మానవతా పూర్వ సేనాపతి శ్రీకృష్ణుడు (త్రివేణి )

రచన: ఎం. ఎ. కృష్ణస్వామి-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

మన ఈ దేశంలోని నలుమూలలా భగవంతునిగా శ్రీకృష్ణుని కీర్తి గానం చేయబడుతోంది; కానీ మానవునిగా ఆయన కీర్తి ఇంకా తగినంత దృష్టిని ఆకర్షించలేదు. మానవుడైన శ్రీకృష్ణుని వర్ణించే సున్నితమైన ఇంకా విలక్షణమైన రేఖలను, దాదాపు నిరర్థకమైన అనేక వివరాలు కప్పివేసి, అస్పష్టంగా చేస్తున్నాయి. తరతరాల జనులు ఆయనలో పరమాత్మ స్వరూపాన్ని, శక్తిమంతుడైన ప్రభువును, రాక్షస సంహారిని, దివ్య వేణువును వాయించేవాడిని, గోపికల ప్రియుడిని, రాధను మోహింపజేసేవాడిని, అంతేకాక అర్జునుని సారథిని మరియు గొప్ప భగవద్గీత గురువును చూశారు. కృష్ణుని కథలో ఇవి నిస్సందేహంగా విశిష్టమైనవి; వాటి ప్రాముఖ్యతను లేదా విశిష్టతను ఎవరూ తక్కువ చేయనవసరం లేదు. పైన పేర్కొన్న అంశాలు గమనించదగినవే. అయినప్పటికీ, సజీవ మానవ పాత్రగా కృష్ణుని పూర్తి దృక్పథాన్ని పొందాలంటే, మరికొన్ని అంశాలను పరిశీలించి, అర్థం చేసుకోవాలి; వాటిలో ముఖ్యంగా, ఆయనను మానవ నాయకుడిగా తీర్చిదిద్దిన అంశాలు ఉన్నాయి.

మానవుడైన కృష్ణుని గురించి తెలుసుకోవాలంటే, భాగవతం మరియు విష్ణుపురాణం కంటే మహాభారతం మరియు హరివంశాన్ని చదవాలి. ఇటీవలి కాలంలో శ్రీకృష్ణుని గురించి అటువంటి వ్యాఖ్యానం చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి, వాటిలో బంకిం బాబు రచించిన “శ్రీ కృష్ణచరిత” అత్యంత ముఖ్యమైనది.

శ్రీకృష్ణుని వ్యక్తిత్వంలో అంతగా తెలియని ఒక లక్షణాన్ని వివరించడానికి, హరివంశంలో వర్ణించబడిన ఆయన జీవితంలోని ఒక ఘట్టాన్ని ఎంచుకుని, దానిని క్రింద ఇవ్వబడింది:

