• 30/05/2015

ఆకుపచ్చదనానికీ ఎండవేడిమికీ మధ్యగల విలోమ సంబంధం గురించి మరోసారి పెద్ద ఎత్తున చర్చ మొదలైంది. కాలుష్యానికి వేసవి అగ్నికీలలకూ మధ్యగల అనులోమ అనుపాతం గురించి శాస్తవ్రేత్తలు చర్చిస్తున్నారు, సలహాలిస్తున్నారు. పచ్చని చెట్లు ఆకుపచ్చని పొలాలు పెరిగితే ఎండవేడిమి తగ్గిపోతుందన్నది విలోమ అనుపాతం- యాడ్వర్స్ రేషియో- పరిసరాలలో కాలుష్యం పెరిగినట్లయితే ఉష్ణోగ్రత కూడ పెరిగిపోవడం అనులోమ అనుబంధం-డైరెక్ట్ రేషియో- ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలు పదిరోజులకు పైగా నిప్పుల కుంపట్లుగా మారడం ఈ చర్చలకు నేపథ్యం, గ్రీష్మతాప శరాఘాతాలకు ఉభయ రాష్ట్రాలలో తొమ్మిది వందలమంది ఆహుతైపోవడం అభూతపూర్వ విషాదం…ఉభయ రాష్ట్రాలలోను ఆకుపచ్చని స్థలాలు నానాటికీ సన్నగిల్లిపోతుండడం వల్ల రానున్న వేసవి ఋతువుల్లో ఉష్ణోగ్రత యాభయి డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ దగ్గరకు చేరే ప్రమాదం ఉందని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆందోళన చెందుతోందట. ప్రధాని నరేంద్రమోదీ నియమించిన వాతావరణ అధ్యయన మండలి సభ్యులు ‘పచ్చదనం పెంచడానికి తక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలని’ సూచించారట. ఈ ఏడాది సగటున రాష్ట్రంలో నలబయి నాలుగు డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉష్ణోగ్రత పెరగడం వల్ల ఇంతమంది ప్రాణాలు ఎండ మంటలలో మాడిపోయాయి. కొన్ని చోట్ల నలబయి ఆరు డిగ్రీలకు ప్రస్తుతం ఉష్ణోగ్రత పెరిగింది. అందువల్ల రానున్న సంవత్సరాలలో యాబయి డిగ్రీల సెంటీగ్రేట్-నూట ఇరవై రెండు ఫారెన్‌హీట్- డిగ్రీలకు వేసవిలో ఉష్ణోగ్రత పెరిగినట్టయితే పరిస్థితి ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందన్నది ఊహించుకోవచ్చు. అటవీ విధ్వంసం వల్ల, రసాయన రసాయనేతర విష కాలుష్యం వల్ల ప్రపంచం మొత్తం మీద ప్రతి ఏటా ఉష్ణోగ్రత పెరిగిపోతోందని దశాబ్దులుగా ఆందోళన వక్తం అవుతూనే ఉంది. అయితే మనదేశంలోను పరిసరాలలోను ప్రపంచస్థాయిని మించి ప్రతి సంవత్సరం ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతోంది. ఇందుకు కారణం పచ్చదనం క్రమంగా అడుగంటి పోతుండడం. మూడువందల ఇరవై కోట్ల మొక్కలను పెంచడం ద్వారా ప్రకృతి ప్రాంగణంలో ఆకుపచ్చని అందాల సభలు తీర్చాలన్న తెలంగాణ ప్రభుత్వం వారి సంకల్పం అభినందనీయం…ఈ మొక్కలన్నీ పెరిగి పెద్దవై వృక్షాలుగా విలసిల్లినట్లయితే వేసవి అగ్నిని ప్రతిఘటించగల చల్లదనం విస్తరిస్తుంది. కానీ ఈ మొక్కలు నాటడానికే అనేక ఏళ్లు పడుతోంది. అవి అవినీతి మచ్చనిచ్చే చెట్లుగా మారడానికి ఎంతకాలం పడుతుందో? సమాంతరంగా పారిశ్రామిక వాణిజ్య వాటికలకోసం ఎంత విస్తీర్ణంలో అడవులు, పొలాలు అంతరించిపోతాయి? ప్రపంచీకరణ ప్రకృతి పచ్చని పటానికి కన్నాలు వేస్తుండడం నడుస్తున్న వైపరీత్యం.
కాలుష్యం వల్ల వేడి పుట్టడం కాలుష్యం పెరిగిన కొద్దీ వేడి పెరగడం విశ్వ వ్యవస్థలోని సహజ పరిణామక్రమం. కాలుష్యాన్ని నిర్మూలించకపోయినట్టయితే కాలుష్యం క్రమంగా భూమిని కబళిస్తుంది. కృతయుగంలో క్షీరసాగర మథనంలో పుట్టిన కాలుష్యం-హాలాహలం- భయంకరమైన వేడిని వ్యాపింపజేయడం చరిత్ర…ఆ విషాన్ని పరమశివుడు మిం గడం వల్ల బయట వేడి తగ్గినప్పటికీ లోపలి వేడి పెరిగింది. ఆ వేడిని చల్లార్చడం కోసమే ఆకాశంలోని గంగ భువికి దిగింది. గంగ నీటికి ప్రతీక. నీరు కాలుష్యాన్ని కడిగివేస్తుంది. కడిగివేయాలన్నదే భారతీయుల తరతరాల ఆకాంక్ష. ‘ఆపఃపునస్తు పృథివీ, పృథివీ పూతాపునాతుమామ్’’- నీరు భూమిని శుభ్రం చేయుగాక, శుభ్ర పడిన భూమి మమ్ములను పరిశుభ్రం చేయుగాక- అన్నది మన జాతీయ సమష్టి జీవన సంప్రదాయం. నీరు పరిశుభ్రంగా విస్తరించిన కొద్దీ మొక్కలు తీగెలు చెట్లు వనాలు బతికి పచ్చదనాన్ని పంచుతాయి. మనదేశం అంతటా బావులు చెరువులు, గుడులు, మడుగులు, కోనేళ్లు, కొండవాగులు, బుగ్గలు, విస్తరించడం పచ్చదనపు చరిత్ర…బ్రిటిష్ వారు మనదేశంలోకి చొరబడిన తరువాతనే అటవీ సంపద హరించుకొని పోయింది. ప్రతి దేశంలోను మొత్తం భూమిలో కనీసం ముప్పయిమూడు శాతం అటవీ ప్రాంతం ఉండాలన్నది ఐక్యరాజ్య సమితి పర్యావరణ విభాగం వారు 1950వ దశకం నుండి చెబుతున్న మాట. మొదట ప్రపంచ యుద్ధానికి పూర్వం మనదేశం యాబయిశాతానికి పైగా భూభాగంలో అడవులు ఉండేవి. ఆవులు, పశువులు, మేయడానికి వీలైన పచ్చిక బయళ్లు ఉండేవి. కాని ఇప్పుడు మన అటవీ ప్రాంతం పరిమాణం ఇరవై నాలుగు శాతం కంటె తక్కువ.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలోను, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలోను బ్రిటిష్ వారు భారీగా మన అడవులను నరికి కలపను తమ దేశానికి, ఇతర దేశాలకు తరలించారు. చల్లని నీడను కొల్లగొట్టడానికి అది ఆరంభం. మొక్కలు, చెట్లు తగ్గిపోతున్న కొద్దీ వేసవి అగ్నిగుండంగా విస్తరించడం ఆరంభమైంది. ఈ వాస్తవ ధ్యాస ఉన్నప్పటికీ 1947నుండీ కూడ మన ప్రభుత్వాలు అటవీ విధ్వంసాన్ని ఆపకపోవడం మొదటి వైపరీత్యం. 1990వ దశకంలో ప్రపంచీకరణ వ్యవస్థీకృతం కావడంతో పచ్చదనపు వాటికలు పాడుబడి సిమెంటు రహదారులు విస్తరించడం మొదలైంది. ఇది రెండవ వైపరీత్యం. ప్రపంచీకరణలో భాగం గా బహుళజాతీయ వాణిజ్య సంస్థలు చొరబడిపోయాయి. దేశమంతటా వెలసిన ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలాలు లక్షలాది ఎకరాల అటవీ వ్యవసాయ భూమిని దిగమింగుతుండడం గ్రీష్మతాపం భయంకరంగా పెరుగుతుండడానికి దోహదం చేసింది. బహుళ జాతీయ వాణిజ్య సంస్థలు పారిశ్రామిక ప్రగతిలో భాగంగా కొండలను ఇసుక పర్రలను తవ్వేశాయి. ఫలితంగా కొండవాగులు ఎండిపోయాయి. భూగర్భ జలాలు ఇంకిపోయాయి. చెట్లు ఎలా పెరుగుతాయి? సతతహరిత ప్రాంతాలయిన పశ్చిమ కనుమలు, తూర్పు కనుమలు మోడు వారడం ఉష్ణోగ్రత పెరగడానికి ప్రధాన కారణం. అటవీ ప్రాంతం కనీసం ముప్పయిశాతానికి చేరేవరకు ఒక్క ఎకరం భూమిని కూడ పరిశ్రమలకు కేటాయించరాదన్న ధ్యాస ప్రభుత్వాలకు కలిగే వరకు ప్రతి ఏడాది మరింతగా ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతూనే ఉంటుంది. వేసవి మరణాల సంఖ్య మరింత పెరగకుండా నిరోధించడానికి ఈ ధ్యాస అనివార్యం…
కానీ పచ్చదనం పాలిట కరకు కసాయి గొడ్డలిలా తయారైన ప్రపంచీకరణ మరింత బలపడుతోంది. పచ్చదనాన్ని పరిరక్షించాలన్న పట్టుదల వల్ల పారిశ్రామిక ప్రగతి కుంటుపడుతుందన్నది మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ 2011 ఫిబ్రవరి మూడవ తేదీన ఢిల్లీలో చేసిన చారిత్రక ప్రకటన. అంటే అడవులను పచ్చదనాన్ని కాపాడడం కంటె కృత్రిమమైన పారిశ్రామిక కాలుష్య వాటికలు ఏర్పడడం ప్రధానమన్నమాట. ఈ కాలుష్య వాటికలు ప్రత్యేక అర్థిక మండలులు..ఉష్ణోగ్రత పెరగకుండా ఎలా నిరోధించగలరు. ప్రస్తుతం నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం కూడా పచ్చదనానికి విఘాతకరమైన పారిశ్రామిక విధానాన్ని కొనసాగిస్తోంది. భూమి సేకరణ సవరణ ఇందుకు సరికొత్త సాక్ష్యం…‘దీపం తేరా దిగనేతాము..’ అన్న చందంగా ఒకవైపున గంగ ప్రక్షాళన జరుగుతోంది..మరోవైపున ప్రపంచీకరణ విస్తరించిపోతోంది.

