ప్రజా కవి కర్ణాటక సర్వజ్ఞుడు:((త్రివేణి

రచన: వి. కె. గోకాక్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

యుగయుగాలుగా కర్ణాటక జీవన విధానాన్ని, ఆ ప్రాంత అనుభవాలలోని వివిధ గొప్ప దశలను ప్రతిబింబించే కన్నడ సాహిత్య ప్రపంచంలో, ఎందరో గొప్ప కవులు మరియు తాత్వికుల అద్భుతమైన రచనలు విరాజిల్లుతున్నాయి. వారిలో పంప, పొన్న మరియు రన్న వంటి ‘కవి-చక్రవర్తులు’ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తారు. వారు కేవలం కర్ణాటక కవులు మాత్రమే కాదు, విశ్వ స్థాయి కవులు. ప్రపంచ సాహిత్యానికి వారు అందించిన కృషిని బట్టి, తద్వారా మానవాళికి దైవిక సత్యాలను వివరించిన వారిగా, వారిని మిల్టన్, డాంటే మరియు గోథే వంటి దిగ్గజాలతో సమానంగా పరిగణించడం సముచితం.

అయితే, మిల్టన్ లేదా డాంటే వంటి కవులకు పాఠకుల సంఖ్య తక్కువగా ఉంటుందన్నది అందరికీ తెలిసిన వాస్తవం. వారి భావనలోని గాఢత వ్యక్తీకరణలోని వైభవం సామాన్య ప్రజలను కదిలించలేవు లేదా వారి అంతరాత్మలోని చీకటి మూలలను వెలిగించలేవు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, వారు ప్రజాదరణ పొందిన కవులు కారు. మన పంప వంటి కవుల విషయంలోనూ సరిగ్గా ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. ఈ కవుల పట్ల ప్రశంసలు విశ్వవ్యాప్తంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి రచనలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడం లేదా కనీసం చదవడం అనేది కొద్దిమందికే పరిమితమైంది. అత్యున్నతమైన ప్రతిభతో కూడిన వ్యక్తీకరణ అర్థం కాకపోవడం ఆ మేధావుల తప్పా, లేక వారిని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం ప్రజల తప్పా?

సాహిత్య దిగ్గజాల వైభవం మరియు ‘దూరస్థత’ (సామాన్యులకు అందని శైలి)కు భిన్నంగా, సరళమైన వ్యక్తీకరణతో ప్రజాదరణ పొందిన కవులలో సర్వజ్ఞుడు అగ్రగణ్యుడు. సత్య అన్వేషణలో ఆ దిగ్గజాలతో సమానమైన అవగాహన కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సర్వజ్ఞుడి శైలి మాత్రం భిన్నమైనది. ధనికులైనా, పేదలైనా, విద్యావంతులైనా, నిరక్షరాస్యులైనా – ప్రతి ఒక్కరి నోట ఆయన పద్యాలు నానుతూనే ఉంటాయి. పంప వంటి వారు ‘గొప్ప’ (అలంకారిక/సంక్లిష్ట) శైలి కవులైతే, సర్వజ్ఞుడు సరళమైన, స్పష్టమైన మరియు ప్రవాహంలా సాగే శైలికి చెందిన కవి. పూర్వపు కవులు శాశ్వత సత్యాలను అత్యంత ఊహాజనిత వాతావరణంతో కూడిన అద్భుతమైన భాషలో వ్యక్తం చేస్తే, సర్వజ్ఞుడు వాటిని సరళమైన, క్లుప్తమైన భాషలో పద్యాలుగా మలిచాడు; ఆ సరళత మరియు క్లుప్తతలే ఆ పద్యాలను ఆకర్షణీయంగానూ, హృదయానికి హత్తుకునేలానూ చేస్తాయి. అయితే, ఇది ఆయన పద్యాలన్నింటికీ వర్తిస్తుందని భావించకూడదు. సర్వజ్ఞుడు ఒక ‘యోగి’గా నిలిచి, శాశ్వత సత్య దర్శనంతో అతీంద్రియ అనుభవాలను గానం చేసినప్పుడే ఆయనలోని అసలైన కవిత్వం ఆవిష్కృతమవుతుంది. రెండవదిగా, ఆయన తన ఈ దృక్పథాన్ని నాటి సమాజానికి అన్వయించి, అందులోని తర్కపుటెత్తుగడలను (sophistry), విగ్రహారాధనను, అలాగే సంక్లిష్టమైన  ఆత్మను నిర్వీర్యం చేసే కుల-మత వ్యవస్థలను తీవ్రంగా విమర్శించారు. విగ్రహారాధనను కేవలం దానికదే తప్పుబట్టడం ఉద్దేశ్యం కాదు; కానీ ప్రజలు దాని అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని మర్చిపోయి లేదా తప్పుగా అర్థం చేసుకుని, దానినే పరమావధిగా భావించినప్పుడు, ప్రజల నిజమైన దృష్టికి అడ్డుపడే అజ్ఞానపు తెరను తొలగించడానికి ‘సర్వజ్ఞుల’ వంటి వారు ముందుకు రావాల్సి ఉంటుంది. సర్వజ్ఞునిలోని ఈ కోణాన్ని ప్రతిబింబించే పద్యాలను సామాజిక వ్యంగ్యం, ఉపదేశం మరియు విమర్శతో కూడిన పద్యాలుగా పేర్కొనవచ్చు. ఇక మూడవ వర్గంలో జ్యోతిష్యం, వాతావరణ సూచనలు వంటి వివిధ అంశాలపై ఆయన రాసిన పద్యాలు ఉంటాయి – ఇవి కర్ణాటక సంస్కృతిలోని దాదాపు అన్ని కోణాలను క్లుప్తంగా  సారాంశయుతంగా వ్యక్తం చేస్తాయి. ఆయన రాసిన పొడుపుకథలు మరియు భవిష్యత్తు సంఘటనలను ముందుగానే ఊహించి చెప్పే పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, విజయనగర సామ్రాజ్య పతనాన్ని ముందే చెప్పిన పద్యం వంటివి. ఇలా సర్వజ్ఞుడు ఒక ఆదర్శవంతమైన కన్నడిగుడు; తనను తాను, తన దేశాన్ని బాగా ఎరిగినవాడు, నాటి సమాజ శ్రేయస్సుకు సంబంధించిన రహస్యాన్ని అర్థం చేసుకున్నవాడు మరియు తన దేశస్థుల అభ్యున్నతికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేసినవాడు.

