ఆంగ్లంలో కవిత్వం రాసిన భారతీయ కవులు(త్రివేణి)-1

రచన: బుర్రా వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ. (ఆనర్స్)-ఆంగ్లరచానకు నా అనువాదం

భారతదేశ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారికి, ఆంగ్ల భాషలో తమ భావాలను వ్యక్తీకరించడానికి ప్రయత్నించిన భారతీయ కవుల గురించి అధ్యయనం చేయడం అత్యంత ఆకర్షణీయమైన అంశాలలో ఒకటి. మనం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో అంతర్భాగంగా ఉన్న కాలం నుండే, ఆంగ్ల భాషపై పట్టు సాధించడం మరియు అందులో నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడం అనేది విద్యా విధానం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యంగా మారింది. షేక్‌స్పియర్ కాళిదాసును అధిగమించాడు; తత్ఫలితంగా, ప్రాంతీయ భాషా సాహిత్యాలలోని తక్కువ స్థాయి కవులు లేదా రచనల ప్రాభవం పూర్తిగా మసకబారిపోయింది. ఆంగ్లం నేర్చుకున్న వారిలో కొందరు ఆంగ్ల కవిత్వ రచనలో ప్రయోగాలు చేయడం, అలా చేసిన వారిలో కొందరు ఆ రంగంలో కొంత గుర్తింపు పొందడం అనేది సహజ పరిణామం. అయినప్పటికీ, విద్యావంతులైన భారతీయుల భారీ సంఖ్యతో పోలిస్తే, ఆమోదయోగ్యమైన ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని రాయగలిగిన భారతీయుల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉండటం ఒక ముఖ్యమైన విషయం. అంతకంటే ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, కొంత విజయం సాధించిన వారు కూడా ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రపంచాన్ని పూర్తిగా ప్రభావితం చేసే లేదా అబ్బురపరిచే స్థాయిని అందుకోలేకపోయారు. గత శతాబ్దంలో తోరు దత్ మరియు ఈ శతాబ్దంలో సరోజినీ నాయుడు పాశ్చాత్య విమర్శకుల దృష్టిని ఆకర్షించగలిగారు. ఎడ్మండ్ గోస్ మరియు ఆర్థర్ సైమన్స్ వంటి వారు ప్రతిభ లేని రచయితలను సులభంగా అభినందించే లేదా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులు కారు. అయినప్పటికీ, వర్డ్స్‌వర్త్ రాసిన ‘ఓడ్ ఆన్ ఇమ్మర్టాలిటీ’ (Ode on Immortality), షెల్లీ రాసిన ‘స్కైలార్క్’ (Skylark) లేదా టెన్నిసన్ రాసిన ‘లోటస్-ఈటర్స్’ (Lotos-eaters) వంటి అత్యుత్తమ ఆంగ్ల కవితలతో సమానంగా నిలవగలిగే కవితను ఏ భారతీయుడైనా ఆంగ్లంలో రాశాడని చెప్పడం సాహసోపేతమైన విషయమే అవుతుంది.

ఆంగ్ల ఛందస్సుపై పట్టు సాధించిన తొలి భారతీయులలో ఒకరైన ఆర్.సి. దత్, భారతీయ ఇతిహాస గాథలను ఆంగ్ల పద్య రూపంలోకి అనువదించిన తన ‘లేస్ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ ఇండియా’ (Lays of Ancient India) పుస్తక పీఠికలో ఇలా రాశారు: “నా మాతృభాష కాని భాషలో ఇటువంటి పనిని చేపట్టడానికి నాకున్న అనర్హతను నేను గుర్తించకుండా ఉండలేకపోతున్నాను.” కేవలం ఒక అనువాద ప్రక్రియకే ఇంతటి సంకోచం కలిగింది! ఇక స్వతంత్రంగా ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించే వారికి, ఆ భావ వ్యక్తీకరణ మాధ్యమం పరాయిది కావడం వల్ల కలిగే ఆ సంకోచం లేదా ఇబ్బంది సహజంగానే మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది. పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందలేకపోయిన కవుల శైలి మరియు ఛందస్సు నుండే కాకుండా, మన్మోహన్ ఘోష్, తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు వంటి ఆంగ్ల కవిత్వంలో మెరుగైన ప్రతిభ చూపిన వారి రచనల నుండి కూడా ఈ విషయం స్పష్టమవుతుంది. ఒకవేళ ఈ కవులు తమ మాతృభాషలను స్వీకరించి ఉంటే ‘మరింత గొప్ప కవిత్వాన్ని’ రచించి ఉండేవారని నిరూపించడం లేదా సూచించడం ఈ వ్యాస ఉద్దేశ్యం కాదు; వాస్తవానికి కొన్ని సందర్భాల్లో దీనికి విరుద్ధమైన పరిస్థితి కూడా ఉండవచ్చు. సాహిత్య మాధ్యమంగా పరభాషను స్వీకరించడంలో ఉండే ప్రమాదాలు మరియు ఇబ్బందులను వివరించడంపై మాత్రమే మేము ఇక్కడ దృష్టి సారిస్తున్నాము.

ఛందస్సు

మొదటి కష్టం ఆంగ్ల ఛందస్సుపై పట్టు సాధించడం. కానీ ఛందస్సు అనేది కవిత్వానికి పర్యాయపదం కాదు. తోరుదత్ ఒక్కరే కాకుండా, ఆమె దేశస్థులలో ఎందరో పరిపూర్ణమైన ప్రాస, ఛందస్సుతో కూడిన పద్యాలు రాయగలరు, కానీ వారు ఇంకా అంతగా గుర్తింపు పొందలేదు; అయితే, పద్యరచనలో ఎన్నో సాంకేతిక తప్పిదాలు చేయగలిగిన ఆమె, కొన్ని చాలా అద్భుతమైన కవితలు రాశారు. శ్రీ ఇ. జె. థాంప్సన్ ఈ విషయాన్ని తోరుదత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడుల సాపేక్ష యోగ్యతల పోలికలోకి కూడా తీసుకువెళ్తారు. ‘తోరుదత్ అనగానే సరోజినీ నాయుడు గుర్తుకు రావడం సహజం,’ అని ఆయన అంటారు. ‘శ్రీమతి నాయుడుకు ఛందస్సులో ప్రావీణ్యం, పదాలపై నైపుణ్యం ఉన్నాయనేది కాదనలేని వాస్తవం, ఇది ఆమె పూర్వీకురాలి తొందరపాటు ప్రయత్నం సాధించిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ. కానీ శక్తి, మేధస్సు గొప్పతనం విషయంలో ఈ పోలిక పూర్తిగా తోరుదత్‌కే అనుకూలంగా ఉంది.’

భాషా ప్రావీణ్యం మొదలైనవి

రెండవ ఇబ్బంది పద్య పదజాలానికి సంబంధించింది, దీనిని మనం ‘కవితా శైలి’ అని పిలవవచ్చు. ఈ పదాన్ని రొమాంటిక్ రివైవల్ కాలంలోని ప్రసిద్ధ వివాదం నుండి తీసుకున్నాము. ఒక భారతీయుడు ఆంగ్ల భాషను చదవడం ద్వారా నేర్చుకుంటాడు కానీ మాట్లాడటం ద్వారా కాదు. మనలో ప్రతి ఒక్కరూ ఆంగ్ల యాసలోని సూక్ష్మభేదాలను వేగంగా నేర్చుకున్నప్పటికీ, మంచి ఆంగ్ల పద్యాలు రాయడానికి అన్నిటికంటే ఎక్కువగా అవసరమైన స్వచ్ఛమైన ఆంగ్ల భాష యొక్క సరళతను ఒక భారతీయుడు అరుదుగా సొంతం చేసుకోగలుగుతాడు. అయితే, ఒక కళాకారుడు ఇంగ్లాండ్‌లో చాలా కాలం నివసించి, అక్కడి స్థానికులతో చాలా సంవత్సరాలు ఆ భాష మాట్లాడి ఉంటే పరిస్థితి కొద్దిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. కానీ, అటువంటి కళాకారుడు ఇంగ్లాండ్‌ను విడిచిపెట్టి, ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను దాటిన తర్వాత, ఆ ఇబ్బంది అతనికి కూడా మళ్లీ ఎదురవుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. శ్రీ అరబిందో సోదరుడైన మన్మోహన్ ఘోష్, పదేళ్లలోపు వయసులోనే ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లి, చాలా సంవత్సరాల తర్వాత యువకుడిగా భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. ‘సాంగ్స్ ఆఫ్ లవ్ అండ్ డెత్’ పేరుతో ప్రచురితమైన ఆయన పద్యాలను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసేవారు, ఆయన ఇంగ్లాండ్‌లో రాసిన పద్యాలకు, ఆ తర్వాత భారతదేశంలో రాసిన పద్యాలకు మధ్య శైలిలో ఒక నిర్దిష్టమైన తేడాను గమనించగలరు. మైవాన్వీ (స్పష్టంగా, అతనికి ఇంగ్లాండ్‌ను సూచించే ఒక ఆంగ్ల యువతి) గురించి అతను తొలికాలంలో వ్రాసిన కొన్ని పద్యాలు, వాటిలోని సున్నితమైన భావాల వల్ల మాత్రమే కాకుండా, వాటి సరళమైన పద ప్రయోగంలోని ఆకర్షణ వల్ల కూడా మనల్ని ఆకట్టుకుంటాయి. ‘హోమ్ థాట్స్’లో అతను తన స్వదేశాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా వ్రాస్తాడు:

‘నా ఆత్మ నీ వద్దకు ప్రయాణించవచ్చు, కానీ సముద్రం

జీవితమనే యాత్రికుల అడుగులను కఠినంగా వెనక్కి నెడుతుంది

అవసరమనే కఠోర హెచ్చరికతో–’

మళ్ళీ, ‘మైవాన్వీ’ అనే మరో పద్యంలో తన మాతృభూమిని గుర్తుచేసుకుంటూ ఈ భాగం కనిపిస్తుంది:

‘ఆ దేశం కనుమరుగైంది, దాదాపుగా మరచిపోయింది

ఈ చల్లని గాలుల మధ్య, అయినా, ఓ, నన్ను నమ్మండి

మధ్యాహ్నపు సూర్యులన్నీ, మండే వేసవులన్నీ

నా హృదయంలో మండుతూనే ఉన్నాయి.’

ఆ పంక్తులలోని సరళతను, పరిపూర్ణమైన లయను, బహుశా అతని తరువాతి శైలికి ఒక తీవ్రమైన ఉదాహరణగా నిలిచే దానితో పోల్చి చూడండి. అతని ‘ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్’లో కనిపించే ‘తెల్ల గుర్రంపై సవారీ చేసేవాడు’ అనే పద్యంలో మనకు ఈ క్రింది పంక్తులు కనిపిస్తాయి:

‘అతని టోపీ ఒక రహస్యం

అతని పైవస్త్రం ఒక చరిత్ర

ప్లూటో యొక్క కన్సిస్టరీ

లేదా చారన్ యొక్క షాలోప్

ఆ ముదురు రంగుకు

అతని వస్త్రం యొక్క పోలిక లేదు.’

ఇది దాదాపుగా బ్రౌనింగ్ యొక్క తరువాతి కాలపు రచనల వలె అనిపిస్తుంది, కానీ బ్రౌనింగ్ యొక్క ‘భావాలను ఒక సంకుచిత అంకంలో ఇమడ్చడం కష్టం’ అనే లక్షణం ఇందులో లేదు.

తోరు దత్ మరియు శ్రీమతి నాయుడు ఈ పదప్రయోగ లోపంతో అంతగా బాధపడలేదు. తోరు దత్ గురించి ఎడ్మండ్ గోస్ ఇలా వ్రాయవచ్చు: ‘ఆమె ఆంగ్ల పద్యం కొన్నిసార్లు అద్భుతంగా ఉంటుంది; మరికొన్నిసార్లు మన ఛందస్సు నియమాలను పూర్తిగా విస్మరించారు, మరియు ఆ హిందూ కవయిత్రి తనలో తాను పాడుకుంటున్న సంగీతం ఒక ఆంగ్ల చెవికి అపశృతిగా ఉందని స్పష్టమవుతుంది.’ అతను కూడా ఆమె భాషలో తప్పు పట్టలేడు. గోస్ యొక్క ఉత్సాహం ఉన్నప్పటికీ, ఆమె ‘హిందుస్థాన్ బల్లాడ్స్’ శైలి మరియు గమనం పరంగా సాపేక్షంగా సాదాసీదాగా ఉంటాయి. అవి దాదాపుగా ‘కల్పన లేని నిష్కపటమైన కథలు.’ కానీ, మిస్టర్ థాంప్సన్ జాగ్రత్తగా ఎత్తి చూపినట్లుగా, ‘బల్లాడ్‌ల తర్వాత వచ్చే ఆరు అత్యంత వ్యక్తిగత కవితలు’ ఉన్నతమైన కవితా విలువను కలిగి ఉండి, కొన్ని గుర్తుండిపోయే పంక్తులను కలిగి ఉన్నాయి. ‘బాగ్మరీ’ అనే సొనెట్‌ను కీట్స్ రాసి ఉండవచ్చు. అందులోని కొన్ని పంక్తులు నిజానికి కీట్స్‌ను గుర్తుచేస్తాయి. ,

