‘శబరి’: ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రేమగాథ(త్రివేణి)

రచన: జి. వి. సుబ్రహ్మణ్యం, బి.ఏ.(ఆ తర్వాత ఆచార్య జివి సుబ్రహ్మణ్యం గా సుపరిచితులు )-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం –

చింతాదీక్షితులు గారి ‘శబరి’ ఆంధ్ర సాహిత్యంలో ఒక వినూత్నమైన రచన. ఇది రచయిత యొక్క అత్యుత్తమ విశిష్టమైన రచన మాత్రమే కాదు, దీనిలోని మౌలికత దీనిని ఒక ప్రత్యేకమైన శైలిగా నిలబెడుతుంది. వాడుక భాషలో ఐదు అంకాలుగా రాయబడిన ఈ నాటకం, ప్రధానంగా రంగస్థల ప్రదర్శన కోసం ఉద్దేశించబడింది కాదు. కానీ, విజ్ఞులైన పాఠకులను ఇది అమితంగా ఆకట్టుకుంటుంది; రచయిత యొక్క గొప్ప ఆదర్శవాదం, ఉన్నతమైన కల్పనా శక్తి హృదయపూర్వక నిజాయితీ దీనికి మూలం. ఆధునిక ఆంధ్ర సాహిత్యంలో, చింతా దీక్షితులు గారి పేరు ఆలోచనల మరియు భావాల పవిత్రతకు ఒక హామీగా మారింది; ‘శబరి’ ఆయన సాహిత్య ప్రతిభకు మరొక అద్భుతమైన నిదర్శనం.

హిందువుల మనస్సుకు నిరంతర ప్రేరణనిచ్చే రామాయణం నుండి ‘శబరి’ కథ గ్రహించబడింది. ‘అరణ్యకాండ’ చివరలో, శ్రీరాముని పట్ల అచంచల భక్తి కలిగిన ఈ అటవీ ప్రాంతపు భక్తురాలి వృత్తాంతాన్ని వాల్మీకి వివరించారు. ఋష్యమూక పర్వతం సమీపంలోని ఆశ్రమంలో ఆమె మహర్షి మతంగునికి దీర్ఘకాలం సేవ చేసిందని, ఆయన స్వర్గారోహణ సమయంలో ఆమెకు ఒక ఆదేశం ఇచ్చారని మనకు తెలుస్తుంది: శ్రీరాముడు ఆమె వద్దకు వచ్చి, ఆమెను అనుగ్రహించి, ఆమె తపస్సును సఫలం చేస్తాడని, అప్పటి వరకు వేచి ఉండమని ఆయన ఆమెకు చెప్పారు. తన గురువు ఆజ్ఞను పాటించిన శబరి, సీతమ్మ అన్వేషణలో భాగంగా రాముడు  లక్ష్మణుడు తన ఆశ్రమానికి వచ్చినప్పుడు, ఒక పరమ భక్తురాలిగా వారికి అత్యంత హృదయపూర్వక స్వాగతం పలికింది. వారి సమక్షంలోనే ఆమె చితిని అధిరోహించి స్వర్గానికి వెళ్ళింది; తద్వారా భగవంతుని దర్శనంతో తన లౌకిక జీవితాన్ని పరిపూర్ణం చేసుకుంది.

దీక్షితులు గారు కేవలం ఈ సాధారణ కథతోనే సరిపెట్టుకోలేదు. ఆయన అసలు ఇతివృత్తం చుట్టూ మరిన్ని కథాంశాలను అల్లి విస్తరించారు. ఈ నాటకంలో హనుమంతుడి పాత్రను కూడా చేర్చారు, ఆయన శబరి పాత్రకు పురుష ప్రతిరూపంగా నిలుస్తారు. వైవిధ్యం కోసం ‘చాతకుడు’ మరియు ‘ఇర్రి’ (అటవీ యువతి) అనే మరో రెండు పాత్రలను కూడా జోడించారు. శబరి ఏర్పాటు చేసిన ఆ గొప్ప స్వాగత కార్యక్రమంలో శ్రీరాముడిని గౌరవించడానికి మరియు ఆయనకు సేవ చేయడానికి పక్షులు, గోవులు మరియు వృక్షాలు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నట్లుగా చిత్రీకరించడం ద్వారా, మొత్తం వాతావరణాన్ని అత్యంత రమణీయమైన ప్రకృతి దృశ్యంగా తీర్చిదిద్దారు.