సర్వజ్ఞుడు జీవించిన కాలంపై స్పష్టత లేదు. బహుశా ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించిన ఇతర సర్వజ్ఞులు కూడా ఉండి ఉండవచ్చు, దీనివల్ల వారిలో అసలైన సర్వజ్ఞుడు ఎవరు అనే విషయంలో గందరగోళం ఏర్పడింది. అయినప్పటికీ, ఆయన పదహారవ శతాబ్దంలో, అంటే విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానికి కొన్నేళ్ల ముందు జీవించారనే విషయం చాలా వరకు నిర్ధారించబడింది. ఆ కాలంలో కర్ణాటకకు చెందిన పురందరదాసు, మహారాష్ట్రకు చెందిన తుకారాం మరియు ఆంధ్ర దేశానికి చెందిన వేమన వంటి గొప్ప బోధకులు జీవించి, ‘జీవితంలో చిత్తశుద్ధి’, భక్తి, పవిత్రత మరియు వైరాగ్యం యొక్క ఆవశ్యకతను బోధించారు. నీచమైన భోగవిలాసాలు, అల్పమైన ప్రవర్తన  దైవభక్తి లేని జీవితాన్ని ఖండించడంలో వారందరూ ఏకీభవించారు. సర్వజ్ఞుని పద్యాల సారాంశం కూడా ఇదే. వారి కఠినమైన మందలింపులు, వారి జీవితాలలోని సాధుత్వం మరియు వారి బోధనలలోని దాదాపు ఒకే రకమైన అంతర్లీన భావన… వీరందరూ ఆధ్యాత్మికంగా పతనం చెందిన కాలంలో జీవించారని, ప్రజలను ఆ దుస్థితి నుండి పైకి లేపడంలో గొప్పగా తోడ్పడిన ఆధ్యాత్మిక పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చారని నిర్ధారించడానికి మనల్ని ప్రేరేపిస్తాయి. పురందరదాసు, తుకారాం మరియు వేమనలు పదహారవ శతాబ్దం చివరి కాలంలో జీవించారని ఖచ్చితంగా తెలుస్తోంది. సర్వజ్ఞుడిని కూడా వారి సమకాలీనుడిగానే పరిగణించవచ్చు; ఎందుకంటే ‘వచనకారుల’ రచనల సంకలనంతో సంపాదనేయ సిద్ధ వీరనాచార్య రూపొందించిన పుస్తకంలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలు కొన్ని చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ గొప్ప సంకలనకర్త సుమారు 1600 ప్రాంతంలో జీవించారు. దీనికి అంతర్గత ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, ఆదర్శవంతమైన రాజులు మరియు మంత్రుల గురించి ఆయనకున్న భావన మనకు విజయనగర సామ్రాజ్యపు వైభవయుతమైన కాలాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

ధార్వాడ్ జిల్లాలోని మసూర్ గ్రామానికి చెందిన శైవ బ్రాహ్మణుడైన బసవరాజుకు, మాలి అనే కుమ్మరి కులానికి చెందిన వితంతువు ద్వారా తాను జన్మించానని సర్వజ్ఞుడే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు. బసవరాజు కాశీ యాత్రకు వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ విశ్వేశ్వరుడు (దేవుడు) ఆయనకు…

