొకచోట రాసుకున్నారు..
– మా తాతను మునసబు కొట్టి చంపాడు. అట్లా చంపి ఉండకూడదని నా పసి మనస్సు ఏడ్చింది. అది నా మొదటి కథ- ఉత్తరం. నాకప్పటికి 15 ఏళ్లు. నేనప్పటికి అంబేద్కరును ఎరగను. నా ఆకలి, నా అస్పృశ్యతా వ్యధ, నా చుట్టూ జీవితాలు చూచి దుఃఖంతో ఆక్రోశించటానికి నా సాహిత్యం అండయింది. నా సాంఘిక జీవితాన్ని, నన్ను పీడించిన సమాజ ధోరణిని గూర్చి రాశాను. నేను రాసింది పుస్తకాలు చదివి కాదు, సంఘాన్ని చదివి.
క్రైస్తవ నేపథ్యం నుంచి వచ్చిన మీరు తెలుగు సాహిత్యంలో ఎలా స్థిరపడ్డారు?

– క్రైస్తవులంటే ముఖ్యంగా మాలమాదిగలే కదా! వాళ్లు ప్రధానంగా ఉండేది- అప్పట్లో పల్లెల్లోనే. ఆ పల్లెలకు అప్పట్లో తెలుగు తప్ప సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు అంతగా రావు. నేను పల్లె ప్రాణిని కాబట్టి తెలుగు ఇష్టమయింది.
అభ్యుదయ,విప్లవ సాహిత్యం ఉధృతంగా వస్తున్న రోజుల్లో ఆ ప్రభావంలో మీరు కొట్టుకుపోలేదు. స్వతంత్రమైన సాహితీ వ్యక్తిత్వంతోపాటు ప్రత్యామ్నాయ దృక్పథాన్ని మీ రచనల్లో వ్యక్తం చేస్తూ వచ్చారు? వర్గ కేంద్రమైన సాహిత్యం పట్ల మీరెందుకు ఆకర్షితులు కాలేదు?
– వర్గ కేంద్రమైన సాహిత్యం నాకిష్టమే. వర్ణ ప్రాంగణంలోని సాహిత్యం నన్ను బాధిస్తుంది. నా సాహిత్యంలో అభ్యుదయం విప్లవం – రెండు ధోరణులూ ఉంటాయి. వీటిపైన వీటికంటే ఎక్కువగా కులం నా గోల. నా గొడవ. దానీ పీడ నాకు వాస్తవం. ఆర్థికంగా పీడితులతోపాటు కుల, మత, వృత్తి పీడితులు నాకు సాహిత్యం ప్రసాదించారు. ఆర్థిక స్వావలంబన వచ్చినంత మాత్రాన జనం కులం ఉక్కు పంజరంలోంచి బయటపడలేరని నా తెలివిడి.
ప్రబంధ సాహిత్యం మీద మీరు చాలా చక్కటి విశ్లేషణలు చేశారు. వసుచరిత్ర రాసిన రామరాజభూషణుడు శూద్రకవి, శుభమూర్తి అని మీరు రాసిన చేసిన పరిశోధన అపురూపమైంది. విమర్శకులు ఆ గ్రంధాన్ని తిరస్కరించలేకపోయారు. అకడమిక్ రంగంలో ఆధిపత్య వర్గాలను ధిక్కరించి మీరు ఆ పరిశోధన చేశారు. అసలు ఆ రచన చేయాలని ఎందుకనిపించింది?

– పీడింపబడేవాడు నాకు తల్లి తండ్రి దైవం సోదరుడు బిడ్డ. శుభమూర్తి నాకు గురువు. నా గురువు బట్రాజుగా పిలవబడి, పీడింపబడి అవమానింపబడి, తృణీకరింపబడ్డాడు. సాహిత్య గురువు సాంఘికంగా సోదరుడు. ఆ మహాకవిని వసుచరిత్రను భక్తితో చదివాను. తెలుగు సాహిత్యంలో అది మహోత్కృష్ట ప్రబంధం. మహా కావ్యం. గొప్ప సాహిత్య సృష్టి. అంత గొప్ప రచన అవతరించటానికి అది పీడన నుంచి పుట్టటం శూద్రుడి గుండె నుంచి ప్రవహించటం కారణమని నాకు అనిపించింది. నేను దళితుణ్ణి పీడితుణ్ణి కావటాన శుభమూర్తి దుఃఖం నాకు వినిపించింది. ఆయన కన్నీటి తడి నా గుండెను తాకింది.
వసుచరిత్ర స్రష్ట పేరు శుభామూర్తి భట్టుమూర్తి అని కులం పేరుతో రామరాజభూషణుడని చేరదీసిన రాజు పేరుదో పిలిచారు. నా పేరు శుభమూర్తి అని ఆయన కంఠోక్తిగా చెప్పుకొన్నా ఇప్పటికీ ఎవరూ అలా పిలవటం లేదు, తలవటం లేదు. ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యాన్ని పండితులు ఒక దృష్టి నుంచే చూస్తున్నారు. ఇంకో దృష్టి నుంచి చూడవచ్చునని నా అభిప్రాయం. అదే వసుచరిత్ర వైశిష్ట్యం.

