ఆధునిక ప్రపంచ నిర్మాతలు –జీవితాలలో చీకటి వెలుగులు -166
63-ఆధునిక సమకాలీన నృత్యానికి ప్రాణం పోసిన –ఇసడోరా డంకన్-3(చివరిభాగం )
వియన్నా వాళ్ళు వీళ్ళని అర్ధం చేసుకోలేదు .ఈమె ఏశిలస్ కన్నా వాళ్ళ స్ట్రాస్ కె ప్రాముఖ్యమిచ్చారు .కాని ‘’బ్లూ డాన్యూబ్ ‘’ప్రదర్శన వారికి బాగా నచ్చింది .టూర్ సాగుతుండగా వెంటవచ్చిన గ్రీకు కుర్రాళ్ళు సమస్యలు కల్గించారు .బెర్లిన్ చేరే సరికి వాళ్ళ అలవాట్లు గొంతులూ మారిపోయాయి .అమాయకత్వం పోయి స్థాయికోల్పోయారు .గత్యంతరం లేక వాళ్ళను ఎదేన్స్ కు పంపింది ఇసడోరా .యాత్ర సాగిస్తూనే ఉంది .బేరూట్ లో కొత్త విధానంగా డాన్స్ చేసింది .జర్మన్ రచయితహీన్రిచ్ దోడ్ పై మరులుకొన్నది .అతని ప్రతిస్పందన పారవశ్యంతో అది ఆధ్యాత్మికం గా ఉంది .సెయింట్ పిట్స్ బర్గ్ చేరిస్టానిస్లవిస్కి పై వ్యామోహపడింది .ఆయన మర్యాదగా తిరస్కరించాడు .బెర్లిన్ లో ఆమె కలల్లో ఒకటి నిజమైంది .సోదరి తోకలిసి ‘’ఇసడోరా డంకన్ స్కూల్ ‘’పెట్టింది .శిష్యులుగా చేరిన ప్రతిభగలవారు వాస్తవ నాట్యకళను తమకంటే తక్కువ స్థాయి పిల్లలకు నేర్పాలి .ఉల్లిపొర లాంటి దుస్తులు కట్టి స్టేజి మీదకు ఇసడోరా రాగానే కొంతమంది పేరెంట్స్ అభ్యంతరం చెప్పారు .పాద రక్షలు లేకుండా స్టేజి పై ఆమె నర్తించటం స్పాన్సర్లకు నచ్చలేదు .మేజోళ్ళు వేసుకొన్న దానికంటే అదే చాలా బాగుంటుంది అని వారికి నచ్చ చెప్పింది .ఒక ఏడాది తర్వాత ఒక పెద్ద కుంభకోణం బయట పడి స్కూలు మూతపడింది .
27ఏళ్ళ వయసులో ఇసడోరా గార్డెన్ క్రెయిగ్ అనే ఆర్టిస్ట్ సీనిక్ డిజైనర్ ప్రముఖ నటి ఎల్లెన్ టెర్రీ కొడుకు ను చూసి వలచింది .తామిద్దరం వేరు వేరుకాదని ఒకే ఆత్మ యొక్క రెండు సగాలమని భావించింది.రెండు వారాలు ఆమె క్రెయిగ్ స్టుడియోలో బందీ గా ఉంది .మంచం లేకపోవటం తో ఇద్దరూ నేలమీదే పడుకొన్నారు .క్రెయిగ్ సామాన్య వ్యక్తికాదు .బజారులో ఆతను నడుస్తుంటే ఇసడోరాకు దేబ్స్ లో సమాధి చేయబడిన గొప్ప ప్రీస్ట్ అనిపించాడు .కొన్ని రోజులకే ఇద్దరి మధ్యా మాటల యుద్ధం అపోహలూ ,నిందలు వ్రుత్తి పరమైన దృష్టీ ,అరుపులు కేకలు బొబ్బలూ పెరిగిపోయి ఒక రోజు అకస్మాత్తుగా అతడు తలుపు బద్దలు కొట్టుకొని బయటికి వెళ్ళిపోయాడు .భంగ పడిన ఇసడోరా హాలండ్ చేరింది .వారం నేల పడక దోర్లాటలో వచ్చిన గర్భం తోఒకపిల్లను కని,తన ఉదంతానికి గుర్తుగా విషాద ఐరిష్ క్వీన్ డీర్డ్రే పేరు పెట్టుకొన్నది .
