అపాయం లో ఉన్న వారిని రక్షించటం కనీస మానవ ధర్మం .దానికి ఆడా  మగా తేడా లేదు .సాయమ అందుకొనే వారు  తన వారా ,పరాయి వారా అన్న భేదం ఉండదు .ఆర్తులను కాపాడటమే ధ్యేయం .దీనికి సాహసం, ధైర్యం కావాలి .ఆ రెండూ అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేస్తాయి .సంకల్పం గట్టిదైతే కృషి తప్పక ఫలిస్తుంది .అలాంటి అద్భుత సాహసం చేసి తీవ్ర ప్రమాదం లో చిక్కుకొన్న నావికా ప్రయాణీకులను అరుదైన ధైర్య సాహసాలతో రక్షించిన మానవీయ మూర్తి ఇంగ్లాండ్ దేశానికి చెందిన గ్రేస్ డార్లింగ్ అనే కన్య ..ఆ సాహసి విశేషాలను తెలుసుకొని ఉత్తెజితులమవుదాం .

     ఇంగ్లాండ్ దేశం లో నార్త్ ఆంబ్రియా  దగ్గర ఉన్న తూర్పు సముద్రం లోని ఫారన్ ద్వీపాలలో ఒకటైన లాంగ్ స్టన్ ద్వీపం లో  లైట్ హౌస్ రక్షకుడు గా ఉన్న విలియండార్లింగ్ కు ఏడవవసంతానం గా   గ్రేస్ డార్లింగ్ 1815 లో జన్మించింది .ఈ ఫారన్ ద్వీపాలు ఆ కాలం లో నిర్మానుష్యం గా ఉండేవి .జంతు వృక్ష సంతతి ఎక్కడా ఉండేది కాదు .అంతా కొండలు, రాళ్ళ మాయం .సముద్రం ఎప్పుడూ అల్లకల్లోలం గా ఉండి అలలు ఉవ్వెత్తున ఎగసి పడటం ఇక్కడ సహజ లక్షణం .ప్రవాహవేగం ఎక్కువ .ప్రమాద భరిత ప్రాంతం గా పేరు పొందింది .అప్పటికే అనేక నౌకలిక్కడ మునిగి పోయి వేలాది మంది ని పొట్టన బెట్టుకొన్న ప్రాంతమిది .1782లో అమెరికా నుండి తిరిగి వస్తున్న ఓడ ఇక్కడి అలల తాకిడికి ముక్కలై సముద్ర గర్భం లో కలిసి పోయింది .1823 లో అయిదు ఓడలిక్కడే జల సమాధి చెందాయి .అందుకని ఇక్కడ లైట్ హౌస్ నిర్మించి దానికి గార్డ్ గా విలియం ను నియమించింది ఇంగ్లాండ్ ప్రభుత్వం .ఆయన చాలా ఓర్పుగా నేర్పుగా కావలి కాస్తున్నాడు అతని సమర్ధతను  ప్రభుత్వం గుర్తించింది కూడా .

         తన పని చాలా కష్టం తో కూడుకోన్నదైనందున తన పిల్లలకు మంచి విద్యా బుద్ధులను నేర్పించాలని విలియం తపన చెందే వాడు ..గ్రేస్ డార్లింగ్ చాలా శాంత స్వభావం కలది .ఆమె సూక్ష్మ బుద్ధి కలదై నందున  చురుకుగా చదవటం రాయటం నేర్చుకొన్నది .తండ్రికి పడవ నడపటం లో ఎప్పుడూ సాయం చేసింది కాదు .ఇంటి పనులన్నీ తల్లే చూసుకొనేది ..గ్రేస్ కు ఇరవై రెండేళ్ళ వయసులో1838 లో సెప్టెంబర్ ఏడవతేది ఆమె జీవితం లో ఒక అత్యద్భుత మైన సంఘటన జరిగి ,ఆమె చరిత్ర ప్రపంచ ప్రసిద్ధ మైంది .

            1838 సెప్టెంబర్ అయిదవ తేదీన ‘’ఫోర్ ఫార్ ఫైర్’’అనే పొగ ఓడ హాల్ నగరం నుంచి బయల్దేరింది. దాని కెప్టెన్ జాన్ హంబుల్ .అందులో విలువైన వస్తువుల ను వర్తకం కోసం తీసుకొని పోయే వారున్నారు .ఓడ సిబ్బందితో కలిపి అరవై రెండు మంది ప్రయాణీకులున్నారు .ఓడ కొత్తదే కాని దాని స్టీం బాయిలర్లు అడుగున చిల్లి పడి నీరు కారటం ప్రారంభ మైంది .ఎంతో తంటాలు పడి అందులో నీళ్ళు నిలవచేసే ప్రయత్నాలు చేసినా ఫలితం శూన్యం .ఆరోజు అర్ధ రాత్రి పన్నెండు గంటలకు గాలి తీవ్రమైనది సముద్రపు అలలు ఎంతో ఎత్తుకు లేచి యెగిరి పడుతున్నాయి .వెంటనే పెద్ద గాలివాన ప్రారంభ మైంది .గాడాంధకారం .ప్రకృతి ప్రకోపం మానవ నిస్సహాయత .అందరు కళవళ పడిపోతున్నారు ప్రాణాలు అరచేతిలో పట్టుకొని క్షణమొక యుగం గా గడుపుతున్నారందరూ ..స్టీం బాయిలర్ల లో నీరు నిలవటం లేదు .చక్రాలు పని చేయటం ఆగిపోయింది .గాలి వేగానికి ఓడ అటూ ఇటూ ఒక దిశా నిర్దేశం లేకుండా తీవ్రం గా ఊగిపోతోంది .ప్రయాణీకులు ప్రాణాలను అరచేతిలో పెట్టుకొని గడుపుతున్నారు ఆందోళన తో దిక్కు తోచటం లేదు ఆక్రందనలు చేస్తున్నారు .ప్రకృతి ముందు మానవుని నిస్సహాయత ప్రస్పుటం గా కని  పించింది .

            ఓడ ఏదో ఒక గట్టు వైపుకు కొట్టుకు పోతున్నట్లు అని పించి ధైర్యం కూడా దీసుకొని కెప్టెన్ తెరచాపలు ఎత్తించాడు ..కాని అతని కృషి ఫలించలేదు .ప్రవాహం బలంగా దక్షిణ దిశకు పరిగేట్టుతోంది దానితో బాటు  నౌక అలానే సాగి పోతోంది గమ్యం లేకుండా .దూరం గా ఫారన్ ద్వీపపు లైట్ హౌస్ కాంతి కనీ పిస్తోంది .అందరికి తమ ఓడ ఎంత అపాయకర స్థలం లో ఉందొ అర్ధమై పోయింది .కెప్టెన్ హంబుల్ ఓడను ఆద్వీపం మధ్యలోకి నడిపి రక్షిద్దామని తీవ్రం గా ప్రయత్నించాడు కాని ఫలితం లేకుండా పోయింది .తెల్ల వారు ఝామున నాలుగింటికి ఓడ ‘’హార్కార్ రాక్’’అనే  కొండకు ఢీ కొని ముందుభాగం ముక్కలైంది వెనుక భాగం అలల తాకిడికి అల్ల కల్లోలమైంది .ఎవరికి వారు తమ ప్రాణాలను దక్కించుకోవాలనే ప్రయత్నం లో ఉన్నారు ఆత్మ రక్షణార్ధం ఎవరి ప్రయత్నాలు వాళ్ళు ప్రారంభించారు స్వార్ధ పరులైన కొందరు నావికులు నౌక లో ఉన్న ఒక చిన్న ‘’లైఫ్ బోట్’’ ను  సముద్రం లో కి దింపి దానిలో ఎక్కి పారిపోవటానికి ప్రయత్నించారు .ప్రయాణీకుల ప్రాణాలను కాపాడాల్సిన నావికులే స్వార్ధ బుద్ధితో ఆత్మ రక్షణకు అందర్నీ నట్టేట ముంచి పలాయనం చిత్త గించి వృత్తికీ దేశానికీ  అవమానం తెచ్చారు .స్వార్ధం ఎంతటి నీచానికైనా దిగ జారుస్తుందనితెలియ జేసే సంఘటన ఇది . .

          నావికులు పడవలో పారి పోతున్నారని అలికిడి ద్వారా తెలుసుకొన్న ఒకరిద్దరు తామూ ఆ పడవలోకి దూకారు కొందరు దూకే ప్రయత్నం లో సముద్రం లో పడి మునిగి అక్కడికక్కడే చని పోయారు .కళ్ళ ముందే వాళ్ళు చని పోతుంటే ఓడలో ఉన్న వారి ఆర్తనాదాలతో ,హాహా రావాలతో ఆ ప్రదేశం అంతా శోక సముద్రమే అయింది .భగవంతుని ప్రార్ధించటం తప్ప వారింకేమీ చెయ్య లేని నిస్సహాయ స్తితి .ఓడ విరుగుతున్న ధ్వనులు, రోదనలు మిన్ను ముట్టాయి .ఈ దెబ్బతో ,నౌకమధ్య కు  రెండు ముక్కలైంది .మొదటి భాగం అగాధ సముద్ర జలాల్లో మునిగి కంటికి కని  పించకుండామునిగి  అదృశ్యమైంది .నౌక లోని గదులన్నీ మునిగిన ఈభాగం లోనే ఉన్నాయి .ఓడనాయకుడు,భార్య కూడా ఇందులోనే ఉన్నారు పాపం . .

               తెరచాపకోయ్యలు, చక్రాలు ఉన్న ముందుభాగం మాత్రం కొండలో చిక్కుకొని ఉండి పోయింది .ఇందులో తొమ్మిది మంది మాత్రం ప్రాణాలు ఉగ్గ బట్టుకొని బతికి ఉన్నారు .వీరిలో అయిదుగురు ప్రయాణీకులు ,నలుగురు మాత్రం నావికులు .ప్రయాణీకులలో ‘’సారా డాసన్ ‘’అనే ఆమె తన ఇద్దరు పిల్లల్ని రోమ్మునకు హత్తుకొని భీతావహి యై ఉంది .సాయం కోసం అందరు అరుస్తున్నారు ఆమె పిల్లలిద్దరూ ఆ చలికి, గాలికి, నీటికి బిర్ర బిగుసుకొని ఆమెచేతుల్లోనేమరణించారు ఆమె కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తోంది .  .ఆమె మాత్రం కోన ఊపిరితో ఉంది ..గాలి వాన క్రమం గా తగ్గు ముఖం పట్టింది .కాని సముద్రం మాత్రం భయంకరం గా గర్జిస్తూనే ఉంది .తెల్ల వారుతోంది .చీకట్లు ఇంకా విచ్చుకోలేదు  . .ఎవరైనా వచ్చి రక్షిస్తారని ఆ తొమ్మిది మందిఎదురు చూస్తున్నారు .

                మన కధా నాయకి గ్రేస్ డార్లింగ్ కు నావ లోని వారి ఆర్త నాదాలు విని పించాయి ఆమె నిరుపేద బాలిక .వెంటనే తండ్రిని నిద్ర లేపింది . ఎలా వారికి వారికి సాయమందించ గలమని తల్లీ కూతురు ఆలోచించారు.ఇంతలో తెల్ల వారింది పగిలిన ఓడ భాగం కని పించింది .కాని సముద్రం ఇంకా అల్లకల్లోలం గా ఉంది వెళ్ళ టానికి ఎవరికి ధైర్యం చాలటం లేదు అవకాశమూ కనిపించటం లేదు .‘’స్మేదిల్‘’అనే ధన వంతుడు సముద్రం లో చేపలు పట్టే వారికి అయిదు పౌన్లు డబ్బు  ఇస్తానని ఆశ పెట్టి పిలిచినా వాళ్ళు కూడా సముద్రం లోకి పడవలతో వెళ్ళ టానికి సాహసం చెయ్య లేక పోయారు .సముద్రం లోకి వెళ్ళటం ప్రాణాంతకం అని పించింది అందరికి .ఎవరి ప్రాణం వారికి తీపి కదా .నీటిలో నిత్యం చేపల్లా ఈదేవాళ్లేభయపడితే సామాన్యులకు వెళ్ళే ధైర్యం ఎక్కడుంటుంది ?

       లైట్ హౌస్ గార్డు అయిన డార్లింగ్ మొదట సంశయించినా కూతురు గ్రేస్ చొరవ తీసుకొనటం తో ధైర్యం గా ముందడుగు వేసి ఓడ లోని వారిని రక్షించాలని బయలు దేరాడు .ఒక ‘’లైఫ్ బోట్’’ ను సముద్రం లోకి దింపి చెరొక తెడ్డు పట్టుకొని నడపటం ప్రారంభించారు .అయితే ఆమె కు పడవ నడపటం ఇంతకు ముందెప్పుడూ చేయలేదని ముందే చెప్పుకొన్నాం .కాని అవతలి వారిని రక్షించాలన్న తాపత్రయం ఆమె కు ఆ విద్య ను అప్పటి కప్పుడు నేర్చుకోనేట్లు చేసింది .అత్యంత వేగం గా ,సామర్ధ్యం గా పడవను నడిపి తండ్రికే ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది ..రక్షించాల్సిన వారంతా కొండ మీద చిక్కు కొన్నారు వారి దగ్గరకు చేరా లంటే ఆ కొండ ఎక్కాలి .పడవ పగలకుండా చూసుకోవాలి కెరటాల తాకిడికి ,..వేగానికి పడవ కొండకు ఢీకొంటే మొదటికే మోసం .నెమ్మదిగా పడవను కొండ దగ్గిరికి చేర్చారు తండ్రీ తనయలు గబుక్కున తండ్రి ఒక్క సారి కొండపైకి దూకాడు .కూతురు  గ్రేస్  లాఘవం గా పడవను లోతు నీటి లోకి నడిపి నీటి పై తేలేట్లు చేసింది .ఒక్కోకర్ని అతి  జాగ్రత్తగా పడవ లోకి చేర్చాడు .తొమ్మిది మందిని ఎక్కించుకొని సురక్షితం గా తమ లైట్ హౌ లోకి చేర్చారు .వీరి ప్రాణాలను కాపాడటానికి గ్రేస్  ఎంత ఆత్రుత పడిందో అంతే ఆత్రుత ను మరో మూడు రోజులు చూపించి వారికి అన్ని సౌకర్యాలు కల్పించి తల్లి కి చేదోడు గా ఉంది .వారి మనోవేదనను శాంత పరచటానికి గ్రేస్ కుటుంబం శక్తి వంచన లేకుండా చేసి మానవత్వాన్ని ప్రదర్శించారు .తను పడుకొనే పరుపును ఇద్దరు పిల్లలను కోల్పోయిన అభాగ్యురాలు డాసన్ దొరసాని కి  ఇచ్చి గ్రేస్ బల్లమీదే నిద్రపోయింది .ఆ తర్వాత ఓడలలో వచ్చి ఇక్కడ చిక్కుపడ్డ వారిని కూడా ఇంటికి తెచ్చిమొత్తం ఇరవై మందికి  తండ్రీ కూతురు వారి ఆలనా పాలనా చూశారు .మానవత్వం వికశించిన మహాద్భుత సన్నీ వేశం ఇది .చరిత్రలో నిలిచి పోయింది .

                  గ్రేస్ తండ్రి జీతం మీద ఆధార పడి బతికే పేద ఉద్యోగి .అయినా ఆయన కూతురు గ్రేస్ ఒక సాహస కార్యం తో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించింది. పేరు పుట్టుక తో రాదు. చేసేపనులవల్ల,వస్తుందని రుజువు చేసింది ప్రపంచానికి..గ్రేస్ చేసిన సాహస చర్య  ఆనోటా ఆనోటా పడి  అందరి దృష్టికీ చేరింది ఎక్కడెక్కడి నుంచో జనం ఆమెను చూడ టానికి తీర్ధ ప్రజ గా వచ్చేవారు ధనికులు, అధికారులు,సామాన్యులు  అందరు వచ్చి ఆమె ను అభినందించారు .రాణి రాజు ఈ తండ్రీ కూతుర్లను పిలిపించి సత్కరించారు బంగారు గడియారాన్ని గ్రేస్ కు కానుక గా ఇచ్చారు .దాన్ని ఆమె తనను చూడ టానికి వచ్చిన వారందరికీ చూపిస్తూ మురిసి పోయేది .అనేక మంది ఎన్నో విలువైన కానుకలను గ్రేస్ కు పంపారు .ఆమె కు ఆర్ధిక సాయం చేయాలనే సంకల్పం తో చందాలు వసూలు చేసి700 పౌన్ల ధనాన్ని ఆమె కు అందించారు ..గ్రేస్ సాహసం పై నాటకాలు రాసి ప్రదర్శించారు .ఆమె కొద్దిసేపు పడవలో కూర్చుని నాటకం చూస్తె బోలెడు ధనమిస్తామని ఆశ పెట్టారు .కాని ఆమె దేనికీ ప్రలోభ పడలేదు వీటిని  తృణప్రాయం గా భావించి తిరస్కరించింది .త్యాగానికి ప్రతి ఫలం కోరుకొని మనీషి అని పించి,నిజం గా నే గ్రేస్ అని పించుకోంది .తానేదో గొప్ప ఘనకార్యం చేశానని ఆమె ఎప్పుడూ ప్రగల్భాలు పలకలేదు .ఈ సంఘటన తర్వాత మూడేళ్ళు తలిదంద్రులతోనే ఉంది వారు బతికి ఉండగా వేరుగా ఉండనని చెప్పింది .వాళ్ళు వివాహ ప్రయత్నాలు చేసినా వివాహం కూడా  చేసుకోకుండా జీవించి కన్య గానే మిగిలి పోయింది . .

           1841 లో గ్రేస్ కన్య కు క్షయ రోగం సోకింది ..వీలైన మంచి వైద్యం చేయించినా గుణం కనపడ లేదు ,క్రమంగా క్షీణించి పోయింది .మరణ సమయం లో ఆమె బంధువు లందర్నీ  పిలిపించుకొని తన వద్ద ఉన్న అమూల్య వస్తువలను తన స్మృత్యర్ధం కానుకలు గా అందజేసిన త్యాగ శీలి గ్రేస్ .జీవితాన్ని ‘’గ్రేస్ ‘’తో జీవించి ,అందరికి ‘’డార్లింగ్ కన్య’’అయిన గ్రేస్ డార్లింగ్  ‘’1842 అక్టోబర్20 న  బాంబరోనగరం లో కీర్తి శేషురాలైంది .ఆమె శవ యాత్రలో అశేష జనం పాల్గొని ఆమెకు శ్రద్ధాంజలి ఘటించి చరిత్ర సృష్టించారు .ఆమెను ‘’సెయింట్ ఐడాన్స్ చర్చి యార్డ్ ‘’లో ఆమె తలిదండ్రుల సమాధుల ప్రక్కనే  సమాధి చేశారు .

       ఆమె సాహసజీవితం పై ఎన్నో కధలు నాటికలు పాటలు వచ్చాయి .’’Grece Darling or Maid of the isles ‘’పేరైత జేరోల్ద్ వేర్మాన్ 1839  లో ఒక నాటకం రాసి  ప్రదర్శించాడు .ప్రఖ్యాత ప్రకృతి కవి విలియం వర్డ్స్ వర్త్ 1843 లో ‘’గ్రేస్ డార్లింగ్ ‘’అనే అద్భుత కవిత రాసి ఆమె త్యాగాన్ని ప్రస్తుతించాడు .ప్రభుత్వం గ్రేస్ పేరుమీద ఒక లైఫ్ బోట్ ను హోలీ ఐలాండ్ లో ఏర్పాటు చేసింది .విలియం బెల్ స్కాట్ అనే ప్రముఖ చిత్రకారుడు డార్లింగ్ జీవితం పై చిత్రించిన అనేక చిత్రాలను నార్త్ అంబర్ లాండ్ లోని ‘’వాషింగ్ టన్’’హాలులో ప్రదర్శించాడు .బామ్బర్గ్ లో ఒక మ్యూజియం లో ఆమె సాహసాలను భద్ర పరచారు .దేవ్ కజిన్స్ ఆమె పై ఒక గొప్ప భావాత్మక ప్రేమ గీతాన్ని రాశారు .వెస్ట్ గెట్ గ్రేస్ జీవితం లోని అపూర్వ ఘట్టాలపై ఒక సంగీత రూపకాన్ని సమకూర్చి ప్రదర్శించాడు .ఆమె పరోప కార పారీణత అందరికి ఆదర్శమే .చిరస్మరణీయురాలు గ్రేస్ డార్లింగ్ ..

– గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

  ఆశుకవి ఒగిరాల వారి ‘’అర్ధ శతకం ‘’

    నాకు అత్యంత ఆప్తులు సాహితీ స్వరూపులు మిత్రులు శ్రీ ఒగిరాల సుబ్రహ్మణ్యం గారిది  ఉయ్యురు దగ్గర పెదఒగిరాల . పంచాయత్ రాజ్ లో గుమాస్తాగా గన్నవరం దగ్గర పెదవటపల్లి లో పని చేసి రిటైర్ అయారు .దాదాపు పదేళ్లుగా పరిచయం ఉంది .మా సాహిత్య సభలకు తప్పక వస్తారు .ఒక సారి వారికి మా తలిదండ్రుల పేరిట ఆత్మీయపురస్కారం అందజేశాం .మా ఇళ్ళల్లో శుభకార్యాలకు ఆయన భార్య తో సహా వచ్చే వారు .మేమూ  వారింట శుభకార్యాలకు హాజరయ్యేవారం .మంచి ఆశుకవి. సహజ కవి. భక్తితో శతకం రాసి నా అభిప్రాయం కోరి రాయించుకొన్నారు .దాని ఆవిష్కరణ పెదవటపల్లిలో ఆ నాటి గన్నవరం శాసన సభ్యులు గద్దె రామ మోహన రావు గారు చేస్తే నేనూవ వెళ్లాను .మళ్ళీ ‘’అర్ధ శతకం ‘’రాసి నా అభిప్రాయం కోరితే16-1-2009  న రాసి పంపాను .అందులోని విషయాలే ఇప్పుడు మీకు తెలియ జేస్తున్నాను ‘

       ఓగిరాల వారు కవిత వాగ్ధారగా ప్రవహింప జేసే నేర్పుస్వయం సిద్ధం గా అబ్బిన కవి .భావం కోసం ,పదం కోసం వెదుకులాట ఉండదు .ఎన్నో శతకాలు భావ బంధురం గా రాశారు అన్నీ నాకు చూపించే ప్రచురించారు .ఎంతటి భక్తీ కవో అంతటి సామాజిక స్పూర్తి ఉన్న ప్రజాకవి కూడా .కవి క్రాంత దర్శి అన్నది జగమెరిగిన విషయమే .కవి సమాజం లని లోపాలు గుర్తించి రంద్రాన్వేషకుడూ కావాలి .అంటే ‘’కంత దర్శి ‘’అవాలి .అప్పుడే చెడును చెరిగి మంచిని ప్రోదు చేయటం సాధ్యం .కవులంతాయేదేవుని పై శతకం రాసినా ఈ సూక్ష్మాన్ని వదిలి పెట్టలేదు .ఆ మార్గం లోనే సుబ్రహ్మణ్య కవీ ప్రయాణం చేశారు .’’వారిజాక్ష మాల ‘’గా 54 పద్యాలు అల్లారు .అందుకే దాన్ని ‘’అర్ధ శతకం అన్నాన్నేను .అర్ధ వంత మైన భావాలున్న శతకం అని కూడా అర్ధం .

        కవి సహజం గా సమాజ హితైషి .ఉద్యమాలు చేసి చైతన్యం కల్గిస్తారు .అయితే అందరు కవులు ఉద్యమ కారులు కాలేరు .,కారు కూడా .వెనక ఉండి చైతన్యం కల్గిస్తారు .అలాంటి తెర వెనుక కవే వీరు .సమాజం లోని రుగ్మతలను నిత్యం చూస్తూ బాధ పడుతూ ఏమీ చేయలేక నిట్టూరుస్తూ కనీసం ఆ వారిజాక్షుడైనా తన విత్ఫుల్ల సరోజ నేత్రాలను తెరచి లోకం లో జరిగే అన్యాయాన్ని చూసి జనానికి బుద్ది చెప్పి సమాజ ప్రగతికి తోడ్పడి బహుజన హితాయ బహుజన సుఖాయ గా కర్తవ్య బోధ చేస్తాడనే వీరి నమ్మకం .అందుకే గజేంద్రుని లా ‘’నీవే తప్ప ఇతః పరం బెరుగ  ‘’అన్నట్లు దీనం గా ప్రార్ధించి తన గోడు విన్న వించారు ‘’మన్య కవి ‘’,సుబ్రహ్మణ్య కవి గణ్యకవి .ఆశయం మహోత్రుస్టమైంది .అంతా భగవంతునిదే భారం .అన్నంత గా శరణా గతులయ్యారు .ఇదీ ఓ మార్గమే .ప్రత్యక్ష కార్యా చరణకు బదులు పరోక్ష తోడ్పాటు .ఆ వేదన బాధా చింతన ,మనోవేదన ,నిట్టూర్పు నీరవ స్తితి నుంచి ఉద్బుద్ధమైంది ఈ శతకార్ధం .

     విందులు వినోదాల పేరిట జనాన్ని పిలిచిఆహారాన్ని ఇష్టం వచ్చి నట్లు తిన్నంత తిని మిగిలింది పారేసే మూర్ఖులను చూసియేవగించుకొన్నారు కవి .ఆ మిగిలింది అవసర మైన నిర్భాగ్యులకు పెడితే వారి పొట్టలు నిండవా వారిజాక్షా అని నిలదీశారు పోనీ ఆ మిగిలిన ఎంగలాకుల్లోని పదార్ధాలను కాకులాకు పెడితే వాటికీ పితరులకూ తృప్తి కాని వాటిపై బడి తిండికోసం వెంపర్లాడే నిర్భాగ్యుల్నిచూసి జాలి .పాప భీతి తగ్గి దైవం సోమ్మ కాజేయటం లోక సహజమైనదని ఆకాశ హర్మ్యాల లు , అందులో జరిగే పాపాల వల్ల నేల కుంగి పోతోందని మనసు లో కున్గిపోయాడుకవి .అకాల వర్షాలు అన్నం పెట్టె రైతు నడ్డి విరుస్తున్నాయి పంట చేతికొచ్చే సమయానికి వరుణుడు కడుపు కొడుతున్నాడు .

