• – ముక్తేవి భారతి, 9989640324
• 15/12/2014

వెయ్యి నవలలు పాఠక లోకానికందించిన రచయిత శ్రీ కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహారావు. వీరి నవలలు ప్రత్యేకమైన వస్తువు, శైలి గలవి. ముఖ్యంగా కొవ్వలి నవలల్లో వస్తువైవిధ్యం అప్పటి కాలాన్నిబట్టి చూస్తే ఆశ్చర్యమేస్తుంది. ఆనాటి సమాజం అద్దంలో చూసినట్టుగా పాఠకుని ముందు నిలుస్తుంది. కందుకూరి వారి సంస్కరణోద్యమ ప్రభావం ఆనాటి యువ రచయితలపై వుంది. వృద్ధ వివాహాలు, కన్యాశుల్కం, వేశ్యాలోలత్వం, కుహనా సన్యాసినులు, మతం మార్పిడులు, విభిన్నమైన స్ర్తిల సమస్యలు కొవ్వలి నవలల్లో ముఖ్యమైన విషయాలు. సామాజికంగా, కుటుంబ పరంగా స్ర్తిలకు జరుగుతున్న అన్యాయాలను చూపిస్తూనే, వాటినుండి బయట పడేందుకు స్ర్తిల పక్షాన కవి గొంతు విప్పటం స్పష్టంగా తెలుసుకొంటాం. వారికి జరగాల్సిన న్యాయంకోసం పోరాటం చేయటానికి సాహసం చూపటానికి కొవ్వలి వారి పాత్రలు వెనుకాడలేదు.
‘ఆడ మళయాళం’, ‘మా ఆవిడ రూపవతి’, ‘బర్తు కంట్రోలు’ వంటి నవలల్లో వ్యంగ్యం, సందేశాలతో కూడిన వస్తువైవిధ్యం ఉంది. కొన్ని నవలల్లో (ఆడ మళయాళం) మత మార్పిడి అంశం కూడా కనిపిస్తుంది. భార్యాభర్తల మధ్య విభేదాలు తెచ్చిపెట్టే మతం చాలా శక్తిమంతమని బోధిస్తారు కొవ్వలి. ‘ఆడ మళయాళం’ నవలలో జ్యోషి పాత్రలో మానవత్వాన్ని రంగరించారు. మతాంతర వివాహం చేయించారు. ఈ నవలలో భగవతి అనే ఆమె బోధనలలో, మత విశ్వాసాలలో ఎంత మోసం వుందో చెప్పి స్ర్తిల కళ్ళు తెరిపించారు. అప్పుడే చెప్పిన దొంగ సన్యాసులు… సన్యాసినుల్ని నేడూ చూస్తూనే వున్నాం గదా! కొవ్వలివారి ‘మా ఆవిడ’ నవలపై గురజాడ ప్రభావం బాగా కనిపిస్తుంది. ఆనాటి సమాజంలో సామాన్యంగా కనిపించే వృద్ధ వివాహం అంశానికి నవలా రూపమిచ్చారు. ఇందులో యాభై ఏళ్ళ పాపయ్య పధ్నాలుగేళ్ళ అన్నపూర్ణని పెళ్ళాడటానికి రెండువేల రూపాయలు పిల్ల తండ్రికిస్తాడు. స్నేహితులందరూ పాపయ్యని ‘‘నీ కర్మంగాలా! ఇంత బతుకు బతికి చివరికి డబ్బిచ్చి పిల్లను కొనుక్కుంటావురా’’ అని ఈసడిస్తారు. ఆ వృద్ధుడు అయిదు రోజుల పెళ్ళి చేసుకోవాలనుకొంటాడు. మేజువాణీ, బాణాసంచా, ముత్యాల పల్లకి కోరినట్టు రాశారు. ‘‘నా ముద్దూ ముచ్చటా తీరాలి’’ అంటాడు పాపయ్య. ఇది చదువుతుంటే నాకు వీరేశలింగం, చిలకమర్తివారల ప్రహసనాలు గుర్తుకు వచ్చాయి. అమ్మయిలే గొంతు విప్పి మనసులో మాట చెప్పి ధైర్యంగా ముందడుగు వెయ్యాలని కొవ్వలి సందేశమివ్వటం ప్రగతి శీలత్వమే!
రూపవతి అయిన భార్య భర్తను అవమానపరుస్తూ, ఇంటి చాకిరీని భర్తచేత చేయిస్తూ, పర పురుషులతో అతి చనువుగా వుండే రూపవతి భార్యకన్నా గుణవంతురాలయి రూపురేఖలు బాగా లేకున్న భార్యే కుటుంబంలో శాంతి సౌఖ్యాలను చేకూరుస్తుందని కొవ్వలి ‘రూపవతి’ అనే నవలలో బోధిస్తారు. అందుకే మనవారు ‘‘రూపవతీ భార్యా శత్రుః’’ అన్నారు. రూప సంపద తాత్కాలికం- గుణ సంపద శాశ్వతమన్నదే కొవ్వలి ఉద్దేశం.
ఘోరమైన, మూఢమైన దురాచారాల్ని పోగొట్టేందుకు కథలు, నవలలు, ప్రహసనాలు, గేయాలు, నాటికలూ వెలువడ్డాయి. అటువంటి రచనల వల్లనే సమాజంలో మార్పు వచ్చింది. కొవ్వలి రచనలు కూడా ఆ కోవకి చెందినవే. ‘బర్త్ కంట్రోలు’ నవలలో కొవ్వలి భర్తల పక్షం వహించినట్టు అనుకుంటాం గానీ భర్తల్ని మోసంచేసే భార్యలూ ఉన్నారని కళ్ళు తెరిపించటానికే ఈ నవల రాసినట్టు భావించాలి. ‘బర్త్ కంట్రోల్’ అనే నెపంతో గున్నమ్మ భర్తను శారీరక సుఖానికి దూరంగా వుంచుతుంది. అయితే ఆమె మరొకడితో వివాహేతర సంబంధం పెట్టుకొంటుంది. గర్భం దాల్చి- తనకు పుట్టిన పిల్లని సంబంధం పెట్టుకొన్న వాడి భార్యకి అప్పగించి భర్తతో ‘‘నేను మీకు అన్యాయం చేశాను’’ అన్నప్పుడు పశ్చాత్తాపం వచ్చిందని పాఠకుడు గున్నమ్మపై సానుభూతి చూపించేలా రాశారు కొవ్వలి!
కొవ్వలివారి ‘దాసీ పిల్ల’ రెండవ నవల. చెళ్ళపిళ్ళవారు మెచ్చుకొన్న నవల. ఇందులో లక్ష్మి దాసీ పిల్ల. సంఘం చేత నీచంగా చూడబడుతూ, సేవక వృత్తిలో తనువు తెల్లార్చుకొనే తక్కువ కులాలలో కూడా నీతి, ప్రేమ, ఆత్మగౌరవం వంటి ఉత్తమ గుణాలుంటాయని ఈ నవల చెప్తుంది. ఎంతటి అభ్యుదయ దృక్పథం! ఈ ‘దాసీపిల్ల’ నవలలో చాలా మలుపులున్నాయి. చివరకు సుఖాంతం చేస్తారు. ఈ నవలలో సత్యవతి బాల వితంతువు. ఆ అమ్మాయికి కేశఖండన చేయించాలని తల్లిదండ్రులు అనుకోవటంతో సత్యవతి అత్త కొడుకుతో లేచిపోవాలనుకొంటుంది. ఇందులో క్రైస్తవ మత ప్రచారాన్ని, కొందరి దొరసానుల దయాహృదయాల్ని, చదువుకొన్నవారి అభ్యుదయ భావాల్ని వివరిస్తూ యువత సమాజాన్ని తీర్చిదిద్దగలదన్న నమ్మకాన్ని వెలిబుచ్చారు కొవ్వలి.
‘‘కూడు లేక ఏ మానవుడూ చెడిపోడు. పూటకు లేని వాడయినా గుణవంతుడయితే కోటికి పడగలెత్తగలడు. గుణహీనుడయిన కోటేశ్వరుని జీవితానికి ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పతనం తప్పదు. ఈ నిజమును తెలుసుకొని బతికినవారు ధన్యులు’’ అంటారు, ‘నిశానీదార్’ నవలకి ముందు మాటలో! ఈ నవలలో నిరక్షర కుక్షి అయిన రంగనాయకులు ఇంగ్లీషు బాగా చదివానని గొప్పలకి పోతూ డాంబికాలు చెప్తూ భార్యని, అత్తని మోసం చేస్తూ వుంటాడు. ఈ నవల ఇంగ్లీషు వ్యామోహాన్ని ఒక కోణంలోనూ, మోసకారితనాన్ని మరో కోణంలోనూ చూపించి ఆడవారు ఆత్మవిశ్వాసంతో జీవితాన్ని సానుకూలపరచుకోవాలని హితవు చెప్తారు కొవ్వలి. ఈ రంగ నాయకులు పాత్ర గురజాడవారి గిరీశం పాత్రను గుర్తుకు తెస్తుంది. ఇద్దరూ సమాజానికి కీడు చేసేవారే!
‘విడాకులు’ నవలలో సాంఘిక సమస్యలు చాలా చూపించారు. దాంపత్యం, ప్రేమ, స్నేహం, స్ర్తి ఆశయాలు వంటివి వెల్లడించారు. స్ర్తిల సమస్యలకి ఎవరు కారకులు? తల్లిదండ్రులా? సమాజమా? ఎవరు? అన్నదే కొవ్వలి వారి తపన!
కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి నవలల్లో సంఘ సంస్కరణలు విభిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. వీరి నవలలు చదువుతుంటే ఏ నవలకి ఆ నవల ప్రత్యేకమైనదే అనిపిస్తుంది. సమాజంలో ఎంతటి వైవిధ్యం వుందో వీరి నవలల్లోనూ అంతటి వస్తువైవిధ్యం వుంది. ‘రూపం కాదు, గుణం ముఖ్యం’, ‘కుహనా సంస్కారవంతులుంటారు జాగ్రత్త’, ‘కుల మతాల ఉచ్చుకు దూరంగా వుండండి’, ‘్భర్యాభర్తల అనుకూలత’….. ఇలా ఎన్నో అంశాల్ని తమ నవలల్లో వివరించి మనకి కనువిప్పు కలిగించారు. కొవ్వలివారు కేవలం వ్యవస్థలోని లోపాలనే చెప్పి ఊరుకోలేదు- వాటిని సరిదిద్దాలని తపన చెందారు. ఇటువంటి గొప్ప నవలా రచయిత మన తెలుగువాడవటం గర్వించదగినది.

