రచన: కె. బాలసుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ఇది మన జాతీయ ఉల్లాస  ప్రార్థనా దినం. ప్రతి హిందూ గృహం ఉత్సాహభరితమైన ముఖాలు, కొత్త దుస్తులతో వెలిగిపోతూ, బాణసంచా చప్పుళ్లు  పిల్లల సందడితో కళకళలాడుతూ, ఆనందంతోనూ సంగీతంతోనూ నిండి ఉంటుంది. కానీ, 1835 నాటి దీపావళి రోజున, భారతదేశపు గొప్ప సంగీత విద్వాంసులలో  వాగ్గేయకారులలో ఒకరైన ఒక మహానుభావుని అకాల మరణం దక్షిణ భారతదేశం అంతటా విషాద ఛాయలను నింపింది. నేటి వేడుకలలో, భారతీయ కళ మరియు సంస్కృతిపై చెరగని ముద్ర వేసిన ఆ గొప్ప ఉన్నత వ్యక్తిత్వాన్ని స్మరించుకోవడం అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలలో ఒకటి. రాజకీయ ఐక్యత స్వయంప్రతిపత్తి పూర్తిగా దెబ్బతిన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక కళల కాంతి మసకబారని మరియు సాంస్కృతిక ఐక్యత, ఆధిపత్యం చెక్కుచెదరని కాలంలో ఆయన జీవించారు. భారతదేశంలో సంగీతం ప్రాచీన కాలం నుండే అత్యున్నత స్థాయి పరిపూర్ణతను సాధించింది మరియు దాని సాంకేతికతలోని సూక్ష్మమైన అంశాలపై శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానం ఎంతో కచ్చితత్వంతో అభివృద్ధి చేయబడింది. వేద ఋషులు తమ అందమైన స్తోత్రాలను సరళమైన ఏడు స్వరాలలో సంగీతీకరించిన కాలం నుండి, మధ్యయుగ భారతదేశంలోని చాళుక్య  కర్ణాటక రాజుల కాలం వరకు, ఆ తర్వాత తంజావూరు నాయక  మరాఠా పాలకుల హయాంలో సంగీత పునరుజ్జీవన కాలం వరకు,  72 మేళకర్త రాగాలతో కూడిన అత్యున్నత స్థాయి హిందుస్థానీ మరియు కర్ణాటక సంగీత సంప్రదాయాలకు మనం గర్వించదగ్గ వారసులుగా ఉన్న నేటి వరకు… దీనికి ఒక విశిష్టమైన  సుదీర్ఘమైన చరిత్ర ఉంది. సంగీత అభివృద్ధికి  పరిపూర్ణతకు శాశ్వతమైన కృషి చేసిన కళా దిగ్గజాల జాబితాలో ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ పేరు అగ్రశ్రేణిలో నిలుస్తుంది. ఆయన, తన సమకాలీకులైన త్యాగరాజు  శ్యామశాస్త్రితో కలిసి, ఆధునిక కర్ణాటక సంగీత సంప్రదాయానికి చెందిన ముగ్గురు గొప్ప గురువులుగా నిలిచారు; వీరి రచనలే దక్షిణ భారత సంగీత విద్వాంసులందరికీ ప్రధాన ఆధారంగా ఉన్నాయి. త్యాగరాజు మరియు శ్యామశాస్త్రి రచనలు ఎక్కువగా తెలుగులో ఉండగా, దీక్షితార్ రచనలు ఎక్కువగా సంస్కృతంలో ఉంటాయి. క్రీ.శ. 1775లో తంజావూరు జిల్లాలోని తిరువారూరులో, సంస్కృత పాండిత్యం సంగీత నైపుణ్యం అనే అద్భుతమైన కలయిక కలిగిన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయనకు, ఈ రెండు రంగాలలోనూ ప్రావీణ్యం సంపాదించాలనే సహజమైన ఆసక్తి ఉండేది. గొప్ప సంగీత విద్వాంసుడైన తన తండ్రి రామస్వామి దీక్షితార్ వద్ద శిక్షణ పొంది, ఆయన త్వరలోనే ఆ విద్యలలో నైపుణ్యాన్ని సాధించారు. అయితే, ఆయన తన తండ్రి స్థాయిని మించి ఎదిగారు. సంస్కృత భాషపై పట్టు సాధించడమే కాకుండా, హిందూ మత సాహిత్యం మరియు తత్వశాస్త్రంలోని వివిధ అంశాలు, మంత్రశాస్త్రం, శ్రీవిద్య, యోగ విద్య, ఆగమ శాస్త్ర నియమాలు  దక్షిణ భారత ఆలయ సంప్రదాయాలు, ఆచారాలపై కూడా ఆయన సమగ్ర పరిజ్ఞానాన్ని పొందారు. ఆయన స్వరపరిచిన కీర్తనలలో ఈ వైవిధ్యభరితమైన పాండిత్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. తన జీవితం ప్రారంభ దశలో చిదంబరనాథస్వామి అనే సన్యాసి పరిచయం కావడం, వారి వద్ద శ్రీవిద్యను అభ్యసించడం  ఆ పవిత్ర నగరంలోని గాఢమైన పాండిత్య, భక్తి వాతావరణంలో తన అధ్యయనాన్ని కొనసాగించడానికి వారితో కలిసి కాశీకి వెళ్లడం వంటి సంప్రదాయ గాథలను మనం నిస్సందేహంగా విశ్వసించవచ్చు. అక్కడ ఉన్నప్పుడు ఆయన ఉత్తర భారత సంగీతంలోని సూక్ష్మ అంశాలను గ్రహించారు; వాటిని తదుపరి కాలంలో తన కీర్తనలలో అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉపయోగించారు. తదుపరి కార్యక్రమంలో వినిపించబోయే ‘యమునా కళ్యాణి’ రాగంలోని ‘జంబుపతే’ అనే కీర్తనలో, ఆయన ఆ రాగ భావాన్ని ఎంత అద్భుతంగా పట్టుకున్నారో మీరు గ్రహించగలరు. అలాగే, ఉత్తర భారత రాగమైన ‘బృందావన సారంగ’లో స్వరపరచబడిన ‘సౌందరరాజం ఆశ్రయే’ అనే మరో కీర్తన కూడా ఉంది. కాంచీపురంలో ఉపనిషద్ బ్రహ్మం అనే మరో గొప్ప సన్యాసి వద్ద ఆయన వేదాంత విద్యను అభ్యసించారని కూడా చెబుతారు.

ఒక నిజమైన పండితుని వలె, ఆయన భౌతిక సుఖాలను త్యజించి కఠోర శ్రమతో కూడిన జీవితాన్ని గడిపారు. కఠినమైన శిక్షణ  గురుసేవ ద్వారా, తన అద్భుతమైన సహజ ప్రతిభకు లోతైన పాండిత్యం, విస్తృతమైన సంస్కృతి మరియు గాఢమైన ఆధ్యాత్మికతను జోడించుకున్నారు. సృజనాత్మక కళా శక్తిని ప్రదర్శించే గొప్ప కార్యానికి ఆయన సంపూర్ణంగా సన్నద్ధులయ్యారు; ఎందుకంటే, ఆయన కేవలం సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగిన కళాకారుడే కాకుండా, విభిన్న విషయాలపై పాండిత్యం  అభిరుచులు కలిగిన విద్వాంసుడు కూడా. సాధారణంగా వినోద ప్రియుల మధ్య కనిపించే సంగీత స్వరూపానికి భిన్నంగా, దైవ సేవకు  ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణకు అంకితమైన ఆకర్షణీయమైన సంగీతాన్ని ఆయనలో మనం చూడవచ్చు. గొప్ప కళాకారులు అగోచరమైన పరమ సత్యం యొక్క దర్శనాల ద్వారా తమ గొప్ప కార్యాలకు ప్రేరణ పొందారనే అద్భుతమైన విషయాలు భక్త చరిత్రలలోనూ, వారి జీవిత గాథలలోనూ తరచుగా కనిపిస్తుంటాయి. దీక్షితార్ విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది. తిరుత్తణిలో ఆయనకు కార్తికేయ స్వామి దర్శనం