సరసభారతి ఉయ్యూరు

’ బాబు ‘’నిన్న౦తా బాగా బిజీ

మూడు రోజులక్రితం పామర్రు పాత విద్యార్ధి సాయి బాబు ఫోన్ చేసి 22ఆదివారం ఉదయం పాత విద్యార్ధుల సమ్మేళనం ఉందని రమ్మని చెప్పాడు. అప్పటికి వార౦ క్రిందనే  గోదావరి రచయితల సంఘం అద్యక్షుడు శ్రీ శిస్టు సత్యరాజేష్  ఫోన్ చేసి అదే రాజు సాయంత్రం బందరులో ‘కవితాసంకల౦ ఆవిష్కరణకు ఆత్మీయ అతిధిగా రమ్మని ఆహ్వానించాడు .వీటి విషయాలనే ,పై శీర్షికతో రాస్తున్నాను .

  పామర్రుజడ్పి హైస్కూల్ 1984-85 పదవతరగతి విద్యార్ధుల ఆత్మీయ సమ్మేళనం

  22ఆదివారం ఉదయం స్నాన సంధ్య పూజాదికాలు పూర్తి చేసి ,ఇవి మహాలయ పక్షాలుకనుక ,నిన్నమధ్యాస్టమి  మానాయనమ్మగారి తిధికనుక  శ్రీ వెంకటప్పగారిని పిలిపించి దక్షిణ తాంబూలం ఇచ్చి, టిఫిన్ చేసి పామర్రు ఆటోలో బయల్దేరి ఉదయం 10-30కు శ్రీ కన్యకాపరమేశ్వర సత్రానికి వెళ్లాను .అప్పటికే ఆబాచ్ ‘’అప్పటి విద్యార్ధినీ విద్యార్ధులు,’’నేటికి సుమారు 50ఏళ్ళవాళ్ళు అందరూ చేరి సరదాగా మాట్లాడుకొంటూ ,నన్ను చూసి సాయిబాబు స్వాగత వచనాలు పలికాడు చప్పట్లు మోగించి ఆహ్వానించారు.అలాగే మిగిలిన మేస్టార్లు వచ్చినప్పుడుకూడా శ్రీమతి శ్యామల, సాయి  ఆహ్వానించి తమ గురుభక్తి చాటారు .అందరికి ఇడ్లి పునుగు కాఫీ ఇచ్చారు .నేను ఒక్క ఇడ్లిమాత్రం తిని కాఫీ తాగాను .తర్వాత హాజరైన అప్పటి టీచర్లనుఅంటే నన్ను ,క్రాఫ్ట్ మేస్టార్ శ్రీ ప్రకాశరావు  ,సెకండరి గ్రేడ్ టీచర్ శ్రీ జాలయ్య , యెన్ ఎస్ టీచర్ శ్రీ మతి కస్తూరి ,తెలుగుపండిట్ శ్రీమతి సుబ్బాయమ్మ ,శ్రీమతి లక్ష్మి ,హిందీపండిట్ శ్రీమతి సీతామహాలక్ష్మి  గార్లను వేదికపైకిఆహ్వాని౦చి  ఉత్తరీయాలుకప్పి ప్రార్ధనతో సభ ప్రారంభించారు  .పాత విద్యార్ధులు వచ్చి తమపరిచయాలు, సాధించిన ప్రగతి ,సంసార విశేషాలు అత్యంత క్లుప్తంగా చెప్పారు .ఆతర్వాత ఉపాధ్యాయులకు ఆత్మీయ సత్కారం చేశారు .ప్రతిఒక్కరికి శాలువా, పుష్పహారం , ఒక బాగ్ అందజేశారు. టీచర్లు తమ అనుభవాలను చక్కగా తక్కువ మాటలతోనేచెప్పారు  .ఆడపిల్లలు ఒక్కొక్కరుగా మా దగ్గరకొచ్చి పరిచయం చేసుకొని ఏ సెక్షన్ లో తామున్నదీ వివరించారు .ఫాతీమా మెహజబీన్ అనే అమ్మాయి నాతో తాను దుబాయిలో ఉంటున్నానని ,నేను చెప్పినపాఠాలు,స్పూర్తి దాయకం గా ఉండేవని అంటే ,జుబేదా బేగం అనే అమ్మాయి తన సోదరితోవచ్చి ‘’సార్  మీరు  మమ్మల్ని’’ట్విన్స్ ‘’అని పిలిచేవారు ‘’అని చెబితే ,మరొక అమ్మాయి ‘’సార్!మీరు చెప్పిన సైన్స్ పాఠంవింటే ఇక మళ్ళీ చదవాల్సిన పని ఉండేదికాదు అలామనసులో నిలిచిపోయేది ’’అని సంబర పడిచెబితే మహాదాన౦ద౦  వేసింది .వాళ్ళంతా నాతో ఫోటోలు తీసుకొన్నారు .వీరంతా స్కూలు వదిలి సుమారు 35లేక 36ఏళ్ళు అవుతోంది  వాళ్ళమనసుల్లో అంతగా గుర్తుండిపోవటం నా అదృష్టం .సినిమాలలో ‘’గుండు సుదర్శనం’’లాగా ఉండే తెనాలి కుర్రాడు చాలా ఆత్మీయత మర్యాద చూపాడు .అలాగే సాయిబాబు  శ్యామలా ,ఒక ఆర్కిటెక్ట్ కుర్రాడు పొందిన ఆనందం వర్ణనాతీతం .శరీరాలు పెరిగి  వంగలేక పోయినా ప్రతివారు ఆడామగా వంగి మరీ పాదాలకు నమస్కరించిన తీరు జన్మలో మర్చిపొలేని అనుభూతి .వారందరి ఆదరణ ఆత్మీయత ,ప్రేమ గౌరవం ఆదరణ ,భక్తి ప్రపత్తులు చూస్తే ఉపాధ్యాయుడికి ఉన్న గౌరవం ఏమిటో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది .ఒళ్ళు పులకరించింది .ఆడవారు అందరు సంప్రదాయ బద్ధంగా చీరలు కట్టుకురావటం మహా ముచ్చటగా ఉంది .ముస్లిం లు క్రిస్టియన్ లు అంతా సోదర సోదరీ భావంతో కలిసి మెలిసి ఈ పండుగ చేశారు .పామర్రు హైస్కూల్ కు అభి వృద్ధికి వనరుల పెంపుకు పదివేలు నుంచి వెయ్యి రూపాయలవరకు వీరు యధాశక్తి విరాళాలు అందించి  ‘’ఆల్మామేటర్’’ పై ఉన్న తరగనిప్రేమను చాటారు ,హాట్స్ ఆఫ్ .

  నేను మాట్లాడుతూ ‘’పామర్రు చరిత్ర క్లుప్తం గా చెబుతాను .సుమారు అయిదు లేక ఆరువందల ఏళ్ళక్రితం పామర్రు లో నాగులేరు అనే నది ఉండేది .దాని ఒడ్డున నాగదేవతలు శివలింగం ప్రతిష్టించి పూజించేవారు .అభిషేకజలానినదినికూడా ఏర్పాటు చేయటం వల అది నాగు లేరు గా పిలువబడింది  .నీటికిపైన శివలింగం కనిపించేది .లింగం యెంత లోతుందో ఎవరికీ తెలీదు .ఈ లింగానికి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండేదని చెప్పుకొనేవారు  .నాగులేరుమధ్యలో తామరకొలను ఉండేది .అందులో ఒకపద్మం నిత్యం శివలింగం పై ఉండేది .దాని సువాసనకు దారిన పోయే వారు ఆశ్చర్యపోయేవారు .కొలనుగట్టు మీద పెద్ద మర్రి చెట్టు ఉండేది .దాని తొర్రలో ఉన్న నాగుపాము ,రోజూ దిగివచ్చి శివలింగానికి చుట్టుకొని కొంతసేపు ఉండి వెళ్ళేది .కొన్నేళ్ళకు చెరువు పూడిపోయింది .దాని చుట్టూ చిన్నగ్రామ౦ ఏర్పడింది  .నిజాం నవాబులకాలం లో ఒక గురపు దళం ఇక్కడికి వచ్చి శివలింగ మహిమ విని దాన్ని త్రవ్వితీస్తే అడుగున వజ్రాలు రత్నాలు బంగారం దొరకవచ్చునని దిగి పీకటానికి ప్రయత్నించారు .అది ఊడి రాలేదు .తర్వాత ఒక బలమైన ఏనుగును నీటిలోకి దింపి తొండం తో లింగాన్ని పెకలించే ప్రయత్నం చేశారు .ఏనుగు శివలింగం పై ఉన్న పద్మం యెక్క కాడకు ఆశపడి, లాగగానే లింగం పై ఒక రంధ్రం ఏర్పడి ,రక్తం కారటం ప్రారంభమై కొలను రక్తపు మడుగు అవగా సైనికులు భయపడి పారిపోయారు .విషయం గ్రామస్తులకు తెలిసి ఆలింగాన్ని అక్కడే ప్రతిష్టించి పూజలు చేయటం ప్రారంభించి ఆలయం ప్రాకారం కట్టించి ‘’సోమేశ్వరాలయం ‘’గా పిలిచారు .ఇప్పటికీ ఆ లింగం పై రంధ్రం చూడవచ్చు .ఈ  ప్రదేశంలో పాము, మర్రి ఉండటం చేత దీన్ని ‘’పాముమర్రి ‘’అనేవారు. క్రమ౦గా పామర్తి అయి ఇప్పుడు పామర్రు ‘’అయింది అని చెప్పగానే చప్పట్లు మారుమోగాయి .అలాగే 12-12-1911లో ధిల్లీలో నాటి అయిదవ జార్జి చక్రవర్తి ,రాణి మేరీల పట్టాభి షేక మహోత్సవం జరిగింది .ఆఉత్సవాలు దేశమంతా నిర్వహించారు  .పామర్రులోకూడా పంచాయితీ వారు అందరివద్దా చందాలు పోగేసి పేదలకు వస్త్రదానం చేసి, తృప్తిగా  భోజనాలు పెట్టారు .దీని తీపి గుర్తుగా 20అడుగుల ఎత్తు ,నాలుగు అడుగుల వెడల్పు, ఆరు ముఖాలతో  ఒక జయ స్త౦భం ఏర్పాటు చేసి దానిపై పట్టాభి షేకవార్తను ఇంగ్లీష్ లో రాయించి ,పుల్లేరు కాలువ ఒడ్డున ప్రతిస్టించగా కలెక్టర్ హెచ్ .ఎల్ .బ్రైడ్ దీన్ని14-12-1911న ఆవిష్కరించాడు .ఇప్పుడు దీని సంగతి ఎవరికీ తెలీదు .అని అనగానే మళ్ళీ ఒకసారి చప్పట్లు మోగాయి .ఇవి కట్టుకథలుకావు .’’శివ –వెంకట కవులు’’ అనే జంటకవులు శ్రీ అడవి సాంబశివరావు శ్రీమాన్ నందగిరి వెంకట అప్పారావు లు ‘’పామర్రుస్థూప  జయ ధ్వజ చరిత్ర ‘’లో పద్యాలతో విపులంగా వర్ణించి చెప్పారు . ‘’అని ముగించాను .’’మాకు ఎవరికీ తెలీని ఎన్నో విషయాలు చెప్పారు  చాలాబాగా చెప్పారు ‘’అని అందరూ అన్నారు .సంతోషపడ్డాను .

   సభ అవగానే అందరికీ మంచి విందుభోజనం చాలారకాలతో  ఏర్పాటు చేశారు .అన్నీ మసాలావాసనతో ఉండటం తో నేనుమాత్రం ఇంత స్వీటు ,సాంబారు, పెరుగు అన్నం తిని తృప్తి చెందాను .అందరి భోజనాలు అవగానే మళ్ళీ మమ్మల్ని వేదికపైకి పిలిచి గ్రూపు ఫోటో తీశారు .ఇదంతా అయ్యేసరికి మధ్యాహ్నం 2-30దాటింది .అందరికీ వీడ్కోలు చెప్పి కార్యక్రమం బాగా నిర్వహి౦చి న౦దుకుఅభిన౦దదనలు తెలిపి ఎవరి దారివారు పట్టాం .

   శ్రీ సోమంచి రామంగారి సందర్శనం

మధ్యాహ్నం 3గంటలకు బందరు బస్సు ఎక్కి నాలిగింటికి దిగాను .అప్పటినుంచీ సాయంత్రం 5-30వరకు ఏమి చేయాలా అని ఆలోచించగా  పామర్రు వాళ్ళు కప్పిన రెండు శాలువాలు ఒక దండ ఉన్నాయి .కనుక సోమంచిరామగారినిచూసి కనీసం ఆరేళ్ళు అయి౦ది కనుక  వెళ్లికలుద్దమ నిపించి యాపిల్ పళ్ళు కొని ఫోర్ట్ రోడ్ లో ఉన్న వారింటికి వెళ్ళా .అక్కడే ‘’పురాణం వారి భవనం ‘’అనే మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రిగారి మామగారుశ్రీ పురాణం సూరి శాస్త్రులుగారి  పెద్దభవనముంది .అది ప్రఖ్యాత కథకులు తండ్రికి తగ్గ ప్రఖ్యాత కథకులు మల్లాది సూరిబాబుగారిల్లు .వారిభార్యరుక్మిణి గారున్నారేమో ఒకసారి పలకరిద్దాం అని అడిగితె హైదరాబాద్ లో ఉన్నారన్నారు .

   రామం గారి అర్ధాంగి నన్ను సాదరంగా లోనికి ఆహ్వానించారు .రామంగారు వచ్చి సౌ౦జ్ఞాలతో పలకరించారు .నేనెవరో ఆమె ఆయనకు చెప్పారు ‘’ఉయ్యారాయన .మీలాగే రాస్తారు ‘’అన్నారు .ఆయనకు జ్ఞాపకం తక్కువైందని ,అన్నీ మర్చిపోతున్నారని బయటికి వెడితే ఇల్లుకూడా గుర్తు ఉండటం లేదని ఆమె అన్నారు. మా  యిద్దరికీ జ్యూస్ ఇచ్చారామే .రామ౦ గారికి శాలువాకప్పి దండవేసి ఆపిల్ పళ్ళు చేతిలోపెట్టి  ,ఆమెనునా మొబైల్ తో ఫోటో తీయించాను .తర్వాత దంపతులిద్దర్నీ కలిపి నేను ఫోటో తీసి కాళ్ళకు నమస్కరించి  ఉదయం పామర్రు విద్యార్ధులు మాకు గురుభక్తి చూపిస్తే, ఇప్పుడు నేను మాస్టారి యడల నా గురుభక్తి చాటుకున్నాను .ఆయన చెప్పాలనుకొన్నదానిలో ‘’ఎందుకు ఈహడావిడి.శాలువా దండా’’అన్నముఖ కవళిక లో భావన నాకు అర్ధమైంది .అయ్యొయ్యో అని నొచ్చుకొన్నారుకూడా . ఆయన స్పస్టా స్పస్టం  గా మాట్లాడుతున్నారు .83నడుస్తున్నాయి .జాతీయ అవార్డ్ ,రాష్ట్రపతి అవార్డ్ గ్రహీత .కృష్ణాజిల్లా  ప్రధానోపాధ్యాయ సంఘానికి మాజీ  అధ్యక్షులు. రాష్ట్ర సంఘానికి కార్య దర్శి .ఆయనకు తెలియని జివో లేదు .అర్ధంకాని విషయం లేదు .ఆయన సాయం పొందని టీచర్ లేరు అంటే అతిశయోక్తికాదు .ప్రతిదీ ఫింగర్ టిప్స్ పై ఉండేవి .జిల్లా అధికారులకు తలలో నాలుక .నాకూ  ఆంజనేయ శాస్త్రి ఆదినారాయణరావు  శ్రీమతిభారతి శ్రీమతి కస్తూరి మొదలైనవారికి రామంగారు ఫిలాసఫర్, గైడ్  సారధి సచివులు మార్గదర్శి ..అందుకే మాకు ఆ గురుభక్తి .తనకొచ్చిన నేషనల్ అవార్డ్ గురించి ఆయన నాతో వినపడీ వినపడనట్లు రెండుమూడు సార్లు చెప్పారు .ఆయన ధ్యాస అంతా  టీచర్లు బాగా చెప్పటం లేదని ,విద్యార్ధులు సరిగ్గా చదవటం లేదనేవాటిపైనే ఉంటోంది అని ఆమె నాతో అన్నారు .ఆయనకు బిపి,సుగర్, కీళ్ళ  నెప్పులు లాంటివి ఏవీ లేని అదృష్టవంతులు . ఏమైనా చాలాకాలం గా మనసులో ఉన్న కోరిక ఇలా తీరింది రామంగారిని చూడటం తో .

      ఆటవెలదుల తోట ఆవిష్కరణ

 రామంగారింటినుంచి హిందూ కాలేజి ఎదురుగా  శ్రీ ఆ౦జనేయ స్వామి దేవాలయం లో ఉన్న మహతి ఆడిటోరియం కు సాయంత్రం 5-15కు ఆటోలో చేరాను .వెలగలేరునుంచి వచ్చిన ఒకామె, నేనే ఉన్నాం .తర్వాత శిస్టు రాజేష్ , వడ్డేప్రసాద్ లు వచ్చారు పావుగంటకు. శ్రీ గుత్తికొండసుబ్బారావు గారు శ్రీమతి రాదికాణి వచ్చారు .ఆరువరకు సందడే లేదు. ఆరున్నరకు జనం వచ్చారు .సభ ప్రారంభమైంది .సుబ్బారావు గారు అధ్యక్షులు శ్రీ ధన్వన్తరిఆచార్య ,కృష్ణా యూనివర్సిటి వైస్ చాన్సలర్,  శ్రీమతి వారణాసి సూర్య కుమారి, శ్రీభావిష్య,నేను  వగైరాలు అతిధులు.పట్టు ఉత్తరీయాలతో ఆహ్వానించారు .పుస్తకావిష్కరణ గుత్తికొండ చేశారు .అందరూ తమ మనోభావాలు చెప్పారు .అందరికి బిస్కెట్లు ఫాంటా ,బ్రెడ్ కేక్ చాక్లెట్ ,ఉడికించిన మొక్కజొన్నల కప్పు, చివరికి ,ఉప్మాలాంటి ఉలిహారపెట్టారు .ఆకలేసి వేదికమీదే ఆబగా తినేశా సిగ్గులేకుండా .నేను వచ్చినదగ్గర్నుంచి రాధిక ‘’సార్!టిఫిన్ తెప్పించమంటారా డ్రింక్ తెప్పించమంటారా’’అని రెండుమూడు సార్లు అడిగితే వద్దన్నాను . .రాదిక పుస్తక సమీక్ష బాగా చేసింది . పూసిన ఎర్రగులాబి ఉన్న గులాబిమొక్కను ప్లాస్టిక్ సంచీలో పెట్టి అతిధులకు ఇచ్చారు ..ఇదంతా రాజేష్ స్పెషల్ అనిపించింది .నేను వస్తున్నానని తెలిసి శ్రీ కోసూరు ఆదినారాయణ దంపతులు , మా శిష్యురాలు శ్రీమతి భారతి ఆమె స్నేహితురాలు ,కనకదుర్గ ,మేరీ కృపాబాయి మునిసిపల్ మాజీ హెడ్మాస్టర్ శ్రీమూర్తి  వచ్చారు .హైదరాబాద్ నుంచి శ్రీకంచి వాసుదేవరావు వచ్చారు. చాలాకాలమైంది . ఇద్దరం మాట్లాడుకొన్నాం ఆప్యాయం గా .

  నేనుమాట్లాడుతూ ‘’ వచ్చే ఆదివారం నుంచి ప్రారంభమయే శరన్నవరాత్రి దసరా కు వారం ముందే శుభాకాంక్షలు .గోదావరి  కృష్ణా నదుల అనుసంధానం జరిగి నాలుగేళ్ళు దాటింది .దానివలన కృష్ణా జిల్లా సస్యశ్యామలంగా ఉంది .ఇప్పుడు గోదావరి –కృష్ణా కవిత్వ అనుసంధానం కను విందుగా ఉంది .ఇదీ కవితాఫల సాయం ఇబ్బడి ముబ్బడిగా ఇవ్వాలని కోరుకొందాం .మధ్యమధ్యలో కమ్మని పాటలు పాడించటం తో సంగీత సరస్వతికూడా  అంతర్వాహిని అయి పవిత్ర ‘’త్రివేణీ సంగం ‘’అయింది .’’గోరసం’’ అంటే గోదావరి రచయితల సంఘం పూనిక అక్కా చెల్లెలు అయిన  రాజేష్ ,రాదికలవలన ఇక్కడి సాహితీ మిత్రుల సహకారం తో బాగా నెరవేరింది .ఆంధ్రకేసరి సినిమాలో టైటిల్ సాంగ్ గా ఆరుద్ర ‘’వేదం లా ప్రవహించే గోదావరీ అమర ధామంలా భాసిల్లె రాజ మహే౦ద్రి –తరతరాల చరిత్రకిది మహానగరము -శతాబ్దాల చరిత్రకిది గొప్ప గోపురం .ఆదికవి నన్నయ్య పుట్టే నిచ్చటా-వీరేశలింగ చరిత్ర అదో ముచ్చట ‘’అని పొంగిపోయి రాశాడు .మనం అత్యంత పవిత్రంగా భావించే గంగానదినికూడా ఏ సంస్కృత కవులు తెలుగు కవులు ‘’వేదం లా ‘’ప్రవహి-చినట్లు  భావనచేసి రాయలేదు నాకు తెలిసినంతవరకూ .ఆరుద్ర రాసి పరమపవిత్రత తెచ్చాడు .ఆరో రుద్రుడుకదా!కవి సామ్రాట్ విశ్వనాథ ‘’కృష్ణా తరంగ నిర్నిద్ర గానము తోడ కవులగానమ్ము కలయునాడు ‘’అని పొంగిపోయాడు .ఇలా ఈరెండు సీమల సౌభాగ్యం మనకు వారసత్వ సంపద .నలభై ఎనిమిది మంది వివిధ ప్రాంతాల కవులతో ఆటవెలదులు ‘’పూయించి ‘’ కను,మనసు  విందుగా తోట పెంచి ఆహ్లాదం చేకూర్చారు .అదేదో సినిమాలో ఆహుతిప్రసాద్ ఇంట్లో ఆతిధ్య మర్యాదలు అనుభవించలేక ఇబ్బంది పడ్డట్లు ,ఇప్పుడు రాజేష్  రాజమండ్రి దగ్గర లోని ప్రసిద్ధమైన కడియం నర్సరినుంచి గులాబి అంట్లు తీసుకొచ్చి అతిధులకు అందజేయటం శిస్టు రాజేష్  విశిష్ట అభిరుచికి తార్కాణ.వేదిక ఎక్కిన దగ్గర్నుంచీ ఏదో ఒకటి తెచ్చిచ్చి నోట్లో కుక్కుతూ మాట రాకుండా చేశాడు.అతని సౌజన్యం  ,అతని ఆతిధ్యమర్యాద కే ఆదర్శం .ఒక్కడే ‘’ఆసులో గొట్టం ‘’లాగా అటూ ఇటూ తిరుగుతూ అక్కను వీసమెత్తు పని కూడా చేయనీయకుండా  గౌరవం చూపా’డు  .మిక్కిలి అభినదనీయం .విశాఖలో కొప్పరపుకవుల దౌహిత్రుడు శ్రీ ప్రసాద్’’కొప్పరపు కళాపీఠం’’ఏర్పాటు చేసి మంచికార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .రాజమండ్రి దగ్గరి కడియం సమీపం లో జన్మించిన శ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి  ఆయన జంట కవి తిరుపతి శాస్త్రిగారి పేరిట ‘’తిరుపతికవుల సాహితీ పీఠం ‘’రాజమండ్రిలో ఉన్నట్లు లేదు .’’గోరసం’’ వారు దాని ఏర్పాటుకు పూనుకొని ఆమహామహులకు దివ్య నీరాజనాలు ప్రతిఏడాది చేస్తే బాగుంటుంది .ఒడ్డున ఉండి చెప్పటం తేలిక .ఆచరణ కష్టం .ప్రయత్నించమని అభ్యర్ధన .ఎనభై దగ్గర పడుతున్న నన్ను ‘’ఆటవెలదులతో ‘’ఆడుకో రమ్మ’’ని రాజేష్ పిలిచాడు .కాదనలేకపోయాను .అతడు మా ఉగాది వేడుకలలో మొదటి సారి చూశాను .మంచి టెస్ట్ ,దమ్ము ,నిబద్ధత ఉన్న కవి ,రచయిత,నాయకుడు  అనిపించాడు .మరిన్ని మంచి కార్యక్రమాలతో గోరసం ‘’పీయూష లహరి ‘’ప్రవహి౦పజేయాలని కోరుతున్నాను ‘’అని ముగించగా అందరూ హర్షధ్వానాలు చేశారు .అప్పటికే సమయం రాత్రి 8-30.బందరునుంచి బెజవాడకు తొమ్మిది దాటితే బస్సులు దొరకటం కష్టం.అందరికీ బైచేప్పి ,బయల్దేరగా, మూర్తిగారు తన స్కూటర్ పై నన్ను బస్ స్టాండ్ లో దింపారు .తొమ్మిదన్నరకు బస్సు వస్తే ఎక్కాను .ఉయ్యూరు చేరే సరికి రాత్రి 10-55.మామనవడు తెచ్చిఉంచిన సోమ్ పాపిడి   లో సగం తిని ,మజ్జిగ తాగి  ,మంచమెక్కి యుట్యూబ్ లో చంద్రగిరిసుబ్బు సీరియల్’’ నేనూ తను ‘’చూసి 11-45కు నిద్రలోకి జారుకున్నా .ఉదయం9నుంచి రాత్రి 11-45వరకు సుమారు 15గంటలు బిజీ బిజీగా గడపటం ‘’మిర్చి ఎఫ్ ఏం లో ‘మధ్యమధ్యలో వచ్చే ‘’బాబు బాగా బిజీ ‘’అనే మాట తరచూ వినటం ,అంతకు ముందురోజు మా అమ్మాయి విజ్జి అమెరికా ను౦చి ఫోన్ లో మాట్లాడినప్పుడు వాళ్ళమ్మ ‘’అమ్మడూ ! రేపు మీబాబు బాగా బిజీ ‘’అనటం వినటం వలన ఈ  ఎపిసోడ్ కు ‘’బాబు నిన్నంతా బాగా బిజీ’’   అని పేరుపెట్టి రాసి ,నామనోభావాలు తెలియ జేశాను ఈరోజు .

  మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-9-19-ఉయ్యూరు

“22-9-19ఆదివారం ఉదయం పామర్రు కన్యకాపరమేశ్వరి సత్రంలో 1984-85టెన్త్ క్లాస్ విద్యార్ధుల అపూర్వ సమ్మేళనం ,అనంతరం సాయంత్రం మచిలీపట్నం లో 83ఏళ్ళ జ్ఞాన వయో వృద్ధురాష్ట్రపతి పురస్కారగ్రహీత మాకు ఫిలాసఫర్ గైడ్ మాజీ ప్రధానోపాధ్యాయులు శ్రీ సోమంచి రామం గారింట వారికి చిరుసత్కారం ,తర్వాత మహతీ ఆడిటోరియం లో 6-30కు గోదావరి రచయితల సంఘం, బందరు సాహితీమిత్రు లు కలిసి తెచ్చిన ”ఆటవెలదుల తోట

-అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -7

7-వాణస కందన మంత్రి

ఓరుగల్లు దగ్గర రామగిరి దుర్గాదీశుడు ముప్ప ధరణీపతి మహామాత్యుడు వాణస కందన మంత్రి .ఈయనకు ఆశ్రితుడు మడికి సి౦గన బహు గ్రంథ కర్త .సింగన కందనమంత్రిపేర’’నీతి తారావళి ‘’రాసినట్లు ఉందికాని అలభ్యం .సింగన పద్మపురాణం లో ‘’మంత్రం రక్షణ కళాచాతుర్య ,సాహిత్య గీత రసాస్వాదన లోకమానస సదా ధర్మజ్ఞ శ్రీ ముప్పిడీశ్వర కారుణ్య కటాక్ష వర్ధిత మహా సౌభాగ్య భాగ్యోదయా ‘’అన్నాడు కందనమంత్రి తాతలు కాకతి గణపతి సామంతులుగా గణపేశ్వరం మొదలైన చోట్ల దేవాలయ ప్రతిష్ట చేసినట్లున్నది .మడికి సింగన తిక్కనగారి కొడుకు కొమ్మనకు దౌహిత్రుడైన అయ్యలమంత్రికొడుకు .ఇతడు అనపోత రెడ్డికిమంత్రి .అందుకే సి౦గనకు రాజనీతిబాగా అలవడింది .విద్యానగర కంప తాజు సి౦గన కాలం వాడు .మనుమంచి భట్టు ఏలిక కంపరాజు .భట్టు ‘’శాలిహోత్ర ‘’అనే   అశ్వ శాస్త్రం ను ‘’హయలక్షణ సారం ‘’గా  ఇతడు తెలుగు చేశాడు .ఇది చాళుక్య కంపభూపతికి అంకితం .

  గోదావరి నది దక్షిణ తీరం లోని ‘’పబ్బినాటి రాష్ట్రాన్ని రామగిరి రాజధానిగా ముప్పభూపాలుడు పాలించాడు .ఈయనకు ‘’సకల సామ్రాజ్యభార  ధురంధరుడు ,ధర్మ చరితుడు ,నీతి చాతుర్య వివేక విశేష సర్వ లక్షణ లక్షితుడు ,చత్ర చామర ఆందోళికాదిరాజ చిహ్నాలతో అలరారే కాశ్యపగోత్రుడైన కందన మహామాత్యుడై వర్దిల్లాడు ఇతని ముత్తాత తండ్రి ‘’నన్నయ ‘’గణపతి దేవుని మంత్రి .ఈనన్నయ దాన రాధేయుడు ,మాన్యుడు .ఇతనికొడుకు మల్లన ‘’మొలగూరు ‘’లో రామేశ్వరాయ మొదలైన విగ్రహ ప్రతిష్ట చేశాడు .’’చంద్ర చంద్రికాకాశసమాన మూర్తియగు గౌరమ మల్లన మంత్రి –దిక్కులన్ వాసికి నెక్కి భక్తిని నవావారణమై గుడికట్ట రామేశు బ్రతిస్ట జేసి నుతికెక్కెననన్మోలగూరి వాకిటన్ ‘’

  కందనమంత్రి పెద్దన్నకేసన మంత్రి ముప్పభూపాలుని మంత్రిగా ఉండి ధర్మకార్యాలతో ప్రసిద్ధి పొందాడు .1430లో రాసిన’’ సకలనీతిసారం ‘’దైవా౦కితమే అయినా సింగన -అయ్యలమంత్రి సి౦గ మా౦బకు పుత్రుడని తెలుస్తోంది .ఇంతకీ అయ్యలమంత్రి ఎవరు ?ఆత్రేయ గోత్రుడు పవిత్ర చరిత్రుడు పేరయమంత్రి కూతురు సి౦గ మాంబ ను పెళ్ళాడి ,రాజమహే౦ ద్రపురాదినేత అయిన తొయ్యేటి అనపోతన మంత్రి యై ,గౌతమికి ఉత్తరాన ‘’పెద్దమణికి అగ్రహారం ‘’లో ఆరామ క్షేత్రాదులు కట్టించి అన్నదాత బిరుదుపొందిన అల్లాడ మంత్రి కొడుకు .ఈ అయ్యలమంత్రికోడుకులు సింగన ,అనంతయ్య, అబ్బయ, నారయ్యలు .ఇందులో సి౦గన కు ముప్పభూపాలుడు రామగిరి సీమలో అనేక గ్రామాలను దానం చేశాడు .సి౦గనకు సంగీతనాచార్యుడు తాళ్ళపాక తిరుమలయ్య గురువు  అద్దంకి సీమవాడు ‘’పరవాడి భద్రవారణ ‘’బిరుదున్నవాడు .

   ముప్పరాజు తెలుగురాయడు రాజ్యం చేసేకాలం లో  కందన మంత్రిగా ఉన్నాడు .ముప్పడు మంత్రక్షణ కళా చాతుర్యుడు సాహిత్య గీత రసాస్వాదన పరుడు అని సింగన పద్మపురాణం లో రాశాడు .కృష్ణానది దక్షిణ తీరం లోగుంటూరు జిల్లా  మంగళగిరి దగ్గర ‘’రావెల ‘’అగ్రహారం ఏలుతూ అక్కడ గొపీనాథ ఆలయం నిర్మించిన అల్లాడ మంత్రి ముని మనవడే  మన కందన మంత్రి. కనుక రావెల వాస్తవ్యుడు .

ఆధారం – ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

 సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -21-9-19-ఉయ్యూరు . –

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -6

6-పసుదోవ పంపన భట్టు  

క్రీ శ 902లో వేంగిగిరాజ్యం లో పరాశర గోత్రుడు ,ఆర్వేల నియోగి ,వేద,వేదంగ ,మీమాంస శాస్త్ర పారంగతుడు పసుదోవ గ్రామంలో పంపనభట్టు జన్మించాడు .వాజ్మయ మహోదధిలో ఈదులాడినవాడు .షట్కర్మ నిరతుడు .తండ్రి కేశవ శర్మ సర్వ శాస్త్ర తత్వ విదుడు.తాత పంపన బ్రహ్మ తుల్యుడు   .లక్ష్మీశ్వరం అనే పేరున్న ‘’పులిగెరే’’పట్నం రాజధానిగా పాలించిన చాళుక్యరాజు ‘అరి కేసరి ‘’కి ప్రధానామత్యుడుగా ఉన్నాడు ..తండ్రి వైదికమతం వదిలి జైనమతం తీసుకొన్నాడు .

  భువనైకమల్లుడు అనే పేరుతొవీర విజయాదిత్యుని సమకాలికుడు  ఇమ్మడి సోమేశ్వరుడు , కర్నాటక రాజ్యాన్ని ఎనిమిదేళ్ళు పాలించాడు .తమ్ముడు విక్రమాదిత్యునితో వచ్చిన వైరం వలన పదవి కోల్పోయి కారాగారం లో బందీ అయ్యాడు .ఇతని చివరిరోజులూ దీన౦ గానే గడిచాయి .కానీ ముసలితనం లో  అంటేరాజ్యానికి వచ్చిన 12ఏళ్ళకు కొడుకుపుట్టాడు .యితడు బతకడు అని కార్తా౦తికులు  చెప్పగా ,ఆరోగ్యంగా జీవించాలని ‘’మావిం డేరు’’,’’కృందిడి’’అనే రెండు అగ్రహారాలను పసుదోవ వాస్తవ్యుడు పంపన భట్ట మహామంత్రికి దానంగా ఇచ్చాడు .కాని విదివైపరీత్యం వలన ఆకుర్రాడు బతికి బట్టకట్టలేదు .చివరికి హతాసుడై సంతాన రహితుడుగా 1076లో చనిపోయాడు .ఇతనితో వేంగీ రాజ్యం లో చాళుక్యరాజ వంశం అంతమైంది .నిజానికి విజయాదిత్యుడే చివరి సత్యాశ్రయ కులజుడు .ఇతడు మరణించిన సమయం లోనే కర్నాటకం లో భువనైకమల్ల సోమేశ్వరుడు పదవిపోగోట్టుకొని దుర్మరణం చెందాడు .ఈవిషయాలను ‘’ర్యాలి ‘’శాసన కర్త ‘’ముత్తయభట్టు ‘’ విపులంగా వివరించాడు .

  క్రీశ 941లో పంపనభట్టు మొదటి జైన తీర్ధంకరుల చరిత్ర ‘’ఆదిపురాణం ‘’రాయటమే కాక ‘’విక్రమార్క విజయం ‘’అనే’’ పంప భారత౦ ‘’రాశాడు .తండ్రికేశవ శర్మ వేంగిని వదలి కర్నాటక చేరాడు .వేముల వాడ చాళుక్యులలో గొప్పయోదుడైన ఇమ్మడి నరసింహుని ఆధిపత్యం లోనే ముమ్మడి ఇంద్ర వల్లభుడి యుద్ధాలన్నీ జరిగాయి .లాట ,మాళవ, ఘూర్జర, ప్రతీహారులను ఓడించి విజయాలు సాధించటం ఇమ్మడి నరసింహుని సైన్య వ్యూహ౦ వలననే .ఇంతగొప్ప చమూపతి ఆ శతాబ్దం లోభారత దేశం లో లేడు అంటారు .ఇతడి కొడుకే ఇమ్మడి అరికేసరి 930లో మండలానికి అధిపతి అయ్యాడు .ఇతడు  రాష్ట్ర కూట రాజు  ముమ్మడి ఇంద్రవల్లభునికి మేనల్లుడు .ఇంద్ర భూపతి తనకుమార్తె’’రేవక ‘’నుమేనల్లుడు అరికేసరి కిచ్చి పెళ్లి చేసి మామగారుకూడా అయ్యాడు .బద్దగని ముమ్మనుమడైన అరికేసరి నాల్గవ గోవింద రాజు సమకాలికుడు .

  అరికేసరి ముఖ్యమంత్రి మన పంపన భట్టు .వేంగిగిమండలం లోని కమ్మనాడులో ఉన్న వేంగిపర్రు గ్రామస్తుడు .మహామంత్రి పంపకవి కంటే పెద్దవాడు ,  సమకాలికుడు పొన్నకవి   శాంతిపురాణ, ,భువనైక రామాభ్యుదయ కావ్య కర్త . కమ్మనాడులోని పు౦గనూరులో నాగమయ్య అనే బ్రాహ్మణుడికి మల్లపయ్య ,పొన్నమయ్య కొడుకులు .శాంతిపురాణ౦  రాశాడు .ముమ్మడి కృష్ణభూపతికి ‘’భువనైక రామాభ్యుదయం ‘’అంకితమిచ్చిన  పోన్నకవి’’ఉభయకవి చక్రవర్తి’’బిరుదాంకితుడు .ఉత్తర ఆర్కాడులో వాణియంబాడి వాస్తవ్యుడు .మల్లపయ్య , పొన్నమయ్య మొదలైనవారు పొన్నకవివంటి వారికి ఆశ్రయమిచ్చి కన్నడ కావ్యరచనకు ప్రోత్సహించారు .అప్పుడు మన తెలుగు రచనలకు ప్రోత్సహించినవారు లేరు .చాళుక్యులే తెలుగు దేశికవితను ప్రోత్సహించారని నన్ని చోడుని కమార సంభవ పద్యం –‘’మును మార్గ కవిత లోకం-బున వెలయగ ,దేశికవిత బుట్టించి తెనుం –గు నిలిపి ర౦ధ్రవిషయం –బున జన చాళుక్యరాజు మొదలగు బలువుర్ ‘’వలన తెలుస్తోంది. గుణగుని పూర్వీకులైన పూర్వ చాళుక్యులలో ఒకరు తెలుగు దేశికవిత్వం పుట్టించాడని భావించాలి .

  ఇమ్మడి నరసింహుడు 914నుంచి 930వరకురాస్ట్రకూటరాజు ముమ్మడి ఇంద్రునికి సామ౦తుడు .ఇతడికొడుకు  అరికేసరి .అరికేసరి ప్రధానమంత్రి పంపన భట్టు . ఇదీ వరస .

ఆధారం – ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -21-9-19-ఉయ్యూరు

 అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -5

5-రాయసము గోవింద దీక్షితులు

చెవ్వప్ప నాయకుడు తంజావూరు పాలించేటప్పుడు 1521లో తనకొడుకు అచ్యుతప్ప నాయకునికి యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకం చేశాడు .వ్యవహార కుశాలుడవటం వలన పాలన తండ్రిదైనా అచ్యుతప్ప రాజకీయవ్యవహారాలన్నీ చూసి ‘’మహామండలేశ్వర ‘’బిరుదుపొందాడు.ఇతనికాలం ను౦చే,తంజావూరు రాజులు విజయనగర రాజులకు సామంతులుగా ఉండటం ప్రారంభమైంది .ఏడాదికి 40లక్షలకప్పం చెల్లిస్తూ ,యుద్ధం వస్తే తోడ్పడేవారు .ఇతనికాలం లోనే విజయనగరాన్ని తిరుమల ,శ్రీరంగ ,వేంకటపతి రాయలు పాలించారు .తుళువ సదాశివరాయలతర్వాత పాలన ఆరవీటి వారిదే  .అచ్యుతప్ప పేరుకు సామంతుడేకాని యదార్ధానికి చాలా స్వతంత్రంగా ఉండేవాడు .కానీ 1584లో మళ్ళీసాంతుడిగాఉంటూ విధేయడయ్యాడు  .’’సంగీత సుధ’’ పీఠికలో ,’’అప్రతీపః కౌమార ఏవాభ్రుత రాజ్యభారః –నిర్జిత్య సామంత నృపవర్గం –మహీ మహేంద్రః –లక్ష్మాశ్చసర్వాన్యపి మండపాని –దివ్యాని రత్నాభరణాని  ‘’అనీ ,రామేశ్వరాది తీర్ధాలలో కొత్త రాజగోపురనిర్మాణ౦ చేశాడని ,రామసేతువు లో లక్షలద్విజులకు అన్న సంతర్పణ చేశాడని ఉంది .రాజచూడామణి దీక్షితులురాసిన ‘’రుక్మిణీ పరిణయ ‘’కావ్యం లో ‘’మాయూర .మధ్యార్జున కుంభ ఘోణ-శ్రీ చంపకారణ్య ముఖ స్థలేషు-మహత్తరం’’ మండప ‘’ మాతతాన భక్త్యా మహత్యాపర మచ్యుతే౦ద్రః ‘’అని అచ్యుతప్పనాకకుని యశో విశేషాలు ఉన్నాయి .

  అచ్యుతనాయకుని సచివుడు గోవింద దీక్షితుడుమహామంత్రజ్ఞుడు ,మహాకవి ,గాయకాగ్రేసరుడు ,మహాయజ్వ .అప్పయ దీక్షితులతో మీమాంస చర్చచేసిన పండితాఖండలుడు .మీమాంస శాస్త్రం పై స్వతంత్ర గ్రంథాలు రాసిన విద్వద్ వరేణ్యుడు .’’సార్వ చిత్య ,సర్వతోముఖా తిరాత్ర,సాగ్ని చిత్యాప్త  ,వాజపేయాది యజ్ఞాలు చేసిన  కర్మిస్టి.’’పదవాక్యప్రమాణ పారావార పారీణ ,అద్వైత విద్యాచార్య ‘’బిరుదులుపొందినవాడు .ఈ మహామంత్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించి రఘునాథ రాయలు సంగీత సుధ’’రాస్తే ,గోవింద దీక్షితులు పీఠిక రాశాడు .కనుక చెవ్వప్ప నాయకుడు బ్రతికి ఉండగానే అచ్యుతప్పకు రఘునాధరాయలు పుట్టాడని అర్ధమౌతోంది .అచ్యుతప్ప ,గోవింద దీక్షితులు రఘునాథునికి విద్యాబుద్ధులు, రాజనీతి నేర్పించి వివేక శీలుని చేశారు .గోవింద దీక్షితులు చేసిన యజ్ఞాలకు కొడుకు యజ్ఞనారాయణ దీక్షితుడే అధ్వర్యుడు .ఆయజ్ఞాలలో రఘునాథ నాయకుడు గోవింద దీక్షితులకు తండ్రి ఆనతిప్రకారం ముత్యాలగొడుగు పట్టేవాడట

  అచ్యుతప్పగోవింద దీక్షితుల అన్యోన్యాన్ని వర్ణించే ఒక శ్లోకం –‘త్రినామాద్యంత నామానౌ –మహీక్షిద్దీక్షితా ఉభౌ –శస్త్ర శాస్త్రే చ కుశలా –వాహ వేషు హవేషు చ ‘’అచ్యుతుడు ‘’ఆ రభ్య బాలా దతి భక్తి శాలి ‘’ముసలి ఆ వరకు బ్రతికి ,రాజ్యాన్ని రఘునాథునికి అప్పగించి శ్రీరంగానికి వెళ్లి ‘’ముకుంద చింతనము ‘’తో గడిపి 1615లో మరణించాడు . –‘శ్రీరంగ స్థల సంగతో బుధకులం –శీతాంశు రుర్వీమివ ప్రాప్త స్సైష పుపోష శేష శయనే భక్తః పరే ధామని  ‘’అని సాహిత్యరత్నాకరం లో ఉంది .అచ్యుతప్ప  జీ వించి ఉండగానే అతన్ని ఒప్పించి రఘునాథ రాయలను రాజ్యానికి అభిషిక్తుడిని చేశాడు గోవింద దీక్షితులు అని ‘’సాహిత్యరత్నాకరం ‘’లో ఉన్నది –‘’భాద్రాసన స్థిత విధి ప్రథితం  విభూత్యా –నిత్యాగ్ని హోత్ర భావయా నిటలేమహీన్ద్రో –ఆ చంద్ర తారక అధీశ్వరతా నిధానం – గోవింద దీక్షిత గురుః కురుతేస్మ పట్టం  ‘’

   రఘునాథ రాయల పట్టాభి షేకం అయినప్పతినుంచి ,  గోవింద దీక్షితులను అర్ధ సింహాసనం ఇచ్చి గౌరవించాడు .కొంతకాలానికి గోవింద దీక్షితులు  చనిపోయాడు .తన సంగీత సుధలో రఘునాధుడు గోవింద దీక్షితులను ‘’జయంతి సేనా దిమరాగ,రామానందాది తాళాన్ రచయాన్ నవీనాన్ –సంగీత విద్వాంస ముపాది శస్త్వం-విపంచికావావిచాక్షణానాం’’అని దీక్షితుల సంగీత ప్రతిభను కొత్తగా కనిపెట్టినరాగాలను తాళాలను  స్తుతించాడు  .గోవి౦ద దీక్షితులు  స్వయంగా ‘’సంగీత శాస్త్ర నిక్షేపం ‘’గ్రంథం రాశాడు.ఇందులో 72ప్రస్తార మేళాలను చెప్పాడు  .వేంకటమఖి రాసిన’’చతుర్దండి’’ గ్రంథంకంటే ఇది ప్రాచీనమైనది .కనకాంగి రత్నాంగి ఖరహర ప్రియ రాగాలు దీక్షితులదానిలో ఉన్నాయి .ఇవే  వేంకటమఖికి ఆధారం .రఘునాథుని వీణ మెట్లక్రమాన్ని కాదని సప్తస్వరాలకు సర్వకాలాబాధితమైన మెట్లు ఉన్న ‘’సరస్వతీ వీణ ‘’తయారు చేసి,72మేళకర్తలను ఏర్పరచిన ప్రజ్ఞాశాలి వెంకటమఖి .జయదేవుని గీత గోవిందాన్ని అనుసరించి సంగీత సద్గురు త్యాగరాజ స్వామిపై 24అష్టపదులు రాశాడు .

  చెవ్వప్ప నాయకుని కాలం నుంచే నేపాలనే జాఫ్నా త౦జావూరికి కప్పం కట్టే సామంత  రాజ్యంగా ఉండేది .అచ్యుతరాయల హితవుప్రకారం చెవ్వప్పనాయకుడు కార్యవాది యై రాజధాని తంజావూర్ చేసుకొని అది తమిళప్రాంతం లో ఉండటం చేత ,ఆంద్ర ప్రాంతం నుండి మంత్రులు దండనాథులు ,పండితులు ,కవిశేఖర గాయకులను నాట్యకత్తే లను తంజావూరుకు తీసుకుపోయాడు .అలా  వెళ్లినవారే గోవింద దీక్షితుల వంశం కూడా .

  గోవింద దీక్షితులు వశిష్ట గోత్రుడు ‘’రాయసాన్వయ పయః పారావార రాకా సుధాకరుడు ‘’.భార్య నాగా౦బిక.ఈయన పేరుతొ తంజావూరు జిల్లాలో లో గోవిందాపురం  , దీక్షిత సముద్రం గ్రామాలేర్పడ్డాయి .గుంటూరు ప్రాంతం నుంచే ఈయనవంశం వారు అక్కడికి వెళ్ళారు .అచ్యుతప్ప కావేరి నదికి ఆనకట్ట కట్టి ఎన్నో ధర్మకార్యాలు చేసి ,1577లో మధ్వ స్వామి విజయేంద్ర తీర్ధులకు ఒకగ్రామం దానం చేశాడు .కోటలోని ‘’లక్ష్మీ విలాస భవనం ‘’లో మంత్రా౦గ౦  నిర్వహించేవాడు .ఈ సభలో రఘునాథునికి దీక్షితమంత్రి శత్రు సంహారం కోసం ఒక్కొక్కరిని తాకమని అంటే ఒక్కొక్కరినే  ఎదుర్కొని  చంపమని సలహా ఇచ్చేవాడని సాహిత్య రత్నాకరం లో ఉంది . ఇలా చేస్స్తేశాత్రువుల ఐక్యతకు అవకాశం ఉండదని భావం .

  రఘునాథరాయలు దిగ్విజయ యాత్రలకు వెళ్ళే టప్పుడు రాజ్యభారం అంతా దీక్షితుల పైన వేసి వెళ్ళేవాడని  అంతటినమ్మకం ఉండేదని సాహిత్యరత్నాకర౦ లో ఉంది –‘’’’ధరాధురం నిజ సచివే  నివేశ్యచ –సరోహితా త్సదసి సరోష మీక్షణా –దనీకినీమథసమనీ నహత్ క్షణాత్ ‘’గోవింద దీక్షితులకొడుకులు యజ్ఞనారాయణ దీక్షితులు, వెంకటేశ్వర దీక్షితులు ,లింగాధ్వరి .లింగాధ్వరి వేదార్ధ తత్వ నిర్ణయం ,శివసహస్రనామ భాష్యం  రాశాడు .నారాయణ దీక్షితులు ‘’సాగ్నిచిత్సర్వ క్రతుయాజి .రఘునాధరాయల చరితం ,సాహిత్యరత్నాకరం రఘునాథ భూప విజయం రఘునాథ విలాస నాటకం రాశాడు .ఇతడు రఘునాథుని శిష్యుడే .కావ్యనాటకాలంకార సాహిత్యాలను ప్రభువు వద్దే నేర్చాడు .వెంకటేశ్వర దీక్షితులు వాజిపేయయాజి .సాహిత్య మీమాంస ,కర్మాంత వార్తిక ,వార్తికాభారణ చతుర్దండి ప్రకాశిక మొదలైనవి రాశాడు .మహాకవి వల్లభుడైన నీలకంఠ దీక్షితునికి గురువుకూడా .ఇలా గోవింద ,దీక్షితుల వంశంవారు ఆంధ్రదేశం గుంటూరు సీమనుంది తమిళదేశం తజావూరు సీమకు తరలివెళ్లి అక్కడ సాహిత్య సంగీత ,వేదవేదా౦గ,  క్రతువిదులలోనూ మంత్రాంగం లోను కీర్తి ప్రతి స్టులై ,అందరూ మహానుభావులే అనిపించుకొన్నారు .

ఆధారం – ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -18-9-19-ఉయ్యూరు

నిన్న సాయంత్రం బ్రహ్మశ్రీ అన్నదానం చిదంబర శాస్త్రిగారు చీరాల నుంచి ఫోన్ చేసి ,తాను ఈమధ్య విజయవాడ వెళ్ళినప్పుడు శ్రీ తుమ్మోజు రామలక్ష్మణాచార్యులు ,ఆయనరాసి సరసభారతి ప్రచురించిన ”శ్రీ సువర్చలా వాయు నందన శతకం ”తనకు ఇచ్చారని ,ఇంకా రెండు శతకాలు కూడా రాయించి సరసభారతి ప్రచురించినట్లు దానిని బట్టి తమకు తెలిసిందనీ ,ఉయ్యూరు శ్రీ సువర్చలాన్జనేయ దేవాలయం సుమారు 300ఏళ్ళనాటిదని  తెలిసి ఆనందించానని ,కృష్ణాజిల్లాలో ”పాశ్చాపురం ”లోనూ సువర్చలాన్జనేయ దేవాలయం ఉందని స్వామివార్ల ఫోటో వాట్సాప్ లో పంపిస్తానని చెప్పారు అప్పుడు నేను దర్శనీయ ఆన్జనేయదేవాలయాలురెండుభాగాలుగా 355దేవాలయాల గురించి రాసి ప్రచురించామని చెప్పాను . వారు భద్రాద్రిలోశ్రీరామనవమికి సీతారామకల్యాణం జరగటం లేదని రామనారాయణ కల్యాణం చేస్తున్నారని దానిపై తానూ పుస్తకం రాశాననీ చెప్పారు వారి వ్యాసాలూ బెజవాడ నుంచి శ్రీ లక్ష్మణరావు గారు ప్రచురించిన ”హనుమత్ప్రభ ”పత్రికలో చదివేవాడినని ఆయన ఒంగోలులో నిర్మించిన నవావతార హనుమాన్ దేవాలయం గురించి కూడా రాశానని ,శ్రీ మంగళగిరి ఆదిత్యప్రసాద్ గారు ఆయనగురించి చాలా గొప్పగా నాతో చెప్పేవారని అన్నాను వాట్సాప్  లోఅడ్రస్ పంపిస్తే పుస్తకాలు పంపుతానన్నాను వారు పంపటం నేను వారికి  శ్రీమతి ముదిగొండ సీతారామమ్మ శ్రీ మంకు శ్రీను గార్లు రాసిన శతకాలు ఆ౦జనేయ వైభవం హనుమత్ కదానిది ,దర్శనీయ ఆంజనేయ దేవాలయాలు రెండుభాగాలు ,గీర్వాణ౦ -3 సిద్ధ యోగిపు౦గవులు మహిళామాణిక్యాలు, దైవ చిత్తం ,కొలచల సీతారామయ్య ,పుచ్చా వెంకటేశ్వర్లు  -మొత్తం 13పుస్తకాలు నిన్న సాయంత్రమే కొరియర్ లో పంపగానే  రోజు సాయంత్రమే అందినట్లు ఇప్పుడే ఫోన్ చేసి చెప్పారు అన్నదానం వారు పరాశర సంహిత .,ఆంజనేయ చరిత్రలపై సాధికారత ఉన్నవారు ఆంజనేయస్వామికి కల్యాణం ఎందుకు చేస్తారో పుస్తకం రాశారు ఎన్నో ఆధ్యాత్మిక గ్రంధాలు వెలువరించి రేడియో టివి లలో ప్రసంగాలు చేసిన విద్వద్ వరేణ్యులు. అలాంటివారు  నాకు ఫోన్ చేసి మాట్లాడటం మహదానందంగా ఉంది -దుర్గాప్రసాద్ -17-9-19

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -4

4-తరిగొప్పుల దత్తన మంత్రి

విజయనగర చక్రవర్తి వీరనరసింహరాయల ప్రధానమంత్రి తరిగొప్పుల దత్తన అని ‘’చంద్రభాను చరిత్ర ‘’లో ఉంది

‘’దత్తనమంత్రి మహా విపక్ష దుర్మద బల మర్మదాభరణ –దురంధర సంగర చాతురీ విశారాదుడగు వెంకట క్షితి పురందరునప్రతిమాన రాజ్య సంపదలు భరి౦పనాకు లిడు భ  వ్యగతి  శ్రితపారిజాతమై  ‘’.వీరనరసింహుడు 1586నుంచి 1614వరకు పాలించాడు .కనుకదత్తన 16వ శతాబ్దివాడు .వసుచరిత్ర అంకితం తీసుకొన్న తిరుమలరాయల నాలుగవ కుమారుడే వేంకటపతి రాయలు .అలియ రామరాయల సోదరుడు తిరుమలరాయుడు .తళ్ళికోట యుద్ధం లో రామరాయలు చనిపోయాక ,తిరుమలరాయడు సదాశివరాయలకు ముఖ్యమ౦త్రి గా ఉండి,1570లో సదాశివరాయలమరణం తర్వాత రాజ్యం ఆక్రమించి మూడేళ్ళు పాలించగా రెండవకొడుకు శ్రీరంగరాయలు 1574నుంచిరాజ్యానికి వచ్చాడు .

  తళ్ళికోట యుద్ధం తర్వాత తురుష్కదండయాత్ర వలనవిజయనగరం భస్మంకాగా  తిరుమలరాయలు రాజధానిని పెనుగొండకు మార్చాడు .ఇతనితర్వాత శ్రీరంగరాయలు ఆతర్వాత వేంకటపతిరాయలు రాజ్యం చేశారు .రంగరాయల కాలం లో బిజాపూర్ నవాబులు పెనుగొండను లాక్కోటం వలన చంద్రగిరి  రాజధాని చేసుకొన్నాడు .వెంకటపతిరాజ్యానికి వచ్చేనాటికి  చంద్రగిరి రాజధాని .’’రామరాజీయ గద్యం ‘’లో –‘’తనకు వేలూరు వరరాజధాని గాగ –వీర వెంకటరాయ విభుడు మిగుల ధరణి బాలించే ధర్మతత్పరత జెలగి ‘’అని ఉండటం వలన రాజధాని వేలూరుకు మారి ‘’రాయల వేలూరు ‘’అయింది.

  తిరుమల రాయడు తాను  బ్రతికి ఉండగానే కొడుకులతో కొన్ని ప్రదేశాలలో పాలన చేయించినట్లు ,తానూ విద్యా వినోదగోస్టితోకాలక్షేపం చేసినట్లు ‘’శృతి రంజని ‘’పద్య చరణం –‘’నమదరి నృపమౌళిస్తోమ నీరాజితాన్ఘ్రి ‘’వలన తెలుస్తోంది .’’బుధు లెన్నవలయు రాజాధిరాజ –రాజపరమేశ సకల కర్ణాటకాంధ్ర –రాజ ధౌరేయ  తిరుమలరాయ తనయ –చంద్రుడగు వేంకటపతి క్షితీంద్ర మణికి ’’

ఇంతటి ప్రతాప శౌర్య ధైర్యశాలి వేంకటపతి రాయలు ముఖ్య సచివుడై తరిగొప్పుల వంశం నాగమ్మ మల్లన దంపతులకు   నరసయామాత్యుడు పుట్టాడు .అసామాన్య యశో విభూషితుడై,ఆశ్రిత బాంధవుడై ,అనంత పద భక్తుడుగా విరాజిల్లాడు .భార్య తిప్పాంబ మహాపతివ్రత .అన్నదానం ,పరిచార్యలలలో పేరు పొందింది .వారిది అన్యోన్య దాంపత్యం .వీరికి అప్పన దత్తన మల్లన కొడుకులు అని చంద్రభాను చరిత్ర చెబుతోంది .అప్పన నిరతాన్న దాననిది .లోకబంధుడు .ఇతని తమ్ముడే దత్తనామాత్యుడు

‘’పటు కార్యదక్షుడు ‘’.రాజు ఈ క్రిందివిధంగా అతడినిపోగడినట్లు ‘’చారు చంద్రోదయం ‘’లో ఉన్నది

  దత్తన మంత్రి మధ్వమతాను చరుడు .స్వతంత్ర కౌశిక గోత్రుడు .సత్తెనపల్లి తాలూకా ‘’రాజనాపుర ‘’వాస్తవ్యుడు .ఆర్వేల నియోగి మధ్వుడు.ఈ వంశీకులు విజయనగర సామ్రాజ్యం లో తిరువనతపురం మైసూర్ లలో కూడా ఉన్నారట .టిప్పుసుల్తాన్ తండ్రి హైదరాలీకి టిప్పుసుల్తాన్ కు మంత్రి పూర్ణ య్యమంత్రి ఈ శాఖవాడే  .

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-9-19-ఉయ్యూరు

బావా -”నా హేపీ బర్త్ డే అని  పేస్  బుక్ లో వాట్సాప్ లో పెట్టాను  నీ నుంచి స్పందనే లేదు -బామ్మర్ది నన్న కనికరమూ నీకు లేదు”అన్నాడు బామ్మర్ది బ్రహ్మ0

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు -3

3-గోపరాజు రామయమంత్రి

కాకతీయ గణపతి దేవుని మంత్రి గోపరాజు రామయమంత్రి .1166నుంచి 1290వరకు గణపతి దేవునికాలం కనుక 13వ శతాబ్దివాడు .ధరణికోట రాజధానిగా రాజుపాలించాడు .1193లో అధికారం లోకి వచ్చినట్లు చిలుకూరి వీరభద్రరావు గారన్నారు .త్రిపురాంతక శాసనం బట్టి 62ఏళ్ళు పాలించాడు .రాజధానిని ధరణికోటనుంచి ఓరుగల్లుకు మార్చి ,శివాలయాలు చెరువులు  భవనాలు కట్టించాడు .గ్రామాలు ఏర్పాటు చేశాడు .’’కొండవీటి దండకవిలె ‘’లో ‘’శ్రీమాన్గణపతిర్భూపో  గజపత్యాన్వయోద్భావః –ఆస్తి భూ మండలే తస్య బహవస్సంతి మంత్రిణః-తేషాం శ్రేష్టతమమాత్యో-యాజ్ఞవల్క్యోత్తమా ద్విజః –గోపరాజాన్వయోత్పన్నో –రామాఖ్యో గణికాగ్రణీః-రక్తాస్యబ్దే మాసి భాద్రపదే బహుళ పక్షకే –దర్శేర్క గ్రహణే-పుణ్య కాలేన్గారక వాసరే’’అనేదానిలో ఉన్నప్రకారం గోపయమంత్రి రక్తాక్షి సంవత్సర భాద్రపద బహుళామావాస్య మంగళవారం కృష్ణాతీరం లో సూర్యగ్రహణకాలం లో ,రాజు అనుగ్రహం తో కరణీక బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడని తెలుస్తోంది .

రామయమంత్రి తిరుపతికి వెళ్లి తిరిగివస్తూ 1066లో సత్తెనపల్లి దగ్గర మాదల గ్రామం లో ఒక  బ్రాహ్మణుడి ఇంట ఉండి ,తాను  పెట్టాల్సిన ఆబ్దికాన్ని సంతృప్తిగా పెట్టటానికి మొదటిరోజునే బ్రాహ్మణులను ఏర్పాటు చేసుకొని ,అందులో ఒకాయన కట్టాల్సిన పన్ను  చెల్లించనికారణంగా,ఆ వూరికంసాలి ,కారణాలు  పిలిపించి ‘’బండకొయ్య ‘’వేయింఛి నందున భోక్తగా రావలసినవాడు ఎంతకీ రాకపోతే ,మనుషులనుపంపి వాళ్ళిద్దరికీ నచ్చచెప్పే ప్రయత్నం చేసినా, తానె వెళ్లి చెప్పినా, వినకపోతే ,పితృకార్యం ఎలాగో అలా అయిందనిపించి ,రాజధానికి వెళ్ళిపోయాడు. రామయమంత్రి ప్రతీకారం తీర్చాలి అని మనస్సులో సంకల్పం చేసుకొని .

ఆతర్వాత సూర్యగ్రహణం రోజున సంకల్పం చెప్పటానికి బ్రాహ్మణులేవ్వరూ రాకూడదని శాసనం చేసి ,గణపతి ప్రభువుతోకలిసి కృష్ణా స్నానానికి వెళ్ళాడు .తాను  సంకల్పం చెప్పుకొని స్నానం చేసి ప్రభువుకు సంకల్పం  చెప్పటానికి బ్రాహ్మణుడు ఎవరూ లేనందున రాజు ను అడిగి రామయ మంత్రి తానే  ఆయనకు సంకల్పం చెప్పి పుణ్య గ్రహణ స్నానం చేయింఛి ,ఆయన అనుమతితో 7గడియలు ముద్రాధికారం పొంది ,చేతిలో నీళ్ళు విడిపించుకొన్నాడు .రికార్డ్ లన్నీ పరిశీలించి బ్రాహ్మణుడికి అన్యాయం చేసిన కంసాలిని పదవినుంచి తప్పించి ,ఆపదవులకు 434మంది బ్రాహ్మణులను గ్రామాలలో నియమించాడని ‘’కొండవీటి దండకవిలె ‘’తెలియ జేస్తోంది   .అందుకే రామయమంత్రికి ‘’కరణీకోద్దారకుడు ‘’అనే బిరుదు వచ్చింది .కొండవీటి చరిత్రను జయనాగ దేవ భట్టర్ , బోలమరాజు కోనప్ప , అన్నమరాజు అనే ముగ్గురు ‘’దండ కవిలె ‘’గా శాలివాహన శకం 1250నలనామ సంవత్సరం లో  రాశారు,అదే దాని చరిత్రకు ఆధారం.

కృష్ణవేణీ తీరం లో  ఆ నాడు గణపతి చక్రవర్తికి ,మహామాత్యుడు గోపరాజు రామయ మంత్రికి జరిగిన సంభాషణకు సంబంధించిన మూడు  చాటువు ప్రచారం లో ఉన్నాయి  –

‘’అవగత శబ్ద శాస్త్ర చయులైన ,మహాత్ములు ,పండితోత్తముల్ –భువనతలంబు నందధిక పూజ్యులు వారటులుండ  గూటికై –నవనవ కల్పనావిది చణత్వముతోడినబద్ధమాడు నీ –కవులట,దానపాత్రులట –గౌరవమందుట జూవె చిత్రముల్ ‘’అని చక్రవర్తి అంటే –అమాత్యుడు

‘’మానఘనుండు ,బ్రహ్మకుల మండనమూర్తి ,పరోపకారి దు-ర్దానదురాన్నముల్ గొనడు-తప్పడు స్వామి హితైక కార్యముల్ –దీనులబ్రోచు ,బాంధవ విధేయుడు ,డస్సియు,వేట బూనడింపూనిన భక్తితోడుత’’నియోగి కోసంగిన దానమల్పమే ?’’అని ఝాడించి ,మళ్ళీ తగుల్కొని-

‘’వ్రాయుట దోషమా? ,వికృతి వైదికమా?సుతదార రక్షణోపాయముకై ‘’నియోగి ‘’నయి ,పార్థివ సేవనొనర్చునంతనే –పాయునె వంశశీలములు,బాగుగ మున్నల చిత్రగుప్తు లున్ –వ్రాయరె యెల్లలోకముల  వారలు సేసిన  పుణ్య పాపముల్ ‘’అంటూ కడిగిపారేసి  మూడోపద్యం లో –

‘’కవి కమలాసనుండు ,త్రిజగత్పతియైన పినాకపాణి  యుం –గవియె,తలంపగా గవులుకారె,పరాశర ,బాదరాయణుల్ ,కవికృత పుస్తక గ్రహణ గర్వితులల్పులు పూజనొందగా-గవులట!  దానపాత్రముల్ గారట !యిట్టివిపో విచిత్రముల్ ‘’అని మళ్ళీ మాట్లాడకుండా రామయ మంత్రి చేశాడని ‘’ద్వావి౦శ న్మంత్రిచరిత్ర ‘’లో ఉన్నదట .

‘’గణక నిర్వాహంబు గల్పించె నూరూర మహి గోపరాజు రామ ప్రధాని ‘’అనీ ,’

‘’ధరగోపరాజు రామన కరణీకము లుద్ధరించు కాలము దలపన్ –గిరి ఋతు గగన శశా౦కులు -గరమొప్పెడు శకము నాటి కాలంబయ్యెన్ ‘’అనీ చాటువులు చేటలతో రామయమంత్రి  గొప్పతనాన్ని చాటి చెబుతున్నాయి .

రామయమంత్రి చెక్కించిన ఒక శాసనం లో

—

రామయమంత్రి గుంటూరుతాలూకా ‘’తంగెళ్ల మూడి ‘’గ్రామస్తుడు .యాజ్ఞవల్క్యనియోగి .కాశ్యప గోత్రీకుడు .ఆపస్తంభ సూత్రుడు

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -15-9-19-ఉయ్యూరు .

గోదావరివారి కృష్ణాతీర సభ

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు  -2

2-చెల్లకి గంగాధర మంత్రి

వేంగి దేశం లో చెల్లకి పురానికి చెందిన చెల్లకి గంగాధర మంత్రి మహామండలేశ్వరుడు రెండవ ప్రోలరాజు మహామాత్యుడు .12వ శతాబ్దివాడు .ఆరువేల నియోగి బ్రాహ్మణుడు .ప్రోలరాజు ఇతనిని మహామంత్రి ని చేసి ,’’యనుకొండ ‘’లో నివాసం ఏర్పాటు చేశాడు .కరీం నగర శాసనం లో ఇతని గురించి వివరంగా ఉంది –‘’చనువు మెయి నగరి లో దగు –పనులెల్లను బెంపు మెరసి పరికి౦చుచునే-ర్పును భక్తియుక్తి నతిముద –మున జేయుచు దత్పరోక్షమున మతియుబ్రభన్ ‘’

‘’ఘోరతరాజి లోలుడత్యకుటిల  చిత్తు దీతడని’’ఆదరం తో గంగాధర మంత్రిని పిలిపించాడు ‘’అప్రకటిత కీర్తి ప్రోలజనపాలుడు ‘’. ఇతని వంశ మూల పురుషుడు కొమ్మనమంత్రి .ఆయన ప్రతిభతో కీర్తిపొంది చెల్లకిలో ఉండగా అతనికి బంధు చింతామణి ,శ్రీయుతుడు ఐన  నారాయణుడు కొడుకుగా పుట్టాడు .భార్య ఐతమాంబ .వీరికొడుకు గోవిందుడు .ఇతని భార్య తురకమాంబ .వీరి పుత్రుడే మన గంగాధరుడు .

‘’వ్యోజ దండనాథు డనేవాడు యుద్ధం లో చనిపోగా ,ఆ అమాత్యపదవి గంగాధరుని వరించింది .ప్రోలరాజుకాలం లో కాకతి రుద్ర దేవుడికాలం లోకూడా మంత్రిపదవిలో రాణించాడు .అందరి అభిమాన గౌరవాలు అందుకొన్నాడు .అమాత్యపదవి ,నియోగ వృత్తి సక్రమంగా నిర్వర్తిస్తూ బ్రాహ్మణులనుకాపాడుతూ  ,అనేక దేవాలయాలు కట్టించి ,పూజా పునస్కారాలకు అవకాశం కల్పించినట్లు కరీం నగర శాసనం లో ఉన్నది .’’శ్వేతాతపత్రం ‘’అంటే తెల్లగొడుగు గౌరవ చిహ్నంగా ధరించేవాడు .అన్ని నియోగ  వృత్తులపైనా ,సర్వాధికారాలు ఉన్న మహామాత్యునిగా కాకతి ప్రతాప రుద్రుడు కూర్చోబెట్టాడని తెలుస్తోంది .

   తరువాత కాకతీయ భేతా భూపాలుడి కాలం లోనూ సమర్ధంగా మంత్రిపదని నిర్వహించాడు గంగాధరమంత్రి .మహత్తర యశో విరాజితుడై ,అగణిత శౌర్య సంపన్నుడు అయి ,బేతరాజు గౌరవాదరాలు పొంది ‘’సబ్బి సాయిర మండలం ‘’ను సర్వజన మనోరంజకం గా పరిపాలి౦ప జేసింది వైజనాథ మహా మంత్రి .ఈ మంత్రికి ,యాకమా౦బికకు జన్మించినవాడు బేతన ప్రగడ రెండవ ప్రోలరాజు మంత్రి .ఈ భార్యాభర్తలు జైనమతావలంబులు .రెండవ ప్రోలరాజు 1107నుంచి 1157వరకు యాభై ఏళ్ళు అవిచ్చిన్నంగా పాలించాడు .

  ఓరుగల్లు పురనిర్మాణ౦  ఈప్రోలరాజుతో ప్రారంభమైందని  అంటారు .తాను గెలిచిన దేశ ప్రజలు హాయిగా జీవించటానికి ఈ పుర నిర్మాణం చేశాడట.ఒకసారి ఇక్కడ అమ్మకానికని సరుకులతో వచ్చిన బండి ఇక్కడ ఒక రాతికి తగిలి తలక్రిందులైతే  ,ఆ బండీ పట్టా ఆశ్చర్యంగా బంగారం అయిందట .ఈ విషయం ప్రోలరాజుకు తెలిసి ఆ రాయి స్పర్శవేది అయిన శివలింగం గా భావించి ,స్వయంభు గా దానిని అక్కడే ప్రతిష్టించి ,ఆలయం కట్టించి ,పూజాదికాలు ఏర్పాటు చేసి క్రమంగా ఓరుగల్లు పట్టణ నిర్మాణం సాగింఛి క్రమాభి వృద్ధి చేశాడు .ఇతని తర్వాత వచ్చిన రాజులు అక్కడ బలవత్తరమైన ,శత్రు దుర్ణిరీక్షణమైన వప్రము అంటే కోట కట్టారు .అదే వరంగల్లుకోట.

  గంగాధర మంత్రి మహామాత్యుడైన తర్వాత హనుమకొండ ను నగరంగా నిర్మించాడు .ఎటుచూసినా కోనేరులు దేవాలయాలు ,ఆరామాలు చెరువులతో అంటే సప్త సంతానాల ప్రతిస్టలతో హనుమకొండ శోభించేట్లు చేశాడు  .ప్రభువు అనుమతితో విద్వజ్జనాలను పిలిపించి గొప్ప క్రతువు చేయించి,వారికి ‘’డొండొండు’’అనే అగ్రహారాన్ని యిచ్చి వారికి పౌరసత్వం అంటే సిటిజన్ షిప్ ఇప్పించాడు –

‘’పురుషనిధి ,పురుషరత్నము –పురుషోత్తమ మూర్తి యనుచు బొగడగ జనులు –త్కరుషమతి వెలయంగం ద్రైపురుషుల జేసితి బ్రతిస్ట పూజర్హముగాన్ ‘’అని చెప్పుకోవటం వలన ఆ అగ్రహారం లో త్రిమూర్తి ప్రతిస్ట చేశాడు గంగాధరమంత్రి అని తెలుస్తోంది –

‘’పరమేశుడు ,హరి ,బుద్ధ-స్వరూపుడై  యప్పురవరుల వచించు జినో –హరి యనెడుపట్టశాలం-జిరముగ బుద్ధ ప్రతిస్ట జేసితి భక్తిన్ ‘’అని ఉన్నదాన్ని బట్టి బుద్ధాలయం కూడా నిర్మించాడు .ఈ విధంగా ప్రజలకు అవసరమైన అన్ని పనులను చేస్తూ ,రాజుకు విధేయుడుగా ఉంటూ ,కాకతీయ ఆంద్ర సామ్రాజ్య అభ్యుదయానికి గంగాధర మంత్రి యెనలేని సేవలు చేశాడు .

  ప్రోలరాజు తర్వాత అతడికొడుకు రుద్ర దేవుడు రాజై,హనుమకొండ రాజధానిగా ఉండటం ఉచితం కాదనుకొని ,ఓరుగల్లుకు రాజధాని మార్చినట్లు ‘’శివయోగ  సారం ‘’లో ఉన్నది .గంగాధరమంత్రి ప్రోలరాజు దగ్గర మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు రాజధాని హనుమకొండ ,రుద్రదేవుని మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు రాజధాని ఓరుగల్లు అని తెలుస్తోంది .1170’’నగు నూరు’’ శాసనంలో కవిబ్రహ్మ తిక్కన చెక్కించిన పద్యాలున్నాయి –చివరిది

‘’సుర కరిపతి  మృగపతి హరి-సురసతి ధవళ సరసి రుహ  ,శక్తిరుహ సద్రుక్-సురు చిర విశద యశో భా-సుర నిధిచే సుకవి తరణి సురనిధి చేతన్’’.నాలుగు దిక్కులావిజయ స్తంభాలు నాటించి ,మిక్కిలి ప్రతాపశాలియై ,అనేక తెలుగు గ్రంథాలను అంకితం పొంది ,సప్త సంతానాలను పొందిన ధన్యుడు చెవికి గంగాధర మంత్రి .తానూ చేసిన సుహృత్ కార్యాల వివరాలను శాసనం పై చెక్కించాడు .