       ఏ మతం వారైనా స్వార్ద పరులే .పరహితం తక్కువ .ఆడంబరం జాస్తి .ఏదో చిన్న పొరబాటు జరిగిందని వైద్యుని పై చెయ్యి చేసుకోవటం ధర్నాలు చేయటం సిగ్గుచేటు అంటారు .కానీ పెంచి పెద్ద చేసే తలిదండ్రుల కాస్త సుఖాలు చూడని పుత్రులు పుట్టనేమి గిట్టనేమి అని వేమన్న లా బాధ పడ్డారు .పెంచలేక పిల్లల్ని అమ్ముకోవటం ఆత్మ హత్యకు పాల్పడటం తప్పు అన్నారు .విజ్ఞాన శాస్త్రం అభివృద్ధి అయిన కాలం లో విచక్షణ లోపించి ప్రాణికోటికి ముప్పు ఏర్పడుతోందని వ్యధ చెందారు .

        నిస్వార్ధ జీవితం అత్యున్నతమైనదని నడిరోడ్డు మీద గప్పాలు కొడుతూ అమూల్య కాలాన్ని వృధా చేస్తున్నారని వాపోయారు .రాగింగ్ ,ప్రేమ పేరుతో యువత హద్దు మీరి ప్రవర్తించి నాగరక లక్షణాలు కోల్పోతోందని అది హర్షణీయం కాదని భావించారు .ఇది సగటు మనిషి ఆవేదనే .రక్షక భటులు భక్షకులౌతున్నారు .ఉదాసీనత పెరిగింది .కర్తవ్య పాలన లేదని మౌన రోదన చెందారు .అన్నిటా అవినీతి కోర్టులు కూడా దీనికి భిన్నం కాదు .కోర్టు తీర్పుల్లో అస్తవ్యస్తత ,న్యాయాదీశుల్లో లంచ గొండితనం జాతిని సిగ్గుపడేట్లు చేస్తున్నాయి .ధర్మాన్ని రక్షించే సంస్థలే దిగజారి పోతే జాతికి రక్షణ ఏది అన్నారు

    ప్రజా సంక్షేమం కోసం కోట్లాది రూపాయలు ఖర్చు చేస్తున్న ట్లు ప్రకటనలు గుప్పించి వారికి అందకుండా మధ్యలోనే గుట్కా యస్వాహా చేసే దేశముదుర్లని ఈసడించారు .మనదేశం మొదటి నుంచి వ్యావసాయక దేశమే నని రైతే దేశానికి వెన్నెముక అని అన్నదాత అని గుర్తు చేశారు .అలాంటి పంట భూములను సెజ ల పేరిట నంజుకు తింటూ రైతు కడుపు కొడుతున్నారని బాధ పడ్డారు .ఫాషన్ల మోజులో వెర్రి చేస్టలతో  జాతి పరువు మంట గలుపుతున్నారని ఆవేదన చెందారు .అనుకరణ కొంతవరకే మేలు .అదే దారి పడితే అధోగతే .తస్మాత్ జాగ్రత్త గా హెచ్చరించారు .

      గ్లోబల్ వార్మింగ్ పెరిగి వాతావరణం లో అనూహ్య మార్పులు వచ్చి మంచు భూములు కరిగి వర్షాభావం ఏర్పడి ప్రజా జీవనం అస్తవ్యస్తమైందనిదని ఆవేదన చెందారు .వసుధైక కుటుంబం భావన బల పడాలని కోరుకొన్నారు .జాతికి పట్టని చీడ లేదు మళ్ళీ గాంధీ పుట్టి ఉద్ధరించాల్సిందే నంటారు గాంధీగిరి యేశరణ్యం అంటారు దొంగనోట్ల ముద్రణ కుటుంబ పరిశ్రమ అయింది .నేర పరిశోధన కంటి తుడుపే .తిలా పాపం తలా పిడికెడు .అంతా నకిలీ అసలేదో కానిదేదో ఆ దేవుడే కనీ పెట్ట లేదన్నారు .ఓ వారిజాక్షా ఏమిటీ పరీక్ష అని  మొత్తుకొన్నారు కవిగారు. కని పించిన ప్రతి అన్యాయాన్ని హింసా దౌర్జన్యాలనుఉతికి ఆరేశారు .కవిత్వం లో మంచి ధారా శుద్ధి ఉంది .తగిన పదాలతో భావ గాంభీర్యం గా ఉన్నాయి పద్యాలు .మనసులో నాని నాని, చింతనలో పండి పండి ,ఆవేశం తో రగిలి రగిలి ,ఆక్రోశం తో ఒదిగి ఒదిగి ,ఆవేదన లో కనలికనలి  నిండు మనసుతో వెలువడిన పద్యాల మాల ఇది .ఇది ఆ వారిజాక్షునికి సమర్పించిన ‘’అర్ధాక్షర శతక మాల .అందర్నీ ఆలోచింపజేసే పద్యాలు .కవి గారి పరిణత అధ్యయ నానికి కవితాదారకు అద్దం పట్టే పద్యాల మాల .మనో రంజకం గా భావ సుగంధ బంధురం గా ఉన్న్నాయి మా ఉయ్యూరు కు ఆయన ఆస్థాన కవి .మాన్య కవి .చదివి ఆనందించండి .అభినందించండి ఇలాంటివి మరిన్ని సుబ్రహ్మణ్య కవి గారి నుండి రావాలనిమనసారా ఆశిస్తున్నాను .

    మీ—గబ్బిటదుర్గాప్రసాద్ -1-4-13-ఉయ్యూరు

నాలో నవరసాలకు చిరునామా!

సోగ్గాడు, సాహసవంతుడు, సావాసగాళ్లు వంటి నిన్నటి సినిమాల్లో విలన్, ఇప్పుడు ఫ్యామిలీమ్యాన్ ఎవరంటే గుర్తుకొచ్చేది గిరిబాబే. వెండితెర మీద నవరసాలనూ అలవోకగా ఆవిష్కరించే ఈ నటుడు తన సొంతూరు రావినూతల గురించి చెబుతున్నప్పుడు కూడా వాటిని అంతే సునాయాసంగా కురిపిస్తారు. తోపుల్లోకెళ్లి ఏం చేసేవాళ్లో, సినిమా వేషాలు ఎప్పట్నుంచి మొదలో… ఎన్ని ప్రశ్నలైనా అడగండి, ఆయన్నుంచి వచ్చే సమాధానం ఒకే ఒక్కటి. ‘రావినూతల’. ఆయన సొంతూరు విశేషాలు…

నా అసలు పేరు యర్రా శేషారావు. ఇంటాబయటా అందరూ అదే పేరుతో పిలిచేవారుగానీ, మా తాత మాత్రం ఎందుకో ‘గిరి’ అని పిలిచేవారు. అందుకే నేను సినిమాల్లోకి వచ్చినప్పుడు నా పేరును గిరిబాబు అని మార్చుకున్నా. ప్రకాశం జిల్లా రావినూతల నా సొంతూరు. మరీ శుద్ధ పల్లెటూరేం కాదు. నేను పుట్టేనాటికే అంటే 1943 నాటికే అది మేజర్ గ్రామ పంచాయితీ. మాది వ్యవసాయ కుటుంబం. మా ఊరికి ఎలాంటి కాలవలూ లేవు. పూర్తిగా వ ర్షాధార వ్యవసాయం. అందువల్ల వరి పంటే వేసేవారు కాదు. జొన్న, కంది, సజ్జ, వరిగ వంటి చిరుధాన్యాలే పండేవి.

మా ఆహారపుటలవాట్లూ దానికి తగ్గట్టే ఉండేవి. ఉదయంపూట జొన్న, సజ్జ సంగటి తిని రాత్రి పూట మాత్రం వరిగ ధాన్యంతో వండిన అన్నం తినేవాళ్లం. మా తాతగారికి మా నాన్న ఒక్కడే కొడుకు. మా మేనత్తలు పెళ్లయి వాళ్ల కుటుంబాలతో మా ఊళ్లోనే విడిగా కాపురాలుండేవారు. నాకు ఏడెనిమిదేళ్ల వయసులో మా తాత, నాన్నమ్మ పోయారు. అప్పటికి మాకు పన్నెండెకరాల పొలం ఉండేది. ఇప్పటి లెక్కల్లో అది ఎక్కువే అనిపిస్తుందేమోగానీ, అప్పట్లో మాది మామూలు కుటుంబం కిందే లెక్క. మా నాన్న దాని కోసం ఆరు కాలాలూ పనిచేసేవాడు. పొలానికి పొద్దున వెళితే తిరిగొచ్చేది రాత్రికే. చేని తోడిదే లోకం ఆయనకు.

వినాయకుడి కంటే మాకే ఎక్కువ సరదా…
పండగల్లో మొదట వచ్చే వినాయకచవితి అంటే మాకు గొప్ప సరదా. దేవుడి మీద భక్తి అనుకుంటారేమో, భక్తీపాడూ ఏం లేదు. వేకువ జామునే లేచి పత్రి కోసం పొలాలు తోటలు తిరగడమే మాకు సరదానిచ్చే పని. ముందురోజే ‘అరేయ్, రేప్పొద్దునే వచ్చి లేపుతాం’ అని చెప్పేవాళ్లు స్నేహితులు. దాంతో అసలు ఆ రాత్రి నిద్ర పట్టేదే కాదు. ఎప్పుడు కోడి కూస్తుందా, ఎప్పుడు వాళ్లొచ్చి తలుపు తడతారా అన్నదే ఆలోచన. ఆ సమయం వచ్చి తలుపు చప్పుడవగానే సంచి తీసుకుని పరుగోపరుగు. ముందుగా శివాలయానికి వెళ్లి మారేడు దళాలు కోసేవాళ్లం. తర్వాత ఆ పూజ జాబితాలో చెప్పినవన్నీ సంపాదించాలి. అదీ మా లక్ష్యం.

అదొక పెద్ద అడ్వెంచర్ మా దృష్టిలో. పొలాలన్నీ ఉత్తి కాళ్లతో తిరిగేవాళ్లం కాబట్టి, కాళ్లు తెగ నొప్పెట్టేవి. దానికితోడు నిద్రలేమి. మొత్తానికి నానా చావులూ చచ్చి అన్ని రకాలూ సంపాదించి ఇంటికొచ్చేసరికి తెగ నీరసపడిపోయేవాళ్లం. అప్పట్నించి పూజ ఎప్పుడవుతుందా, ప్రసాదాలు ఎప్పుడు పెడతారా అని ఎదురుచూడటమే. ఇంతలో పెద్దవాళ్లు వచ్చి కూర్చుని ‘అబ్బాయ్ కాస్త ఆ పుస్తకం తీసి మంత్రాలు చదివి పూజ చెయ్యరా, నీకు చదువొచ్చు కదా’ అన్నారంటే మా పనయిపోయినట్టే. అప్పటికే కళ్లు గిర్రున తిరుగుతూ ఉండేవి. అసలు సంగతి ఏంటంటే ఆ మంత్రాలు చదివేంత చదువు మాకూ రాదు! పైగా కథ చదవడానికి సిగ్గు. ఇవన్నీ చెప్పలేక, చెబితే తంతారని భయపడి ఏదో అయిందనిపించేవాళ్లం. వినాయకచవితి కేవలం ఒక రోజు సరదానే. అదే దీపావళి అయితే నెల రోజుల ముందు నుంచే సందడి మొదలయ్యేది.

అది మామూలు ఎంజాయ్‌మెంటు కాదు! పదిపదిహేను మంది కుర్రాళ్లం కలిసి పండక్కి చాలారోజులు ముందుగానే తాటి కండెలు, చింతపేళ్లు, కందిదుంపలు – ఇలాంటివన్నీ సేకరించేవాళ్లం. ఎవరింటిముందు వాళ్లు చిన్న గొయ్యి తీసి అవన్నీ వేసి మంటపెట్టి ఆరిన తర్వాత మట్టి అలికి ఉంచేవాళ్లం. మర్నాడుదయానికి అవి బొగ్గులుగా తయార య్యేవి. వాటిని తీసుకెళ్లి బజారు రోట్లో వేసి దంచుకునేవాళ్లం. ఆ మసికి సూరేకారం, సజ్జపొట్టు అవన్నీ కలిపి గుడ్డలో కట్టి వాటిని మూడు పుల్లల మధ్య కట్టి చివరనో తాడు కడితే ‘పొట్లాలు’ తయారవుతాయి. వాటికి నిప్పు పెట్టి గాలిలో చుట్టూ తిప్పితే నా సామిరంగా… వెలుగు రవ్వలు పువ్వుల్లా రాలుతూ ఉంటాయి. ఇవిగాక కంసాలాయన ‘రోలూరోకలీ’ అని మరోరకం చేసిచ్చేవాడు. దానిలో పొటాషియం, గంధకం దట్టించేవారు కనుక వెలిగించినప్పుడు పేలి పెద్ద శబ్దం వచ్చేది.

పిట్టల్ని కొట్టి… తేనె తాగి…
వ్యవసాయ కుటుంబం కావడం వల్ల మా ఇంట్లో జత ఎడ్లు, ఒక గేదె ఉండేవి. మా ఊళ్లో యానాదులు, వడ్డిరాజులు నిర్వహించే కోడిపందేలంటే నాకు చాలా ఇష్టంగా ఉండేది. వాటికోసం నాకు పదిహేను పదహారేళ్లు వచ్చినప్పటి నుంచీ నేను మా ఇంట్లో కోళ్లను ప్రత్యేకంగా పెంచేవాణ్ని. అప్పట్లో ఇలా డబ్బులు పందెం కాసే పద్ధతి లేదు. గెలిస్తే మనకో కోడి వస్తుందంతే. అదే ఎంతో గొప్పగా అనిపించేది. సంక్రాంతి వస్తోందంటే చాలు ఈ హడావుడి మొదలయ్యేది. పండగ తర్వాత ఒక పదిహేను రోజుల పాటు ఇలాంటి సరదాలు ఉండేవి. అయితే చిన్నప్పుడు మేం నలుగురైదుగురు స్నేహితులం కలిసి ఉదయాన్నే ఒక్క రోజు తోపులకు వెళ్లి పిట్టల్ని కొట్టేవాళ్లం. అక్కడే చితుకులు పోగుచేసి కాల్చుకుని తినేవాళ్లం. ఇదిగాక తేనెపట్టు ఎక్కడున్నా వెతికి కనిపెట్టడం మాకో ఘనకార్యం. ఎక్కడైనా, ఎంత రహస్యంగా అయినా ఉండనీ, మేం దాన్ని కనిపెట్టేసేవాళ్లం. కింద మంటపెట్టి తేనెటీగలు పారిపోయాక హాయిగా తేనె తాగేసేవాళ్లం. తప్పూఒప్పూ పాపంపుణ్యం ఏమీ తెలియని వయసది.

చిన్నప్పట్నుంచీ హీరోనే
మా ఊళ్లో పూర్వం నుంచే హైస్కూలుండేది. అందువల్ల మేం చదువుకోవడం కోసం పెద్ద దూరాలు వెళ్లనవసరం లేకపోయేది. కానీ మా స్కూలుకు చుట్టుపక్కల పది గ్రామాల నుంచి నడుచుకుంటూ వచ్చేవారు విద్యార్థులు. వాళ్లను చూసి చాలా కష్టమనిపించేది. నేనయితే స్కూల్లో అన్నిట్లో ఫస్టే. ఆటలు, పాటలు, పోటీలు… అన్నిట్లో నాదే మొదటి బహుమతి. దానికితోడు ఎర్రగాబుర్రగా ఉండేవాణ్నేమో, సినిమాల్లో హీరోల గురించి చూపిస్తారు చూడండి, అలా ఉండే దన్నమాట నా హవా. నాకు తొమ్మిదిపదేళ్ల వయసున్నప్పుడు ఊళ్లో సినిమాలు వేసేందుకు ఒక టూరింగ్ టెంట్ ఉండేది.

ఏడాదికో రెండుమూడు నెలలు వాళ్లు వేరే ఊళ్లకు వెళ్లేవారుగానీ, మిగిలిన కాలమంతా ఇక్కడే. టెంట్ ఉందంటే నేను ఫస్ట్ షో చూడవలిసిందే. ఒక సినిమా ఎన్ని రోజులు వేసినా నాకు బోర్ కొట్టదు. ప్రతిరోజూ సాయంత్రం ఆట తప్పకుండా చూసేవాణ్ని. టికెట్టు పావలా అనుకుంటాను. దీనికిమాత్రం మా అమ్మానాన్నా ఏమీ అభ్యంతరం చెప్పేవాళ్లు కాదు. అప్పటినుంచే నాకు సినిమా వ్యామోహం పట్టుకుంది. నేను కూడా నటుణ్నవాలి. అదే నా లక్ష్యం. టెంట్ తీసేసి సినిమాల్లేనప్పుడు చుట్టుపక్కల ఏ ఊళ్లో నాటకాలు వేసినా మా ఊరి నుంచి కుర్రాళ్లందరం సైకిళ్లేసుకుని పొలోమని వెళ్లిపోయేవాళ్లం.

చింతామణి, హరిశ్చంద్ర, రామాంజనేయయుద్ధం… ఒకటేమిటి? ఎన్ని చూసేవాళ్లమో లెక్కేలేదు. చివరికి మేమే ఒక నాటకసమాజం స్థాపించి సామాజిక, చారిత్రక నాటకాలు వేసేవాళ్లం. ఒక నవలనో, కథనో నాటకంగా మలుచుకునేవాళ్లం. ఒకసారి పల్నాటియుద్ధం వెయ్యాలనుకున్నాం. కాని నాయకురాలు నాగమ్మగా వెయ్యడానికి తగిన నటి దొరకలేదు. దాంతో నేను ఆడవేషం వెయ్యకతప్పింది కాదు. అదొక్కటే నేను ఆడవేషం వేసిన సందర్భం. ఇప్పటికీ మా ఊరి కుర్రాళ్లు మంచి నాటకాలు వేస్తుంటారు.

మా ఊరి తీరే వేరు
ఇప్పటికీ మా ఊరికి సాగు నీటి సౌకర్యమేదీ లేనందున రెక్కలుముక్కలు చేసుకుని పిల్లల్ని బాగా చదివించుకున్నారు తల్లిదండ్రులు. వారి కృషి ఫలితంగా బాగా చదువుకుని విదేశాల్లో స్థిరపడిన మా ఊరి వాళ్లు 70-80 మంది ఉన్నారు. హైదరాబాద్‌లోనే ఓ వంద కుటుంబాలు రావినూతల వాళ్లున్నారు. ఇక వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో ఉన్నవాళ్లు బోల్డుమంది. అందరం కలిసి ఓ పదిహే నిరవై ఏళ్ల క్రితమే ‘రావినూతల డెవలప్‌మెంట్ సొసైటీ’ని ఏర్పాటుచేసుకున్నా. నిధులు సమకూర్చుకున్నాం. పూర్వం నుంచీ ఉన్న విష్ణు, శివాలయాలను బాగుచేసుకున్నాం. కొత్తగా సాయి మందిరాన్ని, నిలువెత్తు అభయాంజనేయస్వామి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించాం.

అన్ని హంగులతో కల్యాణమంటపం, కళా వేదికలను నిర్మించుకున్నాం. సిమెంటు రోడ్లు, మంచి హైస్కూలు, మంచినీళ్ల ట్యాంకు… అన్నీ ఉన్నాయి మాకు. ఈ సొసైటీ కాకుండా ‘రావినూతల స్పోర్ట్స్ అండ్ కల్చరల్ అసోసియేషన్’ అని ఇంకోటుంది. దానిలో కూడా మేమంతా భాగస్తులమే. అయితే అది పూర్తిగా ఆటలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల నిర్వహణ కోసమే పనిచేస్తుంది. ఆ సంఘం కృషి ఫలితంగా మా ఊళ్లో ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ స్థాయి క్రికెట్ ఆడగలిగిన అద్భుతమైన స్టేడియమ్ ఉంది. క్రికెట్ ఆడే మంచి ఆటగాళ్లున్నారు. 

ప్రతిఏటా రాష్ట్రస్థాయి క్రికెట్ పోటీలూ జరుగుతాయి. ఢిల్లీ, ముంబై, బెంగుళూరు జట్లొచ్చి మరీ ఆడతాయి. కొన్నిసార్లు సినిమా నటులను తీసుకెళ్లి ఆడిస్తుంటాను. మా ఊళ్లోని సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు కూడా సినిమా రంగంలోని నా స్నేహితులను తీసుకెళుతుంటాను. మా ఊరికి సంబంధించి ముఖ్యమైన విషయం ఇంకోటుంది. అదేంటంటే అన్ని ఊళ్లలోనూ ఉన్నట్టే మా ఊళ్లోనూ రాజకీయ పార్టీలున్నాయి కానీ ఎన్నికల వేడి మొదలయినప్పుడే అవి మాకు గుర్తొస్తాయి. ఊరి బాగు కోసం ఏ పని మొదలెట్టినా అందరూ ఒక్కటైపోయి దాన్ని సాధించుకుంటాం తప్ప, పార్టీల పేరిట రాజకీయాలు చేసి ఊరికి వచ్చే సౌకర్యాలను కాలదన్నుకోం.

తీరని వెలితి
మా నాన్నకిప్పుడు 103 ఏళ్లు. నాతోనే ఉన్నారు. ఆయన ఇచ్చిన పొలాన్ని నేను కొంత పెంచాను. నాకు షూటింగులు లేనప్పుడల్లా హుటాహుటిన మా ఊరికెళ్లిపోతాను. వ్యవసాయ పనులను దగ్గరుండి చూసుకుంటాను. పాతదికాక అన్ని వసతులతో మరో కొత్త ఇల్లు కట్టించుకున్నాను. విచిత్రమైన విషయం ఒకటి చెప్పనా, నాకు పదకొండేళ్లో పన్నెండేళ్లో ఉన్నప్పుడు మా అమ్మ ఇల్లు బాగుచేయిస్తుంటే ‘ఎందుకమ్మా ఈ శ్రమంతా, ఇక్కడ ఎల్లకాలం ఉండబోతామా?’ అన్నవాణ్ని నేను. ‘అదేంట్రా అలా అంటావు? ఈ ఊరొదిలి ఎక్కడికి వెళ్తావు’ అని అమ్మ ఆశ్చర్యపోయింది.

సినిమాల్లో చేరతానంటే దెబ్బలు పడతాయని తెలుసు గనక ‘అదేనమ్మా నేను చదువుకుని ఉద్యోగస్తుణ్నవుతాను కదా…’ అని సర్దేశాను. నేను సినిమారంగంలో పేరుతెచ్చుకుని స్థిరపడ టాన్ని మా అమ్మ చూడలేదు. అది నాకు ఎప్పటికీ తీరని వెలితి. తన యాభయ్యేళ్ల వయసులోనే అమ్మ పోయిందంటే నాకు అదొక పెద్ద షాకు. ప్రపంచమంతా శూన్యమే అనిపించింది. పూర్తి డిప్రెషన్‌లోకి వెళ్లిపోయాను. ‘అమ్మ లేదు’ అన్న వాస్తవాన్ని అంగీకరించి, మామూలు జీవితం గడపటానికి నాకు పూర్తిగా పదేళ్లు పట్టింది. ఇప్పటికీ మా అమ్మ గురించిన ఏ ప్రస్తావ న వచ్చినా నాకు కన్నీళ్లొచ్చేస్తాయి.

కష్టజీవుల ఊరది
మా నాన్న పేరు నాగయ్య, అమ్మపేరు నాగరత్నమ్మ. వాళ్ల పేర్లు కలిసినట్టే, శ్రమ కూడా కలిసే చేసేవారు. నాన్న వెంటే నీడలా మా అమ్మ ఎంత పని చేసేదో చెప్పలేను. ఆమాటకొస్తే ఆడామగా అని తేడా లేకుండా మా ఊరివాళ్లంతా కష్టజీవులే. వంచిన నడుం ఎత్తకుండా పనిచేసేవాళ్లే. రెక్కాడితేగాని డొక్కాడదు అంటారు చూడండి, అందరూ అలాంటివారే. జన్మభూమినే కాదు, రెక్కలుముక్కలు చేసుకుని తమని బాగా చదివించిన తల్లిదండ్రులనూ బాగా చూసుకుంటున్నారు మా ఊరి పిల్లలు. వాళ్లు అభివృద్ధి సాధించి అమ్మానాన్నలను సుఖపెట్టాలని సమస్త సౌకర్యాలనూ క ల్పిస్తున్నారు. ఇక్కడొక విషయం చెప్పాలి. పిల్లలు అన్ని సదుపాయాలనూ కలగజేస్తున్నారుకదాని పెద్దవాళ్లు సోమరిగా కూర్చోవడం లేదు. జీవితమంతా చేసిన శ్రమను వాళ్లు మర్చిపోలేకపోతున్నారు. ఎంత పెద్దవాళ్లయినా, ఇప్పుడు సంపదకేం కొదవలేకపోయినా ఏదో ఒక పనిలో నిమగ్నమై ఉంటారు వాళ్లు. ఇది నాకు ఎంత స్ఫూర్తినిస్తుందో చెప్పలేను.