• – ఎ. రజాహుస్సేన్, 9505517052
• 15/12/2014

భాషా ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన తెలుగు రాష్ట్రం ఇప్పుడు రెండుగా చీలిపోయింది. రెండు రాష్ట్రాలమధ్య ఇప్పుడు భౌతికంగా హద్దులు- సరిహద్దులు, ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ప్రజా ప్రభుత్వాలు ఏర్పడినాయి. అయితే అన్నీ బాగున్నాయి కానీ భాష విషయంలోనే ఆందోళన నెలకొంది. ఇప్పటివరకు రెండు రాష్ట్రాలకు కూడా అధికార భాష తెలుగే. రాష్ట్ర విభజన ముందువరకు అంటే అవిభక్త రాష్ట్రంలో తెలుగు మాట్లాడే 23 జిల్లాల్లో వేరే వేరే మాండలికాలు, రకరకాల యాసలున్నా స్థూలంగా ప్రామాణిక భాష ఒకటే వాడుకలో వుంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలోని తెలుగు భాష చిన్నచూపునకు గురవుతోందన్న విమర్శ వుంది. తెలంగాణ భాషను మోటు భాషగా, అనాగరిక భాషగా ముద్రవేశారన్న ఆరోపణ కూడా వుంది. ప్రామాణికత ముసుగులో కోస్తాంధ్రకు చెందిన రెండున్నర జిల్లాల భాషే తెలంగాణ ప్రాంతంలో పెత్తనం చేస్తోందన్న భావన బలంగా వుంది. వీటన్నిటిని దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రభుత్వం ఇపుడు వ్యావహారిక భాషలో సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టింది.
రాష్ట్ర విభజన నేపథ్యంలో తెలంగాణ ప్రాంతంలోని మాండలికాలు, యాసను వ్యవహారంలోకి తేవాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అంటే, ఇప్పటిదాకా అధికారికంగా కొనసాగుతున్న ప్రామాణిక తెలుగుకు బదులు తెలంగాణ ప్రాంతంలోని మాండలికాలతో కూడిన భాష దశలవారీగా వ్యవహారంలోకి రాబోతోంది. మాండలిక భాష ప్రధాన స్రవంతిలో కలువబోతోందంటే మాండలిక యాస కూడా భాషలో చోటుచేసుకుంటుంది. అంటే తెలంగాణ ప్రాంతంలో మాట్లాడే భాష, యాస అధికారిక రూపును సంతరించుకోబోతున్నాయి. తెలంగాణ భాష తన అస్తిత్వాన్ని నిలుపుకునే ప్రయత్నంగా దీన్ని భావించాలి. ఇది ఆహ్వానించదగిన పరిణామమే. అయితే దీనివల్ల రాష్ట్రం రెండుగా చీలినట్లే తెలుగు భాష కూడా రెండుగా చీలిపోవాల్సి వస్తుందా? అంటే ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ‘ఆంధ్ర తెలుగు’ (ప్రస్తుతం ప్రామాణికంగా అమల్లో వున్న భాష) తెలంగాణ ప్రాంతంలో ‘తెలంగాణ తెలుగు’ (కొత్త రూపును సంతరించుకోబోయే తెలంగాణ భాష)ను చూడబోతున్నామా? ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ప్రామాణికంగా పరిగణింపబడే తెలుగు భాషే ఇప్పుడు ప్రస్తుతం రెండు రాష్ట్రాల్లో కూడా వ్యవహారంలో వుంది. అయితే ఇకమీదట ఈ ప్రామాణిక భాష కేవలం ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని 13 జిల్లాలకే పరిమితం కానుంది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని 10 జిల్లాల్లో తెలంగాణ మాండలికాలతో కూడిన ‘తెలంగాణ భాష’ సాక్షాత్కరించనుంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలోని పాఠశాలలు, ఇతర విద్యాలయాల్లో అలాగే అధికారిక కార్యకలాపాల్లో ఇక తెలంగాణ భాషే కనిపించవచ్చు. అలాగే పాఠ్యపుస్తకాల్లో కూడా ప్రస్తుత ప్రామాణిక భాషకు బదులు తెలంగాణ భాష చోటుచేసుకోబోతోంది. అంటే తెలుగు భాష ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో ఒక విధంగా, తెలంగాణలో మరోవిధంగా వుండబోతోంది. రెండు రాష్ట్రాల్లో మాట్లాడేది, రాసేది తెలుగే అయినా అవి రెండు రకాలుగా వుండటంవల్ల ఏమైనా చిక్కులువస్తాయా? అన్నది భాషా పండితులు ఆలోచించాలి.
మాండలికాల్లో మట్టివాసన
ఏ భాషకైనా మాండలిక పదాలే మూలం. మాండలికాల్లో మట్టివాసన గుప్పుమంటుంది. శాస్త్ర ప్రకారం చూసినా కూడా ఏ భాషకైనా జీవధాతువు మాండలికమే.. వృత్తి పద పరిశీలన ఆధారంగా ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి తెలుగుదేశాన్ని నాలుగు భాషా మాండలికాలుగా విభజించారు. అందులో ఉత్తర మండలాన్ని (తెలంగాణ, మహబూబ్‌నగర్, ఖమ్మం జిల్లాల్లో కోస్తా – రాయలసీమలకు ఆనుకొని వున్న ప్రాంతం) తెలంగాణ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన భాషా మండలంగా భాషా శాస్తవ్రేత్త భద్రిరాజు గుర్తించారు. ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పాటు నేపథ్యంలో ఈ ప్రత్యేక భాషా మండలంలో మాట్లాడే మాండలికాలతో తెలంగాణ భాష కొత్త రూపు సంతరించుకునే ప్రయత్నం మొదలైంది. ఇందులో భాగంగానే ఇప్పటికే పాఠ్యపుస్తకాల్లో మాండలిక పదాలతోపాటు, తెలంగాణ ప్రాంత నుడికారాలు, జాతీయాలు, ఇతర వాడుక పదాల్ని చేర్చాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఓ నిపుణుల కమిటీని కూడా నియమించింది. ఈ కమిటీ ఇప్పటికే తన పని ప్రారంభించింది. అయితే హడావుడిగా ఏదో ఒకటి చేశాం అన్నట్లు కాకుండా ఆచి తూచి నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం వుంది. అలాగే తెలంగాణ మాండలిక పదాల్ని పాఠశాలల్లో పుస్తకాల్లో విస్తృతంగా వాడుక లోనికి తేవాలంటే ముందుగా మాండలిక పదకోశాల్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి. వృత్తి పదకోశాల్లో ప్రస్తుతం కొన్ని మాండలిక పదాలు అందుబాటులో వున్నాయి. నలిమెల భాస్కర్ ‘తెలంగాణ పదకోశం’ కొంతవరకు ఉపయోగపడుతుంది. 1999లో ‘సామాజిక భాషా పరిశీలన’ అనే పథకం ద్వారా తెలుగు అకాడమీ జిల్లాల వారీగా ప్రచురించిన తెలుగు మాండలికాన్ని పరిశీలనలోకి తీసుకోవచ్చు. వీటితోపాటు తెలంగాణలోని మారుమూల ప్రాంతాల్లో ముఖ్యంగా గిరిజన ప్రాంతాల్లో వాడుకలో వున్న మాండలిక పదాల్ని విస్తృతంగా సేకరించాల్సిన అవసరముంది. దీనికి సంబంధించి ఓ బృహత్ప్రయత్నం జరగాలి.
అలాగే తెలంగాణ మాండలికంలో వచ్చిన కవిత్వం ఇతర రచనల్లోని పదాల్ని పలుకుబళ్లను, పదబంధాల్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. తెలంగాణ మాండలికంలో కవిత్వం రాసిన వారున్నారు. తెలంగాణ పదాల సొగసు, మాధుర్యం, నాదం, ఆత్మ, ఆత్మీయత, సృజనాత్మకత, వౌలికత, సార్థకత, మట్టివాసనలు మరీ ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతపు ఉద్యమ జానపద సొగసులు తెలంగాణ భాషలో సమగ్రంగా ఆవిష్కరించబడాలి. నూతన భాషా విధానంలో వీటన్నిటిని క్రోడీకరించాలి. అలాగే ఇంట్లో పరిసరాల్లో నేర్చుకునే ‘ఇంటిభాష’ను విస్మరించకూడదు. ఇక తెలంగాణ నుడి, నానుడి పలుకుబడిని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అలాగే తెలంగాణ జాతీయాల్ని, సామెతల్ని పొడుపు కథల్ని విస్మరించకూడదు. కరీంనగర్‌కు చెందిన వేముల పెరుమాళ్లు సుమారు 3000 జాతీయాల్ని సేకరించారు. వాటిని తెలంగాణ భాషా స్రవంతిలోకి తీసుకురావాలి. అలాగే తెలంగాణలో పాటకు, పద్యానికి కూడా ప్రత్యేక స్థానముంది. ఉద్యమకారులకు జానపదులకు ‘పాట’ ఊపిరైంది. అలాగే పల్లె పట్టుల్లో పద్యాలు హృద్యాలుగా అలరారాయి. మందార మకరంద మాధుర్యంలో పోతన భాగవత పద్యాల్ని ఇప్పటికీ పాడుకునే పల్లె ప్రజలున్నారు. పోతన పద్యాల్లోని తెలంగాణ మాండలికాల్ని బయటకు తీయాలి. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి సీసపద్యాల్ని పాలమూరు మాండలికంలో రాసి మట్టి రుణం తీర్చుకున్నారు. ఈ విధంగా మాండలికాల్లో పద్యాలు రాసినవారు అనేకమంది వున్నారు. వీరి పద్యాల్ని సేకరించి అందులో మాండలికాలకు ఊపిరిపోయాలి. ఇక ‘కథ’ విషయానికొస్తే తొలితరం తెలంగాణ కథల్లో నాటి తెలంగాణ వ్యావహారికం కనిపిస్తుంది. తొలితరం తెలంగాణ కథలన్నీ ఇప్పుడు అందుబాటులో లేవు. వీటిని సేకరించాలి. ఈ కథల్లో అరవై యేళ్ళ కిందటి తెలంగాణ జీవితం కనిపిస్తుంది. అప్పటి మాండలికం వినిపిస్తుంది.
నూతన భాషా విధానం ప్రకటిస్తారా?
తెలంగాణ ప్రాంతంలోని తెలుగు భాషలో చేపడుతున్న మార్పులు- చేర్పులకు సంబంధించి ఓ నూతన విధానం (పాలసీ) ప్రకటిస్తే బాగుంటుంది. దీనివల్ల బహిరంగ చర్చకు అవకాశం కలుగుతుంది. దీనివల్ల భాషా నిపుణులు, పండితులు, భాషాభిమానులు తదితర వర్గాలనుంచి గుణాత్మకమైన సూచనలు, సలహాలు లభించే అవకాశముంటుంది. ప్రస్తుతం తెలంగాణ ప్రాంతంలో ‘బడిపలుకుల భాష’కు ‘పలుకుబళ్ల భాష’కు మధ్య చాలా వ్యత్యాసముంది. వ్యత్యాసాన్ని సవరించాలని ప్రభుత్వం భావించడం సహజమే. అయితే ఈ ప్రయత్నాన్ని ఏ కొందరికో పరిమితం చేయకుండా అందరినీ కలుపుకుపోవాలి. ఎటువంటి అపోహలకు, అనుమానాలకు తావు లేకుండా అవసరమైన వారందరినీ సంప్రదించాలి. అప్పుడే ప్రభుత్వం ఆశించిన లక్ష్యం నెరవేరుతుంది. రాష్ట్ర విభజన నేపథ్యంలో ‘చౌరస్తాలో’ వున్న మన తెలుగు సరైన మార్గంలో పయనించడానికి దిశా నిర్దేశం చేసినట్లవుతుంది.

