బాంగ్కాక్ లోని అంగ్ కోర్ లోని హైందవ వాస్తుశిల్పం కళ (త్రివేణి)
సి. జినరాజదాస –ఆంగ్లవ్యాసానికి నా అనువాదం
ఆంగ్కోర్ శిధిలాలు రెండు సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి. మొదటిది, ప్రధానమైన ఆంగ్కోర్ వాట్లోని గొప్ప విష్ణు దేవాలయం; రెండవది, సమీపంలోని ఆంగ్కోర్ థోమ్ నగరంలోని శిధిలాలు, ఆ నగరానికి 15 మైళ్ల వ్యాసార్థంలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న వివిధ చిన్న దేవాలయాలు. ప్రధాన శిధిలాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో పటం 1 ఒక సాధారణ అవగాహనను ఇస్తుంది. ఆంగ్కోర్ వాట్ పొరుగు పట్టణమైన సియమ్ రీప్కు సమీపంలో ఉంది మరియు ఇది దాదాపు చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. దేవాలయానికి ఒక మైలు దూరంలో పాత ఆంగ్కోర్ థోమ్ నగరం ఉంది, దాని సరిహద్దులు చతురస్రాకారంలో ఉంటాయి. ఇదే చివరి నగరం, ఎందుకంటే మొదటి రాజధాని ఈ ప్రదేశంలో కాకుండా, కొంత దూరంలో ఉండేదని ఆధారాలు లభించాయి. వాస్తవానికి, రాజధానిని అనేక ప్రదేశాలకు మార్చినట్లు తెలుస్తోంది, కానీ అవన్నీ ప్రస్తుత నగరానికి చాలా సమీపంలోనే ఉన్నాయి.
స్మారక కట్టడాలన్నింటిలో అంగోర్ వాట్ ఆలయం అత్యంత వైభవమైనది. దీనిని విష్ణు ఆలయం అని పిలుస్తారు, కానీ గర్భగుడి నాలుగు దిక్కులకు అభిముఖంగా నాలుగు ప్రవేశ ద్వారాలను కలిగి ఉంది, అందువల్ల దానిలో విగ్రహం ఉండే అవకాశం లేదు.
అంగోర్ అనే పదం సంస్కృతంలోని ‘నగర’ నుండి వచ్చిందని, ‘వాట్’ అనే పదం వాస్తవానికి సంస్కృతంలోని ‘వాత’ (ప్రాకారం) నుండి వచ్చిందని చెబుతారు. అంగోర్ వాట్ యొక్క అద్భుతమైన విస్తీర్ణాన్ని తగినంతగా వర్ణించడం అసాధ్యం. ఆలయ ప్రాంగణం ఒక పెద్ద కాలువతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఇది సమీపంలోని నదిని మళ్లించి నిర్మించిన జల ప్రాకారంగా మారింది. ఈ ప్రాంగణం పొడవు పడమర నుండి తూర్పుకు 4923 అడుగులు, మరియు ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి 4226 అడుగులు. ఊహించినట్లుగా ఆలయం తూర్పుకు కాకుండా పడమర వైపు ఉంటుంది. దీనికి చెప్పబడిన కారణం ఏమిటంటే, నగరానికి వెళ్లే ప్రధాన రహదారి దక్షిణం నుండి ఉత్తరానికి ఉండటం వలన, ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం ఆ రహదారిని ఆనుకుని ఉండవలసి వచ్చింది, కాబట్టి ఇది అనివార్యమైంది. ఆలయం ఈ విచిత్రమైన అమరిక కారణంగానే, బహుశా ఈ ఆలయం పూజల కోసం నిర్మించినది కాదని, అంతకంటే ఎక్కువగా ఒక రాజుకు అంకితం చేయబడిన స్మారక చిహ్నమని ఇటీవల కొంతమంది ఫ్రెంచ్ పండితులు భావించారు.