మీ ‘ఆది ఆంధ్రుడు’ కావ్యానికి రాసిన ముందుమాటలో అమరావతీ స్తూపానికి పూర్ణకళశం బహుమతిగా ఇచ్చిన ఒక మాదిగ గురించి వివరంగా తెలిపారు. మీరు సమాజాన్ని, కావ్యవస్తువునీ ఒక చారిత్రక దృక్పథం నుంచి చూస్తుంటారు. ముఖ్యంగా ఈ దేశాన్ని నిర్మించిన ఈ దళితుల చరిత్రను, ఆర్యుల దురాక్రమణను ప్రస్తావిస్తూ వుంటారు. ఇది మీ మెథడాలజీ కదా! ఈ చారిత్రక దృక్పథం మీకెలా ఏర్పడింది.
– నేను సాహిత్యాన్ని సామాజిక నేపథ్యం నుంచి చూస్తాను. రాస్తాను. సంఘాన్ని సాహిత్యంలో ప్రతిబింబింపచేయాలని ఇష్టపడతాను. సాహిత్యం సంఘానికి దశ దిశ నిర్దేశం చేయాలని ఆలోచిస్తాను. ఆలోచన కార్యరూపం దాల్చటానికి, చర్యోన్ముఖం కావటానికి ఇష్టపడతాను. ఈ ఉన్నతి; స్వేచ్ఛ, స్వాతంత్య్రం సమానత్వం అన్న ప్రజాస్వామిక విలువలతో కలిసి ఉండాలని వాంఛిస్తాను; ఈ వాంఛ పరిపూర్ణమయితే రేపటి సమాజపు అస్తిత్వం అవగతమవుతుంది. ఇది భవిష్యద్దృష్టి. ఈ సమాజం వర్తమానంలో ఇలా ఉందంటే ఎటువంటి గతాన్ని వారసత్వంగా ఇవ్వగలిగిందో గుర్తిస్తాము. అటువంటి గతాన్ని వెదుకుతూ పోవటం నాకు అనివార్యం. అట్లాంటి అన్వేషణలో కనిపించినవాడు భుజంగరాయుడు. వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రినాయుడి చేత అంటరానితనం నిర్మూలన శాసనం వేయించిన కార్యదక్షుడు. దళితుడు. దళితుల ప్రాచీనతా శైవభం నాకు ఆరాధ్యం. ఎందుకు స్మశానాలు తవ్వుకోవటమంటే ఆ ఎముకలు చెప్పే ఔన్నత్యం తెలుసుకోవటానికి. తెలుసుకొని ఏం చేస్తాను? గుండెల నిండా బలంగా గాలి పీల్చుకొని, ఛాతీ ఎగదట్టి నిర్భయంగా, ఆత్మగౌరవంతో, తలెత్తుకు తిరిగే దళితుల్ని చూస్తాను.

మీ మరో గొప్ప కావ్యం ‘కన్నీటి గొంతు’. అందులో శూర్పణఖ హృదయాన్ని ఆవిష్కరించారు. రామాయణం పట్ల మీ విమర్శనాత్మక పరిశీలన చాలా ఆసక్తిగా వుంది. రామున్ని ప్రతినాయకుడిగా చేస్తూ, రావణున్ని ధీరోదాత్త నాయకునిగా స్థాపించారు. కారణమేంటి?
– ధన్యవాదాలు. ఇంతమంది స్త్రీవాదులు సీతకు, అహల్యకు, మంధరకు, కైకకు, శబరికి జరిగిన న్యాయాన్యాయాల గూర్చి ఆవేదనాత్మక రచనలు చేశారు కదా, శూర్పణఖను గూర్చి ఏమీ రాయరేం? ఆమెకు అన్యాయం జరగలేదా? ద్రావిడ చక్రవర్తి అయిన రావణుడిని దశకంఠుడని వికారుడుగా, క్రూరుడుగా, రాక్షసుడుగా చిత్రించడం ఏం సబబు? వాల్మీకి పుట్టలోంచి పుట్టలేదు. ఆర్యుల బుర్రల్లోంచి పుట్టాడు. రామాయణం ఆర్యులు దక్షిణా పథానికి వ్యాపించటానికి పన్నిన రాజకీయ వ్యూహంలో భాగం. మీరు రామాయణాన్ని ప్రచార గ్రంథంగా, ఆర్యులు ద్రావిడుల్ని జయించే యుద్ధ వ్యూహంలో భాగంగా చూస్తే చాలా జీవన సత్యాలు కనిపిస్తాయి.

మీ మునివాహనుడు నాటకంలో తాత్వికత, తర్కం, కళా సౌందర్యం తొణికిసలాడే ఎన్నో సంభాషణలు రాశారు. అంత సోషల్లీ, ఫిలాసాఫికల్లీ, పొలిటికల్లీ సీరియస్ నాటకం రాయాలని ఎందుకనిపించింది? తిరుప్పాణ్ పాత్రను అలా చిత్రించడానికి కారణం?
– మునివాహనుడు చారిత్రక పాత్ర. పాణ్ కులస్థుడు. నాటి దళితుడు. దేవాలయ ప్రవేశం తిరస్కరింపబడ్డవాడు. పన్నెండుమంది ఆళ్వారుల్లో ప్రసిద్ధుడు. పది పాశురాలు పది పరిశోధన గ్రంథాల పెట్టు. తిరుప్పాణ్ ఆళ్వారు అని పిలువబడే దళితుడు మునివాహనుడు అయ్యాడు. అది అద్భుత కథా సందర్భం. దీన్ని గూర్చి వ్యాసం రాశాను. తృప్తి లేదు. నాటకం రాయదగ్గ అంశం అనిపించి రాశాను.
ఊరబావి, తలలేనోడు, కాకి వంటి అద్భుతమైన కథలు రాశా రు. ఎన్నో కథాసంపుటాలు వెలువరించారు. ఏ ఒక్క కథకూ మరో కథతో పోలిక వుండదు. అంత వైవిధ్యాన్ని చూపడం ఎలా సాధ్యం?
– సంఘం, మహారాజా సంఘం. సంఘంలో ఇంత వైవిధ్యమంటే, సంఘాన్ని ఆరాధించే రచయితకు అనంతమైన వైవిధ్యం లభిస్తుంది. గీతకు దిగువనున్న అందరిని గురించీ రాయాలనుకున్నాను. పాత్రలనేకం. వస్తువులనేకం. ఇతివృత్తాలనేకం. సంఘ జీవన వైవిధ్యమే సాహిత్య జీవన వైవిధ్యం.