ఈ నాటక ఇతివృత్తాన్ని క్లుప్తంగా ఇలా వివరించవచ్చు. మొదటి అంకంలో, స్వర్గారోహణకు సిద్ధమవుతున్న మతంగ మహర్షి తన శిష్యురాలైన శబరికి శ్రీరాముని (ఆరవ అవతారం) జనన వృత్తాంతాన్ని తెలియజేస్తారు. ఆయననే ఆమె తన ఇష్టదైవంగా భావించి, స్వయంగా వచ్చి అనుగ్రహించేంత వరకు నిరంతరం ఆయనను ధ్యానించమని ఉపదేశిస్తారు. రెండవ అంకంలో, శబరి తన భక్తి సాధనలో నిమగ్నమై ఉండగా కనిపిస్తుంది; ఆమె హనుమంతునికి శ్రీరాముని కథను వినిపిస్తూ, భక్తి అనే మృదువైన బంధంతో అతని హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. మూడవ అంకంలో, హనుమంతుడు తన ఆటల నేస్తమైన ఇర్రీని ప్రకృతి ఆరాధన (Naturalism) నుండి దైవభక్తి (Theism) వైపు మళ్ళిస్తాడు; లౌకికమైన స్నేహబంధం నుండి శ్రీరాముని రూపంలో ఉన్న పరమాత్మ పట్ల భక్తిభావం కలిగేలా చేస్తాడు. నాలుగవ అంకంలో, శబరి, హనుమంతుడు ఇర్రీ ఆ అవతార పురుషుని రాక కోసం ఏర్పాట్లు చేసుకుంటారు. చివరి అంకంలో, రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు ఆశ్రమానికి చేరుకుంటారు. శబరి ఉత్తమమైన పూలు, పండ్లు మరియు గానంతో వారికి స్వాగతం పలుకుతుంది. లక్ష్మణుడు అన్నట్లుగా, “ఆమె సమస్త ప్రకృతిని తనదిగా చేసుకుని, తనను తాను శ్రీరామునికి అంకితం చేసుకుంటుంది.” ప్రకృతి సౌందర్యం  హృదయ మాధుర్యం ఏకధారగా ఆయన పాదాల చెంతకు చేరతాయి. రామాయణంలో లాగే, శబరి చితిని అధిరోహించి స్వర్గానికి వెళుతుంది. కానీ భూమిపై ఆమె ఒక నదిగా మారి, శ్రీరాముని పాదాలను నిరంతరం కడుగుతూ ఉంటుంది; ఆశ్రమంలో ఆయన కూర్చున్న స్థలం ‘రామగిరి’ పర్వతంగా మారుతుంది. నాటకం ముగింపులో, జ్ఞాన మార్గాన్ని అనుసరించే తత్వవేత్త ‘చాతకుడు’, దైవ స్వరూపాన్ని ఆరాధించడంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని  భక్తి మార్గం యొక్క సార్థకతను అభినందిస్తూ కనిపిస్తాడు. మొత్తంగా ఇది భక్తి యొక్క విజయం; శబరి తన వ్యక్తిత్వం ద్వారా ఆ భక్తి మార్గాన్ని సాకారం చేస్తుంది.

నాలుగవ అంకం ప్రారంభంలో చాతకుడు మరియు ఇర్రీల మధ్య ఒక ఆసక్తికరమైన సంభాషణ ఉంటుంది, ఇందులో రచయిత ఆ రెండు మార్గాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని ఇలా చూపిస్తారు: