జీవించి ఉన్న పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయులు(త్రివేణి)

రచన: కె. ఈశ్వర దత్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

జీవించి ఉన్న పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయులు ఎవరు? కానీ ఎందుకు పదకొండు మందే? ఎందుకంటే వారు సాధారణంగా ఒక బృందంగా ఏర్పడతారు. అయితే, నా ప్రశ్నను మళ్ళీ అడుగుతున్నాను, మన పదకొండు మంది గొప్పవారు ఎవరు? ఈ ప్రశ్న చూడటానికి చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది: కానీ దీనికి సమాధానం చెప్పడం అత్యంత కష్టం. ఒక జాబితాను తయారుచేసే పనిని చేపట్టిన వారికే ఆ కష్టం తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, గొప్ప కవి, గొప్ప శాస్త్రవేత్త, గొప్ప తత్వవేత్త లేదా మానవ ప్రయత్నంలోని ఫలానా రంగంలో గొప్ప ప్రతినిధి వంటి వారి పేర్లను పేర్కొనడం సులభమే కావచ్చు, కానీ పదకొండు మంది గొప్ప వ్యక్తుల పేర్లను నమోదు చేయడం చాలా కఠినమైన  ప్రమాదకరమైన పని, ఎందుకంటే ఇది అంత తేలికైన వర్గీకరణకు తావు ఇవ్వదు. అసలు కష్టం అంతా గొప్పతనం గురించిన ఒకరి భావన చుట్టూనే కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.

అదృష్టవశాత్తూ, ఇది ఓట్ల ద్వారా తేల్చే విషయం కాదు. ఇది ప్రజాదరణ పోటీ కాదు. ప్రముఖ వ్యక్తికి, విశిష్ట వ్యక్తికి మధ్య పూర్తి తేడా ఉంటుందని, అలాగే విశిష్ట వ్యక్తి అంటే తప్పనిసరిగా గొప్ప వ్యక్తి కాదని, చాలా సందర్భాలలో అయితే ఖచ్చితంగా కాదని కూడా అంగీకరించాలి. నా వాదనను వివరించడానికి అనుమతిస్తే, మౌలానా షౌకత్ అలీ ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి, అంతకు మించి ఏమీ కాదు. ప్రొఫెసర్ హెరాల్డ్ లాస్కీ, ‘నా మిత్రుడు సర్ తేజ్ చాలా విశిష్ట వ్యక్తి’ అని చెప్పినప్పుడు అందరూ అంగీకరిస్తారు. పదకొండు మంది గొప్ప భారతీయుల నా జాబితాలో ఆయనకు స్థానం ఉంటుందో లేదో నేను చెప్పలేను—ఏదేమైనా, ఈ దశలో నాకు ఖచ్చితంగా తెలియదు. నిస్సందేహంగా గాంధీజీకి ఆ స్థానం ఉంటుంది. కానీ గొప్ప వ్యక్తి అంటే ఎవరు? గొప్ప వ్యక్తిని నిర్వచించడం కన్నా వర్ణించడం చాలా సులభం. ఈ విషయంలో నేను ఉటంకించదలిచిన డిస్రేలీని మించిన వారు ఎవరూ దీనిని ఇంత బాగా వివరించారని నేను అనుకోను. ఆయన చమత్కారం  వివేకం నుండి ఇదిగో ఒక అద్భుతమైన భాగం:

‘గొప్ప వ్యక్తి అంటే ఎవరు? ఆయన ఒక రాష్ట్ర మంత్రియా? ఆయన ఒక విజేత సేనాధిపతా? విండ్సర్ యూనిఫాంలో ఉన్న ఒక పెద్దమనిషా? ఆయన నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన ఒక ఫీల్డ్-మార్షలా?’ ఆయన ఒక మతాధికారా లేక రాకుమారా? ఒక రాజు లేదా చక్రవర్తియా? ఆయన వీరందరూ కావచ్చు. అయినప్పటికీ, మనమందరం రోజూ అనుభూతి చెందే విధంగా, వీరంతా గొప్ప వ్యక్తులు కానవసరం లేదు. ‘గొప్ప వ్యక్తి అంటే తన తరం వారి మనసులను ప్రభావితం చేసేవాడు.’