కల్పవృక్షం కనుమరుగు?

రక్తచందనం.. ఈ మాట ఇప్పుడు దశదిశలా విన్పిస్తోంది. కొందరు భయంతోను, కొందరు ఆశతోను, కొందరు ఆశ్చర్యంతోనూ ఈ మాటను వింటున్నారు. ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎర్ర దొంగలపై కనె్నర్ర చేయడంతో శేషాచలం అడవుల్లో జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్‌తో ఇప్పుడు ‘ఎర్రచందనం’ గురించి అన్నీ సంచలన వార్తలే వినిపిస్తున్నాయి. తిరుమల వెంకన్న సమక్షంలో నిశ్చింతగా, ఏపుగా ఎదుగుతున్న ఎర్రచందనం వృక్షాలను నిట్టనిలువునా నరికేసి అక్రమంగా తరలించి విదేశాల్లో తెగనమ్ముతున్నారు. వాయు, జల, భూ మార్గాల్లో దేనినీ వదలకుండా రక్తచందనం దుంగల్ని తరలించేస్తున్నారు. ఈ అక్రమాలలో అంతర్జాతీయ స్మగ్లర్లు, అధికారులు, రాజకీయ నేతలు, పోలీసులు, సినీనటులు, సాధారణ పౌరులు, కూలీలు మమేకమైపోయారు. ఏ ఎదురూ బెదురూ లేని మాఫియా కనుసన్నల్లో శేషాచలం అడవులు చిన్నబోవడం ఇప్పటి తంతుకాదు. అయితే ఇపుడు స్మగ్లర్ల ఆటకట్టించేందుకు ప్రభుత్వం ఉచ్చు బిగించడంతో నివ్వెరపరిచే నిజాలు బయటపడుతున్నాయి. ఎందుకంత విలువ? ఈ భూగోళంలో రక్తచందనం మొక్కలు పెరిగే వాతావరణం ఒక్క శేషాచలం అడవుల్లోనే ఉంది. చిత్తూరు, కడప ప్రాంతాల్లో విస్తారంగాను, ప్రకాశం, నెల్లూరు ప్రాంతాల్లో అక్కడక్కడ రక్తచందనం చెట్లు పెరుగుతాయి. తమిళనాడు, కర్నాటకల్లో ఒకటీ అరా ప్రాంతాల్లో పెరిగినా ఇక్కడ మొక్కల నాణ్యత అక్కడ లేదు. ఆయుర్వేద ఔషధాల తయారీలో, సంప్రదాయ వస్తువులు, పరికరాల తయారీకి దీనిని విస్తృతంగా వాడతారు. ఈ కలపతో చేసే వస్తువులు ఇంట్లో ఉంటే శుభం జరుగుతుందని చాలామంది విశ్వాసం. చైనా, జపాన్ సహా ఆరు దేశాలకు మనదేశంలోని ఎర్రచందనం కావాల్సి వస్తోంది. చైనా, జపాన్‌లకైతే ఏటా 3వేల టన్నులకు పైగానే ఎర్రచందనం అవసరం ఉంది. 2000 సంవత్సరం నుండి మనదేశంలో ఎర్రచందనం ఎగుమతిపై నిషేధం ఉండటంతో అక్రమ మార్గాలకు ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయి. ప్రపంచ మార్కెట్‌లో టన్నుకు సరాసరి 1.5 కోట్ల ధర పలకడంతో ఈ చెట్లు స్మగ్లర్లకు కల్పవృక్షాలుగా మారిపోయాయి. ఈ చెట్లకు ఉండే అరుదైన లక్షణం అణు ధార్మికతను తట్టుకోగలగడం. దీనివల్ల కూడా చైనా, జపాన్‌లు దీని కోసం తహతహలాడుతున్నాయి. ఇప్పటి పరిస్థితి శేషాచలం అడవుల్లో 5,200 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో దాదాపు 5 లక్షల ఎకరాల్లో ఎర్రచందనం చెట్లు ఉన్నాయని అంచనా. వీటిలో 40 శాతం వృక్షాలు ఇప్పటికే స్మగ్లర్ల చేతుల్లో నేలకూలి, విదేశాలకు తరలిపోయాయి. మిగిలిన వాటిని రక్షించుకునేందుకు ఏపీ ప్రభుత్వం సన్నద్ధమైంది. రాజకీయ, ఇతర కారణాలు పక్కనపెడితే రాష్ట్ర ఆర్థిక అవసరాలు కూడా ఎర్రచందనం వృక్షాలను కాపాడుకునే విషయంలో ప్రభుత్వం కరకుగా వ్యవహరించడానికి కారణమవుతున్నాయి. ఆధునిక ప్రపంచంలో చాలామందికి డబ్బే ప్రధానం. అన్నింటినీ వ్యాపార దృష్టితో చూసేవారికి మంచీ చెడుతో పనిలేదు. మనం బాగుంటే చాలనుకుని, మన తరువాతి తరాల భవిష్యత్ గురించి ఏమాత్రం బెంగలేదనుకునే తత్వం ఉన్నవాళ్లకు పచ్చని చెట్లను నరికేసి, నాలుగురాళ్లు వెనకేసుకోవడం పెద్దకష్టం కాదు. కష్టమైనా వదిలిపెట్టే రకం కాదు వాళ్లు. తమ పనిలో అడ్డొచ్చే చట్టమైనా, చెట్టైనా, అధికారులైనా వారికి ఒక్కటే. ఆ భావనే శేషాచలం అడవుల్లో రక్తచరిత్రకు కారణమవుతోంది. * * * శేషాచలం అడవుల్లో ఇటీవల ఎన్‌కౌంటర్ ఎర్రచందనం చెట్ల దుంగలను తరలిస్తున్నవారు పెద్దసంఖ్యలో మరణించడం దేశంలో సంచలనానికి కారణమైంది. నిజానికి అంతకుముందు చాలాసార్లు ఎదురుకాల్పులు, స్మగ్లర్ల ఎదురుదాడులు, అటవీశాఖ సిబ్బందిని హతమార్చడం వంటి సంఘటనలు జరిగినా ఏమాత్రం స్పందించని సమాజం ఈసారి ఎన్‌కౌంటర్‌తో అతిగానే స్పందించింది. అధునాతన ఆయుధాలు సమకూర్చుకున్న అటవీశాఖ, శేషాచలం అడవుల్లో చాలాచోట్ల నిఘాకెమెరాలు అమర్చి స్మగ్లర్ల కదలికలపై నిఘాపెట్టింది. చాలాకాలంగా స్మగ్లర్లదే పైచేయిగా వస్తున్న వ్యవహారంలో ఇప్పుడు అటవీశాఖ అధికారుల కఠినవైఖరి కారణంగా కథ అడ్డం తిరిగింది. ఎన్‌కౌంటర్‌పై ఎన్ని యాగీలు జరిగినా, ఈ సంఘటనతో ప్రపంచం దృష్టి ఎర్రచందనం, శేషాచలం అడవుల ప్రాశస్త్యంపై పడింది. అలాగే, ఈ ఎర్రచందనం మాఫియా ఎత్తులు, జిత్తులు, ఆ చెట్ల విలువ ప్రపంచానికి తెలిసొచ్చాయి. భయపడని మాఫియా ఈ ఎన్‌కౌంటర్ జరిగిన పనె్నండు రోజులకే కడప సబ్ డివిజన్ పరిధిలో వంద గొడ్డళ్లు, ఎర్రచందనం దుంగలు చిక్కాయి. రైల్వేకోడూరులోని వాగేటికోన రిజర్వాయర్ సమీపంలో ఎర్రచందనం దుంగలు, కూలీలు పట్టుబడ్డారు. ఎన్‌కౌంటర్ ‘చూసిన’ తర్వాత కూడా స్మగ్లర్లు, తమిళ కూలీలు వెనుకడుగు వేయడం లేదంటే, ప్రాణాలకు తెగించి వస్తున్నారంటే వారికి ప్రాణంకన్నా విలువైనదేదో లభిస్తోందని కదా అర్థం. నిజానికి వీరి ప్రాణాలను ఫణంగా పెట్టి దళారుల దండుకుంటున్నదే ఎక్కువ. ఇదీ అక్రమ మార్గం ఎర్రచందనం చెట్లను నరికి, ‘డ్రస్సింగ్’ చేసి, ఆ దుంగలను దిల్లీ, కోల్‌కతా, ముంబయి, బెంగళూరు, చెన్నై వంటి నగరాలకు తరలిస్తున్నారు. అక్కడ చిన్నచిన్న ముక్కలుగా చేసి సుమారు ముప్పై కిలోల చొప్పున విద్యార్థుల బ్యాగుల్లో సర్ది వారికి విమాన టిక్కెట్లు ఇచ్చి విదేశాలకు ఎగుమతి చేయడం ఒక పద్ధతిగా వెలుగులోకి వచ్చింది. ఇదే కోణంలో నుంచే హైదరాబాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుంచి ఎర్రచందనం కొయ్యలను పొడి రూపంలోకి మార్చి దుబాయ్ మీదుగా చైనాకు తరలిస్తున్న వైనమూ బయటపడింది. రెండు, మూడు నెలల వ్యవధిలోనే సుమారు వంద కిలోల ఎర్రచందనం పౌడర్‌ను కస్టమ్స్ అధికారులు స్వాధీనం చేసుకోవడమే దీనికి ఉదాహరణ. ఎర్రచందనం అక్రమ రవాణాలో తమిళనాడు కీలక కేంద్రంగా ఉంటోంది. రోడ్డు మార్గాన చెన్నైకి చేర్చుకొని ఆపై సముద్ర మార్గాన చైనాకు యథేచ్ఛగా తరలిస్తున్న ‘బడా స్మగ్లర్లు’ కోట్లకు పడగలెత్తారు. వేరశనగ పప్పు, ఉప్పు, వంట సామాగ్రి పేరుతో ఎర్రచందనం దుంగలు నింపి సింగపూర్‌కు తరలించేందుకు సిద్ధమైన కంటైనర్‌ను గతంలో చెన్నై పోర్టు అధికారులు తనిఖీచేసి 18 టన్నుల ఎర్రదుంగలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇదే అనుమానంతో సింగపూర్‌కు బయలుదేరిన మరొక కంటైనర్‌ను వెనక్కి రప్పించగా అందులో పద్దెనిమిది టన్నుల ఎర్రచందనాన్ని పట్టుకోగలిగారు. తప్పుడు లేబుల్స్, సర్ట్ఫికెట్లు సృష్టించి ఎగుమతి చేస్తున్నారు. మయన్మార్ నెట్‌వర్క్… కడప, అనంతపురం, చిత్తూరు, కర్నూలు, నెల్లూరు జిల్లాల్లోని సరిహద్దు గ్రామాల నుంచి తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాలకు ఎర్రచందనం చేరుతోంది. ఓడరేవులకు చేరిన తర్వాత అక్కడి కంటైనర్లలో సరకుల కింది భాగంలో దుంగలను చేర్చి తరలిస్తున్నారు. ఈ కార్యక్రమంలో చూసీ చూడనట్లు వదిలేయడానికి వీలుగా కస్టమ్స్ అధికారులకు ‘ఖరీదైన బహుమతులు’ ఇచ్చి స్మగ్లర్లు ప్రలోభపెడుతున్నారు. ముందుగా రోడ్డు మార్గాల ద్వారా పశ్చిమబెంగాల్, బీహార్, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, మణిపూర్, మిజోరం, అస్సాం, అరుణాచల్‌ప్రదేశ్, సిక్కిం వంటి ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు చేర్చుకొని అక్కడి నుంచి బంగ్లాదేశ్, మయన్మార్, నేపాల్, భూటాన్, చైనాలకు తరలించేస్తున్నారు. ప్రతి ప్రాంతంలో అక్కడి నిరుద్యోగ యువత, కూలీలతో కొరియర్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకుని అత్యంత రహస్యంగా సరిహద్దులు దాటిస్తున్నారు. తమ దేశానికి ఎర్రచందనం తరలించగలిగితే ప్రపంచంలో ఎక్కడికైనా స్మగ్లింగ్ చేయగలిగిన సత్తా తమకుందని ‘మయన్మార్ నెట్‌వర్క్’ నిరూపిస్తోంది. బర్మా నుంచి శరణార్థులుగా భారత్‌కు వచ్చిన వారు ఇందులో ప్రధాన భూమిక పోషిస్తుంటారు. మరో దారిలో గుజరాత్‌లోని కాండ్లా నౌకాశ్రయానికి, అక్కడి నుంచి నౌకల్లో దుబాయ్‌కి ఎర్రచందనం దుంగలు తరలిపోతున్నాయి. పశ్చిమబెంగాల్ నుంచి అగర్తలాకు తరలించి అక్కడి నుంచి చైనా, జపాన్‌లకు పంపిస్తున్నట్లు పోలీసులు గుర్తించగలిగారు. చెన్నై – కోల్‌కతా జాతీయ రహదారి ద్వారా ఒరిస్సా, పశ్చిమబెంగాల్ మీదుగా దుంగలను అగర్తలాకు పంపుతున్నారు. తమిళనాడు నుంచి… తమిళనాడులోని వేలూరు, తిరువన్నామలై, చెంగల్‌పట్టు జిల్లాల నుంచి పెద్దఎత్తున కూలీలు ‘ఎర్రచందనం’ కొయ్యలను కొట్టడానికి ఆంధ్రా అడవుల్లోకి వస్తున్నారు. చిత్తూరు జిల్లాకు యాభై కిలోమీటర్ల దూరంలోంచే సరిహద్దు మొదలవుతోంది. జవాది కొండల్లోని కావలూర్, పల్లంబట్టు, కోమటేరు, వీరప్పనూర్, కోయలూర్, దానమత్తూర్, జమునామరత్తూర్ ప్రాంతాల్లోని కూలీలను ఎంపిక చేసుకొని వృక్షాలను కొట్టడానికి ఏజెంట్లు పిలిపిస్తున్నారు. కూలీలను బృందాలుగా విడదీసి ఎవరు ఎక్కడికి వెళ్లి చెట్లు నరకాలో ముందే చెబుతారు. ఒక కూలీ సుమారు నెల నుండి రెండు నెలల వరకూ అడవిలోనే ఉండవలసి ఉంటుంది. దుంగలు నరకడం, వాటిని మోసుకొని ఒక చోటికి చేర్చడం, అక్కడ్నుంచి వాహనాల్లోకి ఎక్కించడం వంటి పనులన్నీ వారే చేయాల్సి ఉంటుంది. స్మగ్లర్లు కూలీలకు కన్పించకుండా ఏజెంట్ల ద్వారా అన్ని పనులూ చేయిస్తుంటారు. పది రోజుల పనికి ఒక్కొక్క కూలీకి 75 వేల నుంచి లక్ష రూపాయల వరకు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. కూలీల ప్రత్యేకత ఇదీ.. అడవుల్లో ఇరవై నుంచి ముప్పై కిలోమీటర్ల వరకు దుంగల్ని భుజాలపై మోసుకొని రాగల శారీరక దారుఢ్యం, మానసిక స్థైర్యం తిరువణ్ణామలై, సేలం, విల్లుపురం జిల్లాలకు చెందిన మలయాళీ గిరిజనుల ప్రత్యేకత. మిగతా చెట్లతో పోలిస్తే ధృడంగా, బరువుగా ఉండే ఈ చెట్లను నరకడమే చాలాకష్టం. వీటిని నరికి, తరలించే పని కష్టంతోను, ప్రమాదంతోనూ కూడుకున్నది కావడంతో వారికి భారీ ఎత్తున నగదు ఆశచూపి ఈ రొంపిలోకి ఈడుస్తున్నారు. ఏ పనుల్లేని పేదలు దీనికి ఒప్పుకుంటున్నారు. తమిళనాడు నుంచి దాదాపు ఐదు వేల మంది కూలీలు ఈ పనిపైనే ఆధారపడ్డారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అన్ని జైళ్లలో ఇప్పటికే రెండు వేల మందికిపైగా తమిళ కూలీలు శిక్ష అనుభవిస్తున్నారు. తిరుపతి వద్ద జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్లో చనిపోయిన ఇరవై మంది ఎర్ర కూలీల్లో ఎక్కువమంది జవ్వాదిమలై ప్రాంతానికి చెందినవారే. గంధపు చెక్కల స్మగ్లర్ వీరప్పన్ కూడా జవ్వాదిమలై ప్రాంతానికి చెందినవాడే. వీరప్పన్ హతమయ్యాక అతడి అనుచరులు ఎర్ర చందనంపై దృష్టి పెట్టారు. గత పదేళ్లలో సుమారు 40 వేల మెట్రిక్ టన్నుల ఎర్రచందనాన్ని అక్రమంగా తరలించారు. సరిహద్దులు దాటిపోయిన ఎర్రచందనం విలువ అక్షరాలా నలభై వేల కోట్లు! సోమశిల జలాల్లో.. సోమశిల వెనుక ఉన్న జలాల్లోనూ, జలాశయంలోనూ ఎర్రచందనం దుంగలు పలుసార్లు బయటపడుతూ వచ్చాయి. కడప-నెల్లూరు సరిహద్దుల్లోని సోమశిల జలాశయం సమీపాన వెలిగొండ అడవుల్లోంచి ఎర్రచందనం దుంగలను నీళ్లలో డంప్ చేసుకుంటూ తరలించుకుపోయారు. రాపూరు, రాజంపేట, ఉదయగిరి, ఆత్మకూరు ప్రాంతాల మీదుగా వీటిని చెన్నైకి తరలించుకుపోతూ వచ్చారు. జలాశయం వద్ద మత్స్యకారుల్లా, తిరుమలకు భక్తుల రూపంలో వందల సంఖ్యలో తమిళ కూలీలు శేషాచలానికి చేరుకుంటున్నారు. ఏడాదికి పది నుంచి ఇరవై టన్నుల ఎర్రచందనం దుంగలు సోమశిల జలాశయంలో అటవీ అధికారులు స్వాధీనం చేసుకుంటూనే ఉన్నారు. సోమశిల ‘బ్యాక్ వాటర్’ ప్రాంతమైన కడప జిల్లా ఒంటిమిట్ట మండలం బండారుపల్లి, అట్లూరు, కుడమలూరు, బద్వేలు, నందలూరు ప్రాంతాల్లోని కోనాపురం, కొమ్మూరు ప్రాంతాల్లో చేపల వేట ముసుగులో ఎర్రచందనం అక్రమ రవాణా జరుగుతోంది. దీన్ని అడ్డుకోవడానికి అటవీశాఖ ‘ఎకో టూరిజం’ పథకాన్ని తీసుకొచ్చినా ప్రయోజనం లేకపోయింది. దాడులు.. ప్రతిదాడులు మామూలే శేషాచలం అడవుల్లో ఇటీవల జరిగిన ఎదురుకాల్పుల సంచలనం, వివాదానికి కారణమైనా ఇక్కడ కాల్పులు, ఎదురుకాల్పులు, భయంకర దాడులు, హత్యలు సర్వసాధారణం. గతంలో ఇలాంటి ఎన్నో సంఘటనలు జరిగినా ఇప్పుడు జరిగింత ప్రచారం కాలేదు. 