‘ఒకరు మూర్ఛపోవచ్చు

అప్పుడు సౌందర్య మైమరచి లేదా తదేకంగా చూస్తూ ఉండిపోవచ్చు

ఒక ఆదిమ ఏడెన్‌ను ఆశ్చర్యంతో.’

ఇది, (స్థూలకాయుడైన కార్టెజ్ తదేకంగా చూస్తున్న) ‘చాప్‌మన్ హోమర్‌పై సానెట్’ మరియు ‘ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రమా, నీలా నేను కూడా స్థిరంగా ఉండగలిగితే బాగుండు’ అనే సానెట్ యొక్క ఒక అద్భుతమైన మిశ్రమంలా అనిపిస్తుంది, ఆ సానెట్ ‘మూర్ఛపోయి చనిపోవాలి’ అనే కోరికతో ముగుస్తుంది. కానీ ఈ సూచనను పక్కన పెడితే, ఈ సానెట్ మొత్తం కవితా వాస్తవికతతో అద్భుతంగా సజీవంగా ఉంది. ఈ క్రింది పంక్తులను వర్డ్స్‌వర్త్, లేదా కీట్స్, లేదా టెన్నిసన్ రాసి ఉండవచ్చు–కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే వాటిని రాసింది తోరు దత్తే:

‘లేతపచ్చని సుందరమైన చింత చెట్లు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి

గాఢమైన పచ్చదనంతో నిండిన మామిడి పొదల మధ్య

వాటి మధ్యలో, తాటి చెట్లు బూడిద రంగు స్తంభాల వలె నిటారుగా నిలబడి ఉన్నాయి,

నిశ్శబ్దమైన నీటి మడుగులపై ముళ్ళ చెట్లు వాలి ఉన్నాయి

ఎర్రగా,–ఎర్రగా, బూర శబ్దం వలె ఆశ్చర్యపరుస్తున్నాయి.’

‘కమలం’పై ఆమె రాసిన ఈ సొనెట్, అందమైన భాషలో ఆవిష్కరించబడిన ఒక అద్భుతమైన భావన. మరియు ఆమె కవిత ‘ది కాజురినా ట్రీ’లో, దానిలోని అసమానతలు ఎన్నో ఉన్నప్పటికీ, ‘ఒక విదేశీయుడు ఆంగ్లంలో రాసిన అత్యంత అద్భుతమైన కవిత’ అని మిస్టర్ థాంప్సన్ సరిగ్గానే భావిస్తారు. ఆ కవితలో (అందులోని చిన్న ఉల్లేఖనను పక్కన పెడితే) కేవలం స్ఫూర్తి పొందిన వర్డ్స్‌వర్త్ మాత్రమే రాయగలిగే కొన్ని పంక్తులు, మరియు తోరు దత్ యొక్క మధురమైన వ్యక్తిత్వంతో శాశ్వతంగా ముద్రించబడిన వ్యక్తిగత భావాలను నమోదు చేసే ఇతర పంక్తులు ఉన్నాయి:

‘కానీ దాని వైభవం వల్ల కాదు

నా ఆత్మకు కాజురినా వృక్షం ప్రియమైనది.

దాని కింద మేం ఆడుకున్నాం; సంవత్సరాలు గడిచినా,

ఓ ప్రియమైన స్నేహితులారా, గాఢమైన ప్రేమతో ప్రేమించుకున్నవారలారా,

మీ కోసమే ఆ వృక్షం ఎప్పటికీ ప్రియమైనదిగా ఉంటుంది!