లభించిందని, ఆ క్షణం నుండి ఆయన తన అంతరాత్మను ‘స్వయంస్ఫూర్తితో కూడిన కళ’ (un-premeditated art) రూపంలో ఆవిష్కరించారని చెబుతారు. సంశయవాదులకు కూడా, ఈ సంప్రదాయ గాథ ఒక సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది: అదేమిటంటే, నిజమైన సృజనాత్మక కళ అంతా దైవ ప్రేరణతో కూడుకున్నది  విశ్వ సృష్టికర్త యొక్క స్వభావాన్ని ప్రతిబింబించేది. ఆయన కీర్తనలన్నింటిలోనూ ‘గురు గుహ’ అనే ‘ముద్ర’ (సాంకేతిక పరిభాషలో చెప్పాలంటే) ఉండటానికి కారణం కూడా ఇదే; సుబ్రహ్మణ్య స్వామియే తన పాటలకు ప్రేరణ అని ఇది సూచిస్తుంది. తన కవితా ప్రతిభ స్వేచ్ఛా ప్రవాహంపై ఇలాంటి పరిమితులను విధించుకున్నప్పటికీ, నిజమైన సాహిత్య శ్రేష్ఠతను ప్రదర్శించడంలో దీక్షితార్ అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించడం విశేషం. ఆయన తనపై మరో పరిమితిని కూడా విధించుకున్నారు: ప్రతి కీర్తన ఏ రాగంలో పాడబడుతుందో, ఆ రాగం పేరు ఆ కీర్తనలోనే తప్పనిసరిగా ఉండాలి. ఇందులో ఆయన సాధించిన విజయం ఆయన మేధస్సుకు నిదర్శనం. రాగాల పేర్లు అనే సాధారణమైన పదాలను కూడా ఆయన సౌందర్యాత్మకమైన శోభతో కూడినవిగా మలిచారు. కొన్ని రాగాల పేర్లు విచిత్రంగా ఉంటాయి, వాటిని సాహిత్య రచనలో ఉపయోగించడానికి స్వరకర్తకు గొప్ప నైపుణ్యం అవసరం. ఉదాహరణకు, ‘పరాజ్’, ‘మహురి’, ‘ఆరభి’ వంటి రాగాల పేర్లు ఉన్నాయి. ఆయా రచనల సాహిత్య విలువకు లేదా భావ సౌందర్యానికి ఎటువంటి భంగం కలగకుండా, ఆయన ఆ రాగాలను ఎంత సమర్థవంతంగా ఉపయోగించారో ఆయన పాటలలోని ఈ క్రింది వాక్యాల ద్వారా తెలుస్తుంది:

“భక్తజనానామతిసమీపరుజుమార్గదర్శితం,

త్వమహురిసదయో, సంసారభీత్యపహమ్.”

అలాగే, వినేవారికి సాధారణంగా ఎటువంటి అర్థాన్నీ స్ఫురింపజేయని ‘అంధాలి’ అనే రాగం పేరు ఒకటి ఉంది. కానీ ‘బృహన్నాయకి వరదాయకి’ అనే పాటలో, ‘అంధాలిహరణ చణ ప్రతాపిని’ అనే పదబంధం ద్వారా ఆయన దానిని ఒక అద్భుతమైన కవితాత్మక భావనగా మలిచారు: “ఆమె ప్రకాశించే సౌందర్య పరిమళం అంధులైన తుమ్మెదలను కూడా ఆకర్షిస్తుంది” అనేది దాని భావం. తదుపరి కార్యక్రమంలో పాడబోయే ‘మామవ మీనాక్షి’ అనే పాటలో, ‘వరాళి’ అనే రాగం పేరును ఉపయోగించి ఆయన ఆ రచనకు కళాత్మక సౌందర్యాన్ని జోడించారు. ఇందులో ‘మధురవాణి’, ‘వరాళివేణి’ వంటి ప్రయోగాలను గమనించండి. తన సున్నితమైన కళా ప్రవాహానికి అడ్డంకులుగా సాహిత్య విమర్శకులు భావించే అంశాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని అధిగమించి తన ప్రయత్నంలో విజయం సాధించగల ఆ వాగ్గేయకారుని కవితా ప్రతిభకు ఇవి నిదర్శనాలు. నాకు అందుబాటులో ఉన్న ఈ తక్కువ సమయంలో మరిన్ని ఉదాహరణలను పేర్కొనాల్సిన అవసరం లేదు.