2011 నవంబర్‌లో శ్రీవారిమెట్టు అటవీ ప్రాంతం నుంచి ఎర్రచందనం దుంగలను శ్రీనివాస మంగాపురం సమీపంలోని రైల్వే అండర్ బ్రిడ్జి వద్ద దాచిన కూలీలు, తమను వెంటపడిన అధికారులపై రాళ్లతో దాడిచేయడం, పోలీసులు కాల్పులు జరపడం తెలిసిందే. అదేఏడు నవంబర్‌లో చంద్రగిరి మండలం రామిరెడ్డిపల్లె టేకువనం వద్ద అటవీ అధికారులకు, తమిళ కూలీల మధ్య రాళ్లదాడి, ప్రతిగా పోలీసుల కాల్పులు జరపగా స్మగర్లు పరారైనారు. ఆ తరువాతకూడా 2012 డిసెంబర్‌లో మరోసారి చిత్తూరు జిల్లా భాకరాపేటకు సమీపంలో రంగంపేట బేస్ క్యాంపు వద్ద రాత్రి ఎర్రచందనం స్మగ్లర్లకు స్పెషల్ టాస్క్ఫోర్స్‌కు మధ్య కాల్పులు జరిగాయి. కరేపాకుకోన వద్ద స్మగ్లర్లు తిరగబడి రాళ్లు, గొడ్డళ్లతో అటవీ సిబ్బందిపై దాడి చేశారు. రైల్వే కోడూరు మండలం శెట్టిగుట్ట సమీపంలో రాత్రిపూట గస్తీలో భాగంగా తనిఖీలు నిర్వహిస్తున్న ఇన్‌ఛార్జి ఎఫ్‌బీవో జగ్జీవన్‌రావు, శ్రీనివాసరావులపై స్మగ్లర్లు రాళ్ల దాడి చేసి వారి ద్విచక్ర వాహనాన్ని పెట్రోల్‌తో కాల్చి వేసిన సంఘటన 2013లో జరిగింది. ఇలాంటి సంఘటనలు జరగడం ఇక్కడ అతిసాధారణం. కర్కోటకులు.. స్మగ్లర్లు శేషాచలం అడవుల్లో స్మగ్లర్ల ఘాతుకాలకు పరాకాష్ఠ – అటవీ శాఖ అధికారులు శ్రీ్ధర్, డేవిడ్ కరుణాకర్‌ల్ని బలి తీసుకున్న ఘటన. పెద్దబండ చేను వద్ద స్మగ్లర్లు దుంగలను తరలిస్తున్నారనే సమాచారం అందడంతో డిప్యూటీ ఫారెస్టు రేంజ్ అధికారి శ్రీ్ధర్ మరో ఆరుగురు సిబ్బందిని వెంటపెట్టుకొని వాహనాల్లో బయలుదేరారు. అడవి మధ్యలో దుంగల్ని మోసుకెళ్తున్న కొందర్ని అదుపులోకి తీసుకున్నారు. మరి కొందరిని పట్టుకోవాలనే వ్యూహంలో వుండగానే – అదుపులో వున్న స్మగ్లర్లు, దూరాన ఉన్న వారు కూడా రాళ్లదాడికి పూనుకున్నారు. దూరంగా నుంచి ముందుగా స్మగ్లర్లు రాళ్ల దాడి చేశారు. స్మగ్లర్లు శ్రీ్ధర్ తలపై రాళ్లతో మోది ప్రాణాలు తీశారు. అతడి బట్టలు ఊడదీసి చిత్రహింసలు పెట్టి తమ కక్ష చల్లార్చుకున్నారు. గొడ్డలితో దేహంలోని భాగాలను విచక్షణా రహితంగా నరికివేశారు. ఇదే సంఘటనలో మరో అటవీ అధికారి డేవిడ్ కరుణాకర్ కూడా స్మగ్లర్ల చేతిలో క్రూరంగా హత్యకు గురయ్యాడు. ఈ సంఘటన 2013 డిసెంబర్ 15వ తేదీ జరిగింది. అక్కడితో ప్రభుత్వ వైఖరిలో మార్పు మొదలైంది. స్మగర్ల అంతుచూడాలన్న కసి పెరిగింది. కాల్పుల కలకలం శేషాచలం ప్రాంతంలోని వైకోట, గాదెల అడవుల్లోనూ ఎర్రచందనం స్మగ్లర్లు 2014 జూన్ 8వ తేదీన గాలింపు చేస్తున్న సాయుధ బలగాలపై దాడులకు తెగబడ్డారు. పోలీసులు గాల్లోకి కాల్పులు జరిపినా కూలీలు వెనక్కి తగ్గకపోవడంతో నేరుగా గురిపెట్టి కాల్పులు జరపడంతో ఒక కూలీ మరణించాడు. అయినా వారు బెదిరిపోలేదు. 2014 జూన్ 21వ తేదీన ఈ సంఘటన జరగగా, ఆగస్టులో కడప సరిహద్దుల్లో మళ్లీ వారు దాడులు చేశారు. అదేనెలలో మరోసారి యర్రావారిపాలెం మండలం చింతగుంట సమీపంలో గాదెలబీట్ నీసువంకలో పోలీసుల పైకి స్మగ్లర్లు రాళ్లతో దాడిచేస్తే పోలీసులు కాల్పులు జరపడంతో ఇద్దరు కలప కూలీలు మృతి చెందారు. మొన్నటికి మొన్న… ఏప్రిల్ 7, 2015న శేషాచలం కొండల్లో జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్ ఒక సంచలనం. ఆ రోజు తెల్లవారుజామున సచ్చినోడిబండ దగ్గర 11 మంది, చీకటీగలకోన వద్ద 9 మంది తమిళ కూలీలు ఎన్‌కౌంటర్‌లో ప్రాణాలు కోల్పోయారు. రాళ్లు, గొడ్డళ్లతో వాళ్లు దాడికి దిగడంతో ఎదురుకాల్పులు చేయాల్సి వచ్చిందని అధికారులు ప్రకటించారు. వారిని సజీవంగా పట్టుకుని, ఆ తరువాత ఎన్‌కౌంటర్ చేశారన్న ఆరోపణలు వచ్చాయి. వివాదం రేగింది. ఈ వివాదం కోర్టుకెక్కింది. మానవహక్కులు సంఘాలు రంగంలోకి దిగాయి. ప్రత్యేక టాస్క్ఫోర్స్, సిట్ ఏర్పాటయ్యాయి. ఆ తరువాత తీగలాగితే డొంక కదిలిన చందాన ఎర్రచందనంలో అసలు సూత్రధారులు ఒక్కొక్కరూ బయటికొస్తున్నారు. ఓ నీతూఅగర్వాల్, ఓ మస్తాన్‌వలీ, ఓ బదానీ ఇలా. చివరకు చైనాకు చెందిన స్మగ్లర్లు, వారి మధ్యవర్తులు పట్టుబడ్డారు. దేశంలోని విభిన్న ప్రాంతాల్లో రహస్యంగా ఉంచిన ఎర్రదుంగల ఆచూసీ లభిస్తోంది. మున్ముందు మరిన్ని సంచలన వివరాలు బయటపడొచ్చు. ఆర్టీసీ బస్సుల్లోనూ… ఎర్రచందనం తరలింపు పకడ్బందీగా, ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా జరిగిపోయేది. అంబులెన్సులు, ఆర్టీసి బస్సులు, స్కూలు బస్సులు, పప్పుదినుసుల బస్తాలు, అవీఇవీ అని కావు ఎలా రహస్యంగా పంపేయాలో స్మగ్లర్లకు తెలిసిన మార్గాలు ఊహించడానికి కూడా అందవు. తెలిసిన అధికారులకు నోరువెళ్లబెట్టే స్థాయిలో డబ్బిచ్చి, లేదా వారికి కావలసిన కోరికలు తీర్చి నోరుమూయించడం వారికి వెన్నతోపెట్టిన విద్య. ఇందులో ఆర్టీసీ ఉద్యోగుల పాత్ర ఒకప్పుడు కీలకమైంది. తమిళ కూలీలను చెన్నై నుంచి రాజంపేటకు తరలిస్తున్న నలభై రెండు మంది ఆర్టీసీ డ్రైవర్లు 2014 డిసెంబర్ 2వ తేదీన అరెస్ట్ అయ్యారు. చెన్నైలోని కోయంబేడు బస్టాండులో ప్రయాణీకులను ఎవ్వరినీ ఎక్కించుకోకుండా సీట్లు రిజర్వు అయ్యాయని కొద్ది దూరం వచ్చి మార్గమధ్యంలో తమిళ కూలీలను వీరు ఎక్కించుకునేవారు. మధ్యలో ఎక్కడా బస్సును ఆపేవారు కాదు. బైపాస్ రోడ్డు మార్గాన కుక్కలదొడ్డి, రైల్వేకోడూరు, రాజంపేట పరిసర ప్రాంతాల్లో కొంతమందిని దించుకుంటూ కడపకు చేరుకునేవారు. రాజంపేట – రోళ్లమడుగు రహదారి దగ్గర అడవిలోంచి ఎర్రచందనం దుంగలు తీసుకొస్తున్న తమిళ కూలీలను పట్టుకొని పోలీసులు విచారించినప్పుడు ఇది బయటపడింది. కొంతమంది డ్రైవర్లు దీనికోసం అదే పనిగా డ్యూటీలు వేయించుకొని, ఎక్కువ సార్లు చెన్నై రూట్లో వెళ్లేవారు. ఒక్కొక్క తమిళ కూలీ నుంచి రెండు వేలు నుంచి మూడు వేల వరకు తీసుకునేవారు. ప్రైవేటు బస్సుల్లో ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా లగేజీ తరహాలో దుంగలను ప్యాక్ చేసి తరలించేవారు. అధికారుల అక్రమాలు… చిత్తూరు జిల్లా కె.