సర్వజ్ఞుని పద్యాలన్నీ ప్రసిద్ధమైన ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో ఉన్నాయి. గొప్ప భావాలను క్లుప్తంగా, ప్రభావవంతంగా తెలియజేయడానికి ఇది ఒక సరైన మాధ్యమం. ఆయనే స్వయంగా వాటిని రాసుకున్నారంటే నమ్మడం కష్టం: ఆయనకు రాయడంపై ఎప్పుడూ శ్రద్ధ లేదు. ఆయన ఊరూరా తిరుగుతూ, తన పద్య పఠనంతో ప్రజలను మేల్కొలిపేవారు. ఆ పద్యాలు ఎల్లప్పుడూ ఆయన నామమైన ‘సర్వజ్ఞ’తోనో, లేదా ఆయన ఏకైక దైవమైన, ఆయనలోనే కొలువై ఉన్న ఆ ఒక్క దేవుడైన పరమాత్మ నామంతోనో ముగిసేవి; తన పద్యాల పట్ల ఆయనకు ఉన్న శ్రద్ధ అంతే. కానీ, అటువంటి అద్భుతమైన, తేజోవంతమైన రత్నాల వంటి పద్యాలకు వాటి యజమానికి విలువ లేకపోయినా ప్రజలు వాటిని పారవేయలేకపోయారు. వారు ఆయన పద్యాలను తమ జ్ఞాపకాలలో జాగ్రత్తగా భద్రపరుచుకున్నారు, వాటిని తరతరాలుగా మౌఖికంగా అందించారు మరియు కొందరు వాటిని తాళపత్ర గ్రంథాలలో రాసుకున్నారు. తుకారాం మరియు వేమనుల విషయంలో మాదిరిగానే, వీరిలో కూడా అనేక ప్రక్షిప్తాలు ఉన్నాయి. ‘త్రిపది’ ఛందస్సులో పద్యాలు రచించడం సాపేక్షంగా సులభం కావడంతో, వారు తమ సొంత పద్యాలను ఆయనవిగా ప్రచారం చేసుకుని, చివరన లాంఛనప్రాయంగా ‘సర్వజ్ఞ’ అని చేర్చేవారు. కానీ వారి పద్యాలలో సర్వజ్ఞుని పద్యాలలో ఉండే ఉన్నత నైతిక విలువల నిష్కపటత్వం లోపించాయి, అందుకే వాటిని సులభంగా గుర్తించవచ్చు. ప్రస్తుతం సర్వజ్ఞుని దాదాపు రెండు వేల పద్యాలు లభ్యమవుతున్నాయి, కొద్దిపాటి ప్రయత్నంతో ఇంకా మరెన్నో దొరకవచ్చని నమ్ముతారు.

ఉదయపు వెలుగు ఇంకా అలుముకుని ఉన్నప్పుడే, పాదరక్షలున్న కన్యలా ఉదయాన్నే లేచి, తాను రాత్రంతా సుఖ నిద్రలోనో లేదా నిరంతర ధ్యానంలోనో గడిపిన ఆలయం దగ్గర ప్రవహిస్తున్న నది వైపు గంభీరంగా నడుస్తూ, తాను నెమరు వేసుకోవడానికి ఇష్టపడే ఇతరుల, తన సొంత అనేక స్తోత్రాలను, పద్యాలను స్పష్టమైన, ప్రతిధ్వనించే స్వరంతో తనలో తాను గొణుగుకుంటున్నట్లు ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. చేతిలో భిక్షాపాత్ర పట్టుకుని, తన స్పష్టమైన, మృదువైన స్వరంతో, తన సంక్షిప్తమైన, స్మరణీయమైన పద్యాలలో హిందూమతం యొక్క అమర సత్యాలను, సూత్రాలను ప్రకటిస్తూ, ఇంటింటికీ తిరుగుతూ, తనకు తప్పకుండా లభించే సామాన్య దానం కోసం ఎదురుచూస్తున్న సర్వజ్ఞుడిని ఎవరైనా ఊహించుకోవచ్చు. ఈలోగా ఆయన మనసు ఎన్నడూ ఖాళీగా పడి ఉండదు. ఆయన తన తోటి మానవుల అల్పమైన అహంకారాలను, చేష్టలను, వారి హడావిడిని, వారి చుట్టూ ఉన్న చిన్న విషయాల పట్ల వారికున్న ఆసక్తిని గమనిస్తూ నిమగ్నమై ఉంటాడు. ఇది అతని పెదవులపై ఒక చిరునవ్వును మెరిపించేది మరియు అతని మనసులో ఒక అందమైన పద్యం రూపుదిద్దుకునేలా చేసేది. సత్యం వారి సొంత తోటలోనే వికసిస్తూ ఉండగా, మనుషుల తీరు ఎంత వ్యర్థంగా, విచిత్రంగా ఉండేదో అని అతను ఆలోచించేవాడు! మట్టి విగ్రహాలను ఆరాధించడంలో వారు ఎలా తిట్టుకునేవారు, అరిచేవారు, నవ్వుకునేవారు మరియు గర్వపడేవారు! కానీ అతని అంతరాత్మను కదిలించింది కేవలం అసహ్యం లేదా ఆగ్రహం కాదు. అది అపారమైన కరుణ—బుద్ధుడు మరియు క్రీస్తుల వంటి కరుణ—అదే తోటి మనుషుల మూర్ఖత్వాలను భరించేలా, వారు నిస్సహాయంగా కొట్టుమిట్టాడుతున్న అజ్ఞానపు ఊబి నుండి వారిని పైకి లేపేలా అతన్ని ప్రేరేపించింది. వారి గదిలోని చీకటిలో ఒక సూర్యకాంతి కిరణాన్ని ప్రసరింపజేసి, స్వర్గానికి దారితీసే మార్గాన్ని వారికి చూపించడం తన బాధ్యత అని అతను భావించేవాడు. అప్పుడప్పుడు జనసందోహంలో ఒక ధర్మనిరతమైన ముఖం కనిపించినప్పుడు, అతను తన హృదయంలో దానికి గౌరవం ప్రకటించేవాడు. ఆ తర్వాత తన స్థానానికి వెళ్లి, లభించిన ఆహారాన్ని స్వీకరించి, మరుసటి రోజు తాను అందించాల్సిన సందేశంతో ప్రతిధ్వనించబోయే తదుపరి పట్టణం లేదా గ్రామానికి మధ్యాహ్న సమయంలో బయలుదేరేవాడు.

అతని కవిత్వం సమస్త సంప్రదాయాలపై ఒక తిరుగుబాటు. దాని ఆత్మ స్వేచ్ఛ మరియు ఉన్నత భావనలతో కూడుకున్నది—ఇదే కవిత్వానికి నిజమైన ఆత్మ. దాని ప్రత్యేక లక్షణం మానవీయత. ఇందులో కేవలం పాండిత్యానికి తావు లేదు; ఎందుకంటే సర్వజ్ఞునిలో కళాత్మక నైపుణ్యం కంటే కవిత్వమే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఇతర కవులు శ్రమించి కూర్చిన ‘అలంకారాలు’, భావ వ్యక్తీకరణలో చేసే విన్యాసాలు మరియు శైలిలోని క్లిష్టమైన మలుపులలో కనిపించే పాండిత్య ప్రదర్శన అతనిలో ఉండదు. అలాగే, కేవలం మానవీయ కోణం కంటే కళాత్మక స్వభావం ప్రధానంగా ఉండే నిరంతర కవితా కృషి కూడా అతనిలో కనిపించదు. కానీ ఇక్కడ శైలిలోని సరళమైన సౌందర్యం పుష్కలంగా కనిపిస్తుంది, మరియు మనకు నచ్చినన్ని సార్లు అరుదైన జాతీయాలు, నుడికారాల వంటి రత్నాలను మనం కనుగొనవచ్చు. నిజానికి, సహజమైన స్పష్టతతో కూడిన జాతీయాల సంపదే సర్వజ్ఞుని శైలి యొక్క ప్రధాన లక్షణం. అతని పద్యాలు నేటికీ సామెతలు, నీతి వాక్యాలు మరియు సూక్తులుగా ప్రాచుర్యం పొందాయి; సామాన్య ప్రజల జ్ఞాన సంపదలో ఇవి ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి. సర్వజ్ఞుని భావ వ్యక్తీకరణలోని వైవిధ్యం, చమత్కారం మరియు సముచితత ఎవరినైనా ఆనందపరచక మానవు. సంప్రదాయాలకు కట్టుబడి ఉండేవారు, తమ కాలం నాటి నైతిక లోపాలను ఎత్తిచూపే క్రమంలో సర్వజ్ఞుడు ప్రయోగించిన వ్యంగ్యాస్త్రాలను గానీ, నిర్మొహమాటమైన సత్యవాక్యాలను గానీ సహించలేకపోవచ్చు. కానీ, వివేకంతో కూడిన దృష్టి కలిగిన వ్యక్తి మాత్రం—ఇక్కడే సర్వజ్ఞుని గొప్పతనం ఉంది—ఆయన అందించే అపారమైన అర్థవంతమైన సందేశాల కోసం సర్వజ్ఞుడిని ఎంతగానో ప్రేమించగలడు, ఆరాధించగలడు. అత్యంత విలువైన ‘దైవం’ అనే పరమ లక్ష్యం పట్ల ఉండే శాశ్వతమైన తపనను ఇక్కడ అరుదైన సౌందర్యంతో వ్యక్తం చేశారు. ఆ ఆశయాల సాఫల్యానికి మార్గాన్ని అపారమైన శక్తితో మరియు సత్యంతో ఇక్కడ వివరించారు. అలాగే, భారతీయ ఋషులు కీర్తించిన ఆత్మసాక్షాత్కారానందాన్ని కూడా ఇక్కడ పొందవచ్చు. ‘వేదాంత’ తత్వసారం మొత్తం…

“ఆ రణరంగం చుట్టూ మైళ్ల కొద్దీ శవాలు పడి ఉంటాయి,

మృతుల మాంసాన్ని ఆరగించడానికి

అసంఖ్యాకమైన గద్దలు, కాకులు అక్కడికి వస్తాయి.”