  రుద్ర దేవుని అనుమకొండ  వేయిస్తంభాలగుడిలోని 1162శాసనం

 అనుసరించి కాకతీయ రుద్ర దేవుని సామ్రాజ్యం తూర్పున బంగాళాఖాతం ,దక్షిణాన శ్రీశైలం ,పడమర కటకం ,ఉత్తరాన మాల్యవంతం వరకు విస్తరించి ఉన్నది .ఇంతటి విశాలసామ్రాజ్యాన్ని రుద్ర దేవ చక్రవర్తి పాలిస్తుంటే ,దానికి సర్వవిదాలా తోడ్పడినవాడు గంగాధరమంత్రి .హిడంబాశ్రమ౦ ,నగనూరు ,అనుమకొండ మొదలైన చోట్ల దేవాలయాలు పుష్పారామాలు నిర్మించాడు .ఈయన ప్రోత్సాహంతో రుద్రదేవుడు సకల శాస్త్ర పరాయణుడై ,రామేశ్వర దీక్షితుని వద్ద విద్యలు నేర్చి ,రాజనీతి పెంపు చేసుకొని ,కవిత్వం చెబుతూ ఆస్వాదిస్తూ గురువుగారికి విన్నకొండ సీమలో శివపురం అనే గ్రామాన్ని మొదటగా దానం చేసి ఖాజీపేటలో దాన స్తంభాన్ని వేయించాడు .

  అనుమకొండను మాధవవర్మ మొదలైన వారు పాలించినా ప్రోలరాజువంటి స్వాతంత్ర్య దీక్ష ఉన్నవారుకాలేకపోయారు .చాలుక్యరాజ్య ప్రాభవం  సన్నగిలుగిలు తుండగానే ఆంద్ర సామ్రాజ్యం నెలకొల్పి ఆంధ్రుల వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడినవాడు ప్రోలరాజు .తనలో దాగి ఉన్న రాజనీతి ,సమయజ్ఞత శోర్య ధైర్య సాహసాలు ,ఔదార్య గాంభీర్యాలు పురి విప్పిన నెమలిలా విజ్రుమ్భించి ఉపయోగపడినాయి .ఈ సామ్రాజ్యానికి శ్రీరామ రక్ష చెల్లకి గంగాధర మంత్రి ;’

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -14-9-19-ఉయ్యూరు

అపూర్వాంధ్ర పూర్వామాత్యులు

శీర్షిక చూసి గాబరా పడకండి .రాజరిక వ్యవస్ధలో పేరుపొందిన  గొప్ప తెలుగు మంత్రులు అనిభావం .మంత్రి, అమాత్య, ప్రెగ్గడ పర్యాయపదాలు .సరదాకోసం పై హెడ్డింగ్ పెట్టాను .తమ శేముషితో ,రాజుకు, రాజ్యానికి ,ప్రజలకు విశేష సేవలు అందించిన నాటి మంత్రి పుంగవులలో కొందరిని గురించి తెలియ జెప్పే ప్రయత్నమే ఇది .

1-రావుల వజ్జియప్రెగ్గడ

క్రీశ 10వ శతాబ్దికి చెందినవాడు  రావుల వజ్జియప్రెగ్గడ.ఈయన గురించి తెలుసుకోవటానికి ముందుగా కొన్ని విషయాలు తెలియాలి .64కళలో ప్రజ్ఞావంతుడైన దానార్నవుడికి ,ఆర్యామహాదేవికి శక్తివర్మ ,విమలాదిత్యుడు కొడుకులు .శక్తివర్మను చాళుక్య నారాయణుడు ,చాళుక్య చంద్రుడని పిలుస్తారు .తండ్రిలాగానే ‘’సర్వలోకాశ్రయ శ్రీ విష్ణు వర్ధన మహారాజాది రాజు ‘’పేరుతో శక్తివర్మ పట్టాభిషేకం చేసుకొని 12ఏళ్ళు పాలించాడు . ద్రవిడులైన చోళులకు సాయం చేయాలని చిన్నప్పటి నుండి ఇతనికి ఉండేది .చేజారి పోయిన తండ్రి సామ్రాజ్యాన్నిమళ్ళీ పట్టుకోవాలనే ప్రయత్నం లో ఉండగా జటా చోడ భీముడు విషయం తెలుసుకొని విఫలుడిని చేశాడు .బలపడిన శక్తివర్మ మళ్ళీ  జటా చోడు నిపైకి యుద్ధానికి రాగా శక్తివర్మకు చేయూతగా చోళ చక్రవర్తి రాజకేసరివర్మ తన సైన్యాన్ని బాసటగా పంపగా జటా చోడు ని ఓడింఛి వేగీ రాజ్యాన్ని కైవశం చేసుకొన్నాడు .దానార్నవుడి సంతతి మళ్ళీ అధికారం లోకి వచ్చిందని కంటిలో నిప్పులుపోసుకొన్న చోళ ,పాశ్చాత్య ,చాలుక్యరాజ్యాలు సహి౦చ లేకపోయాయి .చోళ చక్రవర్తి శక్తివర్మకు సాయం చేయటం లో, వేంగీ సామ్రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాలనే బలమైన కోరిక ఉంది   .రాజనీతి ఉపయోగించి తన కూతురు కుందవ మహాదేవి ని శక్తివర్మ తమ్ముడు విమలాదిత్యునికిచ్చి పెళ్లి చేసి తనదగ్గరే పెట్టుకొని వేంగీ రాజ్యాన్ని చోళులు హస్తగతం చేసుకొన్నారు .

  ఇది కల్యాణి చాళుక్యులకు ఇష్టం లేదు .కాని అప్పుడు వాళ్ళు రాష్ట్ర కూటులను ఓడించి కర్నాటక సామ్రాజ్యాన్ని కైవశం చేసుకోవటం తో  వేంగీ రాజ్యంపై దృష్టిపెట్టలేక పోయారు .దానార్నవుడు యుద్ధంలో చనిపోయేనాటికి శక్తివర్మకు ఆరేళ్ళు విమలాదిత్యుడికి నాలుగేళ్ళు వయసు .మంత్రులుకాని ఆప్తవర్గం కాని అతనిపెద్ద కొడుకు శక్తి వర్మను రాజును చేసే సమర్ధులు కాలేకపోయారు .అప్పటికి జటా చోడుడే శక్తి యుక్తి సామర్ధ్యాలున్నవాడు .ఇతని వీరోచిత కార్యాలన్నీ కంచి లో విజయస్తంభంపై చెక్కబడి ఉన్నాయి .ఇతనిపూర్వులు రాజ చాళుక్య వంశానికి బంధువులు సామంతులు, రేనాటి ప్రభువులు .ప్రజోపకారమైనన తటాకాలు నిర్మించటం దేవాలయాలు కట్టించటం చేశారు .అనితర సాధ్య బలపరాక్రమ విక్రమాలున్న జటాచోడుడు ‘’సంగ్రామ విజయ ,అరసరాభరణ ,సమరైక వీర,రణరంగమల్ల,విక్రమ ధనంజయ ‘’బిరుద విరాజితుడు .ఇతని సోదరి వేంగీ చాలుక్యులలో చిన్నకోవకు చెందిన యుద్ధమల్లుని కొడుకైన బాదవుని భార్య . కనుక బాదవుని కి వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి కావాలనే  సంకల్పం ఉండటం వలన ఇమ్మడి రాజు ను ఓడించి ‘’సమస్త భువనాశ్రయ శ్రీ విజయాదిత్య ‘’పేరుతొ వేంగీ సామ్రాజ్యానికి చక్రవరి అయ్యాడు .

  బాదవునికి సంతానం లేకపోవటంతో ,భార్యకు రాజ్యాధికారం సంక్రమించి న వేంగీ సామ్రాజ్యాన్ని ‘’స్వభగినీ  పదమంధ్ర మండల౦ ‘’పేరుతొ జటాచోడుడు పాలన సాగించాడు .ఈ సమయం లోనే దానార్ణవ ,నృపకాములను యుద్ధం లో చంపేసి మొత్తం ఆస్తి హరించి ఇష్టారాజ్యంగా పాలించాడు .అతని శక్తియుక్తులను ఎదిరించగల మొనగాడే వరూ లేకపోవటం తో కీర్తి దిలీపుడై ,సమర ధనున్జయుడై చెలరేగాడు.తండ్రి రాజ్యాన్ని మళ్ళీ హస్తగతం చేసుకొనే శక్తివర్మ ప్రయత్నాలన్నిటిని చోడుడు భగ్నం చేశాడు .అయినా ప్రయత్నాలు మానని అతనిని ‘’మృగాధివ సతిం మాయాం హరేఃపౌరుషం ‘’అని కవి కీర్తించాడు .పట్టువదలని విక్రమార్కుడి లాగా 27ఏళ్ళు జటా చోడుడు తో యుద్ధం చేసి చివరికి ఓడించి తన రాజ్యాన్ని తిరిగిపొండాడు శక్తివర్మ .

  ఇమ్మడి తైలపుడు చనిపోయాక చోడుడు ఏకాకియై ,విసుగు చెంది ,వృద్ధాప్యం మీదపడి కర్నాటక రాజ్యానికి వెళ్ళిపోయేప్రయత్నం లో ఉండగా ,శక్తివర్మ ప్రయత్నాలు తెలిసి  వెనక్కివచ్చి ,అతనితో యుద్ధం చేసి ఓడిపోయాడు .27ఏళ్ళ పగ చల్లారటానికి చోడుడి బంధు మిత్రులనదర్నీ చంపేయించి అతని వంశాన్ని నిర్వంశం చేశాడు శక్తి వర్మ .కళింగం పైకి దండెత్తి చోడభీముని ప్రతినిధి ని ఓడించి చంపి రాజ్యాన్ని ఇమ్మడి వజ్రహస్తుడికిచ్ఛి పూర్వపు మైత్రి కొనసాగించాడు .ఇదంతా వికారి సంవత్సరం లో క్రీ శ 999-1000కాలం లో జరిగింది .

   ఈవిధంగా తండ్రి రాజ్యాన్ని తిరిగి సంపాదించుకొన్న విక్రమాదిత్యుడే శక్తివర్మ .అనాధ ఐన వెంగీసామ్రాజ్యానికి సనాదుడై చాళుక్య నారాయణుడయ్యాడు.అప్పుడే ఇతని తమ్ముడు యువరాజైన విమలాదిత్యునికి చోళరాజు తన కూతురును క్రీశ.1002 లో ఇచ్చి వివాహం చేశాడు .శక్తివర్మరాకతో వేంగీ సామ్రాజ్యం లో శాంతిభద్రతలు  సుస్థిరమయ్యాయి .వరాహ చిహ్నమున్న బంగారు నాణాలు ముద్రించాడు శక్తివర్మ .

  1011లోశక్తివర్మ మరణం తర్వాత తమ్ముడు విమలాదిత్యుడు వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి అయ్యాడని ‘’కోరుమిల్లి ‘’శాసనం తెలియ జేస్తోంది .రణస్థపూ౦డిశాసనం లో జ్యేష్ట శుక్ల పంచమి గురువారం పుష్యమి నక్షత్ర సింహలగ్నం లో పట్టాభి షిక్తుడైనట్లున్నది .’’ముమ్మడి భీముడు ,బిరుదా౦క భీముడు ,  త్రిభువనా౦ కుశుడు ‘’అనే సార్ధకబిరుదులుపొందాడు.1014లో తమిళనాడు తిరువయ్యార్ లో పంచనాథేశ్వరస్వామికి ద్రవ్యం అందజేసిన శాసనం ఉన్నది .జైనమతావలంబి అయినా పరమతసహనం కలవాడు .ఇతనికికి ఇద్దరుభార్యలు కుందమాదేవి ,మేడమాదేవి  .కుందమకు రాజరాజు ,మేడమ కు విజయాదిత్యుడు కొడుకులు .రాజరాజును తండ్రివైపువారు విష్ణు వర్ధనుడు అనీ ,తల్లివైపువారు రాజరాజు అనీ పిలుస్తారు .వజ్జియప్రెగ్గడ తో మొదలెట్టి,శాఖా చంక్రమణం చేశా౦ కదూ .ఇప్పుడు ఆయన అవసరం వచ్చింది .

  విమలాదిత్యమహారాజు పరిపాలన కు మహామాత్యుడు వజ్జియప్రెగ్గడ విశేషమైన కృషి చేశాడు .ఆయన రాజనీతి అపూర్వం .వేంగీ సామ్రాజ్యాధిపతి కుబ్జ విష్ణువు అయినప్పటినుంచి వేంగీ సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి పరమ మహేశ్వరుడైన సుక్షత్రియుడే అధిస్టించాలి అనే సంప్రదాయం ఏర్పరచి నిలబెట్టాడు  .ఇది చాలుక్యవంశ మర్యాదగా వేంగీ చాళుక్యుల రాజనీతిగా పేరుపొందింది .వేంగీగీచాలుక్యుల ఇలవేలుపు దాక్షారామ భీమేశ్వరస్వామి .

   ఆకాలం లో ‘’త్రికాలయోగి సిద్ధాంత దేవముని ‘’అనే ఒక జైనముని ‘’కొండ కుందాన్వయానికి చెందిన నంది గణంవాడు ,దిగంబర జైనుడు ,గోల్లాచారి శిష్యుడు ఆంద్ర దేశానికి వచ్చాడు ప్రచారంబాగా చేసి జనాన్ని జైనంలోకి మార్చాడు .ఈయన సమకాలికుడు ప్రభాచంద్రుడు దారానగరరాజు  భోజరాజు చేత సత్కారం పొందాడు .విమలాదిత్యుడు భోజుని మిత్రుడే .విమలాదిత్యుడికి హిందూ ధర్మం పై విరక్తికలిగి జైనాన్ని స్వీకరించినా రణస్థిపూండిశాసనం నాటికి ఇంకా పరమమాహేశ్వరుడే .కలిదిండి శాసనం ప్రకారం ఇంకా అభిషిక్తుడు కాని రాజరాజు రాజప్రతినిధి మాత్రమె .రాజరాజు మంత్రి వజ్రాదిత్యుడు ,త్యాగి విమలాదిత్యుడు కలిసి మనుధర్మ ప్రవర్తకులైన రాజప్రతినిధి వర్గాన్ని ఏర్పరచి   సామ్రాజ్య రక్షణ బాధ్యత అప్పగించటంలో విమలాదితుని సర్వసంగ పరిత్యాగం మహామాత్యుడు వజ్జియప్రెగ్గడపై ఉన్న అపారమైన నమ్మక విశ్వాసాలు ఆయన శేముషీ సంపన్నత కారణాలు .ఈ ఏర్పాటు జరిగిన ఒక ఏడాదికే విమలాదిత్యుడు మరణించాడు .

  రాజరాజు వేంగీ చక్రవర్తి అవగానే సవతి తమ్ముడు వీర విజయాదిత్యుని యౌవరాజ్య పట్టాభి షిక్తుని చేశాడు .సందట్లో సడేమియా అన్నట్లు ఇదే సమయంలోకళింగరాజు మధుకామార్ణవుడు రాజరాజు కు శత్రువుకాగా ,దాయాదులను విరోధులను ఓడించాకమాత్రమే రాజ రాజు అభిషిక్తుడయి,మధురాంతక దేవుడు అనిపిలువబడే రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తె  అమ్మంగ దేవిని 1023లో పెళ్ళాడాడు .ఇదంతా వజ్జియప్రెగ్గడ ప్రతిభావిశేషాలవలననే జరిగిందని 1023రణస్ధిపూ౦డి  శాసనం తెలియజేస్తోంది .ఇందులోనే ప్రెగ్గడవంశ గోత్రాది విశేషాలున్నాయి –

‘’మద్భక్తాయ కృత క్లేశాయ’’కారమ చేడు ‘’వాస్తవ్యాయ  కౌండిన్య గొత్రాయామాత్య శిఖా మణ్యే బుధ వజ్ర ప్రాకారాయ ,సౌజన్య రత్నాకరాయ  వజ్జియప్రెగ్గడఇతిప్రసిద్ధాభిధానాయ భవద్విషయో ‘’పారువటి’’నామ గ్రా మేణసార్ధం రణస్థిపూ౦డి నామగ్రామోగ్రహారీ కృత్య మత్సంవర్దిత్వా నిమిత్తే,మాయాదత్తఇతి విదిత మస్తునః ‘’.వజ్జియకౌండిన్య గోత్రుడు .ద్రోణమంత్రి పౌత్రుడు ,హరిదత్త వరప్రసాదుడైనదత్తామాత్యుని కుమారుడు .ప్రభు మంత్రోత్సాహ శక్తిమంతుడు .తల్లి పతివ్రత చీడమాంబ .వజ్జియ బుద్ధిలో బృహస్పతి .సుహృద్వతంసుడు.  అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు ,సకల వేదార్ధ నిష్ణాతుడు .శుచి ,దాని .చతురసత్య వచో నిరతుడు .బుధ వజ్ర ప్రాకారుడు ,శ్రీకంఠ పాదార వి౦ద షట్పదుడు,సౌజన్య రత్నాకరుడు ,స్వామికార్యనిర్వహణ దక్షుడు .త్రికరణాల చేత పవిత్ర చరిత్రకల కౌండిన్య మహర్షి వంటివాడు ,మిక్కిలి శివభక్తుడు .యజ్ఞయాగాది క్రతువులెన్నో చేసినకర్మిస్టి,విప్రకుల భాస్కరుడు ,అగ్నిస్టోమ, అతిరాత్రాది  క్రతుకర్త ,అతిధి అభ్యాగతులకు కొంగుబంగారం .పురోడాశ పవిత్ర వక్త్రుడు .విద్వాంసుల ,వేదవిధిజ్ఞుల ,సోమయాజుల ను సత్కరించటం లో సాటిలేనివాడు ,శ్రమణులు ,దిగంబర జైనులు  వీరు వారు అనే భేదం లేక ఆదరించేవాడు .

  మన ప్రెగ్గడ రాజకార్యాలను తన భవ్య హర్మ్యం నుంచే సాగించేవాడు .ఈ భవనానికికి ఒకప్రక్క ఉద్యానవనం దానిమధ్యలో నుయ్యి ,రెండవవైపు గోస్టాలు,అందులో ముచ్చటైన కపిలదేనువు .దాని క్షీరాన్నే త్రాగే అలవాటున్నవాడు .భార్యాభర్తలు  ప్రత్యూషకాలం లో లేచి కపిల ధేనువు సందర్శనం చేసి పూజించేవారు .అన్నికులాలవారికీ ఆవుపాలు పంచి పెట్టేవారు ఆ దంపతులు .ఆపాలుత్రాగి ఎవరికీ ఏజబ్బులూ  రాకుండా ప్రజలు ఆనాడు ఉత్సాహాలతో ఉండేవారు .వేదాధ్యయనం కూడా ఉండటం తో ఇల్లు ఒక గురుకులంగా భాసిల్లేది .విమలాదిత్య మహారాజు కు ముఖ్య సచివుడై యుద్ధంలో ధర్మం లో  మంత్రాంగం లో సాయపడుతూ సామ్రాజ్యాభి వృద్ధి ప్రజాసంక్షేమం రెండుకళ్ళుగా భావించి  సేవచేసిన చిరస్మరణీయుడు వజ్జియ ప్రెగ్గడ .ఈయన గురించి ఇదే మొదటిసారి నేను తెలుసుకోవటం .నా అన౦దాన్ని మీతో పంచుకోవటమే నేను చేసినపని

  మరో మహామాత్యుని గూర్చిమరో సారి తెలుసుకొందాం .

ఆధారం –ప్రాచీన హిందూ దేశ రాజ్యాంగ చరిత్ర ,కన్నడ దేశ చరిత్ర ,ప్రాచీన గ్రామసభల న్యాయ పరిపాలన ,దండనాథులు, దుర్గాధిపతులు వంటి అమూల్యగ్రంథాలు రచించిన విమర్శక శిరోమణి ,సాహిత్య విశారద బ్రహ్మశ్రీ కోన వేంకటరాయ శర్మగారు1950లో రచించిన  ‘’సచివోత్తములు ‘’ పుస్తకం

  సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -13-9-19-ఉయ్యూరు

నేనురాసిన సిద్ధయోగిపుంగవులు పుస్తకం లోని ”నడయాడే దైవం పరమాచార్య జగద్గురువులు శ్రీ శ్రీ చంద్ర శేఖర యతీంద్రులు ” వ్యాసం సెప్టెంబర్ గురు సాయిస్థాన్  లోపునర్ముద్రితం .ఇందులో ఇంటర్వ్యూ చేసినవాడు పాల్ బ్ర0టన్ అనే బ్రిటిష్ రచయిత-దుర్గాప్రసాద్

తెలుగులో మొదటి ప్రింటింగ్ -4(చివరిభాగం )

తెలుగులో ప్రింటింగ్ -2

తెలుగులో మొదటి కరపత్రాలు (ట్రాక్స్)1809,1810లలో ఇక్కడినుంచే వెలువడినాయి .మద్రాస్ బైబిల్ సొసైటీ కోసం ‘’ఓల్డ్ టెస్ట్ మెంట్ ‘’ను ‘’వైజాగపట్నం’’ అని ఆనాడు పిలువబడిన విశాఖ పట్నం నుంచే ముద్రించారు .అందులో ఒక వెర్షన్ ను విశాఖకు 1810లో వచ్చిన , జాన్ గార్డెన్ ,1812లో  వచ్చిన ఎడ్వర్డ్ పిచ్చెట్టీ లు తయారు చేశారు .ఐతే వీటిని మద్రాస్ లో 1818లో ముద్రించారు .మద్రాస్ కు ఉత్తరాన ఉన్న జెంటూ తెగలు మాట్లాడే జెంటూ భాషకు వ్యాకరణాన్ని 1810లో ప్రింట్ చేశారు. కాని రచయిత పేరు లేదు.దీనినే 1817లో పునర్ముద్రించారు .ఇప్పుడు రచయితపేరు విల్లియం బ్రౌన్ అని తెలియజేశారు .ఈయనే ‘’వొకాబ్యులరి ఆఫ్ జెంటూ అండ్ ఇంగ్లిష్ ‘’ను ఆధునిక జెంటూ భాషమాట్లాడే మధ్యతరగతి ,పైతరగతి వారి వ్రాత, భాషణల కోసం పదాలను తయారు చేసి అందుబాటులోకి తెచ్చాడు .హిందూ పేరే మారి జెంటూ అయి ఉండవచ్చు .కానీ 17వ శతాబ్ది మధ్య కాలానికి జెంటూ భాష తెలుగు భాషగా ,జెంటూ ప్రజలు తెలుగు ప్రజలుగా గుర్తి౦పబడ్డారు  .

   బళ్లారిలో 1815లో తయారైన  ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ను బళ్ళారి ట్రాక్ సొసైటీ 1825లో నెలకొల్పింది .ఇది వేలాది మతగ్రంథాలు, కరపత్రాలు ముద్రించింది .ఎ.డి.కాంప్ బెల్ రాసిన రెండు పుస్తకాలను మద్రాస్ లో ముద్రించారు .అందులో ఒకటి ‘’ది గ్రామర్ ఆఫ్ టెలుగూ లాంగ్వేజ్’’,‘’కామన్లి టెర్మెడ్ ది జెంటూ ,పర్టిక్యులర్ టు హిందూస్ ఇన్హాబిటింగ్ నార్త్ ఈస్టర్న్ ప్రావిన్సెస్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ పెనిన్సులా’’ (1816).రెండవది ‘’ఎ డిక్షనరీ ఆఫ్ టెలుగు లాంగ్వేజ్ కామన్లి టెర్మెడ్ ది జెంటూ ,పర్టిక్యులర్ టు హిందూ ఇన్హాబిటింగ్ ‘’(1821).1818లో ఏర్పడిన ‘’ది మద్రాస్ రెలిజియస్ ట్రాక్ సొసైటీ’’ఆ శతాబ్దం  అంతానికి దాదాపు మిలియన్ ట్రాక్స్ తెలుగులో ప్రింట్ చేసి రికార్డ్ సృష్టించింది .

  క్రిస్టియన్ సాహిత్యం ,వ్యాకరణం నిఘంటువులు ముద్రించటం తో ఆగిపోకుండా పాఠశాల పుస్తకాలను కూడా ముద్రించటం ప్రారంభించింది ఆ సొసైటీ .చార్లెస్ ఫిలిప్స్ బ్రౌన్ మహాశయుడు రచించిన ‘’ది ప్రాసడి ఆఫ్ తెలుగు అండ్ సాంస్క్రిట్ లాంగ్వేజ్ ఎక్స్ ప్లైన్డ్ ‘’ను కూడా 1827లో ఈ సొసైటీ  ప్రింట్ చేసింది .

   ఈ విధంగాఇండియాకు వచ్చిన  మొదటి మిషనరీ సంస్థలు ,బ్రిటిష్ సివిల్ ఉద్యోగులు తెలుగు ప్రింటింగ్ కు శక్తికొలది సాయం చేసి ,ముఖ్యభూమిక పోషించారు  .రత్నగర్భ భారత దేశం లో అన్నపూర్ణ అయిన ఆంద్ర దేశం లో తెలుగులో వార్తాపత్రికలు మొలకెత్తటానికి  తెలుగు సాహితీ మాగాణిని చక్కగా  దున్ని ,పదును చేసి,పరిపక్వమైన పంటకు ఇతోధిక కృషి చేశారు .

  ఆధారం ‘’–హిస్టరీ ఆఫ్ ది ప్రెస్’’ అనే 25 పేజీల ఆంగ్లవ్యాసం  .

  మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -11-9-19-ఉయ్యూరు

కృతజ్ఞతాపూర్వక ధన్యవాదాలు

తెలుగులో మొదటి ప్రింటింగ్ -3

తెలుగులో ప్రింటింగ్

తెలుగు వార్తాపత్రికల క్రమాభి వృద్ధి తెలుసుకోవాలంటే తెలుగులో ప్రింటింగ్ ఎలా ప్రారంభమైందో తెలియాలి .ముందే చెప్పినట్లు ఈస్ట్ ఇందియాకంపెనీ మిషనరీలు తమ పాలన సక్రమంగా జరగటానికి ఉద్యోగులకు స్థానిక భాషలు నేర్చుకోనేట్లు చేశారు .భాషాజ్ఞానం క్రమాభి వృద్ధితోపాటు ప్రింటింగ్ విధానమూ అమలు పరచారు .డేనిష్ మిషనరీ బెంజమిన్ షుల్త్జ్ తెలుగు భాషా పరిశోధన చేసిన మొదటి యూరోపియన్ .18వ శతాబ్ది మధ్యలో యూరోపియన్ ప్రపంచం తెలుగు భాష నేర్వాలనే ఆసక్తి బాగా కనబరచింది .1746లో ’’కాటేచిజం తెలుగికస్ మైనర్  ‘’,1747లో ‘’కల్లోక్వియం రెలిజియజసం  ‘’,’’పెర్పిక్యుయా ఎక్స్ప్లి కేషన్ డాక్ట్రినా—ఎక్స్ లింగ్వా టమూలికా టెలుగికన్ వెర్సా ‘’వంటి 47తెలుగుపదాలను  గ్రెగ్ షార్పే అనే వాడు సేకరించగా  ,1767లో థామస్ హైడ్   ముద్రించిన ‘’సింటాగ్మా  డిజర్టేషనం ఆక్జానియా ‘’పుస్తకం’’ అనుబంధం ‘’లో ముద్రించాడు .బెంగాల్ లోని సేరంపూర్, తమిళనాడులోని మద్రాస్ లలో తెలుగు మాటలు ఒకే సారి ప్రింట్ అయినట్లు రికార్డ్ లు సాక్ష్యం చెబుతున్నాయి .1770లో ఇండియావచ్చిన చార్లెస్ విల్కిన్స్ అనే ఆంగ్లేయుడు సంస్కృతం నేర్చుకొన్న మొదటి ఆంగ్లేయుడు .ఆయనే సంస్కృతం లోని భగవద్గీత ,కాళిదాసు శాకుంతలం ,నారాయణ పండితుని ,హితోపదేశం  ఇంగ్లీష్ లోకి అనువాదం చేశాడు .ఈయనే దేవనాగర లిపిలో  అక్షరాలు  తయారు చేయటం ,మోల్దింగ్ ,కూర్చటం  అంతా స్వయంగా చేసి   స్థానికులకు ట్రెయినింగ్ ఇచ్చి దీనిఆదారంగా మిగిలిన భారతీయ భాషల మోల్డ్ లు తయారు చేయించాడు .

  సేరంపూర్ ప్రెస్ లోని ‘’పంచారాం ‘’,ఆయన సహాయకుడు’’ మనోహర్’’ లు మొట్టమొదటి తెలుగు అక్షరాల టైప్ లను తయారు చేసి తెలుగుకు మేలుచేశారు.1804లో సేరంపూర్ మిషనరీలు ఇంగ్లాండ్ లోని తమ సొసైటీకి తమవద్ద అశేషమైన లెటర్ ఫౌండ్రి ఉందని ,దాన్ని ఎంతైనా విస్తరించే వీలున్నదని తెలియ జేశారు .ఇండియాలోని తెలుగు తో సహా  ఏడు భాషలలో ఉన్న మతగ్రంథాలను ముద్రించటానికి తాకు సామర్ధ్యం ఉందని సొసైటీకి తెలిపారు .ఫారిన్ బైబిల్ సొసైటీ ప్రకటించినదానిప్రకారం  ‘’తెలుగు గాస్పెల్ ‘’ఖరీదు నాలుగు రూపాయలు .

  పుస్తకాల ధర తగ్గించటానికి వీలుగా వారు లండన్ నుంచి తెలుగు, నాగరి ఫాంట్లను తెప్పించుకొన్నారు .1807లో సేరంపూర్ ప్రెస్ తాము అనుకోన్నట్లుగానే తెలుగుతోసహా  ఏడు భాషలలో మత గ్రంథాలను ప్రచురించింది .దురదృస్టవశాత్తు1812మార్చి 11న జరిగిన అగ్నిప్రమాదం లో ఈస్ట్రన్ భాషలలో ఉన్న 14 ఫాంట్లు ,అనువాదం పొందిన రామాయణ వ్రాతప్రతులు పూర్తిగా తగలపడి నిరుపయోగామైపోయాయి .తెలుగు వ్యాకరణం చిత్తుప్రతి కూడా దగ్ధమైంది .కాని నిర్వాహకుల అకు౦ఠిత దీక్ష వలన కొన్ని నెలలోనే ప్రెస్ మళ్ళీ పని ప్రారంభించింది .ఆ  సంవత్సరం పూర్తయేసరికల్లా తగలబడిన అన్ని పుస్తకాలను మళ్ళీ ప్రచురించి వెలుగులోకి తెచ్చారు .వీటిలో డబ్ల్యు .కారీ రాసిన వ్యాకరణం కూడా ఉంది .

  తెలుగు ప్రింటింగ్ లో సేరంపూర్ తర్వాత రెండవ స్థానం పొందింది మద్రాస్ .1788ప్రారంభం లోనే హెన్రిహార్రిస్ మద్రాస్ లో కొత్త ప్రింటింగ్ ప్రెస్ పెట్టాలని ,పర్షియన్ ఇతర ప్రాచ్య భాషల అక్షరాల తయారీని స్థానిక బ్రాహ్మణుల అభ్యర్ధనతో ప్రారంభించాడు .18వ శతాబ్ది చివర్లోనే హార్రిస్ తెలుగు లో ప్రింటింగ్ కు సర్వం సిద్ధం చేశాడు . లండన్  సొసైటీ  కి చెందిన మొదటి మిషనరీలు  1804లో విశాఖపట్నం జిల్లాలో పని చేయటానికి వచ్చారు .సేరం పూర్ లో ఉన్న కారీ వాళ్ళను ముందుగా తెలుగు నేర్చుకోమని హితవు చెప్పాడు .అందులో ‘’బెస్ గ్రా౦జెస్ ‘’అనే ఆయన తగినంత తెలుగు నేర్చుకొని బైబిల్ లోని కొన్నిభాగాలు ,కొన్నికరపత్రాలు తెలుగులో తయారు చేశాడు .కరపత్రాలను ‘’క్రిస్టియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ది ఈస్ట్ ‘’ప్రింట్ చేసింది  .విలియం కాంప్ బెల్ తెలుగు కోసం విశాఖ విజయనగరం లోని మిషనరీలు చేసిన కృషిని విస్తృతంగా’’బ్రిటిష్ ఇండియాస్ రిలేషన్స్ టు ది  డిక్లైన్ ఆఫ్ హిందూ ఇజం ‘’పుస్తకం లో 1839లో . రాశాడు ‘.

  సశేషం

తెలుగులో మొదటి ప్రింటింగ్ -2

ఇండియాలో ప్రింటింగ్

దైవవాక్య వ్యాప్తికి ఇండియాలో క్రిస్టియన్ మిషనరీ ప్రవేశించింది .దీనికి బైబిల్ మొదలైన వారి మతగ్రంధాలు బాగా అవసరమయ్యాయి .వారు స్థానిక భాషలు నేరుస్తూ నిఘంటువులు ,వ్యాకరణాలు రాశారు .తర్వాత కాలనీ ప్రభుత్వం సామ్రాజ్య విస్తరణకోసం ప్రవేశించింది .సివిల్ ఉద్యోగులు సమర్ధ పరిపాలనకు స్థానిక భాషలు నేర్వాల్సి వచ్చింది .వీరికీ భారతీయ భాషలలో డిక్షనరీలు ,వ్యాకరణాలు అవసరమయ్యాయి .ఈ అవసరాలు తీర్చటం కోసం మిషనరీలు, కాలనీ ప్రభుత్వాలు భారతీయ భాషలలో పుస్తకాల కోసం అచ్చు యంత్రాలను నెలకొల్పారు  .1576లో గోవాలో  జేస్సూట్  మిషనరీ మొదటి ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఏర్పాటు  చేసింది . 1578లో మొదటిపుస్తకంగా ‘’డాక్ట్రినా క్రిస్టా’’ ముద్రించారు .దక్షిణభారత లో తిరునల్వేలి జిల్లా పులికైల్ లో కూడా ప్రింటింగ్ ప్రెస్ వచ్చింది .1579లో వెంట్రిలో మిషనరీలు ప్రింటింగ్ ప్రెస్ పెట్టి    దాన్ని కేంద్రంగా మార్చుకొన్నారు.  1581లో వెంట్రి కి దగ్గరలో ఉన్న వైపికోట కు హెడ్ క్వార్టర్ మార్చారు. 1602లో పోప్ వైపికోట జెసూట్ మిషనరీకి  ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ను గిఫ్ట్ గా  ఇచ్చాడు .ఈ ప్రెస్ లో రోమన్ స్క్రిప్ట్ లో తమిళ, మళయాళ, కొంకణి భాషలలో ప్రార్ధన పుస్తకాలు ప్రచురించారు .పోర్చుగీస్ భాషలో ఉన్న క్రిస్టియన్ మత గ్రంథాలను మలయాళం లోకి అనువదించి 1616ప్రాంతం లో అచ్చువేశారు .1649,1654లలో వీటిని పునర్ముద్రించారు .ఇక్కడ గమనించాల్సిన అతిముఖ్య విషయం ఈ పుస్తకాలు రోమన్ స్క్రిప్ట్ లో ముద్రి౦చ బడటం .

   1674 గుజరాతి వ్యాపారి భీమ్జి పరేఖ్ బొంబాయి లో మొదటి ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఏర్పాటు చేశాడు .తనకు సాయంగా ఒక ప్రింటర్ ను పంపమని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి రాస్తే ,ప్రింటింగ్ లో నిష్ణాతుడైన హెన్రి హిల్స్ నుపంపారు .ఇక్కడ కూడా పుస్తకాలు రోమన్ అక్షరాలలోనే ముద్రి౦ప బడినాయి .గుజరాతి ,ఇతర భాషలలో ముద్రించే ప్రయత్నాలు చేసినా ఫలించలేదు .1679 లో హంబెల్ ఖండ్ లో ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఏర్పడి, మొదటిసారిగా తమిళ్ –పోర్చుగీస్ డిక్షనరీ ప్రింట్ చేశారు .1712లో డేనిష్ మిషనరీ తమిళనాడు తంజావూరు లో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ పెట్టి పోర్చుగీస్ భాషలోనే పుస్తకాలు ముద్రించారు .జర్మనిలో తమిళ అక్షరాలను మోల్డ్ చేయించి దిగుమతి చేసుకోన్నారు కాని,అవి బాగా పెద్దవి అవటంతో ఉపయోగపడలేదు .ఈ ప్రెస్ లోనే చిన్న అక్షరాల మోల్డ్ లు తయారు చేసే ప్రయత్నం చేశారు .ఫలించి 1744లో ఈప్రెస్  లోనే తమిళంలో ‘’న్యు టెస్ట్ మెంట్ ‘’ముద్రించారు .అంతకుముందు 1733లోనే ఇక్కడే తమిళం లో వ్యాకరణ పుస్తకం అచ్చయింది .ఇదే ఇండియాలో తమిళభాషలో ముద్రింపబడిన మొదటి వ్యాకరణ పుస్తకంగా గుర్తింపు పొందింది .

                   మద్రాస్ ప్రింటింగ్ ప్రెస్

1761లో మద్రాస్ లో కొన్ని ఆసక్తికర పరిస్థితుతులలో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఏర్పాటైంది .ఆ ఏడాదే బ్రిటిష్ వాళ్ళు పా౦డిచేరిని ఫ్రెంచ్ వారినుంచి స్వాధీనం చేసుకొన్నారు .గవర్నర్ భవన౦ లో ఉన్న ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ను మద్రాస్ కు తెచ్చి, తమిళం లో నిష్ణాతుడైన బ్రిటిష్ స్కాలర్ కు అందజేశారు .దీన్ని వెప్పేరి మిషన్ కాంపౌండ్ లో నెలకొల్పారు .1779లో ఇక్కడే తమిళ –ఇంగ్లిష్ డిక్షనరీ ,1786లో ఇంగ్లిష్ –తమిళ్ నిఘంటువు లు ముద్రింపబడ్డాయి.ఇంతమాత్రం చేత మద్రాస్ లో ఇదే మొదటి ప్రిన్టింగ్ ప్రెస్ మాత్రం కాదు .1746నుంచి మద్రాస్ లో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఉన్నట్లు ఆధారాలున్నాయి .దీన్ని ఫ్రెంచ్ వాళ్ళు పాండి చేరికి తీసుకు వెడితే ,వాళ్ళ అధికారం పోయాక బ్రిటిషర్లు మళ్ళీ మద్రాస్ కు దీన్ని1761లో  చేర్చారు  .కనుక దక్షిణభారత దేశం లో ప్రింటింగ్ 16వ శతాబ్దం లోనే ఉన్నట్లు గమనించాలి .ఉత్తరభారతం లో 200 ఏళ్ళ తర్వాతనే ప్రింటింగ్ ప్రెస్ వచ్చింది .కానీ బెంగాల్ లోని ‘’సేరా౦ పూర్ ప్రెస్’’ అనేక  భాషలలో ప్రింటింగ్ చేయటం లో ప్రముఖంగా తోడ్పడింది .సేరా౦పూర్  మిషనరీలే మొదటి పవర్ ప్రెస్ నుకూడా ఏర్పాటు చేయటం చారిత్రాత్మకం .