వి.పల్లి మండలం, యర్రవారిపల్లె మండలాల పరిధిలోని స్మగ్లర్ల గురించి స్థానికులు ఎప్పుడో బయటపెట్టారు. శేషాచలం కొండల్లోని తుమ్మలబీటు బంగళా, చాకిరేవు బండ, సానిపాయ రోడ్డు వంటి ప్రాంతాలు ఎర్రచందనం తరలింపులో కీలకంగా వుండేవి. ఇక్కడ పనిచేసే అధికారులు వారికి అండగా నిలిచేవారు. అయితే మామూళ్ల పంపకంలో విభేదాల వల్ల వారి రహస్యాలను వారే బయటపెట్టుకునేవారు. స్మగర్లకు సహకరిస్తున్న అధికారులు 2013 ప్రాంతంలో సుండుపల్లెలో పట్టుబడ్డారు. ఇక స్వాధీనం చేసుకున్న ఎర్రదుంగలు పోలీసుస్టేషన్లలో భద్రపరిచినా మాయమవడం అతిసాధారణమైపోయింది. ఇలా మాయమైనప్పుడు అధికారుల సస్పెన్షన్ మామూలే. ప్రొద్దుటూరు అటవీ డివిజన్‌లోని పోరుమామిళ్ల రేంజ్‌లోని వివిధ బీట్ల పరిధిలోని నలుగురు గార్డులు, ముగ్గురు సెక్షన్ అధికారులను 2013 సెప్టెంబర్ మొదటి వారంలో సస్పెండ్ చేశారు. ఎర్రచందనం అక్రమ రవాణాను అడ్డుకునేందుకు సీసీ కెమెరాలు, వైర్‌లెస్ నెట్‌వర్క్‌లను అటవీశాఖ ఏర్పాటు చేసింది. కానీ భాకరాపేట నుంచి వస్తున్న లారీలో 2014 డిసెంబర్ 7వ తేదీ అర్ధరాత్రి తొంభై నాలుగు ఎర్రచందనం దుంగలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అయితే ఆ రోజు చెక్‌పోస్టు వద్ద విధులు నిర్వర్తించాల్సిన ఇద్దరు ఫారెస్ట్ బీటు అధికారులు సీసీ కెమెరాలను పని చేయకుండా చేశారనే కారణంతో సస్పెండ్ చేశారు. 2015 మార్చిలో ప్రభుత్వం ఎర్రచందనం వేలం వేయాలని భావించి గోడౌన్లలోని కొయ్యల వివరాలు సేకరించినప్పుడు అటవీ శాఖ అధికారిక గోడౌన్లలో వందల సంఖ్యలో కన్పించకుండా పోయిన వాస్తవాలు బట్టబయలైనాయి. ఐఎఫ్‌ఎస్ అధికారి రాజేష్ మిత్తల్ ఎర్రచందనం ఎగుమతి, అనుమతులు పొందడంలో సక్రమంగా వ్యవహరించనందు వల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం సస్పెండ్ చేసింది. 2008లో ఎర్రచందనం వేలంకు సంబంధించిన కీలక పత్రాలు, అటవీ శాఖ అధికారులు సాగించిన ప్రత్యుత్తరాలు వంటి పత్రాలు ఏవీ కనిపించక పోవడం మరో విశేషం. శేషాచలంలో అరుదుగా, అందంగా పెరిగే ఎర్రచందనం సురక్షితంగా ఉండాలంటే ముందు అందరిలో మార్పు రావాలి. వాటిని కాపాడుకోవాలన్న కోరిక కలగాలి. అధికారులు, సామాన్యులు, నాయకులు పరస్పర సహకారంతో, చిత్తశుద్ధితో, ఒక లక్ష్యంతో పనిచేస్తే తప్ప అది సాధ్యంకాదు. శేషాచలం అడవులు ఎర్రచందనం అవశేషంగా మిగలకుండా, అశేషాచలంగా పరిఢవిల్లాలన్నదే సగటు తెలుగువాడి కోరిక. *

సడలని చైనా ‘పట్టు’

Gabbita Durga Prasad
Rtd. head Master   Sivalayam Street
Vuyyuru  521165  Krishan District
Andhra Pradesh
India
Cell :     9989066375
  8520805566
Land Line : 08676-232797

• 27/05/2015

అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని నిర్మాణం కోసం జరిగిపోతున్న ఆర్భాటం సామాన్య జనాలకు అంతుపట్టడం లేదు. వేధావులకు, ప్రభుత్వ ఉన్నత అధికారులకు, మంత్రులకు సైతం ఈ రాజధాని అమరావతి స్వరూప స్వభావాలు అంతుపట్టిన దాఖలా లేదు. ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబునాయడు, నిర్మాణ యోజనలో అయనకు కుడి ఎడమ భుజాలుగా పనిచేస్తున్న ఒకరిద్దరు మంత్రులకు అధికారులకు ఈ బృహత్ ప్రణాళిక అర్థమయివుండవచ్చు. సింగపూరు ప్రభుత్వానికి మరింత బాగా అర్థమయి ఉండచవచ్చు. రాజధాని ప్రాంత విస్తీర్ణం ముప్పయిమూడు వేల ఎకరాలన్నది గత ఎనిమిది నెలలుగా జరిగిన ప్రచారం. ఇప్పుడు అకస్మాత్తుగా యాబయి ఐదువేల ఎకరాలకు అమరావతి విస్తీర్ణం పెరిగిపోయిన వైనం గురించి సింగపూర్ నిర్మాణ నిపుణులు మాత్రమే వివరించవలసి ఉంది. ఎందుకంటె వారు నిర్ధారిస్తే తప్ప ఇది ‘నీరు, ఇది గడ్డి, ఇది పొలం, ఇది స్థలం’ అన్న మైదాన వాస్తవాలు-గ్రౌండ్ రియాలిటీస్- ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి అర్థంకాని అయోమయ స్థితి ఏర్పడి ఉంది. జూన్ ఆరవ తేదీన జరుగనున్న భూమిపూజకు ఈ అయోమయత్వం నేపథ్యం… మొత్తం రాజధాని ప్రాంతం దాదాపు ఏడువేల ఐదువందల చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంటుందట. పచ్చని నగరం అన్నది అద్భుతమైన అనుభూతి. పచ్చని చెట్లు మొక్కలు పొలాలు రాజధాని మధ్యలో ఉండడం ప్రాచీన భారత నగర నిర్మాణ పద్ధతి. క్రీస్తుశకం పదునాలుగు పదిహేను పదహారు శతాబ్దుల నాటి హంపీ విజయనగరం ఇలా హరితశోభలతో అలరారుతూ ఉండేదని పాశ్చాత్య చరిత్ర కారులు వ్రాసుకున్నారు. మహానగరం మధ్యంలో మం చినీటి కొలనులు, జలమార్గా లు, అరటి, ద్రాక్ష, మామిడి, నారింజవంటి తోటలు, వరిపొలాలు, వాటిని దునే్న ఎద్దులు నాగళ్లు పట్టిన రైతులు ఉం డడం విజయనగర సామ్రాజ్య రాజధాని స్వరూపం. శాతవాహనుల పాలనలో రెండు వేల ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలకు పూర్వమే అనేక శతాబ్దుల పాటు ఇదివరకే ఒకసారి రాజధానిగా ఉండిన అమరావతి-్ధన్యకటకం-కూడ ఇలాంటి ఆకుపచ్చని శోభల అందాల నగరమే. నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని నిర్మాణం కోసం ప్రభుత్వం వారు ఈ ప్రాచీన భారతీయ నగర నిర్మాణ రీతులను అధ్యయనం చేయించి ఉండినట్లయితే సింగపూర్‌కు, మలేసియాకు, జపాన్‌కు, చైనాకు పరుగెత్తుకొని వెళ్లిరావలసిన అవసరం ఏర్పడి ఉండేది కాదు. సచివాలయం శాసనసభా భవనాలు నిర్మించగల వాస్తు శిల్పులు, స్థపతులు-ఇంజనీర్లు- కళాకారులు, మేధావులు, మనదేశంలోనే లేరన్నది ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వారి నిర్ధారణ. భారతీయతకు జరిగిన ఈ అవమానం అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని నిర్మాణానికి పునాది. అసలు అయోమయం ఇదీ… నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని సింగపూర్‌కు అప్పగించడం.