అయితే, సర్వజ్ఞుని రచనలలోని ఈ భాగాన్ని మన ప్రాంతానికి చెందిన ఇతర కవుల రచనలతో పోల్చి ప్రత్యేకంగా చర్చించాల్సి ఉంది; ఆ విషయంపై వివరంగా మాట్లాడటానికి ఇది సరైన సందర్భం కాదు.

సర్వజ్ఞుడు రచించిన లేదా కూర్చిన సాహిత్యంలో ఒక భాగమైన ఆయన కవిత్వం విషయానికి వస్తే, అందులో స్వచ్ఛమైన తత్వచింతన, నైతిక పవిత్రత మరియు సౌందర్యంతో కూడిన ప్రశాంతమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం కనిపిస్తుంది. సమస్త సృష్టికి కర్త, దాత మరియు విధాత అయిన దేవునిపై ఆయనకు ఉన్న అచంచలమైన విశ్వాసం ఆయనలో అత్యంత విశిష్టమైన లక్షణం:

“గులాబీని సృష్టించి, దానికి సువాసనను నింపినదెవరు?

తాటి చెట్టు మృదువైన హృదయంలో

అమృతంలాంటి తీపి నీటిని నింపినదెవరు? నమస్కరించండి! నమస్కరించండి!

ఆయనే సమస్తాన్ని సృష్టించారు, కోయిల పాటను కూడా ఆయనే రూపొందించారు.”

కులమతాల అంధకారంతో నిండిన ఆ కాలంలో, వాటికి అతీతంగా చూడగలగడం సర్వజ్ఞుని గొప్పతనానికి నిదర్శనం:

“పవిత్రమైన వారికి సంకుచిత భావన ఉండదు;

‘యోగి’కి కుల భేదాలు తెలియవు;

ఏ ఆధారం లేకుండా, స్తంభాల వరుసల

అవసరం లేకుండానే ఆకాశమనే ఉన్నతమైన పైకప్పు నిలిచి ఉంది.”

ఆయన ఆ శాశ్వత సత్యాన్ని పూర్తిగా గ్రహించారు:

“సర్వవ్యాపియైన నీ ప్రభువును దర్శించు;

మాయాజాలంలో ఎన్నడూ చిక్కుకోకు;

స్త్రీలు క్షణికమైన నీడలు, సంపద ఒక కల,

సత్యం మాత్రం యుగయుగాలూ నిరంతర కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది.”

ఆయన గడిపిన ‘బ్రహ్మచారి’ జీవితమే, ఆయన ముందుంచుకున్న ఉన్నత ఆదర్శాన్ని పూర్తిగా ఆచరించారనడానికి నిదర్శనం. అయినప్పటికీ, ఆయనకున్న విశాల దృక్పథం స్త్రీల పట్ల గౌరవభావం ప్రకటించేలా చేసింది:

“ప్రపంచ సుఖమంతా స్త్రీలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంది;

స్త్రీ స్వర్గానికి మార్గదర్శి.

ఆమె పురుషునికి శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది, దానిని ఏమాత్రం తగ్గించదు.”

సత్య సాక్షాత్కారం పొందిన ఆ ఉన్నత క్షణాలలో ఆయన ఇలా ఉద్ఘాటించగలిగారు:

“చివరకు సత్యం ప్రకాశిస్తుంది, జ్ఞానం ఉషోదయంలా ఉదయిస్తుంది,

నా నుండి అజ్ఞానపు చీకటి తొలగిపోతుంది;

ఆయన అనంత ప్రేమకు చిహ్నాన్ని నేను పొందాను;

దుఃఖమనే మేఘాలు ఒక్కొక్కటిగా

దూరంగా కరిగిపోయాయి, నా మార్గం నాకు దొరికింది.

ఇక కావాల్సింది ఏముంది? మోక్షం ఖాయం!” “నేను నిరంతరం సాగిపోతూనే ఉంటాను!”

సర్వజ్ఞుని సమగ్ర వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ పంక్తులు, వాటిలోని స్థిరమైన స్వరూపం మరియు స్పష్టమైన దృక్పథం ద్వారా ఆయన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం యొక్క సత్యతను మనకు ధృవీకరిస్తాయి. జీవితం పట్ల ఆయనకున్న స్వచ్ఛమైన ఆనందం మరియు మానవాళి పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన ప్రేమతో, ఆయన ఇలా కూడా పలకగలిగారు:

“ప్రతి ఊరిలోని ప్రజలూ నా బంధువులే;

ప్రతి ప్రాంతంలోని వారూ నా మిత్రులే;

ఇక నేను ఎవరిని వదిలిపెట్టగలను?”

సర్వజ్ఞుడు ఒక చక్కని పద్యంలో చెప్పినట్లుగా, ఒక ‘జ్ఞాని’ తన మౌనం ద్వారా గుర్తించబడతాడు, మూర్ఖుడు తన మాటల ద్వారా బయటపడతాడు. మనుషులు చిలుకల్లాగా కేవలం వల్లెవేయడం కాకుండా, సత్యాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవడానికి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. ఆయన పద్యాలలో ఏవి స్వయ అనుభవం నుండి వచ్చాయో, ఏవి తోటి మనుషులను ఉన్నత స్థితికి చేర్చాలనే స్ఫూర్తితో రాసినవో వేరు చేసి చూడటం కష్టం; ఎందుకంటే ఆ రెండూ ఒకటే. ఆయన తాను ఆచరించని దానిని ఎప్పుడూ బోధించలేదు, అలాగే బోధించని దానిని ఆచరించలేదు. మానవ రూపంలో ఒక దేవదూతలా ఆయన సాధించిన విజయాలకు, ఆయన జీవితం అద్దం పడుతుంది.

మానవాళి శ్రేయస్సు కోసం ఆయన నొక్కిచెప్పిన మొదటి విషయం ‘గురువు’ యొక్క ఆవశ్యకత; గురువు లేకుండా విముక్తి అసాధ్యం. గురువే సాక్షాత్తు దేవుడని, గురువు సేవలోనే మానవ జీవిత సమస్యకు ఏకైక పరిష్కారం ఉందని ఆయన పదే పదే ఉద్ఘాటించారు. సర్వజ్ఞుని దృష్టిలో, గురువును అన్వేషించే సాధకుడికి కులమతాలు కేవలం అర్థరహితమైన పదాలు మాత్రమే.

రెండవదిగా, నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందడంలో ఆచార వ్యవహారాలు ఎంత నిష్ప్రయోజనమో, అవి ఎంత అర్థరహితమో సర్వజ్ఞుడు తన కవిత్వంలో చూపించారు. సత్యం వైపు సరైన మార్గాన్ని చూడలేని మనిషికి, పవిత్ర క్షేత్రాలకు చేసే తీర్థయాత్రల వల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం ఉండదు:

“దూరపు పుణ్యతీర్థాలలో స్నానం చేసినంత మాత్రాన,

శాంతమైన గోదావరి లేదా మృదువైన కృష్ణా నది జలాలలో మునిగినంత మాత్రాన—

తనలో వెలిగే ఆ దివ్యజ్యోతిని (ఆత్మజ్ఞానాన్ని) గుర్తించకపోతే—

మనిషి ఎప్పటికీ బంధవిముక్తుడు కాలేడు.”

సర్వజ్ఞుడు దేవుడు ఒక్కడేనని—ఆయన సర్వజ్ఞుడు, నిరాకారుడు మరియు అనంతమైనవాడు అని పదే పదే ప్రకటించారు; మట్టి విగ్రహాలను గుడ్డిగా ఆరాధించడం ద్వారా మనిషి ఆయనను చేరుకోలేడు. బ్రాహ్మణ, జైన మరియు లింగాయత మతాలు కేవలం ప్రాణం లేని సంస్థలుగా మారిపోయినప్పుడు, ఆయన ఆయా కులాల పట్ల విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించారు. కవిగా ఆయనకున్న గొప్ప లక్షణాలలో ఈ స్ఫూర్తిదాయకమైన విమర్శ ఒకటి. అయితే, ఆయా మతాలలోని మంచి అంశాలను ఆయన మనస్ఫూర్తిగా గౌరవించారన్న విషయాన్ని కూడా మనం గమనించాలి.

మూడవదిగా, స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మరియు శాశ్వతమైన పరమానందాన్ని పొందడానికి, ఈ ప్రపంచం మరియు దానిలోని భోగభాగ్యాల పట్ల ‘వైరాగ్య’ భావనను అలవర్చుకోవాలని ఆయన సూచించారు. అయితే, ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ప్రపంచ వ్యవహారాలలో మన బాధ్యతలను లేదా కార్యకలాపాలను పూర్తిగా వదిలివేయమని ఆయన చెప్పలేదు. అవసరమైనది కేవలం విషయాల యొక్క నిజస్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడమే. అందుకే ఆయన రాజులు, మంత్రులు వంటి వారి వారి పరిధులలోని విధులను వివరిస్తూ, ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రలోభాలను మరియు వాటిని అధిగమించే మార్గాలను తెలియజేస్తారు. సంపన్నమైన జీవితమే శాశ్వతమైనదని భావించవద్దని ఆయన అంటారు. అది ఒక జాతరలో గుమిగూడిన జనసమూహం లాంటిది; జాతర ముగియగానే మరుక్షణమే అది కనుమరుగవుతుంది. చెరువు లేదా బావి ఎప్పుడూ అంచుల వరకు నిండుగా ఉంటుందా? సంపద ఎప్పుడూ మీతోనే ఉంటుందని అనుకోవద్దు. పేదరికం దాని వెంటే వెంబడిస్తుంది.