రాయలసీమ జీవితం మీ సాహిత్యాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేసింది?
– ఆంధ్రాచార్యుడికి, అనంతపురంలోనో, తిరుపతిలోనో విద్యార్థులతో జీవితం గడిపే రచయితకు, రాయలసీమ జీవితం అర్థం కావ టం అంత తొందరగా సాధ్యం కాదు. మాండలికం తెలిస్తే చాలనుకొంటారు చాలామంది. అది నిజం కాదు. ఒక ప్రాంత జీవితానికో జీవశక్తి ఉంటుంది. అది అర్థం కావటం వలస రచయితకు అంత సులభం కాదు. నాకు 30 ఏళ్లు పట్టింది. రాయలసీమ జీవితం ఎంత సుకుమారమో, సౌందర్య సమన్వితమో, ప్రశాంతమో; వెలుపల ఉన్న వారికి ఇక్కడి మనుషుల వ్యక్తిత్వ సౌజన్యం, సౌకుమార్యం, మంచితనం, ఓర్పు తెలియవు. సీమ జీవ లక్షణం తెలిశాకే నేను కథలు, నవలలు, నాటకాలు, కవితలు రాశాను. ఒకప్పుడు నాలోంచి గుంటూరును విడదీయటం కష్టంగా ఉండేది. ఇప్పుడు నాలోంచి అనంతపురాన్ని తొలగించటం అసాధ్యం.
జానపద సాహిత్య విమర్శ అనే ప్రత్యేకమైన ప్రక్రియను మీరే మొట్టమొదటగా ప్రతిపాదించారు. ప్రపంచంలో ఎక్కడా అలాంటి ప్రయత్నం జరిగినట్టు లేదు. జానపద సాహిత్య విమర్శకు శాస్త్రప్రతిపత్తి చేకూరుతుందా?
– మీరన్నది నిజమే! ‘జానపదుల సాహిత్య విమర్శ’ బలమైన ప్రతిపాదన. ప్రపంచంలో ఎక్కడా జానపదుల విమర్శ ఉందని పరిశోధకులు గుర్తించలేదు. నా పరిశోధన గ్రంథాన్ని గొప్ప గ్రంంథం అంటున్నారు. తర్కించలేదు. నిగ్గు తేల్చలేదు.
విస్కాన్‌సిన్‌లో ఇది గొప్ప గ్రంథం. ఇంతకుముందు ఇటువంటి దృక్పథం లేదు. ఇది మొదటి గ్రంథం. తెలుగు జానపదుల్ని సజీవంగా చూపిన పరిశోధన అని నిగ్గు తేలిస్తే ఉస్మానియాలో గుర్తింపు వస్తుంది. ఇల విశాలం. కాలం అనంతం. ‘జానపదుల సాహిత్య విమర్శ’ ఆద్య గ్రంథం. అది అలా శాశ్వతం.

కంచికచర్ల కోటేశు హత్య మీద మీరొక నాటిక రాశారు. అందులో ఇంకా ఎన్నో హత్యాకాండలు జరుగనున్నాయనే సంకేతాన్నిచ్చారు. ఆ తర్వాత కారంచేడు, చుండూరు జరిగాయి. అలా జరుగుతాయని ఎలా అంచనాకు రాగలిగారు?
– కోటేశు వంటి హత్యలు జరుగుతాయని భయపడ్డాను. భయపడ్డంత జరిగింది. కారంచేడు నుంచి పాతిక చోట్ల అంతే జరిగింది. ఇది ఇంతటితో ఆగదు. ఇంకా సాగుతుంది. ఇంకా పాశవిక దహనకాండ జరుగుతుంది. జాగ్రత్త పడకపోతే ఊళ్లు పేలిపోతాయి. ఎవరి ఊళ్ళు? ఊహించండి! ఆలోచించండి.

లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య విలువలను సాహిత్యం కాపాడగలదా?
– కాపాడగలదు. ఆ విలువలతో సాహిత్యం సృష్టి కావటమే అవస రం. సాహిత్యం ప్రజాస్వామ్య విలువలను ప్రతిష్ఠించాలి. ఆ విలువలు ప్రజల్ని చైతన్యవంతుల్ని చేస్తాయి.సాహిత్యమే ప్రజల్ని ఆధునీకరించిం ది. సమాజాలను నూత్నీకరించింది. మనిషిని మహోన్నతుణ్ణి చేసింది. చైతన్యవంతులైన ప్రజలు పరస్పర అవగాహనతో సహజీవనం సాగించటానికి సాహిత్యం నిశ్చయమైన, అనివార్యమైన అవసరం.
దళితుడికి దూరంగా ఉండే ఆంధ్రాచార్యత్వం చేపట్టిన మీరు గ్రహించేదేమిటి?
– తెలుగు చదువు బ్రాహ్మణుల విద్య మాత్రమే అనే దశ నుంచి అది మానవ సమూహాల గుత్త సొత్తు అనే దిశకు మారటం నా జీవిత కాలంలోనే చూశాను.
సాహిత్యంలోని ప్రభావిత వ్యవస్థలను ప్రజాస్వామీకరించాలని విమర్శకులంటున్నారు..
– ప్రజాస్వామ్యంలో అన్ని వ్యవస్థలు ప్రజాస్వామ్యీకరణం చెందాలి. దానికి అపవాదం లేదు. సాహిత్యం మినహాయింపు కాదు.
ఇంటర్వ్యూ: డా.జిలుకర శ్రీనివాస్, స్కైబాబ

తెలుగు నాటకరంగంలో «ఈలపాట రఘురామయ్య ధృవతారగా వెలుగొందారు. 82 ఏళ్ల తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమలోనూ పద్మశ్రీ ఈలపాటి రఘురామయ్య పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచింది. 45వేల నాటకాలు ప్రదర్శించడమే కాకుండా వంద సినిమాల్లో నటించిన ఈయన తెలుసు సినిమా రంగంలోనే మొట్టమొదటి కృష్ణుడిగా నిలిచారు. లతెలుగు సినిమా పరిశ్రమ 1932లో ఆవిర్భవిస్తే, 1933వ సంవత్సరంలో ఈయన ‘పృధ్వీ పుత్ర’ అనే మొదటి సినిమాతో సినీరంగంలోకి ప్రవేశించారు. చూపుడు వేలు నాలుక కింద పెట్టి ఈలపాటతో ఆయన చేసిన వేణుగానం వల్ల ఈలపాట ఇంటిపేరుగా మారింది. 1901వ సంవత్సరం మార్చి 5వ తేదీన గుంటూరు జిల్లా సుద్దపల్లిలో జన్మించిన రఘురామయ్య 8వ ఏట నుంచే నాటకరంగ ప్రవేశం చేశారు.

శకుంతల, రత్నావళి, రాణి సంయుక్త వంటి స్త్రీ పాత్రలు, రాముడు, కృష్ణుడు, నారదుడు, భవానీ శంకరుడు వంటి పౌరాణిక పాత్రల్లో ఈయన నటించారు. చింతామణి, భక్తమార్కండేయ, కృష్ణప్రేమ, శ్రీకృష్ణాంజనేయ యుద్దం వంటి చిత్రాల్లో హీరోగా నటించిన రఘురామయ్య ఎన్నెన్నో వైవిధ్య పాత్రలు ధరించారు. సినిమాలు చేస్తున్నా, నాటకాన్ని వదలలేదు. అద్భుత నటన, అమరగానం, మురిపించే రూపం, మైమరిపించే ఈలపాటతో ఆరున్నర దశాబ్దాల పాటు రంగస్థలాన్ని ఏలారు. జవహర్‌లాల్‌నెహ్రూ, ఇందిరాగాంధీ, రబీంద్రనాథ్ టాగూర్, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌లు ఈయన కళాచాతుర్యాన్ని మెచ్చుకున్నారు. రాష్ట్రపతిగా వివి గిరి ఉన్నపుడు ఈలపాట రఘురామయ్య గారితో శ్రీకృష్ణ తులాభారం నాటకాన్ని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేయించుకున్నారు.

