కవితా ‘’త్రయి’’

 సర్వ సమర్ధులైన ముగ్గురు మహిళా మణులు తమ కిష్టమైన కవిత్వ ప్రక్రియలో త్రివిక్రమం చూపి ,తమ సేవా భావాన్ని చాటి ,తమలోని కళా మహిమను వెలువరిస్తూ ,సాటి కళాత్మక విలువలను మెచ్చుతూ ,తమ కిష్టమైన రంగం పేరును తమ కవితా శతానికి పేరుపెట్టి’’ కవితా ‘’త్రయి’’గా 2000 డిసెంబర్ లో వెలువరించి ‘’సహస్ర కవిమిత్ర త్రిపుర సంగమం ‘’గా వెలువరించి నిన్న 10 వ తేదీ ఆదివారం నాకూ మా శ్రీమతికీ మల్లవరం చర్ల దంపతుల వృద్ధాశ్రమం లో  చర్ల వారిసాహిత్య, సేవా  పురస్కారం అందజేసే సందర్భంగా   నాచేత ఆవిష్కరింప జేసి నాకు గొప్ప అదృష్టాన్ని కల్పించారు .ఆ ముగ్గురు విదుషీమణులే డా చర్ల సిస్టర్స్ ,శ్రీమతి నారుమంచి వాణి ప్రభాకరి డా చర్ల విదుల గారి శతకవితలు ‘’సేవా మంజరి ‘’గా ,డా చర్ల మృదులగారి కవితా శతం ‘’కవితా కలశం ‘’గా ,శ్రీమతి వాణీ ప్రభాకరి గారి  వంద కవితలు ‘’సంగీత సాహిత్య రవళి ‘’గా చోటు చేసుకొని మనోల్లాసం కల్గించాయి .

1-సేవా మంజరి –లో శ్రీమతి విదులగారు-అష్టనామాలతో వెలుగొందే వెనకయ్యను స్తుతించి నారాయణ స్తుతిచేసి మానవునిలో ద్వేషభావ వ్యాప్తి జరుగుతున్నందుకు వేదన చెంది ,సత్సంగం సన్మార్గ హేతువని తెలిపి ,,నాటికీ –నేటికే ఆకాశ మంత భేదముందని చెప్పి ,నిన్ను నువ్వు తెలుసోకోమని హితవు చెప్పి ,భగవంతుని సన్నిధిలోనే సుఖ శాంతులున్నాయని బోధించి ‘’మన ఆత్మ పరమాత్మ అంశం ‘’అని ఎరుక కలిగించి ,మనిషి తలచిందే పొందుతాడన్న గీతా రహస్యం విప్పి ,భగవ౦తునికి  అర్పించాల్సింది ‘’క్షమా పుష్పం ‘’అని వివరించి ,అభి షేకాలతో ఉక్కిరి బిక్కిరౌతున్న ‘’స్థాణువు’’ నిజంగానే రాయి అయిపోయాడని సానుభూతి చూపి ‘’స్వార్ధం అనే చీకటిని పారద్రోలి –నిస్వార్ధ దీపం వెలిగించి –లక్ష్య౦ అనే వెలుగులో పయనం సాగించు ‘’అని మానవుని ఉద్బోధించారు .’’కొందరికైనా అన్నం పంచాలి ‘’నా సేవఎందరికో అంకితం ‘’అంటూ తమ లక్ష్యాన్ని తెలిపారు .అమ్మ సుశీలమ్మ అనురాగాన్ని గుర్తు చేసుకొని ,వృద్ధాశ్రమం లో ఆన౦ద౦   ఆప్యాయత వెల్లి విరుస్తాయని భరోసా ఇచ్చారు .వర్షం ,ఆకాశం ,మెరుపు మనసు జీవనగతి మనసున్న మనిషి వనరుల విలువ తెలియటం ,పసి పిల్లల ప్రేమ మొదలైనవి మధురంమధురం మధురం అంటూ ‘’మధురాష్టకం ‘’చెప్పారు . వీణా ప్రాణి అయిన తనకు  సంగీతకళా కీర్తి నిచ్చినందుకు కృతజ్ఞతలు ప్రకటించారు .సంగీతం కంటే సేవామార్గమే ఇష్టమని విస్పష్టంగా ప్రకటించారు .మంచితనం యెంతఉన్నా ధనం కూడా ముఖ్యమే ఏపనికైనా ,అన్నదానమే తన జీవిత గతి ,పగడం దరించి కలతలను దూరం చేసుకోమనీ ,మనసుకు పచ్చి మిర్చి బజ్జీ ఆహ్లాదకరం భార్యా భర్త ,అన్న చెల్లీ ఒకరికొకరు బంగారమే అన్నారు .’’సరస్వతీ దేవి నుండి జాలువారిన ఒక అద్భుతమే విద్య ‘’అని చక్కని అర్ధం చెప్పారు .జీవితమార్గాన్ని సుగమం చేసుకోవటానికి ఉద్యోగం సోపానం ,అని ఉద్యోగ ధర్మం చెప్పారు .తమకిష్టమైన నువ్వుండలు,పూతరేకు వడియాలు మాగాయి లను రుచులూ రేట్లు తెలిపారు .కలరాఉండలు, ఏలకుల ఉపయోగాలు మిరియాలు ములగాకు ,బిళ్ళగన్నేరు, బొప్పాయి ఆకులలో వైద్యగుణాలు తెలియజేశారు .ఆకలి ఎలా ఉంటుందంటే ‘’ప్రాణం పోయినట్లు ,నరాలులాగి మంతకలిగి ,తలనొప్పి కాళ్ళు పీకుడు కళ్ళు బైర్లు కమ్మి ,మనసు భ్రమించటం ‘’గా ఉంటుందని గొప్పగా చెప్పారు .అందర్నీ మెప్పించేది సంస్కారమే అన్నారు .తానుచదివిన ఉస్మానియా మేనియా ను అభి వర్ణించారు .జ్ఞానిగా మనిషి మెలగాలనీ బోధించి నాయక హాస్య నటుల్ని,స్టార్ ఫిష్ అందాన్ని ,పచ్చడీ సాంబారు బిర్యాని  లను రొ౦బా  మెచ్చి,కూర్మావతార రహస్యం విప్పి చెప్పి ,చంద్రుని కాంతి చలువదనాన్నీ వేద విజ్ఞానాన్నీ   మనస్పూర్తిగా ఆరాధనాభావంగా చెప్పి ముగించారు .కాదేదీ కవిత కనర్హం అన్నది విదులగారి సిద్ధాంతం .దాన్ని  సరళమైన భాషలో  చెప్పి సార్ధకం చేశారు డా విదుల .

2-కవితా కలశం –లో డా చర్లమృదులకుమారి –గణపతి ప్రార్ధనతో వినాయకునీ , తమ తండ్రిగార్నీ స్తుతించి,సరస్వతీ ప్రార్ధన చేసి ,గోదారి మహిమ అభివర్ణించి వసంత మహాత్మ్యాన్ని కొనియాడి ,తనభావ జాలాన్ని ఎరిగించి ,తన అన్వేషణ ఒకలక్ష్మీ బాయి ,కస్తూర్బా ,దుర్గాబాయ్ ,గార్గీ, మైత్రేయి మొదలైన వనితా రత్నాలను అన్వేషణ చేశారు .ఆధునిక స్త్రీ ‘’కురులలో పూలు ,కంటికాటుక ,నుదుట బొట్టు,గాజులగలగల ‘’కనపడకపోవటం తో బాధ పడ్డారు .స్త్రీ ద్వాదశ రూప వైభవాన్ని వర్ణించారు .అశ్లీల సినిమాలు చూస్తే వేదనా  భరితనై తపించి పోతాను’’అని   తన సున్నిత హృదయం ఆవిష్కరించారు .ఇంగ్లీషు ఉగాది పై వ్యామోహం నచ్చలేదు .ఈయుగ లక్షణం అంతు పట్టలేదు .బాలిక ఈశ్వరుని పుత్రిక గా కనిపించింది .అమానుషం నశించి శౌర్య ,మానవత్వాలు పెరిగి సహన ,శాంతులు పరిఢవిల్లాలని ఆకాంక్షించారు .గ్రంథాలయం ‘’పవిత్ర దేవాలయం –జాతి మత భేదాలు పోగొట్టే పవిత్రాలయం ‘’అన్నారు .విహార యాత్రలో భేదాలు అదృశ్యం ఐకమత్యం ప్రత్యక్షం పరిశీలన సాక్షాత్కారం  .యువతకు సత్యాహి౦సలే ఆకర్షణ కావాలి .ధర్మం పై ఆకర్షణ పెరగాలని ఆకాంక్షించారు .విశాఖ సాహితీ వైభవాన్ని భారతమాత ను మధురమైన బాల్యాన్ని నెమరేసుకొన్నారు .’’ఆనంద నికేతన్ గాంధీ గారు కలలుగన్న గ్రామం ‘’అని  ఆరాధనాభావంతో అన్నారు .అన్నదానమహిమను ,చెబుతూ ‘’నీవు జీవిస్తూ ఇతరులను జీవింప జేయటం ‘’అనే పవిత్ర నిర్వచనం చెప్పారు .రైలులో ఆడవారి ప్రత్యేక బోగీ చివర ఉండటాన్ని తప్పు పట్టారు .మహాత్యాగి గణపతి శాస్త్రి గారినీ ,సేవా పరీణ సుశీల గారిని స్మరి౦చి పితా మాతృ నివాళి ఇచ్చారు .శ్రీరాముడు ‘’నవమి చంద్రుడు ‘’అని కొత్త భావంగా చెప్పారు .అమ్మది పరవళ్ళు తొక్కే ప్రేమ .గాంధీని సచివుడుగా ఉన్న తండ్రి ని వ్యాస వాల్మీక కాళిదాసు ల మూర్తి స్వరూపమని కీర్తిస్తూ ‘’విలువైన భారతీయసంస్క్రుతిని –ఆర్ష ధర్మ సూత్రాలలో పొందు పరచి -‘ఆంధ్రావనిలో కీర్తి గాంచిన పుణ్య మూర్తి ‘’అని కీర్తి కిరీటం పెట్టారు.’’విద్య దానమే నా లక్ష్యం ‘’అని స్పష్ట పరచి  ఆనాటి మరచెంబు  బూరెలు ,బొప్పాయి పండు ,మురళి ,అరటి పువ్వు ,వివిధ ఆహారాలు వివరించి ,గురు స్మరణ చేశారు .’’పాపం, అన్యాయం  చేయ వద్దని’’కరోనా సందేశంగా తెలిపారు  .చివరగా లక్ష్మీ తులసిని ‘’సర్వ తీర్దాలు ,సకల దేవతలు సర్వ వేదాలు పురాణాలు ,అన్ని తీర్దాలు ‘’ఉన్నాయని ఆమె పూజ సకల సంపత్  దాయకమని ముగించారు .

3-సంగీత సాహిత్య రవళి –లో శ్రీమతి వాణీ ప్రభాకరి –తాను అయిదు వరల్డ్ రికార్డ్ అవార్డీ నని చెప్పుకొని విజయం దేశ పురోగతికి మూలమని ఉత్తమమార్గం లో నడవమని భారతీయుడికి హితవు చెప్పి ,వాట్సాప్ ,విశ్వరూపాన్ని వేయి విదాలమెచ్చి ,’’ఆనందమే అందము ,ఆరాధనే ఐశ్వర్యం ‘’అని ,జాతిని విజ్ఞాన వంతులుగా తీర్చే అధ్యాపకులకు వందనమొనర్చి ,విశ్వం లో శాంతి కాంతి విరబూయాలని ఆకాంక్షించారు .ప్రతి అక్షరం మనిషి ప్రాణమే అన్నారు .తమ తణుకు పట్టణాన్ని ‘’తళుకుల పురి ,తారకాపురి కవులకు కళలకు నిలయం ‘’  అని గొప్పగా చెప్పగా  నాతో తణుకు నన్నయ పీఠం  మూడు సార్లు సాహిత్యోపన్యాసం చేయించిన విజయబాంక్ ఆఫీసర్ జి .ఎల్ మూర్తి గారు గుర్తుకు వచ్చారు .ఆసభల్లోనే  రసరాజు గారిని మొదటి సారి చూశాను .కట్నం లేకుండా పెళ్లి చేసుకొన్నతన అత్తింటి వారి మంచి తనాన్ని నారు మంచి వాణి గారు మననం చేసుకొని సహృదయతకు నీరాజనం పట్టారు .గూగుల్ ఆంటీ కి హాట్సాఫ్ చెప్పారు .ఆంధ్రుల ఆవకాయ కారానికి నమస్కారం పెట్టి ,ఇంటి వంటను మెచ్చి,శ్రమైక జీవన సౌందర్యాన్నిలాల్ సలాం పెట్టి ‘’జీవన వేదం నా సంగీత నాదం ‘’అని పలికి ,కళలు ,కలలు, కథలు సార్ధకం కావాలని కోరారు .జిహ్వను కీర్తించారు .తమగ్రామం కాకర పర్రు ‘’వేదం ,పండిత మడి,ఆచరణలకు పుట్టినిల్లు ‘’అన్నారు .తాతగారింటినీ అమ్మను,నాన్న, గురుదేవుడిని  రైతన్నను సంస్మరించారు. సప్తవర్ణాలు కలిసి తెలుపు రంగు అయినట్లు అన్నిజాతులూ కలిస్తే ఒకే జాతి అని  సైన్టిఫిక్ గా చెప్పారు ,  తిలక్ పోస్ట్ మాన్ పై కవిత్వం రాస్తే ఈమె పేపర్ బాయ్ ,పోస్ట్మన్ ,సూర్యగ్రహణ మేడే కార్మికులకు సహృదయ వందనం చేశారు .’’స్త్రీ వాదమే స్త్రీ వేదం –స్త్రీ నాదం  ప్రగతికి జీవనాదం ‘’అన్నారు .కల్తీ ప్రపంచం చూసి కలవర పడ్డారు .అంతర్జాల కవిత్వానికి హారతి పట్టారు .’’సమాజ సేవలో ముఖ్యపాత్ర నవ్వుదే’’అని నవ్వు రహస్యం విప్పారు .సమాజం లో సంధించిన బాణం నేటి స్త్రీ .’’అవార్డ్స్ పంట వాణి ఇంట –సాహిత్య సంగీత చిత్ర కళ’’లలో ఎన్నో అవార్డులు రివార్డ్ లతో వాణి గారిల్లు  తళతళా,మిలమిలా.మధ్య మావతి రాగం లా ఈ కవితలు మనోల్లాసం కళ ,సంస్కృతీ ,వైభవంగా ఉన్నాయి .

  ఈ ముగ్గురు తమ కవితలకు సార్ధకమైన శీర్షికలు పెట్టి కమ్మని కవితలతో న్యాయం చేకూర్చి నందుకు అభినందనలు .అందమైన ముఖ చిత్రం కవిత్వాలకు మరింత వన్నె తెచ్చింది .అందరు చదివి ఆన౦దించాల్సిన పుస్తకం .

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -11-1-21-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

కళాప్రపూర్ణ బ్రహ్మశ్రీ చర్ల గణపతి శాస్త్రి గారి సాహిత్య ,శ్రీమతి చర్ల సుశీలగారి సేవాపురస్కార ప్రదాన సభ విశేషాలు

10-1-21ఆదివారం ఉదయ౦  ధనుర్మాస సందర్భంగా త్ల్లవారుజామున 3-30గం లేక్ లేచి స్నాన స౦ధ్యా పూజాదికాలు పూర్తి చేసుకొని ,మా శ్రీ సువర్చలాన్జనేయస్వామి దేవాలయం లో స్వామివార్లకు ఉదయం 5గం.లకు అరిసెలతోప్రత్యేకపూజ జరిపించి ,ఇంటి వద్ద టిఫిన్ తిని కాఫీ తాగి ,ఉదయం 8-30గం.లకు రెండు కార్లలో నేనూ ,మా శ్రీమతి ప్రభావతి ,సరసభారతి కార్యదర్శి శ్రీమతి మాదిరాజు శివలక్ష్మి శ్రీ శ్రీనివాస శర్మ దంపతులు మా కోడలు శ్రీమతి రాణి ,సరసభారతి కార్యవర్గ సభ్యులు శ్రీ కోనేరు చంద్ర శేఖరరావు గారు,ఒక కారులో, మా అబ్బాయి వెంకటరమణ , కోడలు శ్రీమతి మహేశ్వరి ,జాగృతి సంస్థ  నిర్వాహకులు శ్రీమతి రాజీవి శ్రీమతి కనకమహా లక్ష్మి ఒక కారులో బయల్దేరి తేలప్రోలు  ఏలూరు దెందులూరు మీదుగా మా గబ్బిట వారి అగ్రహారం రామారావు గూడెం లో మా స్థలం లో శ్రీ కొలచిన ప్రసాద రావు శ్రీమతి భారతి దంపతులు నిర్మించిన శ్రీ భక్తాంజనేయ స్వామి కి ఉయ్యూరునుంచి తెచ్చిన తమలపాకులు చామ౦తి పూలతో అష్టోత్తర సహస్ర నామ పూజ చేసి  తెచ్చిన, కట్టిన పుష్పమాలలతో స్వామిని అలంకరించి  మంత్రపుష్పాదులు పూర్తిచేసి ఉదయం 11గం.లకు భీమడోలు ,చాగల్లు మీదుగా మల్లవరం చేరటానికి ట్రాఫిక్ ,రోడ్లు వంతెనల నిర్మాణం దారి మళ్లింపు సమస్యలను ఎదుర్కొని మధ్యాహ్నం 1-30కు మల్లవరం శ్రీ చర్ల గణపతి శాస్త్రి శ్రీమతి చర్ల సుశీల స్మారక వృద్ధాశ్రమం కు ఉదయం 10గం లకు చేరాల్సింది , మూడున్నరగంటలు ఆలస్యంగా మధ్యాహ్నం 1-30కి చేరాం  .అప్పటికే వారి సమావేశాలు పూర్తయి ,భోజనాలు చేసి మా కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు .మాకు కూడా భోజనాలు వడ్డించగా తిన్నాం .రచయిత శ్రీ బద్రి దంపతులకు సరసభారతి పుస్తకాలు అందించి బద్రి గారు తాము రాసిన పుస్తకాలు ఇవ్వగా తీసుకొన్నాం .ఉయ్యూరు నుంచి 200 లడ్డూలు తయారు చేయించితెచ్చి  వృద్ధాశ్రమం లో పంచమని చర్ల సిస్టర్స్ కు  అందజేశాం .

  మధ్యాహ్నం 2-30కుhttps://photos.google.com/u/1/share/AF1QipN-gRHi8M90jJ6BMs8Fg7aNTKBskYI4yfIt0gucWBNQNn3f0PgBwPztiq-XymwmPA?key=ZGZ4WXZPNXJxYzgzczNQdmVlTU1yR0lYb3YyaXZR  డా చర్ల విదుల గారి అధ్యక్షతన గణపతి శాస్త్రిగారి 113 జయంతి పురస్కార సభ జరిగింది .శ్రీమతి వాణీ ప్రభాకరి ప్రార్ధన గీతం శ్రావ్యంగా ఆలపించారు .మమ్మల్నిద్దర్నీ వేదికపైకి .ఆహ్వానించి  శాలువా ,జ్ఞాపిక,పుష్పమాలలతో   శ్రీ ఆనంద్ దంపతులు ,మాద్దరికీ చెరొక సీల్డ్ కవర్ అందజేయగా  డా.చర్లమృదుల డా విదుల సిస్టర్స్ ఆత్మీయ సన్మానం చేసి  నాకు కళాప్రపూర్ణ  బ్రహ్మశ్రీ చర్ల గణపతిశాస్త్రి గారి సాహిత్య పురస్కారం ,మా శ్రీమతి ప్రభావతికి శ్రీమతి చర్ల సుశీల సేవా పురస్కారం అందజేశారు .శ్రీమతి వాణీ ప్రభాకరి  రాసిన అభినందన బిరుదు సన్మాన పత్రాలను మాకు గౌరవంగా అందజేసి ,నాకు ‘’ఆధునిక ఆంద్ర భోజుడు ‘’’బిరుదును ,మా శ్రీమతికి ‘’ఆధునిక ఆదర్శ మహిళ’’ బిరుదు ప్రదానం చేస్తున్నట్లు ట్రస్ట్ నిర్వాహకులు ,వీణా రవళి శ్రీమతి వాణీ ప్రభాకరి గారి చేత హర్షధ్వానాల మధ్య ప్రకటింప జేశారు .సరసభారతి చేస్తున్న సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక కృషిని చర్ల సిస్టర్స్,శ్రీమతి వాణి సభాముఖంగా  తెలియజేశారు . శివలక్ష్మి దంపతులు జాగృతి నిర్వాహకులు మమ్మల్ని రోజా పుష్పమాలలతో శాలువాలతో ఘనంగా సత్కరించి అభిమానం చూపారు .

  నేను మాట్లాడుతూ ‘’గణపతి శాస్త్రి గారి వంటి బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బహు భాషా వేత్త ,మహాత్ముని ఆదర్శాలైన సత్యాహి౦సలను  ఖద్దరు ధారణా జీవితాంతం  త్రికరణ శుద్ధిగా పాటించి భారత స్వాతంత్రోద్యమం లో ఉత్సాహంగా పాల్గొని .చేసిన సేవలకు ప్రభుత్వమిస్తానన్న భూమిని ,పెన్షన్ ను తిరస్కరించిన ఆదర్శమూర్తి వినోబా భూదానయజ్ఞానికి తనస్వంతభూమి అయిదు ఎకరాలు దానం చేసిన త్యాగామయులు ఉత్తమ ఉపాదాయాయులు విజ్ఞానాత్మక ,కర్తవ్య బోధగా రాసిన బహు గ్రంధకర్త ,అస్పృశ్యత ను నిరసిస్తూ తన ఇంట్లో  అస్ప్రుశ్యునికి  స్థానం కలపించిన ఆదర్శమూర్తి ,సాహిత్య సేవకు కళాప్రపూర్ణ ,కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమి పురాస్కారం  పొందిన విజ్ఞాన దాత ,ఆర్ష విజ్ఞాన సర్వస్వం ,దాని వ్యాప్తికి అహరహం కృషి సల్పిన సంస్కారి ,నిగర్వి అనుక్షణ సేవాతత్పరులు అయిన కళాప్రపూర్ణ పద్మ శ్రీ చర్ల గణపతి శాస్త్రి గారి సాహితీ పురస్కారం  అ౦దు కొంటున్నందుకు  నాకూ ,ఆపన్నులపాలిటి అన్నపూర్ణ ,సేవాతత్పర  చారుశీల శ్రీమతి చర్ల సుశీల సేవాపురస్కారం మాశ్రీమతి శ్రీ మతి ప్రభావతి అ౦దుకొంటున్నందుకు  గర్వంగా ఉందనీ వినమ్రంగా స్వీకరిస్తున్నామని ,సమాజ సేవే ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలైన డా చర్ల సిస్టర్స్ తలిదండ్రుల ఆదర్శాన్ని పాటిస్తూ సమాజ సేవ చేసి అభినందనలు   అందుకోవటం మనకు గర్వకారణమనీ  మాటల కంటే చేతలతో ప్రజా హృదయాలను గెలుస్తున్నారని ‘’చెప్పాను .            విశాఖ నుంచి వచ్చిన శ్రీ ఆనందరావు దంపతులు ,తమ తల్లిగారు ఆశ్రమానికి అందజేసిన 1 కోటి రూపాయల ధనాన్ని, చర్ల సిస్టర్స్ కు అందజేయటమేకాక అమెరికానుంచి స్నేహితులు పంపిన నూతన వస్త్రాలను ఆశ్రమం లోని మహిళకు తమ చేతుల మీదుగా అంద జేసి ఎందరికో ప్రేరణ కలిగించారు  .ఈ దంపతులకు సరసభారతి పుస్తకాలు అందించి శాలువా కప్పి అభినంది౦చాము .మరో ప్రముఖులు ఆశ్రమానికి 15 వేల రూపాయలు అందించారు .అక్కడి ప్రముఖులకు కూడా సరసభారతి పుస్తకాలు అందజేసి ,అందరికీ వీడ్కోలు చెప్పి ,సాయంత్రం 4గంటలకు బయల్దేరి  తణుకు మీదుగా ఉయ్యూరు చేరే సరికి రాత్రి 8-30అయింది .మా రమణ తెచ్చిన ఇడ్లీలు తిని కాస్త విశ్రాన్తితీసుకోన్నాం పోద్దుతినుంచీ పాల్గొన్న కార్యక్రాల ఫోటోలు అందరికీ పంపి ఈ వ్యాసం రాశాను. రాస్తూ వారిచ్చిన కవర్ లో ఏముందో అని చూస్తె చేరి మూడు వేల రూపాయలు ఉన్నాయని  గ్రహించి ఆశ్చర్యపోయాం. శ్రీ ఆనంద్ దంపతుల వితరణకు కృతజ్ఞతలు తెలియ జేస్తూ –

  మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -10-1-20-ఉయ్యూరు

Posted in సభలు సమావేశాలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

మహా భక్త శిఖామణులు 23-భద్రాద్రి ‘’అన్నపూర్ణ సత్ర’’ నిర్వాహకుడు -వెంకట రమణ బ్రహ్మ చారి

మహా భక్త శిఖామణులు

23-భద్రాద్రి ‘’అన్నపూర్ణ సత్ర’’ నిర్వాహకుడు -వెంకట రమణ బ్రహ్మ చారి

      జనన విశేషాలు

గుంటూరు జిల్లా అలవలపాడు లో ఆరు వేల నియోగుల కుటుంబం లో పుట్టిన వెంకట రమణ బ్రహ్మ చారి తండ్రి సుబ్బ రామయ్య .పొట్టిగా సన్నగా ,ఎప్పుడూ ధావళీ గోచీ తో  మాత్రమే తిరిగేవాడు .గోదావరి నుండి నీళ్ళు మోసుకొని వచ్చి ,తన సత్రానికి అందించే వాడు .ఆసత్రానికి యజమాని వంటవాడు నీళ్ళవాడు ,పూజారి సేవకుడూ అన్నీసుబ్బ రామయ్యే   .ఆల్ ఇన్ వన్.15వ ఏట భార్య చనిపోతే కొడుకును తీసుకొని భద్రాచల సీతారామ కల్యాణం చూడటానికి వెళ్లి చూసి ఆన౦దం పొంది అక్కడే ఉండి పోవాలనుకొని ,భిక్షా పాత్ర చేబట్టి వచ్చేదానితో తానూ కొడుకు జీవిస్తూ అతిధి అభ్యాగతులను కూడా ఆదరిస్తూ ,కొంతకాలానికి చనిపోయాడు .

     భద్రాద్రిఅన్న పూర్ణ సత్రం

 అన్న పూర్ణ ఉపాసకుడైన వెంకట రమణ తండ్రి మార్గం లోనే,శునక సూకరాలకూ ఇంతపెడుతూ  జీవిస్తూ ధన్యుడయ్యాడు.21వ ఏట ‘’అన్నపూర్ణ సత్రం ‘’అనే పేరుతొ ఒక కుటీరాన్ని యాత్రికులకు ఒక పాకను నిర్మించి ,దేవమందిరంగా మరో గుడిసె వేసి అన్నదానం నిర్విఘ్నంగా సాగిస్తూ క్రమంగా సత్రాన్ని పెద్ద అన్న దాన  సత్రంగా  మార్పు చెందించాడు .వంటపాత్రలు మొదలైన సామగ్రి కూడా బాగా సమకూర్చాడు .బ్రహ్మ చారి చేతిలో చిల్లి గవ్వ లేదు .ఆ వూరు వదలి ఎక్కడికీ వెళ్ళే వాడు కాదు .సత్రం అరణ్య౦ దగ్గరలో ఉండటం ,ధనవంతులు అక్కడ లేకపోవటం  ఇబ్బందే కానే సత్రం మూడు పూలు ఆరుకాయలుగా దిన దినాభివృద్ధి చెంది అందరికీ ఆశ్చర్యం కలిగించింది .తూము నరసింహదాసు గారు పూజించిన అర్చా మూర్తుల పూజ ను బ్రహ్మ చారి గారు భక్తీ శ్రద్ధలతో అర్చిస్తున్నారు .

   శ్రీరామమహిమ

  ఒకసారి సీతారామ కల్యాణానికి అనుకోకుండా వేలాది యాత్రికులు వచ్చి గోదావరీ స్నానం చేసి ఈ సత్రానికి భోజనాలకు వచ్చారు .వండిన పదార్ధాలు చాలా స్వల్పం గానే ఉన్నాయి .అంతమందికి చాలవని భయపడుతూ వంటవాళ్లు భగవరాదనలో ఉన్న బ్రహ్మ చారి గారికి .ఆయన చాలా నిబ్బరంగా వంట శాలకు వెళ్లి ‘’శ్రీరామానుగ్రహం ఉంటే మనకు తరుగు లేదు .ముందు వడ్డన పని మొదలు పెట్టండి ‘’అని చెప్పి ,ఆ పదార్ధాలపై ఒక వస్త్రం కప్పి , చేతులు జోడించి నందీశ్వర సాన్నిధ్యం పొంది ‘’భగవానుని గుణగానం చేసి ,నరసింహదాసు గారి అర్చా వైభవం ఎవరు పొందారో ,నా పూర్వజన్మ సుకృతం తో నాకు నాపూజలో ఆత్మ స్వరూపుడుగా ఉన్నడో,ఆ శ్రీ రామ చంద్ర మూర్తి ఈ అన్నోదకాల చేత  భూత సంతృప్తి గావించి అనుగ్రహించుగాక ‘’అని చెప్పి యాత్రికులతో –

‘’తక్కువ లేదు నాకు నిరతంబు సుదర్శన చక్ర ధారియై –ప్రక్కల నిల్చి లోపముల బారగా దోలుచు ,సౌఖ్య సంతతుల్ –మిక్కిలి కూర్చు మించు దయ మేలు లొనర్చెడి రాము డుండ –నాకెక్కడి లేము లెక్కడివి,ఇష్ట ఫల వ్యతి రేక సంగతుల్ ‘’అని చెప్పి వడ్డన మొదలుపెట్టమని వంటవారికి చెప్పి తన పూజా మందిరం లోకి వెళ్లి స్వామికి మంత్రం పుష్పం చెప్పి పూజ ముగించారు .పంచ భక్ష్య పరవాన్న విందు భోజనాలు తృప్తిగా ఆరగించి బ్రహ్మచారి గారి ప్రభావాన్ని స్తుతిస్తూ సీతారామ దర్శనం చేసి కల్యాణ౦  చూసి ,నిత్యం ఈ సత్రం లోనే భోజనం చేసి ,బ్రహ్మచారి గారి సత్కారాలుపొంది సంతృప్తిగా స్వగ్రామాలకు వెళ్లి పోయారు .

  మారు వేషాలలో   రామ లక్ష్మణ దర్శనం

ఇంకో సారి ఉత్సవాల రోజుల్లో ఒఅ రోజు పగలు రెండు జాములవరకు వంట పదార్ధాలు లేకపోవటం తో వంటవాళ్లు భయపడి పారి పోయారు  ,రామపాదాలపై వ్రాలి ‘’ఈ కష్టాన్ని ఎలా తీరుస్తావో నీదే భారం ‘’అంటూ స్తోత్రగానాలు చేసి –‘’తిరు రేఖ లేర్పడ తిరునామములు బెట్టి –దౌత వస్త్రంబులు దనర గట్టి –తులసి పేరులు మెడ దులకరి౦పగ దాల్చి-ననెమ్మేన గంధంబు నెరి దగిల్చి -వెడ  నుత్తరీయముల్ నడుములకు న్జుట్టి-పూల దండలు శిఖ వ్రేలగట్టి –కుడి చేత జపమాల కొమరొప్పగా బూని – ఎడమచే బళ్ళెము లెనగ న౦ది –గక్ష భాగంబుల బుస్తకముల బూని-నలుపు నెరుపు గల మేను లరచు చుండ –బొడుగు గల వైశ్యు లిరువురు వడివడిగ వచ్చి – రా భూసురోత్తమ వసతి కడకు ‘’ వారిద్దరూ బ్రహ్మ చారి దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించి ‘’అయ్యా !ఒకసారి సీతారాములకు మా ఆపద తీరితే రెండు వందల రూపాయలు మొక్కు చెల్లిస్తామని మొక్కుకొని అది తీర్చు కోవటానికి  ఇప్పుడు వచ్చాం’’అని చెప్పి ఒకపళ్ళెం నిండా ఉన్న ఆడబ్బు రెండు కొబ్బరి కాయలు తాంబూలం కర్పూరం సమర్పించగా బ్రహ్మ చారి గారు పరమానందం తో కొబ్బరికాయలు కొట్టించి హారతిప్పించి ,కట్నం చదివించి ,వారిద్దరిని అన్నప్రసాడం భోజనం చేసి వెళ్ళమని కోరి వారిది ఏవూరో చెప్పమంటే ‘’మేము తూర్పు దేశ వైశ్యులం కుటుంబం తో సహా వచ్చి గోదారి తీరాన మీ కుటీరం లో ఉన్నాం .మొక్కు తీర్చుకొని స్వామి దర్శనం చేసి వెడతాం .మా వాళ్ళు మా కోసం ఎదురు చూస్తుంటారు ‘’అని చెప్పి అదృశ్యమయ్యారు .ఆ ధనం తో పదార్ధాలు తెప్పించి వంటవాళ్లు లేకపోవటం తో తాననే గరిటకు పని చెప్పుదామని అనుకొంటుంటే –‘’పవిత్ర గోదావరి స్నానం చేసి నుదుట విభూతి తో పిలక జుట్టు  నీర్కావి ధోవతి తడిపొడి బట్టలతో ,అన్గోస్త్రాలతో చేతులలో ఉదకపాత్రలతో వేదపనసలు చదువుతూ సత్రం ఎక్కడుంది అని వెతుకుతూ ఇద్దరు వచ్ఛి ‘’బీదవాళ్ళం వంట చేస్తాం .మీ సత్రం లో వంట పని మాకు ఇవ్వండి .మాపని మీకు ఎప్పుడు ఇష్టం లేకపోతె అప్పుడే వెళ్ళిపోతాం ‘’అని చెప్పి బ్రహ్మ చారి చేతిలో ఉండే రెండు జలపాత్రలనూ చేరోకటి తీసుకొని స్నానానికి గోదావరికి వెళ్ళారు .బ్రహ్మచారి గారు పూజామందిరం లో భగవంతుని లీలకు కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోనగా ,వారిద్దరూ వచ్చి అద్భుతంగా వంటలు చేయాగా ,స్వామికి సహస్రనామార్చన చేసి నైవేద్యం పెట్టి ‘’రంగ!ఆరగింపు ‘’అని వేడగా ,ఎక్కడి నుంచో ఒక పాము సర్రున వచ్చి  నైవేద్యాన్ని ఆఘ్రాణించి బ్రహ్మ చారి గారి తొడపై కెక్కి హాయిగా ఆడింది ,భోజనాలు పూర్తయ్యాయి .ఆ ఇద్దరు వంట కుర్రాళ్ళు గోదావరికి వెళ్లి వస్తామని చెప్పి మళ్ళీ రాలేదు .సర్పమూ మాయమైంది .

  అంటూ భోజనం చేయకుండానే రామ మంత్రం  జపిస్తూ ,తెల్లవార్లూ జాగారం చేశారు .మర్నాడు ఉదయం ఈ వార్త తెలుసుకొన్న పురజనులు వచ్చి శ్రీరామ దర్శనం పొందిన ఆయనను అభినందించారు .

    గోదారి నీరే నెయ్యి

  మరో సారి ఒక బ్రాహ్మణ సమారాధనకు నెయ్యి లేదు .అభ్యాగతులను భోజనానికి కూర్చోమని చెప్పి ,ఇద్దరు వంట వాళ్లకు చెరో నేతిపాత్రలిచ్చి  ‘’’గోదావరికి వెళ్లి  ఈ రెండు పాత్రలనిండా నెయ్యి అప్పుగా ఇవ్వమని చెప్పి నీటిని నింపుకొని రండి ‘’అని పంపారు .వాళ్ళు ఇంటికి వచ్చేలోపు నీరు నెయ్యిగా మారిపోయి ఆశ్చర్యం కలిగించింది .దానితో వడ్డన పూర్తి చేసి అందరికీ సంతృప్తిగా అన్న సమారాధన  జరిపించారు .