• – దాసరి దుర్గాప్రసాద్
• 15/12/2014

నవగ్రహాలలో ఏడవ వాడైన శనీశ్వరుడు సూర్యభగవానునికి ఛాయాదేవికి కలిగిన కుమారుడని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. మనసారా పూజించి ఆరాధించే భక్తులను కష్టాల నుంచి గట్టెక్కించే కళంకములేని కరుణామూర్తి శనీశ్వరుడని పండితులు చెబుతారు. శని దూషణ సర్వదేవతలనూ తిట్టిన దాంతో సమానమంటారు. ఆ స్వామిని పూజిస్తే దేవతలందరినీ పూజించినంత ఫలితం లభిస్తుందంటారు. అంతటి మహిమాన్వితుడైన ఆ స్వామి కొలువుదీరిన క్షేత్రమే పావగడ. దేశంలో ఉన్న ప్రముఖ శనైశ్చర స్వామివారి క్షేత్రాలలో పావగడ కూడా ఒకటిగా విరాజిల్లుతోంది. కర్ణాటక రాష్ట్రం తుమకూరు జిల్లాలో ఉన్న ఈ దివ్య క్షేత్రంలో సాక్షాత్తు శనీశ్వర స్వామివారు, శీతల అమ్మవారు కొలువై భక్తుల చేత నిత్య నీరాజనాలందుకుంటున్నారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, ప్రకృతి అందాలను ఆవిష్కరించే కొండల నడుమ ఉన్న ఈ దివ్య క్షేత్రం శ్రీ శనీశ్వరస్వామి లీలా విశేషాలతో, మహత్యాలతో ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకుంది.
అహంభావ హీనం, ప్రసనాత్మభావం కల భక్తుల్ని శనీశ్వరుడు రామరక్షయై కాపాడతాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. సత్యం, న్యాయం శనీశ్వరుని రెండు కళ్ళు. శని అంటే శక్తి. మహాశక్తి. శనీశ్వరా అంటే శివశక్తి. ఆ శివశక్తి ఆశీస్సులు పొందడానికి భక్తి ప్రధానమైనది. పరిపూర్ణ అహింసామూర్తిగా, సర్వంతర్యామిగా ఆ స్వామి పూజలందుకుంటున్నాడు. ఆ మహిమాన్విత స్వామి కొలువుదీరిన పుణ్యప్రదేశమే పావగడ. ఇక్కడ ఆ స్వామి శని మహాత్మస్వామిగా భక్తులచే నీరాజనాలందుకుంటున్నాడు.
పూర్వకాలంలో ఈ ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలో ఒక సాధువు శనీశ్వరస్వామి వారి పటాన్ని ఉంచి పూజలు నిర్వహించేవాడట. అయితే స్వామి వారి దృష్టి తమపై పడకూడదనుకున్న భక్తులు ఈ క్షేత్రానికి వచ్చి దూరంనుంచే స్వామివారిని దర్శించుకునేవారట. అనంతర కాలంలో కట్టా కృష్ణయ్యశెట్టి, ఎ.నర్సింగరావు అనే భక్తులు విరాళాలు సేకరించి స్వామివారికి ఒక చిన్న మందిరాన్ని కట్టించినట్లు ఇక్కడి ఆధారాల ద్వారా అవగతమవుతోంది.
అనంతర కాలంలో ప్రఖ్యాత శిల్పకారుల సహకారంతో నిర్మించిన నవగ్రహాలను తిప్పయ్య అనే భక్తుడి నేతృత్వంలో ప్రతిష్టించారట. ఆనాటి నుంచి నేటివరకూ ఈ ఆలయం దినదిన ప్రవర్థమానమవుతూ భక్త జన సందోహంతో అలరారుతుంది.
మనోహరమైన దేవతా శిల్పాలతో అందంగా ఆహ్లాదకరంగా ఉన్న శనీశ్వరస్వామి వారి ప్రధానాలయ గోపురం భక్తులలో భక్తి భావాన్ని ప్రోదిచేస్తుంది. ఆయా మూర్తులను దర్శించుకున్న భక్తులు ఓం శనైశ్వరస్వామినే నమః అంటూ ప్రధానాలయంలోకి చేరుకుంటారు. ఆలయంలో ముందు గా ప్రధానాలయానికి వెలుపల శని దేవుని మూర్తి ఒకటి దర్శనమిస్తుంది. కాకి వాహనారూడుడైన ఆ స్వామిని భక్తులు భ్రక్తిశ్రద్ధలతో దర్శించుకుంటారు. ఇదే ఆలయంలో మరో పక్క పంచముఖ హనుమంతుడు కొలువుదీరాడు. ప్రధానాలయంలోని ప్రాకారాలన్నీ వివిధ దేవీదేవతల సుందర శిల్పాలతో అందంగా ఆహ్లాదంగా దర్శనమిస్తాయి.
గర్భాలయం వెలుపలి ప్రాంగణంలో శనీశ్వరస్వామి, జ్యేష్టాదేవి సుందర మూర్తులు దర్శనమిస్తాయి. పంచలోహ సమన్వితంగా ఉన్న ఈ మూర్తులను భక్తులు భక్తితో దర్శించుకుని
సత్యశక్తి స్వరూపం…….
సంకట హరణం దేవాం
శనీశ్వరాం ప్రణమామ్యహమ్
అంటూ భక్తిశ్రద్ధలతో ప్రణామాలు అర్పిస్తారు. స్వామివార్లకిచ్చిన కర్పూర హారతిని కళ్ళకద్దుకుని తీర్థప్రసాదాలు స్వీకరిస్తారు.
శనీశ్వరస్వామి గర్భాలయానికి మరోపక్క శీతలామాత ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయానికి ముందు చండి, ప్రచండి మూర్తు లు దర్శనమిస్తాయి. ప్రధానాలయంలో ఎడమవైపున సత్యనారాయణస్వామి, కుడివైపున వినాయకుడు, దత్తాత్రేయుని మూ ర్తులు కానవస్తాయి. గర్భాలయంలో శ్రీ శీతలామాత వారి దివ్య మంగళ రూపం భక్తుల్ని ముగ్ధుల్ని చేస్తుంది. సర్వాభూషణ శోభితంగా కానవచ్చే ఆ తల్లి దర్శనం సర్వమంగళకరం. ఈ ఆలయంలోనే శనీశ్వరస్వామి, శీతలామాత, జ్యేష్టాదేవి, సీతారామ లక్ష్మణుల పంచలోహ మూర్తులు కానవస్తాయి.
పావగడ శ్రీ శనైశ్చరస్వామి ఆలయం శనిదేవుని విశేష పూజలకు ప్రత్యేక వేదికగా అలరారుతోంది. ఇక్కడ నవగ్రహ మండపంలో శని దేవునికి, ఇతర గ్రహదేవతలకు రోజూ వందలాది మంది భక్తులు నిర్వహించే అర్చనాది అభిషేకాలు నయన మనోహరం. ఆద్యంతం ఆధ్యాత్మికానురక్తిని ప్రోదిచేసే ఆయా పూజల్లో పాలుపంచుకోవడం భక్తులు తమ అదృష్ట్భాగ్యంగా భావిస్తారు. అత్యంత భక్తివిశ్వాసాలతో ఇక్కడ స్వామి వారిని తిల తైలాభిషేకాలతోపాటు అఖండ హారతి నిర్వహిస్తే సమస్త గ్రహ బాధలనుంచి శని దేవుడు విముక్తి కల్గిస్తాడని భక్తులు ప్రగాఢంగా నమ్ముతారు. ఆ కారణంగా ఈ ఆలయానికి వచ్చిన భక్తులు స్వామివారికి ఆయా పూజలన్నీ చేయించి స్వామి సేవలో మునిగి తేలుతారు. పూజానంతరం తమ బాధలను, బరువులను స్వామివారి సమక్షంలో విడిచిపెట్టే సంప్రదాయం ఈ ఆలయంలో ఉంది. దీనికిగాను పూజలు చేయించుకునే భక్తులు వెండి దండాలను చేతబూని స్వామివారి గర్భాలయం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. అనంతరం ఆయా దండాలను స్వామివారికి సమర్పిస్తారు. తమ గ్రహబాధలను, ఇతర కష్టాలను దండాల రూపంలో చేతబూని స్వామి వారికి సమర్పిస్తారు. వైవిధ్యంగానూ, విశేషంగానూ కానవచ్చే ఈ సంప్రదాయం దేశంలోని ఏ శనీశ్వరస్వామి ఆలయంలోనూ కనిపించదు. ఆసక్తిని గొలిపే ఈ తంతు చూడడానికి రెండు కనులూ చాలవంటే అతిశయోక్తి కానేరదు. ఈ ఆలయంలో శని త్రయోదశికి, శని జయంతికి విశేషమైన పూజలు నిర్వహిస్తారు. లక్షలాది మంది భక్తులు పాల్గొనే ఆయా పర్వదినాలలో స్వామివారి ఆలయం భక్తసంద్రంలా అగుపిస్తుంది.