శివాజీగణేషన్, ఎం.జి.రామచంద్రన్, పి.సుశీల, ఎస్.జానకి, ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మమణ్యంలు ఈలపాట రఘురామయ్యను అభినందించారు. ఈలపాటతోపాటు తన నటనతో తెలుగునాట ప్రేక్షకుల విశేష ఆదరణ పొందిన ఈలపాట రఘురామయ్య 1975వ సంవత్సరంలో తనువు చాలించినా, ఆయన జ్ఞాపకాలు మాత్రం అజరామరంగా నిలిచాయి. ఈలపాట రఘురామయ్య స్మత్యర్ధం ఆయట కాంస్య విగ్రహాన్ని ఆయన స్వస్థలమైన గుంటూరు జిల్లా చెబ్రోలు మండలం సుద్దపల్లి గ్రామంలో నేడు మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకు తెలుగు భాషా సంఘం ఛైర్మన్ మండలి బుద్ధప్రసాద్ ఆవిష్కరించనున్నారు. ఈ విగ్రహావిష్కరణ సభలో ఎమ్మెల్సీ బసవపున్నయ్య, ఆచంట వెంకటరత్నం నాయుడు తదితరులు పాల్గొననున్నారు.

కళ్లు తిప్పుకోలేని అందం, ఖరీదైన దుస్తులు, భారీ సెట్టింగులు, అద్భుతమైన నటన.. ఇవన్నీ కుదిరినంత మాత్రాన సినిమా హిట్ అవుతుందా? నటుల ‘ఇమేజ్’ పెరుగుతుందా? పెరగదు. ఇంకా ఏదో కావాలి. అదే పవర్‌ఫుల్ ‘డైలాగ్’. ఒక పంచ్ మాట. అది పడితేనే నటులకు కిక్ వస్తుంది. స్టార్ ఇమేజ్ ఏర్పడుతుంది. అలాంటి మాటల్ని రాస్తూ.. తెలుగు తెర మీద మాయ చేసే ‘డైలాగ్ రైటర్స్’ అనుభవాలను వారం వారం మీ ముందు ఉంచబోతోంది ‘నవ్య’. అందులో భాగంగా నలభై ఏళ్లలో – నాలుగొందల సినిమాలకు రాసిన సినీ రచయిత సత్యానంద్‌తో ఈ కొత్త శీర్షికను ప్రారంభిస్తున్నాం..

“సార్, మీరు ఇండస్ట్రీకి వచ్చి నలభై ఏళ్లు అయ్యింది. మీరు రాసిన సినిమాలు నాలుగొందలు దాటాయి. వాటిలో మీరు రాసిన కొన్ని మంచి డైలాగులను ‘నవ్య’ పాఠకులతో పంచుకోగలరా ?” అని సత్యానంద్‌ను అడిగాము. “ఏ డైలాగని చెప్పమంటారు? రాయడం తప్ప గుర్తుంచుకునే అలవాటు లేదు నాకు” అంటూనే శ్రీనగర్‌కాలనీలోని సాయిసదన్‌లో తను ఉంటున్న ఫ్లాట్‌కు రమ్మన్నారాయన. సహజంగా సినిమా వాళ్ల ఇళ్లకు వెళ్లినప్పుడు ముందుగదిలో కనిపించే దృశ్యం – అవార్డుల ప్రతిమలు, వందరోజుల షీల్డులు. అయితే ఆయన ఇంట్లో అవేవీ లేవు. రాక్‌ల నిండా ఆంగ్ల పుస్తకాలే దర్శనమిచ్చాయి. సినిమాలు తప్ప మరో ధ్యాసలేని సత్యానంద్ 1973లో ఆదుర్తి సుబ్బారావు తీసిన ‘మాయదారి మల్లిగాడు’తో కెరీర్‌ను మొదలెట్టి.. ఈ మధ్యనే రామానాయుడు నిర్మించిన ‘నేనేం చిన్నపిల్లనా’ వరకు రాస్తూనే ఉన్నారు. తెలుగు సినిమా తెర మీద ‘కథ, మాటలు, స్క్రీన్‌ప్లే- సత్యానంద్’ అన్న కార్డు ఇప్పటికీ పడుతూనే ఉంది.

ఎవరు అమ్ముకోలేదు?
“ఎక్కడని మొదలు పెట్టేది? నాలుగొందల సినిమాలకు రాశాను. ఎందులో ఏ డైలాగ్‌ను చెప్పమంటారు? సరే, నా మొదటి సినిమా ‘మాయదారి మల్లిగాడు’తో మొదలుపెడతాను”అని మెల్లగా గుర్తుచేసుకోవడం మొదలుపెట్టారు సత్యానంద్. “రాజమండ్రిలో డిగ్రీ పూర్తి చేశాక.. సినిమాల మీద ఆసక్తితో మద్రాసు వెళ్లిపోయాను. ఆదుర్తి సుబ్బారావుగారు మా బంధువు. ఆయన దగ్గర రెండు సినిమాలకు పని చేశాను. ఒక రోజు ఆయన “సత్యానంద్, నీకొక సీన్ చెబుతాను. లైన్ పట్టుకుని ట్రీట్‌మెంట్ రాసివ్వగలవా? ప్రయత్నించు” అన్నారు. శ్రద్ధగా విని సీను మొత్తం రాసి ఆయన చేతిలో పెట్టాను. ఆయనకు నచ్చుతుందో లేదోనన్న టెన్ష్షన్ పడలేదు. “నువ్వు రాసింది బాగుంది. కృష్ణ, జయంతి, మంజులతో ‘మాయదారి మల్లిగాడు’ తీస్తున్నాను. దానికి నువ్వే డైలాగ్ రైటర్‌వు!” అన్నారు ఆదుర్తి.