         గురు- శిష్యులు

  ఈ సత్రం లోనూ ,మరికొన్ని చోట్లా ఊరు పేరు లేని ఒక పిచ్చి వాడు తిరిగే వాడు .సన్నగా పొడుగ్గా చామనచాయతో చింపిరి బట్టలతోమూట, చిళ్ళ పెంకుల హారం తో  ఉండేవాడు .బ్రహ్మ చారిగారు అతడిని అత్యధికంగా ప్రేమించేవారు .ఆయన ఎవరు అని ఎవరైనా అడిగితె ‘’నా గురువు ‘’అనిచేప్పేవారు .అతడిని అడిగితే ‘’బ్రహ్మ చారి నా శిష్యుడు ‘’అనేవాడు  అతడికి భోజనం పెడితే కానీ ,బ్రహ్మ చారిగారు భోజనం చేసేవారు కాదు .అతడు అన్నం తింటుంటే వెంట రెండు కుక్కలు ఉండి అవికూడా తినేవి .ఇలా నిరతాన్న దానాన్ని వెంకట రమణ బ్రహ్మచారి 40 ఏళ్ళు నిర్విఘ్నంగా నిర్వహించి ,ఈ భారమంతా వకీలు తుంగతుర్తి నరసింహారావు గారికి అప్పగించి క్రీ శ.1919లో శ్రీరామ రంగైక్యం పొందారు .

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -8-1-21-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

మహా భక్త శిఖామణులు 22-కూర్మ దాసు -2(చివరి భాగం )

మహా భక్త శిఖామణులు

22-కూర్మ దాసు -2(చివరి భాగం )

కడప,  వేమవరం,నరసరావు పేట  సప్తాహాలు

కడప సప్తాహం లో ఒక రోజు గజోతోవం జరుగుతుంటే ,భక్తుల హారతులతో చలువ పందిళ్ళు ఒక్క సారిగా అంటుకొని మండగా ,ఒక కొత్త యువకుడు గజవాహనం నుంచి అవతరించి ,మంటలను ఆర్పేసి అదృశ్యమయ్యాడు .భగవదనుగ్రహం గా భావి౦చారందరూ .

  వేమ వరం సప్తాహం లో సప్తాహం చివర జరిగే అవభ్రుద స్నాన సమయం లో ,కూర్మ దాసు కు దగ్గరగా ఉన్న తాడేపల్లి రత్తయ్య మనవడు తటాకం లో పడి చని పోబోతుంటే ,ఆయనకు ఆ జన్మ విరోధి అయిన ఒకాయన వచ్చి ప్రాణాపాయం నుంచి కాపాడి రత్తయ్యకు ఆనందం కలిగించాడు .తను ఒక నూతన పురుషుని ప్రోద్బలం తో ఈపని చేశానని అతడు చెప్పాడు .నరసరావు పేట సప్తాహం నియోగి వైదీకి తగాదాలు లేకుండా సవ్యం గా సాగిపోయింది .అన్నదమ్ముల్లా అంతా కలిసి క్రతు విజయానికి తోడ్పడ్డారు .

        రామకోటి సమర్పణ

 రామకోటి ని భద్రాద్రి రాముడికి సమర్పించటానికి బయల్దేరితే ,చాప రాళ్ళ పల్లి ,మొలకలపల్లి మధ్యలో భక్తులు ఒళ్లుమరచి భజనలు చేస్తుంటే మృదంగ ధ్వనులు మిన్ను ముట్టాయి .రామ ప్రభువు దాసు గారికి సాక్షాత్కరించగా ఆయన స్తుతి తో సాయంకాలం దాటింది క్షుత్పిపాసలు మరచిపోయి భక్త యాత్రికులు పరమానందం పొందారు .మర్నాడు ఉదయం భద్రాద్రి చేరి సంరంభంగా శ్రీరామకోటి సమర్పించి కృతార్దులయ్యారు .

   ఇతర సత్ర యాగాలు

 సికందరాబాద్ సప్తాహం లో గుండా మహారాజు దగ్గర శ్రీ పాండురంగ మంత్రోప దేశం పొంది ,ఆప్రభావం తో లింగ గూడ,గొసవీడు లలో సప్తాహాలు చేసి ధన్యుఅలయ్యారు దాసు .గొసవీడు సత్ర సమయం లో యాత్రికులకు దాసు గారు ఒక్కొక్క లడ్డు మాత్రమె వడ్డించే ఏర్పాటు చేశారు .మారు అడిగితె ఎవరూ మాట్లాడటం లేదు ఇంతలో ఒక తేజో మూర్తి వచ్చి దాసుగారితో ‘’లడ్డూలు చాలవని అను కొంటున్నావా ?దైవానుగ్రహం తో కావలసినన్ని వస్తాయి .అడిగినవారందరికీ ఎన్నికావాలంటే అన్ని వడ్డించమని చెప్పు ‘’అని చెప్పి అంతర్హితుడయ్యాడు .ఇది శ్రీరామ మహిమాప్రభావమే .ఎన్ని లడ్డూలు వేసినా రాసి తరగటం లేదట .గొప్ప వింతగా చెప్పుకొన్నారు .

        దాసుగారి ఇతర సేవాకార్యాలు

  లింగ గూడసత్రం లో మగవాళ్లు వెంక బడగా ముందు వచ్చిన ఆడవారు ఆకలికి ఆగలేక భోజనాలు చేస్తుంటే ,కమ్మగా వంటవారు వండి వడ్డిస్తుంటే ఒక లావు పాటి ఆయన వచ్చి ఆకలి అని గోల చేస్తే దాసుగారు ప్రత్యేకంగా కూర్చోపెట్టి వడ్డింప జేయగా ,అతుడు భోజనం చేస్తూ –‘’పరులు ని౦ది౦చు పట్ల గోపంబు గొనక –శాంతమును బూని వినయపుష్కలత నూని –విహిత సంభాష ణంబుల వెలువరించి –స్వా౦తమున వారి సంతస పరపు సతము ‘’అనే పద్యం చాలాసార్లు పాడి గోవింద గోవింద అని భోజనం చేసి అంతర్ధానమయ్యాడు .దాసు గారు ఆయన సాక్షాత్తు భగవంతుడే అని ,తనకోపాన్ని తగ్గించుకొన్నారు .జీవితకాలం లో దాసుగారు 20 సప్తాహాలు నిర్వహించి ,యాత్రిక సౌకర్యార్ధం నాలుగేళ్ళు గోసవీడులో ఒక ఏడాది బూర్గం పహాడ్ అనే బూరగొమ్మలపాడు ,కొత్తగూడెం లో నాలుగేళ్ళు ,పండరి క్షేత్రం లో తొమ్మిదేళ్ళు అన్నసత్రాలు నిర్వహించారు .చీరాలలో పాండురంగాపురం లో పాండు రంగ ప్రతిష్ట చేసి ,దీనికి అనుబంధంగా నిరతాన్న సత్రం నిర్వహించారు .

   భక్తి ప్రచార కార్యక్రమం లో గుంటూరు నుంచి బయల్దేరి మధ్యలో మజిలీలు చేసి షోలాపూర్ స్టేషన్ లోమకాము చేయగా ,అమావాస్య చీకటి లో ,అర్ధరాత్రి ఇద్దరు దొంగలు దాసుగారి రెండుమూటలు ఎత్తుకుపోగా ఇద్దరు యువకులు వారిని అడ్డగించి సొమ్ము వారి నుంచి తీసుకొని పోలీసు డ్రెస్ లో వచ్చి అప్పగించి చోరీ విషయం అందరికీ చెప్పి అదృశ్యమయ్యారు .పండరి చేరి రంగని దర్శించి గుంటూరు చేరారు .చీరాల పాండురంగాపుర పాండురంగ దేవాలయం లో నిష్కామ సౌభాగ్య దురంధర ,సమయోద్దండ ,కోలాహల మొదలైన బిరుదులున్న  శ్రీమదద్దంకి తిరు వేంకటాచార్య దేశికోత్తముల ఆధ్వర్యం లో ప్రతిష్టి౦ప బడిన స్వామికి కైంకర్యం మహా వైభవంగా జరుపుతున్నారు.

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -7-1-20-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

40ఏళ్ళు గా కోర్టు కేసులు సంస్కృతం లోనే వాదిస్తున్న న్యాయవాది-ఆచార్య శ్యాం ప్రసాద్ ఉపాధ్యాయ

 

 

 

40 ఏళ్ళుగా కోర్టు కేసులు సంస్కృతం లోనే వాదిస్తున్న న్యాయవాది-ఆచార్య శ్యాం ప్రసాద్ ఉపాధ్యాయ

 

అతధునిక 21 వ శతాబ్దం లో భారత దేశం లో న్యాయవాదులంతా ఇంగ్లీష్, హిందీ లేక వారి ప్రాంతీయ భాష లో మాత్రమే కేసులు వాదిస్తుంటే, వారికి భిన్నంగా సంస్కృతం లోనే కేసులు వాదించే ఏకైక లాయర్ వారణాసి లోని  ఆచార్య శ్యాం ప్రసాద్ ఉపాధ్యాయ .ఇప్పటికి సుమారు 40 సంవత్సరాలనుంచీ ఆచార్య ఉపాధ్యాయ సంస్కృతం లోనే కేసులు వాదిస్తూ రికార్డ్ సృష్టించారు .

  ఆచార్య ఉపాధ్యాయ అఫిడవిట్ లు ,లీగల్ డాక్యుమెంట్ లు అన్నీ సంస్కృతం లోనే రాస్తారు .ఆయన సంస్కృత బి.యే. బి .ఎల్ .మరియు ఆచార్య .ఈయన తండ్రి భారతదేశం లోని కోర్టులలో సంస్కృతం వాడకం లేదని చెప్పినప్పుడు అవాక్కయ్యారు .అందుకే తనతో అది ప్రారంభం కావాలని దీక్ష బూని అనుసరిస్తున్నారు .వీరికుమారుడికీ దీనిపై అభిలాష బాగా ఉన్నది .సంప్రదాయ బద్ధమైన నల్లకోటు ధరించిదట్టమైన విభూతి రేఖలతో ,తిలకం తో కోర్టుకు హాజరౌతారు ఆచార్య .సంస్కృతంలో ఉపాధ్యాయ వాదం ప్రారంభించగానే కోర్టు హాలు లో నిశ్శబ్దం తాండవించి ఆయన  గంగా ప్రవాహ సదృశ వాగ్దోరణినికి ముగ్దులౌతారు  .అయన మాట్లాడే సంస్కృతం అత్యంత సరళంగా ఉండి,అందరికీ అతి తేలికగా అర్ధమౌతుంది  .తన క్లెయింట్ లకు కూడా కేసు వివరాలు సంస్కృతం లోనే వివరిస్తారాయన  .న్యాయమూర్తులు కూడా ఆయన  సంస్కృత దీక్షను  అభినందించి ,ప్రోత్సహిస్తున్నారు  .ఆయన ప్రభావం వారిపైనా పడటం తో,తీర్పులు కూడా హిందీలో కాని  ,సంస్కృతం లో కాని ఇస్తున్నారు .  ఆయన సంస్కృత భాషకు 1978నుంచి అంకితభావంతో చేస్తున్న విలువైన కృషిని,సేవ  గుర్తించి 2003లో ఆచార్య ఉపాధ్యాయకు ‘’సంస్కృత మిత్ర ‘’బిరుదు ప్రదానం చేసి కేంద్ర మానవ వనరుల శాఖ  గౌరవించి సత్కరించింది .సంస్కృతం లో కేసులు వాదించటమే కాదు సుమారు 60కి పైగా నవలలు సంస్కృతం లో రాసి ఆదర్శంగా నిలిచారు శ్యాం ఉపాధ్యాయ ఆచార్య .

  మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -7-1-21-ఉయ్యూరు

Posted in సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

55ఏళ్లనాటి ఉయ్యూరు హైస్కూల్ ఇంటివద్ద ట్యూషన్ శిష్యురాలు నన్నుమామయ్యాఅంటూ పరవశించి పిలిచే మేన కోడలు లాంటి గోసు కొండభ్రమరాంబా ఇవాళ సాయంత్రం మాఇంట్లో తమ్ముడు వాసు దేవ శాస్త్రి తో

55ఏళ్లనాటి ఉయ్యూరు హైస్కూల్ ఇంటివద్ద ట్యూషన్ శిష్యురాలు నన్నుమామయ్యాఅంటూ పరవశించి పిలిచే మేన కోడలు లాంటి గోసు కొండభ్రమరాంబా ఇవాళ సాయంత్రం మాఇంట్లో తమ్ముడు వాసు దేవ శాస్త్రి తో

Posted in సమయం - సందర్భం | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

మహా భక్త శిఖామణులు 22-కూర్మ దాసు -1   పంగుం లంఘ యతే

మహా భక్త శిఖామణులు

22-కూర్మ దాసు -1

  పంగుం లంఘ యతే గిరీం

ఇలపావులూరి  వెంకట సుబ్బయ్య అనే కూర్మ దాసు బాగా  బీద వాడు విద్యా శూన్యుడు ,సుందర దేహుడు .తండ్రి శ్రీనివాసులు ,తల్లి ఆదెమాంబ . సోదరులు వెంకట కృష్ణయ్య ,సీతారామయ్య .19వ శతాబ్దం లో దాసు జననం .జన్మతోనే కుంటి వాడు .నివాసం కందుకూరు తాలూకా సింగమనేని పల్లె ..అక్షరాభ్యాసం తోనే భక్తి బీజం మొలకెత్తి,క్రమంగా పూలు పళ్ళూ కాసి స్థిరపడింది .ఉపనయన వేడుకా జరిగింది .భజన మండలి స్థాపించి నిత్య భజనలు చేస్తూ రామ, కృష్ణ ,నరసింహ జయంతులు జరిపేవాడు .

 వెంకట కృష్ణయ్య కూర్మదాసు అవటం

ఆకాలం లో మహాద్భుత తరంగ గానం చేసేవాడు ఏలేశ్వరపు సీతారామాంజనేయులు .ఈయన్ను కలవాలని కోరిక ఎక్కువగా ఉండేది.డబ్బు లేదు కాళ్ళూ లేవు .దేవుడిపై భారం వేసి చంకకర్రల సాయం తో ,నడిచి మజిలీలు చేస్తూ ,ఒంగోలు రైల్వే స్టేషన్ లో ఒక ఉదారుని సహాయం తో వెల్లటూరు చేరి ,అక్కడ మల్లాది సుబ్బావదానులుచేసే సప్తాహం లో పాల్గొనటానికి వెడుతున్న సీతారామాంజనేయులు గారిని కలిసి ఆయనతో వల్లభాపురం వెళ్లి సుబ్బదాసు గారినిదర్శించి ఆయన అభిమానం పొందభక్తి ,ఇతడి తత్పరతకు సుబ్బదాసు గారు ఆశ్చర్యపడి హస్తమస్తక న్యాయంగా   ఆశీర్వ దించి ,అలనాటి పాండురంగని భక్తుడైన కూర్మ దాసు లాగా ప్రసిద్ధి చెందమని    ‘’కూర్మ  దాసు ‘’అనే పేరు పెట్టి పిలవటం ప్రారంభి౦చగా లోకం అంతా కూర్మదాసు అనే పిలవటం మొదలెట్టారు . సుబ్బదాసు గారు బాలకృష్ణ లీలా తరంగాలతో మైమరపించారు పొద్దు గుంకి చాలా సేపయింది ఎవరికీ బాహ్య జ్ఞానం లేదు అందరూ అంతర్ముఖులై దివ్య గాన లీలలో తన్మయు లయ్యారు .అందరి చేత స్నానాలు చేయించి కొత్త బట్టలు ఇచ్చి షడ్రసోపేత భోజనం పెట్టి చందన తాంబూలాలతో సత్కరించి ,సుఖా సీనుల్ని చేసి సుబ్బదాసు గారు కూర్మ దాసుతో ‘’’నాయనా !నా లాంటి కుటుంబీకుడు ఇలాంటి సప్తాహాలు నిర్వహించటం కష్టం .నువ్వు కుంటి అని దిగులు పడకు . అది దేహానికే కాని మనసుకు కాదు నువ్వు ఈ సప్తాహ కాలక్షేపం నిర్వహిస్తూ దేశం లో పేరు పొందాలి ఇదిగో నిరతాన్న దాన శిరోమణి వరంగల్లు వరమ్మ గారు .వారి ఆశీస్సులు పొందు శుభం జరుగుతుంది ‘’అనగా ఆమెకు నమస్కరింఛి ఆశీస్సులు పొందాడు కూర్మ దాసు .

  పాండురంగ సప్తాహం

పాండురంగ సప్తాహం జరపాలని కూర్మ దాసుకు అనిపించగా వరమ్మగారి సహాయంతో పండరీపురం వెళ్లి పాండురంగ స్వామిని దర్శించి ,సప్తాహ దీక్షలు నిర్విఘ్నంగా జరిగేట్లుదీవించమని ప్రార్ధించి ,కొన్ని రోజులుండి,అక్కడి నుంచి తెనాలి చేరి ,తురగా కృష్ణయ్య  గారింట్లో జరిగిన భజనలో పాల్గొని ,ఈమని చేరి నేలనూతుల సుబ్బావధానులు గారింట బస చేసి,ఉపవాస దీక్ష చేసి బ్రహ్మ సత్రం చేయటానికి సిద్ధార్ధి సంవత్సర ఆషాఢశుద్ధ పంచమి శుభ ముహూర్తంగా ఏర్పాటు చేసుకొని ఊరివారికి తెలియ జేయాలను కొంటె అక్కడ వైదిక ,నియోగి తగాదాలు తీవ్రంగా ఉండటం తో,చందాలు ఇచ్చేవారెవరూ ముందుకు రాకపోతే ఇక మూడే మూడు రోజులు గడువు ఉందనగా ,ప్రజలేకాక వాతావరణమూ అనుకూలంగా లేకపోగా ఆ రోజు స్వప్నం లో శ్రీరామ లక్ష్మణులు వైష్ణవ వేషం లో సాక్షాత్కరించి ,ముహూర్తాన్ని నవమికి మార్చి కరపత్రాలు పంచిపెట్టమని ,మిగిలిన పనులు తామే చూసుకొంటామని అభయమిచ్చారు .

 ప్రోగ్రాం పేపర్లు ముద్రించటం ,పందిళ్ళు వేయించటం సుబ్బావదానులుగారు ఖర్చుతో పూర్తి చేశారు .పెద్దిరాజు మహాలక్ష్మమ గారిని మొదటి రోజు కు ఉభయం ఇమ్మని కోరితే బదులు చెప్పకుండా తలూపి వెళ్ళింది .నిరాశ పడిన దాసు గారు ,మండపం నిర్మించి అర్చా మూర్తులను ఏర్పాటు చేశారు .అర్ధరాత్రి దాటాక వరలక్ష్మమ్మ గారు అయిదు వందల రూపాయల పళ్ళెం తో వచ్చి అంద జేసి ,రామాజ్ఞతో మిగులు తరుగు బాధ్యతలన్నీ తనవే అని చెప్పి వెళ్లి పోయింది .మర్నాడు నుంచి బ్రహ్మ సత్రం మొదలై రోజూ ఎవరో ఒకరు ఉభయ౦   ఇవ్వటానికి ముదు కురాగా కొత్తపల్లి ,నిడమానూరు ,మైనం పాడు నుంచి వచ్చిన భక్త బృందాలకు ఘన సత్కారాలతో బ్రహ్మ సత్రం దిగ్విజయంగా ముగిసింది .దాసుగారి సప్తాహాలలో జాతి కులమత విచక్షణ లేదు అన్ని క్రతువులలో పాళీ భక్త బృందమే పాల్గొనేది

  ఒంగోలు సప్తాహం

ఒంగోలు సప్తాహం లో మూడవరోజు నృసింహో పాసకురాలైన కైవారం బాలాంబ గారిని శా౦తపరచటానికి 108బిందెల పానకం ,బస్తా వడ పప్పు నైవేద్యం పెట్టగా యాత్రికుడికి ఒక గిద్దెడు మాత్రమే పానకం లభించింది అంటే ఎంతమంది వచ్చారో ఊహించ లేము లక్షలాది జనం వచ్చారని భావించారు .ఆరోజుల్లో ఉచ్చిష్ట పాత్రలను తొలగించటానికి రెండు రెండెడ్ల బళ్ళు అనుక్షణం పని చేసేవి .రెండవ రోజు తరంగ గాన భజనలో ఒళ్ళు మరచిబ్రహ్మానంద  పరవశంతో నృత్యాలు చేశారు.దాసు గారు అక్కడికి రాగానే కోటి సూర్య ప్రకాశమైన ఆత్మజ్యోతి కూర్మ దాసుగారిని ముంచేసి ,ప్రేక్షకులు చూస్తుండగా అజ్ఞాన అంధకారాన్ని పటాపంచలు చేసింది .ఈ అద్భుత సంఘటన చూసిన నీలంరాజు  బాలాంబ గారు ,చలపతి రావు దంపతులు మిగిలిన నాలుగు రోజుల ఉభయానికి 6 వేల రూపాయలు దాసుగారికి సమర్పించి కృతతకృత్యులై క్రతు సమాప్తికి గొప్పగా తోడ్పడ్డారు .బ్రహ్మ సత్రం లో రోజుకు రెండు నీలిమందు కళాయీల నెయ్యి ఖర్చయ్యేది  .దాసుగారు ఎక్కడ సత్రం నిర్వహించినా ఇంతభారీగా జరిగేవి .ప్రజల స్పందనా తోడ్పాటు కూడా  వర్ణించ నలవికానిదిగా ఉండేది .

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-1-20-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

మహా భక్త శిఖామణులు 21-తూము లక్ష్మీ నృసింహ దాసు-3( చివరి భాగం )

మహా భక్త శిఖామణులు

21-తూము లక్ష్మీ నృసింహ దాసు-3( చివరి భాగం )

అప్పుడు హైదరాబాద్ లో నాజరు ద్దౌలా నవాబ్ ఉండేవాడు .అతనికి మహా రాష్ట్ర బ్రాహ్మణుడు ధర్మాత్ముడు చండ శాసనుడు ,సన్మార్గ ప్రవర్తకుడు  ,సమర్ధుడు ,భక్తుడు అయిన చందూలాల్ ప్రధాన మంత్రి గా ఉండేవాడు .ఒకరోజు ఈయకలలో శ్రీరాముడు కనిపించి ‘’నీ దగ్గరకు నరసింహ దాసు వస్తున్నాడు .వాడు నా ప్రియ భక్తుడు సుమా ‘’అని చెప్పాడు .నిద్ర మేల్కొని నరసింహ దాసు దయవలన తనకు రామ దర్శనం కలిగిందని అబ్బురపడి  నమస్కరించి ,దాసు గారికోసం కన్నులు కాయలు కాసెట్లు ఎదురు చూస్తున్నాడు .కొన్ని రోజులకు దాసు గారు హైదరాబాద్ చేరి చందూలాల్ మందిరానికి వెళ్లి ,’’రాజాధిరాజా సలాం ‘’అని మ్రొక్కగా ,ఊర్ధ్వ పు౦డ్రాలతో ,తులసిపేరులతో ,విశాల నేత్రాలు ,నీర్కావి ధోవతిలో నవ్వు ముఖంతో దాసు గారు తనను ‘’మీ రాజ్యం లోని భద్రాద్రి వాసిని.నరసింహ దాసు డను ‘’ అని పరిచయం చేసుకోగా గద్దె మీదనుంచి అమాంతం లేచి వచ్చి కౌగిలించుకొని ‘’శ్రీరామ చంద్ర పరమాత్మ అనుగ్రహం పొందిన మహాత్మా !భక్త పుంగవా !మీరాకతో నన్ను పవిత్రుని చేశారు .నేను మీ బంటును ఎమికావాలో  సెలవిస్తే  క్షణాలమీద నిర్వహిస్తాను ‘’మా ఇల్లు పావనం చేయండి రండి ‘’అని అత్య౦త వినయంగా నమస్కరించి చేతులొగ్గి చెప్పాడు లాల్ .దాసుగారు కూడా లాల్ గారిని ఆప్యాయంగా కౌగలించుకొని ‘’అంభోజ గర్భాదులరయంగ రానిశ్రీరామ చంద్రు నీక్షించ  గలిగితివే .యెంత ధన్యుడవు తండ్రీ !’’అంటూ కొంత సేపు ఇద్దరూ మాట్లాడుకొన్నారు .లాల్ ఇంట్లో కొన్ని రోజులుండి రామ తారక మంత్రోప దేశం చేయగా పరమానందం పొందదాడు

    రాజా నృసింహ దాసు

 కొన్ని రోజులతర్వాత వచ్చిన పని ఏమిటో చెప్పమని అడిగాడు .అప్పుడు దాసుగారు భద్రాద్రిలో జరుగుతున్న అకృత్యాలన్నీ పూసగుచ్చినట్లు  అక్కడ అన్ని కార్యక్రమాలు యధా విధిగా జరిగేట్లు చూడమని చెప్పాడు .చందూలాల్ వెంటనే ‘’మీరే ఆఅధికార౦  తీసుకోండి ‘’అనగా వేరే విధంగా భావి౦చవద్దన్న దాసు గారి మాటలకు మంత్రి అడ్డుపడి –‘’భద్రాద్రి పాల్వంచ  పరగణా లెల్ల –భద్రంబు గా నీవు పాలి0పదగుడు –వాయుర్వికెల్లనీ వధికారము మూని  -చేయుము న్యాయ స౦సిద్ధి బాలనము –రాజితమైనట్టి రాజా బిరుదము –నే జెల్వగా నీకిదె నొసగితిని – చెలగి నిన్ ‘’రాజా నృసిహ దాసంచు’’-బిలుతు రింతటి నుండి ‘’అంటూ దాసుగారు వద్దు మహా ప్రభో అంటున్నా వినకుండా శాసనం తయారు చేయించి దాసు గారి చేతికిచ్చాడు లాల్ .దీనితోపాటు రెండు ఒంటెలు రెండు ఏనుగులు ,నాలుగు గుర్రాలు ‘’సరిఫేష్తురాయి ,సరిగంచు సెల్వ’’ప్రదానం చేసి ,కనకాభి షేకం చేసి ,కొద్ది దూరం ఆయన వెంట నడిచి వీడ్కోలు చెప్పాడు .ఖరనామ సంవత్సర ఆషాఢకృష్ణ చతుర్దశికి రాజా నరసింహ దాసు భద్రాద్రి చేరాడు.ఆరోజు నుండి తాలూకా అధికారిగా గజ౦తైశ్వర్యం  లభించి ,అదంతా రామార్పణం చేసి,శ్రీరామ కైంకర్యం వేళ త్రప్పకుండా జరిగేట్లు చేశారు దాసు గారు .అప్పటినుంచి భద్రాద్రి నిత్యకళ్యాణం పచ్చతోరణం అయింది .కలియుగ వైకుంఠమే అయింది –‘’రాముడు దయాది రాజిలదగిన –శ్రీమద్విధులకొప్పు చెల్వంపు గృతులు –గద్య పద్యాదులు కాదు హృద్యములుగ-విద్యా రస ప్రౌఢి వెలయ గావించి – శ్రీరమ సత్పదా౦చిత పూజ లందు –గోరికలార నెక్కొనగ స్థాపించె-బాడు చుంద్రెల్ల ప్పటికినీ నా కృతులు-వేడుక నా రఘు వీరు సన్నిధిని ‘’అని  రాసి తన  చరిత్రలో చెప్పారు దాసుగారు .అధికారం భోగం లభించినా సాదా సీదాగానే ఉంటూ జనకుడు రాజ్యం చేసినట్లు కుచేలుడు ఐశ్వర్యాన్ని అనుభావిచ నట్లు ఆదర్శంగా జీవించారు .

  నందన కరువు దాసుగారి సేవ

  అప్పుడు ఆప్రాంతం లో భయంకరమైన క్షామం వచ్చింది .అదే నందన కరువు .ఆసమయంలో దాసు గారు చేసిన సేవ అపారం .పెద్ద అన్న సత్రం ఏర్పాటు చేసి ఎన్నో కుటుంబాలకు  భరోసా కల్పించారు –‘’ఎందరు వచ్చిన నేమి పోయంచు –నందరకొనరించె నాన్న దాన౦బు –శిశువులకు బాలు చేరి ఇప్పించే-బశు సమితికి మేత బాటించి కూర్చె-మాలమాదిగల కేమరక అన్నంబు –జాలుజాలన లెస్సగా సమకూర్చె-ముమ్మారు తిను విధంబున నమరించె—ఆనాడు కట్టినట్టి కుండంబు –లీనాటికిని నిల్చిఎసగు భద్రాద్రి ‘’అని రాశారు .కొంతకాలానికి సమృద్ధిగా వర్షాలు పడి కరువు మాయమైంది .

     మహాప్రస్థానం

 నాగండ్ల వరద రాజు గారికి క్షయవ్యాధి వచ్చి బాగా కృశించిపోయారు .ఆయనకు ధైర్యం చెబుతూ నరసింహ దాసుగారు ‘’నిన్ను చెన్నపురి నుంచి భాద్రగిరికి శ్రీ రామసేవకోసం తీసుకొచ్చాను. ఇక్కడి నుంచి వైకుంఠానికి నిన్ను వెంట తీసుకు వెడతాను ఇది రామాజ్ఞ’’  అని ఊరడించేవారు .రాజుగారి భార్య తల్లీ  మేమూ మీతో వస్తాం తీసుకు వెళ్ళండి అంటే వల్లె అని ,దాసుగారిభార్య లక్ష్మీ బాయంమగారు ‘’మీరు లేకపోతె నేను బతకలేను మీతో నేనూ వస్తాను ‘’అని వేడుకున్నా ‘’నీకు దేవుడి ఆజ్ఞ లేదు ఇక్కడే కొంతకాలం ఉండాలి ‘’అని నచ్చ చెప్పారు.తన ఇంటిలోని  బంగారు వెండి వస్తువుల జాబితా రాయించి ,రామాలయానికి చేర్చి కావలసినవారికి మిగతా సామాను ఇచ్చేశారు  .-‘’ఏమియు లేకుండనిల్ చూరు విడిచి –ఆ మీద రాజకీయ ప్రసంగములు  -దేశ పాండ్యాలకు తెలియ బోధించి –‘’రామాలయం లో ఉన్న స్థిర చరాస్తుల జాబితాలు తయారు చేయించి  శాసనాలపై చెక్కించి –సరిగా గోవెల యందు స్థాపన చెసె. వరద రాజు గారి ఆరు నెలల పసి బాలుడిని దాసికిచ్చి చక్కగా సాకమని చెప్పి ,తనతో ఉన్న తమ్ముడి కొడుకు రాము ని దీవించి మహా ప్రస్దాన ప్రయత్నం చేస్తూఉండగా వరద రాజు రామభజన చేస్తూనే ప్రాణాలు వదిలాడు .ఆయన శవాన్ని వెంటతీసుకొని కాళ్ళకు గజ్జలు భుజాన తంబురా చేతుల్లో పలకలు పట్టుకొని గొంతెత్తి రామభజన –‘’పోయదమయ్యా వైకుంఠమునకు బోవు చున్నాము ‘’అని పరవశించి పాదుతుండగా ఆకాశ౦ లో   ’’ కోదండరాముడు కనిపించగా –‘’అడుగో కోదండ పాణి అడుగో భాద్రాచలేశుండు ‘’అంటూ శ్రీరాముని ఆపాద మస్తకం గా వర్ణిస్తూ 1833-34విజయ వత్సర భాద్రపద కృష్ణ చవితి సోమవారం సూర్యుడు పశ్చిమాద్రికి చేరే సమయం లో ,ఊరిజనమంతా పూలు చల్లుతూ దండలు వేస్తూ మహా కోలాహలం చేస్తుండగా ,పూర్వం పాండవులు మహా ప్రస్థానం చేసినట్లు,గోదావరీ నదికి వెళ్లి ,వెనక్కి తిరిగి రామాలయ శిఖర దర్శనం చేసి నమస్కరించగా అది అంగీకార సూచకంగా ఊగిందట .అందరూ పడవలు ఎక్కి కూర్చుని రామ భజన లో పులకితులై నది మధ్యలోకి వెళ్లి ‘’జయ రమారమణ గోవింద హరే ‘’అనే నాదంతో భూ నభోన్తరాలు దద్దరిల్లేట్లుగా పలికి ,వరదరాజ శరీరాన్ని గోదాట్లో కలిపారు దాసుగారు .ఒక్కసారిగా గోదారి పొంగగా నరసింహ దాసుగారు’’ రామా రామా’’ అంటూ  ఆ ప్రవాహం లో మునిగి కనిపించలేదు .రాజుగారికిచ్చిన మాటను ఇలా నిలబెట్టుకున్నారు దాసుగారు ఆయనతోపాటు 17మంది భక్తులు ఆయన భార్య,లక్ష్మీ బాయమ్మ గారు గోదాట్లోకి దూకేశారు .అప్పుడు –‘’వింతగా నొక దివ్య తేజంబు –ఘనతర సూర్య ప్రకాశంబు మించి –జనములు సూడంగ జనె-వియద్గతిని ‘’.అందరికి ఆ దివ్య తేజస్సు కనిపించగా ఆశ్చర్య పోయారు .

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -5-1-21-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

మహా భక్త శిఖామణులు 21-తూము లక్ష్మీ నృసింహ దాసు-2

మహా భక్త శిఖామణులు

21-తూము లక్ష్మీ నృసింహ దాసు-2

 అపర కైలాసంగా కనిపించే రామేశ్వరం లో శ్రీరామ ప్రతిష్టిత సైకత రామ లింగేశ్వర  దర్శనం చేసి ‘’కాశీ పురమునుండి గంగ దెచ్చితిని  ఈశ –దీని గ్రహియిపవయ్య’’అనిప్రార్ధించి ఆ గంగతో నమక చమకాలతో అభిషేకించి బిల్వపుష్పాదులు సమర్పించి ,కోరిన కోరిక తీరి పెన్నిధి లభించి భావించి –‘’అన్యమేరుగాను దేవ అహర్నిశములు- దైన్యమున నీ పసుజన –దంబుల దలచిసుజన –మాన్యమౌ పరమార్ధ సంపద లభించి –ధన్యమతి నైతి నీదగు దర్శనమున ‘’—అంగములో సగమంగన-కు౦గడ మసగంబు భక్తకోటి కోసగితె ,-బ్భంగి నిను గానవచ్చు భు –జంగ చయ విభూష దోష సంగ విదూషా’’మొదలైన పద్యాలతో  స్తుతించాడు  నరసింహ దాసు అక్కడి 24తీర్ధాలలో స్నానించి,,గంధమాదన పర్వతం అధిరోహించి ,సేతుమాధవ దర్శనం చేసి,ఉభయ సాగర సంగమం లో తీర్ధ విధులు యధోక్తంగా నిర్వహించి ,మూడు రోజులుగాడిపి ఏకాంత రాముని సేవించి ,అక్కడి చింతలపాటి లక్ష్మీ నారాయణ గారి అభ్యర్ధనపై వారింట్లో కొన్ని రోజులుండి,రామాయణ పురాణం చెప్పి సన్మానితుడై ,మళ్ళీ సేతుమాధవ దర్శనభాగ్యం పొంది -‘’తగ ప్రయాగ పూరి మాధవుడు నీ క్షేమంబు –నడిగినాడని దెల్పు మనియె బ్రీతి —‘’’కోరిక దీరె నీ చరణకోమల యుగ్మమునాశ్రయి౦చుటన్ ‘’అని పద్య స్తుతి చేసి ,కోటి తీర్ధాన్ని తీసుకొని,సముద్రుడు ఎంతసేపటికీరాకపోతే దర్భలపై పడుకొని నిరశన తెలియ జేసిన  ,దర్భశయనం లో శ్రీ రామ దర్శనం చేసి ,శ్రీరంగం చేరి రంగనికి తన అనుభవాన్ని –‘’ప్రాకార సప్తక ప్రకరంబు కనుగొంటి –యదియెవైకుంఠమంచలరు చుంటి  ‘’అంటూ పద్య నివేదనం చేశాడు .అక్కడినుండి జంబుకేశ్వరం వెళ్లి జలలింగదర్శనం చేసి ,కంచి చేరి –‘’ఆకలి గొన్న యట్టి జను –డన్నము గైకొను మాడ్కి ‘’అని స్తుతించి డబ్బులివ్వనిదే దర్శనం లేదంటే సొమ్మసిలిపొతేఒక వైష్ణవ భక్తుడు అంతరాలయ దర్శనం చేయించాడు .వరద రాజ స్వామిని దర్శించి పరవశంతో సాష్టాంగం చేసి ఆనంద బాష్పాలు రాల్చాడు .తిరుపతి వెళ్లి శ్రీనివాస దర్శనం చేయాలని కొండ ఎక్కుతుంటే ‘’నీ తాత తండ్రుల మొక్కు బడులన్నీ తీర్చగలిగితేనే కొండ ఎక్కు ‘’అనే మాటలు వినిపిస్తే ఎవరా అని వెతికితే ఎవరూ లేకపోవటం తో అది వైష్ణవ మాయ అని గ్రహించి ‘’ఈయనే కంచిలో దర్శనం చేయించిన వైష్ణవరూప వెంకటేశ్వరస్వామి  ‘’అని మనసులో భావించి ,అడుగడుగుకూ ఆపద మొక్కులవాడిని స్మరిస్తూ –‘’తాతనాటి ఋణము దలచి లెక్కలు తీసి –ప్రీతిమాని బిరుదు ఖ్యతిమాని –కఠిన వృత్తి దాల్చి కదలరా వలదంటి –విట్టు లాడ నీక దెట్టులొప్పె’’అని ఎడా పెడా పద్యాలతో వాయించి ,చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేని తాను  ఎలా మొక్కులు తీర్చుకోగలను అని నిర్వేదం చెండి మెట్లమీదనే ఉత్తరీయం పరచి నిద్రపోయాడు .స్వప్నంలో ‘’రజతాద్రి కాంతి నిరాకరించెడుమేని –చంద౦బు గల్గు నశ్వంబు నెక్కి ‘’శ్రీవారు కనిపించి అక్కడి విశేషాలన్నీ దగ్గరుండి చూపించగా    –‘’మేలు కొంటి నంత జాల వేడ్క ‘’అని అనుభవం వివరించాడు .వేంకటేశ్వరుని పాద చిహ్నాలు అక్కడ ఆనవాలుగా కనపడితే ఆశ్చర్యపోయి భక్తులందరికీ చూపి పరవశించాడు నరసింహ దాసు .కొండ ఎక్కి శ్రీవారి దర్శనం చేసి ఆనందంతో నృత్యం చేసి అలుమేలు మంగను గోవిందరాజస్వామిని దర్శించి –శ్రీపాద రేణువు చిన్నం వరా యంచుబల్కు –వైష్ణవ పరి భాష వింటి ‘’అని వేడికోలు చెప్పుకొని,శ్రీకాళ హస్తిచేరి శ్రీ కాల హస్తీశ్వర  దర్శనం తో చరితార్దుడై ,మళ్ళీ పొన్నూరునుంచి గుంటూరుకు  చేరాడు .కోటితీర్ధజలాలతో తల్లికి అభిషేకం చేసి అందరి యోగ క్షేమాలు అడిగి తెలుసుకొని తన యాత్రా విశేషాలను సవివరంగా అందరికీ తెలియ జెప్పి వారు కూడా యాత్రాఫలితం పొందేట్లుచేశాడు నరసింహదాసు ..వృషభ సంవత్సర ఫాల్గుణ శుద్ధ పాద్యమికి దక్షిణ దేశ యాత్ర పూర్తయింది .మళ్ళీ భద్రాచలం వెళ్లి శ్రీరామ దర్శనం చేసి ఇంటికి వచ్చాడు .నిరంతర ప్రయాణాలతో ఆరోగ్యం దెబ్బతిని ,వ్యాధి పీడితుడయ్యాడు .