అమ్మ పెద్ద స్పై
నేను మా అమ్మానాన్నలకు ఏకైక సంతానాన్ని. నాకు అక్కచెల్లెళ్లు, అన్నదమ్ములు ఎవరూ లేరు. అయినా సరదాలకు కొదవ లేని బాల్యం నాది. చెడుగుడును బలిగుడ్డు అనేవాళ్లం. ఎక్కువ సమయం ఆ ఆటలోనే గడిచిపోయేది మాకు. ఇక కోతికొమ్మచ్చి, బచ్చాలాట, బొంగరాలు, గోళీలు… ఒకటారెండా, ఎంత ఆడుకున్నా తనివి తీరేదే కాదు. నేను ఆటల్లో యమా బిజీగా ఉండగా పెద్ద స్పై(గూఢచారి)లాగా నేనెక్కడున్నానో తెలుసుకుని వచ్చేసేది మా అమ్మ. నాలుగు తన్ని నన్ను ఇంటికి తీసుకుపోతూ ఉండేది. ఆ నిమిషానికి ఏడ్చినా, మర్నాటినుంచీ మళ్లీ నా దారి నాదే. ఒక్కణ్నే పిల్లవాణ్ని గనక నాపట్ల చాలా శ్రద్ధగా ఉండేది మా అమ్మ.

నా గెలుపు బాణి నాన్నదే

ఆయనకు తెలియని రంగమంటూ లేదు. చిత్రలేఖనం, సంగీతం, కవిత్వం, కథారచన, దర్శకత్వం… ఇలా అన్ని కళారూపాలను ఆయన ఔపోసన పట్టారు. ఆరేడు భాషలలో కవిత్వాలు రాయగల పాండిత్యం ఆయన సొంతం. అయితే రావలసిన గుర్తింపు ఆయనకు రాలేదు. ఎనిమిది పదుల వయసులో సైతం విజయం కోసం ప్రయత్నాన్ని మానలేదు ఆయన. ఆయనే ప్రముఖ సినీ సంగీత దర్శకులు ఎం.ఎం.కీరవాణి తండ్రి శివదత్త. తన విజయానికి బాటలు వేసిన తన తండ్రి గురించి కీరవాణి చెబుతున్న విశేషాలే ఈ వారం ‘నాన్న-నేను’.
పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో గోదావరి నదీ తీరాన ఉండే కొవ్వూరు మా స్వగ్రామం. మా తాతగారు మంచి స్థితిమంతులు. అప్పట్లో స్థానికంగా తిరిగే పది, పన్నెండు ప్రైవేట్ బస్సులుండేవి మా తాతగారికి. ఆయనకు ఏడుగురు సంతానం. నాన్నగారు మూడవ కుమారుడు. ఒక అక్క, ఒక అన్న, నలుగురు తమ్ముళ్లు నాన్నగారికి. నాన్నగారి చివరి తమ్ముడే దర్శకుడు రాజమౌళి తండ్రి విజయేంద్రప్రసాద్‌గారు. నాన్నగారికి చిన్నప్పటి నుంచి చదువు మీద కన్నా కళల మీదే మక్కువ ఎక్కువ.

చదువు సంధ్య లేకుండా కళలంటూ కలలు కంటున్నాడని బస్సులను తనిఖీ చేసే బాధ్యతను నాన్నగారికి అప్పగించారు తాతగారు. అది ఆయనకు ఇష్టంలేని పని. దీంతో కొంత డబ్బు తీసుకుని ఇంట్లో చెప్పాపెట్టకుండా బొంబాయికి వెళ్లి అక్కడ జెజె ఫైనార్ట్స్ కాలేజ్‌లో చిత్రలేఖనంలో డిప్లొమా సంపాదించి ఊరుకి తిరిగి వచ్చారు. నాన్నగారు అద్భుతంగా చిత్రాలు వేస్తారు. అప్పట్లో ఆయన వేసిన వేంకటేశ్వరస్వామి, పద్మావతి అమ్మవార్ల చిత్రాలు ఇప్పటికీ చాలా ఇళ్లలో దర్శనమిస్తాయి.

రచయితలకు కలం పేరు ఉన్నట్లే నాన్నగారి బ్రష్ నేమ్ ‘కమలేష్’. నాన్నగారు వేసిన చిత్రాలతో ఈ మధ్యనే ఒక ఎగ్జిబిషన్ కూడా పెట్టాము. కేవలం చిత్రకారుడిగానే నాన్నగారి ప్రయాణం సాగి ఉంటే గొప్ప పేరు ప్రతిష్టలు వచ్చి ఉండేవేమో! కాని, నాన్నగారికి ఇదొక్కటే కాదు ఇంకా చాలా అభిరుచులు, ఆసక్తులు ఉన్నాయి.

కథలు, కవితలు, నాటకాలు రాయడం నాన్నకు ఇష్టమైన వ్యాసంగాలు. గిటార్, సితార్, హార్మనీ వంటి వాయిద్యాలను నాన్నగారు సొంతంగా నేర్చుకున్నారు. ఏ ఒక్క కళారూపాన్నో అంటిపెట్టుకోకుండా ఎప్పుడు ఏది ఇష్టమో దాన్ని చేసుకుంటూ పోవడం ఒక్కటే ఆయనకు తెలుసు. నాన్నగారికి వాళ్ల పెద్దలు పెట్టిన పేరు సుబ్బారావు. అది నాజూకుగా లేదని బాబురావుగా మార్చుకున్నారు. మిత్రులు నాన్నగారిని ‘బాబ్జీ’ అని పిలిచేవారు. కొన్నాళ్ల తర్వాత ఆ పేరులో కూడా కొత్తదనం లేదని ‘శివదత్త’ అని ఖాయం చేసుకున్నారు. నాకు ఊహ తెలిసినప్పటినుంచి నాన్నగారి పేరు అదే.

భానుమతి-భాగ్యవతి
నాన్నగారికి అలనాటి గాయక నటీమణి భానుమతి గారన్నా, సంగీత దర్శకులు ఎస్. రాజేశ్వరరావు గారన్నా వల్లమాలిన అభిమానం. ‘మల్లీశ్వరి’ సినిమాను ఆయన కొన్ని వందల సార్లు చూసి ఉంటారు. పెళ్లి చూపులకు వెళ్లినపుడు అమ్మ వీణ వాయించడాన్ని చూసి ఆనందించారట. పేరు ‘భానుమతి’ అని తెలుసుకుని మారుమాట్లాడకుండా పెళ్లి చేసుకున్నారట. అయితే ఆ తర్వాత తెలిసింది నాన్నగారికి తనలాగే అమ్మ పేరు కూడా ‘ఒరిజినల్’ కాదని! సూర్యభగవానుడి నక్షత్రంలో పుట్టిందని అమ్మకు సూర్యనారాయణ అని నామకరణం చేశారట.

అయితే మగ పిల్లాడిని పిలిచినట్లుగా ఉందని ఆ తర్వాత భానుమతి అని మార్చారట. అదీ భానుమతిగారి పేరు మహత్యం! మా అమ్మానాన్నలకు మేము ఆరుగురం సంతానం. నేనే మొదటివాడిని. చాలామంది నా పేరులో ముందు ఉండే మరకతమణే ఇంటి పేరుగా భావిస్తుంటారు. నిజానికి మా ఇంటిపేరు కోడూరి. నాకు మా అమ్మానాన్నలు పెట్టిన పేరు మరకతమణి కీరవాణి. మరకతమణి అంటే ఎమరాల్డ్ స్టోన్(పచ్చ రాయి).

ఇక కీరవాణి అన్న పేరు రావడానికి కారణం ‘విప్రనారాయణ’ సినిమాలోని తనకు ఇష్టమైన ‘ఎందుకోయి తోటమాలి’ పాట ఏ రాగంలోనిదని ఎస్. రాజేశ్వరరావుగారిని కలిసినపుడు నాన్నగారు అడిగారట. అది ‘కీరవాణి’ రాగం అని ఆయన చెప్పడంతో ఎంతో ఇష్టంగా ఆ రాగాన్ని నా పేరులో చేర్చారు నాన్నగారు. నా తర్వాత చెల్లెలు కర్ణప్రియ, తమ్ముడు శ్వేతనాగ, చెల్లెలు శ్రీసప్తమి, తమ్ముళ్లు శివశ్రీకాంచి, కల్యాణి మాలిక్. నా వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో నాన్నగారి పాత్ర ఎంతో ఉంది. ఏడెనిమిదేళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు ఒకసారి వీధిలో కనిపించిన పిల్లిని రాయితో కొట్టాను.

అది చూసిన నాన్నగారు నా చెంప చెళ్లుమనిపించారు. “అది నిన్నేం చేసిందని దాన్ని రాయితో కొట్టావు. దాని వల్ల నీకేం అపకారం జరిగింది. మూగజీవాలపైనా నీ ప్రతాపం?” అంటూ తీవ్రంగా మందలించారు. ఆనాటి నుంచి జీవహింసకు నేను దూరమయ్యాను. అలాగే మా ఇంట్లో నరసమ్మగారని ఒక మామ్మగారు ఉండేవారు. ఒకరోజు నేను సరదాగా ‘ఏయ్! నరసమ్మా’ అంటూ ఏకవచనంతో ఆటపట్టించాను. అది నాన్నగారి కంటపడింది. “ఆవిడ వయసెక్కడ, నీ వయసెక్కడ? పెద్దలను అలా పేర్లతో పిలుస్తారా? మామ్మగారు లేదా నరసమ్మగారు అని పిలు” అంటూ కొట్టకపోయినా నాన్నగారు బాగా చివాట్లు పెట్టారు.

మనకన్నా వయసులో పెద్దవారిని గౌరవవచనంతో పిలవాలని నాన్నగారు ఆనాడు చెప్పిన మాటలను ఈనాటికీ పాటిస్తున్నాను. ‘చివరకు మిగిలేది’ అనే సినిమాలో శివరంజని రాగంలో స్వరపరిచి శ్రీరంగం గోపాలరత్నంగారు పాడిన ‘చిన్నారీ నీ సొగసే’ అనే పాట నాన్నగారు నాకు నేర్పించిన మొదటి పాట. నాన్నగారికి ఇంగ్లీషు భాషపైన మంచి పట్టుంది. మేము పెద్ద చదువులు చదువుకోకపోయినప్పటికీ ఇంగ్లీషులో మేము అనర్ఘళంగా మాట్లాడడానికి నాన్నగారు నేర్పించిన ఆనాటి ఇంగ్లీషు పాఠాలే కారణం.

ఏ రంగాన్నీ వదిలిపెట్టలేదు
నాన్నగారు కేవలం చిత్రకారులే కాదు…మంచి కవి, రచయిత కూడా. గంగావతరణం, వైణతేయం లాంటి పద్యకావ్యాలు రాశారు. హంసమంజీరాలు అనే నవల రాశారు. ఎన్నో క«థలు, నాటకాలు రాశారు. కాళీమాత మీద దాదాపు 150 శ్లోకాలు రాశారు. ఆయన తెలుగు, సంస్కృతం, కన్నడ, తమిళం, హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషల్లో అనర్ఘళంగా మాట్లాడడమే కాదు పాటలు కూడా రాస్తారు. ఇవిగాక హార్మోనియం, సితార్, గిటార్ వాయిస్తారు. పాటలు కూడా పాడతారు. చక్కని హావభావాలతో నటించి చూపిస్తారు.

ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే నాన్నగారు ప్రవేశించని రంగం లేదు. నాన్నగారికి బాడీ బిల్డింగ్ అంటే కూడా చాలా ఇష్టం. నాన్నగారు తాను రాసిన కథలతో సినిమాలు తీద్దామని దర్శకత్వం చేసి చేతులు కాల్చుకున్నారు. నిర్మాణ రంగంలో అనుభవం లేక కొంతమంది భాగస్వాములతో కలిసి రెండు, మూడు సినిమాలు తీయడం, అవి మధ్యలోనే ఆగిపోవడం జరిగింది. ఆ తర్వాత ‘అర్ధాంగి’ అనే సినిమాకు దర్శకత్వం చేసే అవకాశం నాన్నగారికి వచ్చింది. నాన్నగారు ఈ మధ్యనే ‘చంద్రహాస్’ అనే చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించారు. ఆ చిత్రానికి నంది అవార్డు వచ్చినా పెద్దగా ఆడలేదు.

నాన్నగారు తన పెళ్లి కాకముందు ఒక్కరే మద్రాసు వెళ్లి ఎల్.వి. ప్రసాద్‌గారి దగ్గర అసిస్టెంట్‌గా పనిచేశారు. ఆ రోజుల్లో ప్రసాద్‌గారికే పెద్దగా పనిలేదు. అప్పుడప్పుడే ఆయన నిలదొక్కుకుంటున్నారు. చేతి నిండా పనిలేకపోవడంతో నాన్నగారికి బోర్ కొట్టి వాపసు వచ్చేశారు. ఆ తర్వాతి కాలంలో ఎల్.వి. ప్రసాద్‌గారు అగ్రదర్శకులుగా ఎదిగారు. అక్కడే కొనసాగి ఉంటే ఈ రోజు కె. విశ్వనాథ్‌గారి సరసనో, బాపుగారి సరసనో నాన్నగారి పేరు కూడా నిలబడి ఉండేదేమో!

సంగీతంలో సరిగంగస్నానాలు
రాయచూరులో భూములు చవకగా దొరుకుతున్నాయని తెలిసి కొవ్వూరులో పొలాలు అమ్మేసి నాన్నగారు మకాం అక్కడికి మార్చారు. పొలాలు కొని వ్యవసాయం చేయించడం మొదలుపెట్టారు. అయితే స్వీయ అజమాయిషీ కొరవడడంతో లాభాలు గుమాస్తాల పరమైపోయాయి. అక్కడే ఇంటర్మీడియట్‌తో నా చదువుకు ఫుల్‌స్టాప్ పెట్టేశాను.

ఇంజనీరింగ్ ఎంట్రెన్స్ రాశాను కాని సీటు రాలేదు. నేను చదువు మానేసినందుకు అందరూ బాధపడుతుంటే సంతోషించింది ఎవరైనా ఉంటే అది నాన్నగారే. “చదువు నీకు కూడు పెట్టదు. తీసి అవతల పారెయ్. ఇప్పుడు నీకు కావలసినంత సమయం దొరికింది. సంగీతం మీదే పూర్తిగా ఏకాగ్రత పెట్టు. దేవుడిచ్చిన సంగీత జ్ఞానం నీకుంది. దాన్ని మెరుగుపరుచుకో” అంటూ నాన్నగారు నాకు మార్గదర్శనం చేశారు.

ఇప్పుడైతే సినిమా పాటలకు బాణీలు కడుతున్నాను కాని ఆ రోజుల్లో నాన్నగారు రోజుకో పాట రాయడం నేను బాణీలు కట్టడం. అలా కొన్ని వేల పాటలు మేమిద్దరం సృష్టించాము. అన్నపానీయాల మీద ధ్యాస లేకుండా ఏళ్ల తరబడి జరిగింది ఆ కఠోర సాధన. నాన్నగారు ఇచ్చిన ఆ తర్ఫీదే కళాతపస్వి కె. విశ్వనాథ్‌గారి చిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం చేసే అవకాశాన్ని నాకు కల్పించింది.

నాన్న వేసిన మెట్ల మీదుగా…
జీవితంలో అందరికీ ఆశలు, ఆశయాలు ఉంటాయి. వాటిని సాధించుకోవడానికి అందరమూ కష్టపడతాము. కాని…విజయం అందరినీ వరిస్తుందన్న భరోసా లేదు. మనలో ఎంత ప్రతిభ ఉన్నా సక్సెస్‌తోనే అది వెలుగులోకి వస్తుంది. నాన్నగారు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. అన్ని రంగాలను ఆయన స్పృశించారు. ఆయన ఏ ఒక్క రంగానికో పరిమితం కాలేకపోయారు. ఒక్క రంగానికే పరిమితమై ఉంటే ఆయనకు రావలసిన గుర్తింపు వచ్చి ఉండేదేమో! కాని నాన్నగారిది అందుకు పూర్తి విరుద్ధమైన మనస్తత్వం. తన ఇష్టాయిష్టాలకు వస్తే ఆయన రాజీపడే ప్రసక్తి ఉండదు.

నాన్నగారికి ఇప్పుడు 80 ఏళ్లు. ఇప్పటికీ అలుపెరుగని అవిశ్రాంత యోధులాయన. దేవుడి దర్శనం కోసం కొండ ఎక్కాలంటే మెట్ల దారిలో వెళ్లకతప్పదు. మనల్ని భగవంతుడి దర్శనానికి పంపే మెట్లు మాత్రం ఆ దేవుడిని చూడలేవు. నాన్నగారు కూడా ఆ మెట్లలాంటివారు. మా ప్రగతికి ఆయనే మెట్టుగా మారారు. తన జీవితంలో తాను ఆశించిన విజయం దరికి చేరకపోయినా మా విజయానికి తానే ఆలంబన అయ్యారు. జీవితంలో నేనేమైనా సాధించి ఉంటే అది నాన్నగారు వేసిన పునాదే.

అవీ ఇవీ అన్నీ -4

1–సెప్టెంబర్ అయిదు గురు పూజోత్సవం నాడు చేసే ప్రతిజ్ఞ-

To commit our selves once more to our  chosen profession

 Endeavour selflessly to brighten the lives of those in our charge

 Allow ourselves to accept that self improvement is an endless process

 Cherish ourselves the values that we preach

Help that special child with love in our heart as he needs us more

Evaluate ourselves honestly and mend what needs mending

Reach out to the vast expanding field of knowledge and be better informed

Serve with willingness ,not apathy

Do what is right ,rather than what is easy’

Acknowledge we are shaping tomorrow’s world

Yes !let us promise to live up to their expectation .

2—28-6-1985 న మంగళా పురం జిల్లా పరిషద్ ఉన్నత పాఠ శాలలో డ్రాయింగ్ మేష్టారు శ్రీ శ్రీరాం పాండు రంగా చార్యులు గారు పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు హెడ్ మాస్టారు గా నేను  రాసి చదివిన కవిత

                శ్రీ రాం రాం

మితంగా మాట్లాడితేనేం హితం గా ఉంటుంది

నెమ్మదిగా ఉంటేనేం నెమ్మది పవిత్రం

పొట్టిగా ఉన్నా గట్టివాడే

నల్లని రూపం లో చల్లని ఆత్మీయత

విధి నిర్వహణ లో విశిష్టమైన పంధా

బాధ్యతా నిర్వహణ అనన్య సామాన్యం

క్రమ శిక్షణ కు మారుపేరు

వినయ ,శీలాలకు వెలుగు రేక

గౌరవం ఇచ్చి పుచ్చుకొనే సంస్కారి

కళకు కాణాచి ,బోధనకు ‘’గురువే’’

నిత్య నిరంతర పరిశీలనా శీలి

మమత సమతా మానవతా సమాహారం

దూరదర్శి, మార్గ దర్శి ,సన్మార్గ గామి

జీవితం లోతు పాతులు తరచిన సౌజన్య మూర్తి

గాడి తప్పిన వాడి తో దేనికైనా సిద్ధమే

ఆతిధ్యం అతి మధురం ఆదర్శం మధురాతి మధురం

ముప్ఫై అయిదేళ్ళ క్రితం పదవికి శ్రీరామ చుట్టి

నేడు విరమణ సందర్భం గా రాం రాం పెట్టె

ఇన్ని సద్గుణాల కాల వాల మైన కళాచార్యులు

శ్రీయుత శ్రీరాం పాండు రంగా చార్యులు .

          సశేషం

మీ –గబ్బిటదుర్గా ప్రసాద్ -31-3-13-ఉయ్యూరు

నేటి లెక్కల ప్రకారం.. వెయ్యి కోట్ల సినిమా ‘లవకుశ’

రామాయణం అంటే ఓ నీతి కథ. సమాజానికి మంచిని బోధించడానికి ఆదర్శప్రాయుడైన ఒక భర్త, ఒక తండ్రి, ఒక కొడుకు, ఒక అన్న, ఒక రాజు… వంటి పలు రకాల పాత్రల్ని చూపించిన గొప్ప కావ్యం. ప్రధానమైన ఉత్తర రామాయణ కథను నడిపిస్తూ పూర్వ రామాయణాన్ని చెబుతూ మొత్తం రామాయణాన్ని ఒక సినిమాగా అందించడం ‘లవకుశ’ ప్రత్యేకత. ఎలాంటి శృంగార భావనలకు చోటు కల్పించకుండా, అరిషడ్వర్గాలైన కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలకు ప్రాతినిథ్యం లేకుండా ఒక సినిమా తీయడం, అది అఖండ విజయాన్ని సాధించడం ఏ రకంగా చూసినా అపూర్వమైన చరిత్ర.

మూడు గంటల యాభై నిమిషాల నిడివి కలిగిన చిత్రంలో దాదాపు గంటా నలభై ఐదు నిమిషాల కాలం 36 పాటలు, పద్యాలతో ప్రేక్షకుల్ని రంజింపచేసిన ఘనత నిస్సందేహంగా సంగీత దర్శకుడు ఘంటసాలదే. ‘తెలుగునాట రామాలయం లేని ఊరు లేదు, ‘లవకుశ’ పాటలు మోగని గుడిలేదు, వాటిని వినని తెలుగువాడు లేడ’నేది ఒక నానుడిగా మారింది. ఇప్పటి వాణిజ్య పరిభాషలో ఇది రూ. వంద కోట్ల ఆడియో అని చెప్పాలి.

అనితర సాధ్యమైన ప్రజాదరణ
మొదట 1963 మార్చి 29న విడుదలైన 26 కేంద్రాల్లోనూ శత దినోత్సవం జరుపుకుని, లేట్ రన్‌లో 46 కేంద్రాల్లో వంద రోజులు నడిచిన ఏకైక చిత్రంగా నేటికీ నిలిచింది ‘లవకుశ’. తెలుగునాట మొట్ట మొదటిసారి 500 రోజులు ఆడిన సినిమా ఇదే. అదివరకు రికార్డు రామారావే నటించిన ‘పాతాళభైరవి’ది. అది 245 రోజులు ఆడింది. అంటే దానికంటే రెట్టింపు పైగా రోజులు నడవడం ‘లవకుశ’ ప్రత్యేకత. రిపీట్ రన్‌లలోనూ ఈ సినిమా మాదిరిగా ఆడిన సినిమా మరొకటి లేదు. 

రిపీట్ రన్‌లలోని ప్రదర్శనలన్నీ కలిపితే వందకు పైగా కేంద్రాల్లో ఏడాది పైగా రన్‌ను నమోదు చేసిన సినిమా దేశంలో ఇదొక్కటే అవుతుంది. తమిళ వెర్షన్ సైతం ఘన విజయం సాధించి మధురైలో 40 వారాలు ఆడటం, హిందీ డబ్బింగ్ వెర్షన్ కూడా రజతోత్సవం జరుపుకోవడం ద్వారా దేశమంతటా నీరాజనాలు అందుకుంది. భారత సినీ చరిత్రలో ఒకే చిత్రం ద్వారా ఒకే హీరో మూడు భాషల్లో రెండు సార్లు విజయాలను సాధించడం (మొదట ‘పాతాళభైరవి’, తర్వాత ‘లవకుశ’) నాటికీ, నేటికీ ఒక్క ఎన్టీఆర్‌కే చెల్లింది. ఆ ఏడాది జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల్లో ఉత్తమ తెలుగు చిత్రంగా రాష్ట్రపతి నుండి బహుమతి అందుకుంది. ఒకే సంవత్సరం ‘లవకుశ’, ‘నర్తనశాల’, ‘కర్ణన్’ (తమిళం) వంటి మూడు అవార్డు చిత్రాల్లో నటించినందుకు గాను రామారావు సైతం రాష్ట్రపతి నుంచి ప్రత్యేక బహుమతిని అందుకోవడం విశేషం.

ఇలా మూడు చిత్రాలకు కలిపి ఒకేసారి జాతీయ బహుమతిని ఇప్పటిదాకా మరే నటుడూ అందుకోలేదు. తెలుగులో మొదటి వర్ణ చిత్రమైన ‘లవకుశ’ విడుదలై యాభై ఏళ్లయినా ఇప్పటికీ థియేటర్ల ద్వారా, డీవీడీల ద్వారా, టీవీల ద్వారా, ఆడియో ద్వారా ప్రేక్షకాదరణ పొందుతూనే ఉంది. ఈ విషయంలో ‘పాతాళభైరవి’, ‘మాయాబజార్’, ‘జగదేకవీరుని కథ’ చిత్రాలు మాత్రమే ‘లవకుశ’తో సరితూగుతాయి.

మహామహుల కలయిక

అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా చెప్పుకోవాల్సింది ఇందులోని పాత్రధారుల గురించి. మహామహులు నటించినా వారు కనిపించరు, వారి పాత్రలే తెరమీద కనిపిస్తాయి. శ్రీరామునిగా నటించిన రామారావు, సీత పాత్రతో అంజలీదేవి అప్పట్లో ప్రేక్షకులకు దైవ సమానులైపోయారు. ఎక్కడికి వెళ్లినా వారికి పాదాభివందనాలు చేసి, హారతులు పట్టి తమ భక్తిని చాటుకునేవారు జనం. వాల్మీకిగా నాగయ్య, లక్ష్మణునిగా కాంతారావు, లవకుశులుగా మాస్టర్ నాగరాజు, మాస్టర్ సుబ్రహ్మణ్యం, భూదేవిగా ఎస్. వరలక్ష్మి ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో చెరగని ముద్ర వేశారు.

దర్శకులైన తండ్రీ తనయులు చిత్తజల్లు పుల్లయ్య, సి.యస్. రావు, రచయిత సదాశివబ్రహ్మం, ఛాయాగ్రాహకుడు పి.ఎల్. రాయ్, ట్రిక్స్ నిపుణుడు రవికాంత్ నగాయిచ్ తదితర సాంకేతిక నిపుణులంతా ఈ చిత్రానికి ప్రాణ ప్రతిష్ట చేశారు. నలభై తొమ్మిదేళ్ల తర్వాత ఇదే సినిమాని ‘శ్రీరామరాజ్యం’ పేరుతో తీయగా ఎన్టీ రామారావు కుమారుడైన బాలకృష్ణ హీరోగా నటించి మెప్పించడం, దానికి ఉత్తమ చిత్రంగా నంది అవార్డు రావడం గమనార్హం. అలా నేటికీ తెలుగు ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో శ్రీరామునిగా ఎన్టీఆర్ ముద్ర కొనసాగుతూనే ఉండటం విశేషం!