రైటర్‌గా నాకదే తొలి సినిమా. అందులో వేశ్య వేషం వేసిన జయంతి ఒక కోర్టు సీనులో లాయర్‌తో గట్టిగా వాదిస్తుంది. వ్యక్తిగా తన తప్పును సమర్థించుకుంటూనే లోకం పోకడ చెప్పే డైలాగులు అవసరం. ఆ సమయంలో నాకైతే కోర్టు భాష తెలీదు. కొందరు తెలిసిన లాయర్లతో మాట్లాడాను. ఆ సీనులో- కోర్టు బోనులో నిల్చున్న జయంతి (వేశ్య పాత్ర)ని “అందాన్ని అమ్ముకోవడం నీచంగా అనిపించలేదా?” అని సీరియస్‌గా ప్రశ్నిస్తాడు లాయర్. అప్పుడామె “అమ్మకం అనేది అనాధిగా లోకంలో వస్తున్నది. ఎవరికి ఉన్నదాన్ని వారు అమ్ముకుంటూనే ఉన్నారు. కొందరు పదవుల్ని అమ్ముకుంటున్నారు. కొందరు పరపతిని అమ్ముకుంటున్నారు.

కొందరు మాటను అమ్ముకుంటున్నారు. కొందరు ఓటును అమ్ముకుంటున్నారు. కొందరు వరకట్నం పేరుతో కొడుకుల్ని అమ్ముకుంటున్నారు. కొందరు కన్యాశుల్కం పేరుతో కూతుళ్లని అమ్ముకుంటున్నారు. వాళ్లది తప్పు కానప్పుడు నాది తప్పు ఎందుకు అవుతుంది?” అంటూ లాయర్‌నే ఎదురు ప్రశ్నిస్తుంది. వాదోపవాదాలను విన్న జడ్జి “చూడమ్మా నువ్వు ఏం చదువుకున్నావు?” అని అడిగితే “ముప్పయి ఏళ్ల జీవితాన్ని చదువుకున్నాను.. నా చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని చదువుకున్నాను” అని సమాధానం ఇస్తుంది. అప్పట్లో ఈ డైలాగులు సినిమాకే హైలైట్ అయ్యాయి.

ఎలా కొట్టాను దెబ్బ..
మోహన్‌బాబు, నేను మంచి స్నేహితులం. ఆయనకు డైలాగులంటే చాలా ఇష్టం. అతని బలం డైలాగ్ డెలివరీనే! వాటిని చెప్పడంలో తనకో ప్రత్యేకమైన శైలిని ఏర్పరుచుకున్నారు. మోహన్‌బాబు ఉన్నాడంటేనే ప్రేక్షకుల్లో కొన్ని అంచనాలు ఉండేవి. ‘పదహారేళ్ల వయసు’కు రాస్తున్నానప్పుడు. ఇందులో మోహన్‌బాబు పాత్ర బాగుంటుంది. “ఒరే, నాకు పవర్‌ఫుల్ డైలాగులు ఉండాలి. పెద్ద పెద్దవి రాసివ్వు” అని మా ఇద్దరి మధ్య ఉన్న చనువుతో అడిగేవారు. ‘పదహారేళ్ల వయసు’ డైరెక్టు తెలుగు కథ కాదు. తమిళ కథ. అందులో రజనీకాంత్ చేశారు. ఎదుటివాళ్లను ఏడిపిస్తూ ‘ఇదెప్టి ఇరికు’ (ఇది ఎలా ఉంది?) అనే ఊతపదాన్ని అంటుంటాడు అతను. అదే పాత్రను తెలుగులో మోహన్‌బాబు చేశారు.

‘ఇదెప్టి ఇరికు’ అనే పదాన్ని తర్జుమా చేసే దగ్గరే సమస్య వచ్చింది. మామూలుగా అయితే ‘ఇది ఎలా ఉంది’ అనాల్సి వస్తుంది. ఆ పదం మాకెవరికీ నచ్చలేదు. అందులో పంచ్ లేదు. అదే పదాన్ని – మోహన్‌బాబు శరీరభాష, ఉచ్చారణ శైలికి తగ్గట్టు ‘ఎలా కొట్టాను దెబ్బ’ అని రాశాను నేను. దాన్నే సినిమాలో పెట్టాము. ఆ పదం బాగా పాపులర్ అయ్యింది. అదే మాటను ఒక సన్నివేశంలో మోహన్‌బాబుకి కౌంటర్ ఇచ్చేందుకూ వాడుకున్నాం. “ఏరా కుంటోడా ఇట్రా” అని అటుగా వెళుతున్న చంద్రమోహన్‌తో కెలుక్కుంటుంది మోహన్‌బాబు బ్యాచ్.

అంతవరకు అమాయకంగా ఉన్న అతను కుంటుకుంటూ సీరియస్‌గా వచ్చి మోహన్‌బాబుకు లాగి ఒక్కటిస్తాడు. అది చూసి అక్కడున్న వాళ్లందరూ ఆశ్చర్యపోతారు. మోహన్‌బాబువైపు నోరెళ్లబెట్టి చూస్తున్నప్పుడు.. అతని పక్కనే నిల్చున్న సహచరుడు ఒకడు ‘ఎలా కొట్టాడు దెబ్బ’ అని రివర్స్‌లో చెప్పి ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తాడు.

న్యాయమనేది..
ఎన్‌టిఆర్‌తో త్రివిక్రమరావు ‘జస్టిస్ చౌదరి’ తీస్తున్నారప్పుడు. ఆ సినిమాకు రాఘవేంద్రరావు దర్శకులు. అందరం కలిసి కథను తయారు చేశాం. దాన్ని ఒక శుభముహూర్తాన ఎన్‌టిఆర్‌కు వినిపించి ఓకే చేయించుకోవాలి. “బ్రదర్ మీరు తెల్లవారుజామున నాలుగు గంటలకు రండి. కథ చెబుదురుగాని” అన్నారాయన. వెళుతూనే “చెప్పండి బ్రదర్” అన్నారు. “సార్, ఇందులో మీది గంభీరమైన జడ్జి పాత్ర..” చెబుతుండగానే ఆయన – “జడ్జి పాత్ర అంటే ఏమంత ఆసక్తిగా ఉంటుంది బ్రదర్?” అన్నారు. “ఇందులో మంచి ఫ్యామిలీ డ్రామా ఉంది..” అంటూ కథ, మాటలు చెప్పాను. ఆయన ఏం చెబుతారా అని టెన్షన్‌తో ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు “నేను మళ్లీ షూటింగ్‌లోనే మీకు కనిపిస్తాను. కథ ఓకే. అంతా సిద్ధం చేసుకోండి.