ఆలయ ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించడానికి, 720 అడుగుల పొడవు సుమారు 150 అడుగుల వెడల్పు గల ఒక చిన్న రాతి వంతెనను దాటాలి. వంతెన దాటిన తరువాత ఆలయం యొక్క మొదటి ప్రహరీ గోడ వస్తుంది; దాని పొడవు 1716 అడుగులు వెడల్పు 1386 అడుగులు. ఈ ప్రాంగణం మధురలోని దాని కంటే రెట్టింపు పెద్దది. (ఇక్కడ నేను ఒక విషయం చెప్పాలి, రెండు ప్రధాన పుస్తకాలలో ఇవ్వబడిన కొలతలలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి ఏ నిపుణుడైన ఇంజనీర్ కూడా నిజంగా కొలతలను ఖచ్చితంగా తీసుకోలేదని అనిపిస్తుంది.) ప్రధాన ద్వారం నుండి గర్భగుడి మధ్యభాగం వరకు దూరం దాదాపు అర మైలు ఉంటుంది. నాలుగు వైపులా ఉన్న మొదటి వంపుల స్తంభాల వరుస చాలా పెద్దదిగా ఉంటుంది. దాని గోడలపై పురాణాలలోని సముద్ర మథనం వంటి దృశ్యాలు, రామాయణ, మహాభారతాలలోని సుప్రసిద్ధ సంఘటనలను వర్ణించే శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. పాండవుల, కౌరవుల యుద్ధం ఇక్కడి ప్రధాన ఘట్టాలలో ఒకటి. దేవతలను అసురుల నుండి వేరుచేసే ఒక ప్రత్యేకమైన శిరస్త్రాణం వారికి ఉంటుంది, అదేవిధంగా దేవిలు, అప్సరసలు కూడా విభిన్నంగా ఉంటారు. ఈ గందరగోళంగా ఉన్న శిల్పాల గురించి గైడ్ పుస్తకాలు సుదీర్ఘమైన వివరణలను అందిస్తాయి.
పటం 2 ఆ గొప్ప స్మారక చిహ్నం యొక్క ఒక భాగాన్ని చూపిస్తుంది. ఇది సమతల భూమిపై కాకుండా, అవసరమైన ఆకారంలోకి చెక్కబడినట్లు కనిపించే ఒక కొండపై ఉంది. అయినప్పటికీ, సమీపంలో ఎటువంటి కొండ ప్రాంతం లేదు, మరియు స్మారక చిహ్నంలోని అనేక భాగాలలో జరిపిన తవ్వకాలలో ఆ కొండ లాటరైట్ దిమ్మెలతో నిర్మించిన ఒక కృత్రిమ నిర్మాణం అని తేలింది. ఉపయోగించిన రాయి గట్టి బూడిద రంగు ఇసుకరాయి; అది గ్రానైట్ కాదు. దీనివల్ల రాతి శిల్పులు గ్రానైట్తో సాధ్యం కాని రీతిలో చెక్కడంలో పరిపూర్ణతను సాధించగలిగారు
నేను ఇదివరకే చెప్పినట్లుగా, కనీసం 100 ప్రొజెక్షన్లు లేదా ఫోటోలు లేకుండా అంగోర్ వాట్ గురించి సరైన వివరణ ఇవ్వడం అసాధ్యం. ఈ అపారమైన ఆలయం గురించి వాస్తుశిల్పి యొక్క భావనను చూసి ఎవరైనా ముగ్ధులవుతారు; దీని నిర్మాణానికి ఆయన వందలాది మంది కళాకారులను పిలిచి ఉంటారు. యాత్రికుడు అంచెలంచెలుగా పైకి వెళ్తాడు, మొదటి అంచె 75 అడుగులు, ఆ తర్వాత వచ్చే అంచె మరో 62 అడుగులు ఉంటుంది. శిఖరాగ్ర గోపురం పైభాగం భూమి మట్టం నుండి 213 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది, మధురలోని గోపురం ఎత్తు 152 అడుగులు అనే వాస్తవాన్ని బట్టి దీని మొత్తం ఎత్తును అంచనా వేయవచ్చు. పారిస్లోని నోట్రే డామ్ కేథడ్రల్ కూడా దాదాపు అంగోర్ వాట్ అంత ఎత్తులోనే ఉంటుంది. ఈ రెండూ దాదాపు ఒకే కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి. గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించడం ఒక కఠినమైన పని, ఎందుకంటే భారతదేశంలోని ఏ దేవాలయంలోనైనా నేను చూసిన వాటిలోకెల్లా ఇక్కడి మెట్లు అత్యంత నిటారుగా ఉంటాయి, మరియు ఆ తీవ్రమైన వాలు కారణంగా పక్కకు వంగి కిందకు దిగాల్సి ఉంటుంది. ప్రధాన గోపురానికి ఆధారాలుగా నాలుగు చిన్న గోపురాలు ఉండటం గమనార్హం. ఇది, ప్రధాన సమాధికి నాలుగు మూలల్లో నాలుగు మినార్లు ఉండే తాజ్ మహల్ నిర్మాణాన్ని కొంతవరకు పోలి ఉంటుంది. మొదటి అంతస్తులో, అలాగే అంతకంటే పై అంతస్తులో కూడా రెండు చిన్న భవనాలు ఉన్నాయి, వీటిని ఆలయ భూ ప్రణాళికలో గమనించవచ్చు (పటం 3). వీటిని గ్రంథాలయాలు అని పిలుస్తారు, అయితే వాస్తవానికి వాటి అసలు ఉపయోగం ఏమిటో ఇప్పుడు ఎవరికీ తెలియదు.
ఆంగ్కోర్లోని శిల్పాలన్నిటిలోనూ, సమీపంలోని స్మారక కట్టడాల అత్యుత్తమ కాలంలోనూ ఒక ముఖ్యమైన ఇతివృత్తం కనిపిస్తుంది. అది పటం 4లో చూపబడింది. దీనిని పదే పదే చాలా అందమైన రూపాల్లో రూపొందించారు. దేవిని పునఃసృష్టించిన పటం 5లో కూడా మనం దీనిని చూడవచ్చు. కుడి వైపున ఇసుకరాయితో చేసిన చాలా అందమైన ఫలకం ఉంది. ఆంగ్కోర్ వాట్లోని శిల్పాలన్నిటి యొక్క ఒక ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటంటే, గ్రానైట్తో నిర్మించిన భారతీయ దేవాలయాలలో అరుదుగా కనిపించే అద్భుతమైన సున్నితత్వం మరియు పరిపూర్ణత.
ఆంగ్కోర్ థోమ్ నగరం ఒక చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది, మరియు దీనికి నాలుగు దిక్కుల వైపు నాలుగు ద్వారాలు ఉన్నాయి. అదనంగా, మృతదేహాలను బయటకు తీసుకువెళ్ళడానికి ఉపయోగించే ఒక ద్వారం కూడా ఉంది. ఆంగ్కోర్ థోమ్కు రాగానే, వాస్తుశిల్పంలోని ఒక కొత్త ఆలోచన మనల్ని ఆకట్టుకుంటుంది. అవేంటంటే, నాలుగు ద్వారాల పైన, ముఖ్యంగా నగరం మధ్యలో ఉన్న బయాన్ అనే ఆలయంలోని అన్ని గోపురాల పైన ఉండే భారీ ముఖాలు. ద్వారం పైన ఉన్న ముఖాల వలె, ఈ ముఖాలు కూడా చాలా పెద్దవిగా, కొన్ని 9 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటాయి. బయాన్లోని గోపురాలలో ఉన్న ఇతర ముఖాలు 5 అడుగుల నుండి 7.5 అడుగుల వరకు వేర్వేరు ఎత్తులలో ఉంటాయి (పటం 6). ఈ ఆలయంలో, ప్రతి గోపురంపై నాలుగు చొప్పున సమూహాలుగా అమర్చబడిన ఇలాంటి 160 ముఖాలు ఉన్నాయి. ఈ భారీ ముఖాలు పదేపదే కనిపించడం వల్ల ఒక రకమైన విచిత్రమైన సమ్మోహన ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ, కొంతమంది పర్యాటకులు వాటిని చూసి కొద్దిగా భయపడతారు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, వాస్తవానికి అంగోర్ థోమ్ అవలోకితేశ్వర ఆరాధనకు అంకితం చేయబడింది, ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే హిందూ రాజులు తిరిగి పరిపాలించినప్పుడు, అక్కడి ముఖాలను శివునికి ఆపాదించారు.
నగర ద్వారం వద్ద మరో కొత్త ఆలోచన ఉంది. ద్వారానికి ఇరువైపులా రాతితో చెక్కబడిన అత్యంత అలంకారమైన తలతో ఒక భారీ నాగుపాము ఉంది. ఈ నాగుపామును చాలా మంది రాక్షసులు పట్టుకొని ఉన్నారు, ఆ పాము పొడవు దాదాపు 100 అడుగులు ఉంటుంది. చాలా సంవత్సరాలుగా ఫ్రెంచ్ నిపుణులు అంగోర్ థోమ్ నిర్మాణం అంగోర్ వాట్ కంటే ముందుదని భావించారు, కానీ గత మూడు సంవత్సరాలుగా అంగోర్ వాట్ నిర్మాణమే ముందుదని ఇప్పుడు నిర్ధారణ అయింది. అంగోర్ థోమ్లోని శిల్పకళ చాలా హడావిడిగా ఉండటం, అంగోర్ వాట్లో ఆకట్టుకునే చక్కటి కళాత్మక సముదాయం అక్కడ లేకపోవడం ఈ విషయాన్ని బలపరుస్తుంది.
ఎప్పటికైనా భారతీయ పండితులు అంగోర్ను సందర్శించి, అక్కడి శాసనాలను అర్థంచేసుకుని, స్మారక చిహ్నాలను, శిల్పాలను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసినప్పుడు, భారతదేశంలో ఉన్న పరిజ్ఞానంతో, అంగోర్పై ఉన్న ఫ్రెంచ్ గ్రంథాల కన్నా భిన్నమైన వర్ణనల శ్రేణిని వారు రాయగలుగుతారు. అంగోర్లోని అన్ని స్మారక చిహ్నాలను జాగ్రత్తగా చూడటానికి రెండు వారాలు గడపవచ్చు, కానీ యాత్రికుడికి సాధారణంగా అంత సమయం ఉండదు.
నేను ప్రారంభంలో చెప్పినట్లుగా, అక్కడి నుండి వెళ్ళేటప్పుడు కలిగే ప్రగాఢమైన భావనను ఈ మాటల్లో సంగ్రహించవచ్చు: “భారతదేశం గురించి మాత్రమే తెలిసిన వారికి, భారతదేశం గురించి ఇంకేం తెలుసు?”
ముగింపుగా, అంగోర్కు చేరుకునే మార్గం గురించి ఒక చిన్న సారాంశాన్ని జోడిస్తున్నాను. అంగోర్కు రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ మాట్లాడలేని యాత్రికులకు మరింత సౌకర్యవంతమైన మార్గం సియామ్లోని బ్యాంకాక్ మీదుగా వెళ్ళడం. బ్యాంకాక్ నుండి అరాన్హా అనే సరిహద్దు పట్టణానికి రైలు ఉంది. అక్కడ రైల్వే లైన్ ముగుస్తుంది, మరియు ఫ్రెంచ్ కంబోడియా ప్రావిన్స్ ప్రారంభమవుతుంది. అరాన్హా నుండి ఆంగ్కోర్ 100 మైళ్ల దూరంలో ఉంది, ట్రావెల్ ఏజెన్సీలు మోటారు కార్లను ఏర్పాటు చేస్తాయి. ఈ కార్లలోని గైడ్లు భారతీయులు మరియు ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, ఇంకా స్థానిక భాషలు మాట్లాడతారు. రెండవ మార్గం సైగాన్ నుండి. ఆ నగరంలో అంతా ఫ్రెంచే ఉంటుంది ఇంగ్లీష్ మాట్లాడేవారు దాదాపుగా ఎవరూ ఉండరు. ఆంగ్కోర్కు రైలు మార్గం లేదు కానీ మంచి రోడ్లు ఉన్నాయి. దూరం 292 మైళ్లు, అవసరమైన విరామాలతో ఈ ప్రయాణానికి రోజంతా పడుతుంది. ఒక మోటారు బస్సు ఉదయాన్నే బయలుదేరుతుంది, అది సాధారణంగా రద్దీగా ఉంటుంది. అది ఉదయం 6 నుండి 7 గంటల మధ్య ఆంగ్కోర్కు చేరుకుంటుంది. ప్రైవేట్ మోటారు కార్లను కూడా అద్దెకు తీసుకోవచ్చు, అవి మరింత సౌకర్యవంతంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రయాణానికి పెద్దగా తక్కువ సమయం పట్టదు.