    ఉత్తర దేశ యాత్ర

1827-28వ్యయనామ సంవత్సర పుష్య శుద్ధ విదియనాడు ఉత్తర దేశ యాత్రకు బయల్దేరాడు తూము నరసింహ దాసు .నడిచి ముందుగా అయోధ్య చేరి శ్రీరాముడు పుట్టిన చోటు ,పెరిగిన చోటు ,ఆడిపాడిన చోట్లు ,వల్కలాలు కట్టిన చోటు ,దశరధుడు  చనిపోయిన చోటు ,భరతుడు రామపాదుకలు పూజించిన చోటు ,అక్కడి స్థానికులు వివరంగా చెప్పి చూపిస్తే చూసి ధన్యమయ్యానని భావించాడు .సరయు నదీ స్నానం చేసి పితృ తర్పణాలిచ్చి ,వంశాన్ని పవిత్రం చేసే ఒక్కడు చాలడా అంటూ’’జాలడా ఏడు తరములకు నొక్క మహాత్ముడు ‘’అని శ్రీరామ స్తుతి చేసి అక్కడే కొన్ని రోజులు గడిపి ,అక్కడి నుంచి హరిద్వారం బదరికా వనం చేరి నరనారాయణ సందర్శనం భాగ్యం పొంది సర్వజిత్ సంవత్సర శ్రావణ శుద్ధ ఏకాదశి కి గుంటూరు చేరాడు .ఎక్కడి గుంటూరు ?ఎక్కడి బదరి?ఇంతదూరం కాలినడకన తిరిగి రావటం అంటే మాటలుకాదు .సంకల్పబలం రామానుగ్రహం ,కుటుంబ జన ప్రోత్సాహం ఉంటేనే జరుగుతుంది .మళ్ళీ భద్రాద్రి వెళ్లి దర్శనం చేసి వచ్చాడు .ఎన్నియాత్రాలు చేసినా అలుపూ సోలుపూలేదు రోగం రోష్టూ లేదు .కాలికి ముళ్ళు కూడా ఎక్కడా గుచ్చుకొని బాధ పెట్టలేదు దొంగలభయం పాము వంటి జంతు భయం కూడా ఆయనకు ఎదురు కాలేదు .

   కంచి గరుడ సేవ

కంచిలో డోల సేవ చూడాలని ఎన్నాళ్ళనుంచో దాసు మనసులో ఉంది అది నెరవేర్చుకోవటానికి విరోధి సంవత్సర వైశాఖ మాసం లోకోద్దిమంది భక్తులతో  కాంచీ పురానికి వెళ్లి గరుడ సేవ ఉయ్యాలసేవ తనివి తీరా చూసి తరించాడు

          మద్రాస్ అనుభవం కొత్త శిష్యుడు

మద్రాస్ వెళ్లగా అక్కడ భక్తుడు సంపన్నుడు వైదిక బ్రాహ్మణుడు మురికి నాడు శాఖీయుడు నాగండ్ల వరద రాజస్వామి ఆహ్వానించి ,తగిన రీతిగా సేవలు చేసి ,దాసు గారివలన తారక మంత్రోప దేశం పొందాడు ,మూడు నెలలు వారిట్లో,రామాయణ ప్రవచనం తో అందరినీ సంతృప్తి పరచగా సంతుష్టాంతరంగు డైన  వరద రాజస్వామి, దాసు గారికి పాద పూజ చేసి 4వేల రూపాయలు కానుకగా సమర్పించి ‘’స్వామీ !మళ్ళీ ఒక సారి వచ్చి నన్ను భద్రాద్రి రామ దర్శనం చేయించి పుణ్యం కట్టు కొండి ‘’అని ప్రార్ధించాడు .అతని వినయం భక్తీ లకు సంతోషించి దాసుగారు  అదంతా శ్రీరామానుగ్రహం అని చెప్పి మళ్ళీ గుంటూరు చేరి ,మూడు తరాలనుండి పెరిగిన అప్పు అంతా ఆ నాలుగు వేల రూపాయలతో తీర్చేశాడు-‘’అప్పు దీరుపనైన హరియింప నైనను దలచు మానిసికి బత్రంబు వలదు ‘’అని అడిదం సూరకవి చెప్పినట్లు నోటూ పత్రం లేకుండా తన కుటుంబానికి  అప్పులిచ్చిన వారి గుణ శ్రేష్టతకు కృతజ్ఞత చెప్పుకొన్నాడు ‘

  మళ్ళీ మద్రాస్ వెళ్లి వరద రాజు తో కలిసి వికృతి సంవత్సర చైత్రమాసం ప్రారంభం లో భద్రాద్రి చేరి శ్రీరామనవమి కల్యాణం చూసి ఆయనకు చూపించి మాట నిలబెట్టుకొని గుంటూరు చేరాడు .నరసింహదాసు బుద్ధి గరిమ భక్తీ ప్రపత్తులు శీల విశిష్టత  లను గుర్తించి గౌరవించి వరదరాజు ఈ దంపతులను మద్రాస్ తీసుకొని వెళ్లి ఆరు నెలలు తన ఇంట్లో ఉ౦చి సకల సౌకర్యాలు కలిపించి ధన్యుడయ్యాడు .

            భద్రాద్రి వాసం

భక్తీ జ్ఞాన  సంపత్తి దాసుగారి వలన కలిగి వైరాగ్యభావం అంకురించి ,తనకున్న సకల సంపాదనను గుర్రబ్బళ్ళపై ఎక్కించి దాసు దంపతులతో తమ దంపతులుకూడా కలిసి వికృతి కార్తీకం లో భద్రాద్రి చేరి అక్కడే కాపురం పెట్టాడు వరదరాజు .రోజూ దాసు దంపతులతో సత్కాల క్షేపం .భద్రాద్రి రామ దర్శనం తో ఆన౦దంగా రోజులు గడిచి పోతున్నాయి .రామాలయ పూజారులలో స్వార్ధం పెరిగి స్వామి కై౦కర్యాలు సరిగ్గా చేయక తమ కైంకర్యం కోసమే డబ్బు వాడుతూ అప్రతిష్ట తెచ్చారు .తన డబ్బే పోయినట్లుగా దాసుగారు బాధపడ్డారు –రామా !నీ సేవలు సరిగ్గా జరగటం లేదు .నేను ఎలా సహి౦చ గలను ?మొన్న కలలో ఒక  వైష్ణవుడు కనిపించి విచారించకు చందూలాల్ ను కలిస్తే అంతా చక్కబడుతుంది ‘’అని చెప్పాడు .మెలకువరాగానే ఈవిషయం శిష్యుడు వరద రాజుకు చెప్పాడు .రామాజ్ఞగా భావించి ఒక్కడే హైదరాబాద్ వెళ్ళాడు .

  సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-1-21-ఉయ్యూరు

Posted in పుస్తకాలు, సమీక్ష | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి

19వ శతాబ్ది తొలిస్త్రీ హక్కు ఉద్యమకారిణి –రమాబాయ్ రానడే (విహంగ -జనవరి 2021 )

19వ శతాబ్ది తొలిస్త్రీ హక్కు ఉద్యమకారిణి –రమాబాయ్ రానడే (విహంగ -జనవరి 2021 )

25-1-1862న కుర్లేకర్ కుటుంబంలో మహారాష్ట్ర సాంగ్లీ జిల్లా దేవ్రస్ట్రే గ్రామం లో రమాబాయ్ రానడే జన్మించింది .బాలికా విద్య నిషిద్ధమైన ఆకాలం లో తండ్రి ఆమె ను చదివించలేదు .భారత సా౦ఘికసంస్కరణోద్యమ మార్గ దర్శకుడు,మహా విద్యావేత్త ,ఆదర్శవాది , జస్టిస్ మహాదేవ గోవింద రానడే కు ఈమెనిచ్చి 11ఏటనే తండ్రి పెళ్లి చేశాడు . అత్తవారింటిలోనూ స్త్రీ విద్యకు ఆదరణ లేకపోయినా, భర్త రానడే మాత్రం భార్య రమాబాయ్ విద్యకు సర్వవిధాలా సాయం చేసి తనకు సాంఘిక ,విద్యా సంస్కరణలకు తోడ్పడేట్లు ఆదర్శంగా తీర్చి దిద్దాడు .భర్త ప్రేరణతో రమాబాయ్ మహిళా విద్యకు స్వావలంబనకు ,ఆర్ధిక స్వాతంత్ర్యానికి జీవితం అంకితం చేసింది.

రానడే బొంబాయి ఎలిఫిన్ స్టన్ కాలేజి లో ఇంగ్లిష్ ,ఎకానమిక్స్ ప్రొఫెసర్. ‘’ప్రిన్స్ ఆఫ్ గ్రాడ్యుయేట్స్’’అని గౌరవంగా అనిదరి చేతా పిలువబడేవాడు .అలాంటివాడు చదవటం రాయటం కూడాతెలీని నిరక్షరాస్యురాలు రమబాయ్ ని పెళ్లి చేసుకొని అక్షరాలతో సహా అన్నీ నేర్పి విద్యావంతురాలినీ మహిళా సంస్కరణోద్యమ నాయకురాలినిగా తీర్చి దిద్దాడు .సమాజంలోని చెడును సహించే వాడు కాదు .అస్పృశ్యత ,బాల్యవివాహం ,సతీ సహగమనాలకు వ్యతిరేకి .తన ఆదర్శాల ప్రచారం ,అనుసరణకోసం ‘’సర్వ జనిక్ సభ ‘’స్థాపించి సా౦ఘికాభి వృద్ధికి ఎన్నో ఉద్యమాలు నడిపాడు .ముప్పై ఏళ్ళ వయసులోనే రానడే మహారాష్ట్ర౦ లో గొప్పపేరు ప్రఖ్యాతులు పొందాడు .అత్యధిక ఆలోచనాతత్వం ,క్రియాశీలమైన దృష్టి,సంఘం పట్ల అంకితభావం భార్య రమాబాయ్ ని ఉత్తేజితం చేసి ,భావి సాంఘిక కార్యక్రమాలకు బాట వేసింది .