ఆయన రచనలన్నీ ‘కీర్తన’ శైలిలో సాగాయి; ఈ శైలి గొప్ప సాధువు మరియు సంగీత విద్వాంసుడైన పురందర దాసు యొక్క సృజనాత్మక ప్రతిభ ద్వారా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. సంస్కృత కావ్యాలలోని సాధారణ ‘శ్లోక’ శైలితో దీనిని పోల్చి చూస్తే, కీర్తన శైలిలోని లక్షణాలు మరియు ప్రత్యేకతలు మనకు అర్థమవుతాయి. శ్లోక శైలిలో సాహిత్య రూపం, పదాలు  ఛందస్సులకు అధిక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది; అందులో పదాల నుండే లయను పండించడం ఒక కళాత్మక అంశం,  సంగీతాన్ని జోడించినప్పుడు రాగం ఆ రచనకు అనుగుణంగా అమర్చబడి గౌణ స్థానాన్ని పొందుతుంది. కానీ కీర్తన రూపంలో, రాగం  తాళం (అలాగే పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణం వంటి భాగాలు) ప్రధాన ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటాయి,  సాహిత్యపరమైన అంశాలు ఆ సంగీత రచన అవసరాలకు అనుగుణంగా మలచబడతాయి. నిజమైన సాహిత్య విమర్శ ప్రమాణాల ప్రకారం కావ్య సౌందర్యాన్ని పెద్దగా పెంచనివిగా పరిగణించబడే అనుప్రాసలు (alliteration), అంత్యప్రాసలు  శబ్దాల లయాత్మక సమతుల్యత వంటి సాధారణ సాహిత్య పద్ధతులు, కీర్తన శైలిలో గొప్ప ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుని, శబ్దాల మధ్య ఒక సూక్ష్మమైన సామరస్యాన్ని సృష్టిస్తాయి. కాబట్టి, సంస్కృత కావ్యాల సాహిత్య శ్రేష్ఠతను అంచనా వేసే ప్రమాణాలకు భిన్నమైన ప్రమాణాలతో కీర్తన రచనల విలువను అంచనా వేయాలి. అంతేకాకుండా, ఈ రచనలు హిందూ దేవతామూర్తుల స్తుతి గీతాల (స్తోత్రాల) రూపంలో ఉంటాయి, కాబట్టి అటువంటి రచనలలో సాధారణంగా ఉండే ఆరాధనాత్మక శైలికి అనుగుణంగానే సాహిత్య రూపం ఉండాలి. ఇటువంటి రూపాలు  సంప్రదాయాల పరిమితుల మధ్య ఉంటూనే కవిత్వ కళ యొక్క నిజమైన భావనను పండించడం ఒక గొప్ప విజయం; దీక్షితులు అద్భుతమైన ప్రతిభను ప్రదర్శించి, విశేషమైన విజయాన్ని సాధించారన్న విషయాన్ని అందరూ అంగీకరించాల్సిందే. ఆయన రచనలలోని నెమ్మదైన, లయాత్మక గతులు ఎంచుకున్న రాగాల వైవిధ్యం, పరిపూర్ణత  సౌందర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి; భావం, రాగం  తాళాల మధ్య పరిపూర్ణ సామరస్యం, స్వర స్థానాలకు అనుగుణంగా పదాల కూర్పు, రాగ విశేషాలతో పలికేటప్పుడు అక్షరాల ధ్వనిలో ఉండే లయ మరియు ప్రతిధ్వని, అలాగే అంతర్లీన భావాలను లేదా రసాలను సూచించే పదాలతో రాగం యొక్క సున్నితమైన కలయిక – ఇవన్నీ కలిసి ఆయన రచనలను ఆత్మను కదిలించే అద్భుత సంగీత కళాఖండాలుగా తీర్చిదిద్దాయి. పాడబోయే ఆ పాటలే నా ఈ అభిప్రాయాన్ని సమర్థిస్తాయి. అంతేకాదు, ఆయన రచనలలో సాహిత్య సౌందర్యం, కావ్యోచిత భావస్ఫురణ మరియు అర్థగాంభీర్యం కూడా పుష్కలంగా ఉన్నాయి. ఈ విషయాన్ని నిరూపించడానికి ఆయన కృతుల నుండి అనేక ఉదాహరణలను చూపవచ్చు. ‘మామవ మీనాక్షి’ అని మొదలయ్యే కృతిలో ‘సోమసుందరేశ్వర సుఖస్ఫూర్తిరూపిణి’ అనే అందమైన పదబంధం కనిపిస్తుంది; ఇది మీనాక్షి అమ్మవారు సూచించే నిజమైన ప్రేమ తత్వాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ‘మామవ పట్టాభిరామ’ కృతిలో ‘కోమలతర పల్లవపాద కోదండరామ, ఘనశ్యామ విగ్రహాబ్జనయన సంపూర్ణకామ’ అనే పదబంధాలు, సాటిలేని శైలిలో, చిత్రకూట పర్వతంపై ఉన్న పర్ణశాలలో అత్యంత ఆనందంతో విరాజిల్లుతున్న శ్రీరాముని సుందర దృశ్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపిస్తాయి. ‘అంబ నిలయదాక్షి’ కృతిలో ‘బింబాధరి, చిత్ప్రతిబింబాధరి’ అనే పదబంధాలను గమనించండి. ఎంత అద్భుతమైన ప్రాస! పక్కపక్కనే ఉంచబడిన ఈ పదాలు, మనిషికి గ్రహణశక్తిని మరియు వాక్శక్తిని ప్రసాదించే ‘శుద్ధ చైతన్యం’గా దేవుడు మానవునిలో అంతర్లీనంగా ఉంటాడనే సత్యాన్ని అందంగా వ్యక్తం చేస్తాయి. ‘గౌరీ గిరిరాజకుమారి’ కృతిలో ‘శృంగారాది నవరసధారే’ అనే గూఢమైన అర్థం కలిగిన పదబంధం యొక్క విశిష్టతను గమనించండి. ఇలాంటి ఉదాహరణలు ఇంకా ఎన్నో చెప్పవచ్చు, కానీ సమయాభావం వల్ల ఆ ప్రయత్నాన్ని ఇక్కడితో ఆపాల్సి వస్తోంది.

అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, మానవ శరీరంలోని నాడీ కేంద్రాలు  మానసిక స్థితిపై ధ్వని ప్రభావం, తద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే ఆధ్యాత్మిక శక్తి గురించి భారతీయ యోగులు, జ్ఞానులు సంపాదించిన అపారమైన జ్ఞాన సంపదకు దీక్షితులు వారసుడిగా నిలిచారు. ధ్వనుల కలయికలో ఉండే అద్భుతమైన శక్తిని విశ్వసించే వైదిక కాలం నాటి ప్రాచీన సంప్రదాయం ఆయనలో గాఢంగా నాటుకుపోయింది. ఆయన దేవుణ్ణి ‘అమ్మ’గానూ, సంస్కృత వర్ణమాలలోని యాభై ఒక్క అక్షరాల స్వరూపిణిగానూ ఆరాధించడానికి, అలాగే ‘ఓం’కార నాదం సహాయంతో విశ్వం వెనుక ఉన్న అగోచర సత్యంపై ధ్యానం చేయడానికి ఇష్టపడేవారు. భారతీయ యోగులు సంగీతంలోని సామరస్యాన్ని, యోగ సాధనలో మనస్సును ఏకాగ్రం చేయడానికి ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా ఎల్లప్పుడూ భావించేవారు. వీణా వాదనలోని సామరస్యానికి గల సత్యాన్ని గ్రహించి, శ్రుతి, జాతి  తాళాల మెలకువలను ఒంటబట్టించుకున్న వ్యక్తి శాశ్వతానంద మార్గాన్ని సులభంగా పొందుతాడని గొప్ప యోగి అయిన యాజ్ఞవల్క్య మహర్షి చెప్పారు. అందుకే, ఈ సంప్రదాయం  విజ్ఞానంలో పూర్తిగా లీనమైన దీక్షితార్, భక్తిపూర్వక ధ్యాన భావనతో తన సంగీత కీర్తనలను రచించారు. మైక్రోఫోన్ ముందు కూర్చుని ధ్వని ప్రసారానికి సంబంధించిన అద్భుత శక్తులను అనుభవిస్తున్నప్పుడు, ధ్వని ప్రభావాలను కేవలం ఒక భ్రమగానో లేదా వలలో పడేసే అంశంగానో కొట్టిపారేయలేము. ఈ విషయంలో దీక్షితార్ ఎంతవరకు విజయం సాధించారన్నది నేను చెప్పే విషయం కాదు; అది ఆయన సంగీతంలోని సామరస్యానికి అనుగుణంగా స్పందించే మరియు ఆయన భావధారతో మమేకమైన మనసులకు సంబంధించిన విషయం.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -16-7-26-ఉయ్యూరు .