హోటల్ వసతి అద్భుతంగా ఉంటుంది. శిథిలాలకు అత్యంత సమీపంలో, పరిపాలనచే నిర్వహించబడే ఒక చిన్న హోటల్ ఉంది. రెండు మైళ్ల దూరంలో, సియమ్ రీప్ పట్టణంలో, కుక్ పర్యాటకుల కోసం మరియు ఆ స్థాయిలో ప్రయాణించే ఇతరుల కోసం ఒక పెద్ద గ్రాండ్ హోటల్ ఉంది. ఫ్రెంచ్ యాజమాన్యం కింద నడిచే, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన, కానీ చాలా అద్భుతమైన ఒక హోటల్ కూడా ఉంది. వీటికి అదనంగా చైనీస్ నిద్ర గృహాలు కూడా ఉన్నాయి, అక్కడ సందర్శకులు పెద్ద ఎత్తైన చౌకీలలో, ఒక్కో చౌకీలో సుమారు పది మంది చొప్పున నిద్రపోతారు. తమకు అవసరమైన అన్ని సౌకర్యాలు ఉన్నాయని నా అన్నామైట్ స్నేహితులు నాకు హామీ ఇచ్చారు.
ఉత్తమ గైడ్ పుస్తకాలు ఫ్రెంచ్ భాషలో ఉంటాయి, కానీ బహుశా ‘కుక్ ఎట్ బ్యాంకాక్’ అనే సంస్థ ఒక సాధారణ గైడ్ పుస్తకంగా సరిపోయేంతదాన్ని అందిస్తుంది. ఫ్రెంచ్ భాషలో రెండు రచనలు ఉన్నాయి: (1) వెర్స్ ఆంగ్కోర్ (పారిస్, హాచెట్); (2) మరింత సమగ్రమైన మరియు ప్రామాణికమైన గ్రంథం, ఆంగ్కోర్ గ్రూప్ సంరక్షకుడైన హెచ్. మార్షల్ (పారిస్) రచించిన ‘గైడ్ ఆర్కియోలాజిక్ ఓ టెంపుల్స్ డి’ ఆంగ్కోర్’.
చంపా చరిత్రను క్లుప్తంగా తెలియజేసే ఒక చిన్న గ్రంథం ప్రొఫెసర్ ఫణింద్ర నాథ్ బోస్ రచించినది. దీనిని 1927లో మద్రాసులోని అడయార్లో ఉన్న ‘ది థియోసాఫికల్ పబ్లిషింగ్ హౌస్’ ప్రచురించింది. ఈ గ్రంథం స్పష్టంగా పత్రికల కోసం వ్రాసిన వ్యాసాల శ్రేణిని కలిగి ఉంది. ప్రొఫెసర్ బోస్ ఈ విషయాన్ని తిరిగి వ్రాసి, తన పుస్తకాలలో ఇప్పుడు సర్వసాధారణంగా కనిపించే సంఘటనల పునరావృత్తులు లేకుండా, వాటన్నిటినీ ఒకే పొందికైన కథగా కూర్చాలని ఆకాంక్షించవచ్చు.
సర్ చార్లెస్ ఇలియట్ యొక్క పాండిత్య గ్రంథమైన ‘హిందూయిజం అండ్ బుద్ధిజం’ యొక్క మూడవ సంపుటంలో కంబోడియా మరియు చంపాపై చక్కగా ఆధారాలతో కూడిన రెండు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఆయన ఆంగ్కోర్ను సందర్శించి, ఫ్రెంచ్ పండితుల ప్రకారం ఆ కాలపు చరిత్రను అధ్యయనం చేశారు. ఆంగ్లంలో ఇప్పటివరకు ఉన్నవాటిలో ఇలియట్ రెండు అధ్యాయాలు ఉత్తమమైనవి.
మీ-గబ్బిటదుర్గాప్రసాద్ -3-6-26-ఉయ్యూరు .–
సరసభారతి ఉయ్యూరు 