మీ రూపాలతో కలిసిపోయి, అది ఉద్భవిస్తుంది

జ్ఞాపకంలో, వేడి కన్నీళ్లు నా కళ్లను కప్పివేసే వరకు!’

కానీ వాస్తవానికి తోరు దత్‌కు ఆంగ్ల భాషపై ఉన్న కవితా పట్టు కూడా పరిమితమే. ఆమె వ్యక్తిగత భావోద్వేగం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే గుర్తుండిపోయే పద్యాలను రాయగలిగేదని మనం గుర్తుంచుకున్నప్పుడు ఇది స్పష్టమవుతుంది – అదీగాక, భావ వ్యక్తీకరణ సౌందర్యం కంటే భావోద్వేగంలోని నిజాయితీ వల్లనే అవి ఎక్కువగా గుర్తుండిపోతాయి. వాస్తవానికి, ఒక విదేశీ భాషలో సంప్రదాయబద్ధంగా కాకుండా తీవ్రంగా అనుభూతి చెందడమే ఎల్లప్పుడూ అతిపెద్ద కష్టం. అయితే, ఒక గొప్ప కళాకారుడిలో, తీవ్రమైన వ్యక్తిగత భావోద్వేగం నిజాయితీగా, భావుకం కాని విధంగా ఉన్నప్పుడు, అది కొన్నిసార్లు భాష యొక్క సహజమైన కష్టాలను అధిగమించి, ఒక పరాయి భాషలో కూడా అత్యంత సరళమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపంలో వ్యక్తమవుతుంది. ‘అవర్ కాజురినా ట్రీ’ మరియు ‘నియర్ హేస్టింగ్స్’ లలోని స్మృతుల భావం ఆ కవితలకు ఒక గంభీరమైన గౌరవాన్ని ఇస్తుందని మనకు తెలుసు. కానీ, ఒకరి సొంత భావోద్వేగాలను వర్ణించే సూటియైన గేయమే కవిత్వపు పూర్తి క్షేత్రం కాదు. కవిత్వంలో ఇతర రూపాలు లేకపోయి ఉంటే, బ్రౌనింగ్, టెన్నిసన్, మిల్టన్ మరియు షేక్స్‌పియర్‌లను వారి అత్యంత విశిష్టమైన రూపాలలో మనం పొంది ఉండేవాళ్ళం కాదు. కవిత్వం అనేది ఒకరి సొంత జ్ఞాపకాల కన్నా ఎక్కువ. మిల్టన్ యొక్క ‘ప్యారడైజ్ లాస్ట్’ మరియు షేక్స్‌పియర్ యొక్క ‘లియర్’ వ్యక్తిగత గేయాలు కాకపోయినా కవిత్వమే. బ్రౌనింగ్ యొక్క ‘అబ్ట్ వోగ్లర్’ మరియు టెన్నిసన్ యొక్క ‘యులిసెస్’ కవుల సొంత జ్ఞాపకాలు కావు. తోరు దత్ యొక్క కవితా క్షేత్రం అంత దూరం విస్తరించలేదు. ఆమెకు ఆంగ్ల భాషపై అంత సంపూర్ణమైన పట్టు లేదు, దానితో ఆమె కేవలం భావవ్యక్తీకరణ సౌందర్యంతో గానీ లేదా వివరణలోని తీవ్రతతో గానీ చెప్పుకోదగినంత గొప్ప పద్యాలను పెద్ద సంఖ్యలో రాయగలిగేది కాదు. అంతేకాదు, తన వ్యక్తిగత భావాల పరిధిలో కూడా, ఆమె కొన్ని కవితలను మాత్రమే వదిలివెళ్లింది. ఈ వాస్తవాలను కొందరు ఆమె మానసిక అసమర్థతకు లేదా అకాల మరణానికి ఆపాదించవచ్చు; కానీ ఇది దాదాపు ఖచ్చితం, ఒకవేళ తోరు దత్ తనకున్న అపారమైన కవితా సున్నితత్వంతో ఒక ఆంగ్ల మహిళగా జన్మించి ఉంటే, ఆమెకు సహజంగానే భాషపై తగినంత పట్టు ఉండి, మరిన్ని రకాల కవితలను, అధిక సంఖ్యలో వదిలివెళ్లి ఉండేది.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-6-26-