స్వాతంత్ర్య పోరాటం: రథసారథి గాంధీ(త్రివేణి )

రచన: బి. పట్టాభి సీతారామయ్య-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

పదేళ్ల క్రితం, మన దేశ రాజకీయ వాతావరణం ఆగ్రహం, అసంతృప్తి, నిరీక్షణ వంటి భావాలతో ఒకస్థాయిలో ఉద్రిక్తంగా ఉండేది. 1919 అక్టోబరు మాసం వెనుక, అమృత్‌సర్ మారణకాండ విషాదం, జలియన్‌వాలాబాగ్ మారణహోమంపై పథకం ప్రకారం పాటించిన గోప్యత, స్మిత్ అండ్ థాంప్సన్, కల్నల్ జాన్సన్, జనరల్ డయ్యర్ వంటి వారిచే పంజాబ్ ప్రజలు, స్త్రీలు, పిల్లలు ఎదుర్కొన్న అవమానాలు, బహిరంగ వీధిలో న్యాయవాదులను బోనులో బంధించడం, పెళ్లి ఊరేగింపులో వధువు బృందాన్ని కొరడాలతో కొట్టడం, సందులో బాటసారులు ఈడ్చుకెళ్లడం, అమాయక గ్రామస్థులపై బాంబుల వర్షం కురిపించడం, సైనిక శాసనం ప్రకటన, సర్ శంకరన్ నాయర్ రాజీనామా వంటి సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి. దాని ముందు సంస్కరణల బిల్లు, స్వయం పరిపాలన లేదా దాని నకిలీ రూపంలో మానవ రూపంలో ఆవిర్భవించిన రాక్షస ద్వైపాక్షిక పాలన, రాజ శాసనం తర్వాత తప్పక రానున్న రాజకీయ ఖైదీల క్షమాభిక్ష, లోకమాన్యుడు ప్రతిపాదించిన ప్రతిస్పందనాత్మక సహకారానికి, చిత్తరంజన్ దాస్ ప్రతిపాదించిన సంస్కరణల తిరస్కరణకు మధ్య యుద్ధం వంటివి ఉన్నాయి. ఇదంతా ఏదో ప్రాచీన చరిత్రలోని అధ్యాయంలా అనిపిస్తుంది, కానీ అధికార యంత్రాంగం యొక్క ఒక చిన్న స్పర్శ, ఉమ్మడి బాధ అనే బంధంతో ఈ శాశ్వత యుగాలను కలుపుతుంది. నేడు మనకు దాదాపు అదే దృశ్యం, అదే పునరాలోచన కనిపిస్తున్నాయి. తన ఆశలు, ప్రణాళికలు దెబ్బతిని, అడ్డుకోబడినట్లుగా కనిపించిన భారత జాతీయవాదం, రెట్టింపు ఉత్సాహంతో మరోసారి తనను తాను నిరూపించుకుంటోంది. అయినప్పటికీ, ఈ పునరుజ్జీవనం మధ్యలో ఉండటం వల్ల మనం దానిలోని విషయాలను విశ్లేషించలేకపోతున్నాం, దాని లక్షణాలను మన కళ్ళ ముందు ఊహించుకోలేకపోతున్నాం. కాలచక్రం విచిత్రంగా తిరగడంతో, పదేళ్ల క్రితం పంజాబ్‌లో సైనిక పాలన కొనసాగింపు విషయంలో భారత ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి కీర్తి గడించిన సర్ శంకరన్ నాయర్, తాను స్వయంగా జారవిడుచుకున్న కేంద్ర కమిటీ అగాధం నుండి కోలుకుంటూ, ఎప్పటిలాగే తన సహచరులను, అధిపతులను దూరంగా ఉంచుతున్నారు. పంజాబ్ మళ్ళీ రాజకీయాలకు, ప్రజా జీవితానికి తుఫాను కేంద్రంగా మారింది, ఇక్కడే లాహోర్‌లో కాంగ్రెస్ సమావేశం జరగనుంది. 1919లో ఉన్నట్లే, డాక్టర్ సత్యపాల్ ఈ రోజు అమృత్‌సర్‌లో మళ్ళీ జైలులోనే ఉన్నారు, అయితే ఆయన సహచరుడైన డాక్టర్ కిచ్లూ మాత్రం స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు. అప్పుడు వాళ్లిద్దరూ కలిసే ఉండేవారు. ఇప్పుడు వాళ్లు చెరో శిబిరంలో ఉన్నారు; నిజానికి జాతీయ ఆకాంక్షలకు వ్యతిరేకులు కాకపోయినా, అంతర్గత వర్గపోరాటాలతో నిండిన ఉద్యమాలలో ఉన్నారు. 1919లో గాంధీ కాంగ్రెస్, దేశ తలరాతను మార్చారు; ఆయన అంతగా ప్రాచుర్యంలో లేనప్పటికీ, తన సత్యాగ్రహ ఉద్యమంపై వెల్లువెత్తిన నిందలు, దూషణల నుండి అప్పుడే బయటపడినప్పటికీ.