మనం ఈ సినిమా చేస్తున్నాం” అంటూ వెళ్లిపోయారు. అయితే ఈ సినిమాకు కొన్ని చోట్ల డైలాగులు రాయడం నాకొక సవాలుగా మారింది. తన తమ్ముడు ఒక నేరంలో ఇరుక్కోవడంతో విలన్ వేషం కట్టిన సత్యనారాయణ.. ఆ కేసును వాదించే జడ్జి ఎన్‌టిఆర్ ఇంటికి వెళతాడు. అప్పుడు -“నా తమ్ముడు చేసింది నేరమే అయినా వాడు నిర్దోషి అని మీరు తీర్పు ఇవ్వాలి” అని రవ్వంత బెదిరింపు స్వరంతో చెబుతాడు సత్యనారాయణ. ఆ మాటకు సమాధానంగా ఏ కుర్రహీరోకో అయితే “ఏంది బే నువ్వు నాకు చెప్పేది?”లాంటి మాటలేవో రాయాలి. కాని ఇక్కడున్నది ఎవరు? ఎన్‌టిఆర్! అందులోనూ ఆయనది గంభీరమైన జడ్జి వేషం. అందుకు బాగా ఆలోచించి రాసిన మాటలను అంతే అద్భుతంగా చెప్పారాయన.

“న్యాయమనేది ఎవరి చేతిలోనో కీలుబొమ్మ కాదు.. ఇష్టం వచ్చినట్లు ఆడుకోవడానికి. న్యాయమనేది ఏ ఒక్కడి స్వార్జితమో కాదు.. ఇష్టమొచ్చినట్లు వాడుకోవడానికి. న్యాయమనేది మార్కెట్‌లో అమ్మజూపే సరుకు కాదు. ఖరీదిచ్చి కొనుక్కోవడానికి. (కాస్త స్వరాన్ని పెంచుతూ, కనుబొమలు పైకి లేపుతూ) న్యాయమనేది మీ అమ్మ కన్న బిడ్డ కాదు. నువ్వు చెప్పినట్లు వినడానికి” అంటూ సింహంలా గర్జించి చెప్పిన ఎన్‌టిఆర్‌ను, ఆ సినిమాను కూడా మరిచిపోలేము.

బాక్స్ బద్దలవుతుంది..
డైలాగ్ రైటరే అన్నీ రాస్తాడనుకోవడం పొరపాటు. అప్పటికప్పుడు సెట్‌లో నటీనటులు కూడా మంచి డైలాగుల్ని మన మీదికి విసురుతుంటారు. బాగున్నాయనిపిస్తే వాడేసుకోవచ్చు. అలాంటి అనుభవమే ‘రౌడీ అల్లుడు’ తీసే టైమ్‌లో జరిగింది. ఒక సీన్‌లో – చిరంజీవి మానసిక ఆరోగ్యాన్ని తేల్చేందుకు డాక్టర్ వేషంతో వస్తాడు బ్రహ్మానందం. అతని చంకలో ఒక చిన్న నల్లటి సూట్‌కేస్ ఉంటుంది. బ్రహ్మానందం వేసే ప్రశ్నలకు చిరంజీవి వ్యంగ్యంగా సమాధానం ఇస్తుంటాడు. ఆఖర్న “నాతో పెట్టుకుంటే బాక్స్ బద్దలవుతుంది” అంటారు చిరు. అదొక చిన్న డైలాగ్. కాని భలే పాపులర్ అయ్యింది. అప్పట్లో అదొక ట్రెండ్‌ను సెట్ చేసింది. నిజానికి ఆ ఐడియా నాకొచ్చింది కాదు. బ్రహ్మానందం ఏదో ఒక ఊరికి వెళుతున్నప్పుడు ఎవరో కుర్రాడు పక్కనున్నోడితో “ఏంట్రోయ్ నేనంటే ఏమనుకున్నావ్? కొడ్తే బాక్సు బద్ధలైపోతుందిరోయ్” అని తమాషాగా అన్నాడట. ఆ మాటను బ్రహ్మానందం చిరంజీవితో చెప్పాడట. “ఈ మాట భలే ఫన్‌గా ఉందండీ. ఎక్కడైనా పెడితే బావుంటుందేమో ఆలోచించండి”అని చిరంజీవి నాతో చెప్పారు. నాక్కూడా నచ్చడంతో వాళ్లిద్దరికీ మధ్య నడిచే సన్నివేశానికే రాశాను.

ఆస్తి నాకు పాస్తి నీకు..
నేను రాసిన వాటిలో మంచి మాటలున్న మరో సినిమా ‘దేవత’. అక్కాచెల్లెళ్లుగా నటించిన జయప్రద, శ్రీదేవిల మధ్య సెంటిమెంట్‌ను పతాక సన్నివేశాలకు తీసుకెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఇంకో సీన్‌లో శోభన్‌బాబుతో శ్రీదేవి “మా అక్క ఒక దేవత. మంచి తప్ప చెడు, పుణ్యం తప్ప పాపం తెలియని ఆ దేవతను అందుకోగలిగిన దేవుడివి నువ్వు ఒక్కడివే” అంటుంది. “ఆమె బతుకులో దీపం పెట్టడానికి నువ్వు చీకట్లోకి నడిచావు” అంటాడు శోభన్. ఇలాంటి భారమైన మాటలే కాదు.. సినిమాలో హాస్యానికీ కొదవ లేదు. ఆస్తి పంపకం గురించి ఒక చోట మోహన్‌బాబు “ఆస్తీపాస్తిలో ఆస్తి నాకు పాస్తి నీకు. ఇల్లువాకిలిలో ఇల్లు నాకు వాకిలి నీకు. పొలంపుట్రాలో పొలం నాకు పుట్ర నీకు. గొడ్డుగోదాలో గొడ్డు నాకు గోదా నీకు” అని చెప్పే డైలాగుల్ని తెలుగువాళ్లు ఎన్నటికీ మరిచిపోలేరు.