  ఇండియాలో 16వ శతాబ్దిలోనే ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీ మొదలై ,19వ శతాబ్ది ప్రారంభానికి పూర్తిగా వికసించింది .ప్రింటింగ్ ప్రెస్ వలన భాషాభి వృద్ధి ,అక్షరాస్యత ,విజ్ఞానం మిక్కిలిగా పెరిగి ,వార్తాపత్రికల ఆవిర్భావానికి నాంది పలికింది .

   సశేషం

 మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -10-9-19-ఉయ్యూరు

గురించి తెలుసుకోవాలంటే అసలు అచ్చు యంత్రం చరిత్ర ముందు తెలియాలి .ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు అంటే రైల్వే ,పోస్ట్ ,టెలిగ్రాఫ్ ,టెలీ కమ్యూని కేషన్లు  లేనికాలం లో భారత దేశం లో వార్తలు ఎలా ఒకచోటునుండి మరో చోటుకు చేరేవో తెలుసుకొంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది .

   క్రీ.పూ.మూడవ శతాబ్దం లో పాలించిన మౌర్య సామ్రాధీశుడుడు అశోక చక్రవర్తి కాలం లో పాలనా పరమైన విషయాలను ప్రజలకు తెలియ జేయటానికి శిలాఫలకాలు,  ,స్తంభాలపై వివరాలను చెక్కించాడు .సామ్రాజ్యం లో చాలా మారుమూల ప్రాంతాలలోకూడా వీటిని ఏర్పాటు చేశాడు .రవాణా వ్యవస్థ అంతగా రూపు దాల్చని ఆ కాలం లో రాజ నిర్ణయాలు తెలియ జేయటానికి ఇవే ప్రజలకు ఉపయోగంగా ఉండేవి .ఈయన తర్వాత వచ్చిన పాలకులు గోడలపై వ్రాయస గాండ్ల చేత ముఖ్య విషయాలు రాయించారు .పాతవి చెరిపేసి తర్వాత కొత్తవార్తలు రాసేవారు .మొఘల్ సామ్రాజ్యావతరణలో వార్తా ప్రసారం కొత్త దారి తొక్కింది .వార్తాహరుల చేత వార్తలను వేర్వేరు ప్రదేశాలకు పంపే వ్యవస్థ ఏర్పడింది .ఇలా రవాణా వ్యవస్థలో పెక్కు మార్పులు తెచ్చింది మొగలులే .వ్రాతప్రతులు ఆనాడు ఉద్యోగస్తులకే ఉపయోగకరం గా ఉండేవి .తర్వాత వాటిని నకులు అంటే కాపీలు తీసి బాగా ఉపయోగించారు .వార్తలను సేకరించి రాయటానికి వ్రాయస గాళ్ళకు  ఔరంగజేబ్ ఎక్కువ స్వాతంత్ర్యాన్ని కలిపించాడు .కొన్ని సందార్భాలలో వీళ్ళ రాతలు కల్పితంగా ,నిజాలకు దూరంగా ఉండేవి .ముఖ్యంగా దక్కన్ లో ఈ బాధ ఎక్కువగా ఉండేది .

  1656-58కాలం లో ఇండియాలో పని చేసిన ఫ్రెంచ్ డాక్టర్ ఫ్రాన్కోస్ బెర్నియర్ తనపుస్తకం లో  మొగలులకాలం లో వార్తలురాసి వివిధ ప్రాంతాలకు పంపే  వకి –అస్నవిస్  గురించి విపులంగా రాశాడు  .ఔరంగజేబ్ పాలనలో వచ్చిన వెనీస్ యాత్రికుడు నికోలా మానుషి ‘’వార్తలురాసే వకియా –నావిస్ ,కన్ఫియనేవిస్ లు వార్తలను వారానికి ఒకరోజు మొఘల్ రాజుల  సమక్షం లో  చదివి వినిపించాలి అనే షరతు ఉండేది ‘’అని రాశాడు .1828లో కల్నల్ జేమ్స్ టాడ్ వందలాది ఇలాంటి వార్తా పత్రాలను లండన్ లోని రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీకి భద్రంగా పంపించాడు .ఇవి ఒక్కొక్కటి 8అంగుళాల పొడవు ,నాలుగున్నర అంగుళాల వెడల్పు ఉండేవి .ఇవన్నీ వేర్వేరు వారిచేత రాయబడిన నోటీసులు ,పదోన్నతపత్రాలు ,చక్రవర్తి పర్యటన విశేషాలు ,వేట వినోదాలు ,దాడులు  ,అందిన నజరానాల వివరాలు పెర్షియన్ ఉర్దూలో రాయబడిన  పత్రాలు . భారత దేశ చరిత్రలో ఈ  వార్తా పత్రాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఉంది .పరిపాలకులకు దేశం లో జరిగిన అనేక విషయాలను తెలుసుకోవటానికి బాగా ఉపయోగపడేవి .

  అచ్చు వార్తా పత్రికలు  వచ్చాక కూడా వ్రాతప్రతులు, వార్తా పత్రాలు, వార్తాపత్రికలు ఉంటూనే ఉన్నాయి.ప్రభుత్వ పాలనకు వ్యతిరేక౦గా ఉన్న వ్రాతప్రతులు వార్తల రవాణాకు బాగా సహకారంగా ఉండేవి .12-4-1828న ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్ ,సర్ జోహాన్ మాల్కోంల అతిరహస్య దస్త్రం ప్రభుత్వ వ్యతిరేక వ్రాతప్రతిగా పేర్కొనబడింది .క్రీశ 1800లో ఆ  దక్షిణ భారత దేశం లోని ప్రతిగ్రామానికీ చేరింది .1800-1806 కాలం లో జరిగిన ‘’వెల్లూరు తిరుగుబాటుకు’’ఆ ప్రతులు బాగా దోహదపడ్డాయి .1857ప్రథమభారత సంగ్రామం లో ఇలాంటి ప్రతులు కీలకపాత్ర పోషించాయని ఆయన రాశాడు .

                  అచ్చుకళ

ఆర్ట్ ఆఫ్ ప్రింటింగ్ అంటే అచ్చుకళ గురించి తెలుసుకొందాం .జర్నలిజం చరిత్ర  అచ్చు యంత్రం అభి వృద్ధితో ముడిపడి ఉన్నది .ప్రింటింగ్ ప్రెస్ మొదట కనిపెట్టిన ఘనత చైనాకే దక్కుతుంది .చైనావారు కదిలే టైపు లను మొదటిసారిగా ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లో ఉపయోగించారు .మొదటి పేపరు కూడా చైనాలోనే తయారయింది .క్రీ.శ 866లోనే మొదటిపుస్తకం చైనాలోనే అచ్చు అయింది .పెకింగ్ లో ప్రచురింపబడిన ప్రభుత్వ గెజిట్ అత్యంత పురాతన వార్తాపత్రికగా గుర్తింపు పొందింది .

   15వ శతాబ్దం లో జర్మనిలోని మైంజ్ సిటి కి చెందిన జాన్ గూటేన్ బెర్గ్  అనే గోల్డ్ స్మిత్ కదిలే యంత్రాన్ని,  కొయ్య బ్లాకులకు బదులు వాడే మెటల్ టైప్ కు పనికొచ్చే సిరాను అభి వృద్ధి చేసి ఇన్వెంటర్ అయ్యాడు .1456లో సుమారు 300 బైబిల్ పుస్తకాలను ముద్రించి చరిత్ర సృష్టించాడు .దీనితర్వాతే చాలా దేశాలలో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లు వెలిశాయి .ఇటలిలోని వెనిస్  నగరం ప్రింటింగ్ కు పెద్ద కేంద్రంగా విరాజిల్లింది .ఆ కాలం లో ప్రభుత్వాలు, చర్చి లు ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లను పోషించాయి .1476లో కాక్స్టన్ అనే మొదటి ప్రింటర్ వెస్ట్ మినిస్టర్ లో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ మొదటిసారిగా నెలకొల్పాడు .ఈయన అచ్చు కళను కొలోన్ లో నేర్చుకొన్నాడు .అప్పటిదాకా లాటిన్ భాషలోమాత్రమే ప్రింట్ చేసే వారు. ఈయన ఇంగ్లిష్ లో ప్రింట్ చేసి మరో చరిత్రకు నాందిపలికాడు  .క్రమంగా ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లు ప్రపంచమంతా పాకిపోయాయి .

 14వ శతాబ్ది శ్రీనాథకవి రచనలవలన భారతదేశం లో పేపరు వాడకం ఆంధ్రప్రాంతం లో రెడ్ది రాజులకాలం లోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది .ప్రింటింగ్ ప్రెస్  అవతరించిన ప్రతి చోటా విద్యావ్యాప్తి జరిగింది .మనిషి దృక్పధంలో అత్యంత తీవ్రమైన మార్పు వచ్చింది .ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఆధునిక కాలాన్ని ప్రాచీనకాలాన్ని విభజన  చేసింది ప్రింటింగ్ ప్రెస్ . ఇండియాలోకూడా విద్యావ్యాప్తికి ,అభి వృద్ధికి బహువిధాల ప్రింటింగ్ ప్రెస్ తోడ్పడింది .భారతీయ భాషలు దీనివలన ఎన్నోప్రయోజనాలు పొందాయి .వార్తాపత్రికల ప్రింటింగ్ లో ప్రింటింగ్ ప్రెస్ అత్యద్భుత ప్రగతి సాధించింది .

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -9-9-19-ఉయ్యూరు

కమనీయం ,’’రమణీయం ‘’ దువ్వూరివారి స్వీయ చరిత్ర -4

తాతగారివద్ద సంస్కృతం ప్రారంభించిన నాలుగు నెలలకు కొడుకు ఎలా ఉన్నాడో చూడటానికి దువ్వూరివారి తండ్రి వచ్చారుకాని ,కొడుకును పలక రించనే లేదు . తలిదంద్రులతో తమ్ముడు మరదలుతో మాట్లాడుతుండగా ఈయన వినటమే .వచ్చిన 10గంటలతర్వాత ‘’ఒరేయ్ ‘’అని కేకేసి పెరట్లో ‘’మామ్మా, తాత నిన్ను కోపపడటం లేదుకదా ?’’అని ఒక్కమాట అడిగితె ఈయన కళ్ళనుంచి దుఖం ధవలేశ్వర డాం నుంచి గోదావరి ఉబికినట్లు  కారింది .’’తెలివితేటలు  బానే ఉన్నాయి ఊరుకో ‘’అని ,తానుకోడుకును పలకరించినట్లు లోపలివారికి తెలిసిపోతుందేమో అని గబగబా లోపలి వెళ్ళిపోయారు .తనకు ఆక్షణం లో అంత దుఖ౦ ఎందుకు వచ్చిందో  తెలీదన్నారు శాస్త్రిగారు .ఏడవకుండా ఉంటె ఇంకో రెండుమాటలు మాట్లాడి ఉండేవారేమో అనుకోని తనను తాను  సముదాయి౦చు కొన్నారు  .ఆనాటి కొందరిపెద్దల తీరు అలానే ఉండేది .మానాన్నగారూ అలానే ఉండేవారు .తండ్రిగారి టోపీ కనపడకుండా చేసి ,ఆయన తిరుగుప్రయాణం హడావిడిలో దాన్నిమర్చిపోతే పడవల రేవుకు తీసుకు వెళ్లి ఇస్తే ,’’నేను మర్చిపోలేదు నీకోసమే ఉంచాను ‘’అని రెండు పొడిమాటలుమాట్లాడి స్నేహితులతో కబుర్లలో పడ్డారు తండ్రి .

మాఖమాసం లో శాస్త్రిగారి ఉపనయన ముహూర్తం పెట్టి తండ్రికి ఈయనద్వారానే ఉత్తరం రాయించి సంతకం ‘’లింగయ్య శాస్త్ర్ృల్లు వ్రాలు’’అని దస్కత్తు చేశారు. శాస్త్రులు అని రాయటానికి వచ్చినతిప్పలు ఇవి రెండుతప్పులు అందులో గమనించారు మనవడు గారు .పూర్వపు సంస్కృత పండితులకు తెలుగుపై  దృష్టి ఉండేది కాదని ,తాతగారు తాటాతాకుల మీద రాయగలరుకాని కాగితాలమీద రాయలేరని శాస్త్రిగారు ఉవాచ .ముహూర్తానికి ముందే బలగం అంతా చేరింది .ఆ ఇంట్లో మామిడాకు తోరణం కట్టి 40ఏళ్ళు అయిందని ,కనుక మనవడికి ఉపనయనం తాము చేసే అవకాశం ఇవ్వమని మామ్మ,తాత శాస్త్రిగారి తండ్రినికోరటం వారు అంగీకరించటం జరిగి తాత బామ్మల చేతులమీదుగా శాస్త్రిగారి మెడలో జందెపు పోగుపడింది .తమ తలిదండ్రులది త్యాగంగా అందరూ భావించారు .దీనికి శాస్త్రిగారు ‘’వాత్సల్యం వంక చూడగలిగితే అది మహాత్యాగమే ‘’అని చెప్పారు .సంధ్యావందనం నేర్పే బ్రహ్మగారు ‘’అచ్యుత ,జనార్దన ,ఉపేంద్ర ,హరేః శ్రీ కృష్ణః’’అని చెబుతుంటే ‘’ఇవి సంబోధనలు సున్నాలు ఉండకూడదేమో?’’అని దువ్వూరి  వారు ఆయనతో అంటే ‘’మీ సాహిత్యాలిక్కడ పనికిరావు .ఇదేమన్నా కుమారసంభవం, మేఘ సందేశం అనుకొన్నావా ? సున్నాలు అలా ఉండాల్సిందే కదల్చటానికి వీల్లేదు ‘’’’అని గదమాయిస్తే,  ఆయన అమాయక విశ్వాసానికి శాస్త్రిగారు జాలిపడి ‘’స్మార్తం లో భాషా కృషి చేసినవారు లేరు ‘’అని బాధపడ్డారు .వేదపాఠశాలలు సంస్కృత పాఠశాలలు పెడుతున్నారుకాని స్మార్తం చెప్పిస్తూ సాహిత్యగ్రంథాలు కూడా కొద్దిగా చదివించే పాఠశాలలు వస్తే బాగుండును అనుకొన్నారు .’’ఆత్మనామ గురోన్నామ —-నృహ్లియ్యాత్’’అని పెద్దలశాసనం కూడా ఉన్నట్లు గుర్తు చేశారు .రెండేళ్లలో తాతగారి వద్ద  సాహిత్య గ్రంథాలన్నీ పూర్తయ్యాయి .14వ ఏట ఇల్లువదిలి బయట ఎక్కడైనా వ్యాకరణం నేర్వాలని మనసుపడ్డారు .

మూడుమైళ్ళ దూరం దంగేరులో వేదార్ధవిశారదులైన ఉప్పులూరి గణపతి శాస్త్రిగారి తండ్రిగారు  వేదవేత్త గంగాధరశాస్త్రిగారికి మనవడిని అప్పగించారు తాతగారు .కౌముది ప్రారంభించి సంజ్ఞా పరిభాషలు అచ్ సంధి చదివారు .వేదామూ శాస్త్రమూ చదివిన పండితులు అప్పుడు అరుదు .ఇక్కడ చదివినప్పుడు దగ్గర బంధువు ఉప్పులూరి సూర్యనారాయణ గారింట్లో ఉండేవారు .గంగాధరం గారు కొద్దికాలానికే కాకినాడకు మకాం మార్చారు .అప్పటికే దాక్షారామ లో సంస్కృత పాఠశాల వచ్చింది .చిలుకూరి చతుస్టయ౦ అని వ్యాకరణం లో పేరుపొందిన వారిలో పాపయ్య శాస్త్రిగారి గారి రెండవకుమారుడు చిలుకూరి కొండయ్య శాస్త్రులుగారు అక్కడ వ్యాకరణ బోధకులని దువ్వూరి వారికి తెలిసింది .అక్కడ చేరి హల్ సంది ప్రారంభించారు .40కి పైనే విద్యార్ధులు ఉండేవారు .ఈ బాచ్ లో అనిపెద్ది వెంకటశాస్త్రి దీ   గురువుగారు కొండయ్యగారిదీ సమానవయస్సే .అందుకని గురువుగారు ఈయన్ను ‘’వెంకట శాస్త్రిగారు ‘’అనే గౌరవంగా పిలిచేవారు. ఇది మిగిలినవారిలో అసూయకు కారణం అయి౦ది కూడా .ఒక సాయిబు చేత వేంకటశాస్త్రిని ‘’వెంకన్న గారు ‘’అనిపిలిపించి ,గురువుగారికోపానికి గురై కూకలేయి౦చుకొన్నారు దువ్వూరి అండ్ కో .పొయ్యిమీద ఉడుకుతున్న అన్నం గిన్నె దించలేక కిందపదేసినందుకు గుర్విణి తోనూ చీవాట్లు తిని ఇకా అక్కడ ఉండలేక వెళ్లిపోతుంటే ‘’ఏదోకోపం లో నాలుగు అంటే వెళ్ళిపోవాలా “?అని వాత్సల్యంగా అడిగినా ముగ్గురు ముఠా వెళ్ళిపోయారు .

దాక్షారామకు సుమారు 8మైళ్ళ దూరం లో ఉన్న కొంకుదురు లో కొత్తగా పాఠశాలపెడుతున్నారని వేదుల సూర్యనారాయణ శాస్త్రిగారు వ్యాకరణం బోధిస్తారని తెలిసి అక్కడికి చేరి పాఠాలు ప్రారంభించారు ఈముగ్గురు. వేదులవారు మహామహోపాధ్యాయ తాతారాయుడు శాస్త్రులుగారి మొదటి శిష్యులు .వ్యాకరణం లో అపారపా౦డిత్యమున్నవారు .ఒకగంట చెప్పాల్సిన పాఠాన్ని 2లేక 3న్నరగంటలు బోధించేవారు .సూత్రాలు విమర్శలు అన్నీ వివరంగా బోధించటం వలన మళ్ళీ ఇంటిదగ్గర చదవాల్సిన అవసరం  ఉండేది దికాదన్నారు దువ్వూరివారు .కౌముది దాదాపు పూర్తయింది .వారి బోధనలో ‘’ఉత్సాహకరమైన అనుభవం కలిగింది ‘’అని మురిసిపోయారు .వేదులవారికి పిఠాపుర సంస్థానాధీసులనుంచి పండితులుగా చేరటానికి ఆహ్వానం వచ్చింది .వెళ్ళే ప్రయత్నం లో ఉండి దువ్వూరి వారినిపిల్చి తరువాత ఏమి చదువుతావని అడిగితె ఆయనతో పిఠాపురం వెళ్లి అక్కడే చదువుతాను అనగా ‘’ఇప్పటినుంచే నిర్ణయం లో ఉండకు అప్పుడు ఆలోచిద్దాం ‘’అన్నారు .

తాతగారు రాసిన కార్డు ప్రకారం వెళ్ళారు .15రోజుల్లో పెళ్లి ముహూర్తం అని ఆయన చెప్పటం ,గురువుగారికి పెళ్లి విషయం కార్డ్ రాయటం జరిగిపోయాయి .వధూవరుల  ఇష్టాయిష్టాలతో  జరిగే పెళ్ళిళ్ళు ఆనాడులేవు .బాధ్యతంతా పెద్దలదే నిర్ణయాలూ వారివే .పెళ్లి చూపులూ లేవు ‘’చిన్నవయసులో పెళ్లి విషయం వధూ వరులు  నిర్ణయి౦చు కోలేరుకనుక అప్పటి సంఘం  ఆ అపద్ధతే పాటించింది  ‘’అంటారు శాస్త్రిగారు .వివాహం నాటికఈయనకు 15, ఆమెకు 10ఏళ్ళు .అమలాపురం తాలూకా ఇందుపల్లిలో వంక జగన్నాధం గారమ్మాయి పెళ్ళికూతురు .స్నాతకానికీ వివాహానికీ మధ్యకాలం లో నదులు దాటరాదు అనే నియమం ఉండటంవలన గోదావరి దాటినఅవతలి ఒడ్డున అంటే ‘’ అద్దరిని ‘’ముక్తేశ్వరం లో మాతామహుల ఇంట   స్నాతకం చేసి అమ్మ,అమ్మమ్మ కోరికా తీర్చారు .దువ్వూరివారితల్లి బాగా చదువువుకొన్న అంటే సాహిత్యం చదివిన ఇల్లాలు ‘’వర్ధనమ్మది తెలుగులో మంచి జ్ఞానమండీ ‘’అని అతా చెప్పుకొనేవారు తనతల్లి గురించి .భాషాజ్ఞానం ఎక్కువ.పురాణాలన్నీ తేలికభాషలో అందరికీ చెప్పేది .

పెళ్లి నాటి ఒకముచ్చట గుర్తు చేసుకొన్నారు శాస్త్రిగారు .తాతగారికి సంస్కృతం నేర్పిన గురువుగారిదీ అదే వూరు .తాతగారు నూతనవదూవరులను బంధువులను వారింటికి తీసుకువెళ్ళి ఆశీర్వచనం ఇప్పించారు .తనగురువుగారితో ‘’తమరు నాకు చెప్పినది అంతా తుచ తప్పకుండా నా మనవడికి తృప్తిగా చెప్పేశా’’అన్నారు గురువుకు నమస్కరిస్తూ తాతగారు ‘’ఐతే ఏవైనా శ్లోకాలు అడగనా ?’’అన్నారు ఆముసలి వగ్గు .ఆయన అడిగినవాటికి వాటికి సరైన శ్లోకాలే చెప్పారు దువ్వూరివారు .వారి దర్శనం ‘’పరమగురు దర్శనం ‘’గా భావించి ఆశీస్సుల౦దు కొన్నారు దంపద్యుక్తంగా. ‘’సమానానా ఉత్తమ శ్ల్లోకో అస్తు ‘’అని  ఆ శతాధిక  జ్ఞాన వృద్దు ఆశీర్వదించారు .

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -9-9-19-ఉయ్యూరు

—

కమనీయం ,’క’రమణీయం ‘’ దువ్వూరివారి స్వీయ చరిత్ర -3

దువ్వూరి వారిఊరంతా  గోదావరి’’ విరుపు ‘’కి గోదారిలో పడిపోయింది .ఈయనున్నప్పటి ఊరు అంటే 1910లో రెండో ఊరు .ఇదీ మరో పదేళ్ళ  తర్వాత నదీ గర్భం లోచేరింది .తర్వాత ఉన్నది మూడవవూరు .నది ఒడ్డు విరుపులలో  వీరి భూములన్నీ గౌతమీ గర్భాన చేరాయి .1910కి వీరికి మిగిలింది 3ఎకరాలే .మరోనాలుగేళ్ళ  లో ఇదీ గోదావరికి అర్పణం అయింది .ఒక్కోసారి మూడు లేక నాలుగేళ్ళకు భూమి పైకి తేలచ్చు .ఒక్కోసారి వందేళ్ళు అయినా జాడ లేకపోవచ్చు .ఈ ‘’గంగ వెర్రులు ‘’ఎవరికీ తెలీవు అంటారు దువ్వూరి .తీర గ్రామాలకు ఏటా ఈ తిప్పలు తప్పవు .ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట గోదావరికాలువలు ఏర్పరచిన కాటన్ దొర బ్రతికి ఉంటేదీనికి ఉపాయం ఆలోచించి కాపాడేవాడు. ఇప్పటి’’ పబ్లిక్ వేస్ట్ డిపార్ట్ మెంట్ ‘’అదేనండీ పి.డబ్ల్యు డిపార్ట్మెంట్ కు ఈ గోలపట్ట  లేదని శాస్త్రిగారు బాధపడ్డారు .కాలువలద్వారా నీరు ప్రవహించి గోదావరి పొలాలు సస్య శ్యామల౦గా భూదేవికట్టిన పచ్చటి చీర లాగా భాసిస్తూ ఉంటె, కాటన్ దొర ఒకసారి ఆ భూములన్నీ కంటితో చూసి ఆనందించాలని ఒక బోటు లో  నెమ్మదిగా ప్రయాణం చేసి, తనివార చూసి పులకించి ఆనంది౦ఛి తన జీవితం సార్ధకమై౦దని  సంతృప్తి  చెందేవాడు .  ఒకసారి అలా వస్తూ ధవళేశ్వరం నుంచి తాళ్ళరేవు దాకా ప్రవహించే కాలువ ఆనుకొని ఉన్నఅరవై ఇళ్ళు,80మంది వేదవేత్తలు ఉన్న  కపిలేశ్వరపుర ఆగ్రహారానికి రాగా,ముఖ్యమైన  రేవులో  స్నానం చేస్తున్న శిస్ట బ్రాహ్మణులు కాటన్ ను అపర భగీరధునిగా భావించి ‘’కాటన్ దొరస్నానమహం కరిష్యే’’అంటూ మూడు సార్లు చెప్పుకొని స్నానం చేస్తుండగా రేవు దగ్గరున్న దొర చెవులకు ఆపేరు వినిపించి గుమాస్తానుపంపి వాకబు చేయిస్తే ‘’అయ్యా !కాటన్ అనే గొప్ప దొరగారు ఇంజనీరుగా ఉండేవారు .అ మహానుభావుడే ఈకాలువలన్నీ త్రవ్వించాడు. మహామంచివాడు .స్నాన పానాలకు సౌకర్యం లేకుండా తరతరాలనుంచి ఇబ్బందిపడుతున్నమాకు ,ఇలాంటి సౌఖ్యం కలిగిగించిన ఆయనను మర్చిపోకుండా రోజూ స్నాని౦చేటప్పుడు సంకల్పం లో ఆయన పేరు కృతజ్ఞతగా చెప్పుకొ౦టాం ‘’అని చెప్పారట .వచ్చిన వాడు కాటన్ పంపిన  మనిషి అని తెలీక .ఈ మాట గుమాస్తా ద్వారా విన్న దొర అక్కడున్న బ్రాహ్మణులకు తలొక పది రూపాయలు బహుమతులుగాగుమాస్తాద్వారా ఇప్పించాడట  ..ఈ వార్తనెమ్మదిగా అవతలి రేవు వారికి పాకి  దొర దగ్గరా డబ్బులు పిండుకొందామని ఆయన బోటు అక్కడకు రాగానే బిగ్గరగా అక్కడి బ్రాహ్మలు ఆయన పేరు పైకి బాగా వినబడేట్లు సంకల్పం  చెప్పటం విని ,బహుమతికోసం చెబుతున్న మోసపు సంకల్పం అని తెలుసుకొని ,,సరంగులతో ‘’ప్రభుత్వ రేవులో కాక వేరే రేవులో స్నానం చేస్తే ఖయిదులో పెడతామని గట్టిగా చెప్పించి  వాళ్ళందర్నీ ఒడ్డుకు తరిమి కొట్టి౦చాడట .పడుతూ లేస్తూ ఆశపోతులు పారిపోయారని దువ్వూరివారు రాశారు .

స్వంతూరిలో శివాలయ విష్ణ్వాలయాలు లేవు .ఊళ్ళో బ్రాహ్మలు కోరితే దంగేరులో ఉన్న  రావిపాటి కమ్మవారు కేశవస్వామి గుడికట్టించారు .అంతాకలిసి చ౦దాలు వేసి మల్లేశ్వరస్వామి గుడి కట్టించాలని సంకల్పించి దంగేరువాసి పోలిశెట్టి వెంకటరట్నంగారినే కాపు కులస్తుని అడగటానికి వెళ్ళారు .ఆయన మొదట్లో చేతిలోకానీ లేక పోగాకు కాడలు ఊర్రూరూ తిరిగి అమ్ముతూ ,వచ్చినదానితో కుటుంబం పోషించుకొంటూ’’ ఎక్కడో తేనే తుట్టె పట్టి ‘’ క్రమంగా ఎకరాలకు ఎకరాలుకొని, కాకినాడ వంతెనదగ్గర ఉప్పుటేరు ఒడ్డున ఉన్న కలప అడితీలలో సగం దాకా కొని మహాదైశ్వర్యవంతుడై ,దాన శీలియై ,దైవ బ్రాహ్మణభక్తితో ఎవరేది అడిగినా సంకోచం లేకుండా సాయం చేస్తూ ,లెక్కలేనన్ని దాన ధర్మాలు చేస్తూ ,బీద బ్రాహ్మణులకు యకరమో అరఎకరమో రాసి ఇస్తూ ,ఊళ్ళో ఎవరేది అమ్మినా కొంటూ ,ఎవరైనా అమ్ముతామని వస్తే ‘’నలుగురికి చెప్పి యెంత ఎక్కువ ధర పడుతు౦దోతెలుసుకొని నాదగ్గరకు వస్తే, దానిపై కొంచెం ఎక్కువే వేసి నేను కొంటాను ‘’అనే ఉదార హృదయంతో అందరికి తలలో నాలుక అయ్యాడు. ‘’సాధారణంగా చెడి అమ్ముకొంటారు ఎవరైనా .వాళ్ళు కష్టపడుతూ ఇచ్చింది మనకు జయం కాదు .వాళ్ళను సంతోషపెట్టి పుచ్చుకోవాలి ‘’అన్న ఫిలాసఫీ అమలు చేసిన  సహృదయుడు  .కాకినాడకు స్వంతకారులో వెడుతూ దారిలో ఎవరైనా ముసలి వారుకనబడితే ఆపి కారు ఎక్కించుకొని తీసుకు వెళ్ళే పరోపకారి .శివాలయం లో ‘’కోటి పత్రి ‘’పూజ ,రోజుకు లక్ష పత్రి చొప్పున 100రోజులు జరుపుతూ ,పగలల్లా ఉపవాసం ఉంటూ  ఆ వందరోజుల్లో ఊరందరికీ రాత్రి భోజనాలు ఏర్పాటు చేస్తూ , వాళ్ళ భోజనాలయ్యాకే తానూ భోజనం చేస్తూ,ప్రతిరోజూ పొరుగు ఊళ్లకు జనాలనుపంపి ఒక్కొక్క మారేడు దళం చొప్పున కోయించి తెప్పిస్తూ ,,సంతర్పణలు సమారాధనలు చేస్తూ కేశవ   స్వామికి కోటి తులసిదలాలపూజ చేయిస్తూ, లక్ష్మీ పార్వతులకు కోటి కు౦కు మార్చనలు చేయిస్తూ ,108శ్రీమద్రామాయణ పారాయణాలు 108బ్రాహ్మణుల చేత వందరోజులు చేయించి ,ప్రతిదానికీ పూర్ణాహుతి అతి వైభవంగా చేస్తూ ‘’బరంపురం లో ప్రత్యేకంగా నేయిం ఛి తెప్పించిన తెల్లని అక్షీరాబ్ది పట్టు చాపు ఉత్తరించి విడదీసి ,రెండు చేతులతో లుంగ చుట్టి ఆవునేతి మండగ లో ముంచి తడిపి అగ్నిహోత్రం లో వ్రేలుస్తుంటే అతని వదాన్యతకు ముక్కున వేలు వేసుకోనేవారట .

ఇలాంటి షావుకారు దగ్గరకు శివాలయం చందాకోసం శాస్త్రి గారు  గ్రామ౦లొని బ్రాహ్మణ్యం దువ్వూరిపుల్లయ్యగారి నేతృత్వం లో వెళ్లి అడిగితె ‘’మీరు గుడికతట్ట వచ్చు కట్టలేక  పోనూ వచ్చు .నేను ఇచ్చి౦దానికి వెంటనే ఫలితం రాదు .నేనేదైనా ఇచ్చినా ఆలయం పూర్తియితే అప్పుడు మీ అందరితోపాటు నాకూ ఆవగిజలో అరవై వంతుఫలితం రావచ్చు .మీ అందరికీ నాకు తోచింది ఇస్తాను .దాన్ని మీరు దేవాలయానికే ఇచ్చుకోండి ఏమైనా చేసుకోండి.నాకు వెంటనే ఫలితం దక్కుతుంది  ‘’అని చెప్పి వెళ్ళిన 12మంది బ్రాహ్మణులకు ఒక్కొక్కరికి ఒక ‘’దొంతి ‘’అంటే 20వెండి రూపాయల వంతున పళ్ళెం లో పెట్టి ఇస్తే ,తీసుకొని వెంటనే అంతా పుల్లయ్యగారి చేతుల్లో పెట్టారు .వీరు ఊహించింది వందరూపాయలు .ఆయన ఇచ్చింది 240రూపాయలు .ఎలాగోఅలా మల్లేశ్వరాలయం కట్టేశారు వీరంతాకలిసి .కాని నైవేద్యానికి పొలం లేదు .కొంతకాలానికి మళ్ళీ వెంకటరత్నం గారినే వెళ్లి అడిగారు ‘’నాకున్న దేవ బ్రాహ్మణ భూములు ‘’పల్లం కుర్రు ‘’లో ఉన్నాయి ,మీకు దూరమైనా మంచిఫలసాయం వచ్చే ఒక ఎకరం రాసి రిజిస్టర్ చేయించి మీకు పంపిస్తాను .మక్తా ధాన్యం ఈఏడాదినుంచే వచ్చే ఏర్పాటు చేయిస్తాను ‘’అన్నాడు .పుల్లయ్యగారు ‘’అదనంగా ఇంకొంచెం భూమి ఇస్తే బాగుంటుంది ‘’అనగా ఆమాట వీరెవరికీ నచ్చలేదు .షావుకారు ‘’పుల్లయ్యగారు !దేవుడికి ఎంతిస్తే మనకూ అంత ఇస్తాడు .భగవంతుడు నానోట ఎకరం పలికించాడు .మీరు అడిగారని మరో ఎకరం ఇస్తే మీ ప్రేరణతో ఇచ్చినట్లవుతు౦ది కాని నేను స్వయంగా ఇచ్చింది అనిపించదు దాని ఫలితం లో సగం వాటా మీకూ పంచాల్సి వస్తుంది .నాకు తెలీదుకాని ‘’కర్తా కారయితా ‘’అంటారు తమలా౦టిపెద్దలు .నాకు రావలసిన ఫలితంలో సగానికి సగం ఇతరులకు పంచటం నాకు మనసొప్పదు క్షమించండి ‘’అని చెప్పగా అవాక్కయ్యారు ఆయన వాదనాపటిమకు అక్షరజ్ఞాననం లేని ఆయనముందు ఈపండితులు తలవంచుకోవాల్సివచ్చింది అన్నారు దువ్వూరి శాస్త్రి గారు .

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -8-9-19-ఉయ్యూరు

—

—

కమనీయం ,’’రమణీయం ‘’ దువ్వూరివారి స్వీయ చరిత్ర -2

బ్రహ్మశ్రీ దువ్వూరి వేంకట రమణ శాస్త్రిగారు 11ఏళ్ళ వయసువరకు తాళ్ళూరు,జగ్గం పేటలలో ,12,13వయసులో స్వగ్రామం మసకపల్లి (మసక తొలగించి వెలుతురు ని౦పటానికేమో ?)14దాక్షారామ ,15,16కొంకుదురు ,పిఠాపురం ,17-23దాకా ‘’ విజీ’’ నగరం ,24-కొవ్వూరు ,25-43వరకు కృష్ణాజిల్లా చిట్టి గూడూరు ,44లో విశాఖ ,45-48 గుంటూరు ,49-70దాకా వాల్తేరు లలో గడిపారు .ఇన్ని చోట్ల తిరిగినా ఆయనకు చిన్నప్పటి తాళ్ళూరు,జగ్గం పేటలంటే విపరీతమైన అభిమానం .రెండో క్లాసు మాష్టారు చింతా జగన్నాధం గారు పిల్లల దస్తూరి రమ్యంగా ఉండేట్లు చేయటానికి  ప్రతి రోజూ ఒకగంట సేపు కాపీ రాయించేవారు .వీరికి దస్తూరి దూరం ,కుదిరేదికాదు .కాపీలు రాయించటం లో అప్పుడొక పధ్ధతి ఉండేది ,పుస్తకం లో పైన గురువుగారు’’ ఒరవడి’’ చక్కగా పెట్టి ఇచ్చేవారు .దాన్ని చూసి పిల్లాడు అడుగు పంక్తి నుంచి ,ప్రారంభించి క్రమంగా పై పంక్తి వరకు కాపీరాయాలి .ప్రతి పంక్తి మాస్టర్  గారికి చూపించి దిద్ది౦చుకొని తర్వాత పైపంక్తిలో పంక్తిలో తప్పులు లేకుండా రాయాలి .ఇలా కిందినుంచి పైకి రాస్తే ఎప్పుడూ మాస్టారుగారి ఒరవడే కనిపిస్తుంది. అదీ కిటుకు .