పదకొండువేల ఐదువందల-దాదాపు- చదరపు కిలోమీటర్ల రాజధాని ప్రాంతం కృష్ణానదికి ఇరువైపులా చిలకలూరిపేట నుంచి నూజివీడు వరకు, నందిగామ నుంచి పామర్రు వరకు విస్తరించడం బాగుంది. కేంద్ర రాజధాని మాత్రం-కోర్ కాపిటల్- నూట ఇరవై ఐదు చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతంలోని ముప్పయిమూడు వేల ఎకరాలలో విస్తరించి ఉంటుందని ఇన్నాళ్లుగా ప్రచారం జరిగింది. ఈ కోర్ కాపిటల్ మంగళగిరికి బాగా పశ్చిమంగా ఉంటుందన్నది జనానికి బోధపడిన విషయం. ఎందుకంటె ఈ భూమి విస్తరించిన ఇరవై తొమ్మిది గ్రామాలూ మంగళగిరికి పశ్చిమంగా వాయువ్యంగా ఉన్నాయి. అమరావతి క్షేత్రం సమీపం వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ముప్పయి మూడు వేల ఎకరాల కోర్ కాపిటల్ ఈ ప్రాంతంలో ఉంటుందన్నది ఇంతవరకు ఏర్పడిన అభిప్రాయం. అందువల్ల అమరావతికి దగ్గరగాను, మంగళగిరికి దూరంగాను కోర్ కాపిటల్ నిర్మాణం కావాలి. కానీ సింగపూర్ పథకం ప్రకారం బహిర్గతమైన చిత్రపటాలలో మంగళగిరి, ఇంకా దక్షిణప్రాంతం, విజయవాడ, దానికి ఉత్తర ప్రాంతం కేంద్ర ప్రణాళికా ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. ఈ కేంద్ర ప్రాంతానికి చాలా పశ్చిమంగా దూరంగా ప్రాచీన అమరావతి బిక్కుబిక్కుమంటూ ఉంది.
కోర్ కాపిటల్ మద్యలో మరో సీడ్ కాపిటల్ ఉందట…అది ఎక్కడ మొలకెత్తి ఉందో తెలియడం లేదు. కోర్ కాపిటల్, సీడ్ కాపిటల్ ఒకటే అయినా లేక కోర్ కాపిటల్ -రాజధాని కేంద్ర ప్రాంతం-లో ఈ సీడ్ కాపిటల్-రాజధాని వేరు వంటి స్థలం- ఒక భాగమైనా కోర్ కాపిటల్ మాత్రం కృష్ణానదికి రెండు వైపులా మంగళగిరి విజయవాడల మధ్య విస్తరించి ఉంటుందన్నది సింగపూర్ నిర్ధారణ. తుళ్లూరు ప్రాంతం కేంద్రంగా కృష్ణానదికి దక్షిణంగా మాత్రమే రాజధాని కేంద్ర ప్రాంతం నిర్మాణం అవుతుందని ఇన్నాళ్లు జరిగిన ప్రచారం ఏమయినట్టు? జూన్ ఆరున శంకుస్థాపన జరగడం లేదని, భూమి పూజ మాత్రమే జరుగుతుందని ప్రచారం అవుతోంది. కేంద్ర రాజధాని భౌగోళిక స్వరూపం ఇలా మారిపోయిన నేపథ్యంలో భూమిపూజ కృష్ణకు దక్షిణ ప్రాంతంలో జరుగుతుందా? ఉత్తర ప్రాంతంలో జరుగుతుందా? సచివాలయం, శాసనసభా భవనం, గవర్నర్ నివాసం ఎక్కడ నిర్మాణం అవుతాయి? ముప్పయి మూడు వేల ఎకరాల భూమిలోకి కేంద్ర రాజధానిలో ఈశాన్య ప్రాంతం కృష్ణకు దక్షిణంగా నెలకొని ఉంది. కానీ సింగపూర్ చిత్రపటం ప్రకారం కేంద్ర రాజధాని నదికి బాగా ఉత్తరంగా విస్తరించింది. అలాంటప్పుడు ఈశాన్య ప్రాంత బ్రహ్మస్థానం నదికి దక్షిణంగా ఎలా ఉంటుంది? సింగపూర్ చిత్రంలోని విచిత్రం ఇదీ. ఇంత పథకం రూపొందించిన వారు రాష్ట్ర సచివాలయం నిర్మించే ప్రాంతం ఎక్కడ ఉంటుందన్నది మాత్రం తేల్చలేదు.
ముప్పయి మూడు వేల ఎకరాల విస్తీర్ణం ఇప్పుడు యాబయఐదువేల ఎకరాలకు విస్తరించింది. ఇరవై తొమ్మిది గ్రామాలకు చెందిన ముప్పయి మూడు వేల ఎకరాలలో పదిహేను వేల ఎకరాలు ప్రభుత్వం భూమి ఉందా? లేక ఈ పదిహేను వేల ఎకరాల భూమి వేరే ఉందా? ముప్పయిమూడు వేల ఎకరాలకు పదిహేను వేల ఎకరాలు కలిపినప్పటికీ యాబయి ఐదువేల ఎకరాల అంకె రాదు. మరో ‘‘ఏడు కలపండి’’ అని లెక్కల మాస్టారు చెప్పవలసి వస్తుంది. అలా కలపవలసిన ఏడువేల ఎకరాలు గాని, ఇరవై రెండు వేల ఎకరాలను కాని ప్రభుత్వం ఎక్కడ, ఎప్పుడు సేకరించనున్నదో స్పష్టం కాలేదు. కేంద్రం ఇలా నదికి ఉత్తరంగా విస్తరించడం, ముప్పయి మూడు వేల నుండి యాబయి ఐదువేల ఎకరాలకు పరిధి పెరగడం సింగపూర్ వారి పథకంలోని కొత్త విషయాలు. మొదటి ముప్పయి మూడు వేల ఎకరాల సేకరణ ప్రహసనంలోనే, పదమూడు వందల ఎకరాల మూడు గ్రామాల రైతులు తమ భూమిని ఇవ్వబోమని మొండికెత్తి ఉన్నారట. అలాంటప్పుడు పరిధి యాబయి ఐదువేల ఎకరాలకు ఎలా పెరిగింది? ప్రభుత్వం ఆర్భాటం లేకుండా సచివాలయాన్ని, ఇతర రాజ్యాంగ విభాగాలను, నిర్మాణాలను, సొంతంగా చేపట్టి ఉండినట్టయితే రాజధాని సహజంగా వికసించి ఉండేది, విస్తరించి ఉండేది. రహదారులు, రైలు మార్గాల వంటి వౌలిక సదుపాయాలు క్రమంగా ఏర్పడి ఉండేవి. మొత్తం నగరం నిర్మించి ఇళ్లను జనానికి విక్రయించాలని అద్దెలనివ్వాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోందా? అందుకేనా సింగపూర్ వారి శృంగార విన్యాసాలు?