క్రెయిగ్ తో ఉండటం అసాధ్యం అని తెలిసి ,ప్రేమ లేకుండా బతకలేనని గ్రహించి ఒక ఏడాదంతా కోపం తో గడిపేసింది .హోమియో పతి వైద్యం తో కొంత ఉపశమనం పొందింది ‘18వ శతాబ్దపు ముక్కు పొడుం డబ్బా లను సేకరించే చీకు చింతా లేని డచ్ కుర్రాడి తో రష్యా పారిపోయి ‘’కొద్ది సుఖమైనా విషాదాన్ని దూరం చేస్తుందని ‘’అనుకొంటూ తన డాన్స్ లలో తేలిక రకమైన ‘’మూమెంట్ మూజికల్ ‘’ప్రదర్శించింది .ఏడాది తర్వాత న్యూయార్క్ చేరి అక్కడి మేధావులను ,గ్లఫ్ వాళ్ళ ‘’ఇఫీ జీనియా ‘’డాన్స్ సభ్యులనూ కలిసి మాట్లాడింది .ఆమె చేసిన ప్రదర్శనలపై మిశ్రమ అభిప్రాయాలు వ్యక్తమైనాయి .’’అశ్లీలం ,అపవిత్రకళ,అసభ్య అంగాంగ ప్రదర్శన ‘’అని ఫిలి స్టీన్ లు ఈసడించారు .చెప్పులు లేకుండా ప్రదర్శన వాళ్ళు అంగీకరించలేదు .బోస్టన్ లో ప్రదర్శన పై నిషేధం విధించారు .విమర్శకుడు కారల్ వాన్ వేచ్ టన్’’మన గ్లక్ డాన్స్ లు కూడా కొద్దో గొప్పో అపవిత్రంగా అశ్లీలంగానే ఉన్నాయి కదా ‘’అన్నాడు .ఆమె బీదోవెన్ ఏడవ సింఫనీ ని తప్పుదోవ పట్టించింది .ఆమె డాన్స్ లో చాంతాడు లాంటి పొడవైన స్పీచెస్ ఉండటం ,అవి మూడ్ ను పాడు చేయటం ,’’స్వంత డబ్బా ‘’వాయి౦చు కోవటం నచ్చలేదు .’’నేను మస్తిష్కాన్ని ;;(సెరిబ్రల్ )అని చెప్పుకొన్నది .కాని తప్పులను చెప్పి సరిదిద్ది దారిలో పెట్ట గల స్నేహితులు ఆమెకు లేక పోయారు.
ఫ్రాన్స్ లో 32వ ఏట మళ్ళీ ప్రవేశించి బిచ్చ గత్తె అయింది ఒక మిలియనీర్ అయిన పారిస్ సింగర్ ను కలిసింది .పొడవుగా ఉన్న అతన్ని తనను రక్షించటానికి వచ్చిన యుద్ధ వీరుడు గా భావించి లోహేన్ గ్రీన్ అని పేరు పెట్టింది .అతని పడవ ఇద్దర్నీ మధ్యధరా సముద్రం మీదుగా ఇటాలియన్ రేవీరా కింది నైలునది పైగా బ్రిటాన్ని చేర్చింది .నైస్ లో బ్రహ్మాండమైన పార్టీలు ,పారిస్ లో విందులు వేర్సల్లీస్ లో చిందులు ,ఈ జంటలోనికి ప్రవేశిస్తుంటే ఆర్కెస్ట్రా స్వాగత గీతాలతో అదిరి పోయింది .ఇసడోరా లోని ఆడంబరం పై తిరుగు బాటు ధోరణి ని బలవంతం మీద అణచు కొన్నది .అడపా దడపా వీటిని తప్పించుకోవటానికి ఆమె ఇంజిన్ రూమ్ లోకి వెళ్లి లోహెన్ గ్రీన్ ఎలాంటి ఉడుకు విప్లవం పరాయి దేశం లో తెస్తున్నాడో అర్ధం అవుతోందా అనుకొన్నది .క్రమంగా మధురమైన వైన్ ,సువాసన దవ్యాలు ,జిగ్ జిగేల్ మనిపించే పాల్ పారిట్ గౌన్లు కు అలవాటు పడింది .అందమైన అమ్మాయికి అత్య౦తసు౦దరమైన దుస్తులు చూసి ముచ్చట పడింది .1911లో ఇద్దరూ న్యు యార్క్ చేరారు .అతి పెద్ద విలాస వంతమైన నౌకలో భోగ భాగ్యాల గదిలో ఉన్నారు .జాయ్,జాయ్గా సాగిన ఈ ప్రేమ యాత్ర గర్భ వతి అయిన ఇసడోరా వలన అర్ధంతరం గా ఆగి పోయింది .ఫ్రాన్స్ కు తిరిగి వస్తూ మిలియనీర్ గారి కొడుకును సముద్ర తీరం మీదే కని పాట్రిక్ అని పేరుపెట్టుకోన్నది .