లవ కుశకు 50

ఎన్‌టీఆర్ మళ్లీ ఎక్కడో పుట్టే వుంటారు

సీతాదేవి.. పవిత్రతకు మారుపేరు. ఆదర్శగృహిణిగా, జగజ్జననిగా భక్తజనసందోహం చేత నీరాజనాలందుకుంటున్న ఆ మహాసాధ్విని చూసిన వారు ఈ విశ్వంలో ఎవ్వరూ లేరు. కానీ దక్షిణభారత ప్రజలు మాత్రం సీతాదేవి ఎలా వుంటుందనగానే ఠపీమని ‘లవకుశ’ సినిమాలో అంజలీదేవినే గుర్తు చేసుకుంటారు. అంతగా ఆ పాత్రలో లీనమై నటించారామె. మొత్తం ఆంధ్రావనిచేత అపరసీతాదేవిగా జేజేలందుకుంటున్న ఆమె.. ఆ పాత్రపోషణ తనకు మాత్రమే దక్కిన అదృష్టమని చెబుతున్నారు. లవకుశ సినిమా విడుదలై నేటికి యాభయ్యేళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా.. ఆ సినిమా షూటింగ్‌లో అంజలీదేవి అనుభవాలు ఆంధ్రజ్యోతి పాఠకుల కోసం…
‘లవకుశ’ సినిమాకు తల్లీ,తండ్రీ అంతా దర్శకుడు సి.పుల్లయ్యగారే. ఈ సినిమా క్రెడిట్ ముందుగా ఆయనకే దక్కాలి. సినిమా విడుదలై యాభయ్యేళ్లయినా, ఇప్పటికీ తెలుగు ప్రజల నోళ్లలో నానుతున్నదంటే ఆయనే కారణం. నన్ను ‘గొల్లభామ’ సినిమా ద్వారా గ్లామర్ పాత్రలో పరిచయం చేసిన ఆయన.. ఆ తరువాత రేలంగి వెంకట్రామయ్య సరసన నన్ను పెట్టి ‘పక్కింటి అమ్మాయి’ పేరుతో కామెడీ చిత్రం రూపొందించారు.

సి.పుల్లయ్యగారితో నా మూడో సినిమా ‘లవకుశ’. అప్పటి వరకూ గ్లామర్ పాత్రలు పోషించిన నన్ను పవిత్రమైన సీత పాత్రకు తీసుకోవడం పట్ల ఇండస్ట్రీలో విపరీతమైన వ్యతిరేకత వచ్చింది. ఎంతోమంది ఆయన్ని వద్దంటూ వారించారు. రాజ్యం ఫిలింస్ నిర్వాహకురాలు లక్ష్మీరాజ్యం అయితే “డ్యాన్సులు చేసుకునే అమ్మాయిని ఇంత మంచి పాత్రకు ఎలా ఎంపిక చేశారు” అంటూ దర్శకుణ్ణి నిలదీశారట. అయినా ఆయన వెనక్కి తగ్గలేదు.

సీత పాత్ర చేసేటప్పుడు నేను ప్రత్యేకంగా ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోలేదు. అన్ని పాత్రల్లాగే ఆ పాత్రలో లీనమై నటించాను. ఎప్పటిలాగే ఉదయాన్నే భగవంతుడికి పూజలు చేసుకుని షూటింగ్‌కి వెళ్లేదాన్ని. వృత్తిని నేను పవిత్రంగా భావిస్తాను. ఆ పవిత్రతతో పని చేస్తే చాలు. ‘కీలుగుర్రం’ సినిమాలో రాక్షసి పాత్ర వేశాను. అందుకని రాక్షసంగా వుండలేంగా. నిజానికి ఆ పాత్ర నేను చేయనని చెప్పాను. కానీ నా భర్త పెనుపాత్రుని ఆదినారాయణరావు గారు నచ్చచెప్పి నన్ను ఒప్పించారు.

ఏ పాత్ర వేసినా, మనం మనసుపెట్టి నటించాలి, అంతే అన్నారు. సీత పాత్రను నేను ఎంతో ప్రేమతో, భక్తిభావంతో చేశాను. లవకుశ సినిమా షూటింగ్ ఏడేళ్లు జరిగింది. ఆశ్రమం సీన్లన్నీ పూర్తయ్యేసరికి నిర్మాత ఎ.శంకరరెడ్డి ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. దాంతో నాలుగేళ్ల గ్యాప్ తరువాత ఆ సినిమా మళ్లీ మొదలైంది. ఆ నాలుగేళ్ల గ్యాప్‌లో పుల్లయ్యగారికి ఫోన్ చేసి సినిమా గురించి వాకబు చేస్తుండేదాన్ని.

పాపం వారు మాత్రం ఏం చేస్తారు? నష్టాల్లో వున్నారాయె! యాక్షన్‌కి రియాక్షన్ కూడా వుంటేనే మంచి ఔట్‌పుట్ వస్తుంది. ఆ సినిమాలో ఎవరి పాత్రకు వారు న్యాయం చేశారు. సీతా-రాముడు అనగానే నేను, ఎన్‌టీఆర్ గుర్తుకొస్తున్నామంటే ఆ పాత్రల విశిష్టత, పాత్రలు మలచిన తీరు, వాటికి మేం చేసిన న్యాయం..అన్నీ కలవడమే కారణం. అది తెలుగులో తొలి కలర్ సినిమా కాబట్టి యూనిట్ అంతా ఎంతో కష్టపడ్డాం.

ఇప్పటికీ ఆ సినిమా చూస్తే మా కష్టమంతా గుర్తుకొస్తుంటుంది. ఉదయం వెళ్తే.. సాయంత్రం షూటింగ్ పూర్తయ్యే వరకూ ఆ పాత్రల్లోనే ఇమిడిపోయి వుండేవాళ్లం. సి.పుల్లయ్యగారి అబ్బాయి సీఎస్ రావ్ కూడా ఈ సినిమా కోసం ఎంతో కష్టపడ్డారు. లవకుశలకు ఆయనే ప్రత్యేకంగా తర్ఫీదు ఇచ్చేవారు. ప్రతిరోజూ వారికి సీన్ల గురించి శిక్షణ వుండేది. లవుడు నాగరాజు, కుశుడు సుబ్రమణ్యం చిన్నవారైనా బాగా కష్టపడి పని చేసేవారు. చిత్తూరు వి.నాగయ్య అవార్డు కార్యక్రమానికి వారిని కూడా పిలవాలని అనుకుంటున్నాను. అప్పట్లో ఇప్పటిలా హడావుడిగా ఏదో షూటింగ్ ముగించేశాం అన్నట్లుగా వుండేది కాదు. ఎంతో క్రమశిక్షణతో, ఒక అంకితభావంతో పని చేసేవాళ్లం.

రాముడంటే నా దృష్టిలో ఎన్‌టీ రామారావుగారే. ఇక ఆ పాత్రలో మనం ఇంకెవ్వర్నీ చూడలేం. రాముడు, కృష్ణుడి పాత్రలకు న్యాయం చేసేవారు ఇప్పటికీ ఇంకెవ్వరూ రాలేదు. లవకుశ సినిమాలో మరో ముఖ్యమైన పాత్ర చిత్తూరు వి.నాగయ్యగారిది. ఆ పాత్రని ఆయన తప్ప మరెవ్వరూ చేయలేరేమో! ఆశ్రమంలో ఆయన చెప్పిన పద్యాలు, హావభావాలు ఇంకెవ్వరి చేతా పలికించలేరేమో! ఆ సినిమాలో అన్ని పాత్రలకి అందరూ తగినట్లు సరిపోయారు.

సినిమా విడుదలైన తరువాత థియేటర్లలో తెరకు పూజలు చేయడం, సీతారాములకు కల్యాణాలు జరిపించడం వంటివెన్నో జరిగేవి. నేను ఇటీవల పుట్టపర్తి వెళ్తే ప్రశాంతి నిలయంలో ఓ వ్యక్తి మంగళసూత్రం పట్టుకుని నా కోసం ఎదురు చూస్తున్నాడు. “ఏంటయ్యా” అనడిగితే.. లవకుశ చిత్రం విడుదలైనప్పుడు సీతాదేవి కోసం (నా కోసం) మంగళసూత్రం తయారుచేయించి పెట్టాడట. అప్పటి నుంచి నన్ను కలవడానికి కుదరకపోవడంతో పుట్టపర్తిలో కనిపించగానే ఇచ్చాడు.

ఆ పాత్రపై ఆయనకున్న పవిత్ర భావనను, ఆయన అభిమానాన్ని నేను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి? అతనికి ఏం సమాధానం చెప్పాలో నాకు నోట మాట రాలేదు. ఆ మంగళసూత్రాన్ని సీతమ్మవారి మెడలో వేయమని చెప్పాను. లవకుశ సినిమా విడుదలైన కొత్తలో సీత పాత్రకు వచ్చిన స్పందనను చూసి ఓ రోజు లక్ష్మీరాజ్యం నా వద్దకు వచ్చి, నన్ను కౌగిలించుకుని కన్నీరు పెట్టుకుంది. ఆ పాత్రకు నన్ను వద్దని చెప్పడం తప్పేనని చెప్పింది.

ఆ మాట సి.పుల్లయ్యగారితోనూ చెప్పింది. ఆ సినిమాకు సంగీతం ఘంటసాల గారు చక్కగా అందించారు. ఇప్పటికీ ఎక్కడ పూజలు జరిగినా, ఆ సినిమాలోని పాటల్ని వాడుతున్నారంటేనే ఆయన గొప్పతనం తెలుస్తుంది. శ్రీరాముడి పాత్రలో ఎన్‌టీఆర్ సెట్‌లోకి వస్తే అంతే! అంతా గప్‌చుప్. అందరూ ఎవరి పని వారు చూసుకునేవారు. అంతేనా, ఆ దివ్యమంగళమూర్తిని కళ్లారా చూసుకుంటూ ఉత్సాహంగా ఉరుకులు పెట్టేవారు. ఆయన రూపం గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువేనేమో! ఆయన మళ్లీ ఎక్కడో పుట్టే వుంటారు.

        జానకీ జాని గారి ‘’అరుంధతి’’ -1

       1994 లో రాజమండ్రి లో భారతీయ సాహిత్య పరిషత్ ఆధ్వర్యం లో మూడు రోజుల పాటు సాహితీ సదస్సు జరిగింది .ఆ నాటి పరిషత్ అధ్యక్షులు నాకు పరమ ఆప్తులు ,ప్రఖ్యాత కదా రచయితశ్రీ ఆర్.ఎస్.కే.మూర్తి గారు .కప్పగంతుల మల్లికార్జున రావు గారు రాజమండ్రి సభలను న భూతో గా జరిపించారు .రెండు పూట్ల కాఫీలు టిఫినీలు భోజనాలుపెళ్లి వారి వేడుక గా జరిగాయి . సాహిత్య సదస్సులు ,కవి సంమేలనాలతో ప్రాంగణం అంతా మరు మోగింది .ప్రఖ్యాత రచయిత శ్రీ వాకాటి పాండురంగా రావు గారిని మొదటి సారి చూసింది అక్కడే స్వర్గీయ .బండారు సదాశివరావు గారు డాక్టర్ జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యం గారు వగైరా దిగ్దంతులు దిశా నిర్దేశం చేసిన సభల వి ఽఅ సమయం లోనే ప్రఖ్యాత నాటక ,సినీ నటుడు తనికెళ్ళ భరణి నీ చూశాం .  అప్పుడే  వాల్మీకి విశ్వనాదల రామాయణం పై సమగ్ర అధ్యయనం చేసి పుంఖాను పుంఖాలుగా ఉపన్యాస లహరి ని ఆంద్ర దేశ మంతాప్రవహింపజేసిన వారు, లబ్ధ ప్రతిస్తులైన కధకులు ,ఆంగ్లోపన్యాసకులు ,విశ్రాంత ప్రిన్సిపాల్ కాకినాడ నివాసి ,విశ్వనాధకు ముఖ్య అంతేవాసి అయిన శ్రీ సామవేదం జానకి రామ శాస్త్రి గారు అంటే జానకీ జాని గారు నాకు మా బావమరిది ఆనంద్ కు పరిచయ మయ్యారు మొదటి రోజునే .అంతే మిగిలిన రోజుల్లో ఆయన్ను మేము వదిలి పెట్టనే లేదు అప్పటి నుంచి జానకి జాని గారికి నాకు విపరీత మైన పరిచయం కలిగింది .ఉత్తరాలు రాయటం ,ఫోన్లు చేసుకోవటం జరుగుతూ ఉండేది ..ఒక సారి ఏలూరు లో వారి తల్లి గారిని చూడ టానికి వచ్చి నాకు ఫోన్ చేసి ‘’మిమ్మల్ని చూడాలని ఉంది .వస్తున్నాను ‘’అన్నారు .రెండు రోజులే వ్యవధి. నాకు తెలిసిన సాహితీ మిత్రులన్దర్నీ వారు వచ్చేరోజుకు మా ఇంట్లో సమావేశ పరచాను యాభై మందికి పైగా వచ్చారు .అందరికి‘’టిఫినాదులు’’ ఏర్పాటు చేయించి వారిని ‘’రామాయణం ‘’పై ప్రసంగించ వలసిందని కోరాను .రెండు గంటలు నాన్ స్టాప్ గా వాల్మీకం ,కల్ప వృక్షం లపై అనర్ళ ప్రసంగం చేశారు ఇదంతా టేప్ పై భద్రపరచాను .వారికి నా చేతనయినంత సన్మానం చేశాను ఎంతో ఆనందించారు .అది మొదలు నేను ఎప్పుడు కాకినాడ వెళ్ళినా (మా అమ్మాయి అత్తగారి ఊరు )జానకీ జాని గారి ని దర్శించి రావటం అలవాటు .ఆయనా ఎంతో సంతృప్తి చెందేవారు .వారి శ్రీ మతి కూడా గొప్పగా ఆదరించేవారు .శ్రీ జానకీ జాని గారు ఒక రోజు నాకు తమ కదా సంకలనం ‘’అరుంధతి ‘’పంపారు .నేను వెంటనే చదివి ,నా మనో భావాలను వారికి లేఖ మూలం గా 28-11-2000న తెలియ బర్చాను . ఆలేఖలోని అంశాలే ఇప్పుడు మీ ముందుంచుతున్నాను

    ‘’. పూజ్యులు ,గౌరవనీయులు శ్రీ జానకీ జాని గారికి –హృదయ పూర్వక నమస్కారాలు .ఉభయ కుశలోపరి .ఆత్మీయం గా మీరు పంపిన మీ ‘’అరుంధతి ‘’నిన్ననేభద్రం గా  నా వద్దకు దిగి వచ్చింది  చాలా సంతోషం .నిన్న రాత్రే పూర్తిగా చదివాను .ఆనందం పొందాను .ఆ అనుభూతి తో ఈ ఉత్తరం రాస్తున్నాను .

   ‘’మీలో మీరు భావిస్తున్న బద్దకాన్ని వదిలించి ,కర్తవ్యం లోకి దింపి,ఈ కదా స్రవంతిని నిస్పృహ ఎడారి దారిలో ఇంకి పోకుండా వెలువరించటానికి ప్రోత్సాహ పరచిన ‘’విజయ భావన ‘’వారు అభి నందనీయులు .’’మీ భావన విజయం‘’చేయాలనే వారి సత్ సంకల్పం .మిమ్మల్ని విజయం వైపు నడిపించి ,మీలోని సుప్త భావనలను ప్రదీప్తం చేసింది .ఆంద్ర సాహితీ లోకానికి ఒక అమూల్య రచనను అందించింది .ప్రేరణ మానవులను ఏ ఉన్నత స్తితి కైనా తీసుకొని వెళ్తుంది అన్నదానికి ఇది ఉదాహరణ .సహృదయులైన మీరు అందరికి స్నేహ పాత్రులు .మీ సన్నిధానం ఒక సుమధుర లోకమే .కాలం ఎలా గడిచి పోతుందో చెప్పలేము .అదొక అనిర్వచనీయ అనుభూతి .ఆ ఆనందాన్ని మీ ద్వారా పొందిన నాకు వేరే సాక్ష్యం అక్కర్లేదు .

       మీ కధా ద్వాదశాదిత్యుల్ని లోకం పైకి తరలించారు .భావుకత ,సృజనాత్మకత తగ్గి పోతున్న కధలు వస్తున్న సమయం లో మీ ఆదిత్యుల కాంతి చ్చటలు దివ్యం గా ప్రభావితం చేసి కొత్త వెలుగుల నిస్తాయి .సందేహం లేదు .ఇవన్నీ పూర్వమే ప్రచురితాలైనా గుది గుచ్చి ,ఏర్చి కూర్చిన ఈ సరం ముత్యాల సరం ఓ వరం .మీ కధను మీ శ్రీమతి గారికి అంకితం చేయటమూ ఓ ప్రత్యేకతే .మీ అర్ధాంగి ప్రోత్సాహం మీకు కొండంత శక్తి .ఆమె వల్లనే మీ సాహిత్య వ్యాసంగం నిరాటంకం గా సాగిపోతోంది .దానికి కృతజ్ఞతా భావమే ఈ సమర్పణ .పుస్తకం కూడా మీమనసులా స్వచ్చంగా ,లోప రహితం గా ఉంది .

               కధ అంటే సంభాషణల మయం .అందులోను ఈకాలం లో వాక్యానికి రెండో మూడో తెలుగుపదాలు ,మిగతావి ఆంగ్ల మయాలు .మీ కధల్లో చక్కని తెలుగు గుబాళించింది .ఆంగ్ల వాసన సోకలేదు .నా పరిశీలన లో 91పేజీల ఈ కదా గుచ్చం లో సుమారు 185 మాత్ర్రమే సంభాషణలు .అంటే సరాసరి పేజికి రెండు మాత్రమె సంభాషణలు కన్పించాయి .చెప్పేదంతా రచయితే చెప్పితే ,సూటిగా స్పష్టం గా ఉంటుంది అన్న భావన మిమ్మల్ని ఇలా రాయించింది అని పించింది .ఉన్న సంభాషణలు కూడా చాలా క్లుప్తం గా ,సూటిగా ఉన్నాయి .’’between the lines ‘’భావం వెదకాల్సిన అవసరమూ లేదు .అంత నిసర్గం గా ఉంది .మీ పై శ్రీ విశ్వనాధ ప్రభావం అధికం కదా .ఆయన కదా సంవిధానం మీ రచనలలో నాకు కని పించింది ..లోకాన్ని అన్నికోణాల నుంచి గమనించారు మీరు .సమస్యల సుడిగుండాలు చాలానే ఉన్నాయి .వీటన్నిటికి మించి ఒక అద్భుత మైన సూత్రం జీవితాలను కట్టి పడేస్తుంది .దానిని పట్టుకొన్నారు మీరు .

         ఈ కధల్లో దాంపత్య ధర్మానికి విలువ నిచ్చి దాన్ని కాపాడుకోమని అంతస్సూత్రం గా చెప్పారు .బహుశా మీకు ,మాకు మనందరికీ ఆ దిశలో ఆదర్శం కనీ పించేది ‘’అరుంధతీ దేవి ‘’.అందుకే ఆ పేరు ను మీ కధల్లో స్త్రీలకూ ఎక్కువ సార్లు ఉపయోగించారని పించింది .వివాహం అయిన వెంటనే ‘’అరుంధతీ నక్షత్రాన్ని ‘’నూతన వదూవరులకు చూపించి ,ఆదర్శ వంతుల్ని చేయటం మన సంప్రదాయం .కులాలకు అతీతం గా దీన్ని అవిచ్చిన్నం గా పాటిస్తూనే ఉన్నాం ఈనాటి వరకు .

          ‘’దిగి వచ్చిన ‘’కధ లో కృష్ణ మూర్తి కమ్మర్షియల్ టాక్స్ ఉద్యోగి .జీవితం లో కస్టపడి పైకి వచ్చినా నిండుకుండలా ఉన్నా ,కమ్మర్షియల్ గా జీవితాన్ని కాష్ చేసుకోలేక పోయిన అభాగ్యుడు .దాంపత్య  సుఖమూ అవసరమే కదా .భార్య అభీష్టాలు తీర్చాలన్న విషయం ఆలోచించలేక పోయాడు .ఆమెకు అదొక అసంతృప్తి .అది బీజం గా ఉండి మొలకెత్తి ఆమె పాలిటి ఓ వృక్షమే అయింది .ఆ నీడలో నిలువ లేక పోయింది .మొహం ఆమెను మోహన రావు రూపం లో ఆవహించింది .ఆ మాయ లో పడి గాడి తప్పింది .తప్పు తెలిసింది కాని అప్పటికే ఆలస్య మై పోయింది .వంటలక్క గా జీవితం గడపాలని నిర్ణయించుకొని ,భర్త పంచ నే చేరింది .అనుకో కుండా కాలమూ ,అవకాశమూ ,అవసరం ఆ భార్యా భర్తల్ని కలిపింది .కష్టపడకుండా ,కనకుండా కొడుకూ లభించాడు .ఆ ఆనందం శాశ్వత మైంది .క్షణికా నందం జీవితాన్ని అస్థ వ్యస్తం చేసింది అతనికీ ఆమెకు కాలం కలిసి వచ్చింది .మళ్ళీ ఆనందం అరుంధతి రూపం లో దిగి వచ్చింది .ఆశల ఆకాశం లో చిక్కుకున్న ఆమె స్వంత స్తితి తెలియ టానికి చాలా సమయం పట్టింది .తప్పని సరి గా నేలకు దిగి వచ్చింది .ఈ కధలో పేర్లు చాలా బాగా నప్పాయి .మోహన రావు మాటల్లో మొహం ,ఆడదాన్ని మాటలతో మోసం చేసే నేర్పు ఉన్న వాడు .కృష్ణ మూర్తి నిండు కుండ .కస్టాల కడలి ఈదిన వాడు .అయితే ఆ మహానుభావుడికున్న‘’దక్షిణ నాయకత్వం ‘’లేనిఅమాయకుడు .ఉద్ధరించే ఓపికా ,జ్ఞానం ఉన్న వాడు .ఇక అరుంధతి గురించి ఇప్పటిదాకా చెప్పిందే .మంచి ముగింపు దిశగా  కద చక్కగా నడిపారు విశ్వనాధ వారి చెలియలి కట్ట లా సాగి చివరికి సుఖాంతమయింది ..ఆదర్శాన్ని ఆచరణ లో చూపారు .సంతోషం ..

              సశేషం –మీ –గబ్బిటదుర్గా ప్రసాద్ -26-3-13- ఉయ్యూరు 

నాదారి తీరు -19

                 రాష్ట్ర పతి ఎన్నికల కోలాహలం

     కాంగ్రెస్ తరఫున నీలం సంజీవ రెడ్డి ని రాష్ట్రపతి అభ్యర్ధిగా ప్రకటించింది ప్రధాని ఇందిరా నాయకత్వం లో .ఇది ఆనాటి సిండికేట్ గా పేరొందిన కామరాజ నాడార్ ,అతుల్య ఘోష్ ,ఎస్.కే.పాటిల్ ,నిజలింగప్పల నిర్ణయమే కాని తన నిర్ణయం కాదని కొద్ది రోజులకే ఇందిరప్లేట్ ఫిరాయించింది .’’అంతరాత్మప్రబోధం ‘’అనే మాటను తెచ్చి పార్టీ అభ్యర్ధిని ఓడించాలని నిర్ణయించుకోందీ.ఆమె తన అభ్యర్ధిగా వరాహగిరి వెంకట గిరి ని బరిలోకి దింపింది అప్పటికి ఆయన ఉప రాష్ట్రపతి .దేశం లో కాంగ్రెస్ పార్టి రెండు గ్రూపులుగా పై నుంచి కిందికి చీలింది .ప్రతి పక్షాలు సంజీవ రెడ్డినే బుజానికి ఎత్తుకోన్నాయి .అప్పటికి ఆయన లోక్ సభ స్పీకర్ చేశాడు .ఇద్దరు తెలుగు వారే .ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందినా వారే .మహా రంజుగా నడిచింది రాజకీయం .లెక్కలు ,పైలేక్కలు ఎవరికి వారు వేసుకొని పందెం కోళ్ళను దువ్వారు .కాంగ్రెస్ లో యువ రక్తం ‘’యాంగ్ టర్క్ ‘’లనే పేర ఇందిరకు అండగా ‘’.ముసలి ముఠా’’ అంతా రెండో వైపు మొహరించారు .యాంగ్టర్క్కు లంటే చంద్రశేఖర్ ,మోహన్ దారియా ,కృష్ణ కాంత్ మొదలైన వారు ఒకరిపై ఒకరు దుమ్మెత్తి పోసుకొన్నారు బహుశా ఈ అంతరాత్మ ప్రబోధం తో దేశ రాజకీయాలు పతనం అవటానికి నాంది అయింది దీనికి బాధ్యురాలు ఇందిరే .ప్రజాస్వామ్యం మట్టి కరిచింది అప్పటి నుంచే ,విలువలకు తిలోదకాలిచ్చిండీ అప్పటి నుంచే .సమర్ధత కంటే ‘’చెప్పుకింద తేలులు ‘’కు అధికారం సంక్రమింటమూ దీనితోనే ప్రారంభం .