దండంపట్టుకో.. సుఖదుఃఖాలను దింపేసెయ్
ఈ ఆలయానికి వచ్చిన భక్తులు స్వామివారికి కోరుకున్న పూజలన్నీ చేయించి స్వామి సేవలో మునిగి తేలుతారు. పూజానంతరం తమ బాధలను, బరువులను స్వామివారి సమక్షంలో విడిచిపెట్టే సంప్రదాయం ఈ ఆలయంలో ఉంది. దీనికిగాను పూజలు చేయించుకునే భక్తులు వెండి దండాలను చేతబూని స్వామివారి గర్భాలయం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. ఆ తర్వాత ఆయా దండాలను స్వామివారికి సమర్పిస్తారు. తమ గ్రహబాధలను, ఇతర కష్టాలను దండాల రూపంలో చేతబూని స్వామి వారికి సమర్పించడమే ఈ ప్రదక్షణ, దండంసమర్పణంలోని అంతరార్థం. వైవిధ్యంగానూ, విశేషంగానూ కానవచ్చే ఈ సంప్రదాయం దేశంలోని ఏ శనీశ్వరస్వామి ఆలయంలోనూ కనిపించదు.

దేవాలయానికి మార్గం
ఈ దివ్య క్షేత్రాన్ని చేరుకోవడానికి అనంతపురం జిల్లా హిందూపురం వరకు వచ్చి అక్కడనుంచి ఏదైనా వాహనంలో చేరుకోవచ్చు. అలాగే కళ్యాణదుర్గం నుంచి అరవై కిలోమీటర్లు దూరంలో అలరారుతున్న ఈ దివ్య క్షేత్రం చేరుకోవడానికి ప్రయివేటు బస్సులు, కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణాసంస్థ బస్సులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. అలాగే ఇక్కడ భక్తులకు కావాల్సిన భోజన వసతి సదుపాయాలున్నాయి. పావగడ శ్రీ శనీశ్వరస్వామి ఆలయ దర్శనం సర్వగ్రహ పీడా నివారణం. స్వామి దర్శనం సర్వశుభకరం.

• -గోపగాని రవీందర్
• 20/12/2014

వటపత్రశాయి,
రచయిత: సింహప్రసాద్,
పేజీలు: 240, వెల: రూ.175/-
చిరునామా: శ్రీశ్రీ ప్రచురణలు,
401, మయూరి ఎస్టేట్స్, ఎమ్.ఐ.జి-2 650,
హైదరాబాద్- 500 085.
సెల్: 9849061668