హేన్గ్రిన్ ఇసడోరా ను పెళ్లి చేసుకోవటానికి ముందుకొచ్చాడు .కాని ఆమె చాలా రెస్ట్ లెస్ గా ఉంది .సోమరిగా సృజనకు దూరంగా ఉండాలని అనిపించలేదామెకు .పూర్వం క్రేగ్ లాగానే ఇప్పుడూ ఈయనతో గొడవలు కొట్లాటలు ఛీ ఛీ ఛాఛాలు జరిగాయి .ఆమెలోని వ్యక్తిత్వం స్వాతంత్రేచ్చ నిజంగా ఆమెలో నిలకడైనవి కాదని గ్రహించాడు .ఇతరులపై ఆధార పడాల్సి వస్తుందనే పెళ్లి వద్దన్నది .ఆమెకు అకస్మాత్తు పరిచయాలలో ధ్రిల్ ఉంటుంది .డబ్బున్నఆడవాళ్ళు డబ్బు బాగా ఖర్చు పెట్టే మగాళ్ళు అంటే తానూ ఎవరిని ద్వేషిస్తుందో వారే కావాలి .
35వ ఏట ఇసడోరాకు పెద్ద దుఃఖ సంఘటన జరిగింది .తాత్కాలికంగా భర్తతో కలిసి కాపురం చేస్తూఒక రోజు ఇద్దరు పిల్లల్ని నర్స్ ను కారులో షికారు పంపింది .అది అదుపుతప్పి బ్రేకులు ఫెయిలయి కారు సీన్ నదిలో పడి పోయింది .ఇసడోరా తనభర్త తనను ఊరడిస్తాడనుకొంటే ‘’పిల్లలు ,పిల్లలు చచ్చిపోయారు ‘’అని ఏడ్చాడు .
ఈ సంఘటన దిగ్భ్రాంతి కలిగించి ఆమె జీవితాన్ని మార్చేసింది .జీవితం సాగుతూనే ఉంది. కాని మారిన మరో స్త్రీగా .ఆత్మ వినాశకరం గా మరి జీవితాన్ని సర్వ నాశనం చేసుకొన్నది .లావు పెరిగి ,పని మందగించింది .అప్పుడప్పుడు నరాల ఉద్రేకం వచ్చేది .మళ్ళీ ప్రేమికుల వేటాడి ఒక ‘’బకరా’’ను పడేసింది .అతను పెళ్లికావాల్సిన ఇటాలియన్ యువ శిల్పి.ఒక డాక్టర్ గమనించి ఆమె ఆత్మ జబ్బు పడిందని తేల్చాడు .ఆమెకు కావాల్సింది ప్రేమ ,మరింత ప్రేమ అన్నాడు .అందమైన ఒక హోమో సెక్సువల్ ,ఒక దక్షిణ అమెరికా టాంగో డాన్సర్ ,ఒక పియానిస్ట్ ఆమె ప్రేమ మంటలకు ఆహుతయ్యారు .కవులు కళాకారుల సంఖ్య చెప్పనే అక్కర్లేదు .దీన్ని అంతటిని ఆమె ‘’love might be a pastime as well as tragedy ,and I gave myself to it with pagan innocence ‘’అన్నది .
మొ ప్ర .యు .వచ్చాక ఇసడోరా డాన్స్ విజేత అయి ,ఎన్నో హింసలను ఎదుర్కొన్నది అనుకోని ఎదురు దెబ్బలు తిన్నది .ఆమె ఆదర్శ పాఠ శాల ఒక హాస్పిటల్ గా మారింది .దాన్నే ఆమె ‘’a charnel house of bloody wounds and death ‘’అన్నది .తర్వాత అదివిషవాయువు తయారు చేసే ఫాక్టరీగా మారింది .తన చనిపోయిన పిల్లల బదులు వారసురాలిగా చేసుకొందామన్న ఒక పిల్ల పుట్టిన వెంటనే చనిపోయింది .అయినా అకాడెమి ఆలోచన మానలేదు .1921లో రష్యా ప్రభుత్వ ఆహ్వానంపై మాస్కో లో ఒక స్కూలు పెట్టాలని వెళ్ళింది .