ఒక దశాబ్దం గడిచినా సత్యం, అహింస అనే సిద్ధాంతాలపై ఆయన పట్టు సడలలేదు. ఈ రోజు మళ్ళీ, ఆయన ప్రాచుర్యంలో లేనప్పటికీ, ప్రజలు మార్గదర్శనం, మోక్షం కోసం ఎదురుచూసే ఏకైక వ్యక్తి ఆయనే. 1919లో అమృత్‌సర్‌లో పండిట్ మోతీలాల్ అధ్యక్షత వహించారు. 1929లో లాహోర్‌లో ఆయన కుమారుడు అధ్యక్షత వహించనున్నారు. కానీ వీటన్నిటికంటే మించి, 1919లో స్వరాజ్యం సాధించాలనే తన దృఢ సంకల్పాన్ని, ఆ సంవత్సరం ఏప్రిల్ 10వ తేదీన పంజాబ్‌లో వందలాది మంది తన బిడ్డలను బలిదానం చేయడం ద్వారా భారతదేశం ప్రదర్శించింది. అయితే, అప్పుడు జనరల్ డయ్యర్  నీచమైన క్రూరత్వానికి వారు బలైపోయారు. ఇప్పుడు 1929లో భారతదేశపు శ్రేష్ఠమైన బిడ్డలు, తాము ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగాలు చేయగలమని, అవును, ఫిరంగికి లేదా డైనమైట్‌కు ఆహారంగా తమను తాము ఎంతవరకు తట్టుకోగలరో అంతవరకు అంగుళం అంగుళం, నిమిషం నిమిషం, కణం కణం, అవయవం అవయవంగా త్యాగం చేయగలమని ప్రపంచానికి నిరూపిస్తున్నారు. ప్రస్తుత తరుణంలో భారతదేశపు ఆశ పదేళ్ల క్రితం ఉన్నంత తీవ్రంగానో, ఉత్సాహంగానో లేదు. ప్రతిరోజూ కొత్త వార్తలు కొత్త ఆశలను రేకెత్తిస్తూనే, కొత్త నిరాశలను కూడా సూచిస్తున్నాయి.

పదేళ్ల క్రితం, గాంధీజీ నాయకత్వాన్ని తన పెద్దల చేతుల నుండి లాక్కున్నారు. అది వ్యక్తిగత బహుమతిగా కాదు, ఒక నూతన తత్వం ద్వారా. వారిలో ఆనాటి సంస్కరణలకు మార్గదర్శకురాలైన డాక్టర్ బెసెంట్ ఉన్నారు. ఆమె ప్రాయశ్చిత్తం మానవాళికి మోక్షాన్ని తెచ్చిన రక్షకురాలు. ఆమెను విస్మరించారు, పక్కన పెట్టారు  ఆమె స్థానాన్ని మరొకరు భర్తీ చేశారు. ఆమె అప్పటికే సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్య, సత్యేంద్ర ప్రసన్న సిన్హా, భూపేంద్రనాథ్ బసు, లాలా లజపత్ రాయ్ వంటి ఆ కోవకు చెందిన ఇతర పూర్వ నాయకుల స్థానాన్ని భర్తీ చేశారు. ఆమె ఒక సుడిగాలి లాంటి కార్యక్రమాన్ని, ఒక విధ్వంసకరమైన, ఉగ్రమైన ఆందోళన ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. అది బ్రిటిష్ వారికి ఊపిరి పీల్చుకోవడానికి కూడా సమయం ఇవ్వకుండా వారిని తన పాదాల చెంతకు చేర్చింది. కానీ గాంధీ ఆందోళన వాస్తవానికి బ్రిటన్‌ను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసింది. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం దాని బలహీనత వల్లనే చనిపోతుందని లార్డ్ చెమ్స్‌ఫోర్డ్ ఆత్మసంతృప్తితో చెప్పిన మాట ఒక తప్పుడు రాజకీయ ప్రవచనంగా నిరూపించబడింది. హంటర్ కమిషన్‌ను బహిష్కరించడం, పంజాబ్ అన్యాయాలపై భారత విచారణ కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం, మరియు దేశం యొక్క నిష్పక్షపాత తీర్పును ప్రచురించడంలో గాంధీ తీసుకున్న చొరవే, లార్డ్ చెమ్స్‌ఫోర్డ్‌ను వెనక్కి పిలిపించాలని కోరుతూ అమృత్‌సర్‌లో తీర్మానానికి కారణమైంది. దాని వెంటనే 1920 ఏప్రిల్‌లో సహాయ నిరాకరణ సూత్రాన్ని ప్రకటించారు. ఈ కేంద్రకం ఆ సంవత్సరం సెప్టెంబర్ నాటికి ఒక పూర్తి ప్రోటోప్లాజంను పోగుచేసుకుని, డిసెంబర్ నాటికి మొలకెత్తి, వృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది. పూర్వపు సీజర్ లాగా, గాంధీ వచ్చారు, చూశారు మరియు జయించారు.