      మా కాటూరు స్కూల్ లోను ఈ వివాదం ప్రతిధ్వనించింది .నేను, హెడ్ మాస్టారు కోటేశ్వర రావు మొదలైన వారంతా ఒక గ్రూప్ గా ,దయాకర రావు ప్రసాద్ ,మొదలైన వారంతా రెండో గ్రూప్ అయ్యాం .ఖాళీ పీరియడ్లలో వీటి పైనే చర్చోప చర్చలు చేసుకొనే వాళ్ళం హెడ్ మాస్టారి తో కూడా ఈ విషయాలు ముచ్చటించే వాళ్ళం అప్పుడు ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్ పత్రికా సంపాదకుడు’’ ఫ్రాంక్ మొరెస్’’ రాసిన సంపాదకీయాలంటే పడి చచ్చే వాళ్ళం చదివి అవతలి వారిని ఉడికించే వాళ్ళం ప్రభ కూడా ఆతాను లో గుడ్డ కనుక మాకు సపోర్ట్ అని అనుకొన్నాం .అభ్యర్ధులు  ఇద్దరు దేశమంతా తిరిగి ఓట్లు అడుక్కొన్నారు .గిరి ఓటమి నా ఓటమి అంది ఇందిరా కంయూనిస్ట్లు ఆమె వైపే .అప్పుడు మన ముఖ్య మంత్రి కాసు వారు .సంజీవరెడ్డినే బుజాన వేసుకొన్నాడని గుర్తు .ఎన్నిక జరిగింది ఫలితాలను ప్రకటిమ్చేరోజు న స్కూల్ ఉంది మధ్యాహ్నం విరామ సమయం లో ,సాయంత్రం బడి అయిన తర్వాతా హెడ్ మాస్టారి రూమ్ లో ఉన్న రేడియో పెట్టుకొని వార్తలు వినే వాళ్ళం ..పోటా పోటీగా జరిగిన ఎన్నిక .నాకు దయాకర రావు కు మాటా మాటా పెరిగింది .ఒక సారి నన్ను రెచ్చగొట్టే మాట ఏదో అన్నాడు నేను రెచ్చి పోయి చెప్పు తీశాను .దానితో ఒక్క సారిర చల్ల బడ్డాడు ‘’బ్రదర్ ఇంత సీరియస్ గా తీసుకొంటా వనుకోలేదు సారీ సారీ ‘’అన్నాడు ‘’మర్యాద దాటితే నేనిలానే ప్రవర్తిస్తాను జాగ్రత్త‘’అన్నాను అంతే అప్పటి నుంచి మా సంభాషణ సరసం గా నే సాగింది .ఇద్దరం ఉద్రేక స్వభావులమే .ఒళ్ళు దగ్గర ఉంచుకోన్నాం .ఈ సంఘటన నాకే ఆ తర్వాతా చిరాకని పించింది .ఎవరికోసమో మనం ఇంతగా కాట్లాడుకోవాలా అని పించింది ..మొత్తం మీద గిరిగారు గెలిచారు సంజీవ రెడ్డి ఓడిపోయాడు .గిరి గారు మా ఉయ్యూరు కే.సి.పి.కి చాల సార్లు కేంద్ర కార్మిక మంత్రిగా వచ్చారు .ఒకటి రెండు సార్లు చూసిన జ్ఞాపకం పైజమా కుర్తా తో భారీ విగ్రహం .చిన్న సైజు కొండ .ఇంటిపేరు సార్ధకం మంచి కార్మిక నాయకులు .ఉయ్యూరు లక్ష్మణ నగర్ ను ఆయనే ప్రారంభించారు .సంజీవ రెడ్డి అంటే ఎందుకో నాకు చిన్నప్పటి నుంచి విపరీత మైన అభిమానం మాలో మేము ఆయన్ను ‘గురువు గారు ‘’అనుకొనే వాళ్ళం .డేరింగ్ అండ్ డాషిన్ మనిషి .వ్యక్తిత్వం ఉన్న వాడని నా ఆరాధన .అప్పటికి ఆర్.ఎస్.ఎస్.పేపర్లు అయిన ‘’ఆర్గ నైజర్‘’జాగృతి ఆంగ్ల తెలుగు పత్రికలను చందా కట్టి తెప్పించి చదివే వాడిని. ఆర్గ నైజర్ లో పడింది అంటే నూటికి నూరు శాతం యదార్ధం అని పించేది .జాగృతి తెలుగు సంస్కృతికి కొమ్ము కాసింది .మంచి కధలు వచ్చేవి .ఆర్ ఎస్.కే.గారి సినీ రివ్యు అద్భుతం గా ఉండేవి .

         గిరిగారు ఆ తర్వాతా అమ్మ చెప్పినట్లు డి అప్పటివరకు ఉన్న గౌరవాన్ని పోగొట్టుకోన్నారని,రబ్బరు స్టాంప్ అని పించుకోన్నారని  పేపర్లు కోడై కూశాయి .భార్య అనధికార వ్యక్తిగా పెత్తనం చేలాయిన్చేదని చెవులు కోరుక్కొనే వారు. కదలలేని మనిషి గా గిరి గారు ముద్ర పడ్డారు .ఏమైనా తెలుగు వ్యక్తీ రాష్ట్ర పతి పీఠంఅది రోహించి నందుకు మనం గర్విన్చాల్సిందే .ఈ పుణ్యం ఇందిరాదే రెడ్డి గెలిచినా అంతే కదా .

               అప్పటికి మాకు ముగ్గురబ్బాయిలు .శాస్త్రి శర్మ గురించి రాశా.మూడో వాడు నాగ గోపాల కృష్ణ మూర్తి .మా మామ్మ పేరు’’నాగమ్మ ‘’ను కలిపాం .

                    గెజిటెడ్ ఇన్స్పెక్టర్ గా హెడ్ మాస్టారికి పదోన్నతి

     మా హెడ్ మాస్టారు తూమాటి కోటేశ్వర రావు గారు అప్పటికే సీనియర్ హెడ్ మాస్టారు గా గుర్తింపు పొందారు రాజకీయ బలమూ ఉంది కాకాని వారి అండదండలు దివి తాలూకా వారు అవటం తో గొట్టిపాటి బ్రహ్మయ్య గారి ఆశెస్సులు మండలి కృష్ణా రావు గారి సాయమూ ,బందరు ఏం.పికాశీనాధుని పూర్ణ మల్లికార్జునుడు గారి ఆశీస్సు ఏం.పి .అంకినీడు గారి ప్రోత్సాహం చైర్మన్ పిన్నమ నేని చొరవ ఆయనకు పుష్కలం గా ఉన్నాయి. హైస్కూల్ హెడ్ మాస్టర్ నుంచి గేజేటేడ్ ఇన్స్పెక్టర్ అనే ప్రభుత్వ హోదాకు అప్పుడు మార్గాలు ఏర్పడ్డాయి మనజిల్లా మొత్తం మీద వీరికి ఒక్కరికే ఆ చాన్సు లభించింది పదోన్నతి పొందారు అందరం చాలా సంతోషించాం .సమర్దునికి తగిన పదవి .మన జిల్లా లోనే పోస్టింగ్ అని జ్ఞాపకం .మంచి వీడ్కోలు విందు నేర్పాటు చేశాం .ఊళ్ళో వాళ్ళు కూడా హార్దికం గా ఘన మైన వీడ్కోలు ఇచ్చారు .ఆయన స్థానం లో ఉయ్యూరు లో మాతో పాటు పనిచేసిన లెక్కల మేష్టారు అన్నే ఉమా మహేశ్వర రావు గారిని వేశారు .

                అన్నే వారి హయాం

 చాలా రిసేర్వేడ్ గా ఉన్నట్లు కనిపించేమనిషి అన్నే .కాని లోపల తనకు తెలిసి నట్లు ఎవరికి తెలియదనే ఒక రకమైన గర్వం .అవతలి వాడిని చులకన చేసి మాట్లాడే నైజమూ ఉంది .’’స్వకుచం ‘’ఎక్కువ అని పిస్తుంది పది నిమిషాలు మాట్లాడగానే .కాని గొప్ప కబుర్ల పోచికోలు .రాజకీయాలను అవపోసన పట్టిన వాడు .మంచి మాటకారి.మంచి ఇంగ్లిష్ మాట్లాడేవాడు .లెక్కల్లో దిట్ట .రూల్ ప్రకారం నడుస్తాడని పేరు కాని స్వంతానికి వస్తే అది హుష్ కాకి .అని పిస్తాడు ..కడియాల వెంకట్రామయ్య గారు స్కూల్ కమిటీ ప్రెసిడెంట్ .తరచుగా కాటూరు లో మా ఇంటికి ఎదురుగా ఉన్న ధాన్యం కొట్టు దగ్గరకు వచ్చి కూర్చునే వారు లుంగీ చొక్కా ఉండేది కాదు చేతుల బనీను లేదా తువ్వాల .ఆన్నే ఆయన మేనమామ గారే ఏం.వి.కృష్ణా రావు అనే ఆయన .ఆదర్శ జీవి సంస్కారం మూర్తీభవించిన వారు నాకు గొప్ప ఆదర్శం నాకు ఎన్నో ఉత్తరాలు రాశారు కాటూరు స్కూల్ లో  కోటేశ్వర రావు గారి ముందు పని చేసి ఒక గాడిలో పెట్టిన వ్యక్తీ .డిసిప్లిన్ ను చాలా సహజం గామఅలు బరచారని విన్నాను ఇక్కడి నుండి అవని గడ్డ కు ప్రమోషన్ మీద జూనియర్ కాలేజికి వెళ్ళిన గుర్తు ..నేను ఉయ్యూరు నుంచే వచ్చే వాడిని సైకిల్ మీద .ఆ సైకిల్ మా అన్నయ్యది అనుకొంటా హాస్పేట్ నుంచి ఒకటి వచ్చింది .కటి . మా బావ గారు వివేక నంద గారిదో కటి .దానికి చిన్న సీటు ఉండేది దాన్ని తర్వాత మార్చాం .గడ్డిమోపులకు వీలుగా పెద్ద కారీయరు  వేయించాను .తర్వాత పాలేలళ్ళకు ఒకటి ఇచ్చాం .ఆ న్రోజుల్లోకమితీ ప్రెసిడెంట్ ను ప్రసన్నం చేసుకోవటానికి హెడ్డూ ఉపాధ్యాయులు తరచుగా ఇంటికి వెళ్లి యేవో కబుర్లు చెప్పి రావటం ఉండేది ద్నేనెప్పుడూ అలా చేయలేదు కానీ పిస్తే ఒక నమస్కారం పెట్టటమే అంతే .ఇలా ఇంటి ప్రదక్షిణం చేయటాన్ని ఆ కాలం లో ‘’గడప పూజ ‘అనే వారు నాకది నచ్చాడు .ఎక్కడైనా అంతే .

                    చిన్న కారు లో కూచుని రిక్వెస్ట్ రాయటం

ఒక రోజు స్కూల్ జరుగుతుండగా మా మేనమామ గంగయ్య గారి పెద్దబ్బాయి పద్మనాభం ఒక చిన్న కారులో వచ్చి నన్ను హెడ్ మాస్టారి దగ్గర పర్మిషన్ పదినిమిషాలు తీసుకొని రమ్మని కబురు చేశాడు .అలాగే చేసి కారులో ఉన్న వాడిని కలిశాను .వాడు నా ట్రాన్స్ఫర్ కోసం ప్రయత్నిస్తున్నామని ,రిక్వెస్ట్ రాసి ఇస్తే వెంటనే పని అవుతుందని ,చైర్మన్ గారితో మాట్లాడామని చెప్పాడు .తెల్ల కాగితాలు కూడా తెచ్చాడు .అంతే నేను మారు మాట్లాడ కుండా వెంటనే ఉయ్యూరు కు రిక్వెస్ట్ లెటర్ రాసి సంతకం పెట్టి ఇచ్చాను .వాడు దాన్ని తీసుకొని ఉయ్యూరు లో మా వార్డు మెంబర్ కోలాచల చలపతి తోకలిసి బందరు వెళ్లి చైర్మన్ గారిని కలిసి ‘’ మా వాడిని ఉయ్యూరు హైస్కూల్ కువెంటనే బదిలీ చేయాలి ‘’అని కోరారట .ఆయన నవ్వుతు ‘’మీ వాడు ఉయ్యూరు తప్ప ఇంకెక్కడా చెయ్యడా ?’’అని  అంటూ కాగితాన్ని తీసుకొన్నారని చేస్తానని హామీ ఇచ్చారని ఆ సాయంత్రం నేను ఇంటికి ఉయ్యూరు చేరిన తర్వాతా చెప్పాడు పద్మనాభం .ఒక రకం గా ఇది పద్మనాభం ప్రతిజ్ఞయే .నా ప్రమేయం ఏమీ లేదు. వాడికి నేనంటే మహా ఇది .కాని వాడిని మా చిన్నప్పుడు పురుగు లాగా చీదరించే వాళ్ళం ఇది మా ‘’కుసంస్కారం ‘’అది వాడి’’ సుసంస్కారం’’ అని ఇప్పుడు అర్ధమయింది .

      సశేషం –మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -25-3-13-ఉయ్యూరు 

‘శివతాండవ’ మాడిన నిత్య విద్యార్థి
– శశిశ్రీ

తాను రచించిన కావ్యాన్నే తానే పాఠ్యపుస్తకంగా చదివి పరీక్ష రాసిన అరుదైన కవి సరస్వతీపుత్ర పద్మశ్రీ డాక్టర్ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు. పదునాలుగు భాషలలో పాండిత్య శోభతో ఒక్క గొంతుకై అబ్బురపరచిన బహుభాషా చక్రవర్తి ఆయన. తెలుగు ప్రబంధాలలోని ప్రబంధ నాయికలకు సాహిత్య చరిత్రలో సముచిత సమయోచిత స్థానం పదిలపరచిన సాహిత్య విమర్శకుడాయన. ప్రాచీన సాహిత్యంతోపాటు ఆధునిక సాహిత్యం సమదృష్టితో అధ్యయనం చేసిన సాహిత్యజీవి ఆచార్యులు. పద్యం గద్యం ఇరుకారుల సేద్యంగా శతాధిక గ్రంథాలు రచించిన శక్తత గల రచయిత ఆయన. గొప్ప వక్త. సమర్థుడైన విమర్శకుడు. శక్తత గల అనువాదకుడు. ఛాందసభావాలు గిట్టనివాడు. సంప్రదాయం మరువనివాడు. ఆధునికాన్ని అభిమానించేవాడు. 

వందేళ్ల క్రితం 1914 మార్చి 28న అనంతపురం జిల్లా పెనుగొండ తాలుకా చియ్యేడు గ్రామంలోని విద్వత్ కుటుంబంలో నారాయణాచార్యులు జన్మించారు. పుట్టపర్తి శ్రీనివాసులు, లక్ష్మీదేవమ్మ ఆయన తల్లిదండ్రులు. ఎనిమిదో తరగతి వరకు చదివి బడి మానేశారు. వీధి పిల్లలతో కలసి పెనుగొండ కోటలో తిరుగుతూ ఆటపాటల్లో కాలం వెల్లబుచ్చేవారు పుట్టపర్తి. విద్వత్ కుటుంబంలో జన్మించిన నారాయణాచార్యులు చదువుసంధ్యలు లేక ‘పండితపుత్ర శుంఠః’ అని ఎక్కడ మారిపోతాడోనని శ్రీనివాసాచార్యులు భయపడ్డారు. ఇక తానే గురువయ్యారు. తెలుగు, సంస్కృతం నేర్పారు. ఆ సందర్భంలోనే ఆ కుటుంబానికి శ్రేయోభిలాషి అయిన టి.శివశంకరం, నారాయణాచార్యులను వెంటతీసుకుపోయి పెనుగొండలోని సబ్‌కలెక్టర్ భార్య అయిన పిట్ దొరసానికి పరిచయం చేశారు. ఆమె ఆంగ్లంలో గొప్ప విద్వాంసురాలు. కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయంలో షేక్స్‌పియర్, బ్రౌనింగ్ మీద గొప్ప పరిశోధన చేశారామె. ఆమె, ఆచార్యులకు ఆంగ్లభాషను నేర్పడమే కాకుండా గెట్టిగా ఆంగ్లసాహిత్యాన్ని పరిచయం కూడా చేశారు.

అప్పట్లో పెనుగొండలోని నాగనాయని చెరువు గ్రామంలో రంజకం మహాలక్షుమమ్మ అనే ప్రసిద్ధ నర్తకి ఉండేది. ఒకరోజు ఆమె ఇంటి ముందు నుండి ఆచార్యులు వెళుతున్నారు. అప్పుడు శ్రావ్యమైన మువ్వల సవ్వడి వినిపించింది. ఆచార్యులు ఆ ఇంటి కిటికీ నుండి చూశారు. లోపల నర్తకి అద్భుతంగా నృత్యం చేస్తూ కనిపించింది. నృత్యం అయిపోయాక తనను గమనిస్తున్న బాలుడైన ఆచార్యులను ఆమె దగ్గరికి పిలిచింది. ‘నృత్యం చేర్చుకుంటావా?’ అని అడిగింది. వెంటనే ఆచార్యులు ఔనన్నట్లు తలాడించారు. ఫలితమే ఆచార్యులు ఆమె ద్వారా సంగీతం, నృత్యం రెండు కళల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు.

కేవలం ఇంటి చదువుతో నారాయణాచార్యుల జీవితానికి భవిష్యత్ ఉండబోదని ఆయన తండ్రి శ్రీనివాసాచార్యులు అనుకున్నారు. అప్పట్లో కట్ట మంచి రామలింగారెడ్డి, మైసూర్ యూనివర్సిటీ వైస్‌ఛాన్స్‌లర్‌గా ఉండేవారు. ఆయన ప్రత్యేక ఆహ్వానంతో రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, అదే యూనివర్సిటీలో తగు హోదాలో పనిచేస్తుండేవారు. ఆ రాళ్లపల్లివారు, పుట్టపరి వారికి దగ్గరి బంధువు. దీంతో ఆచార్యులను ఆయన వద్దకు పంపారు. అక్కడ ఆచార్యులు ప్రాకృతభాష అధ్యయనం చేశారు.

అక్కడ ఉన్నప్పుడే పెనుగొండకోట గతవైభవం, ప్రస్తుత దయనీయ స్థితిని దృశ్యమానం చేస్తూ 150 పద్యాలతో ‘పెనుగొండ లక్ష్మి’ అనే లఘుకావ్యం రచించారు ఆచార్యులు. ఆ కావ్యాన్ని రాళ్ళపల్లి చదివి భవిష్యత్తులో గొప్పకవి కాగలవని దీవించారు. ఆ తరువాత నారాయణాచార్యులు తిరుపతిలోని వేంకటేశ్వర సంస్కృత కళాశాలలో చేరడానికి వెళ్ళారు. అప్పుడు ఆచార్యుల వయస్సు 16 ఏళ్ళు. ఆ కాలేజీ ప్రిన్సిపల్‌గా, ప్రసిద్ధులైన కపిస్థలం కృష్ణమాచార్యులు ఉండేవారు. కాలేజీ అడ్మిషన్ ఇమ్మని ఆచార్యులు ఆయన్ను కోరారు. తగు ధృవీకరణపత్రం చూపమని ప్రిన్సిపల్ అడిగారు. ఉంటేకదా, చూపడానికి. దీంతో అడ్మిషన్ సాధ్యం కాదు పొమ్మన్నారు. ఆచార్యులకు కోపం వచ్చింది. ఆవేశంగా, ఆశువుగా పద్యాలు చెబుతూ బయటికి నడిచారు. ఈ చర్యతో ఆ ప్రిన్సిపల్ దిగ్భ్రమ చెందారు. నారాయణాచార్యులలోని అంతర్గత యోగ్యతను గుర్తించి అడ్మిషన్ ఇచ్చారు. అయితే అక్కడ కూడా పుట్టపర్తివారు కోర్సు పూర్తి చేయకుండానే పెనుగొండకు తిరిగి వెళ్ళిపోయారు.

ఆ తర్వాత కడప జిల్లా ప్రొద్దుటూరుకు చెందిన కనకవల్లీదేవి (కనకమ్మ)తో పెళ్ళి జరిగింది. అప్పటికి ఆచార్యుల వయసు 20 ఏళ్ళు. ఆ విధంగా అనంతరపురం జిల్లా నుండి కడప జిల్లా ప్రొద్దుటూరుకు మకాం మారాల్సి వచ్చింది. ప్రొద్దుటూరులోనే శ్రీకన్యకాపరమేశ్వరి ఆలయంలో సంస్కృతం నేర్పించే ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేయసాగారు. అప్పటికి ఆచార్యులు ఇంకా విద్వాన్ పూర్తి చేయనే లేదు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం కోసం విద్వాన్ అవసరమని స్థానికులైన పెద్దలు సలహా ఇచ్చారు. దీనితో విద్వాన్ పూర్తి చేయడానికి తిరుపతిలోని ప్రాచ్యకళాశాలలో చేరారు. విద్వాన్ పూర్తిచేశాక ప్రొద్దుటూరులోని మునిసిపల్ హైస్కూల్‌లో తెలుగు పండితునిగా చేరారు.

అయితే తిరుపతిలో ఆచార్యులు చదువుకునేటప్పుడు తాను రాసిన కావ్యం ‘పెనుకొండ లక్ష్మి’ పాఠ్యపుస్తకంగా చదివి పరీక్ష రాశారు. విచిత్రమేమిటంటే ఆ పరీక్షలో ఆచార్యులు తప్పారు. తాను పరీక్ష బాగా రాసినా ఎందుకు ఉత్తీర్ణున్ని చేయలేదో చెప్పమని ప్రిన్సిపల్‌ను ఆచార్యులు అడిగారు. ఆ ప్రిన్సిపల్‌కు కూడా ఆశ్చర్యమే అనిపించి జవాబు పత్రం తెప్పించి పరిశీలించారు. అప్పుడు తేలిందేమిటంటే 2 మార్కుల ప్రశ్నకు ఒక సుదీర్ఘ వ్యాసం మాత్రమే జవాబు రాసి వ్యవధి ముగియడంతో పేపరు ఇచ్చేసి రావడంతో పరీక్ష తప్పారన్న విషయం గ్రహించారు. దీనితో ఆచార్యులు అవాక్కయ్యారు. తర్వాత మళ్ళీ రాసి ఉత్తీర్ణులయ్యారు.

ఆచార్యులు శతాధికంగా గ్రంథాలు రాసినా, ఆయనకు కీర్తి ప్రతిష్ఠలు సమకూర్చి పెట్టినది ఒక లఘుకావ్యమైన ‘శివతాండవ’మే. రంజకం లక్షుమమ్మ వద్ద నేర్చిన నృత్యం, రాళ్ళపల్లి దగ్గర నేర్చుకున్న సంగీతం, కన్నడ భాషా సాహిత్యంలో అధ్యయనం చేసిన రగడ ఛందస్సులోని సాహిత్యం ఆ లఘుకావ్య రచనకు జవజీవాలు పోశాయి. పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులంటూనే ఇప్పటికీ అందరికీ గుర్తుకొచ్చేది ఆయన శివతాండవ కావ్యమే.

శివతాండవ కావ్యం వెలువడ్డానికి పూర్వ నేపథ్యం ఆసక్తికరమైనది ఒకటుంది. అది 1949వ సంవత్సరం. ఆచార్యులు అప్పటికి చాలా గ్రంథాలే రచించారు. ఆధ్యాత్మికంగా చాలా కృషి చేశారు. అష్టాక్షరి మంత్రం 13 కోట్లు మార్లు నియమ నిబంధనలతో జపించారు. అయి నా దైవసాక్షాత్కారం కలగలేదు. దీనితో జీవితంపైనే ఆచార్యులకు విరక్తి కలిగింది. ఇంట్లో ఎవరికీ చెప్పకుండా ఒక సన్యాసిగా మారి ఉత్తర భారతదేశం వెళ్లిపోయారు. హిమాలయాల్లో కొంతకాలం తపస్సు చేశారు. అప్పటికీ దైవ సాక్షాత్కారం సాధ్యపడలేదు. ఇక జీవితం పరిసమాప్తం చేయాలనుకున్నారు. ఆత్మపరిత్యాగం కోసం ఆ హిమాలయాల్లోని ఒక పర్వతాన్నెక్కి కిందికి దూకి చనిపోవాలనుకున్నారు. ఆ ఆలోచనతో వడివడిగా నడిచి వెళ్లసాగారు ఆచార్యులు.

సరిగ్గా అప్పుడు ఆచార్యులకు ఒక ఆకర్షకమైన స్వరం వినిపించింది. పేరుపెట్టి పిలుస్తున్న ఆ వ్యక్తిని చూశారు. ఆయన ఒక సన్యాసి దగ్గరకు వచ్చి ఆచార్యులతో మాట్లాడి తనతోపాటు ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లారు. చావురాత ఇప్పుడే లేదని సముదాయించి తన వద్ద ఆరు నెలలపాటు పెట్టుకున్నారు. చివరికి ఒకరోజు ఆ ఆశ్రమ పెద్ద తన దేశవ్యాపిత శిష్యులను హిమాలయాలకు పిలిపించుకున్నారు. వచ్చినవారిలో ఎందరో విద్వాంసులున్నారు. వారందరిచేత ఆచార్యుల విద్వత్ శక్తతను పరీక్షింపజేసినారు. పరీక్షించిన వారంతా ఆచార్యుల బహుభాషా పాండిత్య ప్రతిభను శ్లాఘించారు. అప్పుడు, ఆశ్రమపెద్ద నారాయణాచార్యులకు ‘సరస్వతీపుత్ర’ బిరుదు ప్రదానించి సత్కరించారు. మళ్లీ గృహస్థ జీవితం గడపమని ప్రొద్దుటూరుకు పంపారు. ఆచార్యులను ఆత్మహత్య పాలుకాకుండా కాపాడి, బిరుదుతో సత్కరించి పంపిన ఆ ఆశ్రమపెద్ద ఎవరో కాదు -స్వామి శివానంద సరస్వతి. మాజీ రాష్ట్రపతి ఎపిజె అబ్దుల్ కలాం, ఆంధ్రజ్యోతి పూర్వ సంపాదకులు నండూరి రామమోహనరావులకు కూడా ఆ స్వామి శివానంద సరస్వతి గురువు.

అలా ఆచార్యులు ప్రొద్దుటూరు చేరాక అక్కడి అగస్తేశ్వర ఆలయానికి ప్రతిరోజు వెళ్లి ప్రదక్షిణలు చేసి రావడం దినచర్యగా చేసుకున్నారు. 40 రోజులు ప్రదక్షిణలు చేశాక ఒకరోజు ఒక అలౌకిక కవితావేశం ఆచార్యులలో పెల్లుబుకింది. అప్పుడు రచించిందే ‘శివతాండవం’ గేయకావ్యం. ఆ కావ్యం రగడ ఛందస్సులో రచించారు. ఆ కావ్యంలో సంగీతం, సాహిత్యం పోటీపడి అక్షరబద్దమయ్యాయి. ఆ కావ్యం ఆచార్యులకు మారుపేరుగా స్థిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. కాలపరీక్షలో నిలిచింది. ఇంతచేసి ఆ గేయకావ్యం 70 పేజీలకు మించింది కాదు. అయితేనేం ఆచార్యులకు స్పెస్‌మెన్‌గా నిలిచిపోయింది.