మరో ఏడాది దాటాక ఆదర్శాలన్నీ తుంగలో తొక్కి సెర్జ్ ఎస్సేనిన్ ను పెళ్లి చేసు కోన్నది .అతను 27ఏళ్ళు .అందగాడు .క్రూర ,సగం వెర్రి వెంగళప్ప,నీతిలేని రష్యన్ కవి .అతనికి ఇంగ్లీష్ రాదు .నేర్చుకోవటానికి ఇష్టపడేవాడు కాదు .తప్పతాగి ఇసడోరాను హింసించేవాడు .ఆమె డాన్స్ ను అవహేళన చేసేవాడు .ఆమె ఎదురు తిరిగితే కాల్చి చంపేస్తానని బెదిరించే శాడిస్ట్ .అతడిని అమెరికా తీసుకొని వెళ్ళింది అక్కడ ఆమెకు అనేక విశేషణాలతో స్వాగతం పలికారు .తర్వాత ఆమెను ఎల్లిస్ ఐలాండ్ లో నిర్బంధం లో ఉంచితే అతడే ప్రదర్శన చేశాడు .పెద్దగా లాభాపడింది ఏమీ లేదక్కడ .
యూరప్ తిరిగి రాగానే మళ్ళీ ఎస్సిన్ దురుసుగా ప్రవర్తించి ,ఫర్నిచర్ విరగ్గొట్టి భీభత్సం సృష్టించేవాడు .మూర్చ రోగి అని సానుభూతి చూపేది .ఒక పెద్ద విలాస వంతమైన హోటల్ గది సామాను పగలగొడితే అతన్ని శాని టోరియం లో చేర్చింది .అతని స్వేచ్చకోసం ప్రాధేయ పడి కంట్రోల్ లో అతన్ని ఉంచుతానని వాగ్దానం చేసింది .కాని మణి కట్లు విరగ్గొట్టుకొని ఒక కవిత రాసి రక్తం తో సంతకం చేశాడు .చివరికి ఉరేసుకు చచ్చాడు .ఇసడోరా తీవ్ర దుఖం లో కూరుకు పోయింది .అతని మరణం తర్వాత ఆమె ఎక్కువ కాలం జీవించలేదు .49వ ఏట 1927జులై లో ఆమెఅభిమానులు మహా గొప్పది అని మెచ్చిన కచేరీ చేసింది .అందులో వేసుకొన్న స్కార్ఫ్ అందరికీ గుర్తుండి పోయింది .జీవిత మాధుర్యాన్ని బాగా రక్తి కట్టించింది అన్నారు .రెండు నెలల తర్వాత సెప్టెంబర్ 14న ఒక ఆటో మొబైల్ లో వెడుతుండగా తాను ఇష్టం గా వేసుకొన్నసిల్క్ స్కార్ఫ్ ను తాను మామూలుగాస్వేచ్చా చిహ్నంగా ఊపు తుండగాదాని అంచులు కారు చక్రాల స్పోక్స్ లో ఇరుక్కు పోయి ,అదిక్రమంగా బిగుసుకు పోయి మెడను ఒరుసుకు పోయి మెడ తెగి రోడ్డుమీద పడి చనిపోయింది .ఈ విధంగా ఆ కళ(ల )ల రాణి,దైవాంశ సంభూతురాలు ,మేధో విలసితురాలు దారుణ మరణానికి గురైంది .
ఇసడోరా జీవిత ధ్యేయం ఆశ్చర్యాన్ని ప్రసారం చేయటమే .డాన్సులతో దాన్ని చేసి చూపించింది .అందానికి సామాన్యతకు భేదం ఆమె ఎన్నడూ నేర్వ లేదు .ఆమెది లోకాచారానికంటే ఎక్కువైనది .ఆమెది ఒక ప్రక్షాళన శక్తి .కదలికలను స్టేజ్ ని విప్లవాత్మకంగా మార్చింది .డాన్స్ లోనే కాక ఆధునిక మనసును విప్లవాత్మకంగా మార్చేసింది .ఆరోగ్య వంతమైన ఆర్ట్ కు మార్గ దర్శి అయింది .నటి గా ,ఆర్టిస్ట్ గా ఎన్నో పాత్రలు ధరించి ఒదిగిపోయింది .కోరస్ పాడింది విషాద రాణి అనిపించింది .ఆమె చంచల మానస౦తో మెలోడ్రామ పండించిది .’’ఏఅమెరికా మహిళా ఇసడోరా అంత పేరు ప్రఖ్యాతులు పొంది ,ప్రభావం చూపిన వారు లేరు ‘’అని బోలి ధియో 1929లో రాసిన మాట పూర్తీ యదార్ధం .