  తన తండ్రిగారు జీవితకాలం లో నాలుగు నిమిషాలు వరుసగాతనతో  మాట్లాడ లేదని అంతటి డిసిప్లిన్ ఆయనదని ,ఆయన్ను చూస్తె తాతగారు మామ్మ ,అమ్మమ్మ ,తల్లీ అందరూ గజగజలాడి పోయేవారని  తండ్రి తనతో సన్నిహితంగా ఉండకపోవటం పెద్ద బాధగా లోపల ఉండేదని , .కానీ ఏమీ చేయలేని నిస్సహాయత అని చెప్పారు ..తనతోపాటు జగ్గం పేట ,తాళ్ళూరు లలో చదువుకున్న విద్యార్ధులు ,చదువు చెప్పిన మాస్టర్లు అందరూ  దువ్వూరి వారికి బాగా జ్ఞాపకమే .బాల్య స్నేహితులను కలుసుకోవాలని ఎప్పుడూ ఆరాటంగా ఉండేది పెద్దయ్యాక ఒకటి రెండు సార్లు అక్కడికి వెళ్లి చూసి అ ఆనవాళ్ళు పోయినా ఆన౦దాన్ని అనుభవించారు .దస్తూరిలో వెనకబడ్డ శాస్త్రిగారు ఒకరోజు ఆదరాబాదరా కాపీ పేజీ అంతా రాసి పారేశారు .చూసిన చి౦తావారు రూళ్ళకర్ర పెట్టి నెత్తిన ఒకటిస్తే బొప్పికట్టింది ఏడుపు లంకి౦కొంటే ,ప్యూన్ వోదారుస్తుంటే , ఆ మేస్టార్   పై అసూయ ఉన్న తక్కినమేస్టార్లు   తండ్రికి చెబితే ‘’ప్రాణం విసిగితే మనమంతా పిల్లల్ని కొడుతూనే ఉన్నాం. నేను కొట్టే దెబ్బలు మరీ ఎక్కువ .నేను వెళ్లి ఎలా అడుగుతాను బాగుండదు ‘’అని వాళ్ళ నోళ్ళు  మూయించారు .ఇన్స్పెక్టర్ వచ్చినప్పుడు యాగీ చేయమని శాస్త్రిగార్ని మాస్టర్లు రెచ్చగొడితే సమయం చూసి చెప్పారు .ఆయన కనుక్కు౦టాలే అని ,అంతా అయ్యాక ఆ మేస్టర్ని పిలిపించి ఒంటరిగా ‘’అయ్యా రూళ్ళ కర్ర దేనికి వాడుతారు ?’’అని అడిగితె రూళ్ళు వేసుకోవటానికి అని చెబితే ‘’నెత్తిమీద కొట్టటానికీ

ఉపయోగిస్తారా ?’’అనగానే తప్పు తెలుసుకొన్న చింతా వారు చి౦తా క్రా౦తులయ్యారు.

  తమ చిన్ననాటి వైశ్య స్నేహితుడు వెంట్రప్రగడ సత్యనారాయణ మూర్తి ,కమ్మవారి పిల్లాడు ముత్యాలసత్యం అంటే ఎక్కువ అభిమానం .వెళ్లి పలకరిస్తే ఎంతో ప్రేమాభిమానాలు కురిపిస్తారు ‘’హృదయం త్వేనన జానాతి ప్రీతి యోగం పరస్పరం ‘’అన్నారు .దస్తూరిబాగా ఉంటె జీవితగమనమూ బాగా ఉంటుందని ,మనసు సరళంగా ఉంటుందని ,ఎగుడు దిగుడుగా రాస్తే జీవితం లోనూ అవి తప్పవని తన అనుభవం చెప్పినట్లు తెలియజేసి ‘’చక్కబాటు –సద్దుబాటు –దిద్దుబాటు ‘’ఒక ప్రత్యేకక కళ అన్నారు .గోవిందమ్మ అనే ఇల్లాలు రోజూ సత్తుగిన్నెలో ప్రత్యేకంగా పెరుగు తోడుపెట్టి స్వయం గా వీరింటికి తెచ్చి వీరి తల్లిగారికి ‘’అబ్బాయికి ఈ పెరుగే వేయ౦ డమ్మా ‘’,అని చెప్పేది .సమయానికి పెరుగు అందించని రోజు ఎంతో నోచ్చుకోనేదని ,కని ఇంట్లో అలమారలో ఉన్న సత్తుగిన్నె లో ప్రత్యేకంగా తోడుపెట్టిన పెరుగును తాను రానప్పుడు ఈయన్నే తెచ్చుకోమని చెప్పే మహా ఇల్లాలు .శాస్త్రిగారు బాబాయి పిన్నిలదగ్గర ఉన్నప్పుడు గోవిందమ్మ ‘’అబ్బాయికి పెరుగంటే ఎంతో ఆప్యాయనం.ప్రత్యేకంగా తోడు పెట్టి పంపుతాను అదే అబ్బాయికి వేయండి మీ ఇంట్లో పెరుగు లేదనికాదు .ఏమీ అనుకోకు ‘’అని వ్రేపల్లె గోల్లామే అన్నంత ఆప్యాయంగా చెప్పేది .కాని పిన్నిమాత్రం పిల్లలందరికీ పెరుగు వేసి ,ఈయనకు మీగడ వేసేది ఆప్యాయంగా .’’నాకూ పెరుగే వేతూ,మీగడ జిడ్డు వదలదు ‘’అంటే పిన్ని ‘’పాలసారం పెరుగులో లేదు,రుచా పచా . మీగడలో ఉంది సున్నిపిండితో జిడ్డు పోతుంది .నీకోసం పాల కుండలో మీగడ వేరే తీసి ఉంచాను .వద్దనకు నాయనా !’’అని బ్రతిమాలి వడ్డించేది .ఆప్రేమ ఆప్యాయతకు శాస్త్రిగారు మురిసిపోయారు .ఇలా జగ్గం పేటలో కల్లూరి, వెంట్రప్రగడ కుటుంబాలతో అనుబంధం గాఢమైంది .’’ఒకే కుటుంబం అన్న భావనే తప్ప వేరే కుటుంబాలు అన్న ఆలోచనే ఉండేది కాదు .అలాంటి ఆప్తులమధ్య తాళ్ళూరు, జగ్గం పేటలలో పన్నెండో ఏడుదాకా పెరిగాను ‘’అంటారు దువ్వూరి వారు .బాబాయిపిన్నిలకు సంతానం లేదు .ఈయన్ను దత్తత తీసుకోవాలని లోపల ఉ౦డేదికాని బయట పడేవారుకాదు .అమ్మమ్మకు ఈయన ఒక్కరే దౌహిత్రుడు ఆమె ప్రాణాలన్నీ ఈయనమీదే .ఆమె ఐహిక అముష్మికాలన్నీ ఈయన చేతులమీదే జరగాలి కనుక ఎవరికీ ఈయన్ను పిన్ని బాబాయిల వద్ద ఉంచటానికి ఇష్టపడలేదు .

  స్వగ్రామం మసకపల్లిలో తాతగారివద్ద సంస్కృతం నేర్వటం ప్రారంభించారు .అప్పుడేవరైనా రఘువంశం నాలుగో సర్గ లోని ‘’సర్గాసరాజ్యం గురుణాదత్తం’’శ్లోకం తో ప్రారంభించేవారు అలాగే వీరూనూ .అమరం తాతగారికి వాచోవిధేయం .పుస్తకం అక్కర్లేదు .ఆయనది ‘’చీకటి సంత ‘’మూడుకా౦డలూ అలాగే నేర్పారు .వనౌషధి వర్గులో కొసభాగం ,లింగాది సంగ్రహవర్గు వదిలేశారు .వల్లించి ఊరుకోవటం కాదు తాతగారితో నిత్యం కొంతభాగం ఏకరువు పెడుతూ ఉండాలి .వ్యుత్పత్తులు కూడా చెప్పేవారు .లింగాభాట్టీయం అనే గురుబాలప్రబోధిక ఆయనకు కంఠస్తమే.’’అమరం నెమరుకు వస్తే ,కావ్యాలెందుకు కాల్చను ?’’అనేవారు తాతగారు .పంచకావ్యాలలో మల్లినాద సూరి ఏ శ్లోకం దగ్గర ఏ పంక్తి రాశాడో ఆయనకు గుర్తే .వాల్మీకం అయిదు వందల సర్గలలో తీర్దీయ వ్యాఖానం లో ఎక్కడ ఏ పంక్తి ఉందో టక్కున చెప్పేవారు రామాయణం గురుముఖతా పాఠం గా చదివారట తాతగారు .రామాయణ ఆరుకాండలు తీర్దీయ  వ్యాఖ్యానం తో  సహా తాటాకులమీద స్వయంగా రాసుకొని భద్ర పరచుకొన్న సాహితీ మూర్తి .వ్యాకరణ ,అలంకార శాస్త్రాలు చదువుకోకపోయినా వ్యాఖ్యానాలో వాటి వివరణలు వాటిని చదువుకొన్న పండితులకంటే మేలుగా చెప్పేవారు .ఆప్రాంతం లోని గొప్ప సాహితీ పండితులు తాతగారి సాహిత్య పరిజ్ఞానానికి జోహార్లు చెప్పేవారట .గోదావరిజిల్ల్లాలో ఇందుపల్లి సాహిత్యానికి ,విశాఖ మండలం లో సాలూరు సాహిత్యానికి 1860-1920 కాలం లో ప్రత్యేక ప్రసిద్ధి ఉండేదని దువ్వూరి ఉవాచ .ఏలేశ్వరపు తమ్మన్న  శాస్త్రులు గారివల్ల ఇందుపల్లికి , సామవేదం అన్నప్ప శాస్త్రులు గారివలన సాలూరు ప్రాంతాలు బహు ప్రసిద్ధి చెందాయి .వీరి తాతగారు ఇందుపల్లి సంప్రదాయానికి చెందినవారు.  .

  తాతగారికి పొలం  వ్యవసాయ కామటమూ ఉండేది .తాతగారితో పొలం వెడుతూ తిరిగివస్తూ వెనకటిశ్లోకాలు వల్లెవేస్తూ వ్యాఖ్యానాలు చర్చిస్తూ గడిపేవారు .చదువుకు క్షణం విరామం ఉండేదికాదు .బామ్మగారు తాతగారిని ‘’పిల్లాడికి వినోదం లేదు ఆటాపాటా లేదు ఎప్పుడూ సంతతా సంధేనా ?అని సన్నాయి నొక్కులు నొక్కేవారు .ఆకాలం లో తోలుబొమ్మలాటలు బాగా ఉండేవి .ఒక రోజు రాత్రి ఆటకు ఆముదం ఖర్చు పెట్టుకొని ఆరు రూపాయలిస్తే రాత్రి తొమ్మిదినుంచి తెల్లవార్లూ ఆడేవారట .వారి బృందం లో కనీసం పది మంది ఉండేవారట .ఈ కాస్త డబ్బు ఎలా సరిపోయేదో అని శాస్త్రిగారు బాధపడ్డారు .రామాయణంలో సుందరకాండకు భారతంలో విరాట పర్వానికి మోజు ఎక్కువగా ఉండేదట .తోలుబొమ్మలాటలు వీదినాటకాలుగా ,స్టేజి నాటకాలుగా ,మూగ సినిమాలుగా టాకీలుగా క్రమ పరివర్తనం  చెందాయంటారు .మామ్మగారు ఎన్నో సార్లు  బ్రతిమిలాడితే ల తప్ప బొమ్మలాట చూడటానికి ఒప్పుకొనేవారు కాదట .చూసిన రోజు మాత్రం బ్రహ్మానందంగా ఉండేదట .

 ఇంటి దగ్గరా ,పొలం లోనూ చదువే చదువు .క్షణం విరామం లేదు .శ్లోకాలు శబ్దాలు,సమాసాలు వ్యాఖ్యానాలు ,కొత్త శ్లోకాలకు అన్వయించే ఎక్సర్ సైజులు ,వ్యుత్పత్తుల పరీక్ష ఒకదాని వెంట ఒకటి జరుగుతూనే ఉండాలి.ఇవికాక ఆట విడుపుగా ‘’కట్టు శ్లోకాలు ‘’అంటే మన అంత్యాక్షరి అన్నమాట .అంటే ఒకరు ఒక శ్లోకం చదివితే దాని చివరి అక్షరం తో ప్రారంభమయే శ్లోకం రెండో వారు చదవాలి అన్నమాట .ఎప్పుడూ తాతగారిదే గెలుపు .ఒక్కో సారి మనవడికి గెలుపు ఇవ్వాలని మనసులో భావించి చెప్పాల్సిన శ్లోకం స్పురణకు రావటం లేదనే వారట .

  ఆవులు గేదెలు పాడీ పంటా తో ఇల్లు శోభాయమానం గా ఉండేది .రాత్రి వేళ కిరసనాయిల్ దీప౦  దగ్గర చదువు .నిద్ర వచ్చే సమయానికి కట్టు శ్లోకాల జాతర .మామ్మ మధ్యవర్తి .మనవడిని అప్పుడప్పుడు గెలిపించేది .ఉదయం చల్ది భోజనమేకాని కాఫీ అన్నది లేనేలేదు .రోజూ పొలం లేక పెరటి  లోనుంచి  కోసిన తాజా కూరలతోనే వంట .బామ్మ పెరుగు చిలికిచల్ల చేసి పోసేవారు పల్లెటూరి మజ్జిగ అంటే ‘’చింత గింజ వేస్తే మునగని మజ్జిగ ‘’.ఈభోగం పట్నవాసులకు లేనేలేదన్నారు శాస్త్రిగారు ‘’తక్రం శక్రస్య దుర్లభం ‘’అని ఆర్యోక్తి .అంటే దేవేంద్రుడికి మజ్జిగ దొరకదు అనికాదు అర్ధం .మజ్జిగ వైభోగం అంతటి గొప్పదని కవిభావన అని చెప్పారు .మజ్జిక్కి సంస్కృతం లో 1-తక్రం 2-ఉదశ్విత్తు3-మధితంఅని మూడు పెర్లున్నాయని ,నాలుగోవంతు మాత్రమె నీరు కలిపింది తక్రం అని ,సగానికి సగం కలిపింది ఉదశ్విత్తు అనీ ,,అసలే నీళ్ళు కలపనిది మధితం అని అర్ధాలు చెప్పారు దువ్వూరివారు .వీటిలో తక్రం ఉత్తమోత్తమమం –శక్రస్య దుర్లభం అని దీనినే అంటారని చెప్పారు మజ్జిగలో నీళ్ళు ఎప్పుడైనా కాస్త ఎక్కువైతే తాతగారు మామ్మగారితో ‘’అబ్బా ! ఈ వేళతక్రం ఉదశ్విత్తుఅయిందే?’’అనేవారని అప్పడు ఆపదం సంస్కృతం లో ఎక్కడుంది అని తనను అడిగితె తడుముకోకుండా ‘’తక్రం హ్యుదశ్వి న్మదితం ,పాదా౦ బ్వర్దాంబు నిర్జలం ‘’అనే అమర శ్లోకం అందుకొనే వాడిని ,ఇలా భోజన సమయం లోనూ చదువు ప్రసంగాలు జరిగేవని దువ్వూరివారు ఆనందంగా గుర్తు చేసుకొన్నారు .’’తక్రాన్న సమయే చక్రధారి స్మరణ గోవిందో హారి ‘’అని బ్రాహ్మణ భోజన సమాప్తిలో అనటం నాకు బాగా జ్ఞాపకం .

  సశేషం

ఆధారం –కళాప్రపూర్ణ దువ్వూరి వేంకట రమణ శాస్త్రి స్వీయ చరిత్ర ‘’

  మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -7-9-19-ఉయ్యూరు

—

కళాప్రపూర్ణ బ్రహ్మశ్రీ దువ్వూరి వేంకట రమణ శాస్త్రి గారు తమ జీవిత చరిత్రను అప్పటిదాకా బోధించిన ,రచించిన గ్రాంధిక భాషలో కాక, బాణీ మార్చి,వ్యావహారిక తెలుగులో హృద్యంగా రసవద్యంగా ,కమనీయంగా ,ఆయనే చిన్నయసూరి బాలవ్యాకరణానికి రాసిన ‘’రమణీయం ‘’గా ముగ్ధ మనోహరం గా ఉంది .ఎన్ని సార్లు చదివినా తనివి తీరని తేట తెలుగు గోదావరి పవిత్ర శ్రోతస్వినిగా ,పరమ పవిత్రంగా  భాషా భేషజం లేని కమ్మని తెలుగు నుడికారంగా,కారమే లేని కమ్మదనంగా ఉంది .చదువుతుంటే మనల్ని మనమే మర్చిపోయి ,వంశీ కృష్ణుని వేణు గానానికి సకల జగత్తు  సమ్మోహంతో ఊగిపోయిన రసమయ భావన కలుగుతుంది .శ్రీ శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారి ‘’అనుభవాలు –జ్ఞాపకాలు ‘’లో ఎలా గోదావరిప్రాంత శిస్ట జన జీవితం ప్రతిబి౦బించిందో , శ్రీ మల్లాది రామ కృష్ణ శాస్త్రి గారి ‘’కృష్ణా తీరం ‘’లో కృష్ణానదీతీర వాసుల గ్రామ జీవన సౌభాగ్యం కనులకు కట్టిందో ,అలా ఉంటుంది దువ్వూరివారి స్వీయ చరిత్ర .కామ ధేనువు కమ్మని పాల పెరుగు మీగడ ,ఇక్షురసం ,ద్రాక్షా సవం త్రాగిన అనుభూతి కలుగుతుంది .ఇంతకీ దువ్వూరి వారెవరో ,వారి విశేషాలేమిటో టూకీ గా తెలుసుకొని అందులోకి ప్రవేశిద్దాం .

  దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రి సుప్రసిద్ధ సంస్కృతాంధ్ర పండితుడు, కళాప్రపూర్ణ గ్రహీత.^[1]

వీరిది తూర్పు గోదావరి జిల్లా లో మసకపల్లి గ్రామం. వీరి ఇంటి పేరు దువ్వూరి . దువ్వూరు అనేది గ్రామ నామం. ఈ ఊరు నెల్లూరు జిల్లాలో ఉన్నది. వీరి పూర్వులు మొట్టమొదట ఈ గ్రామవాసులై ఉండి, క్రమేణా గోదావరీ ప్రాంతం చేరారు. ఊరు శబ్దం ఔప విభక్తికం గనుక ‘ఇ’ కారం వచ్చి,దువ్వూరి వారయ్యారు. ఈ యింటి పేరుతో గోదావరి మండలంలో వందలకొలది కుటుంబాలు ఉన్నాయి.

వీరు విలంబి నామ సంవత్సరం వైశాఖ శుద్ధ పంచమి నాడు జన్మించారు. ఈయన విద్యాభ్యాసం తాతగారైన రామచంద్రుడు వద్ద జరిగినది.  ” ఈయన వివాహం పదిహేనేళ్ళ వయసులో కోనసీమ లో అమలాపురం తాలూకా ఇందుపల్లి గ్రామంలో జరిగింది.  మామగారు వంక జగనాధశాస్త్రి.

ఈయన 1914 సంవత్సరంలో విజయనగరం సంస్కృత కళాశాలలో విద్యార్థిగా చేరారు. ఆ కాలంలో గుదిమెళ్ళ వరదాచార్యులు గారు కాలేజీ అధ్యక్షులుగా, కిళాంబి రామానుజాచార్యులు వైస్ ప్రిన్సిపాల్ మరియు సంస్కృత భాషా బోధకులు, వజ్ఝల సీతారామస్వామి శాస్త్రులు తెలుగు బోధకులు. ఈయన 1918లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి “విద్వాన్” పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యా రు. వడ్లమాని విశ్వనాథశాస్త్రి, వడ్లమాని లక్ష్మీనరసింహశాస్త్రి, సోమావజ్ఝల సత్యనారాయణశాస్త్రి, గుళ్లపల్లి వేంకటేశ్వరశాస్త్రి నలుగురు వీరి సహాధ్యాయులుగా విద్వాన్ పరీక్షలో సఫలీకృతులయ్యారు  1976వ సంవత్సరం మార్చి 6వ తేదీన కాకినాడలోని ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తమ 78వ యేట మరణించారు^[2

    ^{దువ్వూరి వారి రేడియోటాక్ ‘’జానకితో జనాంతికం ‘’బహు ప్రాచుర్యం పొందింది సీతమ్మతల్లితో ముచ్చటిస్తున్నట్లుగా వ్రాసిన ఈ వ్యాసం ఆయన మనోభావాలను ,అమ్మకు నివేదించిన వైనమూ కడు రమణీయం . బాల వ్యాకరణ కర్త చిన్నయ సూరి ఆంతర్యాన్ని అర్ధం చేసుకొని ,ఆయన} వ్యాకరణ సూత్రాలలో ఉన్న సొగసు ,మంత్రం వంటి ఫలితం ,కూర్పు నేర్పు లను మహా సొగసుగా తెలుగువారికి అందించి సూరి వ్యాకరణం అంటే భయపడేవారికి,విపరీతమైన మైన  క్రేజు కలిగేట్లు దువ్వూరి వారు రాసిన ‘’రమణీయం ‘’కడు రమణీయమే .అలాంటి దువ్వూరి వారు తమ జీవిత చివరి కాలం లో 70వ ఏట రాసిన స్వీయ చరిత్ర అనుభవాల పుట్ట. జుంటి తేనే తెట్ట ,వడబోసిన ఇక్షురసం ,కలకండ పానకం .

    ఈ నరచనకు నేపధ్యం – -2011లో అనుకొంటా కృష్ణా జిల్లా తెన్నేరు వాసి ,ఆత్మీయులు శ్రీ దేవినేని మధుసూదనరావు గారు దువ్వూరి వారి స్వీయ చరిత్ర పుస్తకం ఆప్యాయంగా నాకు పంపారు .చదవటం ప్రారంభించి వదలలేక రెండుమూడు రోజుల్లో జుర్రేశాను .మళ్ళీ చదివా, మరోమారు కూడా చదివా.తనివి తీరలేదు .ఆనందం  వర్ణించటానికి  నోట మాటలు రాలేదు . మంచికథకులు, కథారచనలో అద్వితీయులైన శ్రీ గంధం యాజ్ఞవల్క్య శర్మగారి అన్నగారు , నాకు పరమ ఆప్తులు  బ్రహ్మశ్రీ గంధం వేంకాస్వామి శర్మగారితో ఈపుస్తకం గురించి తరచుగా మా ఇద్దరిమధ్యా జరిగే ఫోన్ సంభాషణలో చెప్పాను .ఆయన మరింత సంబర పడి  ఆపుస్తకాన్ని తనకు పంపిస్తే ,చదివి తిరిగినాకు పంపిస్తామనగా ,కొరియర్ లోప౦పాను .ఆతర్వాత 2012లో మేము అమెరికా వెళ్ళటం ,ఆ మేనెలలోనే  శర్మగారు మరణించటం అక్కడినుంచే వారి సౌజన్యంపై నెట్ లో వ్యాసం రాయటం జరిగింది .అక్టోబర్ లో ఇండియా వచ్చి ,కాస్త కుదురుకున్నాక , బెజవాడ లో  శర్మగారి౦టికి వెళ్లి ,ఆయనతో తరచుగా సభలకు వచ్చే ఆయన కుమార్తెను పలకరించి పుస్తకం సంగతి అడిగితె ,శర్మగారు చనిపోగానే ఆయన పుస్తకాలన్నీ పెట్టేల్లోపెట్టి అటకపై దాచేశామని దించి వెతికే ఓపిక లేదని చెప్పగా హతాశుడనై తిరిగి వచ్చాను .మళ్ళీ ఆపుస్తకం నాకు పంపమని మధుసూదనరావు గారు కనిపించినపుడు అడిగితె తనవద్ద ఉన్న కాపీలు అందరికీ ఇచ్చేశాననని లేవని చెప్పారు .బెజవాడ పాత పుస్తకాల షాపులుఅన్నీ గాలించా. ప్రయోజనం లేదు .ఇక ఆపుస్తకం మనకు కనిపి౦చదు అని నిర్వేదనలో ఉండిపోయా .

  అనుకోకుండా ఈ ఆగస్ట్ నెల మొదటివారం ఆంద్ర జ్యోతి దినపత్రికలో శ్రీ సాకం నాగరాజుగారు తనవద్ద దువ్వూరి వారి స్వీయ చరిత్ర పుస్తకాలున్నాయని కావలసినవారు ఫోన్ చేస్తే తానె పంపిస్తానని,సెల్ నంబర్ తో సహా  తెలియ జేశారు .నా ఆనందానికి అవధిలేకుండా పోయింది .ఫోన్ చేద్దాం అనుకుంటూనే ఒక వారం గడిపి ఆగస్ట్ రెండవవారం లో హైదరాబాద్ వెళ్ళినప్పుడు నాగరాజుగారికి ఫోన్ చేశా .ఆయన తీయలేదు .కాసేపటికి వారే నాకు ఫోన్ చేశారు .వారి సౌజన్యానికి దాన్యవాదాలు చెప్పి దువ్వూరివారి పుస్తకం పంపగలరా అని అడిగా .తప్పక పంపుతానని ,కానీ తానుప్రస్తుతం బెంగుళూరులో ఉన్నానని ,17,18తీదీలకు తిరుపతి వెడతానని నా నంబర్ సేవ్ చేసుకోన్నానని ,అడ్రస్ మెయిల్ చేయమని చెప్పారు .అప్పటికప్పుడు అడ్రస్ మెయిల్ చేశా .20 కి ఉయ్యూరు వచ్చాం .పుస్తకం రాలేదు .మళ్ళీ ఫోన్ చేశా ఆత్ర౦ ఆగలేక.ఆయన తాను 20కి మాత్రమె తిరుపతివచ్చానని,ఆ రోజే ప్రొఫెషనల్ కొరియర్ లో పుస్తకం పంపాననని చెప్పారు .మర్నాడే పుస్తకం అందింది. వారికి ఫోన్ చేసి ధన్యవాదాలు చెప్పి  వారిచ్చిన అడ్రస్ కు సరసభారతి పుస్తకాలు పంపవచ్చా అని అడిగితె పంపమంటే ఆసాయంత్రం అదే కొరియర్ లో15పుస్తకాలు పంపాను .అవి అందగానే నాగరాజుగారు ఫోన్ చేసి మాట్లాడి ‘’ఇన్ని ఉద్గ్రంధాలు రాశారు మీరు . మీ వయస్సు యెంత సార్?అనగా 79 నడుస్తోందని చెప్పగా మరింత ఆశ్చర్యపోయి మనస్పూర్తిగా అభినదించారు .నాగరాజు గారిపేరు బాగా విన్నవాడినేకాని,వివరాలు తెలేదునాకు .వారినే ఫోన్ లో అడిగా. తాము తిరుపతికాలేజిలో తెలుగు లెక్చరర్ గా పని చేసి 2010లో రిటైర్ అయ్యానని ,అభ్యుదయ రచయితల సంఘం లో తనకు బాధ్యత ఉందని, పుస్తకాలు ప్రసురి౦చామని  చెప్పగా ,’’మా మధుసూదనరావు గారు మీకు తెలుసా ?’’అని అడిగా ..’’బాగా తెలుసు .వారి తెన్నేరుకు రెండుమూడు సార్లు వెళ్ళాము ‘’అన్నారు .అప్పుడు నేను దువ్వూరివారి పుస్తకం ఆయన నాకుఇవ్వటం గంధం వారి నుంచి తిరిగిరాకపోవటం కథ అంతా పూసగుచ్చినట్లు  చెప్పి ‘’అందుకే మళ్ళీ చదవాలనే కోరికతో మిమ్మల్ని  ఆపుస్తకం పంపమన్నాను ‘’  అనగానే ఆయనకూడా ‘’ఈపుస్తకం అడిగారు అంటే సాహిత్యం లో ఎంతో అభి రుచివున్నవారై ఉంటారు ‘’అని తానూ అనుకొన్నట్లు ఆనందం గా చెప్పారు .ఫోన్ లోనే ఈ పుస్తకావిర్భావం వివరించారు .’’నారాయణ రెడ్డిగారు ,భరద్వాజ మొదలైనవారు కలిసి దువ్వూరి వారి స్వీయ చరిత్రను మొదట కొద్దికాపీలే ముద్రించారు . అవి ఎవరిదగ్గరున్నాయో ఎవరికీ తెలీదు .నేను మళ్ళీ ప్రింట్ చేయి౦చాకొని ప్రయత్నిస్తే కృష్ణా జిల్లా పామర్రులో ఉన్న డా రొంపిచర్ల భార్గవి గారి వద్ద జిరాక్స్ కాపీ ఉందని తెలిసి ,ఆమెనుంచి దాన్ని సేకరించి రెండవ ముద్రణగా ప్రచురించాము .అవీ అయిపోయాయి .తర్వాత తిరుపతిలోని ఒక వదాన్యుడు చాలాఖర్చుపెట్టి ఇంకా అందంగా మూడవ సారి ప్రచురించి అన్ని యూనివర్సిటీలకు, కాలేజీలకు పంపాడుకాని ఫీడ్ బాక్ రాలేదు పుస్తకాలుకూడా అయిపోయాయి .మళ్ళీ మేమే నాలుగోసారి ప్రచురించాము .ఆసక్తి ఉన్నవారికి మేమే పంపిస్తున్నాము .మీరు అడిగినందుకు మీకున్న సాహిత్యాసక్తి గమనించి మీ పేరు సెల్ నంబర్ సేవ్ చేసుకొన్నాను ‘’అని ఈ పుస్తక చరిత్ర వివరించారు ఆసాంతం సైకం నాగరాజుగారు .డాక్టర్ భార్గవిగారు నాకు తెలుసు .ఆమెమద్రాస్ లోని  వి.ఎ.కే.   రంగారావు గారి ‘’ఆలాపన ‘’పుస్తకానికి స్పాన్సర్.

   ఈపుస్తకం వచ్చినప్పటినుంచి మా శ్రీమతి ఒక్క క్షణం వదలకుండా చదివి ఎంతో ఆనందం,అనుభూతిపొంది   నిన్నటితో పూర్తి చేసింది .నిన్నరాత్రి నా చేతికి వచ్చిన ఆపుస్తకం లోని నలభైపేజీలు  ఏకధాటిగా చదివి ,దువ్వూరివారి జీవిత విశేషాలు ఎక్కువ మందికి తెలియకపోవచ్చు నని  సాహితీ బంధువులకు  ఆ విశేషాలు అందించి ధన్యుడనవ్వాలని భావించి చేస్తున్న ప్రయత్నం ఇది .

  ముందుగా సాకం నాగరాజు ఏమన్నారో తెలుసుకొందాం ‘’ఇది తెలుగు వారి మృష్టాన్న భోజనం .దువ్వూరివారి కలం లో గోదావరిప్రవహి౦చి౦ది   .పాఠకుడికి తీర్ధయాత్ర ప్రారంభమౌతుంది  .’’గోవిందమ్మ’’ తోడుపెట్టి శాస్త్రిగారికి రోజూ ఇచ్చే పెరుగులాగా బహుకమ్మగా ఉంటుంది .వీరి భూములు గౌతమీ నది గర్భం లో కలిసిపోయిన ఉదంతాలు వింటే గుండె చెరువే అవుతుంది .మతభేదం వదిలి బ్రాహ్మణులు రేవులలో ‘’కాటన్ దొర స్నానం అహం కరిష్యే ‘’అని సంకల్పం చెప్పుకొని స్నానాలు చేస్తుంటే,తమపోలాలను సస్యశ్యామలం చేసిన దొరపట్ల ఉన్న ఆరాధన  కుమనసు ఉప్పొంగిపోతుంది .కృష్ణాజిల్లా చిట్టి గూడూరు కళాశాలనుంచి వీడ్కోలుసమావేశం లో శాస్త్రిగారిపై వక్తలు కురిపించిన  ప్రశంసల వర్షం  లో మనమూ తడిసి ముద్ద అవుతాం .’’తృప్తి లేనివాడు దరిద్రుడుకాని ,ధనం లేనివాడు దరిద్రుడు కాదు ‘’అన్న ఆయన సిద్ధాంతం అందరికీ ఆదర్శనీయం .వర్తమాన సమాజం పై ‘’సంఘం లో ఏ వర్గమూ ,ఏ వ్యక్తీ నాకేం భయం అని గుండెలమీద చెయ్యి వేసు కొని హాయిగా నిద్ర పోయే వారు నాకు కనబడలేదు ‘’అని ఆవేదన  చెందారు .దువ్వూరి వారి మనుమరాలు డా ధూళిపాళ అన్నపూర్ణ ‘’తాతగారు సాహితీ రమణీయమూర్తి  .చిన్నయ సూరి బాలవ్యాకరణానికి  సాహితీ  సౌరభం అద్దిన సౌ౦దర్య భావుకులు .రమణీయం అనే పేరుపెట్టటం లోనే సుందరమైనదని వారి హృదయ ధర్మం తెలియజెప్పారు .కటువైన వ్యాకరణ శాస్త్రాన్ని పుష్పం లాగా మలచారు .జీవితాన్ని సరళతరం చేసుకొన్న సాధనాపరులు.స్నేహధర్మం సౌ౦దర్యభావన వీరికి రెండుకళ్ళు .ఈ పుస్తకం చదివితే జీవితాన్ని యెంత సౌందర్య మయంగా మలచుకోవచ్చో తెలుస్తుంది .డా.ధూళిపాళ మహాదేవ మణి’’స్మరణ కీర్తి ‘’లో పద్యాలలో దువ్వూరి వారి వైదుష్యాన్ని కీర్తించారు –

1-‘’మాట మాటాడెనా !మల్లెలై మొల్లలై –ఘుమఘుమ లాడింఛి గుండె నింపు

మైత్రి చూపించెనా !  మరువమై ,గుణ సుధీ -హారమై  చిరతర స్మారకమగు

శబ్ద శాస్త్రము చెప్ప,చక్కని భారత- కథ  చెప్పునట్లుగా కలుగు ప్రీతి మురిపించు వ్రాతలో !’’ముత్యాలు ‘’తారలై –నింగి లేఖను వెల్గు నిశ్చయంబు

రమ్య దువ్వూరి వేంకట రమణవిఖ్యు –తెలుపుటన్నచో నక్షత్ర కలితమైన

అంబరము ,’’కళాపూర్ణో దయ’’ ప్రశస్తి-చిత్రముల్ వేసి చూపుటే శిస్టులార!

  ‘’ఎందరొ జీవితంబు  వెలయించిరి గ్రంథము గాగ ,నందు ,మా –కంద ఫల ప్రసాద మిది,కావ్య మరందము ,సంప్రదాయముల్

చిందు జవాది సౌరభము ,చిక్కని వెన్నెల ,పూలపాన్పు ,నౌ –సుందర లోక వృత్త నయశోభితమయ్యె పఠింప హర్షమై ‘’

  రెండోభాగం నుంచి అసలు కథ లోకి ప్రవేశిద్దాం .

  సశేషం

 మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -7-9-19-ఉయ్యూరు

—

          ఘనంగా గురుపూజోత్సవం

సరసభారతి 147వ కార్యక్రమం బ్రహ్మశ్రీ కోట గురు వరేణ్యుల గురుపూజోత్సవం 5-9-19గురువారం సాయంత్రం 4 గం.లకు డా సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ జయంతి ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం నాడు అమరవాణి హైస్కూల్ లో ఆ స్కూల్ తో కలిసి సంయుక్తం   గా నిర్వహించాము .సభాధ్యక్షుడిగా నేను సభను నిర్వహించగా ,ఆపాఠశాల ప్రిన్సిపాల్ శ్రీ పివి నాగరాజు అతిధులను ఆహ్వానించగా, సరసభారతి గౌరవాధ్యక్షురాలు శ్రీమతి జోశ్యుల శ్యామలాదేవి సుమధురంగా గురువందన గీతం ఆలాపించి సభను ప్రారంభించారు .పెదముత్తేవి ఓరియెంటల్ హైస్కూల్ రిటైర్డ్  హెడ్మాస్టర్,కృష్ణాజిల్లా ప్రధానోపాధ్యాయ సంఘ మాజీ కార్య దర్శి శ్రీ కోసూరు ఆదినారాయణ ,విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయులు ,ఆధ్యాత్మికవేత్త రచయిత, శ్రీ పెర్నేటి గంగాధరరావు ,ఉయ్యూరు ఏజీ ఎస్ జి సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ కాలేజి  రిటైర్డ్   కేమిస్ట్రి లెక్చరర్ శ్రీ జోశ్యుల నాగేశ్వరరావు ,93సంవత్సరాల వయసులోనూ యవ్వనోత్సాహంగాఉన్న పౌరాణిక నాటక రంగస్థల నటులు శ్రీ బొడ్డపాటి విశ్వేశ్వరరావు గారు వేదికపై ఆత్మీయ అతిధులుగా  ఆసీనులు కాగా ,సరసభారతి  కార్యదర్శి శ్రీమతి మాదిరాజు శివలక్ష్మి కార్యక్రమం నిర్వహించారు .శాసన మండలి సభ్యులు శ్రీ వై వి బి రాజేంద్ర ప్రసాద్ ముఖ్య అతిధిగా పాల్గొనగా, ముందుగా అందరం శ్రీ కోట గురువరేణ్యుల ,శ్రీ రాధాకృష్ణన్ గార్ల చిత్రపటాలకు పూలమాలలు వేసి ,పుష్పాలు సమర్పించాము .శ్రీ విశ్వేశ్వరరావు గారు శ్రావ్యంగా ఖంగుమనే కంఠ ధ్వనితో పద్యాలు పాడి, జోకులు చెప్పి సభా రంజనం చేశారు .

https://wp.me/p1jQnd-bN9

   తర్వాత శ్రీ బొడ్డపాటి వారికి ,వారి కుమారునికి  సంయుక్తంగా శాలువాకప్పి సరసభారతి గ్రంథాలు అందించి, 500రూపాయల నగదుతో ,పుష్పమాలతో ఎంఎల్సీ చేత సత్కరి౦ప జేశాము .తరువాత వరుసగా శ్రీ జోశ్యుల నాగేశ్వరరావు ,ఉయ్యూరు ఏజీ ఎస్జీ సిద్ధార్ధ డిగ్రీ కాలేజి రిటైర్డ్ ఫిజిక్స్ లెక్చరర్ శ్రీ యు.రాం ప్రసాద్ ,శ్రీ ఆదినారాయణ,శ్రీ పెర్నేటి గంగాధరరావు ,56సంవత్సరాలక్రితం నేను మోపి దేవి హైస్కూల్ లో మొదటి సారిగా సైన్స్ మాస్టర్ ఉద్యోగంలో  చేరినప్పుడు నా మొదటిబాచ్ ఎస్ ఎస్ ఎల్సి విద్యార్ధిని ,ఆతర్వాత మచిలీపట్నం లో సైన్స్ టీచర్ గా  , హెడ్ మిస్ట్రేస్ గా చేసి ,జిల్లా ప్రధానోపాధ్యాయ సంఘానికి అధ్యక్షురాలైన నాకు అత్య౦త ఆత్మీయురాలైన విద్యార్ధి శ్రీమతి కొల్లి భారతీ దేవి ,పామర్రులో నాతోపాటు హైస్కూల్ లో సైన్స్ టీచర్ , తర్వాత హెచ్ ఏం గా చేసి రిటైర్ అయి, టేన్నికాయిట్ ఆటలో మేటి అయిన శ్రీమతి వి కస్తూరి బాయి ,ఉయ్యూరు విఆర్ కే ఏం హైస్కూల్ లో ఫిజికల్ సైన్స్ టీచర్ గా చేసి రిటైర్ అయిన మా అన్నగారబ్బాయి ఛి గబ్బిట రామనాథబాబు  ,అమరవాణి టీచర్ శ్రీమతి సుశీల గార్లకు అంటే తొమ్మిదిమంది నవరత్నాలైన వారికి చందనతాంబూలాలు ,పుష్పమాలలు శాలువలు సరసభారతి పుస్తకాలు ,తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభస్వామి లామినేటేడ్ ఫోటో లు అందజేసి నేనూ మాశ్రీమతి ,శ్రీ రాజేంద్రప్రసాద్  ఘన సత్కారం చేశాం .