దుష్టుడైన కంసుడిని సంహరించిన తరువాత, కృష్ణుడు  బలరాముడు ఉగ్రసేనుడిని మధుర సింహాసనంపై ప్రతిష్ఠించారు. కంసుని భార్యలైన అస్తి మరియు ప్రాప్తి, ఆ సోదరులపై ప్రతీకారం తీర్చుకుంటామని ప్రతిజ్ఞ చేసి తమ తండ్రి జరాసంధుడి వద్దకు వెళ్లారు. అక్కడ, మగధలో, వారు జరాసంధుడి ఆగ్రహాన్ని తమపై రెచ్చగొట్టి, మధురపై దండయాత్ర చేసేలా చేశారు. ఇరవై అక్షౌహిణులతో కూడిన భారీ సైన్యంతో జరాసంధుడు మధురపై దాదాపు పదిహేడు సార్లు దండెత్తాడని చెబుతారు, కానీ ప్రతిసారీ ఆ పరాక్రమవంతులైన సోదరుల చేతిలో ఆయన వెనుదిరిగాడు. పద్దెనిమిదవ సారి, జరాసంధుడు తన సైన్యం కంటే నాలుగు రెట్లు పెద్ద సైన్యంతో మధురను పూర్తిగా నాశనం చేస్తానన్న దుమారంతో దండెత్తాడు. ఈ దండయాత్రల వల్ల ఆ నగరం బాగా బలహీనపడింది. ప్రజలలో జరాసంధుడి పట్ల భయం నెలకొంది. సైన్యంలోని అధిపతులందరూ ఏకతాటిపై లేరు; ఎందుకంటే వారిలో రకరకాల విభేదాలు తలెత్తాయి. కానీ, శ్రీకృష్ణుని సేనాధిపత్యంలో వారికి ఓటమి తెలియదు; ప్రతి ఒక్కరిలో ఆ విశ్వాసం, ఆ జ్ఞానం దృఢంగా ఉన్నాయి. కృష్ణుడు నాయకుడిగా ఉండగా, ఎంతటి బలవంతులనైనా సరే, ఎవరిపైనైనా విజయం సాధిస్తామనే దృఢ విశ్వాసంతో యాదవులు ఉన్నారు. ఒక యుద్ధ మండలిని ఏర్పాటు చేశారు, అక్కడ ఉగ్రసేనుడు నిర్ణయాలు తీసుకోవలసి వచ్చింది. సైన్యంలోని యువకులు, మరోసారి జరాసంధుడితో పోరాడి, అతనికి ఘోర పరాజయాన్ని కలిగించాలని వాదిస్తారు. కృష్ణుడు శక్తిమంతుడు, విజయంపై పూర్తి విశ్వాసంతో ఉన్నాడు. యాదవ జాతి విజయం, శక్తిమంతుడైన జరాసంధుడి సముద్రాతీత సైన్యం ఓటమితో కూడిన ఆయుధ పోరాటం తెల్లవారుజామున ప్రారంభం కావాలి. యుద్ధం దాదాపుగా ఖాయమైనట్లు కనిపించింది – ఇక మిగిలింది కేవలం లాంఛనప్రాయ ప్రకటన మాత్రమే. ఆ క్షణంలో, సభికులలో నుండి, నీతి నియమాలలో మంచి పాండిత్యం గల వికద్రు అనే ఒక గౌరవనీయమైన వృద్ధుడు లేచి, సభను ఉద్దేశించి, ముఖ్యంగా కృష్ణునితో ఈ విధంగా మాట్లాడాడు:

“కృష్ణుని నాయకత్వంలో విజయం మాదేనని మాకు గట్టి నమ్మకం ఉంది; ఎందుకంటే, ఇప్పుడు వచ్చిన ఈ జరాసంధుడిపైనే మేము పదిహేడు సార్లు విజయం సాధించాము. ఇక్కడున్న కృష్ణుడు సర్వశక్తిమంతుడని మాకు తెలుసు. జరాసంధుడు మమ్మల్ని ఓడించడం దాదాపు అసాధ్యమని కూడా మాకు తెలుసు. కృష్ణుడు సేనాపతిగా ఉండగా, మేము మూడు లోకాలతో పోరాడగలము. మా సైన్యం కూడా అత్యంత శౌర్యవంతమైనది, పరాక్రమవంతమైనది. కానీ, నేను మాట్లాడటానికి సరైన సమయం ఆసన్నమైందని భావించి లేచాను.”

ఆయన యాదవ వంశం  మూలం  పెరుగుదల గురించి సుదీర్ఘంగా వివరించి, ఇలా కొనసాగించాడు:

మనం ఇప్పుడు పరిస్థితిని సమీక్షించుకోవాలి. జరాసంధుడి వద్ద పూర్వకాలం కన్నా చాలా పెద్ద సైన్యం ఉంది. పరాక్రమంలో అతడు సాటిలేనివాడు. మన వనరులు పరిమితంగా ఉన్నాయి. నగరంలో ఆహారం, ఇంధన సరఫరా కొరతగా ఉంది. మధుర చుట్టూ చెప్పుకోదగ్గ కోట ఏదీ లేదు. కందకాలు, నీటి కందకాలు సరిగా నిర్వహించబడలేదు మరియు ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద ఆయుధాలు లేవు. ప్రాకారాలకు, గోడలకు మరమ్మతులు, పునర్నిర్మాణం అత్యవసరం. ఆయుధాగారాన్ని పునర్నిర్మించి, దానికి అయిన ఖర్చును తిరిగి చెల్లించాలి. యాదవులలో కూడా అంతర్గత కలహాల సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇదంతా మన నగరంపై జరాసంధుడు గతంలో చేసిన దండయాత్రల వల్లే జరిగింది. మరమ్మతులు, సైనిక సరఫరా పునరుద్ధరణ, పూర్తిస్థాయి సరఫరా, సంపూర్ణ ఏకాభిప్రాయం కుదరకముందే యుద్ధంలోకి దూకడం వివేకవంతమైన, సరైన పనా? కృష్ణా, మా శ్రేయస్సుకు ఏది మేలు చేస్తుందో నీకే బాగా తెలుసు.

“అంతేకాకుండా, కృష్ణా, జరాసంధుడు నీతోనే యుద్ధం చేయాలని కోరుకుంటున్నాడు; నువ్వే అతనికి కోపం తెప్పించావు; కంసుడి హత్యకు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి అతను నిన్ను మాత్రమే నాశనం చేయాలనుకుంటున్నాడు. అందువల్ల, మాపై అతను చేసిన గత దండయాత్రలన్నింటికీ, మరియు ఈ పద్దెనిమిదవ దండయాత్రకు కూడా నువ్వే కారణం. జరాసంధుడికి ఉగ్రసేనుడితో గానీ, మధురలోని మరే ఇతర వ్యక్తితో గానీ ఎలాంటి శత్రుత్వం గానీ, యుద్ధ కారణం గానీ లేదు. నిన్ను, బలరాముడిని నాశనం చేయడమే అతని ఏకైక లక్ష్యం. ఇది ఆలోచించు. నీ స్వార్థం కోసం, యాదవ వంశం మొత్తాన్ని సర్వనాశనకరమైన యుద్ధంలోకి నెట్టావని అనవచ్చా? అసలు ఇప్పుడు యుద్ధం చేయడానికి పరిస్థితులేమైనా అనుకూలంగా ఉన్నాయో లేదో కూడా ఆలోచించు. నా వంతుగా నేను చెప్పేదేమిటంటే, నువ్వు ఇక్కడి నుండి వెనుదిరిగి కొంతకాలం వేరే చోటికి వెళ్ళాలి. అలా చేయడం ద్వారా నువ్వు మమ్మల్ని, అలాగే నిన్ను కూడా కాపాడుకోగలవు.”

కృష్ణుడు ఇది విని తన తండ్రి అయిన వసుదేవుడి వైపు చూశాడు. వికద్రు చెప్పిన మాటలను వాసుదేవుడు ఆమోదించాడు. అప్పుడు, కృష్ణుడు సభలో ఈ విధంగా పలికాడు:

“వికద్రుడు చెప్పినట్లే. నా తరఫున యాదవ వంశాన్ని ఈ యుద్ధంలోకి నడిపించాలనే ఉద్దేశం నాకు లేదు. పూజ్యుడైన వికాద్రుడు సూచించినట్లుగానే, ఇక్కడి నుండి నేను, బలరాముడు వెళ్ళిపోవడం యాదవ వంశ శ్రేయస్సుకు దోహదపడుతుంది. దీనివల్ల, ఈ ప్రాంతం, నగరం మరియు పౌరులు క్షేమంగా ఉంటారు, వారికి ఎలాంటి హాని జరగదు. అందువల్ల, జరాసంధుడిని ఓడించగల సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, నేను బలరాముడితో కలిసి ఈ రోజు అసమర్థుడిలా మధుర నుండి బయలుదేరుతాను.”

అలా చెప్పి, కృష్ణుడు ‘మనసులో ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా, హృదయంలో ఎలాంటి కలత లేకుండా’, బలరాముడితో కలిసి ఆనందంగా మధుర నుండి బయలుదేరి సహ్య పర్వతాన్ని చేరుకున్నాడు.