మనిషైనా, దేవుడైనా సరే – ప్రతి ఒక్కరూ తమ విధికి తలవంచాల్సిందేనన్న వాస్తవానికి ఆయన అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తారు. దాని నుండి తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు. సాక్షాత్తు త్రిమూర్తులు కూడా దానికి కట్టుబడి ఉండాల్సిందే. మన సుసంపన్నమైన పురాణాల నుండి ఆయన అనేక ఉదాహరణలను కూడా ఇస్తారు: రాజులకు రాజైన శ్రీకృష్ణుడు ఒక సాధారణ వేటగాడి బాణం దెబ్బకు మరణించడం; దేవాదిదేవుడైన శివుడు ఒళ్లంతా బూడిద పూసుకుని, పాములే ఆభరణాలుగా ధరించి, పిచ్చివాడిలా సంచరించడం వంటివి. అంతేకాకుండా:

“పాండవులందరికీ శ్రీకృష్ణుడు మార్గదర్శిగా నిలిచినప్పుడు,

పాండవులు స్వయంగా గొప్పవారూ, ధైర్యవంతులూ అయినప్పటికీ,

ఆయన స్వయంగా దైవస్వరూపుడిగా వ్యవహరించినప్పటికీ,

విధి నిర్ణయం వేరొకలా ఉండటంతో అభిమన్యుడిని ఎవరూ కాపాడలేకపోయారు.”

సర్వజ్ఞుని అభిప్రాయం ప్రకారం, ‘భక్తి’ మరియు ‘జ్ఞానం’ అనే రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు మిళితమైనప్పుడే మనిషి అత్యున్నత స్థితిని చేరుకుంటాడు. కేవలం జ్ఞానం కూడా అన్వేషించదగినదే, అలాగే కేవలం భక్తి కూడా దానిని కలిగి ఉన్నవారికి ఒక గొప్ప వైభవం; కానీ ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు ‘ఆత్మసాక్షాత్కారం’ అనే పుష్పం పరిపూర్ణంగా వికసిస్తుంది. అయినప్పటికీ, జ్ఞానం మరియు భక్తి అనేవి మూలతః ఒక్కటే. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన కొన్ని ఆరాధనా పద్ధతులు మరియు ధ్యాన విధానాల గురించి కూడా ఆయన వివరిస్తారు:

“నీ శరీరమనే తామరాకుపై

నీ ఆత్మ అనే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రత్నాన్ని ఉంచు!

ఆ రత్నం యొక్క తేజస్సులో లీనమై,

ఆయనకు అత్యంత ప్రియమైన రత్నంగా జీవించేంత వరకు దానిపై ధ్యానం చేయి.”

ఈ విధంగా ఆయన అత్యంత పవిత్రమైన ధ్యాన విధానాన్ని వర్ణిస్తారు. కఠినమైన మార్గాల ద్వారా దేవుణ్ణి వెతకడానికి మనుషులు చేసే వ్యర్థ ప్రయత్నాలను వివరిస్తూ, దేవుని రాజ్యం మనలోనే ఉందని ఆయన ఇలా అంటారు:

“సత్యం అనేది నీ తోటలో పెరిగే వృక్షం;

తెలియని దూర ప్రాంతాలలో దాని కోసం వ్యర్థంగా వెతకకు,

నీ తోటలోనే ఎన్నో గులాబీలు వికసించి ఉండగా,

ఒక గులాబీలోని కొన్ని రేకుల కోసం అక్కడ వెతకడం ఎందుకు?”

బహుశా సర్వజ్ఞుడు అత్యున్నతమైన ప్రశంసను ‘దాని’కి (అంటే తన సర్వస్వాన్ని దానధర్మం చేసే వ్యక్తికి) అందించాడు:

“అతను సామాన్యులలో ఒకడని అనవద్దు;

ప్రపంచాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి

అతను అపారమైన సంపదతో స్వచ్ఛందంగా వస్తాడు!”

దేవునికి మరియు దాతకు మధ్య ఆయన ఏమాత్రం భేదం చూపరు; ఎందుకంటే దేవుడు ప్రపంచానికి ప్రాణాన్నీ ఆహారాన్ని ఎలా ప్రసాదిస్తాడో, దాత కూడా తన సర్వస్వాన్ని తోటి మనుషులకు అలాగే ఇస్తాడు. దానగుణం అనేది సాక్షాత్తు దేవుని లక్షణం. ‘దాని’ మనుషులలో ఒక తేజోమూర్తి అని ఆయన నిస్సంకోచంగా ప్రకటిస్తారు:

“సంగీత కళ మనిషికి ఒక ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది,

పతివ్రత అయిన స్త్రీ సంధ్యా తారలా ప్రకాశిస్తుంది,

కానీ దాత వీరందరినీ మించి ప్రకాశిస్తాడు.”