  మా గురు వరేణ్యులు  బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్యనారాయణ శాస్త్రి ,శ్రీమతి సీతమ్మ దంపతుల కుమారులైన శ్రీ కోట చంద్ర శేఖర శాస్త్రి ,శ్రీ కోట రామకృష్ణ ,శ్రీ కోట గాయత్రిప్రసాద్ ,శ్రీ కోట సీతారామాంజనేయులు గార్లు తమ తలిదండ్రుల స్మారకార్ధం బ్రాహ్మణ  విద్యార్ధి విద్యార్ధినికి ఏర్పాటు చేసిన నగదు పురస్కారం  2019 మార్చి పదవ తరగతి పబ్లిక్ పరీక్షలో  స్థానిక శాంతి నికేతన్ హైస్కూల్ నుంచి 9.9/10మార్కులతో  ఉత్తీర్ణత  సాధించి, స్థానిక . నారాయణ  జూనియర్ కాలేజి లో ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్న  -కుమారి గబ్బిట  రమ్య కు 10,,116రూపాయలు

8-2019మార్చి పదవ తరగతి పరీక్షలో స్థానిక వి ఆర్ కె.ఎం హైస్కూల్ నుంచి 8.9/10మార్కులతో ఉత్తీర్ణత సాధించి స్థానిక చైతన్య  జూనియర్ కాలేజిలో ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్న చి. యనమండ్ర రోహిత్ కుమార్ కు 10,,116 రూపాయలను,

               ప్రతిభ గల విద్యార్ధులకు శ్రీ మైనేని గోపాలకృష్ణ ,శ్రీమతి సత్యవతి (అమెరికా )దంపతులు ఏర్పాటు చేసిన’’ స్వర్గీయ  బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్యనారాయణ శాస్త్రి  శ్రీమతి సీతమ్మ ద౦పతుల స్మారక నగదు పురస్కార ‘’ప్రదానం

1–2019 మార్చి పదవతరగతి పబ్లిక్ పరీక్షలలో జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల ప్రధమ స్థానం పొందిన 1-  స్థానిక జిల్లాపరిషత్  పాఠశాల విద్యార్థిని-కుమారి . ఎస్.రెహనా 9.8/10 –కు 2,000 రూపాయలు

 2- అమరవాణి పాఠశాల విద్యార్థిని  -కుమారి   ఎస్.సాహితి   10/10 –కు  2,000 రూపాయలు

3-..అమరవాణి పాఠశాల  విద్యార్ధి –డి.జస్వంత్ 10/10 కు  2,000 రూపాయలు

.ఉన్నత విద్య నభ్యసిస్తున్న పేద,ప్రతిభగల విద్యార్ధులకు  ఏర్పాటు చేసిన  ప్రోత్సాహక నగదు పురస్కార ప్రదానం

4-కుమారి .కె.తిరుపతమ్మ –   బి.ఎ.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు కు 2,000 రూపాయలు

 5-చి.మీరావలి  –    బి.కాం.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు కు- 2,000 రూపాయలు

6-కుమారి ఎన్.ఫాతిమా –బి ఎస్.సి.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు. కు -2,000 రూపాయలు – సరసభారతి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహక నగదు పురస్కారం

  స్థానిక శ్రీనివాస విద్యాలయం లో 2019 మార్చి పదవ తరగతి పరీక్షలో 8.9/10మార్కులతో ఉత్తీర్ణత సాధించి ,ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం  చదువుతున్న కుమారి ఐలూరు హర్షిత  కు 5,116 రూపాయల ను ,సరసభారతి అమూల్య గ్రందాలతోపాటు శ్రీ రాజేంద్ర ప్రసాద్ చేతులమీదుగా అందజేశాము . మొత్తం 37,వేల 420రూపాయల నగదు పురస్కారం సరసభారతి ద్వారా అందజేయించిన కోట సోదరులు ,శ్రీ మైనేని దంపతుల సౌజన్యం అనిర్వచనీయం .ఈ నగదు విద్యార్ధులకు ప్రోత్సాహకం మాత్రమే .వారంతా చదువులలో రాణించాలని కోరుతున్నాము .

  అతిధులందరూ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవ విశేషాలు రాధాకృష్ణన్ గొప్పతనం విద్యార్ధులు నేర్చుకోవలసిన విషయాలు చాలా చక్కగా తేట తెల్లంగా మాట్లాడి విద్యార్ధులకు ప్రేరణ కలిగించి సభ ఉద్దేశ్యాన్ని సఫలీ కృతం చేశారు .అనివార్య కారణాలవలన మా కోట గురుపుత్రులు సభకు హాజరు కాలేకపోవటం గొప్ప లోటుగా గోచరించింది .శ్రీనాగరాజు అతిధులకు ఉపాహారం  ,చల్లని పానీయం అందించి ఆతిధ్యధర్మాన్ని నిర్వర్తించారు .పెర్నేటి వారు అందరికి తమ అమూల్య గ్రంధాలను కానుకగా ఇవ్వగా సరసభారతి ఉగాది వేడుకలలో ఆవిష్కరించిన మూడు పుస్తకాలు ఆస్కూలు లైబ్రరీకి నేను నాగరాజుద్వారా అందజేశాను .విద్యార్ధులంతా అత్యంత క్రమ శిక్షణతో మెలగి కార్యక్రమం జయప్రదం చేశారు .

  నిన్న మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటకు మెసేజ్ లు చూస్తుంటే ,శ్రీ సుంకర కోటేశ్వరరావు గారు హైదరాబాద్ నుంచి  సరసభారతి కార్యక్రమాలకు నా అకౌంట్ కు 10వేలరూపాయలు పంపటం చూసి అమితంగా ఆశ్చర్యపోయాను .వారెప్పుడూ అంతే. చడీ చప్పుడూ లేకుండా ఇలా డబ్బు పంపుతూనే ఉన్నారు .వారి సౌజన్యం వెలకట్ట లేనిది .మేమిద్దరం ఇంతవరకు ఈ పదేళ్ళలో కలుసుకోలేదు .ఒకరిముఖం ఒకరు చూడనే లేదు .ఎప్పుడో ఒకసారి మాత్రం ఫోన్ లో మాట్లాడుకొన్నాం .ఆయన మైనేనిగారికి దగ్గరివారు .మా ఉయ్యూరు దగ్గర గండిగుంట గ్రామ వారిది .గుంటూరు నాగార్జున యూని వర్సిటి లైబ్రేరియన్ గా పని చేసి రిటైర్ అయి హైదరాబాద్ లో ఉంటున్నారు .తాను  2004 లో ఉయ్యూరు ఎసి లైబ్రరి ప్రారంభోత్సవానికి వచ్చానని ,కాని నేను వేదికపై కార్యక్రమ నిర్వహణలో ఉన్నందున తాము నన్ను పలకరించటం కుదరలేదని ఆ తర్వాత ఎప్పుడో ఫోన్ లో చెప్పి తాను  సరసభారతి బ్లాగ్ ను నిత్యం చదువుతూ ఉంటానని ఈ ప్రాంతం లో జరిగే విషయాలన్నీ మనబ్లాగ్ ద్వారా తెలుసుకొంటున్నానని  సరసభారతికార్యక్రమాలు అద్భుతంగా ఉంటున్నాయని ,సరసభారతి ఆత్మీయుడనని చెప్పారు .అదే మా ఇద్దరి మధ్య సాహితీ బంధం .చాలా సార్లు హైదరాబాద్ వెళ్ళినా, వారిని స్వయంగా కలవలేక పోయాను .ఈ సారైనా హైదరాబాద్ వెళ్ళినప్పుడు వారిని కలిసి రావాలి .ఈ పదేళ్ళలో సరసభారతికి చాలా డబ్బు పంపిన వదాన్యులు కోటేశ్వరరావు గారు. వెంటనే మెయిల్ రాసి కృతజ్ఞతలు తెలియ జేశాను .దీనికి గాను సరసభారతి తరఫున వారికి ఏదో ఒకటి చేసి ఋణం తీర్చుకోవాలి …అలాగే నిన్న సభలో శ్రీమతి భారతి శ్రీమతి కస్తూరి గార్లు చెరి ఒక సీల్డ్ కవర్ నాకు ఇచ్చారు .రాత్రి ఇంటికి వచ్చి ఆ కవర్ లను తీసి చూస్తె, చెరి రెండు  వేలరూపాయలు నగదు వాటిలో ఉండి,మళ్ళీ ఆశ్చర్యానికి గురైనాను .వీరిద్దరి సుమనస్కతకు ధన్యవాదాలు .మనపని మనం చేసుకు పోతుంటే మనకు తెలియకుండానే సహాయం లభిస్తుందని అర్ధమైంది .

  ఇప్పుడు  నిన్న నేనుమాట్లాడిన ,మాట్లాడాలనుకున్న విషయాలు మీకు  అందజేస్తున్నాను. .

‘’గురు రాది రనాదిశ్చగురుః పరమ దైవతం –గురోః పరతరం నాస్తి –తస్మైశ్రీ గురవేనమః ‘’

గురువుకు జ్ఞానం ,అనుభవం ,త్యాగం అనే మూడు కొమ్ములుంటాయి .గురువు ను వసిస్టమహర్షిని  శ్రీ రాముడు  ,సాందీపని మహర్షినిశ్రీ కృష్ణుడు ,అరిస్టాటిల్ ను అలేగ్జాండర్,శ్రీ రామ కృష్ణను శ్రీ వివేకానందుడు ,రామేశ్వర స్కూల్ గురువును అబ్దుల్ కలా౦ ఎలా అనునిత్యం స్మరించే వారో అలా స్మరించి స్పూర్తిపొందాలి .మా గురు వరేణ్యులు బ్రహ్మశ్రీ కోట మాస్టారిని అందుకే నేనూ, మా గోపాలకృష్ణగారు స్మరిస్తూ ,ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని శ్రీ కోట మాస్టారి గురుపూజోత్సవంగా ప్రతి ఏడాది నిర్వహిస్తూ ,విద్యార్ధులలో స్పూర్తి కలిగిస్తూ వారి ప్రతిభాపాటవాలను గుర్తించి ప్రోత్సాహకంగా ఘనమైన నగదు పురస్కారాలు అందిస్తున్నాం .

   ఆధునికకాలం లో భారత మాజీ రాష్ట్రపతి మహా తత్వ వేత్త ఆచార్యులకు ఆచార్యుడు శ్రీ సర్వేపల్లి రాదా కృష్ణన్ జన్మదినాన్ని ఉపాధ్యా య దినోత్సవంగా అంటే గురు పూజోత్సవంగా 1962నుంచి జరుపుకొంటున్నాము .ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ విద్యా శాఖ మంత్రి శ్రీ మండలి కృష్ణారావు గారు తనకు మచిలీ పట్నం లో గురువులైన కవిపాదుషా శ్రీ పువ్వాడ శేషగిరిరావుగారి కి ముఖ్యమంత్రి శ్రీ జలగం వెంగళరావు గారి ఆధ్వర్యం లో మొదటి సారి నిర్వహించి అందరికి మార్గ దర్శనం చేశారు.బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన ప్రొఫెసర్ రాధాకృష్ణ ‘’ది ఫిలాసఫిఆఫ్ రవీంద్ర నాథ్’’పుస్తకం రాసి రవీంద్ర కవీంద్రుని తత్వ దర్శనం లోకానికి చాటి చెప్పారు .గురువు ఎలా ఉండాలో ఒక సంస్కృత శ్లోకం వివరిస్తోంది –

‘’శాంతో దాన్తః కులీనశ్చ ,వినీతః ,శుద్ధ వేషవాన్  -శుద్ధాచారః  ,సుప్రతిస్టః,శుచి ర్దక్షః ,సుబుద్ధిమాన్

ఆధ్యాత్మ జ్ఞాన నిష్టశ్చ ,మంత్రం తంత్ర విశారదః –నిగ్రహానుగ్రహ శక్తో ,గురురిత్యభిదీయతే ‘’

  దాదాపు ఇన్ని లక్షణాలు మూర్తీభవించిన వాడు రాదా కృష్ణ పండితుడు .అందుకే మనకు ఆరాధ్యుడు .ఐతే ఇన్ని మంచి గుణాలున్న ఉపాధ్యాయుడు లభించటం కష్టం .అంతేకాక విద్యా బోధనలోఅనేక మైన రీతులు  విషయాలు ఉన్నాయి .ఇప్పటి గురువు ఆటపాటలతో హాయిగా చదువు చెప్పి ఇష్టంగా విద్యార్ధులు నేర్చుకోనేట్లు ప్రోత్సహింఛి ,స్నేహంగా ఉంటూ మార్గ దర్శనం చేయాలి . .విహార యాత్రలకు తీసుకు వెళ్లి అన్యోన్యత పెంచాలి –‘’దేశమైనా చూడు –కోశమైనా చూడు’’అన్న మాటను నిజం చేయాలి .కోశం అంటే నిఘంటువు .కాని ఈ రోజుల్లో కంప్యూటర్ .అది బోధించని, చూపించని విషయం లేనేలేదు .అన్య భాషలు నేర్వటం అవసరమే కాని ,మాతృభాషను మరువ రాదు .తల్లిభాష మూలధనం అని మర్చిపోరాదు .పుస్తకాల బరువు తగ్గించాలి .’’గణము  కాదు లెక్క –గుణము లో నుండును ‘’అనే ‘’తెలుగుబాల ‘’మాట ను ఆచరణలో పెట్టాలి .

 ‘’ Platonic Kingdom ‘’  రాజైన రాష్ట్ర పతి రాధాకృష్ణన్ .ఒకసారి లండన్ లో డా వికె ఆర్ వి రావు ,డా బిఎస్ దేశికన్ లు ఐరోపా తత్వ వేత్తల సమక్షం లో మాట్లాడటానికి వచ్చిన రాదా కృష్ణ ఉపన్యాసం వినటానికి ఉవ్విళ్ళూరి ,ప్రవేశం దొరకక ,ఆయన్నే అడిగితె ‘’నాకు ముందు మంచి కాఫీ ఇప్పించండి ‘’అని చెప్పి వాళ్ళు తెప్పించి ఇవ్వగా త్రాగి ,ఇద్దరి బుజాలపైనా  చేతులు వేసుకొని ఉపన్యాస హాలులోకి ప్రవేశింఛి తన శిష్య వాత్సల్యాన్ని చాటిన గురువు .రష్యా నియంత స్టాలిన్ ఐరన్ కర్టెన్ అని పిలువబడే రష్యాలో ఎవరికీ ప్రవేశం కలిపించేవాడుకాదు.కానీ రాదా కృష్ణన్ అంటే విపరీతమైన గౌరవం ఉండేది .ఆయన తనను చూడటానికి వస్తే ,ఎదురువెళ్ళి స్వాగతం పలికి తన చేంబర్ ఓ కూర్చోపెట్టి’’ప్రొఫెసర్ ప్రొఫెసర్ ‘’అంటూ  మర్యాద చేసి  తనలోని మానవత్వాన్ని చాటి ,తాను  చేసిన నరమేధానికి ఆయన సమక్షం లో  పశ్చాత్తాపం ప్రకటించి  ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకొని తనను దుష్టునిగా భావించకుండా స్నేహ హస్తం చాటిన మేధావి మహాపండితుని దగ్గర కన్నీరు కార్చాడు .అదీ తత్వ వేత్త రాధాకృష్ణ అసమాన వ్యక్తిత్వం .’’త్వరలోనే భారత్ లో తత్వ వేత్తలు రాజ్యాదికారు లౌతారన్నమాట ‘’అని భవిష్యత్తును ఊహించి చెప్పాడు కర్కశ హృదయుడు స్టాలిన్ .

  1959 బ్రిటిష్ ప్రధాని ఆ౦థోని  ఈడెన్ భారత దేశానికి వచ్చి పార్లమెంట్ లో రాధాకృష్ణన చేసిన ఆంగ్లప్రసంగానికి ముగ్ధుడై ‘’ఇంగ్లీష్ లో ఇంత  గొప్పగా ధారాప్రవాహం గా, ఇంత ఉ శుద్ధంగా,ఇంత పరమమాదుర్యంగా  మాట్లాడే వారు ఇంగ్లీష్ దేశమైన మా బ్రిటన్ లో ఒకరిద్దరు మాత్రమే ఉన్నారు .ఆయన తర్వాత నేను మాట్లాడలేను .’’దున్నిన భూమిలో ,నాగలి చాళ్ళమధ్య చెంగు చెంగున ఎగిరే కుందేలు పిల్లలాగాఆయనఉంటె  , ,కాళ్ళు తడబడే పసిపిల్లవాడిలానేను  ఉండిపోయాను ‘’అని తన జీవిత చరిత్రలో ఈడెన్ రాసుకొన్నాడు .

  భారత మూడవ రాష్ట్రపతి జాకీర్ హుస్సేన్ రాధాకృష్ణన్ మహత్వాన్ని గురించి చెబుతూ ‘’He is a lift to our nation ,a gift for our nature .He is a teacher to patriots and preacher to philosophers .In the world Radha Krishnan  is the Everesst of philosophers ‘’అని ప్రశంసించాడు .

  విద్యా కుటుంబం అంటే విద్య నేర్పేవారు నేర్చుకొనేవారు ,యాజమాన్యం ఎలా ప్రవర్తించాలో విద్యా రహస్యం ఏమిటో శ్రీ వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు ఒక పద్యం లో చెప్పినది మనకు ఆదర్శం కావాలి –

‘’వర్తి౦తున్ మత ,దేశ ,జాతి కృతముల్ వైవిధ్యముల్ వీడి,ని  -ర్వర్తి౦తున్ ,బరి చర్య నార్తులకు యావత్ప్రజ్ఞ నర్పించి

త్రికరణ శుద్ధిగా ,భవదీయుడనై ,ఇతర ప్రవృత్తి వీడి,వీ-డికొనిపదార్ధ లాభమొకటే గమనించెద నింక’’

  గురుభ్యోం నమః

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-9-19-ఉయ్యూరు

సరసభారతి 147వ కార్యక్రమంగా సంయుక్తంగా నిర్వహించిన కార్యక్రమంలోపాల్గొన్న శాసన మండలి సభ్యులు శ్రీ వైవిబి రాజేంద్రప్రసాద్. రాజేంద్రప్రసాద్ తన గురుదేవులను సత్కరించి పేద విద్యార్థులకు సరసభారతి అందించిన పారితోషకాలు అందజేశారు.

5-9-19గురువారం ఉపాధ్యాయ దినోత్సవ గురుపూజోత్సవం నాడు ఉదయం మా ఇంట్లో మా ఇద్దరికీ శాలువాకప్పి సత్కరించిన సరసభారతి కార్యదర్శి శ్రీమతి శివలక్ష్మి శ్రీ శర్మ దంపతులు

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం-4

503-అంతర్ధ్వని కావ్యకర్త –ప్రభునాథ ద్వివేది (1947)

25-8-1947న యుపి లో మీర్జాపూర్ జిల్లా భైంసా లో జన్మించిన ప్రభునాథ ద్వివేది ఎంఏ,పిహెచ్ డి.కాశీ విద్యాపీఠంలో సంస్కృత ప్రొఫెసర్ .27గ్రంథాలు రాశాడు .అందులో అంతర్ధ్వని కావ్య౦,శ్రీరామానంద చరిత్రం ,స్వేతదూర్వా ,కథా కౌముది ,మహాకవి హర్షవర్ధన ఉన్నాయి .సంస్కృత మహామహోపాధ్యాయ ,బాణభట్టపురస్కారం ,విక్రమ కాళిదాస అవార్డ్ ,కాదంబరి అవార్డ్ అందుకొన్న ప్రజ్ఞాశాలి .

504-సౌందర్య సప్తశతి కర్త –పండిట్ ప్రేమనారాయణ ద్వివేది (1922-2006)

పండిట్ ప్రేమనారాయణ ద్వివేది 5-6-1922న మధ్యప్రదేశ్ సాగర్ లో పుట్టాడు .ఆచార్య ,కావ్యతీర్ధ ఐన ద్వివేది గురుపరంపర లో ప్రొఫెసర్ రాంజీ ఉపాధ్యాయ ,ప్రొఫెసర్ బిఎం ఆప్టే ,ఆచార్య భయ్యాలాల్ శాస్త్రి ,న్యాయాచార్య భద్రం శాస్త్రి ఉన్నారు .సౌందర్య సప్తశతి,కవితావళి,శ్రీమద్రామ చరిత మానసం ,స్తుతికుసుమమాల ,కావ్య నిర్ఝర అనే అయిదు రచనలు చేశాడు .28-4-2006న 84వ యేట నారాయణ సన్నిధానం చేరాడు .తులసీదాసు తో సహా ప్రముఖ హిందీకవుల రచనలను సంస్కృతం లోకి అనువదించాడు .

505-మానవ నీతి వివేచనం కర్త –రాధేశ్యాం ధార్ ద్వివేది(1944)

ఏం ఏ పిహెచ్ డిఅయిన రాధేశ్యాం ధార్ ద్వివేది యుపి లో సాజాన్ డియోరియా లో 22-7-1944జన్మించాడు .వారణాసి డా సంపూర్ణానంద్ సంస్కృత కాలేజిలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ .గురువులు జగన్నాధ ఉపాధ్యాయ ,సి ఆర్ వి మూర్తి గార్లు .7పుస్తకాలు రాశాడు అందులో మానవ నీతి వివేచనం ఉన్నది

506-స్వరిత సందేశకావ్య కర్త –రహస బిహారీ ద్వివేది (1947)

అలహాబాద్ లో 2-1-1947జన్మించిన రహస బిహారీ ద్వివేది సాహిత్య రత్న ,విద్యా వాచస్పతి ,ఎంఏలిట్ .  రాణి దుర్గావతి విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్ .సంస్కృతం లో 4పుస్తకాలు రాశాడు .అందులో రెండు సందేశకావ్యాలు .-స్వరిత సందేశం ,స్వాతి సందేశం ఉన్నాయి .మిగిలిన రెండు –అర్వాచీన సంస్కృతమహా కావ్యాను శీలనం ,సాహిత్య విమర్శ ,.సంస్కృత మహాకావ్యోం కా ఆలోచనాత్మక అధ్యయనం ,సంస్కృత వాజ్మయం మే విజ్ఞానం కూడా రాశాడు  .సాహిత్య శాస్త్ర స్పెషలిస్ట్ .ప్రెసిడెంట్ అవార్డీ.

507-త్రిక దర్శన కర్త –రామచంద్ర ద్వివేది (1951-1993)

1951లో యుపి మణిపురిలో జన్మించి 42ఏళ్ళు మాత్రమె జీవించి 1993లో మరణించిన రామచంద్రద్వివేది యూనివర్సిటి ప్రొఫెసర్ .ముకున్దశాస్త్రి కిస్టే,గౌరీనాధ శాస్త్రి ,ప్రొఫెసర్ సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ లవద్ద చదువుకున్నాడు .తా౦త్రిక లోక ,త్రిక దర్శనం, జాతకమాల , ఈశ్వర ప్రత్యాభిజ్ఞ విమర్శిని ,అమర భారతి  సంవాద గ్రంథాలు రాశాడు .1987-88లో రాష్ట్రపతి పురస్కారం ,మహారాణా మేవార్ ఫౌండేషన్ నుంచి ‘’హరిత ఋషి’’అవార్డ్ అందుకొన్నాడు

508-అలంకార సర్వస్వ సంజ్ఞాని కర్త –రాం చంద్ర ద్వివేది (1935)

15-6-1935న యుపి ఫరూకాబాద్ లో పుట్టిన రాం చంద్ర ద్వివేది ఎం.ఏ. పిహెచ్ డి ,డిప్లొమా ఇన్ ఫ్రెంచ్ .ఉన్నవాడు .సంస్కృత డిపార్ట్మెంట్ హెడ్ .ప్రోఫెసర్ సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ ,ప్రొఫెసర్ బటుకా౦త శాస్త్రి లు గురువులు . అలంకార సర్వస్వ సంజ్ఞాని అనే ఒక ఒక పుస్తకం రాశాడు .సాహిత్య ,దర్శనాలలో నిష్ణాతుడు .

509-బౌద్ధ దర్శన తత్వ విమర్శ కర్త –రమేష్ కుమార్ ద్వివేది (1960)

బౌద్ధ విమర్శన తత్వ విమర్శ రాసిన రమేష్ కుమార్ ద్వివేది 23-7-1960న యుపి లోని దేవారియాలో జన్మించాడు .వారణాసి డా సంపూర్ణానంద్ సాస్కృత విశ్వవిద్యాలయప్రొఫెసర్, డీన్ .11పుస్తకాలు రాశాడు –అవి-.బౌద్ధ ధర్మ దర్శన ఏవం ధర్మనిరపేక్షత ,బౌద్ధ దర్శన ఔర మార్క్సవాద  ,భారతీయ సంస్కృత ప్రవ్రాజిత నారినామ వదానం ,బౌద్ధ దర్శన తత్వ విమర్శ ,జ్యోతి స్మారికా.

510-శివ సమ్మోహన కావ్యకర్త –రాం కృపాల్ ద్వివేది (1934)

రాం కృపాల్ ద్వివేది 1934ఆగస్ట్ 15యుపి లోని బందా జిల్లా శివ లో పుట్టాడు .సాహిత్య కావ్యతీర్ధ ఐన రాం కృపాల్ ఇంటర్ కాలేజి టీచర్ .సాహిత్య స్పెషలిస్ట్ .నలదమయంతి నాటకం ,మయూర దూతం ,శివ సమ్మోహన కావ్య౦ రచించాడు .

సశేషం

రేపు 5-9-19 గురు సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్జన్మదినం గురుపూజోత్సవ శుభాకాంక్షలు

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-9-19-ఉయ్యూరు

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం-4

502-మమ జనని కర్త – రమా కాంత శుక్లా  (1940)

ఉత్తర ప్రదేశ్ ఖున్జా సిటిలో 24-12-1940 అంటే క్రిస్మస్ ఈవ్ నాడు జన్మించిన రమాకాంత శుక్లా ,తల్లి తండ్రిసాహిత్యాచార్య బ్రహ్మానంద శుక్లా  ,,ప్రియం వదశుక్లాల వద్ద సంస్కృతం అభ్యసించి ,సాహిత్య ఆచార్య ,సాంఖ్యయోగాచార్య డిగ్రీలు పొందాడు .ఆగ్రా యూనివర్సిటిలో చేరి ,హిందీ ఎం. ఏ. గోల్డ్ మెడల్ తో ,సంపూర్ణానంద్ యూని వర్సిటి నుంచి సంస్కృతం లోను పాసయ్యాడు .1967లో ‘’జ్ఞానాచార్య రవిసేన కృత పద్మపురాణ యేవం తులసీదాస్ కా రామ చరిత మానస్ తులనాత్మక అధ్యయన౦ ‘’పై పరిశోధన చేసి పి.హెచ్ .డి.సాధించాడు .

  మోడీ నగర్ లోని ముల్తానిమల్ మోడీ పిజి కాలేజిలో 1962లో లెక్చరర్ గా చేరి ,తర్వాత ధిల్లీ లోని ధిల్లీ యూనివర్సిటి రాజదానికాలేజిలో 1967లో హిందీ ఫాకల్టి మెంబర్ అయి ,1986లో హిందీ డిపార్ట్మెంట్ రీడర్ అయి ,2005లో రిటైరయ్యాడు .

  ప్రపంచ సంస్కృత సమ్మేళనం తో సహా అనేక సెమినార్లు కాన్ఫరెన్స్ లకు హాజరయ్యాడు .ఇండియన్ ఈస్తెటిక్స్ ,పోయెట్రి సాంస్క్రిట్ పై జరిగిన ఆల్ ఇండియా ఓరియెంటల్ కాన్ఫరెన్స్ కు అధ్యక్షత వహించాడు .ఢిల్లీ దేవవాణిపరిషత్ ప్రచురించిన ’’అర్వాచీన సంస్కృతం ‘’త్రైమాసిక పత్రిక వ్యవస్థాపక సంపాదకుడు .అఖిలభారత రేడియో కవి సమ్మేళనం లో సంస్కృత భాషా కవిగా పాల్గొన్నాడు .

   రమాకాంత శుక్లా సంస్కృత హిందీభాషలలోచాలా పుస్తకాలు రాశాడు .’’భాతి మే భారతం’’ ,అనే సంస్కృత టెలివిజన్   సీరియల్ ను దూరదర్శన్ లో  నిర్వహించాడు  .ఆయనపై ‘’దేవవాణి ప్రకాశం ‘’అనే ప్రత్యేకక అభినందన సంచిక సంస్కృతం లో దేవవాణి పరిషత్ వెలువరించింది .స్వయంగా సారస్వత సంగమం ,భారత జ్ఞానతాహం సంస్కృత రచనలు చేశాడు .సంస్కృత రాష్ట్రకవి ,కవిరత్న ,కవి శిరోమణి ,హిందీ-సంస్కృత సేతు మొదలైన బిరుదులుపొండాడు .కాళిదాస సమ్మాన్ ,సంస్కృత సాహిత్య సేవా సమ్మాన్ ,రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అవార్డ్ ,ఢిల్లీ సంస్కృత అకాడెమి నుంచి  ‘’మౌలిక సంస్కృత రచనా పురస్కా ర్’’   అందుకొన్నాడు .2009లో  ప్రెసిడెంట్ నుంచి సంస్కృత స్కాలర్ అవార్డ్ ,2013లో భారత ప్రభుత్వం చే పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందాడు .భారతీయ సంస్కృత ప్రచార సంఘ్ కు వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు .2018లో ఆయన రచించిన ‘’మమజనని ‘’సంస్కృత రచనకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమి పురస్కారం లభించింది .

  భాతిమే భారతం నుంచి మొదటి శ్లోకం –

‘’భారతం వర్తతే మే పరం సంబలం –భారతం నిత్యమేవ స్మరామి ప్రియం

భారతే నాస్తి  మే జీవనం జీవనం –భారతాయాపితం మేఖిలం చేస్టితం

భారతాద్ భాతి మే భూతలం భూతలం –భారతస్య ప్రతిస్టితస్యమే మానసే’

భారతేహుం  ప్రపశ్యామి విశ్వేశ్వరం –భారత !శ్రేస్టతాన్గార తుభ్యం నమః ‘’

చివర శ్లోకం –

‘’యత్ర మందాకినీ  పాపసంహారిణీ-యత్ర గోదావరీ చారు సంచారిణీ

దేవ వాణీ చ యత్ర స్థిత మేవాకులా –భూతలే భాతి తన్మామకం భారతం ‘’

భావం -మందాకినీ నది ఎక్కడ పాప ప్రక్షాళనం చేస్తుందో ,ఎక్కడ గోదావరీనది ప్రవహిస్తుందో , ఎక్కడ దేవభాష సంస్కృతం ఉంటుందో అక్కడ భూమిపై నా భారత దేశం ప్రకాశిస్తుంది.

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -2-9-19-ఉయ్యూరు

— 

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం-4

501-  వేమన శతకాన్ని  సంస్కృతీకరించిన –ఎస్.యెన్ .శ్రీరామ దేశికన్ (1921)

ఎస్.యెన్ .శ్రీరామ దేశికన్21-6-1921తమిళనాడులో జన్మించాడు సంస్కృత తమిళ ఆంగ్లభాషలలో  నిష్ణాతుడైన పండితకవి .లెక్చరర్ గా చేరి ప్రిన్సిపాల్ గా రిటైర్ అయ్యాడు .ఆనాటి తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి ఎం.జి.రామచంద్రన్ ,దేశికన్ ప్రతిభా పాండిత్యాలు గుర్తించి ,రాష్ట్రప్రభుత్వ ఇండియన్ మెడిసిన్ అండ్ హోమియోపతి శాఖకు ప్రత్యేక ఆఫీసర్ గా నియమించాడు .ఇందులో పని చేసిన 13 సంవత్సరాలలో దేశికన్ ప్రాచీన సంస్కృత ఆయుర్వేద గ్రంథాలను అనువదించటం లో గొప్పపరిశోధనా కృషి చేశాడు .ఇందులో 25 వేల శ్లోకాలున్న అష్టాంగ సంగ్రహం ,6,400 శ్లోకాల లో 6 భాగాలుగా ఉన్న చరక సుశ్రుత సంహిత లున్నాయి .వీటిని ఆయుర్వేద కాలేజిలో దేశ వ్యాప్తంగా పాఠ్య గ్రంథాలను చేశారు .అంతటి అమోఘ కృషి చేశాడు దేశికన్ .

  నాటి భారత రాష్ట్ర పతి బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్ ను దేశికన్ సంస్కృత పరిపుస్టి,అనువాదాలకు ఒక సంస్కృత కమిషన్ ఏర్పాటు చేయమని కోరగా ,వెంటనే అంగీకరించి ఏర్పాటు చేయించి ఆకమిషన్ ఇచ్చిన సూచనలను అమలుపరచి తగినంత నిధులను విడుదల చేయించి సంస్కృత విద్యా పీఠాలను ఏర్పరచి సంస్కృత విద్యకు అందులో రిసెర్చ్ కి ప్రోత్సాహం కల్పించారు .

  దేశికన్ శ్రీ వెంకటేశ్వర ఓరియెంటల్ రిసెర్చ్ ఇన్ స్టి ట్యూట్1943నుండి 45వరకు  1972నుంచి 75వరకు మూడేళ్ళు ,రిసెర్చ్ ఆఫీసర్ గా సేవలందించాడు .1980లో తంజావూర్ సరస్వతిమహల్ గ్రంథాలయ౦ కు గౌరవ  సంపాదకునిగా ,1988లో చెన్నైలోని ప్రభుత్వ మాన్యుస్క్రిప్త్స్ లైబ్రరీకి గౌరవ సలహాదారుగా  ఉన్నాడు  .ఆయుర్వేద విద్యకు చేసిన మహత్తర సేవకు కంచికామకోటి పీఠం ఆయనకు ‘’ఆయుర్వేద భారతి ‘’,శ్రీరంగం లోని శ్రీమద్ అండావన్ ఆశ్రమం ‘’అభినవ సుశ్రుత విస్తృత ‘’బిరుదులను ప్రదానం చేసి గౌరవించాయి .1971లో రాష్ట్రపతి శ్రీ  వి. వి .గిరి  దేశికన్ సంస్కృత  విద్వత్తుకు రాష్ట్రపతి పురస్కారం అందించారు .1993లో తమిళనాడు ప్రభుత్వం అత్యుత్తమ’’ కలైమణి ‘’పురస్కారమిచ్చి సత్కరించింది .

   ఆయుర్వేదం లో అపారమైన కృషి చేసిన దేశికన్ సంస్కృతం లో ‘’దేశిక మణి శతకం ‘’రాశాడు .తిరుక్కురళ్ ,నాలాదియార్ ,పాతుప్పట్టు ,ఎట్టుతోగై ,శిలప్పాదికారం ,అవ్వయ్యార్ నీడి ,తిరుప్పావై ,సుబ్రహ్మణ్య భారతి రచనలన్నీ  దేశికన్ సంస్కృతం లోకి అనువదించి సుసంపన్నం చేశాడు .6వేల శ్లోకాల భరతుని నాట్య శాస్త్రాన్ని తమిళం లోకి అనువదించిన ఘనత దేశికన్ ది .

  అవ్వయార్ తమిళ రచన  నీడిని అవ్వయ్యార్ నీతి గా శిలప్పాదికారంను నూపుర కావ్యంగా ,నాలాదియార్ ను సంస్కృతం లోకిఅనువదించి ఇంగ్లీష్ ,తమిళాలలో వ్యాఖ్య ,తిరుక్కురళ్ ను రెండుభాగాలుగా సంస్కృతం లోకి అనువాదం చేసి ఇంగ్లీష్ తమిళాలలో వ్యాఖ్య ,గోదాదేవి తిరుప్పావైకి ,కంబరామాయణం బాలకాండ కు  సంస్కృతానువాదం,సుబ్రహ్మణ్య భారతి  రచనలను –భారతీయార్ కావ్య సంస్క్రుతానువాద గా  అనువాదం చేశాడు .

  జనవేమన రాసిన శతక పద్యాలను  1-మూర్ఖ పధ్ధతి 2-దా౦భిక పధ్ధతి 3-విద్వత్పద్ధతి 4- ఆర్థ పధ్ధతి శీర్షికలతో సంస్కృతం లోకి అనువదింఛి రాష్ట్రపతి గిరిగారికి అంకితమిచ్చాడు దీనికి ముందుమాట  బీహార్ గవర్నర్ అనంత  శయనం అయ్యంగార్,ఉత్తరప్రదేశ్ మాజీ గవర్నర్ శ్రీ బూర్గుల రామ కృష్ణారావు గార్లు  రాశారు .ఇద్దరూ కూడా దేశికన్ సంస్కృత అనువాదం అత్యంత సుందరంగా ,సరళంగా,  మూలానికి విధేయంగా సాగిందని మెచ్చుకున్నారు .