ఇది నిస్సందేహంగా ఒక బలమైన ఆధారం. దీని ఆధారంగా, జీవించి ఉన్న గొప్ప భారతీయుల జాబితాను మనమే నిర్మించుకునే ఆహ్లాదకరమైన కాలక్షేపంలో మునిగిపోవచ్చు.

మొదటి పేరును రాయడంలో ఏ ఇబ్బందీ లేదు, ఎందుకంటే అందులో సందేహమే లేదు. ఆయన అంత సుస్పష్టమైన వ్యక్తి. వాక్చాతుర్యం గల మెకాలేను క్షమించమని కోరుతూనే ఇలా చెప్పవచ్చు: ఎవరెస్ట్ పర్వత శిఖరం అత్యంత ఎత్తైనది అని, మిసిసిపీ నది అత్యంత పెద్దది అని, తాజ్ మహల్ అత్యంత అందమైన పాలరాతి సమాధి అని ఎంత నిశ్చయంగా చెప్పలేమో, మహాత్మా గాంధీ జీవించి ఉన్న వారిలో అత్యంత గొప్ప వ్యక్తి అని కూడా అంతే నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు. ఆయన గురించి మాట్లాడేటప్పుడు భారతదేశానికే పరిమితం కానవసరం లేదు. ఆయనకు సాటి లేకపోవడమే కాదు: ఆయనకు రెండవ వారు కూడా లేరు. ఆయన గురించి, ఒక సమకాలీన ఆంగ్ల రచయిత షేక్స్‌పియర్ గురించి చెప్పిన మాటనే చెప్పవచ్చు:

‘మనం చేసిన పనులలోకెల్లా ఆయనే గొప్పవాడు.’ ప్రపంచ పోటీలలో ఆయనే మనకు సవాలు విసిరేవాడు, ఆయనతో కత్తి యుద్ధం చేసేవాళ్ళు ఎవరూ లేరు. సిరియస్ నక్షత్రరాశి వలె, ఆయనకు తనదైన గొప్పతనం ఉంది. ఆయనను మన స్వర్గం నుండి తొలగించి, ఆయన అసలు పుట్టనే లేదని భావిస్తే, జీవితంలోని కల్పనా సంపద ఒక నీచ స్థాయికి కుంచించుకుపోతుంది,  ఇయాగో మాటల్లో చెప్పాలంటే, మనం ‘ఒక దీనస్థితిలో’ మిగిలిపోతాము.

కనీసం రెండు దేశాల తలరాతలపై విచిత్రమైన పరిణామాలను కలిగించిన ఆయన పరిమితులు  విధానపరమైన తప్పులు ఉన్నప్పటికీ, ఆయన గొప్పతనం ఎంతగా వ్యక్తమవుతుందంటే, ఆయన ముందు మిగతా ప్రముఖులందరూ కురచగా కనిపిస్తారు. ఆయన ఒకవైపు తన ఆలోచనలతో, మరోవైపు తన నైతిక ఔన్నత్య ప్రదర్శనలతో ప్రపంచాన్ని కుదిపేశాడు; గోఖలే చెప్పినట్లుగా, ఆయన సామాన్య మట్టి నుండి వీరులను సృష్టించాడు,  శ్రీ సి. ఆర్. రెడ్డి గారి అద్వితీయమైన మాటల్లో చెప్పాలంటే, మనల్ని విస్మృతి నుండి చరిత్రలోకి తీసుకువచ్చాడు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, ఆయన అసమానుడు.

మన మహనీయులలో రెండవ వారి పేరును కూడా అంతే విశ్వాసంతో చెప్పగలగడం ఒక ఊరట. గొప్ప జాతీయ చైతన్యానికి అందరికన్నా ఎక్కువగా బాధ్యుడైన వ్యక్తి నుండి, ఆ జాతీయ చైతన్యానికి ఒక స్వరాన్ని ఇచ్చిన వ్యక్తి గురించి చెప్పడంలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన ఔచిత్యం ఉంది. ఆ స్వరం తూర్పు, పశ్చిమ దేశాల చెవులనైనా దాదాపు దైవికమైన మాధుర్యంతో పలకరించింది. ‘రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ మన జాతీయవాదానికి అంతర్జాతీయ దృక్పథాన్ని ఇచ్చి, దానిని కళ, సంగీతం మరియు తన మాటల మాయాజాలంతో సుసంపన్నం చేశారు. తద్వారా అది భారతదేశపు మేల్కొన్న స్ఫూర్తికి సజీవ ప్రతీకగా నిలిచింది’ అనే పండిట్ జవహర్‌లాల్ అభిప్రాయంతో సర్వత్రా ఏకీభవిస్తారు. శాంతినికేతన్ కవి నిజంగానే ‘మానవతా పురస్కార గ్రహీత’.