దానగుణాన్ని కలిగి ఉండమని ఆయన మనుషులను పదే పదే హెచ్చరిస్తారు. మరణం అనివార్యం, కాబట్టి…

సర్వజ్ఞుడు మొదటి నుంచీ తనను తాను తోటి మానవుల సేవకుడిగా భావించుకున్నాడు. ఆయన తన దేశస్థుల ఇష్టాయిష్టాలను, మంచి చెడు ప్రవృత్తులను అధ్యయనం చేసి, ఎంతటి మూల్యం చెల్లించైనా వారి ఉన్నతికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నాడు. నిస్సందేహంగా అది ఒక గొప్ప త్యాగమే, కానీ ఇతరుల సంక్షేమానికి సేవ చేయడంలోనే సర్వజ్ఞుడు తన జీవితానికి నిజమైన, ఏకైక కీర్తిని చూశాడు. ఆయన జీవితంలోనూ, సాహిత్యంలోనూ స్వేచ్ఛా ప్రచారకుడు. ఆయనే స్వయంగా మనతో ఇలా అన్నారు: “ఈ ప్రపంచంలో నేను ప్రేమించేది స్వేచ్ఛను మాత్రమే.” ఆయనకు తనదైన స్వతంత్ర ఆలోచనా విధానం ఉండేది మరియు తన ఆలోచనలకు, సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు ఎలాంటి కీర్తినీ—చివరికి తన తల్లిదండ్రుల ఇంటిని కూడా—తిరస్కరించుకున్నాడు. కవిత్వంలో కాలం చెల్లిన పాత సౌందర్యాలకు ఆయన ఏమీ జోడించలేదు, కానీ దానిలో పూర్తిగా కొత్తదనాన్ని సృష్టించాడు. మనకంటే ముందు ఎందరో నడిచిన, వారి అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండి మన అభిరుచులకు విరుద్ధంగా ఉన్న అవే మార్గాలలో నడవడానికి ఏ ప్రాముఖ్యత, ఏ సాకు ఉంది? సర్వజ్ఞుడు దేనికీ భయపడలేదు. ఆయన ఎవరి ముందైనా, అందరి ముందైనా తన అభిప్రాయాలను నిర్భయంగా వ్యక్తపరిచేవారు. ఇతరులు చూసిచూడనట్లు వదిలేయాలనుకునే సమకాలీన సమాజంలోని దురాచారాలను నిర్దాక్షిణ్యంగా ఖండించేవారు. ఆయన తన సొంత మతానికి తప్ప మరే మతానికి చెందలేదు. ఇతరులు ఆయనను తమకు నచ్చిన ఏ కులానికి చెందినవారిగా భావించినా, ఆ మతం మాత్రం సర్వజ్ఞుడిని ఒక్కడినే గుర్తించింది.

కానీ, సర్వజ్ఞుడి ఆదరణీయమైన వ్యక్తిత్వానికి ఈ తిరుగులేని బలాన్నిచ్చిన ప్రధాన శక్తి, ఆధారం ఆయనకు దేవునిపై ఉన్న విశ్వాసం, మరియు సకల సృష్టికర్త పట్ల ఆయనకున్న అచంచలమైన ప్రేమ, భక్తి. ఆయన అద్భుతమైన వ్యక్తిత్వానికి మూలసూత్రం ఇక్కడే ఉంది. ఒక కవిగా, మానవ మిత్రుడిగా ఆయన సాధించిన విజయాల రహస్యం కూడా ఇక్కడే దాగి ఉంది. బాధపడేవారికి సహాయం చేయడానికి ఆయన ఎంతో బాధపడ్డారు. చీకటిలో వెలుగు కిరణాలను నాటడానికి ఆయన స్వయంగా ఆ చీకటిలో పోరాడారు. తన తోటి మానవులకు మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, వారి అనేక దుష్కార్యాలను ఆయన సహనంతో భరించారు. కానీ వీటన్నిటిలోనూ, సర్వజ్ఞామూర్తి నిష్కళంకమైన స్వభావంలో ఒక్క స్వార్థపూరిత ఉద్దేశం కూడా కనబడలేదు. అతనికి జీవితం అంటే తోటి మానవులకు సేవ చేయడం తప్ప మరేమీ కాదు, అదే దైవ సేవ. సర్వజ్ఞుని పద్యాలకు సంబంధించి శ్రీ ఉత్తంగి గారు రూపొందించిన ప్రశంసనీయమైన సంకలనం గురించి ప్రస్తావించకుండా నేను ఉండలేను; ఆ కవి గురించి ఆ తర్వాత రాసిన ప్రతి రచయితా దీనికి ఎంతో రుణపడి ఉంటారు.

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –4-9-26-ఉయ్యూరు