వృత్తులలో అయినా, రాజకీయాలలో అయినా, ఎదుగుతున్న యువతరాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకుని, వారిని సన్మార్గం మరియు నాయకత్వ మార్గంలో నడిపించడమే పెద్దల తరం యొక్క స్పష్టమైన కర్తవ్యం. ఇలా చేసినప్పుడే, సాధారణంగా గతం, వర్తమానం మరియు భవిష్యత్తు అని పిలువబడే జీవిత ప్రవాహాల మధ్య ఐక్యత ఏర్పడుతుంది, కాదంటే నిరంతరాయం నిర్ధారించబడుతుంది. శాశ్వతత్వం వైపు మన పయనించే ప్రయాణంలో ఇవి కేవలం తాత్కాలిక మజిలీలు మాత్రమే. కాలపటం నుండి వీటన్నింటినీ తుడిచివేయాలని భావించేవాడు మూర్ఖుడు. అనుభవం లేనివారు నిస్సందేహంగా ఒకరినొకరు నిందించుకున్నారు, పెద్దలు యువకులను, యువకులు పెద్దలను నిందించుకున్నారు; కానీ వృద్ధులు మరియు యువకులు, వయస్సు మరియు యవ్వనం, గతం మరియు వర్తమానం, నాయకులు  అనుచరులు, వీరందరూ కలిసి ఒకే ఐక్య సమగ్రతను, ఒకే సామరస్య సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తారు. దీనిలో ఏ ఒక్కటి లేకపోయినా అది అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది. ఇంత స్పష్టమైన ప్రతిపాదనను సాధారణ రాజకీయ నాయకులు చాలా తక్కువగా అర్థం చేసుకుంటారు మరియు అంతకన్నా తక్కువగా గ్రహిస్తారు. కానీ మానవ స్వభావంలో కొన్ని గుణాలు, లక్షణాలు ఉంటాయి. అవి ఒక ప్రవక్తను, ఒక రాజకీయవేత్తను వేరుగా గుర్తిస్తాయి. ఎలాగైతే అవి ఒక ఇంజనీర్‌ను, ఒక వాస్తుశిల్పిని; ఒక ఛాయాచిత్రకారుడిని, ఒక చిత్రకారుడిని; ఒక యంత్రకారుడిని, ఒక శాస్త్రవేత్తను; ఒక ప్రచారకుడిని, ఒక ప్రబోధకుడిని వేరుగా గుర్తిస్తాయో, అలాగే. మనందరిలో అటువంటి గుణాలు ఉండకపోవచ్చు. కానీ, ఆ గుణాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో వాటిని గుర్తించి, అవి సూచించే గొప్పతనాన్ని, కీర్తిని గ్రహించేలా మన మనసులను తీర్చిదిద్దుకోవాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది. అందరూ గాంధీలు కాకపోవచ్చు, కానీ మన కాలంలో గాంధీ దేనికి ప్రతీకగా నిలిచాడో తెలుసుకునే, మన అనుభవంలో గ్రహించే అవకాశాన్ని మనం కోల్పోవద్దు.

మీ-గబ్బిటదుర్గాప్రసాద్ -21-5-26-ఉయ్యూరు