పైన చెప్పిన ఈ విషయం కృష్ణుడి ఉదాత్తమైన ఆత్మకు మరేదీ ఇవ్వనంత గౌరవాన్ని ఇస్తుంది. కేవలం తన పరాక్రమంతో మాత్రమే ఒక జాతి ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ విజయం సాధించడానికి, దాడులను మరియు ఆక్రమణలను తట్టుకుని నిలబడటానికి దోహదపడిన సేనాపతి; కానీ ఎవరి వల్ల అయితే రాజు, ప్రజలు, నగరం మరియు రాష్ట్రం ఒక కలలో తప్ప మరే విధంగానూ ఉనికిలో లేకుండా పోయేవో; ప్రజల శాంతి మరియు శ్రేయస్సు కేవలం ఎవరిపై ఆధారపడి ఉన్నాయో; అన్నిటికంటే ఎక్కువగా, కంసుని దుష్ట నిరంకుశత్వం నుండి వారిని విడిపించి, వారికి మంచి మరియు న్యాయమైన రాజును, ప్రభుత్వాన్ని ఇచ్చారో; ఆయుధ హక్కుతో తనకు చెందవలసిన సింహాసనాన్ని, కోరినప్పటికీ అధిష్టించని ఆయనను – ఇప్పుడు, ఆయన కీర్తి శిఖరాగ్రంలో ఉన్న ఈ సమయంలో, ఒక పిరికివాడిలా వెనక్కి తగ్గి, దాక్కోమని అడిగారు. యుద్ధాన్ని సూచించే వాటన్నిటి మధ్య, జరాసంధుని ఆగ్రహానికి ఏకైక కారణమైన కృష్ణుడిని, జరాసంధునితో యుద్ధంలో చేరడానికి బదులుగా మధురను విడిచి వెళ్ళేలా వికాద్రుని వివేకవంతమైన మాటలు ఒప్పించాయి. ‘నీ కోసం యాదవ జాతి మొత్తాన్ని యుద్ధంలోకి నెట్టడం – ఇది న్యాయమేనా?’ అని వికాద్రుడు అడిగాడు. యాదవులు కలిగి ఉన్న మరియు అనుభవిస్తున్న ప్రతిదానికీ కృష్ణుడే పూర్తి బాధ్యుడని యాదవ జాతిలోని మరెవరికైనా తెలిసినట్లే వికాద్రునికి కూడా తెలుసు. వాటన్నిటికీ వారు కృష్ణుడికి తప్ప మరెవరికీ కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోనవసరం లేదు. అయినప్పటికీ, అధిక సంఖ్యాకుల శ్రేయస్సును కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవలసి వచ్చింది. ఎంతటి శక్తిమంతుడైనా సరే, ఏ శత్రువునైనా ఎదుర్కొని యాదవులను కృష్ణుడు పెద్దగా కష్టపడకుండానే విజయపథంలో నడిపించగలడు. అతడు వారి నాయకుడు, సేనాపతి, విమోచకుడు మరియు రక్షకుడు. అయినప్పటికీ, ఆ కాలంలోని ప్రత్యేక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకుని, అతడిని పదవి నుంచి తప్పుకుని నగరం విడిచి పారిపోమని కోరారు. అతని తండ్రి వాసుదేవుడు, తన కుమారుడు తనకు  తన వారికి చేసినదంతా గుర్తుంచుకుని, వికాద్రు మాటలను ఆమోదించాడు.