ఆధునిక తెలుగు కథాసాహిత్యంలో సుపరిచిత కథకులు సింహప్రసాద్‌గారు. పతనమవుతున్న మానవత్వ విలువలపై ఆవేదనతో రాస్తున్న అతికొద్దిమంది రచయితల్లో ఆయన ఒకరు. వర్తమాన జీవనంలోని సున్నిత అంశాలపై హృద్యంగా రాస్తున్న కథలు, నవలలు ఆకట్టుకుంటున్నాయి. గత నాలుగు సంవత్సరాల్లో వివిధ దిన, వార, మాస పత్రికలు నిర్వహించిన కథల పోటీల్లో పురస్కారం పొందిన ఇరవై కథలతో ‘వటపత్రశాయి’గా ఏడవ కథాసంపుటిని వెలువరించారు. పోటీకి వచ్చిన కొన్ని వందల కథలనుండి ఎన్నుకున్న కథ అంటే సహజంగానే ఆసక్తి కల్గుతుంది. మన చుట్టువున్న రకరకాల వైవిధ్య జీవితాల్ని పరిచయం చేస్తాయి.
మానవ సృష్టి నిరంతరంగా సాగుతూనే సమాజముంటుంది. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా పిండదశలోనే పిల్లలను తొలగించుకుంటున్న దుస్థితిని మనం చూస్తున్నాం. మాతృత్వం చాలా గొప్ప సంప్రదాయమని చాటిచెప్పిన కథ ‘వటపత్రశాయి’. పిల్లలను కనడానికి అనువైన యవ్వన కాలాన్ని కాదనుకొని డబ్బు సంపాదనకై పరుగుపెడ్తున్న దంపతులకు చెంపదెబ్బలాంటి కథ ఇది. కుటుంబ జీవనంలో స్ర్తిని ఒక సంపాదన వనరుగాకాక జగన్మాతగా చూడాలని, ప్రతి బిడ్డా వటపత్రశాయేనని చెప్పిన కథ ఆలోచింపజేస్తుంది. ఇతర పనులను వాయిదావేసుకున్న ఫర్వలేదుకాని తల్లికావడాన్ని వదులుకోవద్దని నేటి తరానికి హితవుచెప్పిన కథ ఇది. మనం సుఖంగా ఉంటేనే సరిపోదు మన చుట్టు ఉండేవాళ్ళుకూడా బాగుండాలి. అనాథ పిల్లలకోసం నడుపుతున్న ఆశ్రమానికి సహాయం చేయడంకోసం అన్నపూర్ణమ్మ రోజు వండుకునే బియ్యంలో పిడికెడు తీసి పక్కనపెట్టి, నెల రోజుల తర్వాత ఆ బియ్యాన్ని నిర్వాహకులకు ఇచ్చి, వాళ్ళకు కొంత సహాయపడ గలిగినందుకు తృప్తిచెందుతుంది. తమ పిల్లలు తమకు పెట్టకపోయినా పింఛన్ డబ్బులతో కాలం వెళ్లదీస్తున్న వృద్ధులు వాళ్ళు. తాము రోజు తినే తిండిని తగ్గించుకుని సహాయం చేస్తారు. మానవీయతకు అద్దంపట్టిన కథ ‘గుప్పెడు.’
‘వంశవృక్షం’ కథలో నీ ఎదుగుదల మూలాలను తెలుసుకోవాలని సూచిస్తారు. ఉద్యోగ జీవితంలో అవినీతి అక్రమ సంపాదనలో కూరుకుపోయి, తమకు నీడనిచ్చిన కుటుంబానే్న మరిచిన ఉదంతం బాధను కల్గిస్తుంది. పేద పురోహితుడి అశక్తికి కారణం తనదగ్గర డబ్బు లేకపోవడం. తన పూర్వికులు సహాయంకోరిన వాళ్ళను ఆదుకొని ఆస్తులను కోల్పోతారు. ఆ రెవెన్యూ అధికారి కుటుంబం కూడా వాళ్ళు అందించిన సహకారంతోనే నిలిచింది. ఆ కుటుంబం కష్టాల్లోఉంటే సహాయం చేయాల్సిందిపోయి డబ్బులకోసం సతాయించడం చూస్తాం. నేటి మానవ నైజానికి నిదర్శనమీ కథ. సాఫ్ట్‌వేర్ రంగంలో పనిచేస్తున్న మహిళలపై జరుగుతున్న అత్యాచార యత్నాలను ధైర్యంగా తిప్పికొట్టి, తగిన బుద్ధిచెప్పిన కథ ‘ఓ సీతకథ.’ ఒక లంబాడీ మహిళ బతుకుకై ఆర్ట్స్ విద్యార్థులకోసం తన అందమైన యవ్వనాకృతుల్ని అర్పించిన దీనగాథ ‘మోడల్’కథ. ఆమె దేహాన్ని చిత్రించి ఎంతోమంది గొప్ప చిత్రకారులైనారు. ఆమె ఆకలి మాత్రం తీరలేదు. చివరికి ఆమె శవంగా మారినా మోడల్‌గా ఉండి దహన ఖర్చులను సంపాదించుకున్న తీరు ద్రవింపజేస్తుంది.
కార్పొరేట్ విద్య అందించే డబ్బుకు దాసోహమన్న గణిత మేధావి సూరిబాబు గుర్తింపుకై పడిన తండ్లాటలో చదువుచెప్పిన గురువునే తక్కువచేసి ఆలోచించుకుంటాడు. పూర్వ విద్యార్థులు అందరు కలిసి ఆ గురువుకు సన్మానం చేయాలను కుంటారు. గురువు మాత్రం నాకన్న విశేషమైన కృషిచేసిన నా శిష్యుణ్ణి సన్మానం చేస్తానని సూరిబాబుకు సన్మానం చేస్తాడు. దాంతో అతనిలోని అహంకారం పటాపంచలవుతుంది. గురువు ఔన్నత్యాన్ని చాటిచెప్తునే నేటి విద్యారంగంలోని అవలక్షణాలను కూడా చర్చించిన కథ ‘పరబ్రహ్మం.’
రైతులకు గిట్టుబాటు ధర లేక పంటలు వేయమని సమ్మెచేస్తున్న పట్టించుకోని ప్రభుత్వాల తీరును ఎండగట్టిన కథ ‘రోమ్-నీరో-్ఫడేలు’. ఆడపిల్లల జనాభా తగ్గడంతో పెళ్ళికోసం పరీక్షలురాసే రోజులు రానున్నాయని హాస్యంగా చెప్పిన కథ ‘రేపింతే’. ప్రపంచీకరణ ప్రభావంతో ప్రతీది వినోదభరితంగా ఉండాలనే మీడియా ప్రభావంవల్ల మానవత్వం మసకబారుతున్న వైనాన్ని కుండబద్దలుకొట్టినట్లు చెప్పారు ‘విష పరిష్వంగం’ కథలో. ఒక నిరుద్యోగి ఉరిని ఈవెంట్‌గా మార్చుకున్న వ్యాపార కోణాన్ని చూపి నివ్వెరపోయేట్లు చేశారు. మార్పు సహజం. రెండు దశాబ్దాల క్రితందాక కూడా కంప్యూటర్ల ప్రభావం లేదు. టైపు మిషన్‌లతో ఉపాధి చూసుకున్నవారు ఉన్నారు. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో శరవేగంగా వచ్చిన ప్రగతితో ఆ కుటుంబాలవారు ఉపాధికి దూరమయ్యారు. ఐనా నమ్ముకున్న వృత్తే కాపాడుతుందని నమ్మిన వృద్ధుని కథే ‘పాతనీరు’. పాతది పనికిరాదనే దృక్పధాన్ని నిరసించే కథ ఇది. ఒకప్పటి పాత నీరు కొత్తదే అని తెలిపిన కథ. దేని ఉపయోగం దానికి ఉంటుందని తెలుస్తుంది. నేటి అవినీతి ఉద్యోగులకు బుద్ధిచెప్పటానికి ఒక తెలివైన పౌరుడు లంచంగా దొంగనోట్లును ఇస్తాడు. దాంతో ఆ ఉద్యోగి పడిన అవస్థల కథే ‘గాంధీతాత నవ్వేడు’. నగరంలో పెరిగిన సెల్‌టవర్ల మూలన అంతరిస్తున్న పక్షుల గూర్చిన కథ ‘వాయసం.’ పిండాలు తినే కాకులు కనబడవు. మారిన అలవాట్లు కాకులకు తిండి లేకుండా చేశాయని ఆవేదన చెందుతారు. చివరికి పిండాలు తినడానికి కాకులు రావు కాని కుక్కలు ఎగబడుతున్నాయని వాస్తవ స్థితిని చిత్రీకరించారు. సర్‌గోసి మదర్ గూర్చిన కథ ‘తల్లీ నిన్నుదలంచి..’ పేదరికంలో మగ్గుతున్న ఒక కుటుంబం గర్భాశయాన్ని అద్దెకివ్వడం ద్వారా వచ్చే ఆదాయంతో బతకాలనుకుంటే, బిడ్డను కన్న తర్వాత వీసా సమస్యతో బిడ్డను వదిలించుకుంటే ‘విత్తనం నాదికాకపోయిన భూమినాదే’ కాబట్టి నేనే పెంచుకుంటానని ఆ తల్లి ధైర్యంగా బిడ్డను స్వీకరిస్తుంది.
మనిషికి నిజమైన ఆనందం సంపాదనలో లేదని పదుగురికి సహాయం చేయడంలోనే ఉందని చెప్పే కథ ‘మనిషి దేవోభవ’. అత్తాకోడళ్ల పోట్లాటలు కొత్తకాదు కాని టీవిల దగ్గరనుండి నేటి ఫేస్‌బుక్ వాడకం దాకా వాళ్ళ రుసరుసలు, తిట్టుకోవడాలు హాస్యంగా వివరిస్తూనే కొడుకుగా, భర్తగా పాత్రలను పోషిస్తూ ఆ పురుషుని బాధలను వర్ణించారు ‘ఒక యుద్ధం ఒక సంధి ఒక శాంతి’ కథలో. భార్యభర్తల మధ్య ఉండే చిన్నచిన్న సంఘటనలకు విపరీతంగా ఆలోచించి చిన్నాభిన్నం అవుతున్న ఇతివృత్తాలు అనేకంగా ఉన్నాయి. అందుకే తొందరపడి కఠిన నిర్ణయాలను తీసుకోవద్దని చెప్పేకథ ‘మనసా! తొందరపడకే.’ విలాసానికి బానిసైన ఒక బ్యాంకు ఉద్యోగి పతనావస్థకు దర్పణం ‘జారుడుమెట్లు’కథ. ‘రెయిన్‌రెయిన్ గో అవే’ రైమ్స్ నేర్పే కానె్వంటు చదువులను నిరసిస్తూనే వాన అవసరాన్ని చాటిచెప్పిన కథ ‘వాన వాన వల్లప్ప’. కుటుంబం ఆనందాల హరివిల్లు అంటారు. ఒక ఇంజనీరింగ్ ప్రొఫెసర్ ఉమ్మడి కుటుంబంగూర్చి పెద్ద ఉపన్యాసం ఇస్తే, ఒక చానల్ రిపోర్టర్ ఆయన అబద్ధాలను బట్టబయలుచేసి, తల్లిని మరిచిన నీది ఒక ఉమ్మడి కుటుంబమా? అని నిలదీస్తుంది ‘ఆత్మపదార్థం’ కథలో. ఇంకా కుల వివక్ష కొనసాగుతుందని, కష్టాల్లో ఉన్నవాళ్ళకు వాటి పట్టింపు ఉండదని, ఉత్తరాఖండ్ వరదల్లో యాత్రికులను సైనికులు కాపాడిన సాహస విధానాన్ని చక్కటి కథనంతో వివరించిన కథ ‘గబ్బిలం’. మొత్తంమీద విభిన్న సామాజిక అంశాలపై రాసిన సింహప్రసాద్ కథలు ఒక్కసారైన చదవాల్సిందే. కొలకలూరి ఇనాక్, పోరంకి దక్షిణామూర్తి, రాచపాళెం చంద్రశేఖరరెడ్డి ముందుమాటలు ఈ సంపుటికి అదనపు ఆకర్షణ.

• -సన్నిధానం నరసింహశర్మ
• 20/12/2014

నృహరీ!
పంచశతి; కవి: డా.అక్కిరాజు సుందరరామకృష్ణ;
పుటలు: 224, వెల: తెలుపలేదు;
ప్రతులకు: డా.అక్కిరాజు సుందరరామకృష్ణ,
1-8-702/1/1, ఆంధ్రా బ్యాంకు సందు, నల్లకుంట,
హైదరాబాదు- 500 044

కావత్తు ప్రాస కుదిరిందని చెప్పడం కాదు; ఇది అక్కిరాజువారి చక్కనైన పొత్తం, కంద పద్యాల ముచ్చటైన మనోవిహార యాత్రాఫలాలు. యావత్తు పుస్తకం చదివితే అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ నాటక, కావ్య పద్య పఠనంలోనే కాదు, పద్య రచనంలో కూడా రాణించదగిన వారనిపిస్తుంది.
దశావతారాల్లో నరసింహావతారం ఒక విలక్షణ అవతారం. సగం నరుడూ, సగం సింగమూ. నృహరీ మకుటంతో ఇప్పుడు శతక సింహాసనంపై అక్కిరాజు భాసిస్తున్నారు. ఆమూక్తమాల్యదలో శ్రీకృష్ణదేవరాయలు నరసింహస్వామిని ‘దంభకేసరి’ అన్నాడు. ‘లక్షాధికారైన లవణమన్నమెకాని, మెరుగు బంగారంబు మింగబోడు’వంటి శాశ్వత సూక్తిరత్నాకరమైన నరసింహ శతకం వేమన శతకం వంటి శతకాల వెంబడిని ప్రజావాఙ్మయ విలీనమైంది. ఆమధ్య రామడుగు వెంకటేశ్వరశర్మ చెంచులక్ష్మి అనే ఒక మనోహర కావ్యంలో నృసింహస్వామి కథాభివర్ణనలు చేశారు. ఇలా నరసింహస్వామి ఇప్పటికీ సాహిత్యంలో అవతరిస్తూనే వున్నాడు.
వర్తమాన కాలంలోని ఈ పంచశతి ఆకట్టుకునే సామాజిక అయస్కాంతాల్ని స్వంతం చేసుకుంది.
‘కొడుకులు సింహాసనముల/ కడునేర్పున కూర్చొనంగ కావించెడి ఆ/
చెడుగుల యత్నములక్కట/ అడుగడుగునా గాంచుచుంటి
మయ్యా నృహరీ’ అంటూ కుటుంబ పాలనల్ని నిరసిస్తారు. ‘పుడమిని మాత్రమె కాదుర/ కడు కంపునుగొట్టు మురికి కాల్వలగూడన్/ చెడుగులు కబ్జాచేసిరి/ సడిసప్పుడు చేయకుండ చతురతన్నహరీ’ అంటూ భూకబ్జాదారుల నిస్సిగ్గు పనుల్ని నిరసించారు.
భాషా సంపద పుష్కలంగా ఉంటే యతి, ప్రాస, గమక, గమనాల్లో వీర విహారం చేయగలం- ఎటొచ్చీ శోధనా నైపుణ్యం, సమయ సందర్భ పద క్రీడారహస్యాలు తెలిస్తే అని కవి నిరూపించారు. దేవుళ్ళపై భలే చమత్కారాలు చేస్తారు. డ్రెస్సులు గడిగడి మార్చుచు/ కస్సూబుస్సులను చూప ఘనునీకంటెన్/ డ్రెస్సే ఎరుగని శివుడే/ లెస్సగు దైవంబు తెలిసెలేరా- నృహరీ’ అటువంటిదే.
గణగుణాలూ, గుణగణాలూ రెండిటా నిండుదనాన్ని పొందిన త్రిశతి, యిది.
‘తలకాయలు తమతమ జే/బులలోపల వేసికొనుచు పోలింగు కు, పో/వలసిన రోజులు వస్తే/ సెలవింక డెమోక్రసీకి సిరిసిరి మువ్వా’ అంటూ ఆధునిక భావాలతో సిరిసిరిమువ్వ శతకంలో కందకందుక క్రీడాకారుడయ్యాడు. ప్రశంసని హృదయంలోంచి కంఠంలోకి తెచ్చుకుని మాటల్లోకి తెచ్చుకోలేనివారు తప్ప ఎవ్వరైనా ఈ త్రిశతిని మెచ్చుకు తీరతారు ఇందులోని తలపు మువ్వల సవ్వడులకి.
‘పక్కింటివారి లోగిట/ చక్కగా తెగ పూచినట్టి చామంతి పువుల్;/ కుక్కలు కాపలయున్నను/ పక్క ప్లానేసి జయము వడసితి- నృహరీ అంటారు సహజ చమత్కారంగా.
‘ఇప్పుడు పెద్దమగాడను/ చెప్పగ, బాల్యాన సిసలు చిల్లరగాడన్/ తప్పులు దండిగ చేసితి/ అప్పామన్నించు నీ ప్రియాత్మజు- నృహరీ’ అనడంలో నీ ప్రియాత్మజుడను అనడంలో ఆత్మీయత, కొంటెతనం గడుసుదనం మేళవించాయి. ఈ నృహరి త్రిశతిలో ‘వీరస్తుతులు!’ లేవుగాని వైరభక్తివుంది. నరసన్నను కన్నతండిరిగా భావించిన చనవు మాటలుంటాయి.
‘ఈ మధుమేహమదేమో/ భామలపై తరుగనట్టి వాంఛలవేమో! శ్రీ మహిళాధవ, భువి/ కడు/ ధీమహితుడు చెప్పలేడు- తెలియుర నృహరీ!’ అంటూ ‘మధు’మోహాన్ని’ కూడా దాపరికం లేకుండా చెబుతారు.
‘ఎంచగ గతమున నెంతో/ మంచిగ పలుకాడు నీవు, మార్చితె మోటౌ చెంచుల ‘కుర్రో’యనివి/న్పించెడి ‘బేవర్సు’ బాస బిత్తరినృహరీ!’ అన్నారు. బేవర్సు బాస అని యధాలాపంగా అనేశారు, చమత్‌‘కారం’గా.
ఉత్తిచమత్కారాలు శక్తిచమత్కారాలై విభిన్న భావ విహారాలై చమత్కారాల చిందుల్తో కందాల విందుల్ని చేసింది ఈ త్రిశతి.
చమత్కారమంటే ‘లోకాతీతమగు వస్తువును చూడగా చిత్తమునకు కలుగు ఆనందహేతువైన వికాసం’ అని అర్థం. ఈ త్రిశతి అటువంటి హృదయ వికాసాన్ని కలిగిస్తుంది. కవిగారు సుమారు అరవై పుటల్లో ‘నామాట’అని వ్రాసింది పఠన యోగ్యమవడం విశేషం. అందులో అనుభవాలు అనుభవసారాలూ వున్నాయి.
‘‘ఇది భక్తికావ్యం కాదు, ఇది అధిక్షేపకావ్యమే. భగవంతునికి తనను తాను అర్పించుకునే ఆర్తినివేదనం, కైవల్య ప్రాప్తికై ఆరాటంకాదు, చెడుపై చెడుగుళ్ళూ ఆడడం, మాటల తూటాలను పేల్చడం బాధ్యతగా కర్తవ్యంగా తలపోస్తూ భగవంతుని నిలదీయడం’’అని ఆచార్య నిత్యానందరావు ‘పద్య పరశువు’ అనే తమ అభిప్రాయంలో అన్నది యదార్ధ వాక్యాలు.
మంచి కవిత్వాలు వస్తున్నాయి. కని పూర్వంలా రసజ్ఞులు, కవితాభిమానులు కవిత్వ ప్రచారం పంపిణీలు చేయలేకపోతున్నారనిపిస్తుంది. చేస్తే ఈ పొత్తం ప్రయోజనదాయకం. ఈ పంచశతి కందాలవిందుల్ని చేస్తూ మనపై చమత్కారాల పన్నీటి చుక్కల్ని చిందిస్తుంది.

ఆంధ్రా కాశ్మీర్ లమ్మసింగి

అక్కడ మంచుముత్యాలు కురుస్తూంటాయి.. కొమ్మకొమ్మకూ పూలన్నట్లు…ఎటుచూసినా మంచు బిందువులే రాలుతూంటాయి… అక్కడ పిల్లగాలులతో సయ్యాటలాడుతూ తెల్లటిమబ్బులు నేలను తాకుతూ జారిపోతూంటాయి…. తెల్లటి చామంతుల్లా మెరిసి.. విరిసిన కాఫీ పూల పరిమళాలు పలకరిస్తూంటాయి… ఎతె్తైన కనుమల మధ్య, చుట్టూ పరుచుకున్న లోయల మధ్య ఒంటరిగా ఉండే ఆ సీమలో అడుగుపెడితే.. లేలేత ఎరుపుతో నవనవలాడే యాపిల్ కాయలతో ఇప్పుడిప్పుడే ఎదుగుతున్న తోటలు కన్పిస్తాయి. స్వర్గానికి నిచ్చెనలు ఇక్కడినుంచే వేయొచ్చన్న భావన మనసును తాకుతుంది. ఇదంతా చూస్తే మీకు అందాల కాశ్మీరం కళ్లముందు కదలాడుతుంది. కానీ ఇది కాశ్మీర్ కాదు. అక్కడున్న అందాలను తనవి చేసుకున్న లమ్మసింగి సొబగులు ఇవి. విశాఖ జిల్లా చింతపల్లి ఏజెన్సీలో ఉన్న ఈ గిరిజన పల్లె అందరికీ లంబసింగిగా సుపరిచితమే. ఎముకలు కొరికే చలికి..అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతల నమోదుతో వార్తల్లోకి ఎక్కింది. పర్యాటకులనూ, ప్రకృతి ప్రేమికులను, శాస్తవ్రేత్తలను రా..రమ్మని పిలుస్తున్న లమ్మసింగి కథాకమామిషు ఇది…. ఆ గిరిజన పల్లె చలికి పుట్టినిల్లు.. కొండకోనల మధ్య ప్రకృతి అందాలు ఆరబోసుకున్న ఓ చిన్నపల్లె… మిట్ట మధ్యాహ్నమైనా ఆ ఊరివేపు తొంగి చూసేందుకు సూరీడు కూడా కాస్తంత జంకుతాడు. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే చలికే వెన్నులో వణుకు పుడుతుంది. శీతాకాలం వస్తే అక్కడ నీరు గడ్డకట్టుకుపోతుంది.. పట్టపగలే చలిమంటలు వేసుకోవాలి. కొండలను ముద్దాడుతూ దిగివచ్చే తేలికపాటి తెల్లమబ్బులు మనను తాకుతూ వెళుతూంటే గుప్పిట్లో బంధించేద్దామా అన్న కోరిక పుట్టుకొస్తుంది. పోగులు పోసినట్టు కనిపించే మంచు ముత్యాలు.. ప్రకృతి అందాలన్నీ ఒకేచోట ఆరబోసుకున్నాయా.. అనిపించే ప్రాంతమది. ఈ సోయగాలను కెమెరాల్లో బంధించాలనుకున్న వారికి.. ఈ సోయగాలను తనివితీరా తిలకించాలనుకునేవారికి అనువైన లోయ ఇది. కొంతకాలం వరకూ ఈ గ్రామం గురించి చాలామందికి తెలియదు. ఇప్పుడు ఈ గ్రామం ప్రధాన వార్తల్లోకెక్కింది. డిసెంబర్-జనవరి నెలల్లో ఇక్కడ జీరో డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత నమోదు కావడమే ఇందుకు కారణం. విశాఖకు సుమారు 105 కిలోమీటర్ల దూరంలో సముద్ర మట్టానికి 3600 అడుగుల ఎత్తులో లమ్మసింగి ఉంది. ఇక్కడికి ఒక్కసారి అడుగుపెడితే…అదో నవలోకంలా కన్పిస్తుంది. కాశ్మీర్ అందాలన్నీ ఇక్కడ కన్పిస్తాయి. సూరీడు నడినెత్తిమీదకొచ్చినా ఇక్కడ తెల్లవారు జామున ఉండే వాతావరణమే కనిపిస్తుంది. మధ్యాహ్నం దాటితే కానీ వెలుతురు కనిపించదు. ఇంతలోనే చీకట్లు ముసురుకుంటూంటే సూరీడు ఇక సమయం లేదనుకున్నట్లు పడమటి దిక్కుకు పరుగులు తీస్తాడు. కాశ్మీరు, కులుమనాలికి దీటైన అందాలు మన మధ్యనే ఉన్నాయి. తలచుకుంటే కొద్ది గంటల్లోనే ఆ అందాల వాకిట్లోకి వెళ్లిపోవచ్చు. కొడైకెనాల్, ఊటీకో వెళితే ఎలా తన్మయత్వంలో తడిసిపోతామో, సరిగ్గా అలాంటి అనుభూతే లమ్మసింగిలో కూడా కలుగుతుందంటే అతిశయోక్తికాదు. సూర్యుడు నడినెత్తిన ఉన్నా గడియారం చూస్తే తప్ప, ఎంత పొద్దెక్కిందో ఎవ్వరికీ తెలియదు. మనిషి ఎదురుగా నిలిచినా ఆనవాలు పట్టలేనంత దట్టమైన మంచు. పట్టపగలు లైట్లు వేసుకుని తిరుగాడే వాహనాలు.. ఇదీ.. లమ్మసింగి ప్రత్యేకత. నర్సీపట్నం-చింతపల్లి మధ్య లమ్మసింగి ఉంది. నవంబర్ నుంచి ఫిబ్రవరి వరకూ ఈ ప్రాంతం కాశ్మీరు లోయలా కొత్త అందాలతో మెరిసిపోతుంది. సాధారణ రోజుల్లో రాష్ట్రం అంతా ఎండలు మండిపోతున్నా, అక్కడమాత్రం ఐదు నుంచి 10 డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రతలు మాత్రమే నమోదవుతుంటాయి. ఏప్రిల్, మే నెలల్లో కూడా ఇక్కడ రాత్రి పూట దుప్పటి కప్పుకోవలసిందే. ఇక ఈ సీజన్‌లో జీరో డిగ్రీ ఉష్ణోగ్రతలోకి వాతావరణం చల్లగా జారుకున్నప్పుడు చెట్టు.. చేమ.. కొండ.. కోన అన్నీ మంచు తో చేసినట్లు కన్పిస్తాయి. ప్రకృతి కాన్వాస్‌పై గీసిన అద్భుత దృశ్యమిది. ప్రకృతి అందాల మాటున కష్టాలెన్నో కేవలం 500 మంది జీవించే పల్లె ఇది. లమ్మసింగి పంచాయతీ పరిధిలో 18 చిన్న చిన్న పల్లెలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి ఇళ్ళు విసిరేసినట్టు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడి ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధాన జీవనాధారం. విపరీతమైన చలి, మంచు ప్రపంచాన్ని ఆకర్షిస్తున్నా, ఇక్కడి గిరిజనులకు మాత్రం ఈ చలే శాపంగా పరిణమించింది. రెక్కాడితే కానీ డొక్కాడని జీవితాలు ఇక్కడి గిరిజనులవి. బయటకు వెళ్లి కాయకష్టం చేయకపోతే కానీ కడుపునిండదు. అలాంటి వీరికి చలి అవరోధంగా నిలిచింది. చలికి భయపడి పనుల్లోకి వెళ్లలేని పరిస్థితి ఇక్కడ నెలకొంది. బయటకు రాలేక, పనులు చేసుకోలేక సతమతమవుతున్నారు ఇక్కడి అడవి బిడ్డలు. వృద్ధులు, చిన్న పిల్లలు చలికి పండుటాకుల్లా వణికిపోతుంటారు. పర్యాటకశాఖ చిన్న చూపు అందచందాల్లో కాశ్మీర్‌ను తలదనే్న లమ్మసింగి పర్యాటకంగా అభివృద్ధి చెందలేదు. ఇక్కడికి కొద్దిపాటి దూరంలోనే ఉన్న అరకు ప్రపంచ పర్యాటకలను ఆకర్షిస్తోంది. ఆంధ్రాలో ఓ కాశ్మీరు దాగి ఉందని బాహ్య ప్రపంచానికి తెలిసేట్టు మన పర్యాటక శాఖ చేయలేకపోయింది. ప్రకృతి అందాలు ఆహ్వానిస్తున్నా పర్యాటకులు ఒకటి, రెండు రోజులు ఇక్కడ గడిపేందుకు తగిన వసతులు లేవు. పర్యాటకులు ఇలా వచ్చి, అలా వెళ్లిపోవలసిందే తప్ప, మంచుతెరల చాటున దాగిన లోయ అందాలను తనివితీరా చూద్దామంటే తగిన వసతి లేక వెళ్లిన కొద్దిసేపటికే వెనుదిరగాల్సి వస్తోంది. ఇక్కడ కనీసం కాకా హోటళ్ళు కూడా కనిపించవు. ఈ ప్రాంతానికి వెళ్లాలనుకునేవారు తమ వెంట తినుబండారాలు విధిగా తీసుకువెళ్లాల్సిందే. ఈ గ్రామంలో కూరగాయలు కూడా దొరకవు. వారానికోసారి జరిగే సంతకు వెళ్లి ఇక్కడి గ్రామస్తులు కూరగాయలు కొనుగోలు చేసుకుంటారు. స్వచ్ఛమైన పల్లె అంతా వ్యాపారమయమైన రోజుల్లో.. అలాంటి వాసనలు సోకని స్వచ్ఛమైన అడవి పల్లె ఈ లమ్మసింగి. చెట్లమీద పూలతో పోటీ పడుతూ రంగు రంగుల చీరలతో అందంగా.. అమాయకంగా కనిపించే యువతులు చెట్ల కొమ్మల చాటు నుంచి తొంగి చూస్తూ కనిపిస్తారు. మంచు తెరల మధ్య నుంచి నీళ్ళ కడవలతో వరుసగా నడిచివచ్చే గిరిపుత్రికలు చూడ ముచ్చటగా ఉంటారు. కట్టు..బొట్టు నుంచి ప్రత్యేకంగా కనిపించే వీరిని కెమెరాల్లో బంధించాలనుకునేవారికి ఇంతకు మించిన రమణీయ దృశ్యాలు ఎక్కడా ఉండవంటే అతిశయోక్తి కాదు. అసలు పేరు కొర్రుబయలు లమ్మసింగికి మరోపేరు కొర్రుబయలు. ఈ పేరు వెనుక చిన్న కథ ఉంది. కొర్రు అంటే బిగుసుకుపోవడం అని, బయలు అంటే బయట అని అర్థం. ఓసారి ఈ గ్రామానికి వచ్చిన ఓ వ్యక్తి ఆరు బయట చలిలో కూర్చుని బిగుసుకుపోయాడట. అప్పుడు ఆ వ్యక్తి పెట్టిన పేరే కొర్రుబయలు. కాలక్రమేణా ఈ పేరు తెరమరుగై, లమ్మసింగిగా రూపాంతరం చెందింది. ఇక్కడికి ఆరు కిలోమీటర్ల దూరంలో తాజంగి గ్రామం ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 1,600 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. దీనికి మరో 2,000 అడుగుల ఎగువన లమ్మసింగి ఉందన్నమాట. అంటే లమ్మసింగినుంచి చూస్తే కాళ్లకింద ఉన్నట్లు తాజంగి పల్లె కన్పిస్తుంది. అక్కడ కూడా ఇదే వాతావరణం దర్శనమిస్తుంది. చల్లని గాలితెమ్మెరలు మనసును ఉత్సాహపరుస్తాయి. ఇక్కడి నుంచే పొగమంచు లమ్మసింగి వైపు పరుగులు తీస్తుంటుంది. లమ్మసింగి యాపిల్ వస్తోంది… యాపిల్ అంటే కాశ్మీర్, సిమ్లా గుర్తుకు వస్తాయి. సీజన్‌లో ఇబ్బడిముబ్బడిగా యాపిల్స్ అక్కడి నుంచి దిగుమతి అవుతుంటాయి. ఇకపై మనం సిమ్లా నుంచో కాశ్మీర్ నుంచో యాపిల్స్ దిగుమతి చేసుకోనక్కర్లేదు. లమ్మసింగిలో ఇంతకన్నా నాణ్యమైన యాపిల్స్ దొరకనున్నాయి. నవంబర్, డిసెంబర్ నెలల్లో జీరో డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత, ఏటా 1000 నుంచి 1200 మిల్లీ మీటర్ల వరకూ కురిసే వర్షం ఈ ప్రాంతానికి కలిసి వచ్చింది. అదే యాపిల్ సాగుకు ఉపకరించింది. సాధారణంగా గిరిజనులు పోడు వ్యవసాయం చేస్తుంటారు. ఇక్కడ పసులు, క్యారెట్, పైనాపిల్, క్యాబేజీ పండిస్తుంటారు. వీటితోపాటు యాపిల్ కూడా ఇక్కడ పండించగలమని నిరూపించారు. ఐదు డిగ్రీకల కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉన్నచోట యాపిల్ సాగుకు అవకాశం ఉంటుంది. ఇటువంటి వాతావరణం లమ్మసింగిలో ఉండడంతో సెంట్రల్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులార్ బయాలజీ సంస్థ ఇక్కడ యాపిల్ పండించే విషయమై అధ్యయనం చేసి, పరిశోధనలు ప్రారంభించింది. యాపిల్ సాగుకు ఇది మంచి ప్రాంతమని నిర్ధారించింది. 