తరువాత ఎవరు? ఇక్కడే అసలైన కష్టం ఉంది. కేవలం నిరాశతో, యోగ్యతా క్రమాన్ని నిర్ధారించే అన్ని ప్రయత్నాలను నేను వదులుకుంటున్నాను. నా జాబితాలోని తర్వాతి నాలుగు స్థానాలు మేధావుల బృందానికి దక్కాలని నేను భావిస్తున్నప్పటికీ, నాగరిక ప్రపంచం దృష్టిలో భారతదేశపు హోదాను ఏకగ్రీవంగా ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లిన బోస్, రే, రామన్, రాధాకృష్ణన్ వంటి నలుగురి మధ్య స్థానాన్ని ఎవరైనా ఎలా నిర్ణయించగలరో నాకు అర్థం కావడం లేదు.

వారిలో అత్యంత వయోవృద్ధులైన, ప్రస్తుతం 75 ఏళ్ల వయసున్న సర్ జె. సి. బోస్, తన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే, ‘మానవాళి ప్రయోజనం కోసం తూర్పు, పశ్చిమ దేశాల విజ్ఞానాన్ని మరింత దగ్గర చేయడానికి’ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. దాని ఫలితం ఏమిటి? ఆయన గొప్ప జీవశాస్త్రవేత్తగా, ‘నూతన ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించిన వ్యక్తిగా’,  ‘మరే ఇతర దేశం అందించలేని విధంగా భారత నాగరికతకు శాశ్వతత్వాన్ని ఇచ్చిన అజేయమైన, బహుశా అమరమైన గుణం’ ఉన్న వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. ‘సర్ జగదీష్‌లో ముప్పై శతాబ్దాల సంస్కృతి, మనం పశ్చిమ దేశాలలో అనుకరించలేని ఒక ఉన్నత స్థాయి శాస్త్రీయ మేధస్సుగా వికసించింది’ అని ‘ది ఫోర్ట్‌నైట్లీ రివ్యూ’ సాహిత్య సంపాదకుడు అన్నట్లుగా చెప్పబడిన దానికంటే గొప్ప నివాళి ఇంకేముంటుంది?

ఒక ప్రముఖ రసాయన శాస్త్రవేత్తగా, ఒక పారిశ్రామిక దిగ్గజంగా, ఒక ఉపాధ్యాయుడిగా  దేశభక్తుడిగా, అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ‘సాదా జీవితం, ఉన్నత ఆలోచన’లకు అద్భుతమైన ఉదాహరణలలో ఒకరిగా, జీవించి ఉన్న గొప్ప భారతీయులలో సర్ పి. సి. రేకు సుస్థిరమైన స్థానం ఉంది. గాంధీజీని మినహాయిస్తే, ‘గొప్పతనం ఇంత సరళంగా ఎన్నడూ కనిపించలేదు’ అని అత్యంత సముచితంగా చెప్పగలిగేది బహుశా ఆ ప్రముఖ ఆచార్యుల గారి గురించే. ఆయన అవిశ్రాంత కృషి, అంతులేని శక్తి, సంఘటనా సామర్థ్యం, దేశభక్తి ఉత్సాహం, మానవతా దృక్పథం, విద్యావంతులైన యువత నిరుద్యోగానికి, ప్రజల పేదరికానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన చేసిన అంతులేని పోరాటం ఆయన దేశ ప్రజలకు స్ఫూర్తిదాయకం.

విజ్ఞాన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకోవడం ఒక సాధారణ గౌరవం కాదు, ఇక యాభై ఏళ్ల వయసు దాటిన తర్వాత దాన్ని గెలుచుకోవడం మానవ గొప్పతనానికి ఒక చిన్న నిదర్శనం కాదు. సర్ సి. వి. రామన్ ఐన్‌స్టీన్ సరసన స్థానం సంపాదించడం భారతదేశానికి గర్వకారణం. ఆయన రేడియేషన్ ప్రక్రియ గురించిన మొత్తం భావననే మార్చివేసిన ఒక ఆవిష్కరణకు రచయిత,  ఇప్పటికే ఆయన పేరును విజ్ఞాన ప్రపంచంలో శాశ్వతం చేశారు.

ఒక తత్వవేత్త యోగ్యతను అంచనా వేసేటప్పుడు, వారి అత్యుత్తమ కృషిగా ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడానికి ఏమీ లేకపోవడం తత్వశాస్త్రం  స్పష్టమైన పరిమితులలో ఒకటి. అయినప్పటికీ, మన జీవించి ఉన్న గొప్ప వ్యక్తులలో సర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్‌ను చేర్చడం సులభం. ఆయన బహుశా మేధో పరిణితికి, తాత్విక జ్ఞానానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ. మాథ్యూ ఆర్నాల్డ్ చెప్పినట్లుగా, ఆయనలో ‘మాధుర్యం , వెలుగు’ అనే అరుదైన కలయిక కనిపిస్తుంది. ఒక పండితుడిగా, ఆలోచనాపరుడిగా ఆయన అంతర్జాతీయ స్థాయిని సాధించారు. అదే సమయంలో, పశ్చిమ, తూర్పు దేశాల మధ్య సంబంధాలను వివరిస్తూ, ఒక సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక రాయబారి పాత్రను పోషిస్తున్నారు. స్పష్టంగా వివరించగల, హృదయాన్ని కదిలించేలా మాట్లాడగల ఆయన ప్రతిభ, ఆయన సమకాలీకులకు అసూయను, కొన్నిసార్లు నిరాశను కలిగిస్తుంది. ‘ఒక జీవిత రహస్యాలను’ ఒకే వాక్యంలో సంగ్రహించగల లేదా విశ్వ రహస్యాలను ఒక సూక్తిలో ఇమిడ్చగల ఆయన ప్రతిభ కొద్దిమందికే ఉంది.

నా జాబితాను పూర్తి చేయడానికి మరో ఐదు పేర్లు అవసరం. నేను ముందుకు సాగేకొద్దీ సహజంగానే కష్టం పెరుగుతుంది. బహుశా నేను ఇప్పుడే భయపడిన దానికంటే ఆ కష్టం కొంచెం తక్కువే కావచ్చు. ఎందుకంటే, మహాత్మాజీని మినహాయిస్తే, మనకున్న గొప్ప జాతీయ కార్యకర్త అయిన ఆయనను నేను ఇప్పటివరకు ప్రస్తావించలేదు. జీవితాంతం జాతి సేవకుడిగా, ప్రతి సంక్షోభ సమయంలోనూ ఆదుకున్న వ్యక్తిగా, నిష్కళంకమైన దేశభక్తి, మచ్చలేని గౌరవం గల వ్యక్తిగా, ప్రాచీన సంప్రదాయం మరియు ఆధునిక దృక్పథం కలయికకు అరుదైన ఉదాహరణగా నిలిచిన పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్య అత్యంత ఆవశ్యకమైన వారిలో ఒకరు.

తరువాత ఎవరు? నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆ తర్వాతి స్థానం రైట్ హానరబుల్ వారికి దక్కుతుంది. వి. ఎస్. శ్రీనివాస శాస్త్రి గారి ఆవిర్భావం ఆధునిక భారత చరిత్రలోని అత్యంత విశేషమైన ఘట్టాలలో ఒకటి. గోఖలే గారి వారసుడిగానూ, గాంధీ గారి మిత్రుడిగానూ; భారతదేశ సేవకుడిగానూ, రాజనీతిజ్ఞుడిగానూ; అలాగే సామ్రాజ్యానికి వాగ్మిగానూ, రాయబారిగానూ శ్రీ శాస్త్రి గారు చరిత్ర సృష్టించారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆయనను, ‘ఒక రాజనీతిజ్ఞుని విశాల దృక్పథాన్ని, ఒక పండితుని గాఢతను, ఒక ధర్మప్రచారకుని ఉత్సాహాన్ని మేళవించుకున్న మానవతావాది’గా ఆదరించారు; ఆయన సామర్థ్యాన్ని ఎంతగానో ప్రశంసించినట్లే, ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని కూడా అంతే గౌరవించారు. ‘The Nation’ పత్రిక చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలో ఎటువంటి అతిశయోక్తి లేదు.