ఆచార్యులు స్వయంగా తానే శివతాండవాన్ని పాడు తూ నృత్యం చేస్తుంటే, ఆ అద్భుత దృశ్యం, ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది. నెల్లూరు జిల్లా బుచ్చిరెడ్డిపాళెంలోని శివాలయం ప్రారంభోత్సవం జరిగినప్పుడు తిక్కవరపు రామిరెడ్డి ఆచార్యులను ఆహ్వానించారు. ఆరోజు ఆచార్యులు శివతాండవం గానం చేస్తూ, చేసిన తాండవాన్ని చూసినవారంతా, మహాశివుడే శివతాండవం చేస్తున్నట్లు అనుభూతించారని ఆనాటి పెద్దలు చెబుతారు. ఆచార్యులు ఎక్కడికి, ఏ సాహిత్య సభలకు వెళ్లినా శ్రోతలు, తొలుత శివతాండవమే వినిపించమని కోరేవారు. విశేషమేమిటంటే పరమవైష్ణవుని చేతిలో పరమశివుని కావ్యం శివతాండవం రూపుదాల్చడం, ఆచార్యులలోని శివకేశవ అభేద్య భావానికి ప్రతీక.

ఆచార్యులు రచించిన శతాధిక గ్రంథాలలో పెనుగొండ లక్ష్మి, మేఘదూతము, పురోగమనము, శివతాండవము, అగ్నివీణ చాలా కీర్తిప్రతిష్ఠలు ఆయనకు సమకూర్చాయి. ఈ గ్రంథాలన్నీ లఘుకావ్యాలే కావడం విశేషం. ఒక్క పెనుగొండ లక్ష్మి తప్ప మిగిలినవన్ని గేయ కావ్యాలు కావడం, అవన్నీ ఆచార్యులు తన యవ్వనదశలోనే రాసినవి కావడం గమనార్హం. అలాగే ఆచార్యులు ‘జనప్రియ రామాయణం’ కూడా గేయఛందస్సులోనే రచించారు. అయితే ఈ కావ్యం రెండు సంపుటాలు మాత్రమే వెలువడింది. 1972లో ‘పద్మశ్రీ’ అందుకున్న ఆచార్యులకు 1975లో శ్రీవేంకటేశ్వర యూనివర్సిటీ, 1987లో శ్రీకృష్ణదేవరాయ యూనివర్సిటీలు గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేశాయి.

భారతీయ సుప్రసిద్ధ సాహిత్య నిర్మాతల్లో పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులకు అరుదైన స్థానం ఉంది. గొప్ప వక్త. సమర్థుడైన విమర్శకుడు. శక్తత గల అనువాదకుడు. ఛాందసభావాలు గిట్టనివాడు. సంప్రదాయం మరువనివాడు. ఆధునికాన్ని అభిమానించేవాడు. అటువంటి మహాకవి, బహుభాషా చక్కవర్తి ‘నేను నిత్య విద్యార్థిని’ అని జీవితం కడవరకు చెప్పుకున్న నిగర్వసాహిత్యవేత్త. ఆయన ఏ యూనివర్సిటీ గడప ఎక్కకుండానే 14 భాషల్లో పాండిత్యం హస్తగతం చేసుకున్నారు. అది ఆయనకు భాషలపట్ల ఉన్న తడిఆరని దాహం. ఆయన 1990 సెప్టెంబర్ 1న కడపలోని ఓ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ.. గ్లాస్‌నోస్త్, పెరిస్త్రోయికా పుస్తకాల్ని చదువుతూ కన్నుమూశారు.

ఆచార్యులు జన్మించి వంద వసంతాలు. ఈ సందర్భంగా కడపలోని యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయం, సి.పి.బ్రౌన్ భాషా పరిశోధన కేంద్రం సంయుక్తంగా కడపలో 2013 మార్చి 28న ఆచార్యుల శత జయంతికి గుర్తుగా సాహిత్య సదస్సు ఏర్పాటు చేశాయి. ఆ సదస్సులో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించిన ఈ వ్యాసకర్త రచన ‘భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు – పుట్టపర్తి నారాయణాచార్య’ గ్రంథాన్ని ఆవిష్కరించనున్నారు. ఆరోజు ఆ గ్రంథం 800 ప్రతుల్ని ఆచార్యుల అభిమానులు కొనుగోలు చేయడానికి ముందస్తు ఏర్పాటు చేసుకోవడం విశేషం.

– శశిశ్రీ
93479 14465
(ఈ నెల 28న పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు శత జయంతి)

అపూ’ లాంటి జ్ఞాపకాలే నావన్నీ

ఆరికెపూడి ప్రేమ్‌చంద్ అంటే పెద్దగా ఎవరికీ తెలియకపోవచ్చు. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలో పరిశోధకుడిగా పనిచేసిన అధ్యయనశీలి అంటే కాస్త తెలుస్తుంది. ఫోర్డ్ ఫౌండేషన్ తరఫున అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి సంఘంలో ఉద్యోగం చేశారంటే ఇంకొంచెం తెలుస్తుంది. రిజర్వ్‌బ్యాంక్ పూర్వపు గవర్నర్ వై.వేణుగోపాలరెడ్డి వంటివారికి ఆప్తులైన ఆలోచనాపరుడని చెబితే మరికొంచెం తెలుస్తుంది.

ప్రభుత్వాలు ప్రజాధనాన్ని ఖర్చుపెట్టాల్సిన తీరు మీద ప్రేమ్‌చంద్ రాసిన పుస్తకాలను ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ ముద్రించిందంటే ఆయన గొప్పదనం ఇంకా ఎక్కువ అర్థమవుతుంది. ‘వాటన్నిటికీ మూలాలు మా పల్లెటూళ్లో ఉన్నాయి’ అంటూ తన సొంతూరు గురించి ఆరికెపూడి ప్రేమ్‌చంద్ చెబుతున్న కబుర్లు ఆయన మాటల్లోనే…
కృష్ణా జిల్లా కడవకొల్లు అంటే ఎక్కువమందికి తెలియకపోవచ్చు. కడవకొల్లు, వీరవల్లి, పొట్లపాడు… మూడూళ్లనూ కలిపి చెప్పాలి. ఆంధ్రా మాస్కో అని పిలిచే కాటూరు మాకు రెండు మైళ్ల దూరం. నేను 1933 ఆగస్ట్ 22న కడవకొల్లులో పుట్టాను. అప్పటికి అంతా కలిపి పాతిక ముప్ఫయ్యిళ్లు ఉండేవేమో మా ఊళ్లో. అందరూ అతి సాధారణ రైతులు. రెండెకరాలూ, మూడెకరాల వాళ్లు. తిండికీ బట్టకూ లోపం లేకుండా గడిచిపోయే కుటుంబాలు. విలాసమంటే ఏమిటో తెలియని మనుషులు.

అయితే నేను పుట్టడానికి ఆరేడేళ్ల ముందు ఉయ్యూరులో కేసీపీ వాళ్లు చక్కెర కర్మాగారాన్ని ప్రారంభించడంతో డెల్టా రైతుల దశ తిరిగింది. తిండిగింజల బదులు చెరుకు వేసి పంట చేతికి రాగానే ఫ్యాక్టరీకి తరలించడంతో డబ్బు రూపేణా ఆదాయాన్ని కళ్ల చూస్తున్న రోజులవి. మా నాన్న ఆరికెపూడి వెంకటరామయ్య జాతీయోద్యమంతో ప్రభావితులై తన వాటా రెండెకరాల పొలాన్ని అమ్మేసి మా ఊళ్లో పాఠశాల నిర్మించారు.

దీనికి ఉయ్యూరు రాజాగారు మరికొంత సొమ్ము సాయం చేశారు. తనకంటూ ఏ పదవీ లేకపోయినా మా నాన్న రోజంతా ఆ స్కూలు నిర్వహణలోనే గడిపేవారు. అందువల్ల మా నాన్నను అందరూ ‘పంతులుగారు’ అని, మా అమ్మను ‘పంతులుగారి భార్య’ అనీ అనేవాళ్లు. ఊరి బడి కోసం తన భూమిని అమ్మేసిన మా నాన్నను ఆయన అన్నదమ్ములు చాలా గౌరవంగా చూసేవారు.

ఉమ్మడి కుటుంబంలో అందరూ కష్టసుఖాలు పంచుకునేవారు. ప్రస్తుతం మూడొందల మంది విద్యార్థులున్నారా స్కూల్లో. మా నాన్న పుస్తకాలు కొనుక్కొచ్చి స్కూల్లో చిన్నపాటి గ్రంథాలయమూ నడిపేవారు. అప్పటికే ఆర్యసమాజంతో ప్రభావితులైన ఆయనకు కవిరాజు త్రిపురనేని రామస్వామి తోడయ్యారు. మా తాతగారిదీ అంగలూరే కావడంతో ఆ బంధం ఉండేది. నేను పుట్టకముందే మా పెద్దక్కకు పెళ్లయింది. మంత్రాలు, పురోహితుడి అవసరం లేకుండా జరిగిన తొలి పెళ్లి మా అక్కాబావలదే. కవిరాజు తాను రాసిన ‘వివాహవిధి’ పుస్తకం సాయంతో స్వయంగా చేసిన పెళ్లి అది.

కాలవ కబుర్లు కొన్ని
కడవకొల్లుకు ఆనుకుని కృష్ణా నది కాలువ రైవస్ కెనాల్ ఉండేది. మా ఈత సరదాలు అన్నీ అక్కడే. పిల్లలకు చిన్న తువ్వాలొకటి ఇచ్చేవాళ్లు. దాన్ని కట్టుకుని స్నానం చెయ్యాలి. చేసిన తర్వాత పిండేసి ఒళ్లు తుడుచుకోవాలి. బైటకు ఒళ్లు కనిపించకుండా ఈ పని లాఘవంగా చెయ్యాలి. అందులో నేను సిద్ధహస్తుణ్ని. నిజానికి మా ఊరి కాలవలో దిగి స్నానం చెయ్యడం అసాధ్యం. ప్రవాహవేగం అంత తీవ్రంగా ఉండేది. కాలుపెడితే కొట్టుకుపోవడమే. అందుకని మా నాన్న ఊరికి దగ్గరగా మెట్లతో ఒక చిన్న రేవులాగా కట్టించి పెద్ద ఇనపగొలుసు పెట్టించారు.

దాన్ని పట్టుకుని నడుముల్లోతు దిగి స్నానం చేసేవాళ్లు పిల్లలూ, ఆడవాళ్లూను. కొద్దిగా తుప్పు పట్టిందిగానీ ఇప్పటికీ ఉందది. కాలవ దగ్గరగా ఉన్నందువల్ల మా ఊరి నూతుల్లో నీరు పుష్కలంగా ఉండేది. వానకాలంలోనయితే చేద అవసరమే ఉండేది కాదు. బకెట్లతో నేరుగా తోడుకోవడమే. వేసవికాలంలో కొబ్బరికాయలు కోసి తాడు కట్టి నూతిలో పడేసేవాళ్లం. చల్లగా అయ్యాక తాగేవాళ్లం. అదొక రిఫ్రిజిరేషన్ టెక్నిక్ అన్నమాట. చిన్నప్పుడు నా లాగు జేబులో ఉప్పు కారప్పొడి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేవి.

మామిడికాయల సీజన్‌లో తోటలకెళ్లినపుడు వెంటనే తినడానికి వీలుగా. ఊళ్లో అందరికీ అందరూ తెలిసినవాళ్లే కనుక ఏమీ అనేవారుకాదు. ఏడాది పొడుగునా రాచఉసిరి కాయలు, జామకాయలు, చెరుకుగడలు ఏదోటి తింటూనే ఉండేవాళ్లం. ఉయ్యూరు ఫ్యాక్టరీకి చెరుకు బళ్లు వెళుతుంటే రైతులే మేం కనబడినప్పుడు ఓ గడ తీసిచ్చేవాళ్లు. కాలవ ఒడ్డున ఊరికి చివరగా ఉండే కల్లుపాక సాయంత్రం శ్రమజీవులతో నిండిపోయేది. ఎందుకో ఆ దృశ్యం నాపై చెరగని ముద్రవేసింది. కనుచీకటి పడుతుండగా అక్కడికి చేరే మనుషులు, వాళ్ల మాటలు, సందడి వాతావరణం – చూసి తీరవలసిందేగాని మాటల్లో చెప్పలేనిది.

చెరువున్నా లాభం సున్నా
మా ఊరి చెరువుకు ఎదురుగానే మా ఇల్లు. ఆ చెరువులో చేపలు పుష్కలంగా దొరికేవి. అయితే మా నాన్న గాంధీగారిని కలిసి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం శుద్ధ శాకాహారిగా మారిపోయారు. ఇంట్లోనూ మాంసాహారం వండకూడదని గట్టి నియమం పెట్టారు. తాలింపులో సైతం మసాలా వాసన వస్తే ఒప్పుకునేవారు కాదు. అందుకని మా అమ్మ వండేది కాదుగానీ ఆమె తోబుట్టువులు చెరువు చేపలో, చికెనో వంటివి వండి తెచ్చిస్తే ఇంట్లో పిల్లలకు పెట్టేది. నేను ముందునుంచీ శాకాహారినే.

ఇక కరెంటూ టీవీలూ ఏమీ లేని కాలంకదా అది. ఎండాకాలమైతే ఆడవాళ్లంతా పచ్చళ్లు పెట్టడంలో మునిగిపోయేవారు. ఒక ఇంట్లో ఉలవచారు చేస్తే, అన్ని ఇళ్లకూ పంచాల్సిందే. అందువల్ల ఉలవచారొక పెద్ద పని. వేసవిలో కూరగాయలకు మొహం వాచే కాలం.

అప్పుడు ఎక్కువగా పచ్చిపులుసు లాంటివి తినేవాళ్లు. నా చిన్నప్పుడు టమాటా పంటే తెలీదు ఊళ్లో. వానకాలం వస్తోందంటే ముందుగానే కంద, పెండలం వంటివి ఆరపెట్టుకునేవాళ్లు. వానల్లో బురదబురద అయిపోయే మా ఊరి మట్టి రోడ్డు ఆ తర్వాత ఎండాక నడవలేనంత గట్టిగా అయిపోయేది. దాంతో అందరి కాళ్లూ చీలిపోయి రక్తాలొచ్చేవి. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీలో ఆనర్స్ కోర్సు పూర్తిచేసేవరకూ నాకూ చెప్పుల్లేవు.

బట్టలకూ రేషనే
మా పిన్నమ్మ తె ల్లవారుజాము నుంచే రాట్నం వడికేది. దాన్నుంచి వచ్చే ‘మ్‌మ్‌మ్…..’ అనే శబ్దానికి నిద్రలేచి, ఆపై రోజంతా ఊళ్లోని పాతిక గడపలూ తిరగడమే చిన్నప్పుడు మా వ్యాపకం. ఆకలి సమయానికి ఏ ఇంట్లో ఉంటే అక్కడ అన్నం పెట్టేసేవాళ్లు, మేం తినేసేవాళ్లం. కేవలం రాత్రి పడుకోబోయే ముందు పిల్లలందరూ ఉన్నారో లేదో చూసుకునేవాళ్లు పెద్దవాళ్లు. ‘ఉదయం ఎక్కడరా తిన్నావు?’ అనే ప్రశ్న అడిగితే అడిగేవారు, లేదంటే లేదు.

తెల్లవారుజాము ప్రమిదల వెలుగులో మా అమ్మ మజ్జిగ చిలకడం నాకింకా గుర్తుంది. అప్పట్లో కరెంటు లేక ఊళ్లో అందరూ నూనె దీపాలే వాడేవాళ్లు. వంటక్కూడా మట్టి పాత్రలే తప్ప కనీసం జర్మన్ సిల్వర్ కూడా తెలియదు. ’40ల్లో యుద్ధం వలన అన్నిటికీ కరువుగానే ఉండేది. గుడ్డి వెలుతురునిచ్చే కిరోసిన్ అయినా దొరికేది కాదు. చివరకు కట్టుకునే బట్టకూ కరువే. తయారైన బట్ట అంతా మిలిటరీకి తరలిపోయేది.

ఆ సమయంలో అందరికీ పీసీ కోటింగ్ గుడ్డలే గతి. రంగును బట్టి చొక్కాలు, ప్యాంట్లు కుట్టించుకోవడమే. ఆడవాళ్లకు చిన్న అంచున్న తెల్లటి చీరలు వచ్చేవి. ఇప్పట్లాగా డబ్బు పెట్టి బజార్లో కొనితెచ్చుకోవడం కాదు. మా ఊళ్లల్లో గుడ్డ కావాలంటే క్యూలో నిల్చోవాల్సిందే. మా అక్కయ్యలకు చీరల కోసం నేనూ అలా వరసలో నిలబడ్డవాణ్నే. పాప్లిన్ గుడ్డ కావాలంటే మన పేరివ్వాలి. లాటరీ తీసి అందులో మన పేరుంటే అప్పుడు ఇస్తారు.

గుట్టు తెలియని ఊరు
మా కడవకొల్లు వాళ్లే కాదు, డెల్టాల్లోని పల్లెటూళ్లలో ఎక్కువమంది ఏదో ఒక లిటిగేషన్‌లో ఉండేవాళ్లు. ఉదయం పూట బెజవాడ కోర్టుల చుట్టూ తిరగడంతో అలసిపోయేవారు. సాయంత్రం చీకటి పడ్డాక ఊరికెళ్లలేరు కనుక గన్నవరం, బెజవాడల్లో తమ ఊరివాళ్లెవరైనా కాపురమున్నారేమోనని ఆరా తీసి వాళ్లింటికి వెళ్లిపోయేవాళ్లు. ఆ ఇంటి ఇల్లాలు వచ్చినవాళ్లకు వేన్నీళ్లివ్వడం, వేడివేడిగా భోజనం పెట్టడం, మంచాలివ్వడం ఇవన్నీ చెయ్యాలి. ఉదయాన్నే లేచి ఎవరి తోవన వాళ్లు వెళ్లేవారు.

ఏ కాస్త లోపం జరిగినా ఊరికొచ్చాక ‘వెళ్లకవెళ్లక ఫలానా సుబ్బయ్య కూతురింటికి ఒక్కపూట వెళితే కూరయినా చేసి పెట్టలేదు, పడుకోను మంచమైనా ఇవ్వలేదు’ అని ఊరంతా చెప్పేసేవారు. అది పెద్ద అవమానం. చెప్పొచ్చేదేమంటే ఏ విషయమైనా ఉన్నదున్నట్టు మాట్లాడేసుకోవడమేగానీ దాచుకోవడం తెలియదు అప్పట్లో. కోపం వస్తే కేకలేసుకోవడం, మళ్లీ మామూలుగా పలకరించుకోవడం, ఏదైనా ఉంటే ఉందని లేకపోతే లేదని – ఇంతే అక్కడి తీరు.

అయితే మా నాన్న దీనికి మినహాయింపు. ఆయన చదువుకుని దేశమంతా తిరిగొచ్చారు కనుక మేం కొంత సంస్కారయుతంగా ప్రవర్తించాలని ఆయన ఆశించేవారు. అంటే జాగ్రత్తగా మాట్లాడడం, ఇంటికెవరైనా వస్తే లేచి నిలబడి సరిగా సమాధానం చెప్పడం, కోపం వచ్చినా అరవకపోవడం… ఇలాంటివి.

ఉయ్యూరులో ఒకరోజు బడికి వెళుతున్నప్పుడు మా బంధువు మైనేని కనకం అనే ఆవిడ దారిలో కనపడి ‘అబ్బాయ్, ఇవాళేం కూర?’ అనడిగింది. ‘కూరేం లేదు, మా అమ్మ ఆవకాయ కలిపి పెట్టింది’ అని చెప్పేశా. వెంటనే నన్ను పక్కకు లాగి ‘అదేం మాటరా అబ్బాయ్? కాస్తయినా గుట్టు తెలియదా నీకు? కూర లేకపోయినా ఏదోటి ఉందని చెప్పాలిగానీ అలా చెప్పుకుంటారా? గుట్టు నేర్చుకో’ అంది. మా ఊరు కడవకొల్లులో అలాంటివేమీ ఎరుగనివాణ్ని కనక నాకు ఆవిడ మాటలు చాలా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించాయి.

నన్ను నడిపింది ఆ బొమ్మే
అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి (ఐఎమ్ఎఫ్) సంస్థలో విదేశీ పట్టాలేవీ లేకుండా, పేరు వెనుక కనీసం పీహెచ్‌డీ అన్న మూడక్షరాలైనా లేకుండా పనిచేసిన మనిషిని నేనొక్కణ్నేనేమో. కానీ దానికి అవసరమైన పునాదిని వేసింది, ప్రాథమిక విద్యనందించిందీ మా కడవకొల్లును, ఉయ్యూరులే. విదేశాల్లో నివసిస్తున్నా మా ఊరితో బంధమనే తల్లి వేరును తెంచుకోలేదు నేను. ప్రఖ్యాత బెంగాలీ రచయిత బిభూతిభూషణ్ రాసి, సత్యజిత్‌రే సినిమాగా తీసిన ‘పథేర్ పాంచాలి’, ‘అపరాజితుడు’ వంటి నవలల కథానాయకుడు ‘అపూ’ లాగానే నా లోపల కూడా మా ఊరికి సంబంధించి నా బాల్య జ్ఞాపకాలతో ఒక అందమైన చిత్రం ముద్రపడిపోయింది.

నేను పదేళ్లు ఢి ల్లీలో, మరో నలభయ్యేళ్లు అమెరికాలో నివసించిన సమయమంతా ఆ చిత్రమే నాకు ఊపిరినిచ్చేది. ఐఎమ్ఎఫ్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడు, వివిధ దేశాల్లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు, ప్రభుత్వాలు ప్రజాధనాన్ని వినియోగించే తీరు మీద పెద్ద పెద్ద పుస్తకాలు రాస్తున్నప్పుడు సైతం మా ఊరి చిత్రమే నాకు అవసరమైన బలాన్నిచ్చేది.

ఇప్పుడు మావాళ్లెవ్వరూ అక్కడలేరు. అయినా మా గ్రామానికి అవసరమైనది ఏదైనా చెయ్యడానికి నేను సిద్ధమే. ఒక బడో, గుడో, రోడ్డో… ఏ నిర్మాణమైనా చేస్తాం, ఏ సౌకర్యమైనా కల్పిస్తాం. కానీ దాన్ని పది కాలాల పాటు సరిగా నిర్వహించడానికి ముందుకొచ్చేదెవరు? కేవలం డబ్బు పెట్టి ఏదైనా చేసెయ్యగానే సరిపోతుందా చెప్పండి? బాధ్యత తీసుకునేవాళ్లుంటే గ్రామాల బాగు కోసం ముందుకొచ్చేవాళ్లు నేనే కాదు, చాలామందే ఉన్నారు.

అరుణ పప్పు
ఫోటోలు : రాజ్‌కుమార్, డి.కోటేశ్వరరావు

నమ్మకమే గెలిపిస్తుంది

ఏ హోదాలోనయినా ఉండవచ్చు. ఎన్ని అధికారాలైనా ఉండవచ్చు. కానీ, ఏవైపు ఉండాలనుకుంటున్నాం అన్న విషయంలో ముందే ఒక స్పష్టత ఉండాలి. అదేమీ లేకుండా మధ్యేమార్గంలో వెళ్లాలనుకుంటే అడుగడుగునా రాజీపడాల్సి వస్తుంది. ఆ రాజీలతో జీవితం ఏ తీరమూ చేరద ంటారు నిజాయితీకి, నిర్భీతికీ మారుపేరైన ఐఎఎస్ అధికారిణి పూనం మాలకొండయ్య. ఎన్నో శాఖల్లో సమర్థంగా పనిచేసిన ఆమె ప్రస్తుతం ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖకు కమీషనర్‌గా ఉన్నారు. పాతికేళ్ల ఐఎఎస్ జీవితంలో ఆమె ఎదుర్కొన్న అరుదైన సంఘటనలే ఈ వారం అనుభవం.

జీవితంలో అనుకోని సంఘటనలు ఎన్నో జరుగుతాయి. అలాంటివి జరిగినప్పుడు, నాకే ఇలా ఎందుకు జరిగింది? అని విపరీతంగా అంతర్మధనానికి గురవుతాం. కానీ, పైకి అది బాధించే విషయంగానే ఉన్నా దాని లోలోపల కొన్ని అద్భుత విషయాలే ఉండవచ్చు. ఒక్కోసారి చేజారిపోయిన దానికి మించిన గొప్పతనమేదో చేతికందిన దాంట్లో ఉండవచ్చు. గాయపడి విలవిల్లాడుతున్న మనసులోకి ఎవరైనా ఒక పాజిటివ్ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టాలే గానీ, తిరిగి నిలబడే క్రమంలో వారు రెట్టింపు శక్తితో పనిచేస్తారు, అద్భుత విజయాల్ని సాధిస్తారన్నది నా అనుభవంతో నేను నేర్చుకున్న సత్యం.

1990లో ఐఎఎస్ ఆఫీసర్‌గా ఆంధ్రప్రదేశ్ వచ్చాను. తొలి పోస్టింగ్ నాకు భద్రాచలం వేశారు. నేను జాయింట్ కలెక్టర్‌గా గుంటూరుకు వెళ్లినప్పుడు నర్సరావుపేట ఎన్నికలు జరగబోతున్నాయి. ఆ పార్లమెంట్ నియోజక వర్గం దేశంలోకెల్లా అత్యంత హింసాత్మక నియోజక వర్గాల్లో ఒకటి. పాట్నా త ర్వాత రెండవ స్థాన ం నరసరావుపేటదే. ఎన్నికలు వచ్చాయంటే చాలు, ఈ సారి ఎంత మంది ప్రాణాలు పోతాయోనని ప్రజలంతా వణికిపోయే పరిస్థితులు. జాయింట్ కలెక్టర్‌గా నేను అక్కడ రిటర్నింగ్ ఆఫీసర్‌ని కూడా.