తొలి చిత్రాలకు..
నాగార్జున ‘విక్రమ్’, పవన్‌కళ్యాణ్ ‘అక్కడ అమ్మాయి- ఇక్కడ అబ్బాయి’, మహేష్‌బాబు ‘రాజకుమారుడు’ ఇవన్నీ ఆ హీరోలు అరంగేట్రం చేసిన సినిమాలు. వీటన్నిటికీ నేనే డైలాగ్ రైటర్ని. అప్పటికి కొత్త హీరోలైనా సరే, వారి ఇమేజ్‌ను పెంచేలాగే డైలాగుల్ని రాయాలి. అది వాళ్ల కెరీర్‌కు అవసరం. అయితే మోతాదు మించితే నష్టం కలిగిస్తుంది. నాగార్జున చేసిన ‘విక్రమ్’ మంచి ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ఇచ్చిన సినిమా. సెంటిమెంట్ కూడా ఉంది. అవన్నీ దృష్టిలో పెట్టుకుని రాస్తున్నప్పుడు “అబ్బాయి కొత్తవాడు. లెంతీ డైలాగులు వద్దు. తక్కువ మాటలతో ఎక్కువ యాక్షన్, గ్లామర్‌లతో నడిపిద్దాం” అన్నారు ఆ సినిమాకు దర్శకుడైన వి.మధుసూదనరావు. అనుకున్నట్లే సింపుల్ డైలాగుల్ని రాయాల్సొచ్చింది. నాగార్జునకు అది తొలి సినిమా అయినప్పటికీ చాలా ఎనర్జిటిక్‌గా చెప్పారు. ఆ నాటికి ఆయనకు తెలుగు చదువుకోవడం కాస్త కష్టంగా ఉండేది.అందుకని ఆ డైలాగుల్ని ఇంగ్లీషులో రాసుకుని చెప్పేవారు.

ప్రతి హీరో స్వభావం, ఆలోచనలు, నటనలను ప్రతి డైలాగ్ రైటర్ పరిశీలిస్తుంటారు. ఆ ఇమేజ్‌కు తగ్గట్టే రాస్తారు ఎవరైనా. పవన్‌కళ్యాణ్‌కు అలాగే రాశాను. చిరంజీవి సినిమాలకు రాస్తున్నప్పటి నుంచి పవన్ నాకు బాగా తెలుసు. ఆయనకు పుస్తకాలంటే ఇష్టం. మా ఇంట్లో ఆంగ్ల సాహిత్య పుస్తకాలు చాలా ఉండేవి. వాటి కోసం మా ఇంటికి వచ్చేవారాయన. ఒకప్పుడు థ్రిల్లర్, క్రైమ్, ఫిలాసఫీ పుస్తకాలను బాగా చదివేవారు. ఆ తర్వాత ప్రపంచ చరిత్రలో ప్రముఖులైన స్టాలిన్, హిట్లర్, మావోల పుస్తకాలను చదివేందుకు ఆసక్తి చూపించేవారు. సరే ఇదలా ఉంచితే – అతని గొప్ప లక్షణమేమిటంటే – ఏ డైలాగ్ అయినా ముందు చదువుకుని, ఓన్ చేసుకుంటారు. ఆ తర్వాత చదివి వినిపిస్తారు. అప్పుడేమీ అనిపించదు.

షూటింగ్ స్పాట్‌లోకి వెళ్లాక.. మనమెవ్వరమూ ఊహించని విధంగా చెప్పడం పవన్ గొప్పదనం. అంత అద్భుతంగా డైలాగ్స్ చెప్పి అందర్నీ ఆశ్చర్యపరుస్తారు.’అక్కడ అమ్మాయి-ఇక్కడ అబ్బాయి’ మొదటి సినిమా అయినా డైలాగ్స్‌ను చెప్పడంలో ఆయన ఏమాత్రం ఇబ్బంది పడలేదు. డైలాగులు కాలాన్ని బట్టే పుడతాయి. నాగేశ్వరరావు టైమ్‌లో హీరోయిన్ అక్కడుంటే హీరో ఇక్కడ నిల్చుని మాట్లాడుకునేవారు. ఇప్పుడు సీను మారిపోయింది. ఏ కాఫీడేలోనో దగ్గర దగ్గర కూర్చుని మాట్లాడుకుంటుంటారు యువతీయువకులు. కాబట్టి కాలాన్ని బట్టి సినిమాలు, సినిమాలకు తగ్గట్టు డైలాగులు రాయాల్సి వస్తుంది.”

రజనీకాంత్ అగ్గిపుల్ల..

రైటర్ ఒకటనుకుని రాస్తే, దాన్ని రెట్టింపు చేసి అవలీలగా నటించే వాళ్లలో అగ్రగణ్యుడు రజనీకాంత్. తెలుగులో ఆయన నటించిన ‘ఆమె కథ’కు డైలాగులు రాసేప్పుడు నాకీ అనుభవం ఎదురైంది. సినిమాలో అదొక కీలక సన్నివేశం. ఇందులో రజనీది నెగటివ్ రోల్. ఒక చోట ఒక డైలాగ్ చెప్పి, ఎదురుగ్గా ఉన్న ఆడమనిషి చెంపమీద ఒక దెబ్బ వేయాలి. అది సీను. అందుకు ఆయన చెప్పాల్సిన డైలాగ్ “లోకంలో ఏదైనా సరే పాడైపోతే దాని వాడకం తగ్గిపోతుంది. ఒక్క ఆడది మాత్రం పాడైపోతే దాని వాడకం పెరుగుతుంది. అందుకే నిన్ను పాడుచేసి, నీతో బిజినెస్ చేస్తున్నాను”. దాన్ని చదివిన రజనీకాంత్ “బాగుంది. అయితే కొంచెం స్టయిల్ మారుద్దామా?” అనడిగారు. “ఎలా చేద్దామో చెప్పండి” అన్నాను నేను. “ఆ డైలాగ్ చెప్పి, ఆమెను ఒకటి పీకాలి. అంతేకదా!” అన్నారు. “అవును” అంటూ ఆయన ఏమి చెబుతారోనన్న ఆసక్తితో ఆయన వైపు చూస్తున్నాము. “ఏమీలేదు. ఆ డైలాగ్ చేప్పే ముందు కుడిచేతిలో అగ్గిపుల్ల, ఎడం చేతి వేళ్ల మధ్య సిగరెట్ పెట్టుకుంటా. కుడిచేత్తో కొడుతూ అగ్గిపెట్టె మీద అగ్గిపుల్లను గీసుకున్నట్లే చెంపమీద దెబ్బవేసి అగ్గిపుల్ల గీసుకుని… ఆ అగ్గిపుల్లతో ఈ చేతిలో ఉన్న సిగరెట్‌ను ముట్టించుకుంటాను. అంతే! ఎలా వుంటుంది?” అన్నారు రజనీ. “అద్భుతం” తప్ప మరోమాట రాలేదు మాకు. రజనీ సినిమాలకు పనిచేసిన అనుభవం నాకెంతో ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చింది. నన్నోసారి ఆయనింటికి భోజనానికి ఆహ్వానిస్తే వెళ్లాను. అంత పెద్ద ఇమేజ్ కలిగిన హీరో అన్న భావనేదీ తన మనసులోకి రానివ్వకపోవడం ఆయన గొప్పదనం. ఇద్దరం భోంచేశాక నేను బయటికొస్తున్నప్పుడు ఆయనే గేటు తీసి, కారు డోర్ వేసే వరకు పక్కనుండి మర్యాదలు చేశారు.