సభలోని దృశ్యాన్ని ఎవరైనా సులభంగా ఊహించుకోవచ్చు. యాదవ సైన్యంలోని యువకులు వికాద్రును తీక్షణంగా చూస్తూ ఉండి ఉంటారు. “ఇది సరైనదేనా?” అని వికాద్రు అడిగాడు. “ఇది న్యాయమేనా?” అని వికాద్రును అడగాలని మనకు అనిపిస్తుంది. మరే ఇతర సేనాపతి అయినా దీనిని అవమానంగా మరియు కృతఘ్నతకు చిహ్నంగా భావించి ఉండేవాడు. ఒక జాతి శ్రేయస్సు మరియు కీర్తి కోసం ఇంత చేసిన తర్వాత తనను తాను ఓడలోంచి బయటకు విసిరేయడానికి ఎవరు అంగీకరిస్తారు? కారణం ఏదైనప్పటికీ, యుద్ధం నుండి పారిపోవడం పిరికితనం కాదా? అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటం క్షత్రియుడిగా తన కర్తవ్యమైనందున, జరాసంధుడితో పోరాడటం తప్పనిసరి. బహుశా వికాద్రు తన మతిమరుపుతో మాట్లాడుతున్నాడేమో? వసుదేవుడు వికాద్రుని మాటలను ఎందుకు ఆమోదిస్తున్నాడు? యాదవులందరూ కూడా అలాగే భావిస్తున్నారా? అంతా వికాద్రుడు చెప్పినట్లే జరుగుతుందా? వికాద్రుడు సలహా ఇచ్చినట్లే నడుచుకోవడంలో కృష్ణుని కర్తవ్యం ఉందా?

ఒక్క నిమిషంలో కృష్ణుడు పరిస్థితిని గ్రహించి, దానిని అర్థం చేసుకున్నాడు. ఆయన సభ నిర్ణయానికి తలవంచాడు. ఎందుకంటే ఆయన తన మంచి పేరు ప్రతిష్టల గురించి ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా యాదవులందరి శ్రేయస్సు కోసం కృషి చేశాడు. ఒకవేళ, తనలాంటి ఒక వ్యక్తి కారణంగా యాదవ జాతి మొత్తం కష్టాలను అనుభవించవలసి వస్తే…

యుద్ధ సమయాల్లో, దాని అంతిమ లక్ష్యాన్ని మరచిపోవడం సర్వసాధారణం. చాలామంది యుద్ధ నాయకులకు, యుద్ధం అంటే కేవలం పోరాడటం కోసమే పోరాడటం; తమకంటే ఎక్కువ మంది శత్రువులను చంపడం లేదా బంధించడం, లేదా తాము చంపబడటం లేదా బంధించబడటం. కానీ, యుద్ధం యొక్క అంతిమ లక్ష్యాన్ని హృదయపూర్వకంగా కోరుకునే ఏ సేనాపతి కూడా ఆ బృహత్తర లక్ష్యాన్ని విస్మరించలేడు. యుద్ధం, ఇతర అన్ని సాధనాల వలె, మానవ ఆనందానికి, శ్రేయస్సుకు దోహదపడాలి. అది ఆ లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చకపోతే, యుద్ధాలు చేయనవసరం లేదు—అంతకంటే దారుణం, వాటిని చేయడం ఒక నేరపూరితమైన మూర్ఖత్వం అవుతుంది. ఒక గొప్ప సేనాపతి మాత్రమే తన అన్ని చర్యలలో ఈ లక్ష్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుంటాడు. ఒక అల్పమైన లక్ష్యం కోసం త్యాగం మరీ ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ త్యాగం చేయడం అనవసరం. ఏకైక అంతిమ లక్ష్యం—మానవ ఆనందం, భద్రత మరియు శ్రేయస్సు. ఒక సామాన్య సేనాపతికి ప్రతిష్ట, ప్రయోజనం మరియు అటువంటి ఇతర అల్పమైన విషయాలు ప్రాముఖ్యతను మరియు ప్రభావాన్ని సంతరించుకోవచ్చు. శ్రీకృష్ణుని వంటి సేనాపతి మాత్రమే ప్రధాన లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో ద్వితీయ విషయాలను పక్కన పెట్టగలడు. జరాసంధునిపై విజయం సాధించడం కంటే, విశాలమైన మానవాళికి మరియు ఆ గొప్ప ప్రయోజనానికి ఆయన ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. శ్రీకృష్ణుడు ఒక గొప్ప సేనాపతి; అప్పటికే అతను మహా పరాక్రమవంతుడైన జరాసంధుడిని ఒక్కసారి కాదు, పదిహేడు సార్లు ఓడించాడు. ఇప్పుడు, అతను మరింత గొప్ప సేనాపతి అయ్యాడు, ఎందుకంటే యాదవుల సంతోషం కోసం తాను పూర్తిగా తెర వెనుకకు వెళ్ళగలిగినప్పుడు, అతను ఒక మనిషిగా మరింత గొప్పవాడు.