ఒక మహిళ ఆపని చేయడం కష్టం కదా అనుకున్నారందరూ.ఇక్కడ కష్టం కదా అనుకున్నారు. అక్కడి పరిస్థితుల్ని అవగాహన చేసుకున్న నేను ఎన్నికలకు నాలుగు మాసాల ముందు నుంచే కొన్ని రకాల ఎక్సర్‌సైజులు మొదలుపెట్టాను. ఏ ప్రాంతాల్లో ఈ బాంబుల సంస్కృతి ఉందో ఆ ప్రాంతానికి వెళ్లి ఆ సంస్కృతిని విడనాడండని చెబుతూ ఉండేదాన్ని. రోజూ ప్రజల మధ్యకు వెళ్లడం, హింసాత్మక చర్యల వల్ల ఎదురయ్యే పరిణామాల గురించి, శాంతియుత మార్గాల్లో వెళ్లడం వల్ల కలిగే ఫలితాల గురించి నిరంతరం చెబుతూ ఉండేదాన్ని. మొత్తానికి ఎన్నికలు శాంతియుతంగా జరిగిపోయాయి.

ఎన్నికలు పూర్తయిన రోజు సాయంత్రం 6 గంటల వేళ నేను ఆఫీసులో ఉన్నప్పుడు కొన్ని వందల మంది ప్రజలు, మా ఆఫీసుకు వస్తున్న విషయాన్ని గమనించి మా ఆఫీసు సిబ్బంది ఎంతో ఆందోళనతో నా వద్దకు వచ్చారు. మేడమ్! 1991లో ఎన్నికలు జరిగినప్పుడు కూడా జనం ఇలానే వచ్చారు. దౌర్జన్యానికి దిగితే విషయం కాల్పుల దాకా వెళ్లింది. ఇప్పుడేం జరగనుందో అన్నారు. మీరు ఎవరి సీట్లలో వాళ్లు కూర్చోండి. విషయాన్ని నేను చూస్తాను అని చెప్పి, వరండాలోకి వచ్చి నిలుచున్నాను. వందలాది మంది చాలా వేగంగా వచ్చేస్తున్నారు. నా వద్దకు వచ్చేశారు. వచ్చీరావడమే “దండం అమ్మా, ఇంత ప్రశాంతమైన ఎన్నికలు ఇన్నేళ్ల జీవిత కాలంలో మేము ఎన్నడూ చూడలేదు. మా నరసరావుపేట ఎల్లకాలం మీకు రుణపడి ఉంటుంది” అన్నారు. మేము అనుకున్నది ఒకటి జరిగింది వేరొకటి. ఊహించని ఈ పరిణామంతో నా మనసు ఉద్వేగంతో ఊగిపోయింది.

ఆ్రర్దతతో నా కళ్లల్లో నీళ్లు తిరిగాయి. ఎన్నో దశాబ్దాలుగా వున్న సమస్యను ఎవరైనా హృదయంతో అర్థం చేసుకుని, అంకిత భావనతో, సంకల్పించిన దానిలో పూర్తిగా విలీనమై పనిచేస్తే పరిస్థితులు పూర్తిగా మారిపోతాయని ఆశించిన దానికన్నా అద్భుత ఫలితాలే వస్తాయని నా అనుభవం నేర్పింది. మౌలికంగా ఏ మనిషైనా ఇంటా బయటా శాంతినే కోరుకుంటాడన్నది నా ప్రగాఢ విశ్వాసం. కాకపోతే, ఆ వర్గం హింసాత్మకంగా వ్యవహరించిందని ఈ వర్గం, ఈ వర్గం హింసాత్మకంగా వ్యవహరించిందని ఆ వర్గం ఆవేశంతో ఆక్రోశంతో చేయకూడని పనులు చేస్తుంటారు. ఒక్కసారి శాంతియుత పరిస్థితులు నెలకొనబోతున్నాయన్న భావన కలిగితే మాత్రం దాని వైపే మొగ్గుతారు. అదే నరసరావుపేట నియోజక వర ్గం చరిత్రలో ఒక మైలురాయిలా నిలిచింది. ఈ అనుభవం నా జీవితంలో కూడా గొప్ప మలుపుగా నిలిచింది.

పారదర్శకంగా…
పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా కలెక్టర్‌గా ఉన్నప్పుడు ఒక సమస్య వచ్చింది. అత్యధిక భూభాగంలో వ్యవసాయం చేసే జిల్లా అది. గోదావరి డెల్టా కావడం వల్ల ఏటా దాదాపు మూడు లక్షల ఎకరాల్లో వరిపంట వేస్తారు. దానికి సంబంధించి నవంబర్‌లో ఇరిగేషన్ బోర్డు మీటింగ్ జరిగింది. మామూలుగానే ఆ ఏడు కూడా నీటి పంపిణీ చేస్తామంటూ హామీ ఇచ్చారు. రైతులు డిసెంబర్‌లో వరినారు పోశారు. నెలరోజుల్లో అవి నాట్లకు వచ్చాయి. కానీ నీళ్లు ఇస్తామన్న అధికారులు, నీరు సరిపడా లేదు కాబట్టి మేము నీళ్లు ఇవ్వలేం.అన్నారు. నేను ఆశ్చర్యపోయాను. విత్తనాలకు, నారు పెంచడానికి అవసరమైన ఎరువులకు ఎంతో ఖర్చుపెట్టారు. ఇప్పుడు మీరు నీరు ఇవ్వలేమని చెబితే వారంతా ఏమైపోవాలి? అన్నాను. అదేమోగానీ, మేమైతే నీరు ఇవ్వలేం అన్నారు. “తక్కువ నీళ్లతో ఎక్కువ భూమికి నీరందించే విధానం ఉంది కదా! ఆ ప్రయోగం చేస్తే ఎలా ఉంటుంది?” అన్నాను.

“అవన్నీ పుస్తకాల్లో చదువుకోవడానికి బావుంటాయి మేడం” అన్నారు. “అదేం కాదు. మనం ఆ విధానాన్ని అనుసరించాల్సిందే” అన్నాను. కాలువకు గేట్లు ఉంటాయి. ఒకవైపు నీరు వెళ్లే గేటును తెరిచిన ప్పుడు మరోవైపు నీరు వెళ్లే గేటును మూసివేయడం ఈ విధానం. ఇరిగేషన్‌న్అధికారులు “రొటేషన్ విధానంలో మీరు నీరు అందిస్తానంటే మాకేమీ అభ్యంతరం లేదు. కానీ, మీరు అనుకునే దానికి విరుద్ధంగా ఏమైనా జరిగితే మాత్రం నీటిపారుదల శాఖ దానికి బాధ్యత వహించదు. మీరే పూర్తి భాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది” అన్నారు. నేను క్షణమైనా ఆలస్యం చేయకుండా, దానికి నేనే బా«ధ్యత వహిస్తానన్నాను. రొటేషన్ విధానం మొదలయ్యింది.

ఒక రోజున నర్సాపురం – పాలకొల్లు రైతుల మధ్య నీరు విడుదల విషయంలో అధికారులు పక్షపాతంతో వ్యవహరిస్తున్నారంటూ గొడవ మొదలైంది. అర్థరాత్రి పూట అక్కడకు చేరుకున్నాను. “ఏ ఒక్కరికీ అన్యాయం జరగకుండా నేను చూస్తాను. రెండు వర్గాల వారూ మీ ఇళ్లకు వెళ్లిపోండి. నా మీద నమ్మకం ఉంచండి” అన్నాను. విచారణ జరపగా అధికారుల తప్పేం లేదని తేలింది. అయినా ఒకసారి ప్రజలకు అనుమానం కలిగిన తరువాత వారింక ఎన్ని చె ప్పినా నమ్మరు. అందుకే ఆ మరుసటి రోజున డిప్యూటీకి విషయం వివరించి మరో సర్కిల్‌కు అతడ్ని మార్చాను. మొత్తానికి వాటర్ రొటేషన్ విధానం పూర్తిగా విజయవంతం అయ్యింది. ఎంత సేపూ అప్పటిదాకా మనముందున్న విధానాలతోనే ప్రతి సమస్యనూ పరిష్కరించాలనుకుంటాం. వాటితో కాదనిపిస్తే అసాధ్యమని తేల్చేస్తాం. అంతే త ప్ప కొత్త మార్గాల కోసం ఆలోచించం.

సమాజం విస్తృతం అవుతున్న కొద్దీ ప్రతి సమస్యా సంక్లిష్టమవుతూ ఉంటుంది. ఈ స్థితిలో వినూత్నంగా ఆలోచించడం తప్పనిసరి. పారదర్శకత, ప్రజల భాగస్వామ్యం, ఇవి రెండే సామాజిక సమస్యలను పరిష్కరించే అద్భుతమైన ఆయుధాలు. పారదర్శకత ఉన్నప్పుడే ప్రజలు భాగస్వాములవుతారు. అప్పుడే ప్రజాప్రతినిధులైనా, అధికార ప్రతినిధులైనా అనుకున్నది సా«ధిస్తారు. ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందడం అంటే, మనకున్న శక్తి వేయింతలు కావడమే. ఆ సమష్టి శక్తే సమాజంలోని అన్ని సమస్యలకూ ఏకైక పరిష్కారమన్నది ఇన్నేళ్ల నా జీవితం నాకు నేర్పిన అతి గొప్ప పాఠం.

         నాదారి తీరు -18

              కాటూరు కాపురం

నన్ను ఆహ్వానించిన స్కూల్ కనుక మన జాగ్రత్తలో మనం ఉండాలని కుటుంబాన్ని  కాటూరు కు మార్చాను .బండిలో సామాను వచ్చింది .కడియాల వారి వడ్ల కొట్టు ఎదురుగా పంచాయితీ ఆఫీస్ దగ్గర ఒక చిన్న డాబా ,దాని ముందు పెంకుటిల్లు అద్దెకు తీసుకొన్నాను .

                     పెండ్యాల వారిల్లు

   ఎడమ వైపున ప్రముఖ సినీ సంగీత దర్శకుడు పెండ్యాల నాగేశ్వర రావు గారిల్లు ఉంది .కుడి వైపు ఒక ఆర్.ఐ.గారిల్లు ..పెండ్యాల వారి అమ్మగారు ఇక్కడే ఉండేవారు .పెండ్యాల గారికి ఈవిడ సవతి తల్లి పెండ్యాల నాగాన్జనేయులు గారి అబ్బాయిలు, సోదరి పిల్లలను ఈ మామ్మ గారు పెంచుతున్నారు అన్నీ తానే అయి చూసుకొనే వారు. ఆమె చాలా మంచిది.అని మా ఆవిడ చెప్పేది .కలుపుగోలుగా మాట్లాడేదట .తెల్లవారు ఝామునే లేచి ఇంటి పని అంతా ఒంటి చేత్తో చేసుకొని ,పిల్లల్ని స్కూల్ వళకు తయారు చేసి పంపేది .ఆవిడ .ఆ తర్వాతమడికట్టుకోని వంట చేసుకొనేది ..మంచి ఆచార పరాయణురాలు .పాతకాలపు పద్ధతిలో తెల్ల బట్టలు తో ఉండేది మడీ ఆచారం బాగా పాటించేది సాయం వేళల్లో ప్రభావతి తో కబుర్లు బాగా చెప్పేదట .ఆవిడ తన మనుమరాల్లను మనవాళ్ళను మురిపెం గా పెంచేది .వారికి ఏ లోటు రానిచ్చేది కాదు .పెండ్యాల వారింటి ప్రక్కన ఉంటున్నామనే గర్వం నాకు ఉండేది ఆవిడ అత్తగారి ఆరళ్ళకు బాగా ఇబ్బంది పడ్డారట అమిత కష్టజీవి ఆమె చిన్నతనం లోనే కాదు పెద్ద తనం లోను ఆమెకు కస్టాలు తప్పలేదు .ఒక పిల్లల కోడి లా కన్పించేది ఎప్పుడూ వాళ్ళ సంగతే ,ధ్యాసే ఆవిడకు .మా ఆవిడకు ఆవిడ గొప్ప ప్రేరణ అని ఎప్పుడూ అంటూ ఉంటుంది . ఆమె లో ఎన్నో మంచి గుణాలను చూసి ప్రభావతి ప్రభావితం అయిందని అంటుంది అప్పుడే పెండ్యాల సంగీతం అంటే వెర్రి వ్యామోహం నాకు .ఇప్పటికీ అంతే .అలాంటి సంగీత సార్వ భౌముడిని కన్న గ్రామం కాటూరు .ఆయన కు అక్కడ ఇంత వరకు ఒక శిలా విగ్రహం కాని గుర్తింపు కాని లేక పోవటం నాకు ఆశ్చర్యమేస్తుంది నేను ఆ ఊరి వాళ్ళ కందరి  ద్రుష్టి లోకి  ఈ విషయం తెచ్చాను .కాని ఒక్కచిత్రపటం కూడా నాకు తెలిసి నంత వరకు ఏ ప్రభుత్వ కార్యాలయం లోను పెట్టించలేదు …

              ఆర్ ఐ గారు నియోగులు .భార్య యోగ్యురాలు .టీచర్ గా పని చేసేది .మా ఆవిడకు తాను ఎంతో సహాయం చేస్తానని అనేది అట .ఆయన అప్పుడప్పుడు మాట్లాడే వారు. పిల్లలు స్కూల్ లో చదివే వారు ఆయన చాలా పొట్టి ,ఆవిడ బాగా పొడుగు వింత గా ఉండేది

                   కాటూరు వారి లోగిలి

కాటూరు మెయిన్ రోడ్డు లో అప్పుడున్న గ్రంధాలయం ఎదురుగా ప్రముఖ కవి స్వతంత్ర సమారయోధులు కాటూరు వెంకటేశ్వర రావు గారి పెద్ద మండువా లోగిలి, విశాల మైన దొడ్డీ ఉండేవి వాకిట్లో అరుగు మీద వారు కూర్చునే వారని చెప్పుకొనే వారు. నేను వారిని కాటూరు లో చూసిన జ్ఞాపకం లేదు .పెద్ద వ్యవసాయ దారులు .వ్యవసాయం అంతా అన్నగారు చూసేవారని విన్నాను పాలేళ్ళు ,నౌకర్లు ,చాకర్లు ఇల్లు భలే సందడిగా ఉండేదని ఎందరో లబ్ధ ప్రతిస్టులైన కవులు రచయితలు కాటూరి వారింటికి వచ్చిఅతిధ్యం స్వీకరించేవారని చెప్పుకొనే వారు కాని నా చిన్నతనం లో కాటూరి వారు ,ప్రఖ్యాత కవి దేవుల పల్లి కృష్ణ శాస్త్రి గారు మా ఇంటికి రావటం మా పెంకుటింటి సావడిలో తూర్పు గోడ దగ్గర కుర్చీలలో కూచుని మా నాన్న గారితో మాట్లాడటం నాకు యిప్పటికి గుర్తు .దేవుల పల్లి వారు మద్రాస్ లో ఉంటున్న మా పెద్దక్కయ్య కు పెదమామ గారి అంటే గాడేపల్లి పేద సూర్య నారాయణ అంటే రేడియో లో’’బావగారి కబుర్లు’’ చెప్పే ఇద్దరిలో ఒక బావగారన్న మాట ఏఎయన అల్లుడే కృష్ణ శాస్త్రి గారు …పేద సూర్య నారాయణ గారి  తమ్ముడే గాడేపల్లి సూర్యనారాయణ అంటే మా అక్కయ్య మామ గారు ..ఈయన గొప్ప స్టేజి నటులు చాణక్య చంద్ర గుప్త మొదలైన హిందీ నాటకాలు చాలా వేశాడు దర్శకత్వమూ వహించాడు .పాత వెంకటేశ్వర స్వామి మహాత్మ్యం అంటే సి.ఎస్.ఆర్ ఆంజనేయులు గారు కృష్ణుడిగా వేసిన సినిమాలో ఈయన భ్రుగు మహర్షి వేశారు .వింధ్యరాణి మొదలైన సినిమా లో నటించారు .ఆయన కుమారుడే కృపానిధి మా బావగారు ..ఈయనా తండ్రి తో కలిసి నాటకాలు ఆడారు .ఇద్దరిది మంచి పర్సనాలిటీయే . కృష్ణ శాస్త్రిగారితో మాకు బంధుత్వం ఉందన్న మాట . .ఆయన భార్య రాజ హంస గారు చాలా మంచి మనిషి నేను మద్రాస్ వెళ్ళినప్పుడల్లా టి.నగర్ లో ఉన్న వారింటికి నన్ను మా అక్కయ్య తీసుకొని వెళ్ళేది .కృష్ణ శాస్త్రి గారు చనువు గా మాట్లాడే వారు .ఆయన  మరణించ టానికినికి ఇరవై రోజుల ముందు మద్రాస్ లో వారిని దర్శించి ఎన్నో విషయాలను ‘’స్క్రిబ్లింగ్ పాడ్’’ మీద ముచ్చటించు కోన్నాం .ఉయ్యూరు లో మా ఇంటికి వచ్చినప్పుడు ఆయనకు మంచి గిరజాల నల్ల జుట్టుండేది పంచా శాలువా తో చూసిన జ్ఞాపకం ఆయన పెట్టుకొన్న కళ్ళ జోడు ఇంకా నా స్మృతి పధం నుంచి వీడి పోలేదు .నెహ్రు కోటు వేసుకొన్నారు కాటూరు వారు దర్జాగా పంచా లాల్చీ తో ఉత్త్తరీయం తో ఉన్నారు చేతిలో విలాసవంత మైన చేతి కర్ర .చుట్ట కూడామా ఇంట్లో కాల్చిన గుర్తు .దాదాపు రెండు గంటలు పైనే మా ఇంట్లో ఈ కవి జంట గడిపారు.కాటూరి వారికి కూడా కాటూరు లో స్మృతి చిహ్నం లేక పోవటం విడ్డూరమే 

                           కాటూరు లో సాయంత్రాలు

    ఉదయం ట్యూషన్ ,తర్వాతా బడీ రాత్రికి మళ్ళీ ట్యూషన్ సాయంత్రం నేను, గౌతమేశ్వర రావు గారు ఇంకొకరిద్దరూ కలిసి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి దాకా నడిచి వెళ్లి అక్కడ తూముల మీదో వంతెన మీదో కూర్చునే వాళ్ళం పిచ్చా పాటీ మాట్లాడుకొనే వాళ్ళం .సరదాగా గడిచి పోయేవి .గౌతమేశ్వర రావు గారు గొప్ప సంస్కారి, మిత భాషి గా ఉన్నా  లోకాన్ని ఎంతో చదివిన వారు .రాజకీయాలపై మంచి అవగాహన ఉంది .ఆ తర్వాత ఆయనకు రెడ్డి గూడెం హెడ్ మాస్టర్ గా ప్రొమోషన్ వస్తే వెళ్లి పోయారు మొలలతో  తో ఎక్కువ బాధ పడే వారు .రెడ్డి గూడెం బాగా వేడి ప్రాంతం .ఎలా తట్టుకొంటారో అను కొనే వాడిని  

                               పాలిటిక్స్

   ఆయన స్థానం లో కోనేరు దయాకర రావు అనే ఆయన వచ్చాడు .మంచి మాటకారి ఏ ఎండ కా గొడుకు రకం .గొప్ప కబాడీ ప్లేయర్ మమ్మల్ని అందర్నీ బరిలో దింపి ఆడించేవాడు సబ్ జోన్ లో కప్పు సాధించిన జ్ఞాపకం .ఈయన అన్న లోకేశ్వరరావు అనే సీనియర్ హెడ్ మాస్టర్ ఆ తర్వాతా ఎప్పుడో నేను పామర్రు లో వారి దగ్గర పని చేశాను .దయాకర రావు వచ్చిన దగ్గర్నుంచి పాలిటిక్స్ ఎక్కువైనాయి .నెమ్మదిగా సూర్య నారాయణరెడ్డి  గారితో చేరి ట్యూషన్ చెప్పేవాడు. నా దగ్గర  పదోతరగతి విద్యార్ధులు ప్రైవేట్ చదివే వారు అందులో పొట్లపాడు అమ్మాయి శేషుమాంబ చదివేది .ఆ ఊరి సర్పంచ్ మాదల అంజయ్య గారి అమ్మాయి .తమ్ముడు కూడా కాటూరు లోనే చదివే వాడని  గుర్తు .ఈ అమ్మాయి  చాలా ఫేషనబుల్ గా ఉండేది .సెంటర్ ఆఫ్ అట్రాక్షన్ ..ఈ అమ్మాయి నా దగ్గర చదవటం దయాకర రావు కు ఇష్టం ఉండేదికాదు .చాలా వ్యూహాలు పన్ని ఆమె ను మాన్పించాడు నా దగ్గర .ఆమె తర్వాతా రెడ్డి గారి దగ్గర చేరింది బోళ్ళపాడు వాడు శేషురేడ్డి ,ఇంకొకరిద్దరూ కుర్రాళ్ళు చదివే వారు ఊర్లో నాయీ బ్రాహ్మిన్ సుబ్బారావు గారి అబ్బాయి వెంకటేశ్వర రావు నా శిష్యుడే అలాగే అప్పుడు రమేష్ అనే కడవకొల్లు కుర్రాడు కాటూరు స్కూల్ లో చదివే వాడు .అతనే అ తర్వాతా గొప్ప కబాడీ ఆటగాడు అయాడు రాష్ట్ర వ్యాప్తం గా పేరున్న వాడు .కడవకొల్లు లో ,బాడీ పోటీలను చాలా కాలం నిర్వహించాడు .ఇప్పటికి అతనికి నేనంటే చాలా గౌరవం .ఎంతో మర్యాద గా నమస్కారం పెట్టి మాట్లాడుతాడు .ఉయ్యూరు హైస్కూల్ లో డ్రిల్ల్ మేష్టారు గా పని చేసి ఈమధ్యనే రిటైర్ అయ్యాడు .అతని కబాడీ అట చూసి ఆ నాటి కలెక్టర్ ఏ.వి.ఎస్.రెడ్డి గారు అతన్ని సెలెక్ట్ చేసి వ్యాయామ ఉపాధ్యాయుని గా నియమించి గొప్ప పని చేశారు సమర్ధతకు గొప్ప పట్టం కట్టారు కలెక్టర్ రెడ్డి గారు .క్రమంగా నా దగ్గర నుండి పిల్లలు జారిపోయారు .నాకు ఇదంతా బాధ గా ఉంది .కనుక వెంటనే ఒక నిర్ణయం తీసుకొని మూడు నెలల తర్వాతకుటుంబాన్ని ఉయ్యూరు పంపించేశాను .నేను రోజు ఉయ్యూరు నుండే సైకిల్ మీద వచ్చేవాడిని స్కూల్ కు .

                        కాకాని వారికి ఘన సన్మానం

   ఉయ్యూరు లో ఓడిపోయినరాజకీయ కురు వృద్ధులు కాకాని వెంకట రత్నం గారిని గన్నవరం నియోజక వర్గం లో నిల బెట్టి ఆ నాటి ముఖ్య మంత్రి కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి గెలిపించి వ్యవసాయ శాఖా మాత్యులుగా మంత్రి వర్గం లో కి తీసుకొన్నారు .ఆ సందర్భం గా కాటూరు ప్రజలు ,పెద్దలు కాకాని వారికి ఘన సన్మానం చేయాలని సంకల్పించారు .వేదిక హైస్కూలె .కాకానికి ఆహ్వాన పత్రం ప్రశంశా పత్రాలను నేను తెలుగు మేష్టారు ములగలేటి శర్మ గారు తయారు చేశాం .బాగా వచ్చింది అన్నారు అందరు .శర్మ గారు పద్యాలు కూడా రాశారు .నాకు సన్మాన పత్రం రాయటం ఇదే మొదలు .అంత ఇష్టం లేకపోయినా రాసేశాను .సన్మాన కార్యక్రమం భారీగా జరిగింది .ఆ ఊరి కాంగ్రేస్   పెద్దలు వెల్లంకి శ్రీ వేణు గోపాల రావు గారు ,వీరినే అందరు ‘’శ్రీ వేణు ‘’అనేవారు .కడియాల వారు,వెల్లంకి ఇతర పెద్దలు ,ముదునూరు రాజకీయ దురంధరులు కలపాల సూర్య ప్రకాశ రావు గారు అందరు కలిసి అద్భుతం గా నిర్వహించారు .నేను సన్మాన పత్రాన్ని,’’శర్మ గారు పద్యాలను చదివిన జ్ఞాపకం ..హెడ్ మాస్టారు కోటేశ్వర రావు గారు ఎంతో సంతోషించారు .కాటూరు ప్రెసిడెంట్ గా చాల ఏళ్ళు పనిచేసిన కమ్యూనిస్టు నాయకులు ‘’నాదెళ్ళవారు’’. తక్కువ గా మాట్లాడేవారు ఎక్కువ పని చేసే వారు పార్టీకి అతి ముఖ్యమైన సేవకులు ఆయన కూతురు అప్పుడు స్కూల్ లో చదివేది .