‘అత్తకు యముడు – అమ్మాయికి మొగుడు’లో అత్తకు, అల్లుడికి మధ్య సవాళ్లు, ప్రతిసవాళ్లతో ప్రతిసీను ఉత్కంఠకు గురి చేసేలా రాశాను. ఒకచోట “నా కూతుర్ని ఎందుకు పెళ్లి చేసుకున్నావో చెప్పు?” అని వాణిశ్రీ ప్రశ్నిస్తే “నీ కూతురు ఆడది కనుక, నేను మగాణ్ణి కనుక. కాదంటావా – నీకేమైనా డౌటా?” అని చిరు చెప్పే డైలాగ్,, అతని స్టయిల్ అద్భుతం.

ఏ ‘ప్రేమించు’లో హీరోయిన్ లయ అంధురాలు. అంధుల భాష, ఉద్వేగాలు ఎలా ఉంటాయి? జీవనవిధానం ఎలా ఉంటుంది? మనం బయట రోజూ చూస్తూనే ఉంటాం. అయితే అదే పనిగా వాళ్ల మధ్యకు వెళ్లి పరిశీలిస్తే కాని పూర్తిగా అర్థం అవ్వదు. ఫీలైతేనే కొన్ని డైలాగుల్ని బాగా రాయగలం. అందుకని నేను రెండుసార్లు హైదరాబాద్‌లోని ఒక అంధపాఠశాలకు వెళ్లాను. అక్కడున్న పిల్లల్ని పరిశీలించి, వారితో కాసేపు మాట్లాడి వచ్చాకే.. ఈ సినిమాకు మాటల్ని రాయడం సులువైంది. హీరోయిన్ లయ కూడా నాలుగుసార్లు ఆ పాఠశాలకు వెళ్లొచ్చి నటించింది.
ఏ రాఘవేంద్రరావు ‘నిండు నూరేళ్లు’ తీస్తున్న సమయం అది. అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న కొడుకుకు తల్లి జయసుధ. “ఆ పిల్లవాడు నెల రోజుల్లో చనిపోవాలి” అని కథా చర్చల్లో నిర్ణయించుకున్నాం. ఒక సన్నివేశంలో డాక్టర్ వచ్చి.. ఈ అబ్బాయికి బ్లడ్ క్యాన్సర్ వచ్చిందని చెబితే.. ఆ పిల్లవాడు ఎన్ని రోజుల్లో చనిపోతాడో మనకు తెలిసుండాలి. లేకపోతే డైలాగులు రాశాక చిక్కులొస్తాయి. అందుకని అప్పట్లో కొందరు వైద్యుల్ని కలిసి ఏ జబ్బు వస్తే సుమారుగా ఎన్ని రోజుల్లో చనిపోతారో కనుక్కుని మరీ మాటల్ని రాశాను.

ఏ ‘న్యాయం కావాలి’లో కోర్టు సన్నివేశం ఒకటుంది. దాని కోసం కొన్ని రోజులపాటు చర్చలు నడిచాయి. అందులో చిరంజీవిది నెగిటివ్ పాత్ర. శారదను హైలైట్ చెయ్యాలి. మంచి డైలాగులు పడటం కోసం బాగా ఆలోచించాల్సి వచ్చింది. అందులో చిరు ఒక చోట “తప్పు ఆడది చేసినా.. మగాడు చేసినా శిక్ష మాత్రం ఆడదానికే. ఎందుకంటే దేవుడు మా మగాడు కనుక” అంటాడు. ఆ డైలాగ్‌లో ఉన్న లాజిక్ అప్పట్లో చాలామందికి నచ్చింది. అయితే ఈ డైలాగ్‌ను పెట్టొచ్చో లేదోనన్న సంశయం మొదలైంది. ఇదే సినిమాలో అతిథి పాత్ర వేసేందుకు దాసరినారాయణరావు వచ్చారు. అప్పుడు నేను రాసిన డైలాగ్‌ను తీసుకెళ్లి ఆయనకు చూపించారు. ఆయన “బెస్ట్‌గా రాశారు. బాగుంది” అనడంతో అది తెర మీదికొచ్చింది.
ఏ కమల్‌హాసన్‌తో ‘ఒక రాధ ఇద్దరు కృష్ణులు’ సినిమాను తిరుపతి దగ్గరున్న తలకోనలో తీస్తున్నప్పుడు.. డైలాగ్ రైటర్‌గా నేనక్కడికి వెళ్లాను. కాగితం మీద రాసిచ్చిన డైలాగుల్ని ఏకాగ్రతతో చదివేవారు కమల్. అప్పటికప్పుడు చిన్న చిన్న మార్పులు చేయాలని అడిగేవారు. మేమందరం విశ్రాంతి గదిలో ఉన్నప్పుడు వచ్చి.. “రేపు షూటింగ్‌లో ఎలా చేస్తానో చేసి చూపిస్తాను. చూస్తారా?” అని అడిగి డైలాగులు చెప్పి, నటించి చూపించడం ఇప్పటికీ గుర్తు. నేను రాసిన డైలాగులకు అదనపు హావభావాలను జోడించేవారు కమల్. ఒక్కోసారి మనం నియంత్రించకపోతే ఎక్కడికి వెళతారో ఆయనకే తెలియదు. నటన అంటే అంత పిచ్చి ఆయనకు.

మల్లెంపూటి ఆదినారాయణ
ఫోటో : శ్రీనివాస్