యూరప్ లో ఇసడోరా స్థాపించిన ‘’మదర్ ఆఫ్ డాన్సేస్ స్కూల్ ‘’ఎక్కువకాలం ఉండకపోయినా ఆమె కళాప్రాభవం,ప్రభావం పెరిగాయి .ఆమె శిష్యురాళ్ళు అన్నా ,లిసా ,ఇర్మా మొదలైన వారు ఆమె తీర్చి దిద్దిన బాటలో నడిచి ఆమె ఆలోచనలను మరింతగా ప్రచారం చేశారు .ఆమె భావాలన్నిటినీ ‘’ఇసడోరా డంకన్ సంప్రదాయం ‘’గా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది .వైద్య వ్రుత్తి లో ఒక గాయానికి (ఇంజురి )’’ఇసడోరా డంకన్ సిండ్రోం ‘’అని పేరు పెట్టారు . కోరియోగ్రఫీ లో ఇసడోరా కొత్త పుంతలు తొక్కింది
- . The movement of the waves, of winds, of the earth is ever in the same lastingharmony. We do not stand on the beach and inquire of the ocean what was its movement of the past and what will be its movement of the future. We realize that the movement peculiar to its nature is eternal to its nature. The dancer of the future will be one whose body and soul have grown so harmoniously together that the natural language of that soul will have become the movement of the body.
- Thedance of the future will have to become again a high religious art as it was with the Greeks. For art which is not religious is not art. It is mere merchandise.
- Theharmony of music exists equally with the harmony of movement in nature.
Man has not invented the harmony of music. It is one of the underlying principles of life. Neither could the harmony of movement be invented: it is essential to draw one’s conception of it from Nature herself, and to see the rhythm of human movement from the rhythm of water in motion, from the blowing of the winds on the world, in all the earth’s movements, in the motions of animals, fish, birds, reptiles, and even in primitive man, whose body still moved in harmony with nature…..All the movements of the earth follow the lines of wave motion. Both sound and light travel in waves. The motion of water, winds, trees and plants progresses in waves. The flight of a bird and the movements of all animals follow lines like undulating waves. If then one seeks a point of physical beginning for the movement of the human body, there is a clue in the undulating motion of the wave.
- “I have the right to choose the father of my own children,” Isadora declared, and then wrote to George Bernard Shaw: “Will you be the father of my next child? A combination of my beauty and your brains would startle the world,” but he replied: “I must decline your offer with thanks, for the child might have my beauty and your brains.”.
- ఈ జోక్ ప్రపంచ వ్యాప్తమైనదని మనకు తెలిసిన విషయమే .
This great artist is no longer in our world. The sun has set: the cycle is finished. In her art and in her life Isadora Duncan seemed to be an incarnation of all the energies of Nature.
In those moments where beauty and emotion fuse and climax, something of the immortal floats about the dancer; she wanders in a divine ray, in a mist where all works of art circle in unison with her.
Perhaps the greatest personality who has ever devoted herself to developing the art of the dance … Her interests ranged over a wide field of activities. There was a time when she wished to initiate a reform of human life in its least details of costume, of hygiene, of morals. But gradually she came to concentrate her interest upon the dance. For her the dance is not merely the art which permits the spirit to express itself in movement; it is the base of a whole conception of life, a life flexible, harmonious, natural. I
Her dances were hymns to freedom — of sensibility, of passion, of the transcendentally convinced and convincingEmersonian soul … Today it is hard to picture convincing interpretations of Joy, Hope, Immortality, the Soul. But at the turn of the century an American girl, incarnating these and more, coincided with historical promise
The dancing of Isadora Duncan is great symbolic art; now, when perhaps we have seen it for the last time, we must unhesitatingly re-affirm our conviction that it is one of the superlative artistic expressions of eternal spiritual glories. Her endowment is no mere talent for the consummation of exterior beauties; it is genius. She is a seer and a prophet, fulfilled of understanding and wisdom.
ఇప్పుడు ఇసడోరా కవిత ఒకటి చూద్దాం
The wind?
I am the wind.
The sea and the moon?
I am the sea and the moon.
Tears, pain, love, bird-flights?
I am all of them.
I dance what I am.
Whenever you feel the evil influence of the middle class muddling your soul, you’ll say these two words and you’ll be a free spirit again: “Isadora Duncan.”
Nor must we forget the liberating force which sprang from the art of Isadora Duncan, whose heroic practice has done more than any precepts of philosophy to widen our ideas as to the intellectual and spiritual possibilities of the dance.
సశేషం
మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -8-6-16-ఉయ్యూరు