   స్కూల్ లో డ్రాయింగ్ మేష్టారు చిన్నగా ,పొట్టిగా బక్క పల్చగా ,ఎర్రగా ఉండేవారు .కోరా పంచె కోరా చొక్కా తో ఉండేవారు అక్కడే ఉద్యోగం లో చేరి అక్కడే రిటైర్ అయారు ..అయన కొడుకు మా స్టూడెంట్ .కాటూరు లో రెండు దేవాలయాలున్నాయి శివాలయం చాలా పురాతన మైనది విష్ణ్వాలయం కొత్తది శివాలయ అర్చకులకు మంచి పేరుండేది .ఆయన కొడుకు త్రయంబక రావు అప్పటికే ట్రెయినింగ్ పాసై ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు అతని తమ్ముడు స్కూల్ లో చదువుతున్నాడు ..కడవకొల్లు వంతెన దిగ గానే కుడి వైపు మా పొలాలున్నాయి. బోరు వేసి పంట పండిస్తున్నాం .వర్రే వాళ్ళు చేస్తున్నారు .అప్పుడు .కడియాల నాగభూషణంఅనే రైతు పొలం మా పొలం ప్రక్కనే ఉంది .ఆయనది కాటూరు .ఆయన అన్న గారే సంజీవరావు గారితో కాటూరు లో దుకాణం నిర్వహిస్తున్నారు అలానే బాలయ్య గారు అనే పెద్ద మనిషిదీ ఇదే ఊరు వారిదీ మా ప్రక్క పోలమే నిత్యం పొలం దగ్గర కనీ పించి నవ్వుతు పలకరించేవాడు బాలయ్య గారు భలే పెద్ద మనిషి .మన్నే కోటేశ్వర రావు గారి పొలం మా పొలం దగ్గరే ఉంది ..

                    రైవస్ కాలువ ఈదటం

   ఒక సారి కార్తీక మాసం లో హెడ్ మాస్టారు తో సహా మేమంతా కడవ కోల్లుదగ్గర ఉన్న ‘’రైవస్ కాలువ’’కు స్నానానికి వచ్చాం .అందరం పందెం వేసుకొని రైవస్ కాలువను ఈ ఒడ్డు నుంచి ఆ ఒడ్డుకు ఈది మళ్ళీఈ ఒడ్డుకు చేరాలి అని పందెం వేసుకోన్నాం  హెడ్  మాస్టారు కూడా దిగారు అందరి కంటే నేనే ముందు ఈది గెలిచాను .తర్వాతా సుంకర వెంకటేశ్వర రావు అనే డ్రిల్ మేష్టారు ,ఆ తర్వాతా హెడ్ మాస్టారు చేరుకొన్నాం .అంత వెడల్పైన కాలువ ను నేనెప్పుడూ అంతకు ముందు ఈ ద లేదు ఏదో చిన్నప్పటి నుండి మా ఉయ్యూరు లోని ‘’పుల్లేరుకాలువ ‘’లో ఈదేవాడిని. కనుక ఈత అలవాటు ఉంది మునిగి ఈదటం కూడా నాకు వచ్చు ..అది ఇక్కడ నాకు ఉపయోగ పడిందన్న మాట ..అందరు నన్ను మెచ్చుకొన్నారు .హెడ్ గారితో సహా ..అంత సాహసం నేను చేయగలనని అనుకో లేదు .కాని జరిగింది ..

    రాష్ట్రపతి ఎన్నికా ,హెడ్ మాస్టారి ప్రమోషను నూ మిగిలిన విశేషాలు తర్వాత చెబుతాను

   సశేషం –మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -22-3-13-ఉయ్యూరు

             శ్రీ కృష్ణావతార సమాప్తి

ద్వాపర యుగాంతం వచ్చేసి యాదవ కులం లో ముసలం పుట్టింది .అక్కడ హస్తిన లో కురు సంగ్రామం లో రాజాది రాజులు ,ప్రజలులక్షలాదిగా పరి సమాప్తి చెందారు .ఇంకో 48 ఏళ్ళలో కలి  ప్రవేశింప బోతున్నాడు .అంతా లయం ,విలయమే కావాలి .ఇదంతా ఆయన ఇచ్చ .,సంకల్పం .ఆ మార్గం గా లోకం కదిలి పోతోంది .తమ అవతార సమాప్తి దగ్గరకు వచ్చిందని పరమాత్మకు తెలుసు .అందుకే అందరు కలిసి గ్రహణ స్నానం కోసం సముద్ర తీరానికి చేరారు .మహర్షు లందరికి శ్రీ రామ కృష్ణుల ను దర్శించాలనే ఇచ్చ కలిగింది .

‘బలవదరాతి మర్దనుల బాన్డునల నిభ ప్రభాగులం

గలిత నిజాననాంబుజ వికాస జితాంచిత పూర్ణ చంద్ర మం

డలుల ,బరేశులన్ ,నర విడంబినులన్ ,గరుణా పయోదులన్

విశాదలంకరిష్ణుల ,నవీన సహిష్ణుల రామ కృష్ణులన్ ‘’

నారద ,సాత్యవతేయ ,గౌతమ ,వ్యాసాదులంతా తరలి వచ్చారు .అర్ఘ్య పాద్యాలు నమస్కృతులు అందుకొన్నారు అప్పుడు శ్రీ కృష్ణుడు వారిని అడిగాడు

‘’సమ్మునీశ్వరు లారా జన్మ భాక్కుల మైన మాకు నిచ్చోట సమ్మతిని దేవ

నికర దుష్ప్రాపులు ,నిరుపమ యోగీన్ద్రులైన మీ దర్శనం బబ్బే గాదె

ధృతి మంద భాగ్యు లింద్రియ పరతంత్రులు నైన మూఢాత్ముల ,కనఘులార

భవదీయ దర్శన ,స్పర్శన ,చింతన ,పాదార్చనలు దుర్లభంబు లయ్యు

నేడు మాకిట సులభమై నెగడే గాదె –జాగృతి పై దీర్ఘ భూతులు ,సాధుమతులు

మిమ్ము దర్శించు టయ చాలు నెమ్మి తోడ –వేర తీర్థంబు లవని పై వెదక నేల ?’’

అని చాలా సద్భక్తి పురస్సరం గా గౌరవం నేరుపుతాడు పరమాత్మ .ఇదీ మర్యాదా పురుష లక్షణం .వారిని దర్శిస్తేనే సర్వ పాపహరం వారు సర్వ తీర్ధ రాజుల కంటే పరమ పవిత్రులు .ఉదకాలతో కూడిన తీర్దాలు ,మ్రుచ్చికతో కూడిన దేవా గణాలు తీర్ధ దేవతా రూపకాలు కావు .అయితే అవన్నీ చిరకాల సేవనార్చనల వల్లనే పవిత్రం అవుతాయి .కాని సత్పురషులున్నారే వీరు మాత్రం దర్శన మాత్రం చేతనే పవిత్రత కల్గిస్తారు .సకలార్ధ గోచర జ్ఞానం గల నారదాది మహర్షులు ముహూర్త మాత్రం చేత పావనం చేయగలరు .ఆత్మబుద్ధి లేనివారికి తీర్ధ స్నానం పుణ్యాన్ని ,పవిత్రతను ఇవ్వలేదు .అని శ్రీ హరి వివరిస్తాడు .దేవముని గణంశ్రీ కృష్ణ ముఖరిత పవిత్ర వాగ్మకరందం చేత ఆనంద పరవశం చెందింది .

‘’నీకంటే పవిత్రులేవరు ?కర్త భోక్త భర్త హర్త నీవు .ఎందరి కోసమో ఎన్నో చేశావు .ఇందులో హింస ఉంది ,వధ ఉంది .బాధ ఉంది .నిఖిల యజ్నశుడవైనా యాగం తో దుష్కర్మఅంతా  నశిస్తుంది ఇదే ధర్మం

‘’దేవర్షి పితృ ఋణంబులు –భూవర మఖ వేద పాత పుత్రుల చేతన్

వావిరి నీగని పురుషుడు –పోవునదోలోకమునకు బుణ్య చ్యుతుడై ‘’అంతే కాదు

‘’వర తనయధ్యయనంబుల –ధరియించితి రుణ యుగంబు దడయక ధరణీ

వరదేవ ఋణము సవనా –చరణడవై ఈగుటోప్పు సమ్మతి తోడన్ ‘’

‘’బ్రాహ్మణ ,దేవ ఋణం తీర్చుకోవటానికి యాగం యజ్న కర్తకూ తప్పదు’’ అన్నారు ఇంకేముంది .మహర్షులనే యాజకులు గా చేసి ఆ తీర్ధ ప్రాంతం లోనే అష్టాదశ భార్యా యుతుడై యాగం పూర్తీ చేసి దక్షినాదులతో సంతృప్తి చెందించాడు. సంతుస్తులైన ముని గణం స్వస్థానం చేరింది .

                బలభద్రుని ప్రేరేపించటం

శ్రీ కృష్ణుని కుమారుడు సాంబుడు దుర్యోధనుని కూతురు లక్ష్మణ ను ఎత్తుకొచ్చాడు కౌరవులు సామ్బుని చెర బట్టారు .ఈ విషయం నారదుడు హలాయుధ ధారి అయిన బలరాముని చెవిన పడేశాడు .ఆ కోపం తో ఊగిపోయిన కృష్ణుని అన్న నాగ నగరానికి వెళ్ళాడు .అక్కడ కౌరవులు అతన్ని నీచం గా మాట్లాడారు .ఆ కోపం తో నాగలితో హస్తినా పురాన్ని ఎత్తి యమునా నదిలో కలుపబోయాడు భయపడిన కౌరవులు లక్ష్మణ సహిత సామ్బుల్ని అప్పగించారు .ఇలా కరువంశం తో వియ్యమూ జరిపించాడు మహర్షి నారదుడు సుభద్రకూ లక్ష్మణ కుమారునికి జరగాల్సిన వివాహం‘’మాయా బజార్ ‘’తో విచ్చిన్న మైంది .ఇప్పుడు ఒక రకం గా మంచే జరిగింది కొత్త బంధం సంబంధం చేకూరింది నారద మహర్షి ఏది చేసినా ఇలా మంచికే దారి తీస్తుంది..మళ్ళీ  వీరి అబ్బాయి వారి అల్లుడైనాడు .ఇదంతా బలరాముని అవక్ర పరాక్రమానికి భయపడే జరిగింది

       సశేషం –మీ –గబ్బిటదుర్గా ప్రసాద్ –22-3-13-ఉయ్యూరు 

సెక్స్ సెన్స్

‘శృంగారం’ అంటే ఏమిటి?
‘శృంగారం’ ఎలా పుట్టింది?
‘శృంగారం’ సారాంశం ఏమిటి?’
వీటన్నిటి గురించి తనదైన శైలిలో ముళ్లపూడి వెంకట రమణ ‘శృంగార శాఖా చంక్రమణం’ అంటూ రాసుకొచ్చారు. బాపు చేతిరాతతో వచ్చిన ఈ పుస్తకంలోని కొన్ని భాగాలతో కాసేపు మన రొమాన్స్…

గ్రూచో మార్క్సు రాసిన హిస్టరీ ఆఫ్ మేన్‌కైండ్ గుర్తొచ్చింది -వినండి.
ఆదిమానవుడూ మానవీ ఒకరోజు గుహలోంచి బయటకొచ్చారు. దుంపలూ పళ్లూ చేపలు తెచ్చుకోడానికి బయలు దేరారు.
ఆహార నిద్ర భయ మైధునాలలో వాళ్లకి మొదటి మూడే తెలుసు. ఆడా మొగా తేడాలు కూడా అంతగా తెలీవు. కళ్లూ చెవులూ కాళ్లూ చేతులూ వగైరా ఎక్విప్‌మెంట్ ఇద్దరికీ సమానంగానే ఉంది -బొడ్డు కింద ఒక చోట తప్ప -కొంచెం అటూ ఇటూగా సమానంగానే ఉన్నారు.
ఆ ఒక్క తేడా గురించి చెప్పబోతూ ఒక సభలో వక్త -” దేరీజ్ ఎ ఫండమెంటల్ డిఫరెన్స్ బిట్వీన్ మేన్ అండ్ ఉమన్” అని ఆరంభించాడు. ‘వైవా లా ద డిఫరెన్స్'(ఆ తేడాకి జిందాబాద్) అని అరిచాట్ట సభలోని ఒక ఫ్రెంచి శ్రోత-
సరే -ఆదిమానవులిద్దరూ గుహబైట నిలచి అటూ ఇటూ చూస్తుండగా కారు మబ్బులు మీద కురికాయి. చీకటి. చీకటిలో మెరుపులూ ఉరుములూ -దగ్గర్లోనే పెద్ద శబ్దంతో గుండెలదిరేలా అరడజను పిడుగులు పడ్డాయి. కుంభవృష్టిగా వర్షం.
ఇద్దరూ గుహలోకి పరుగెత్తి భయం కొద్దీ ఒకరినొకరు గట్టిగా కౌగిలించుకున్నారు..కున్నారు..కున్నారు.. అలాగే ఉన్నారు… కొన్ని విఘడియల తరవాత చలి తగ్గింది.
అంతేకాదు. అంత చలిలోనూ చిరు చెమటలు పట్టాయి. కళ్లు తేలిపోతున్నాయి. ఒళ్లు తూలిపోతోంది. ఈ భయం -తిండి కన్న నిద్ర కన్న బాగుందే అనుకున్నారు. వాన వెలిసింది.

మళ్లీ పిడుగులూ వర్షం ఎప్పుడొస్తాయీ అని ఎదురుచూడసాగారు. అవి వస్తే గుహలోకి వెళ్లి భయంతో వాటేసుకోవచ్చు.
చివరికి విసుగేసి బయట నిలబడి -‘వానా..రా! పిడుగూ..రా!’ అంటూ చప్పట్లు కొట్టారు. అదే ఆది తాళం.
చిందులు తొక్కారు. అదే ఆది నాట్యం.
అరిచారు. హోహో అన్నారు. ఢాం ఢాం తప తప అన్నారు.
ఆది శబ్దం ఆది సాహిత్యం.
కొన్నాళ్లకి వర్షం పడింది. వాళ్లు భయం నటించి గుహలో దూరి వాటేసుకున్నారు.
ఈ సారి వర్షం ఎడతెరిపి లేకుండా నాలుగు మాసాలు కురిసింది. భయపడి పడి వాళ్లకి విసుగేసింది.
ఇంక చాలు అని చప్పట్లు కొట్టారు.
ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు.
సంభోగం మీద విరక్తిలోంచి సరికొత్త రక్తిలోకి సంతోషంలోకి మేలు కొన్నారు. అర్థవంతంగా సృష్టి సాగింది.
*** ఒక కవి రుషి స్వర్గానికి వెళ్లాడు. చాలా ఆత్రంగా ఉన్నాడు – “ఏం కావాలయ్యా” అని అడిగాడు ఇంద్రుడు. “రంభోగం” అన్నాడు రుషి.
“అంటే?”
“అదే స్వామీ -రంభతో” ….అంటూ సిగ్గుపడిపోయాడు.
“రంభా సంభోగం కుదించి రంభోగం అన్నావా! సెబాష్ కవీ.
ఆ తోటలోకి వెళ్లు రంభ వస్తుంది” -అన్నాడు ఇంద్రుడు.
తోటలోకి రంభ వచ్చి నిలుచుంది -మెకానికల్‌గా బట్టలు వూడదీస్తూ. కవి కవితావేశంతో పేట్రేగిపోయాడు.
ధన్యుడిని రంభాదేవి అన్నాడు దండం పెట్టి.

“అప్పుడే? ఇంకా”…
“అంటే నిన్ను చూసి ధన్యుడినయాను. నీ కళ్లు కలువ రేకులు. పెదిమలు దొండపళ్లు. కుచములు కుంభ స్థలములు. తొడలు అరటి బోదెలు. ఘనజఘనాలు ఇసుక తిన్నెలు” అంటుండగా రంభ బెదిరి చూసి దుప్పటి కప్పేసుకుంది. వాటితో పోలుస్తున్నావు కవీ -నా అంగాల కన్నా అవే అంత బాగుంటే వెళ్లి వాటినే వాటేసుకుని పండుకో అంటూ రంభ జంభారి యింటికి వెళ్లిపోయింది. స్వర్గానికి వచ్చిన అతిథుల కోసం పెట్టిన భేటీ కుదరకపోతే ఆనాటి రంభా సంభోగం ఇంద్రుడి కోటాలో పడుతుందిట.(దాన్ని మాత్రం శచీ దేవి అభ్యంతర పెట్టకూడదు -అది డ్యూటీ – బహ్వృ -చూడు)

“అయ్యో! శృంగారం కోసం నాలుగు పంక్తులంటే పొమ్మంటివా! ఈ ఉపమాన భంగం భరించలేను” అంటూ కాలుజారి పడ్డాడు కవి. సంభోగం అనేది కేవలం విధి నిర్వహణ అయినందువల్ల -రంభకి శృంగారం బొత్తిగా తెలీదు. అందుకని కవిగారు లొట్టలు వేస్తే అలా అపార్థం చేసుకుంది. కానీ స్వర్గంలో సంసారాలు చేసుకుంటున్న ఇతర దేవగణాలకూ – వారే యేమిటి -సాక్షాన్మహావిష్ణువుకూ శృంగారం అంటే ఎంతో సరదా కాని స్వర్గానికి అది అందుబాటులో లేదు.

అందుకే –
ఎల్లవేళలా భయభక్తులతో కాళ్లుపట్టే లక్ష్మీ దేవితో శృంగారం కొరవడి తనను కాళ్లతో తన్నే సత్యభామ శృంగారం కోరి, శ్రీ వైకుంఠ విరక్తుడై భూలోకానికి దిగివచ్చాడు. ఆయనే కాదు -ఎందరో దేవతలు, స్వర్గం చేరిన రుషులూ, ఊర్వశిలాటి అప్సరసలూ శాపాలు ఇప్పించుకుని మరీ భూ లోకానికి దిగి వచ్చారు ఉబలాటంతో.

*** శృంగారం అనగానే కామక్రీడల గొడవ అని రూఢర్థం ఏర్పడిపోయింది కాని చూడగలిగే వారికి అనేక విషయాల్లో శృంగారం భాసిస్తుంది.
వంటకోసం కూరలు తరగడం, తాళింపు సామాను అమర్చుకోడం…
వేయబోయే బొమ్మకోసం వచ్చే ఊహలు, వాటి ప్రకారం పెన్సిలుతో స్కెచెస్ వేసుకోడం…
పాటకు రాగాలు వెతుక్కోవడం… స్వరాలు అమర్చుకోవడం… మార్చుకోవడం కథకు వస్తువు, దానికోసం పాత్రలూ, వాటి వేష భాషలూ ఊహించుకోవడం…
ఇలా నిత్య జీవన వ్యాపారాలన్నిటా శృంగార దృష్టితో ఆలోచిస్తే జీవితం చాలా సరదాగా ఉత్సాహభరితంగా శోభిస్తుంది.
దేవుడిని ఆరాధించిన భక్తులు కూడా స్తోత్రాల్లాగా -నీకు నాలుగు చేతులున్నాయి మంచి మంచి నగలున్నాయి అని పొగడకుండా ఆయనకు భక్తి సంగతుల ద్వారా అనురాగంతో అర్చించి శోభించారు.

శృంగారం పరమార్థం సంతోషం; మోక్షం కాదు పుట్టినప్పటి నుంచి వేళయేదాకా సరదాగా బతకడం.

శృంగార శాఖా చంక్రమణం
ముళ్లపూడి వెంకటరమణ
పేజీలు: 30, ధర: రూ.60
ప్రచురణ: వాహిని బుక్ ట్రస్టు
ఫోన్: 040 -24652387

అరుదైన సార్థక నామధేయుడు
– సామల రమేష్‌బాబు

నిబద్ధతకు, నిజాయితీకి ప్రతిరూపంగా జీవించిన వ్యక్తుల్ని అరుదుగా చూస్తాం. సోమవారం అర్థరాత్రి మరణించిన సి.ధర్మారావు అటువంటి మనిషి. పసిపిల్లల నుంచి వయోవృద్ధుల దాకా అందరూ ఆయనకు స్నేహితులే. ఆయన ప్రభుత్వోద్యోగిగా పనిచేసిన కాలంలో తనకెదురుగా కనిపించేట్లు పెట్టుకున్న చిన్న చెక్కపలకపై రాసి ఉండేది – “ఎదురుగా ఉన్న వ్యక్తిని చిరునవ్వుతో పకలరించలేనంత తీరుబడి లేకుండా ఉన్నామా?”- అని. ఉద్యోగ విరమణ చేస్తూ ఆ పలకను తన ఇంటికి తెచ్చుకొని వాకిలికి తగిలించుకొన్నారు. తన పేరుకు తగ్గట్లే ఆయన ధర్మారావే. తల్లిదండ్రులు పెట్టిన పేరుకు సరిగ్గా వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించేవారిని మనం ఎక్కువగా చూస్తాం. కానీ, ధర్మారావు సంగతి ప్రత్యేకం. అవినీతికి, అధర్మానికి ప్రతీ కలుగా ఉన్నత ప్రభుత్వోద్యోగులను పరిగణిస్తున్న వర్తమాన కాలంలో ధర్మారావు పూర్తిగా ధర్మప్రవర్తనతోనే జీవించారు. తన వద్దకు ఏ పనిమీద వచ్చిన వారినైనా, తన ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్న సందర్భంలోగానీ, ఇతర పనుల మీద గానీ, వారు చెప్పేది శ్రద్ధగా విని, చేతనైన సహాయం చేసి అన్నివిధాలుగా అండగా నిలవడం ఆయన సహజ లక్షణం. ఈ ధర్మప్రవర్తనే ఆయనకు ఎందరో మిత్రుల్ని, సన్నిహితుల్ని సమకూర్చింది.

సి. ధర్మారావు కృష్ణా జిల్లా పెద అవుటపల్లిలో 1934 మార్చి 30న జన్మించారు. గన్నవరం హైస్కూల్లో, ఏలూ రు కాలేజీలో, ఆంధ్ర, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీల్లో చదువు సాగించిన ధర్మారావు తన పేరు చివర బి.ఏ, ఎల్.ఎల్.బి అని పెట్టుకోవడానికి ఇష్టపడరు. పలు రంగాల్లో స్వతంత్రంగా నిరంతర కృషితో ఎదిగిన ఆయన జ్ఞానాన్ని కొలిచే విద్యార్హత కాదది. గోరా శాస్త్రి శిష్యుడుగా తెలుగు స్వతంత్రలో రచన చేసిన నాటి నుంచి ఆయన వ్యాస రచనా రంగంలో చాలా ఎత్తుకే ఎదిగారు. తర్వాతి కాల ంలో దాదాపొక పుష్కరకాలం ‘నడుస్తున్న చరిత్ర’ మాస పత్రికలో నిర్వహించిన ‘రవ్వలూ పువ్వులూ’ కాలం గానీ, అనేక పత్రికల్లో అప్పుడప్పుడు రాసిన వ్యాసాలు ఆయన సునిశిత విషయ పరిజ్ఞానానికీ, రచనాశక్తికీ దీటుగా నిలబడేవే. వాటిలో కొన్నిటిని ‘రవ్వలూ పువ్వులూ’ అనే పేరుతోనూ ‘ప్రేమించుకొందాం రండి’ అనే పేరుతోనూ రెండు సంపుటులుగా ప్రకటించారు. నిజానికి ఆ రెండు సంపుటుల పేర్లూ అందులోని రచనలూ ఆయన పోకడనూ, ఆదర్శాలను, వ్యక్తిత్వాన్నీ కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తాయి.

ఏదైనా మాట్లాడేముందు, రాసేముందు, చేసేముందు దాని గురించి లోతుగా ఆలోచించి ఒక స్పష్టతకు రానిదే ఆయన పెదవి కదిలేది కాదు, కలం ముందుకుసాగేది కాదు, అడుగుపడేదీ కాదు. ఎదుటి మనిషితో ఒక్కసారి స్నేహం కుదిరితే, కలిసి పనిచేయగల అదనుకుదిరితే అది చిరకాల బంధమే అయ్యేది. అదే తత్వం ఆయనను ఇస్మాయిల్‌కూ, ఎ.ఆర్.కృష్ణకూ సన్నిహితం చేసింది. గోరా శాస్త్రి, ఇస్మాయిల్, ఎ.ఆర్.కృష్ణల షష్టిపూర్తి సంచికల్నీ, చిరస్మరణీయంగా ఆయన రూపుదిద్దారు. చలం శత జయంతి ఉత్సవాల్ని ఏడాదిపాటు నిర్వహించి, ప్రత్యేక సంచికను అపురూపంగా తీర్చిదిద్ది, విజయవాడ తుమ్మలపల్లి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రంలో చలం విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టింప చేసింది ధర్మారావే. 1956లో కర్నూలులో ఆంధ్ర రాష్ట్ర సచివాలయంలో ఉద్యోగిగా చేరినప్పటి నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో 1992లో ఉద్యోగ విరమణ చేసినంతవరకు తెలుగు వారి సామాజిక రాజకీయ గతిని సన్నిహితంగా అధ్యయనం చేసిన ధర్మారావుకు ఆ రంగాల్లో హేమాహేమీలందరూ సన్నిహితమే అయినా ఎటువంటి ప్రయోజనాలను ఆశించకుండా జీవించారు.

తెలుగు భాషకు పట్టిన దుర్గతిని, పరిపాలనలో తెలుగు దిగజారుడును సహించలేక అందుకోసం 1984నుంచీ జీవితాంతం వరకూ నిరంతరం పాటుపడ్డారు. 1984-85లో కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు, తర్వాత 86-88లలో నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షులుగా ఉన్నప్పుడు వారికి కార్యదర్శిగా – స్పెషల్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన హయాంలోనే పాలనా భాషగా తెలుగు ఉన్నత శిఖరాలకు చేరింది – నాటి ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారక రామారావు సంకల్ప బలంతో. ధర్మారావు ఎన్నడూ నిరాశ నిస్పృహలకు లోనుకాలేదు. కొన్నాళ్లుగా ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్నా, ఆ పెదాలపై చిరునవ్వు చెదరలేదు. స్నేహితులకూ, సన్నిహితులకూ ఆయన మరణం భరించలేనిది, తెలుగు సమాజానికి తీరని లోటు. సి. ధర్మారావు భౌతిక కాయానికి నేడు (20.3.2013) ఉద యం 11 గంటలకు హైదరాబాద్‌లో అంత్యక్రియలు జరుగుతాయి.

– సామల రమేష్‌బాబు
తెలుగు భాషోద్యమ సమాఖ్య అధ్యక్షులు