• 29/05/2015

వీధిలో కొట్లాడి ఇంట్లోకొచ్చి కౌగిలించుకున్నట్టు- అన్న సామెతను ప్రధాని నరేంద్రమోదీ, మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్‌లు బుధవారం నిజం చేశారు. మనది ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ వ్యవస్థ. అందువల్ల పదవులకు సంబంధించిన విభేదాలు, వైరుధ్యాలు, పరస్పర దూషణ భూషణ తిరస్కారాలు పదవీ నిర్వాహకులకు అంటరాదన్నది సంప్రదాయం. ఏది వ్యక్తిగతం, ఏది సైద్ధాంతికం, ఏది పదవికి సంబంధించినది, ఏది కాదు-అన్న మీమాంసను సమయానుకూలంగా ఎవరికి వారు చేసుకునే స్వేచ్ఛ కూడ మనకుంది. అందువల్ల మన్మోహన్ సింగ్‌ను తమ అధికార నివాసానికి పిలిపించుకొని నరేంద్ర మోదీ చర్చలు జరపడం గొప్ప ప్రజాస్వామ్య సంప్రదాయాల్లో ఒకటి. తమ ప్రభుత్వం ప్రథమ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా నరేంద్ర మోదీ తనకంటె ముందు ప్రధానమంత్రి పదవిని నిర్వహించిన మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలుసుకోవడం వ్యక్తిగత రాజకీయ సంస్థాగత విభేదాలకు అతీతమైన రాజ్యాంగ సంప్రదాయానికి అనుగుణమైన చర్య. అయితే ఈ సమావేశం వార్షికోత్సవం రోజున కానీ, అంతకు ముందు రోజున కానీ జరిగి ఉండినట్టయితే జనం మరింత సంతోషించి ఉండేవారు. ఒక రాజ్యాంగ లాంఛనం సంప్రదాయంగా మారి ఉండేది. అలా జరగలేదు. వార్షికోత్సవం రోజున ప్రధానమంత్రి రాష్టప్రతిని ఉపరాష్టప్రతిని మాత్రమే కలుసుకొని గౌరవం ఘటించారు. వార్షికోత్సవం ముగిసిన మరుసటి రోజున మన్మోహన్ సింగ్ బహిరంగంగా నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వాన్ని దుమ్మెత్తిపోయడం ప్రధాన రాజకీయ పరిణామం. మరోవైపు ప్రధానమంత్రి నరేంద్రమోదీ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు సోనియాగాందీ పదేళ్లపాటు నిర్వహించిన ‘రాజ్యాంగేతర’ భూమికను గురించి ప్రచారం చేశారు. అధికార భారతీయ జనతా పార్టీ అధ్యక్షుడు అమిత్ షా మరింత ముందుకెళ్లి మన్మోహన్ సింగ్ కీలుబొమ్మ వలె వ్యవహరించిన ప్రధాని అని నిర్ధారించారు. పదేళ్లపాటు ‘బాధ్యతలేని పరమోన్నత అధికారాన్ని’ చెలాయించిన సోనియాగాంధీ చేతిలో 2004వ 2014వ సంవత్సరాల మధ్య ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ కీలుబొమ్మ అన్నది నరేంద్ర మోదీ,అమిత్ షా బుధవారం కనిపెట్టిన మహావిషయం. ఊరందరికీ తెలిసిన రహస్యాన్ని ఊలప్పగారి చెవిలో ఊదినట్టుగా ప్రభుత్వాధినేత, అధికార పార్టీ అధినేత ఎందుకని ఇప్పుడు మన్మోహన్ సింగ్ కీలుబొమ్మ స్వభావాన్ని సోనియాగాంధీ రాజ్యాంగేతర తత్వాన్ని ఆవిష్కరించినట్టు?
అంతర్జాతీయ సమాజంలో మన జాతీయ ప్రతిష్ఠ పాతాళ పతనం కావడానికి దోహదం చేసిన దూరవాణి తరంగాలు-స్పెక్టరమ్-కేటాయింపు అవినీతి, బొగ్గు కేటాయింపుల అక్రమాలు రూపొందిన సమయంలో మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధాని. బొగ్గు మరకలు రాజ్యాంగ చరిత్రకు మసిపూసిన తరుణంలో ఆయన ప్రధాని మాత్రమే కాక స్వయంగా బొగ్గుశాఖను నిర్వహించారు. బొగ్గు అవినీతి అభియోగ విచారణలో భాగంగా ప్రత్యేక న్యాయస్థానం వారు ఆయనను హాజరుకావాలని ఆదేశించారు కూడ. ఈ హాజరును సర్వోన్నత న్యాయస్థానం వారు నిలిపివేయడం వల్ల మన్మోహన్ సింగ్ ప్రత్యేక న్యాయస్థానలో ఉపస్థితుడై సంజాయిషీ ఇచ్చుకోవలసి వచ్చిన ప్రమాదం తాత్కాలికంగా తప్పింది. కానీ ప్రత్యేక న్యాయస్థానంలో నిందితులుగా హాజరవుతున్న ఆయన మాజీ మంత్రివర్గ సహచరులు, అధికారులు, ఇతరులు కూడ మన్మోహన్ సింగ్ ఆదేశాల మేరకు మాత్రమే తాము నడచుకున్నట్టు ప్రకటిస్తున్నారు. అంటే మొత్తం అవినీతి కార్యక్రమంలో మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధాన పాత్రధారి అన్నది మాజీలు చెబుతున్న మాట. భారతీయ జనతాపార్టీవారు చేస్తున్న విమర్శల కంటె తమ మాజీ సహచరులు, అధికార్లు సంధిస్తున్న ఆరోపణాస్త్రాలు మన్మోహన్ సింగ్‌ను మరింత బాధిస్తున్నాయి. బొగ్గు అవినీతిలో తాను ఇరుక్కుపోయి, న్యాయస్థానం ముందు నిందితునిగా నిలబడడం తప్పదేమోనన్న భయం మన్మోహన్ సింగ్‌ను వెన్నాడుతోంది. బుధవారం తన నిజాయతీ గురించి, నైతిక నిష్ఠ గురించి మన్మోహన్ సింగ్ సుదీర్ఘ బహిరంగ వివరణ ఇచ్చుకోవడానికి ప్రాతిపదిక ఈ భయం.
సింగ్‌ను తన నివాసానికి రప్పించి చర్చలు జరపడం ద్వారా నరేంద్ర మోదీ ఈ భయాన్ని పోగొట్టినట్టయింది. మన్మోహన్ సింగ్ కీలుబొమ్మ కాబట్టి బొగ్గు అవినీతిలో ఆయన కేవలం పాత్రధారి. సూత్రధారి వేరే ఉన్నారన్నది అతిత్ షా విమర్శలోని ధ్వని.. ఆ సూత్రధారి రాజ్యాంగేతర శక్తి అయిన సోనియాగాంధీ అన్నది నరేంద్ర మోదీ చేసిన నిర్ధారణ. కలసి వెరసి బొగ్గు అవినీతిని మూల కారణం కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలన్న వాస్తవాన్ని నరేంద్ర మోదీ, అమిత్ షా బుధవారం ఇలా ఉమ్మడిగా ఆవిష్కరించారు. బొగ్గు అవినీతిని మాత్రమే కాదు, కాంగ్రెస్ నాయకత్వంలోని ఐక్య ప్రగతి కూటమి-యూపీఏ- పదేళ్ల పాలనలోని అనేకానేక అవినీతి కలాపాలకు కూటమిలోని రాజకీయ పక్షాల అధినేతలు మాత్రమే సూత్రధారులన్నది చారిత్రక వాస్తవం…అందువల్ల మన్మోహన్‌ను కీలుబొమ్మగా చిత్రీకరించడం వల్ల ఆయనకు అభియోగ విముక్తి కలిగింది. న్యాయస్థానాలలో మన్మోహన్ సింగ్ నిర్దోషిత్వం, లేదా నేర ప్రవృత్తిని నిగ్గు తేల్చడానికి ఈ కీలుబొమ్మ, రాజ్యాంగేతర శక్తి సిద్ధాంతాలు ఉపకరించవు. కానీ ప్రజల ముందు మన్మోహన్ నిర్దోషిత్వాన్ని కాపాడటానికి దోహదం చేయవచ్చు. ఇలా మోదీ, అమిత్ షా కలిసికట్టుగా మన్మోహన్ సింగ్ హితాన్ని కోరుతున్నారు..