ఒక్కో భాగం లో కొన్ని శ్లోకాలు రుచి చూద్దాం –

1-మూర్ఖ పధ్ధతి –

1-బ్రహ్మజ్ఞానాత్ భవేద్విప్రః   -తద్విహీనో ద్విజేతరః –శ్రుతి సిద్ధమిదం-జ్ఞాన జ్ఞానాద్వాల్మీకి ర్బ్రహ్మతాం యయౌ ‘’

97-శాస్త్రాభ్యాసన మాత్రేణ మూర్ఖో –న గుణ వాన్ భవేత్ –సుగంధ వస్తు భరణాత్ శ్రేస్టే నస్యద్ధాయా ఖరః ‘’

2-దాంబిక పధ్ధతి

2-జ్ఞాతుం హరిం బహూన్ –దేశానటిత్వా నిష్ప్రయోజనః –కపటే తపసి స్తిత్వా –నశ్యంతి బకవద్ వృధా ‘’

98-నీచం చ వైష్ణవం కృత్వా- విప్రవర్య౦ వదంతి తమ్-గంగాజలస్య సంబంధాత్ శుద్దే న స్యాత్ సురా ఘటః’’

3-విద్వత్పద్ధతి

3-మూలే బ్రహ్మో పరేవ్యోమ్ని వేదాంతేప్యేక రూపతః –జ్ఞానం యదాస్తి తత్ప్రాప్య బుధః శివ పదం వ్రజేత్

95-శాస్త్రేణ స్వానుభూత్యా  వా విద్వాన్ విగత సంశయః –నిశ్చలం దీపకలికా తుల్యం తత్వం ప్రపద్యతే ‘’

4-ఆర్యపద్ధతి

4-అసత్యం సర్వదా యస్తు కథ యేత్ –తస్య మందిరే –న తిస్టతిధృవం లక్ష్మీః జలం భిన్నఘటే యథా’

95-అహో దుఃఖం దరిద్రస్య న కంచి ద్గణ యేన్నరః – దుఖితే ధనికే  ఖేద మపహ్య ఇతి భాషతే ‘’

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -3-9-19-ఉయ్యూరు

—

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం-4

496-శాంతి స్తోత్రం ఏవం మహా ప్రయాణ కావ్యకర్త –కపిల్ దేవ్ ద్వివేది (1919)

 16-12-1919లేక 6-12-1918 జన్మించిన కపిల్ దేవ్ ద్వివేది ఉత్తరప్రదేశ్ గాజీపూర్ వాసి .భాదోహి విశ్వభారతి రిసెర్చ్ ఇన్ స్టి ట్యూట్ డైరెక్టర్ ,గురుకుల మహావిద్యాలయ వైస్ చాన్సలర్ .చేదిప్రసాద్ డా హరిదత్త శాస్త్రి గురువులు.శాంతిస్తోత్రం ఏవం మహాప్రయాణం అనే సంస్కృత కావ్యం తో పాటు హిందీలో వేదొమ్ మే విజ్ఞాన వంటి మూడుపుస్తకాలు రాశాడు .వేదం ,వ్యాకరణ కావ్యాలలోనూ మరాఠీ ,బెంగాలి ,పాళీ ,ప్రాకృత ,ఉర్దూ జర్మన్,ఫ్రెంచ్ ,రష్యన్ ,చైనీస్ భాషలలో నిష్ణాతుడు .1991లో పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందాడు .వేదరత్న ,రాష్ట్రపతి సమ్మాన్ అందుకొన్నాడు .1976లో ఇటలి జెర్మని ఫ్రాన్స్ ,1989లో ఇంగ్లాండ్ ,నెదర్లాండ్ ,1990లో అమెరికా ,కెనడా ,గయాన ,1991లో మారిషస్ ,కెన్యా ,టాంజనీయ దేశాల పర్యటన చేశాడు .గయానా ,మారిషస్ ప్రెసిడెంట్ ల చేత సన్మానం పొందాడు .లండన్ ,టోరేంటో యూనివర్సిటీలు ఆహ్వానించి గౌరవించాయి .

497-రసపేసల కావ్యకర్త –కాశీ  నాథ్ ద్వివేది (1898-1973)

21-1-1898 ఉత్తరప్రదేశ్ పిప్రా రాం నగర్ లో పుట్టిన కేదార్ నాథ ద్వివేది ఏం ఏ బిఎడ్.అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ .కమలనాథ శుక్లా వద్ద చదివాడు  .మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వ భిత్రి సంస్కృత విద్యాలయ లో పనిచేశాడు .రసపేసల కావ్యం ,రుక్మిణీహరణం కావ్యం రాశాడు .1973లో చనిపోయాడు సాహిత్య సుధానిధి బిరుదుపొందాడు .

498-కన్యాకుబ్జ లీలామృతకర్త –మహావీర్ ప్రసాద్ ద్వివేది (1864-1938)

   మహావీర్ ప్రసాద్ ద్వివేది హిందీ సంస్కృత విద్వాంసుడు .ఉత్తరప్రదేశ్ లోని రే లో 15-5-1864 జన్మించి 74వ ఏట 1938లో మరణించాడు .రైల్వే లో 25 ఏళ్ళుపని చేసి ,రాజీనామా చేసి ఇతరభాషలను నేర్చాడు .కథామహం నాస్త్రికః ,కన్యాకుబ్జ లీలామృతం,సమాచారపత్ర సంపాదకస్త్వః ,ప్రభాత వర్ణనం ,సూర్య గ్రహణం ఇందులో కొన్ని .హర్ష నైషధం పై మొదటిసారిగా హిందీలో వ్యాఖ్యానించిన వాడు .హిందీభాషకు యెనలేని సేవ చేసినందున 1900-1920కాలాన్ని ద్వివేది శకం అంటారు .కన్యా కుబ్జ బ్రాహ్మణుడు .తండ్రి రాం సాహి దూబే .సరస్వతి హిందీ మేగజైన 17ఏళ్ళు నడిపాడు భారత స్వతంత్ర ఉద్యమంలో పాల్గొన్న రచయిత.మరాఠీ గుజరాతీ ,సంస్క్రుతాలను ఆమూలాగ్రం నేర్చాడు .అన్ని రచనాప్రక్రియలలలో అమూల్య రచనలు చేశాడు .వేదం సంస్కృత సాహిత్యాన్ని ,పండిత జగన్నాధకవి సాహిత్యాన్ని శాస్త్రీయ దృక్పధంతో విశ్లేషించాడు   సంస్కృతకవిత్వం, వ్రజభాష ఖడి బోలి లలో కవిత్వం చెప్పాడు 71పుస్తకాలు రాసిన మహారచయిత .మానుష ,కావ్యకలాప్ ,దేవి స్తుతి వగైరా ..

499-సంస్కార కవితా సంగ్రహ కర్త –మణి శంకర్ ద్వివేది (20వ శతాబ్దం )

  సాహిత్య ,వ్యాకరణ ఆచార్యుడు మణిశంకర్ ద్వివేది రాజస్థాన్ లోని పటాన్ వాడా లో జన్మించాడు .జోద్ పూర్ సంస్కృత కాలేజిలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ .సంస్కార కవితా సంగ్రహం అనే ఒకే ఒక్క రచన చేశాడు .వేద౦ లోనే కాదు ,  సంగీతం  లోనూ నిధి .సి౦ధి కవి అబ్దుల్లా లతీఫ్ రచనలను  సంస్కృతీకరి౦చాడు 15-12-1952న జోద్ పూర్ లో సంస్కృత సమ్మేళనం నిర్వహించాడు .

500-సిద్ధాంత లేశ సంగ్రహ కర్త –పరాస్ నాథ ద్వివేదీ (1943-2010)

వేదాంత వ్యాకరణ సాహిత్య ఆచార్య ,పిహెచ్ డి, వాచస్పతి పరాస్ నాథ ద్వివేది 15-9-1943 బీహార్ లోని  ఆరా లో జన్మించాడు .వారణాసి సంపూర్ణానంద సంస్కృత విశ్వ విద్యాలయం లో వేదాంత ప్రొఫెసర్ .రఘువీర్ పాండే ,ఆచార్య శ్రీరాం ప్రసాద్ త్రిపాఠీ,దేవ స్వరూప్ మిశ్రా ఈయన గురుపరంపర .సంస్కృతం లో 5గ్రంథాలు-పార్వతీ మంగళం ,వివరణ ప్రమేయ సంగ్రహం ,సనత్సుజాతం ,సిద్ధాంత లేశ సంగ్రహం రచించాడు .23-8-2010న 67వ ఏట మరణించాడు .రాష్ట్రపతి పురస్కారం తో పాటు చాలా అవార్డ్ లను అందుకొన్నాడు .లక్నో సంస్కృత సంస్థాన్ వారు విశిష్ట సమ్మాన్ పురస్కారమిచ్చారు .

   సశేషం

వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలతో

 మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -2-9-19-ఉయ్యూరు

—

 మహావీర్ ప్రసాద్ ద్వివేది

మా ఇంట్లో 2-9-19 సోమవారం వినాయక చవితిపూజ-మేమిద్దరం మనవడు చరణ్ ,మనవరాలు రమ్య

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం-4

488-ప్రాచ్య శిక్షా దర్శన కర్త –దేవీ ప్రసాద్ ద్వివేదీ (1966)

2-7-1966 న ఉత్తరప్రదేశ్ జాన్పూర్ లో జన్మించిన దేవీ ప్రసాద్ ద్వివేదీ లక్నోలోని రాష్ట్రీయ సంస్కృత సంస్థాన్ సంస్కృత రీడర్ ఆచార్య ,శిక్షా చార్య కూడా .డా.మండన మిశ్ర ప్రొఫెసర్ ఎస్ .డి .వాసిష్ట లు గురువులు . ప్రాచ్య శిక్షా దర్శన౦,ప్రాచీన భారతీయ శిక్షా ,హిందీ శిక్షా గ్రంథాలు రాశాడు

489-దశకంఠ వధ కర్త –దుర్గాప్రసాద్ ద్వివేదీ (1863-1937)

  జ్యోతిష,సాహిత్య ,దర్శన ,వ్యాకరణ  విద్వాన్ దుర్గాప్రసాద్ ద్వివేది 1863లో ఉత్తరప్రదేశ్ లోని అయోధ్యలో జన్మించాడు .జైపూర్ కాలేజిలో సంస్కృత లెక్చరర్ గా చేరి ,ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు బాపుదేవ శాస్త్రి ,గ౦గాధరశాస్త్రి ,రా౦ భాజ్ సరస్వత్ ,సర్యుప్రసాద్ ద్వివేదీ ఇతని గురుపరంపర .19పుస్తకాలు రాశాడు .అందులో దశ కంఠ వధం ,దుర్గాపుష్పాంజలి ,దేవరాజ చరిత ,చాతుర్వర్ణ శిక్షా ,ప్రసన్న చండీపతి ఉన్నాయి .మహామహోపాధ్యాయ బిరుదాంకితుడు .1937లో 74వ ఏట  మరణించాడు.

490-ఆగమ రహస్య కర్త –గంగాధర ద్వివేది (1921)

1921లో అయోధ్యలో జన్మించిన గంగాధర ద్వివేది వ్యాకరణ ,సాహిత్య ఆచార్య .ఆల్వార్ ప్రభుత్వ సంస్కృత కాలేజి ప్రిన్సిపాల్ .వీరేశ్వర శాస్త్రి ద్రావిడ్ ,శ్రీ ఘూర్తార్ ఝా ,శ్రీ గిరీష్ చంద్ర అవస్ధి లవద్ద విద్య నేర్చాడు .దుర్గాపుష్పాంజలి , ,ఆగమరహస్యం ,భారతాలోకః వంటి 8 గ్రంథాలు రాశాడు .రాష్ట్రపతి పురస్కారం పొందిన సంస్కృత విద్వాంసుడు .మహాభాష్య౦ ,శబ్దేందు శేఖరం,మంజూష ,ప్రౌఢవ్యాకరణ౦ లలో మహా విద్వాంసుడు .సంస్కృత రత్నాకర పత్రిక సంపాదకుడు .జైపూర్ దూరదర్శన్ నుండి చాల సంస్కృత కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు .491-కల్పకాలికా  కర్త-హరిహర కృపాలు ద్వివేది (23-3-1949 మరణం )

వ్యాకరణ ,న్యాయ మీమాంస ,వేదాంతాలలో ప్రత్యేక కృషి చేసిన హరిహర కృపాలు ద్వివేది వారణాసిలోని సీతామూరార్క సంస్కృత స్కూల్ లో ఉపాధ్యాయుడు .రాం యజ్న ,పండిట్ ఉమాపతి ,పండితకమలాకాంత మిశ్ర ,పండిత రామానుజ ఓజ్హా,పండిట్ రఘునందన త్రిపాఠి ,పండిట్ బ్రహ్మదత్త ద్వివేది స్వామి కృష్ణ బోదాశ్రమం ,శంకరానంద్ ఈయన గురుపరంపర .కల్పకాలికా,న్యాయ కుసుమాంజలి టీక ,రామేశ్వర కృతికౌముదిరచనలు చేశాడు .జన్మించినది ఎప్పుడో తెలీదు కాని మరణించింది 23-3-1949 .1922లో ప్రభుత్వం నుంచి మహామహోపాధ్యాయ బిరుదు పొందాడు .  వ్యాకరణ రత్నాకర  ,విద్యానిధి బిరుదులను కాశీ లోని భారత ధర్మమండలి 1914లో బిరుదులిచ్చి సత్కరిస్తే ,అదే ఏడాది బీఆర్ విద్వత్ పరిషత్ ‘’తర్కాలంకార పదవి నిచ్చింది .

492-లింగదారణ చంద్రికా వ్యాఖ్య  కర్త – హరినాథ్ ద్వివేది (1914)

బాలకృష్ణ రానడే శిష్యుడైన హరనాథ్ ద్వివేది లింగ ధారణ చంద్రికా వ్యాఖ్య ,అశౌచనిర్ణయత్రి౦ షత్ శ్లోక అనే రెండు గ్రంథాలు రాశాడు .1914కాలం కవి .

493-గీతా మందాకిని కర్త –ఇచ్ఛారాం ద్వివేది (1961)

15-11-1961జన్మించిన ఇచ్ఛారాం ద్వివేది.యుపి లోని ఈతావా వాడు .తండ్రి లాల్ బహదూర్ ద్వివేది .పురాణ ఇతిహాసాచార్య ,పి.హెచ్.డి. న్యు ధిల్లీ లోని ఎస్. ఎల్ .బి .ఎస్ .ఆర్ సంస్కృత విద్యాపీఠ్ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ .తండ్రివద్ద ,గోపాల్ దూబే ,ఆచార్య కేశవ్ దేవ్ తివారి ,రామ్ధ్యాల్ ద్వివేది ,ప్రభుదత్త శర్మ వంటి హేమాహేమీల వద్ద విద్య నేర్చాడు .30పుస్తకాలురాశాడు అందులో గీతామందాకిని ,దూత ప్రతివచనం ,మిత్ర దూతం ఉన్నాయి .హిందీ ఉర్దూ లలోనూ పండితుడు .

494-సూక్తిమందాకిని కర్త –ఇంద్ర దేవ ఆచార్య (1940)

1940 మార్చి 1న ఉత్తరప్రదేశ్ లో పుట్టిన ఇంద్ర దేవ ఆచార్య సాహిత్యం లో పిహెచ్ డి,,విద్యావాచాస్పతి .అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ .సూక్తిమందాకిని ,సుదామ చరిత రాశాడు .

495-బృహద్దేవత కర్త –జయప్రకాష్ నారాయణ ద్వివేది (1954)

1-4-1954ఉత్తర ప్రదేశ్ పిప్రేయహట్,పాదారుణ- లో జన్మించిన జయప్రకాష్ నారాయణ ద్వివేది ఎం. ఏ .పిహెచ్ డి  .గురుపరంపర –విద్యా నివాస్ మిశ్ర ,,డా.విశ్వంబరనాథ్ త్రిపాఠీ,ఎ.సి. బెనర్జీలు . దియోరియా ప్రొఫెసర్ ,.బృహద్దేవత అనే ఏకైక గ్రంథం రాశాడు .గుజరాత్ లోని  ద్వారకలో ఉన్న శ్రీ ద్వారకాధీశ  సంస్కృత అకాడెమిఅండ్ ఇండోలాజికల్ రిసెర్చ్ ఇన్ స్టి ట్యూట్ డైరెక్టర్ .

ఆధారం –Inventory Of Sanskrit Scholors

  రేపు 2-9-19 సోమవారం వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలతో

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -1-9-19-ఉయ్యూరు

—

—

గీర్వాణకవుల కవితా గీర్వాణం-4

487-షిరిడి సాయిబాబా సహస్ర నామ స్తోత్ర కర్త –సిద్ధగురు శ్రీ రామణానంద మహర్షి(1964)

  ఆర్య వైశ్య కులం లో పడగ శీల గోత్రం లో కర్నూలు జిల్లా కప్పట్రాళ్ళ లో 1964లో  జన్మించిన శ్రీ రమణా౦ద మహర్షి  విశాఖ ఆంద్ర విశ్వ విద్యాలయం లో  బి టెక్ చదివి ఉత్తీర్ణులయ్యారు .

27వ యేట 2002లో ఆత్మజ్ఞానం పొంది .ఉపనయన సంస్కారం యజ్ఞోప వీత ధారణా లేకుండానే షిరిడి సాయిబాబా అనుగ్రహంతో అపరోక్షానుభూతి తో బ్రహ్మజ్ఞాని అయ్యారు. అప్పటి నుంచి   షిరిడి సాయిబాబా ,అమ్మవారు ,శివుడు లపై ధర్మప్రచారంసాగిస్తున్నారు  .తెలంగాణాలోని భువనగిరి యాదాద్రి జిల్లా’’ రమణేశ్వరం’’ అనబడే నాగిరెడ్డి పల్లి గ్రామంలో 1008 శివలింగాలు ,స్వర్ణ శివ లింగం ,స్పటిక శివలింగం స్థాపించి ఆధ్యాత్మిక ధార్మిక ప్రచారం విస్తృతంగా చేస్తున్నారు .త్వరలో షిరిడి సాయి బాబా ‘’స్వర్ణ విగ్రహం ‘’స్థాపించే ప్రయత్నం లో ఉన్నారు .

  స్వామీజీ గత 15 సంవత్సరాలుగా 56వచన గ్రంథాలు రచించి ప్రచురించారు .అందులో శివుడే దేవాది దేవుడు ,ఆదిదేవుడు ,పరమపురుషుడు వంటి బృహత్ గ్రంథాలున్నాయి .ప్రస్తుతం షిర్డీ సాయి అనుగ్రహం తో ‘’షిరిడి సాయి బాబా సహస్ర నామ స్తోత్రం ‘’అష్టోత్తర ద్వశత శ్లోకాత్మకంగా  రచించారు .ఈ శ్లోక రచన క్రమాన్ని శ్రీ విద్యా చండీ ఉపాసకులు బ్రహ్మశ్రీ  దెందుకూరి దుర్గాప్రసాద శర్మ గారికి వినిపిస్తూ ,అభిప్రాయ సేకరణ చేశారు .అద్భుత ధారాశుద్ధి ఆ అనుష్టుప్ శ్లోకాలలో ఉందని ,ఉత్తమభావాలకు అనుగుణమైన శబ్దజాలం ,నిష్పాక్షిక సాయి చరిత్ర ,సాయి సిద్ధత్వం ,సాయిలీలలు ,సాయి మార్గ దర్శకత్వం,అనుగ్రహ విధానం అంతా అంతస్సూత్రంగా వేదాంత విజ్ఞానం ఇమిడి ఉండేట్లు ,ఉపక్రమ ,ఉపసంహారాలు ,ఫలశృతికూడా జోడించటం తో అనుభవం ఉన్న గొప్ప కావ్య లక్షణం కలిగిందని వారితో ప్రత్యక్ష  సంబంధం ఉన్న దెందు కూరి వారు సమీక్షగా తెలిపారు .

  స్వామి వారి గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తూ శర్మగారు వేదాన్ని సామాన్యులు కూడా స్వరసహితంగాగా ఎలా చదవాలో,ఆ జ్ఞానాన్ని సంగీత జ్ఞాన పూర్వకంగా బహిర్గతం చేసిన మహానీయులన్నారు .కనుకనే ఈ గ్రంథాన్నివేద శబ్దమయంగా వైదిక శబ్ద బంధురంగా రచించి ,దీన్ని పఠిస్తే వేద పఠన ఫలితం కలుగుతుందన్నారు .శక్తిపాత గురువు ,తత్వ దర్శి శ్రీ రమణానందులు తొలిసారిగా దీన్ని సంస్కృతం లో రచించినా ఎంతోఅనుభవమున్న కవీశ్వరుల,ఉత్తమ శబ్ద మాధుర్యం ,గొప్ప సమాస భూయిష్టంగా ,అలంకార సహితంగా రాసినట్లు భావన కలుగుతుందని  మరిన్ని సంస్కృత రచనలతో సంస్కృత మహాకవిగా సుస్థిర స్థానం పొందుతారని శర్మగారు వాక్రుచ్చారు .ఈ గ్రంథంశ్రీ వికృతి ఉగాది నాడు 2019ఏప్రిల్ 6 న ఆవిష్కరి౦ప బడింది .ఇప్పుడు స్తోత్ర మాధుర్యాన్ని రుచిచూద్దాం .-

  సంకల్పం –అథ సంకల్పః –ఓం అస్య శ్రీ పరమగురు షిరిడి సాయి –సహస్రనామ స్తోత్ర మహా మంత్రస్య-మహర్షి శ్రీ రమణానందోఋషిః అనుష్టుప్ చందః –శ్రీ షిరిడి సాయినాథో దేవతా ప్రీత్యర్ధం –తత్వ  దర్శి శక్తిపాత సిద్ధ యోగీశ్వర-శివ శక్తి షిరిడి సాయి అనుగ్రహ మహా పీఠాధిపతి–సిద్ధగురు శ్రీ రమణానంద మహర్షి కృత –అష్టోత్తర ద్విషత శ్లోకాత్మక –షిరిడి సాయి సహస్ర నామ స్తోత్ర జపే –పారాయణే,హోమేవినియోగః ‘’

ధ్యానం –శివ సాకార మో౦కారమ్ –పూర్ణానంద సదా శివం –పరిపూర్ణ మహా గురుం –సాయీశ్వర ముపాస్మహే ‘’

మోక్షదం శక్తిదం పుణ్యం –సాయి నామ సుకీర్తనం –సర్వ దోషహరం దివ్యం –శ్రవణం పాపనాశనం ‘’

  సహస్ర నామ స్తోత్రం

1-భగవాన్ సాయి శంకరః –పరమాత్మా సదా శివః –సర్వవ్యాపీ పరాశక్తిః ఓంకారో శిరిడీశ్వరః

10 అత్యద్భుత మహామూర్తిః –ఆజానుబాహు రుత్తమః –గుణదామో పరంధామః –యుగావతార పూరుషః ‘’

50-దాదాభట్ శుద్ధ భక్తిదః-ఉద్ధవ్ రావ్ భక్తి ముక్తిదః –నూల్కర్ మాయా విముక్తిదః –ధర్మార్ధ కామ మోక్షదః ‘’

100-ఉపవాస నిరోధకః -శుష్కజ్ఞాన విని౦దకః –క్షుద్రోపాసన ఖండనః –జ్యోతి శ్శాస్త్ర విఖండనః ‘

151-తపోలోక ని’’వాసీ చ-సర్వలోక సుదర్శితః –ఘోర తపో మహా వైద్యో –  ఈషణత్రయ నాశకః ‘’

200-జగదాధార నాయకః –జగదానంద కారకః –జగత్కారణ కారణః –సూర్య చంద్రాగ్ని నేత్రవాన్

208-రమణ సాయి లింగేశః –త్ర్యంబక సాయి మంగళః-శిరిడీశ సుమ౦గళః –రమణానంద సంస్తుతః ‘’

  ఫలశృతి-

1-సాయినామ సహస్రంతు –ఆత్మానంద ప్రదాయకః –ఐశ్వర్య వరదం పుణ్యం –ప్రేమాన్వితో సదాజపః ‘

9-ధ్యాననామ సహస్రేణ-పరాభక్తి సమన్వితః బ్రహ్మజ్ఞానం లభేత్ శీఘ్రం –సిద్ధత్వం మోక్ష మాప్నుయాత్ ‘’

  దీనితోపాటు సాయి సహస్రనామావళి కూడా ఉన్నది .పూర్తి కలర్ పేపర్ పై అత్యంత సుందరంగా ముద్రింపబడిన  ఈ గ్రంథం షిర్డీ సాయిభక్తులకు కరతలామలకమే .

 ఆధారం -సుమారు పది రోజులక్రితం బ్రహ్మశ్రీ దెందు కూరి దుర్గాపసాద శర్మగారు మా ఇంటికి వచ్చినాకు ఇచ్చిన  ‘’షిరిడి సాయి సహస్రనామ స్తోత్రం ‘’గ్రంధం.

   సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-8-19-ఉయ్యూరు

 వివేక శీలి ,మంచి శిష్యుడు -వూర మహేష్ మరణం

సుమారు పదిహేను రోజులక్రితం  వివేక శీలి ,నాకు మంచి శిష్యుడు వూర మహేష్ అమెరికాలో మరణించాడని ,అతని పార్ధివ దేహాన్ని స్వగ్రామం ఉయ్యూరు తీసుకువచ్చి అంత్యక్రియలు జరిపినట్లు తెలిసి చాలా విచారించాను .మంచి తెలివిగల విద్యార్ధి మహేష్ .అతని అక్కయ్యలు సుజాత ,శ్రీ లక్ష్మి ఉయ్యూరు హైస్కూల్ లో చదువుతూ ,నాదగ్గర ట్యూషన్ చదివి పాసయ్యారు .సుమారు 30ఏళ్ళక్రితం మహేష్ టెన్త్ క్లాస్ అదే హైస్కూల్ లో చదువుతూ కావాలని నాదగ్గరకు వచ్చి ట్యూషన్ చదువుతానని కోరాడు .అప్పుడు నేను పామర్రులో పని చేస్తూ రోజూ ఉయ్యూరు నుంచి అప్ అండ్ డౌన్ చేస్తున్నాను .నాదగ్గర పదవతరగతి చెదివే వారు లేరప్పుడు .ఆమాట వాడికి చెప్పి ,ఊళ్ళో చాలామంది ట్యూషన్ చెప్పే  మేస్టార్లున్నారు .వాళ్ళదగ్గర ఎవరిదగ్గరైనా చేరితే బాగుంటుంది అని చెప్పాను  .కాదు ‘’మీదగ్గరే చదవమని మా అక్కలూ చెప్పారు .నేనూ అలాగే చదవాలను కొంటున్నాను .మానాన్న కూడా మీదగ్గరే చేరమన్నారు .మీరు ఏ టైం కు రమ్మంటే ఆ టైం కు వస్తా .’’అన్నాడు  .

  వాళ్ళనాన్న వూర మోహనరావు ఉయ్యూరులో వూరా బ్రదర్స్ ఐన ఊర వెంకటేశ్వర్లు, ఊర తాతయ్య ,ఊర సుబ్బారావు లలో సుబ్బారావు గారబ్బాయి .వాళ్లకు ఉయ్యూరు సెంటర్ లో పచారీ కొట్టు ఉండేది .అక్కడే సరుకులు తీసుకు వచ్చేవాళ్ళం కనుక బాగా తెలిసిన కుటుంబం అయింది .మోహనరావు చాలామర్యాదస్తుడు .నిదానం మనిషి .హళ్ళూ పెళ్లూ లేనివాడు .ఇతని అన్నయ్య ను అందరూ ‘’బీకాం ‘’అనేవారు అంటే అతనే ఉయ్యూరులో మొదటిసారిగా బికాం చదివి డిగ్రీ పొందిన వాడన్నమాట .అసలు పేరు ఏదున్నా  అందరికీ ఈపేరే అతని  ఐడెంటిటి .వూరా బ్రదర్స్ కు మాచిన్నతనం లో మా ముందు బజారులో ఉమ్మడి కిరాణా కొట్టు ఉండేది .సోదరులు అంతా అందులోనే ఉండేవారు .తర్వాత వాళ్ళు భాగాలు పంచుకొని ఎవరి దుకాణం వాళ్ళు పెట్టుకొన్నారు .. సుబ్బారావు ను తెలిసినవారందరూ ‘’సాగరయ్య ‘’అని పిలిచేవారు .వీళ్ళకు మెట్ట, మాగాణీ పొలాలు బండీ ఎడ్లు, గోడ్లుగోదా, పాడీ పంటా  పాలేళ్ళు ఉండేవారు వీటిని సాగరయ్యే చూసుకొనేవాడు .ఇతని ఇద్దరుకోడుకులు బికాం ,మోహనరావు లు జాయింట్ వ్యాపారం చేశారు .తర్వాత ఎవరి భాగం వాళ్ళు తీసుకొని వాళ్ళవాళ్ళ వ్యాపారం లో స్థిరపడ్డారు .సుబ్బారావు కు మా బజారులోనే పూర్వం ఠాణా గా ఉండే ఇల్లు ఉంది అందులోనే తండ్రి , కొడుకులుకాపురం .సుబ్బారావు చనిపోయాక మోహనరావు కూడా అందులోనే కుటుంబం తో ఉంటున్నాడు . తెల్లవారి లేస్తే మేము సెంటర్ కు వెళ్ళాలంటే  వాళ్ళ ఇంటి మీదనుంచే వెళ్ళాలి .కనుక బాగా పరిచయాలు౦డేవి.మాశ్రీసువర్చలాన్జనేయ స్వామి దేవాలయం లో మూలవిరాట్టుకు వెండి కవచం వాళ్ళ అమ్మాయి అల్లుడు పేరుమీద మోహనరావు చేయించి అమర్చాడు .ఎక్కడో మొదలెట్టి ఎక్కడికో చేరాం .

    వూర మహేష్ నాదగ్గర ట్యూషన్ కు చేరాడు .వాడి తమ్ముడు కూడా ఏక్లాసో గుర్తులేదుకానీ వాడూ చదివాడు  .మహేష్ తెలివి తేటలు అపూర్వం అని చేరిన రెండు రోజుల్లోనే గ్రహించాను .వాడొక్కడే నాకు అప్పుడు టెంత్ క్లాస్ విద్యార్ధి .అ  ఏడాదే  లెక్కలు సైన్స్ టెక్స్ట్ బుక్స్ మారాయి .లెక్కల్లో కొత్త చాప్టర్లు ఇంట్రడ్యూస్ చేశారు .సర్డ్స్ ,ప్రోగ్రేషన్స్ ,ట్రిగనోమెట్రి,,లాగరిధమ్స్ వంటి చాప్టర్లున్నాయి  కాల్క్యులస్ కూడా ఉన్నట్లు జ్ఞాపకం .ఇవి ఇంటర్, డిగ్రీలలో నేను కొంత నేర్చినవే .కాని ఎన్నో ఏళ్ళు అయిపోవటం వలన అసలు ఏమాత్రం టచ్ లోలేవు .మరి మహేష్ కావాలని నాదగ్గర చేరాడు .వాడికి అర్ధమయ్యేట్లు బోధించి వాడిని స్కూల్ ఫస్ట్ వచ్చేట్లు చేయాలి అనే సంకల్పం కలిగింది .వాడికీ ఈమాట చెప్పి ‘’నేను నీకు బోధించటం కాదు ఇద్దరం కలిసి చదువుకోవటం ఇప్పుడు మనం చేయాలి .నామీద యెంత బాధ్యతఉందొ నీమీదా అంతే ఉందని గ్రహి౦చు’’అన్నాను. సరే అన్నాడు మహేష్ .అదొక సవాలుగా తీసుకొన్నాం  ఇద్దరం .ఈ కొత్త చాప్టర్లు ముందు నేను మాస్టరీ చేయాలి అని ఇంటర్, డిగ్రీపుస్తకాలు తీసుకొని బాగా అవగాహనలోకి తెచ్చుకొని వాడికి బోధించాను .చెప్పటం ఆలస్యం యిట్టె అల్లుకు పోయేవాడు .కనుక టెన్త్ లెవెల్ చాలదు మహేష్ కు అనిపించి ,ఇంటర్ ,డిగ్రీ లలో ఆ చాప్టర్స్ లో ఉన్న ముఖ్యమైన లెక్కలు వర్కేడ్ అవుట్ ఎక్సామ్పిల్స్  చెప్పి చేయి౦చేవాడిని .నా శ్రమ చూసి వాడూ అంతేపట్టుదలతో అవన్నీ నేర్చుకొనేవాడు .అంటే చాలా అడ్వాన్సేడ్ గా వాడిని వాటిల్లో తయారుచేయించాను .కనుక క్వార్టర్లీ, హాఫ్ యియర్లీమొదలైన పరీక్షలలో ఎప్పుడూ వాడికే ఫస్ట్  మార్క్ వచ్చేది. ఎలావచ్చేవి అని ఇతర ట్యూషన్ మేస్టార్లు వాకబ్ చేసేవారట  వాడిని అడిగితె ‘’మా మాస్టారి కోచింగ్ వలన’’అని చెప్పేవాడట . అలాగే సైన్స్ కూడా ఇంటర్ స్థాయి లో బోధించాను .ఇంగ్లీష్ లో మాట్లాడటం కూడా నేర్పించాను. సులభగ్రాహి కనుక తేలికగా వంట పట్టించుకోనేవాడు  .ఒక మంచి  సత్తాఉన్న విద్యార్ధికి బోధిస్తున్నాను అనే మహదానందం నాకు కలిగేది .శిష్యుడు గోప్పవాడైతే గురువుకు అంతకంటే కావాల్సింది ఏదీ ఉండదు .నాఎక్స్ పెక్టేషన్స్ కు తగినట్లుగా మహేష్ స్పందన ఉండేది .ఆ తృప్తి చాలు అనిపించింది .ఆ ఏడాది పబ్లిక్ పరీక్షలో మహేష్ అత్యంత విలువైన మార్కులు సంపాదించి స్కూల్ ఫస్ట్ గా వచ్చి నా ఆశయం నెరవేర్చాడు తన అమోఘమైన కృషితో .

   టెన్త్ పాసయ్యాక  ఎక్కడ ఏమి చదివాడో తెలీదుకాని ,ఆతర్వాత పదేళ్లకు మహేష్ బిటెక్ చేసి అమెరికాలో స్థిర పడ్డాడని తెలిసి సంతోషించాను .ఇప్పుడు అతని మరణ వార్త బాగా బాధించింది .అయిదారు రోజులక్రితం మహేష్ తండ్రి మోహనరావు కనిపిస్తే పలకరించాను .మహేష్ కు 46ఏళ్ళు మాత్రమె నని ,సంతానం ఒక ఆడపిల్ల అని ఇంకా చిన్నపిల్లే నని ,సడెన్ గా   హార్ట్ ఎటాక్ వచ్చి మహేష్ చనిపోయాడని ,అంతకు ముందు తానూ, భార్యా అమెరికా వెళ్లి ఒక నెలగడిపి వచ్చామని చెప్పాడు మోహనరావు . అంతకు సుమారు ఇరవై  ఏళ్ళక్రితం మోహనరావు పెద్ద కుమార్తె నా దగ్గర ట్యూషన్ చదివి, స్కూల్ ఫస్ట్ వచ్చి ,నాతోపాటు రేడియో సైన్స్ పాఠాలలో పాల్గొన్న నాకు అత్యంత అభిమానమైన విద్యార్ధిని  సుజాత అకస్మాత్తుగా మరణించింది .ఇప్పుడు పెద్దకొడుకు మహేష్ .ఆకుటుంబానికి మనశ్శాంతి కలగాలని ,మహేష్ ఆత్మకు శాంతికలగాలనీ కోరుతున్నాను .

  మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-8-19-ఉయ్యూరు

బ్రహ్మశ్రీ  కోట గురువరేణ్యుల గురు పూజా మహోత్సవ ఆహ్వానం

-సెప్టెంబర్ 5 ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని సుమారు 7 దశాబ్దాల క్రితం శ్రీ మైనేనిగారికి, నాకు ప్రాధమిక విద్య బోధించిన  ”స్వర్గీయ బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్య నారాయణ శాస్త్రి గురువరేణ్యుల గురుపూజోత్సవం ”గా   5-9-19  గురువారం  సాయంత్రం 3-30 గంటలకు స్థానిక అమరవాణి  హైస్కూల్ లో సరసభారతి 147 వ కార్యక్రమంగా,  ఆపాఠశాలతో కలిసి సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తున్నాము ..గురుపుత్రులు ,,ప్రముఖ అతిధులు పాల్గొనే ఈ కార్యక్రమానికి అందరూ ఆహ్వానితులే .విచ్చేసి జయప్రదం చేయ ప్రార్ధన .