ఇది, కృష్ణుడు తన జీవిత చరమాంకంలో మరియు రాజకీయాలలో కూడా కొన్ని సందర్భాలలో ఎంతటి తీవ్రమైన ఆత్మనిగ్రహంతో వ్యవహరించగలిగాడో స్పష్టం చేస్తుంది. ఎందుకంటే ఆయనకు ప్రత్యేకమైన, వ్యక్తిగత లేదా స్వార్థపూరితమైన మేలు కంటే సామూహిక శ్రేయస్సే ముఖ్యం. మరొక విషయం కూడా గమనించదగినది: ఎందుకంటే కృష్ణుని కర్తవ్య తత్వం మొత్తం ఇందులోనే ఇమిడి ఉంది. పోరాడటం, గెలవలేకపోతే మరణించడం ఒక క్షత్రియుని ధర్మం. మరణించడం ఒక ఘనకార్యం. అది ఒక ప్రమాదం, బహుశా అవివేకం కావచ్చు, అయినప్పటికీ, అది మానవ ఊహలను ఉత్తేజపరిచే ఒక కీర్తి, మరియు అది పాటలలో, ఇతిహాసాలలో, శౌర్య గాథలలో నిక్షిప్తమవుతుంది. అందువల్ల కృష్ణుని ప్రవర్తన కొందరికి జాలి కలిగించేంత బలహీనంగా మరియు నిరాశపరిచేదిగా కనిపించవచ్చు. అది సాధారణంగా స్ఫూర్తినివ్వదు. ఎందుకంటే అది తగినంత ఆర్భాటంగా లేదా ఆకర్షణీయంగా ఉండదు. అయినప్పటికీ, అతనిదే గొప్ప నిర్ణయం, అతనిదే ధైర్యమైన వైఖరి కాదని ఎవరు చెప్పగలరు? అంతా తీసుకోవాలనే ప్రాధాన్యతతో, అతను ఏమీ తీసుకోలేదు; అందరినీ తన ఇష్టానికి లోబరచుకోగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ, ఆయన వివేకవంతమైన సలహాకు తలొగ్గాడు; ఎందుకంటే, ప్రయోజనం లేని యుద్ధం యొక్క ప్రమాదాలకు, ముప్పులకు మానవ ప్రాణాలను, సంపదలను గురిచేయడం కన్నా ఆత్మత్యాగం చేయడమే ఆయన దృష్టిలో శ్రేష్ఠమైనది. తనను తాను జయించుకోవడం ద్వారా, ఆయన శాశ్వతమైన గొప్పతనానికి సంబంధించిన ఒక స్మృతిని, ఆదర్శాన్ని నెలకొల్పాడు.

వికాద్రుడు సూచించి, వాసుదేవునిచే ఆమోదించబడిన మార్గాన్ని కృష్ణుడు అనుసరించినప్పుడు, ఆయనకు ‘మనసులో ఎలాంటి ఆందోళన గానీ, హృదయంలో ఎలాంటి కలత గానీ’ కలగలేదని హరివంశం నమోదు చేస్తుంది. సరైనది, న్యాయమైనది, మానవతాపూర్వకమైనది చేస్తున్నప్పుడు, ఆందోళన గానీ, కలత గానీ ఎందుకు ఉండాలి? శ్రీకృష్ణుడు, ఆయన వంటి మహనీయులు తప్ప మరెవరు అంతటి ఆత్మత్యాగ శిఖరాలకు ఎదగగలరు?

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -27-4-26-ఉయ్యూరు .