ఇంతవరకు బాగుం ది..కానీ నరేంద్ర మోదీ తన నివాస కార్యాలయంలో మన్మోహన్ సింగ్‌తో ఆర్థిక వ్యవహారాల గురించి, విదేశాంగ విధానం గురించి చర్చలు జరపడమే ఆసక్తికరమైన అంశం. విదేశాంగనీతి విషయంలో మన్మోహనీయ వైపరీత్యానికి సంపూర్ణ విశుద్ధంగా వ్యవహరిస్తున్న నరేద్ర మోదీ ప్రభుత్వానికి ఆర్థిక నీతి విషయంలో మాత్రం ఏడాదిగా మన్మోహన్ సింగ్ పరోక్ష మార్గదర్శనం లభిస్తోంది. వాణిజ్య ప్రపంచీకరణను నెత్తికెత్తడం ద్వారా దేశ ప్రజల ప్రయోజనాలకు విఘాతకరమైన అంతర్జాతీయ అక్రమ ప్రయోజనాలకు పెద్దపీట వేసిన ఘనత మన్మోహన్ సింగ్‌ది! జాతీయ ప్రయోజనాల పరిధిలో ఇమడని అంతర్జాతీయస్థాయి ఆర్థికవేత్త మన్మోహన్ సింగ్..అంతర్జాతీయ విస్తృత ప్రయోజనమంటే అమెరికా, ఐరోపా, చైనా, దక్షిణ కొరియాల వంటి సంపన్నదేశాల ప్రయోజనమన్నది ప్రత్యేకించి చెప్పనక్కరలేదు. ప్రతిపక్షంలో ఉండగా ఈ ప్రపంచీకరణను వ్యతిరేకించిన భాజపా అధికార స్వీకరణ తరువాత మన్మోహన్ సింగ్ బాటలో నడుస్తుండడం నడుస్తున్న చరిత్ర…బీమా, రైల్వే రంగాలలో విదేశీయ వాణిజ్య భాగస్వామ్యాన్ని మరింతగా విస్తరించడం, రక్షణోత్పత్తుల రంగాన్ని సైతం బహుళ జాతీయ వాణిజ్య సంస్థలకు కట్టబెట్టడం, వాల్‌మార్ట్, వంటి విదేశీయుల చిల్లర దుకాణాలను దేశమంతటా తెరవడం, తద్వారా స్వదేశీయుల దుకాణాలు మూతపడడానకి రంగం సిద్ధం చేయడం.. ఇలాంటివి మరికొన్ని నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వానికి లభిస్తున్న మన్మోహన్ సింగ్ మార్గదర్శనానికి నిదర్శనాలు. భూమి సేకరణ బిల్లు పరాకాష్ఠ…అందువల్ల కొత్తగా విదేశాంగ విధానం విషయంలో కూడ నరేంద్ర మోదీ మన్మోహన్ సింగ్ మార్గదర్శనాన్ని కోరుతున్నారా? అన్నది సమాధానం లభించవలసిన ప్రశ్న…

• 28/05/2015

కాచిగూడ, మే 27: పద్మశ్రీ డా.నందమూరి తారకరామారావు 93వ జయంతి సందర్భంగా ప్రముఖ నటుడు, పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత కోట శ్రీనివాసరావుకు నవరస నటనాచక్రవర్తి బిరుదు ప్రదానోత్సవ కార్యక్రమం వంశీ ఆర్ట్ థియేటర్ ఇంటర్నేషనల్, జిపి ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చరల్ అసోసియేషన్ సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో బుధవారం చిక్కడపల్లి శ్రీత్యాగరాయ గానసభలో నిర్వహించారు. కార్యక్రమానికి ముఖ్యఅతిథిగా ఏపి హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ రామలింగేశ్వరావు హాజరై కోట శ్రీనివాసరావుకు నవరస నటనాచక్రవర్తి బిరుదుతో పాటు ఎన్‌టిఆర్-జిపిఆర్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు. ఎన్‌టిఆర్ పేరుతో బిరుదును ప్రదానం చేయడం ఎంతో అభినందనీయమని అన్నారు. కోట శ్రీనివాసరావు తన నటనతో ప్రేక్షకుల హృదయాలలో సుస్థిర స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారని తెలిపారు. తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమకు ఎన్నో సేవలు చేశారని కొనియాడారు. నందమూరి లక్ష్మీపార్వతి సభాధ్యక్షత వహించిన కార్యక్రమంలో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వైస్‌ఛాన్సలర్ ఆచార్య ఎల్లూరి శివారెడ్డి, వంశీ సంస్థ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు వంశీరామరాజు, ప్రముఖ హాస్యనటుడు గుండు హనుమంతరావు, బిజెపి మహిళా మోర్చా సభ్యురాలు కె.మధుబాల, సామాజిక కార్యకర్త అంజనారెడ్డి, కళాపత్రిక సంపాదకులు మహ్మద్ రఫీ, గానసభ అధ్యక్షుడు డా. కళావేంకట దీక్షితులు పాల్గొన్నారు. సభకు ముందు గాయనీ, గాయకులు అలపించిన సంగీత విభావరి అందరినీ అలరించింది.

సేవా రత్న పురస్కారాల ప్రదానం
కాచిగూడ, మే 27: గోల్డెన్ స్టార్ యూత్ కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్, శ్రీత్యాగరాయ గానసభ సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో సాహితీవేత్త గిరిరాజు విజయలక్ష్మీ సేవారత్న పురస్కారాల ప్రదానోత్సవ కార్యక్రమం బుధవారం చిక్కడపల్లి శ్రీత్యాగరాయ గానసభలోని కళాసుబ్బారావు కళావేదికలో నిర్వహించారు. కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన పద్మభూషణ్ డా.సి.నారాయణరెడ్డి మాట్లాడుతూ గిరిరాజు విజయలక్ష్మీ పేరుతో సేవా పురస్కారాలు ప్రదానం చేయడం ఎంతో అభినందనీయమన్నారు. సెంట్రల్ సిటీ తెలుగు శాఖ అధ్యక్షులు, సాహితీవేత్త డా.శరత్ జ్యోత్నారాణి సభాధ్యక్షత వహించిన కార్యక్రమంలో డా.లక్కరాజు నిర్మల, మంగళగిరి ప్రమీలాదేవి, గానసభ అధ్యక్షుడు డా.కళావేంకటదీక్షితులు పాల్గొన్నారు.

మనస్విని నృత్య మందారం
రవీంద్రభారతి, మే 27: చిదంబరంలో శివుడు ఎడమ కాలు పైకెత్తి ఒంటి కాలుతో నాట్యం చేస్తున్నట్లు నటరాజ స్వామిగా సాక్షాత్కరిస్తాడు.. ఈ భంగిమ ఆధారంగా హిందోళ రాగంలో రూపకల్పన చేసిన తిల్లాన అంశాన్ని చిన్నారి మనస్విని ముచ్చటగా రమ్యంగా నర్తించింది. 9వ తరగతిలో అడుగుపెడుతున్న ఈ చిన్నారి బుధవారం సాయంత్రం రవీంద్రభారతిలో భరటనాట్య సంప్రదాయంలో అరంగేట్రం ప్రదర్శించింది. ‘్ధరసమేరా యమునా తీరానా..’ జయదేవుని అష్టపధిని యమన్ కళ్యాణి రాగంలో మంతా శ్రీనివాస్ ఆలపించగా నాట్యాచారిణి మీనాక్షి రవీందర్ నట్టువాంగానికి అనువుగా మనస్విని హృద్యంగా నర్తనచేసి ప్రేక్షకులను అలరించింది. కార్యక్రమంలో ప్రధాన అంశం వర్ణం ‘దానికే తగు జానరా…’ తోడి రాగం, రూపక తాళంలో ఆలపించగా చిన్నారి అభినయానికి ప్రేక్షకులు హర్షధ్వనాలు ప్రకటించారు. ఈ అంశంలో పార్వతీదేవి చెలికత్తె శివుని గురించి కొనియాడుతూ పార్వతీ పరమేశ్వరుల ఆనంద తాండవాన్ని వర్ణించడంను తన అభినయంలో ముచ్చటగా ప్రదర్శించింది. నృత్య కార్యక్రమం పుష్పాంజలితో ప్రారంభమైంది. ఆది గురువు మాతృమూర్తికి, నటరాజస్వామికి, ముక్కోటి దేవతలను ప్రార్థిస్తూ ప్రేక్షక దేవుళ్లకు నమస్కరించి నృత్య కార్యక్రమం శుభ ప్రదం అవ్వాలని ప్రార్థించి రాగమాళికా రాగంలో శ్లోకాలను అభినయించింది. కర్ణాటక దేవగాంధారీ రాగంలో పంచాక్షరీ దేవి కీర్తనను నృత్యం చేస్తూ సృష్టి స్వరూపిణి జగన్మాతను వివిధ అవతారాలతో కొనియాడుతూ అభినయంలో చిన్నారి ప్రార్థించింది. సావేరి రాగంలో జతిస్వరంను కూడా ప్రదర్శించి చివరగా మంగళంతో అనిల్‌కుమార్ వయొలెన్‌తోను, సుధాకర్ వీణా వాయిద్యంతోనూ, నాగేశ్వరరావు మృదంగంతో సహకరించగా నృత్య కార్యక్రమం ముగిసింది. సి.శివశంకర్‌రెడ్డి, సీతాలక్ష్మి మనవరాలు చిన్నారి సి.మనస్విని పుష్పాలతో నాట్యగురువు మీనాక్షి రవీంద్రకుమార్‌కు పాదాలకు నమస్కరించి గురుసత్కారం చేసింది. మనస్విని ఇస్కాన్ ప్రతినిధి రామచంద్రకృపాదాస్, గైనకాలజిస్ట్ డా. మీనా ఉగేల్, గీతాంజలి సంస్థ ప్రిన్సిపల్ మాధవీ చంద్రా, సి.రాజశేఖర్‌రెడ్డి, శారద, నిశ్చల్‌రెడ్డి ఆశీర్వాదించారు.