ఇప్పుడు నేను ఒక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాను. పరిశీలన కోసం ఎదురుచూస్తున్న అనేక పేర్లలో, నా జాబితాలో మరొక పేరుకు మాత్రమే చోటు ఉంది. పురోహితులు లేదా వ్యవస్థీకృత మతం సహాయం లేకుండా, తాను ‘జ్ఞానోదయం’ పొందానని చెప్పుకుంటూ, ప్రతి ఒక్కరినీ అదే విధంగా జ్ఞానోదయం పొందమని పిలుపునిచ్చే, అందమైన మరియ సంస్కారవంతమైన యువ ప్రవక్త, శ్రీ జె. కృష్ణమూర్తికి మిగిలిన స్థానాన్ని కేటాయించాలా? లేక, తన ప్రకాశ ప్రవాహంతో భారతదేశ రాజకీయ ఆకాశాన్ని వెలిగించి, ఇప్పుడు విశ్వ రహస్యాలపై మననం చేస్తున్న శ్రీ అరబిందోకా? కాకపోతే, ‘భారతదేశపు అత్యంత కచ్చితమైన ఆలోచనాపరుడు’గా కీర్తి, గౌరవం పొందిన సర్ పి.ఎస్. శివస్వామి అయ్యర్‌కా?

వారు ఎంత గొప్పవారైనా, నా జాబితాలోని ఖాళీ స్థానాన్ని వారిలో ఎవరూ భర్తీ చేయరు. భవిష్యత్తుకు చెందిన వ్యక్తిగా, ఇప్పటికే భారతదేశ ప్రజలపై తన పట్టును స్థాపించుకుని, వారి ఊహలను ఆకట్టుకున్న ఒకరికి నేను ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని భావిస్తున్నాను. ఆయన పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ తప్ప మరెవరు? అక్షయ ఖ్యాతి గల పండిట్ మోతీలాల్ కుమారుడైన జవహర్‌లాల్, తన తండ్రి కంటే, నేను ఇప్పుడే ప్రస్తావించిన ప్రముఖుల కంటే కూడా తన తరం మనసులను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేశారు. ఆయనకు తన మనసు తెలుసు; ఆయన సాహసోపేతంగా జీవిస్తారు; ఆయన ‘సాహసిస్తారు, కష్టానికి వెనుకాడరు’. మిస్టర్ బ్రెయిల్స్‌ఫోర్డ్ సూటిగా చెప్పినట్లుగా, ‘ఈయన ఒక యోధుడు’. ఒక ఆధ్యాత్మిక నాయకుడి పోరాట యోధుడైన జవహర్‌లాల్, మిస్టర్ బెర్నాయ్స్ ఆనందకరమైన మాటల్లో చెప్పాలంటే, ‘యువత ప్రవక్త’. ఆయన, వారు చెప్పినట్లుగా, భవిష్యత్తులో ముస్సోలినీ లేదా హిట్లర్ కాగల వ్యక్తి.

అయితే ఇదిగో నా గెలాక్సీ, ఇందులో గాంధీ  టాగోర్, బోస్  రే, రామన్  రాధాకృష్ణన్, మాలవీయజీ, శాస్త్రి  సప్రూ, సరోజినీ  జవహర్‌లాల్ ఉన్నారు. వీరు ప్రపంచంలోని ఏ దేశానికైనా చెందిన పదకొండు మంది గొప్ప వ్యక్తులతో సమానంగా పోల్చదగినవారు. వీరందరూ సమానంగా గొప్పవారు కారు,  సహజంగానే అలా ఉండలేరు కూడా. అంతేకాకుండా, సమకాలీన అంచనాలు కాలపరీక్షకు నిలబడలేవు. ప్రతీ సంవత్సరం గడిచేకొద్దీ సమకాలీన ప్రముఖుల గొప్పతనం క్షీణిస్తుంది. కాలం నా అద్భుతమైన జాబితాలోని కొన్ని, బహుశా అనేక పేర్లను నిర్దాక్షిణ్యంగా తుడిచివేస్తుంది. శతాబ్దం గడిచాక, నేటి మహనీయులు (పరిశోధకులకు) కేవలం మహాత్మాజీ సమకాలికులుగా మాత్రమే పరిచయమవ్వవచ్చు; కాలం తీర్చు ప్రతీకారాలు—లేక అవి కాలం కలిగించే విధ్వంసాలా?—నిజంగానే విచిత్రమైనవి.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-5-26-ఉయ్యూరు .