సంస్కరణ ముందు తనతో ప్రారభం కావాలని తానూ విద్యనేర్చి భర్తతో సమాన స్థాయి సాదిస్తేనే సమాజం తన మాటవిని విలువనిస్తుందని గ్రహించింది.దీనికి ఆమె కుటుంబం అత్తవారిల్లు ఎన్నో అడ్డంకులు కలిపించినా ,మొక్క వోని ధైర్యం తో ముందుకే మును ముందుకే సాగింది .భర్త రానడే ఆమెకు ముందు మరాఠీ భాష చదవటం రాయటం నేర్పాడు .తర్వాత చరిత్ర భూగోళం లెక్కలు ఇంగ్లిష్ నేర్పాడు .వార్తా పత్రికలన్నీ చదివించి ,వాటిలో ఉన్న ఆనాటి విషయాలపై తనతో చర్చించటం నేర్పాడు .క్రమ౦గాఉత్తమ విద్యార్ధినిఅయి తర్వాత కార్యదర్శి గామారి,నమ్మకమైన స్నేహితురాలు అయింది .1882లో పండిత రమాబాయ్ విధవరాలుగా పూనా వచ్చినప్పుడు,రానడే దంపతులు ఆమెకు అన్నిరకాల సహాయం చేసి ,తమ ఇంట్లోనే పండిట్ రమాబాయ్ కి క్రిస్టియన్ మిషనరీ లేడీ తో ఇంగ్లిష్ పాఠాలు బోధి౦ప జేశారు .

మొదటి సారిగా రమాబాయ్ నాసిక్ హైస్కూల్ లో ముఖ్య అతిధిగా ప్రజలలో కనిపించింది .ఆమె ఉపన్యాసాన్ని భర్త రానడే రాసిచ్చాడు .తర్వాత ఆమె స్వయంగా బహిరంగ సభలలో బాగా మాట్లాడటం ప్రారంభించి మరాఠీ ,ఇంగ్లీష్ లలో అద్భుత ప్రసంగాలు చేసి అందరి హృదయాలను ఆకర్షించింది .ఆమె ప్రసంగాలు స్పష్టంగా మనసుకు హత్తుకోనేట్లు ఆకర్షణీయంగా ఉండేవి .తర్వాత బొంబాయి లోని ప్రార్ధన సమాజ్ లో పని చేసింది .ఆర్య మహిళా సమాజం సంస్థను స్థాపించింది .1883నుంచి 1901వరకు ఎనిమిదేళ్ళు సాంఘిక సేవా కార్యక్రమాలలో ఉద్ధృతంగా పాల్గొని , బహుళ ప్రచారం పొందింది .’బొంబాయ్ లో ’హిందూ లేడీస్ సోషల్ అండ్ లిటరరి క్లబ్ ‘’స్థాపించి భాషలలో ,జనరల్ నాలెడ్జి లో ,టైలరింగ్ ,చేతి పనులలో అనేక తరగతులు నిర్వహించి శిక్షణ నిచ్చింది .

1901లో భర్త రానడే మరణించాక రమాబాయ్ బొంబాయి నుంచి పూనా కు మకాం మార్ఛి ,పూనా మార్కెట్ దగ్గరున్న పాత వారసత్వ ఇంట్లో ఉంటూ ఒక ఏడాది ఒంటరి జీవితం గడిపింది .తర్వాత జనజీవన స్రవంతి లో కలిసి ,మొదటి సారిగా బొంబాయి లో ‘’భారత్ మహిళా పరిషత్ ‘’స్థాపించింది .భర్త చనిపోయాక 23ఏళ్ళు జీవించి కాలమంతా సాంఘిక జాగృతికోసం ,బాధితుల ఓదార్పు సాయం లో బాదితుల పునరావాసం కోసం, సేవ సదన్ నిర్మాణం లో క్షణం తీరిక లేకండా అంకిత భావంతో పని చేసింది .భర్త ఉండగానే 1878లోనే సేవారంగం లో కాలుపెట్టిన రమాదేవి, భర్త 1901లో చనిపోయాక పూర్తిగా మహిళాసేవా కార్యక్రమాలలో మునిగి పోయింది .తరచుగా సెంట్రల్ జైలు సందర్శిస్తూ ,అందులో ముఖ్యంగా మహిళా విభాగం లో జరిగే విషయాలు స్వయంగా తెలుసుకొనేది .బాలుర సంస్కరణ స్కూల్ కు కూడా వెళ్లి ,బాలురతోమాట్లాడుతూ యోగక్షేమాలు కనుక్కొంటూ ముఖ్యమైన పండుగ రోజులలో స్వీట్స్ పంచి పెట్టేది .స్థానిక ఆస్పత్రులను సందర్శించి రోగుల వైద్య సదుపాయాల విషయం అడిగి తెలుసుకొంటూ వారికి పండ్లూ ,పుష్పాలు ,పుస్తకాలు అందించేది .

1913లో గుజరాత్ కధియవాడి లకు వెళ్లి ,క్షామ బాధితులకు పునరావాస సౌకర్యాలు కల్పించింది .చివరి రోజుల్లో కూడా ఆనందికి వెళ్లి ఆషాఢి,కార్తీక ఉత్సవాలలో పాల్గొన్నది .తనతో పాటు సేవాసదన్ కార్యకర్తలను తీసుకు వెళ్లి సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ దేవాలయం సందర్శించే మహిళా యాత్రికులకు సహాయం చేయించింది .అనేక కొత్త తరహా మహిళా సాంఘిక సేవాకార్యక్రమాలు ప్రారంభించింది .రామ కృష్ణ గోపాల భండార్కర్ ,భజేకర్ ల అభ్యర్ధన మేరకు రమాబాయ్1904లో బొంబాయి లో జరిగిన అఖిలభారతీయ మహిళా సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించింది .

పార్సి సాంఘిక సంస్కర్త బి.ఎం .మల్బరీ ,దయారాం గిడుమాల్ లకు మహిళలకు నర్స్ ట్రెయినింగ్ సెంటర్ ప్రారంభిస్తే ప్రయోజనకరంగా ఉంటుందని ఆలోచన వచ్చి రమాబాయ్ ను కలిసి మార్గదర్శనం చేయమని కోరగా బొంబాయి లో సేవాసదనం ప్రారంభించింది .1915లో పూనా సేవాసదన్ ను ఆమె ఆధ్వర్యం లో సొసైటీగా రిజిస్టర్ చేయించింది .ఈ సొసైటీ పాత విద్యా విధానం తోపాటు అనేక కొత్త పద్ధతులు కూడా ఉండేట్లు విద్యా శాఖలు ,ఏర్పాటు చేసింది .తర్వాత వుమెన్స్ ట్రెయినింగ్ కాలేజి,మూడు హాస్టళ్ళు ఏర్పరచింది .అందులో ఒక హాస్టల్ మెడికల్ విద్యార్ధులకు ,మరొకటి ప్రోబేషనరి నర్సులకు ఉపయోగకరంగా చేసింది .1924నాటికి పూనా సేవాసదనం వివిధ శాఖలలో వెయ్యిమందికి పైగా మహిళలకు శిక్షణ నిచ్చింది .ఇంత అభివృద్ధి జరగటానికి రమాబాయి దూర దృష్టి, నిరంతర పర్యవేక్షణలే కారణం .ఉచిత నిర్బంధ ప్రాధమిక విద్య బాలికలందరికి అందజేయటం ఆమె సంకల్పం .బొంబాయి ప్రెసిడెన్సి లో మహిళలకు ఓటు హక్కు కోసం పెద్ద ఉద్యమాలు 1921-22లలో నిర్వహించింది .

మహాత్మా గాంధీ రమాబాయిమరణించినపుడు ఆమె సేవాతత్పరతను ప్రశంసిస్తూ ‘’ The death of Ramabai Ranade is a great national loss. She was the embodiment of all that a Hindu widow could be. She was a true friend and helpmate of her illustrious husband in his lifetime..’’ After his death she chose her husband’s reform activities as her life’s aim. Justice Ranade was a reformer and deeply concerned about the uplifting of Indian womanhood. Ramabai put her heart and soul into Seva Sadan. She devoted her whole energy to it. The result is that Seva Sadan has become an institution with no second of its kind throughout India.”అన్నాడు.

సేవాసదన్ లో మొదట చేరిన విద్యార్దినులంతా విధవరాళ్ళే.ఒకసారి సేవాసదన్ వార్షిక సమావేశం జరిగినప్పుడు బహుమతి ప్రదాన ఉత్సవానికి రమాబాయ్ ఆ నాటి సంప్రదాయ భారతీయ విధవరాలు ఎలా ఉంటుందో అదే విధంగా బోడిగుండుతో ,ఎర్రచీరతో ,కొంగు నెత్తి మీద పూర్తిగా కప్పుకొని హాజరైంది .వేదిక ఎక్కుతున్నప్పుడు విద్యార్ధులంతా పిల్లికూతలు అరుపులు చప్పట్లు తో గేలి చేశారు .ఆమె ఒక్కసారిగా ‘’మీరు కాలేజి విద్యార్ధులు. ఈ గందరగోళం చూస్తె విద్యార్దులేనా అని అనుమానం గా ఉంది .సమాజపు కట్టుబాట్లలో నలిగి పోతున్నమీ సోదరీమణులకు మీరిచ్చే మర్యాద ఇదేనా ?ఇదేనా మీ సంస్కారం ?వారి దయనీయ స్థితికి మీరు జాలిపడరా ?మీ ఇళ్ళల్లో ఇలాంటి విధవ ఆడపడుచులు, తల్లులూ లేరా ?కనీస గౌరవ మర్యాదలు వారికి చూపలేరా ?”’అని తీవ్రస్వరం తో మాట్లాడగా అందరు సిగ్గుతో తలదించుకొని మౌనం వహించారు ఆమె మాటలు వాళ్లకు హంటర్ కొరడా దెబ్బలే అయినాయి .

రమాబాయి బాల్య వివాహాలకు వ్యతిరేకంగా తీవ్రంగా కృషి చేసింది .ఆమె స్థాపించిన సేవాసదన్ లు ఎందరెందరో నిర్భాగ్య మహిళలకు ఆసరాగా ఉన్నాయి .పూనా సదన్ ను తన పూర్వ స్వగృహం లోనే ప్రారంభించింది .ట్రెయినింగ్ కాలేజీలు ,వృత్తి విద్యా కేంద్రాలు ,అమ్మకాల సెంటర్లు మొదలైనవన్నీ ఏర్పరచింది .రమాబాయ్ అంటే సేవా సదన్ కు మారుపేరు అయి ప్రఖ్యాతి చెందింది .మధ్యతరగతి స్త్రీలసంక్షేమమమే ఆమె ధ్యేయం .గవర్నర్ ఏర్పాటు చేసిన వార్ కాన్ఫరెన్స్ లో పాల్గొని భారతీయ స్త్రీల గురించి వివరించింది .ఫిజి ,కెన్యా దేశాలలో భారతీయ కూలీల సంక్షేమం కోసం కృషి చేసింది .స్త్రీల వోటు హక్కుకోసం నిరంతర పోరాటం చేసింది .అలుపు లేకుండా ఇన్ని సేవాకార్యక్రమాలు చేసిన రమాదేవి తాను తనభర్త మహాదేవ గోవింద రానడే గారి నీడ నే అని వినయంగా చెప్పేది .నిరంతర సేవా కార్యకర్త,చిరస్మరణీయురాలు,మహిళా మాణిక్యం రమాబాయ్ రానడే 62వ ఏట 25-1-1924న మరణించింది.

-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~adu~~

Posted in రచనలు | Tagged | వ్యాఖ్యానించండి