 ఆహ్వానం ,పర్య వేక్షణం , –శ్రీ పి వి. నాగరాజు –ప్రిన్సిపాల్ అమరవాణి,వాసవి క్లబ్ ప్రెసిడెంట్

సభాధ్యక్షులు –శ్రీ గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ ,సరసభారతి అధ్యక్షులు

సభ ప్రారంభం –శ్రీ మతి జోశ్యుల శ్యామలాదేవి –సరసభారతి  గౌరవాధ్యక్షులు

 ముఖ్య అతిధి –

 –శ్రీ యలమంచిలి వెంకట బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్   ,శాసనమండలి సభ్యులు

 ఆత్మీయ అతిధులు –   శ్రీ కోట చంద్ర శేఖర శాస్త్రిగారు ,శ్రీ కోట రామ కృష్ణ గారు ,శ్రీ కోట సీతారామాంజనేయులుగారు ,శ్రీ కోట గాయత్రీ ప్రసాద్ గారు (కోట గురువరేణ్యుల పుత్రులు )

శ్రీ మధుసూదన పిళ్లే-ప్రిన్సిపాల్ శాంతినికేతన్ హైస్కూల్ –ఉయ్యూరు

శ్రీ గుంటక వేణు గోపాల రెడ్డి –తెలుగు అధ్యాపకులు ,ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ జూనియర్ కాలేజి –ఉయ్యూరు

                             కార్యక్రమ వివరం

      స్వర్గీయ బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్య నారాయణశాస్త్రి గురు వరేణ్యుల చిత్రపటానికి పుష్పమాలాలంకారం  ,పుష్ప సమర్పణ

ఉపాధ్యాయ  దినోత్సవ సందర్భంగా సన్మాన సత్కారాలు

    1-శ్రీ బొడ్డపాటి  విశ్వేశ్వరరావు –93 సంవత్సరాల పౌరాణిక నాటక రంగ స్థల నటులు –గుడివాడ

    2-శ్రీ జోశ్యుల నాగేశ్వరరావు –రిటైర్డ్   కెమిస్ట్రి లెక్చరర్ –ఉయ్యూరు

    3-శ్రీ యు.రా౦ ప్రసాద్  –   రిటైర్డ్ ఫిజిక్స్ లెక్చరర్ –ఉయ్యూరు

   4-శ్రీ పేర్నేటి గంగాధరరావు –విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయులు ,ఆధ్యాత్మిక గ్రంథ కర్త-మచిలీపట్నం

   5-శ్రీ కోసూరు ఆదిరాయణ రావు –విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయులు –   కోసూరు

   6-శ్రీ మతి కొల్లి భారతీ దేవి –విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయిని  -మచిలీపట్నం

   7శ్రీమతి వి.కస్తూరి బాయి –విశ్రాంత ప్రధానోపాద్యాయిని –విజయవాడ

   8-శ్రీ గబ్బిట రామనాథ బాబు –విశ్రాంత ఫిజికల్ సైన్స్ ఉపాధ్యాయులు –ఉయ్యూరు

  9-  అమరవాణి   ఉపాధ్యాయులలో ఒకరు

               ప్రతిభ గల విద్యార్ధులకు శ్రీ మైనేని గోపాలకృష్ణ ,శ్రీమతి సత్యవతి (అమెరికా )దంపతులు ఏర్పాటు చేసిన’’ స్వర్గీయ  బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్యనారాయణ శాస్త్రి  శ్రీమతి సీతమ్మ ద౦పతుల స్మారక నగదు పురస్కార ‘’ప్రదానం

1–2019 మార్చి పదవతరగతి పబ్లిక్ పరీక్షలలో పాఠశాల ప్రధమ స్థానం పొందిన 1-  స్థానిక జిల్లాపరిషత్  పాఠశాల విద్యార్థిని-కుమారి . ఎస్.రెహనా 9.8/10 –కు 2,000 రూపాయలు

 2- అమరవాణి పాఠశాల విద్యార్థిని  -కుమారి   ఎస్.సాహితి   10/10 –కు  2,000 రూపాయలు

3-..అమరవాణి పాఠశాల  విద్యార్ధి –డి.జస్వంత్ 10/10 కు  2,000 రూపాయలు

.ఉన్నత విద్య నభ్యసిస్తున్న పేద,ప్రతిభగల విద్యార్ధులకు  ఏర్పాటు చేసిన  ప్రోత్సాహక నగదు పురస్కార ప్రదానం

4-కుమారి .కె.తిరుపతమ్మ –   బి.ఎ.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు కు 2,000 రూపాయలు

 5-చి.మీరావలి  –    బి.కాం.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు కు- 2,000 రూపాయలు

6-కుమారి ఎన్.ఫాతిమా –బి ఎస్.సి.ఫైనల్ – ఎ.జి .అండ్ ఎస్. జి. సిద్ధార్ధ  డిగ్రీ  కాలేజి –ఉయ్యూరు. కు -2,000 రూపాయలు

 .-గురుపుత్రులు ,కోటసోదరులు తమ తలిదండ్రులు స్వర్గీయ బ్రహ్మశ్రీ కోట సూర్యనారాయణ శాస్త్రి గారు  శ్రీమతి సీతమ్మ దంపతుల  పేరిట    ఇంటర్ చదువుతున్న పేద ,ప్రతిభకల బ్రాహ్మణ విద్యార్ధిని ,విద్యార్ధికి ఒక్కొక్కరికి   10,,116 గా ఏర్పాటు చేసిన  స్మారక ప్రోత్సాహక నగదు పురస్కార౦  –

7–2019 మార్చి పదవ తరగతి పబ్లిక్ పరీక్షలో  స్థానిక శాంతి నికేతన్ హైస్కూల్ నుంచి 9.9

/10మార్కులతో  ఉత్తీర్ణత  సాధించి, స్థానిక . నారాయణ  జూనియర్ కాలేజి లో ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్న  -కుమారి గబ్బిట  రమ్య కు 10,,116రూపాయలు

8-2019మార్చి పదవ తరగతి పరీక్షలో స్థానిక వి ఆర్ కె.ఎం హైస్కూల్ నుంచి 8.9/10మార్కులతో ఉత్తీర్ణత సాధించి స్థానిక చైతన్య  జూనియర్ కాలేజిలో ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్న చి. యనమండ్ర రోహిత్ కుమార్ కు 10,,116 రూపాయలను

శ్రీ కోట సోదరుల చేతులమీదుగా ప్రదానం చేయబడుతుంది .

9-సరసభారతి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహక నగదు పురస్కారం

  స్థానిక శ్రీనివాస విద్యాలయం లో 2019 మార్చి పదవ తరగతి పరీక్షలో 8.9/10మార్కులతో ఉత్తీర్ణత సాధించి ,ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం  చదువుతున్న కుమారి ఐలూరు హర్షిత  కు 5,116 రూపాయలు

 సభ నిర్వహణ –శ్రీమతి మాది రాజు శివ లక్ష్మి ,సరసభారతి కార్యదర్శి

తెలుగులో మాట్లాడటం మన జన్మ హక్కు

వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలతో –

 ఆహ్వాని౦చు వారు

గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్- సరసభారతి అధ్యక్షులు

 పి .వి .నాగరాజు –ప్రిన్సిపాల్ ,అమరవాణి

ఉయ్యూరు -30-8-19

గమనిక –మచిలీ పట్నం ,గుడి వాడ నుండి వచ్చేవారికి ఉయ్యూరు సెంటర్ ,వీరమ్మతల్లి గుడి దాటాక ఎడమ వైపు న ,,విజయవాడ నుంచి వచ్చేవారికి వీరమ్మ తల్లి గుడి దాకా వెళ్ళకుండానే కుడివైపున ’’ కాకాని నగర్ కాలని ‘’పెద్ద స్వాగత ద్వారం కనిపిస్తుంది .అందులోనుంచి వస్తే సరాసరి అమరవాణి హైస్కూల్ కు చేరుకోవచ్చు .

 సంప్రదించాల్సిన సెల్ నంబర్లు –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ – .998906637

  పివి నాగరాజు       -9440636357

మాదిరాజు శివలక్ష్మి -9395379582

ఎంతని పొగడుదు గిడుగు

ఎంతని పొగడుదు గిడుగు !

  ‘’ మహా భారత భాగవతాది గ్రంథాలు ఎన్ని సార్లు ప్రచురణ పొంది ,ఎన్ని పరిణామాలు పొందాయో ,ఎన్ని వ్రాతప్రతులు ఎన్ని రూపాలలో ఉన్నాయో ,తెలిసిన వారు గిడుగు వారు తప్ప వేరెవరు లేరు’’అనీ ,’’ఇతర దేశీయులు ,ఇతర రాష్ట్రాలవారు ‘’మీ తెలుగు తల్లి కన్నసుపుత్రుడు ఎవరు ?’’అని నన్ను అడిగితే’’గిడుగు వారు తప్ప వేరెరెవరూ లేరుఅని ఖచ్చితంగా చెబుతాను ‘’అని తెలుగు తొలి చారిత్రక  నవలా రచయిత, ప్రముఖ  పరిశోధక, ,విమర్శకాగ్రేసరులు బ్రహ్మశ్రీ నోరి నరసింహ శాస్త్రి గారు చెప్పారు .

   గొప్ప గురువు గిడుగు వారికి కు గొప్ప శిష్యుడు  చారిత్రిక పరిశోధకుడు ,భాషావేత్త  వ్యావహారిక భాషా సమర్ధకుడు శ్రీ చిలుకూరి నారాయణ రావు గారు ‘’మా గురువుగారికి అభిమానం అంటే ఇంటరెస్ట్ లేని విజ్ఞాన శాఖ లేదు .కొత్తది ఏదికనిపించినా దాని అంతు చూసేదాకా వదిలిపెట్టేవారు కాదు .శాసన ప రిశోధనలోనూ అందే వేసి’’న చెయ్యి .’’అని కీర్తించారు .

  ‘’తెలుగు వారికీ నిజమైన సంప్రదాయాన్ని చూపి , సరైనదారిలో పెట్టిన విద్వాంసులు గిడుగు .ఆయన కృషికి గొప్ప నిదర్శనం వారి ‘’ఆంద్ర గద్య చింతామణి’’.కవిత్రయ భారతాన్ని 36సార్లు చదివారు .రామమూర్తి గారు మహా కోపిస్టి .తనదగ్గరున్న అరుదైన ఫ్రెంచ్ నిఘంటువు నిండా మనవడు పెన్సిల్ తో పిచ్చి గీతలు గీస్తే ,వాడిని కోపపడకుండా వాడిలో మార్పు తెప్పించాలని ‘’ఒరేయ్ !నువ్వు పెద్ద వాడవయ్యాక ఈ పుస్తకాన్ని  చదువుతాననినాకు ఇప్పుడు మాట ఇస్తే నిన్నేమీ అనను ‘’అని వాడు ‘’అలాగే చేస్తా తాతయ్యా ‘’అని హామీ ఇస్తే ,క్షమించి వదిలేసిన ప్రేమమూర్తి .ఆయన నోటిలో భగవద్గీత శ్లోకాలు ఎప్పుడూ నానుతూ ఉండేవి . .మరణ సమయం లో కూడా గీత శ్లోకాలు చదువుతూనే తనువు చాలించైనా ధన్యజీవి  ‘’అని శ్రీ చింతా దీక్షితులు గారన్నారు .

   ‘’గురజాడ ,గిడుగు ,యేట్స్ దొర ,శ్రీనివాస అయ్యంగార్ ల వలనననే ‘’వ్యవహారిక భాషోద్యమ౦ ‘’మొదలైంది .కళా ప్రపూర్ణ ,రావు సాహెబ్ ,కైజర్ ఏ హిందూ వంటి బిరుదులుపొంది మహా భాషా వేత్త  గిడుగు .తనధనం ,తన గృహం ,తన జీవితం ,తనజీవం ,తన సర్వస్వం వ్యవహారిక భాషోద్యమానికి ధారపోసిన త్యాగమయుడు గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు ‘’అన్నారు హాస్యబ్రహ్మ ,వాడుకభాషలో మాండలీకం లో  అద్భుత నాటికలు రాసిన సాహితీ విమర్శకులు శ్రీ భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు గారు .

  ‘’Telugu has acquired as the substance of this Andhra Literary stream mainly on account  of the bold ,persistent ,undaaunted ,un parallelled fight for it,toput up in press ,on the platform ,in social discourse and controversial pamphlets ,from psychological ,educational ,literary ,philological and traditional points of views by our renaissance types of revered scholor ,teacher ,the Upadhyaya of Upaadhyas,Rao SahebGidugu Venkata Rama Murthy pantulugaaru ,our ever beckoning light ,our never failing inspiration ‘’అని గొప్ప కితాబిచ్చారు శ్రీ బి .శేషగిరి రావు .

   వీటికి ఆధారం –ఆచార్య చేకూరి రామారావు గారి ఆధ్వర్యం లో 1986డిసెంబర్ లో హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ వారు ప్రచురించిన ‘’మరో సారి గిడుగు ‘’పుస్తకం .

  చనిపోవటానికి కొన్ని రోజులముందు మద్రాస్ ‘’ప్రజామిత్ర ‘’పత్రిక కార్యాలయం లో పత్రికా రచయితల సమావేశం లో గిడుగు పంతులుగారు చేసిన ‘’తుది విన్నపం ‘’లోని మాటలు ఒకసారి గుర్తుకు తెచ్చుకొందాం –‘’నిరాక్షరాస్యత ఉంటె అభి వృద్ధి ఉండదు .విద్యా వ్యాప్తి చెందితేనే సంఘం అభి వృద్ధి చెందుతుంది .ఇంగ్లాండ్ లో కూలిజనం ,కమ్మర్లు, వెల్డర్లు కార్పెంటర్లు మహాకవులు షేక్స్పియర్, మిల్టన్ లను చదవరు .వృత్తి విద్యనేర్పమని అడుగుతారు .అందుకే విద్యాధికులు వాళ్ళ దగ్గరకే వెళ్లి, వాళ్ళ భాషలో  జ్ఞానం ,వివేకం అందిస్తారు . ఆ దేశాలలో ప్రజలకోసం సారస్వతం పుట్టి పెరుగుతుంది .మన దేశం లో కూడా ప్రజలు  తమభాషలో రాయటం, చదవటానికి సమర్ధులు కావాలి .వీటికి పత్రికలూ ,ఇతర మాధ్యమాలు  బాగా తోడ్పడాలి .ఏ భాషద్వారా జ్ఞాన౦ అభివృద్ది అయితే ,ఆభాషలోనే రాయాలి చదవాలి ‘’ఇదీ గిడుగు పిడుగు మనకిచ్చిన సందేశం .

 నేడు గిడుగు వారి జయంతి –తెలుగు భాషా దినోత్సవ శుభాకాంక్షలతో

  మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -29-8-19-ఉయ్యూరు

“శాంతిపత్రంమీద సంతకం చేసిన చెయ్యి” **కొంపెల్ల శర్మ
ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం – శతజయంతి – ప్రారంభం ఆగష్టు 26, 1920 – ప్రసిద్ధ కవి, రచయిత, పాత్రికేయుడు. తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాముఖ్య అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమానికి ఆద్యుల్లో నయాగరా కవులుగా ప్రసిద్ధి పొందిన ముగ్గురిలో ఒక్కరు

ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం ( జ:ఆగష్టు 26, 1920 – మ:ఫిబ్రవరి 25, 1995)
ప్రసిద్ధ కవి, రచయిత, పాత్రికేయుడు. ఆయన తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాముఖ్యత వహించిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమానికి ఆద్యుల్లో ఒకరు. నయాగరా కవులుగా ప్రసిద్ధి పొందిన ముగ్గురిలో ఒకరు. నయాగరాకవులలో ఒకరుగా ప్రసిద్ధులయిన ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం జననం ఆగష్టు 25, 1920. తండ్రి రామయ్య. తల్లి సుబ్బాయమ్మ. ప్రముఖ వేణుగాన కళావిద్వాంసులు ఏల్చూరి విజయరాఘవరావు వీరి సోదరులు. ఏల్చూరి మురళీధరరావు వీరి కుమారుడు. సహజకవిగా, మహావక్తగా, ఉద్యమప్రవక్తగా, అజాతశత్రువుగా, అఖిలాంధ్ర కవిలోకానికి ఆత్మీయ మిత్రునిగా మెలగారు. .మద్దులపల్లి గురుబ్రహ్మశర్మ, భాగవతుల వెంకట సుబ్బారావు, అక్కిరాజు రామయ్య, నాయని సుబ్బారావులు చిన్ననాటి గురువులు. బి.ఎ. చదువుతున్న రోజులలో కుందుర్తి ఆంజనేయులు, బెల్లంకొండ రామదాసులతో పరిచయమై, తరువాతికాలంలో “నయాగరా” కవితాసంకలనం సమకూర్చడానికి దోహదమయింది. బి.ఎ. డిగ్రీ (యస్.ఆర్.ఆర్ కళాశాల), విజయవాడ.

సాహిత్యప్రస్థానం
సుబ్రహ్మణ్యం గారు నయాగరా కవిత్రయంలో ఒకరు. మిగిలిన ఇద్దర్లో ఒకరు బెల్లంకొండ రామదాసు గారు కాగా మరొకరు వచన కవి కుందుర్తి ఆంజనేయులు గారు .‘త్రివేణి’ ఆంగ్లపత్రిక సంపాదకులు కోలవెన్ను రామకోటేశ్వరరావు, దేశిరాజు కృష్ణశర్మ, బెల్లంకొండ రాఘవరావు, గుడిపాటి వెంకటచలం, గుఱ్ఱం జాషువాల ప్రభావపరిధిలో స్ఫూర్తిని పొంది, పులుపుల శివయ్య, కొల్లా వెంకయ్యల మూలాన కమ్యూనిస్టు ఉద్యమప్రవేశం చేశారు. 1940 లో నరసరావుపేటలో ‘సన్యాసి’ అన్న పత్రికను స్థాపించి అనిసెట్టి సుబ్బారావు, దండమూడి కేశవరావు (ఆ తర్వాత సన్న్యసించి శ్రీ కేశవతీర్థస్వామి అయ్యారు, బహుగ్రంథకర్త), బెల్లంకొండ రామదాసు, దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్ మొదలైన కవుల తొలిరచనలను అచ్చువేశారు. అదే సంవత్సరం ‘చిత్ర’ అన్న పత్రికను ప్రారంభించారు. 1941 లో ‘నవ్యకళాపరిషత్తు’ను స్థాపించి అనిసెట్టి సుబ్బారావు, కుందుర్తి ఆంజనేయులు, బెల్లంకొండ రామదాసు, సముద్రాల రామానుజాచార్య, దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్, రెంటాల గోపాలకృష్ణ మొదలైన అభ్యుదయకవులను సభ్యులుగా చేర్చుకొన్నారు. వారి రచనలతో 1943 లో ‘మాఘ్యమాల’ కవితాసంపుటాన్ని ప్రకటించారు. శ్రీశ్రీ కవిత్వప్రభావస్ఫూర్తితో 1944 ఆగస్టులో బెల్లంకొండ రామదాసు, కుందుర్తి ఆంజనేయులు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం సంయుక్త కృషిఫలితంగా సుప్రసిద్ధకవితాసంకలనం ‘నయాగరా’ వెలువడి అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమంలో అచ్చయిన తొలి కవితాసంపుటంగా పేరుపొందింది. అనిసెట్టి సుబ్బారావు, లక్ష్మీదేవి (“అని-ల”) లకు పెళ్ళికానుకగా గుంటూరులో వీరి గురుదేవులు విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి చేతుల మీదుగా విడుదలయింది. ఇందులోనే వీరి సుప్రసిద్ధకవిత ‘ప్రజాశక్తి’, ‘ఠాకూర్ చంద్రసింగ్’, ‘విజయముద్ర’ మొదలైనవి ఉన్నాయి. ‘సకలప్రజా సముద్ధర్త, సుప్తోద్ధృత జీవశక్తి’, ‘తమసగర్భ దళనహేతి’, ‘బంధీకృత ధనికశక్తి’, ‘రక్తారుణకుసుమం’, ‘బానిస సంద్రం’, ‘జనవిపంచి పాడిన జాబిల్లి పాట’ వంటి పదబంధాలు దీనిలోనివే.

1956 లో వీరిది తెలుగు సాహిత్యంలో తొలి దీర్ఘకవిత ‘నవంబరు 7’ విశాలాంధ్ర పత్రికలో వెలువడింది. తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి గారితోడి సన్నిహితత్వం వల్ల నవ్యసాహిత్యపరిషత్తు సభ్యునిగా ఆ సమావేశాలకు హాజరయ్యారు. అనేక ప్రగతిశీల ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు. వందలాది రష్యన్ కవితలను ఆంగ్లమాధ్యమం ద్వారా అనువదించారు. శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు, ఆరుద్ర, అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావు సంయుక్తంగా రాసిన “మేమే” కావ్యాన్ని సుబ్రహ్మణ్యంగారికి అంకితం చేసేరు.

“ఏల్చూరి సుబ్రమణ్యం, తొల్చూలు నయాగరాసుతుడు తానెపుడూ, పల్చనకొప్పడు అరసం, కేల్చూపిన కవుల దిట్ట కేరాలక్ష్మీ” అని ఆరుద్ర వీరిపై చెప్పిన సుప్రసిద్ధ చాటువు.

ఉద్యోగాలు
పాత్రికేయుడుగా
1940 లో నరసరావుపేటలో ‘సన్యాసి’ అన్న పత్రికను స్థాపించి, అనేక ప్రముఖ కవులరచనలు ప్రచురించేరు.
ఆంధ్రసర్వస్వము (సం. మాగంటి బాపినీడు¬¬) సుబ్రహ్మణ్యం సహాయసంపాదకుడు, 1941-42.
‘క్రాంతి’ పత్రిక (సం. బొందలపాటి శివరామకృష్ణ)లో 1947
‘పొగాకులోకం’ (గుంటూరు) పత్రిక సంపాదకులు
సోషలిస్టు పత్రిక, 1952
‘తెలుగుదేశం’ (సూర్యదేవర రాజ్యలక్ష్మి)
ఆకాశవాణిలో స్క్రిప్టు రైటరు, 1954-56, రాయప్రోలు రాజశేఖర్, జలసూత్రం రుక్మీణనాథశాస్త్రిగారలతో కలిసి పని చేసేరు.
‘నేత’ పత్రిక సంపాదకులు, 1956.
‘సోవియట్ భూమి’ పత్రిక సంపాదకవర్గంలో, 1961-1988.
‘అభ్యుదయ’ పత్రిక మద్రాసులో నిర్వాహకసభ్యునిగా.
సినిమా రంగంలో
సంగీతలక్ష్మి, పంచ కళ్యాణి దొంగల రాణి గీతాలు
కవితలు, కావ్యాలు
“శాంతిపత్రంమీద సంతకం చేసిన చెయ్యి” కావ్యం
“మాఘ్యమాల” కవితా సంపుటం, 1943. నవ్యకళాపరిషత్ ఆధ్వర్యంలో పలువురు ప్రముఖ కవుల కవితాసంకలనం.
నయాగరా కవితాసంపుటి. కుందుర్తి ఆంజనేయులు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, బెల్లంకొండ రామదాసు రాసిన ఖండికల సంపుటి. 1944, 1975.
“నవంబరు 7” తొలి దీర్ఘకవిత. 1956లో విశాలాంధ్ర’లో వెలువడింది.
కథలు
నా ప్రేయసి (మూలం: ఎల్ సోబలేవ్) (కథ) [అభ్యుదయ – 01.10.46] అజంతా/ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం/బెల్లంకొండ రామదాసు/నెల్లూరి కేశవస్వామి –
చతురస్రం (సీరియల్) తెలుగు స్వతంత్ర, 18.01.57, 25.01.57, 01.02.57. అజంతా, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, బెల్లంకొండ రామదాసు, నెల్లూరి కేశవస్వామి.

—

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి కోవిదత్వం –  14

విత్రయ దర్శనానికి కరదీపిక-కోరాడ వారి’’ ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనం ‘’-3(చివరిభాగం )

    రామకృష్ణయ్య గారు చూపిన దారిలో వెళ్ళిన తర్వాతివారు ఆశ్చర్యకర విషయాలు చాలా గ్రహించి తెలియజేశారు .ఉత్పల,చంపక మాలలను కన్నడం నుంచి ఎలా నన్నయగారు తీసుకొన్నారో చూస్తే ఆశ్చర్యమేస్తుంది .కన్నడ ఉత్పలమాల –‘’వ్యాసమునీంద్ర రుంద్ర వచనామృత వాగనీసు వె౦కవి –భ్యాసనె నెంబ గర్భ మెనగిల్ల ‘’పంపని చంపకమాల ‘’కతెసిరిదాదొడం కథయె మెయ్ గిడలీయ దెముం సమస్తభారతమున పూర్వమాగె వలె పెర్రద కవీశ్వర రెల్ల వర్ణకంకతెయొళొడం బడం’’(పంప ).ఇక కన్నడ కందం అందం చూద్దాం –‘’మిగె కన్నడ కబ్బ౦ గళొ,ళగణిత గుణగద్య పద్య సమ్మిశ్రితమం-నిగదిసువర్గద్య కథా ప్రగీతి యంత  చ్చిరంతనా  చార్యర్కళ్’’.9వ శతాబ్ది నృపతుంగ’’ కవిరాజమార్గ ‘’గ్రంథంలో నుంచి మన కవులు చాలా కన్నడ శబ్దాలు తీసుకొని వాడటం చూపించబడింది .’’చోళ నాళికకాక క్షోణీ తలేశ ‘’అని పండితారాధ్య చరిత్రలో ప్రయోగం ఉందని చూపి౦చాడు శేషేంద్ర శర్మ ..చోళ నాలిక అంటే జొన్నలు, నాలుకతో అని వేటూరి వారు అర్ధం చెప్పారు .జోళ అంటే కన్నడం లో జొన్నలు .’’జొన్నలు గొన్న ఋణంబు నీగెదన్’’అని నన్ని చోడుడు కుమార సంభవం లో రాసినదానికి పంప భారతం లో ‘’జోళమ నెంతునీగు ‘’లేక రన్న భారతం లో ‘’జోళదిపారియం ‘’అనేది మూలం అయి ఉంటుందని శ్రీపాద లక్ష్మీపతి శాస్త్రి  గారు చెప్పారని  శేషేన్ ఉవాచ .వీరే నన్నయ ,తిక్కనలు కూడా పంపభారతాన్ని పద్య నిర్మాణం లోనూ ,అలంకార ప్రయోగాల్లోనూ ఎలా అనుసరించారని  తమ కుమార సంభవ పరిశోధన గ్రంథంలో చూపించారు .నన్ని చోడుడు ‘’నేలయు నింగియు తాళము గా వాయింప , నెండమావులబట్టి బండవలయు ‘అని సీసపద్యం రాశాడు .పాల్కురికి సోమన ‘’వెట్టన నేలకు నింగి కి సూత్రపట్టమే కాళ్ళను బట్ట తలలను ‘’అని రాశాడు .తిక్కన ‘’నేలయు నింగియు తాళముల్ గా  జేసి,యేపున రేగి వాయించి యాడ ‘’అన్నాడు విరాటపర్వం లో . ’నేలయు నింగియు తాళముల్’’అనే పధ్ధతి కర్ణాట కవి నయసేనుడు రాసిన ‘’ధర్మామృతం ‘’అనే కావ్యం లో ఉందట .1112కాలం వాడైన నయ సేనుడు ‘’ధరణి చక్రము వియత్తళము మగంటిక్కువర్ ముంచ నచ్చరి యప్పంతు’’—అని రాశాడట .

   కనుక ఏతావాతా  తేలింది యేమిటి అంటే ,ఆంద్ర సాహిత్యం లో ఇతరకావ్యాలు పరిశోధనకు లొంగినట్లు ఆంద్ర మహాభారతం లొంగదు అంటాడు శేషేంద్ర .దీనితర్వాత వచ్చిన కావ్యాలన్నీ భారత భాష ,అలంకార ,ఛందస్సులను అనుసరించాయి .కానీ ఆంద్ర భారతం మాత్రం కన్నడ భాషలో కలిసిపోయి ఉన్న తెలుగు ,క్రమంగా విడిపోతూ ,ప్రత్యేక రూపాన్ని పొందుతున్న అస్పష్ట సంధియుగ గర్భం లోంచి పుట్టింది .కనుక ఇందులో నూతన ఆంద్ర శబ్దాల కన్నడ మాతృకలు ,కన్నడ జాతీయాల ఆంధ్రీకృతరూపాలు ,కన్నడ ఛందస్సులు ,కన్నడ కావ్యాలలోని అందమైన అలంకారాలు ఉన్నాయి ‘’కావ్యం గ్రాహ్యం అలంకారాత్ ‘’అన్నారు అందుకే పెద్దలు  .

  సమగ్ర ఆంధ్రభారత పరిశోధనకు సంస్కృత వ్యాస పాఠాన్నీ,కవిత్రయ తెలుగు పాఠాన్నీపోలుస్తూ’’ ఇది తీసేశారు అది కొత్తగా  కలిపారు ‘’అంటూ చేసే పరిశోధన చాలదు అని విస్పష్టంగా చెప్పాడు శేషేంద్ర .కవిత్రయం కొత్తగా సృష్టించిన భావం పరమ రమణీయం అనీ ,వ్యాసుడు వీరిముండు బలాదూర్ అనీ కొందరు మూర్ఖంగా వ్యాఖ్యానించారు .ఇదే తప్పే అన్నాడు .కానీ కోరాడ వారు ,శ్రీపాదవారు రచించిన పరిశోధన గ్రంథాలు చూస్తె ,కవిత్రయం వారి నూతన సృష్టి ,సంస్కృత మూలం అనుసరించటం ,వదిలేసిన వాటిల్లో కర్ణాటక కావ్యాలనుంచి తీసుకొన్న భాగాలే అని అర్ధమౌతుంది అన్నాడు గుంటూరు శర్మ .కవిత్రయం ఎక్కడ నూతన సృష్టి చేశారో ,అక్కడ పరిశోధకుడు అప్రమత్తంగా కన్నడ కావ్యాలను శోధించాలి .కనుక కవిత్రయ భారత శోధనకు సంస్కృత పా౦డిత్యమేకాక ,కన్నడ పాండిత్యం అంతకంటే అధికంగా కావాలి అని ఖచ్చితంగా చెప్పాడు  శేషేన్ .దీన్ని అతిక్రమించి చేసిన పరిశోధన అసమగ్రం, నిష్ప్రయోజనం అన్నాడుకూడా .

  తాను 20-5-1962 ఆంధ్రప్రభ దినపత్రికలో కర్ణాటక, ఆంద్ర సాహిత్య సంబంధాలను గురించి ‘’కర్ణాటాంధ్ర సేతువు ‘’అని  రాసిన వ్యాసం లో ‘’మన కావ్యాలను వాటి సంస్కృత మాతృకలతో పోల్చి పరిశీలించటం ఇంతవరకు పరిపాటి అయితే ,ఇక మీదట కన్నడ మాతృకలతో పోల్చి పరిశీలించటం ఆధునిక ఆంద్ర వాజ్మయ విమర్శన పద్దతిగా నెలకొనాలి ‘’అన్నది అందరూ అర్ధం చేసుకోవాలని శేషేంద్ర కోరాడు .ఈ విధంగా శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు అమూల్యమైన కర్ణాటకాంధ్ర సంధానపద్ధతిని ఆంధ్రమహాభారత పరిశోధనలో ప్రవేశపెట్టి ,ఆంద్ర సాహిత్య మహా పురుషులలో’’ అగ్రణి ‘’అయ్యారని ,వారికి ఆంధ్రులు ఎంతో రుణపడి ఉన్నారని ,వారి కోవిదత్వానికి రెండు చేతులూ ఎత్తి నమస్కరిస్తున్నానని గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ సవినయంగా ప్రకటించాడు .గొప్పవారి హృదయాలు గొప్పవారికే తెలుస్తాయి .కోరాడ, శేషేంద్ర అలాంటి వారే .

  సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -28-8-19-ఉయ్యూరు

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి కోవిదత్వం –  13

కవిత్రయ దర్శనానికి కరదీపిక-కోరాడ వారి’’ ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనం ‘’-2

  కవుల చరిత్రలతో మొదలైన తెలుగు సాహిత్య పునర్నిర్మాణ ఉద్యమం  ఈ దశ వరకు తెలుగు సాహిత్య స్వరూపాన్నే ముట్టుకోలేదు .ఇక్కడే శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి కీలక స్థానం  ఆవిష్కృతం అయింది అన్నాడు శేషేంద్ర .అప్పటికి పోగు చేసిన కవుల చరిత్రల సామగ్రి ,తెలుగు భాషాపరిణామ సామగ్రి కోరాడవారు పూర్తిగా అవగాహన చేసుకొని .తెలుగు సాహిత్య స్వరూపాన్ని మళ్ళీ నిర్మించాలంటే తెలుగు సాహిత్యాన్ని మాత్రమె పరిశీలించాలి అనే అభిప్రాయానికి వచ్చారు .అందుకే తన గ్రంథానికి కవితా శబ్దం చేర్చి ,అందులో మన సాహిత్యం మొదటి గ్రంథంగా ఉన్న నన్నయభట్టు భారతం లోనే మన సాహిత్య చరిత్ర బీజ రహస్యాలు౦ టాయని గ్రహించి ,అన్ని శాసనాలు తీసుకోకుండా నన్నయకు పూర్వం ,నన్నయకు సమీపం లో ఉన్న శాసనాలనే పరిశీలించారు .7వ శతాబ్దికి చెందిన జయ సింహ వల్లభ శాసనం ,లక్ష్మీ పురశాసనం ,8వ శతాబ్ది ప్రారంభం లోని  అహదహన శాసనం ,9వ శతాబ్ది పండరంగ అనే అద్దంకి శాసనం గుణగ విజయాదిత్యుని ధర్మవరపు శాసనం ,తర్వాత చాళుక్య భీముని శాసనం ,దీర్ఘాసి శాసనం ,యుద్ధమల్లుడి శాసనాలు మాత్రమె పరిశీలనకు తీసుకొన్నారు .వీటిలోనే తెలుగు భాష యొక్క నన్నయ సమీపకాల రూపం కనిపించటం ,తరువోజ ,అక్కర ల వంటి దేశీ ఛందస్సులో చేసిన రచనలు ,శాసనాలు ఉండటం ముఖ్య కారణం .ఆయనకు భాషతో కాక సాహిత్యం తోనే సంబంధం అని గ్రంథ నామమే స్పష్టంగా తెలియ జేస్తోంది. వీరికి ముందు చాలామంది సాహిత్యం కోసం వెతుకుతూ ,ఇతర మార్గాలలో ప్రయాణించి దారినే కోల్పోతే ,రామకృష్ణయ్యగారు సాహిత్యాన్ని పట్టుకోవలసిన తాళపు చెవులనే పట్టుకొన్నారు అని శేషేన్ శర్మ చెప్పాడు .

   ఈ తాళపు చెవులలో కన్నడ భాషా శబ్ద పరిశీలనం చాలాముఖ్యమైనది .ఉడివోవు అనే పదానికి ఉడి +పోవు గా విడదీసి ఉడుగు అనే ధాతు స్వరూపం అనీ ,కన్నడం లో ఉడగు అని ఉందని ,కనుక దీని ప్రాచీన రూపం ఉడి ఐ ఉంటుంది అని తేల్చారు .’’తగులు సంక్రందన నూతికి౦దగిలి కన్గొన జాలదే సక్తమై ఆసక్తితో ‘’పద్యం లో తగులు అంటే తాకటం అని అర్ధం. కన్నడం లో  తగులు శబ్దం ఉంది .ప్రాచీన కన్నడం  లో తాగు మాటకు ముట్టుకోవటం అనే అర్ధం ఉండి,తా౦గు గామారి తగులు అయిందని భాషా పరిణామం చెబుతోంది అన్నాడు శేషేంద్ర .

  సంస్కృతపదాలు ఎక్కువ, దేశీ పదాలు తక్కువతో అల్లిన నన్నయ రచన అంతకు ముందే కన్నడం లో పంప మొదలైనవారి రచనలో ఉన్నాయి .దీన్ని చూపటం కోరాడవారి రెండవ తాళపు చెవి .చాలాకాలం నిష్ఫలంగా సాగిన తెలుగు సాహిత్య స్వరూప  అన్వేషణ ఉద్యమాన్ని రామకృష్ణయ్యగారు ‘’ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనం ‘’గ్రంథం ద్వారా సఫలత్వ ద్వారం దగ్గరకు తెచ్చారని ,అంటే శబ్దాలు, ఛందస్సులు, రచనాశైలి అంతా కర్నాటక నుంచి తెచ్చుకొని తన ప్రథమ కృతిని నన్నయభట్టు ఆనాడు ప్రవర్తమానం అనుకోవలసిన పండరంగ ,యుద్ధమల్లాది శాసనాలలో ఉన్న శిష్ట ఆంద్ర భాషలో రాశాడు అని మొట్టమొదటి సారిగా చెప్పిన కోరాడ రామకృష్ణయ్య పంతులుగారి ‘’ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనం ‘’అనే గ్రంథం తెలుగులో భారత పరిశోధనకు ‘’ఆద్య గ్రంథము,మార్గదర్శక గ్రంథము’’అని గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ స్పష్టంగా చెప్పాడు .ఇంకా పరిశోధన ముందుకు సాగటానికి దీనిలో ఎన్నో విశేషాలు బీజప్రాయంగా ఉన్నాయి .అంటే ఆంద్ర భారత పరిశోధనకు కన్నడ భాషా సాహిత్య పరిచయం ,పరిశీలనం అనివార్యం అని కోరాడ వారే మొదటగా   చెప్పారన్నమాట .

   ‘’ఆంద్ర శబ్ద చింతామణి విషయ పరిశోధనము ‘’  లో శ్రీ వఝల చిన సీతారామ శాస్త్రిగారు చింతామణి ని చర్చిస్తూ ‘’అప్పటికే కర్ణాటక పండితులు త్రొక్కిన పద్ధతులు పరిశీలించి ,ఆంధ్రభాషా సహజాలైన నియమాలను కొంత విశాలంగా సూత్రీకరించి ఉండును .ఆంద్ర భాషాకవితనుధారగా నడపట౦ దుష్కరం కాదని ,ఉభయ భాషా కవితానుభవం ఉన్నవారికితోచకపోదు కదా .నన్నయకు పూర్వమే సంస్కృత భాష సాయం తో కర్నాటక భాషలో ధారావాహిక కవిత  వెలిసింది కదా  ‘’అని స్పుటంగా చెప్పారు . వఝలవారు కర్నాటక ఆంద్ర లిపులలోని సమానత్వాన్ని  కూడా చర్చించారు .ఇలా సమానంగా ఉన్న ఈ రెండుభాషల లిపులను చూసి , నన్నయ తెలుగు లిపికి ప్రత్యేకత ఉండాలని భావించి కొన్ని మార్పులు చేశాడని చెప్పి, అప్పకవీయం లోని ‘’అప్పకవి పుస్తకే స్థితంఆంద్ర లిప్యుద్దారకం శ్లోక త్రయం ‘’అని ‘’బాలేందు పరిధి శృంగవర్త కుశ  గ్రంథి దాత్ర పరశు సమాః’’వంటి శ్లోకాలను ఉద్ధరించి చూపించారు .ఈరెండుభాషలలో అలఘు లకారం వేరు అనీ ,ళకారం వేరని చింతామణిలో నన్నయ చెప్పాడని ,ఈ విషయంలో ఆయన కర్నాటక సంప్రదాయం పాటించాడని ,కర్నాటక శబ్దాను శాసనం140 సూత్రవ్యాఖ్యఉదాహరించారు .అంటే వఝలవారు అప్పటికే కోరాడ వారి గ్రంథాన్ని చూసే ఉంటారు కనుక రామకృష్ణయ్య గారి’ఆంద్ర –కన్నడ సందాన పధ్ధతి ‘’ని వఝల చిన సీతారామ శాస్త్రిగారు పెద్దమనసుతో  సాదుమార్గం గా స్వీకరించి బలపరిచారు అని శేషేంద్ర శర్మ గట్టిగా చెప్పాడు .

   సశేషం

ఆధారం –కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికలో గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ రాసిన ‘’కవిత్రయానికి కరదీపిక ‘’వ్యాసం .

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -27-8-19-ఉయ్యూరు