60 మంది రైతులతో పైలెట్ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించారు. ఇప్పుడు యాపిల్స్ ఇక్కడ కాస్తున్నాయి. నాలుగేళ్ల కిందట రాంబాబు అనే రైతు యాపిల్ విత్తనం నాటారు. అది మొక్కగా ఎదిగింది. నాలుగు సంవత్సరాలకు కాయలు కాశాయి. కాశ్మీర్ యాపిల్‌ను తలదనే్న యాపిల్ చేతికందింది. ఇంకేం..కాశ్మీర్, సిమ్లా మాదిరి యాపిల్, స్ట్రాబెర్రీ కూడా పండించగలమన్న ధీమా ఇక్కడి రైతుల్లో వచ్చింది. అంటుకట్టిన మొక్కలు నాటితే ఎనిమిదేళ్లకు కాపు మొదలై 40 ఏళ్లపాటు దిగుబడినిస్తాయి. అదే రూట్ స్టాగ్ మొక్కలను నాటితే రెండేళ్లకే పంట మొదలై, 20 ఏళ్లవరకూ పంటనిస్తాయి. ప్రస్తుతం గిరిజనులు యాపిల్ సాగులో నిమగ్నమై ఉన్నారు. లమ్మసింగి యాపిల్ తినేందుకు సిద్ధంగా ఉండండి మరి! బాక్సైట్ బాంబ్ పేలుతుందా? లమ్మసింగికి కొద్దిపాటి దూరంలోనే బాక్సైట్ నిక్షేపాలు ఉన్నాయి. చాలాకాలంగా పెద్దల కళ్ళు వీటిపైనే ఉన్నాయి. ఈ ఖనిజాన్ని వెలికి తీయడానికి పర్యావరణవేత్తల నుంచి నిరసనలు వ్యక్తం అవుతున్నాయి. దీంతో ఈ ఖనిజాన్ని వెలికి తీసేందుకు కార్పొరేట్ సంస్థలు కాస్త వెనుకంజ వేస్తున్నాయి. కానీ సమీప భవిష్యత్‌లోనే ఈ ఖనిజాన్ని వెలికి తీసేందుకు రంగం సిద్ధమవుతోంది. ఇదే జరిగితే ఇక్కడున్న ప్రకృతి రమణీయత పూర్తిగా దెబ్బతింటుంది. ఈ చల్లని వాతావరణం కాలుష్యమయమవుతుంది. ప్రకృతి కన్నీరు కార్చకుండా ప్రభుత్వాలే బాధ్యత వహించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. కరెన్సీ చెట్ల కథ తెలుసా…? లమ్మసింగికి మరో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇక్కడ ఏపుగా పెరిగే కొన్ని చెట్లను కరెన్సీ నోట్లను తయారు చేయడానికి మాత్రమే వాడతారు. లంబసింగికి సమీపంలోని జాలికొండ ప్రాంతంలో ఈ చెట్లు ఎక్కువగా కన్పిస్తాయి. ప్రస్తుతం దాదాపు 30 ఎకరాల్లో ఇవి విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ మొక్కలను మరిన్ని ప్రాంతాల్లో పెంచేందుకు ప్రయత్నించినా పరిస్థితులు సానుకూలంగా లేక ఫలితమివ్వలేదు. కారణాలు ఇతమిత్థంగా తెలీదు. ఇక్కడివారు మాత్రం వీటిని కరెన్సీ చెట్లనే పిలుస్తారు. వాటి శాస్ర్తియనామం వారికి తెలీదు. ఇటీవలి హుదూద్ తుపాను తీవ్రతకు కొన్ని చెట్లు విరిగిపడ్డాయి. వీటి పరిరక్షణకు అటవీశాఖ రంగంలోకి దిగింది. రెండోస్థానం ఆదిలాబాద్‌దే తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే ప్రాంతాల్లో ఏపీలోని లంబసింగి మొదటి స్థానంలో ఉంటే తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ రెండోస్థానంలో ఉంది. ఆ జిల్లాలో 90శాతం అటవీప్రాంతమే. దట్టమైన అడవులు, చుట్టూ ఉన్న చత్తీస్‌గఢ్, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్‌లలోని అటవీప్రాంతాలవల్ల శీతల వాతావరణం ఏర్పడుతోంది. ముఖ్యంగా ఉట్నూరు, ఆసిఫాబాద్, బోధ్ ప్రాంతాల్లో చలి తీవ్రత ఎక్కువ. ఈఏడాది ఇప్పటికి కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 8 డిగ్రీల సెంటిగ్రేడ్‌గా నమోదైంది. ఈనెలాఖరుకు, జనవరి తొలివారంలో అది 2 డిగ్రీలకు పడిపోవచ్చు. దట్టమైన పొగమంచు కప్పుకుని, ఎండ పొడకూడా పడని తండాలు ఈ జిల్లాలో ఎన్నో. రోజుల తరబడి సూరీడు తలెత్తి చూడని పల్లెలకు లెక్కేలేదు. కాఫీ.. మిరియాలూ ప్రత్యేకం లంబసింగిలో మంచు, పొగమంచు, చల్లనిగాలులు ఎంత సాధారణమో కాఫీ, మిరియాల సాగూ అంతే. అందమైన కాఫీ మొక్కల పూలు ధవళవర్ణంతో మంచుతో పోటీపడుతూ ధగధగలాడుతూ కనువిందు చేస్తాయి. నిజానికి వీటిని చూస్తే పెద్దపెద్ద తెల్లని చామంతుల్లా కన్పిస్తాయి. కాఫీ తీగలకు దండ గుచ్చినట్లు అందంగా విరిసి ఉంటాయి. గబుక్కున చూస్తే వాటిని చామంతులనే అనుకుంటాం. కడిగిన ముత్యంలా తెల్లటి పూలను చూస్తే మనసు ఎటో వెళ్లిపోతుంది. లంబసింగితోపాటు చింతపల్లి ఏజెన్సీ అంతటా మిరియాల సేద్యం పుంజుకుంది. ఇక్కడి మిరియాలకు ఘాటుకూడా ఎక్కువే. కాఫీ సేద్యం సంగతి చెప్పనే అక్కర్లేదు. మన కాఫీ గింజలు ఎగుమతికి తగిన నాణ్యతతో ఉన్నాయంటే లంబసింగి ప్రత్యేకత ఏంటో తెలుస్తుంది. లంబసింగి కథ చదివాక మీకు అనిపిస్తోంది కదూ అక్కడికి వెళ్లాలని. బయలు దేరండి మరి. లమ్మసింగికి దారేదంటే.. అతి శీతల ప్రాంతమైన లమ్మసింగికి వెళ్లాలంటే నర్సీపట్నం నుంచి చింతపల్లి మీదుగా 32 కిలో మీటర్లు ప్రయాణించాలి. హైదరాబాద్ నుంచి భద్రాచలం మీదుగా కూడా ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. భద్రాచలం నుంచి లమ్మసింగికి 240 కిలోమీటర్లు. భద్రాచలం నుండి నెల్లిపాక, జికెవీధి మీదుగా ఇక్కడికి చేరుకోవాలి. ఒంపుసొంపుల ఘాట్ రోడ్డు మీదుగా ప్రయాణించి లమ్మసింగి చేరుకోవలసి ఉంటుంది. అక్కడికి వెళ్లాలనుకునేవారు ఒకటికి రెండు స్వెట్టర్లు, లేదా జర్కిన్‌లు ఎక్కువ తీసుకోవలసిందే. అచ్చమైన అమాయకత్వం లమ్మసింగిలో ప్రకృతి ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉంటుందో అక్కడి ప్రజలూ అలాగే ఉంటారు. మాయామర్మం ఎరగని గిరిపుత్రులు కొత్తగా వచ్చే వారిని విచిత్రంగా చూస్తారు. పలకరించడానికి సిగ్గుపడతారు. మనం చొరవచూపితే మొహం చాటేస్తారు. వారిని ఫొటోలు తీద్దామని ప్రయత్నిస్తే, ముఖం దాచేసుకుంటారు. భయంతో పారిపోతారు. ఇదంతా పరిచయం అయ్యేవరకే. మనపై నమ్మకం కుదిరేవరకే… ఒక్కసారి వారితో మాట్లాడి మచ్చిక చేసుకుంటే, వారి ఆదరాభిమానాలకు మనం మురిసిపోవలసిందే. అంత చల్లదనం ఎలా… భూ ఉపరితలం నుంచి 18-20 కిలోమీటర్ల వరకు టోపోస్పియర్ ఉంటుంది. భూ ఉపరితలం నుండి 164 మీటర్ల ఎత్తుకు వెళ్లేకొద్దీ ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతూంటుంది. నిజానికి లంబసింగి నైసర్గికంగా కీలక ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 3600 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. దీంతో చల్లదనం మామూలే. చుట్టూ ఎత్తుగా తూర్పుకనుమలు విస్తరించడం, లోతైన లోయలు, చిక్కటి అడవి, శీతలగాలుల తీవ్రత, బొగ్గుపులుసు వాయువు తక్కువగా ఉండటం వల్ల లమ్మసింగిలో ఉష్ణోగ్రతలు తక్కువగా ఉంటాయి. మంచి శీతాకాలంలో జీరో అంతకన్నా తక్కువగానే ఉష్ణోగ్రత నమోదవుతోంది. 2007నుండి మార్పు మరింతగా కన్పిస్తోంది. 2010లో తొలిసారిగా, అధికారికంగా జీరో డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది. ముఖ్యంగా డిసెంబర్, జనవరి నెలల్లో చలికి గజగజలాడాల్సిందే. -డి.శేఖర్, శాస్తవ్రేత్త, ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా కేంద్రం, చింతపల్లి రూ. 5 కోట్లతో రిసార్టు ఒక్కసారిగా వార్తల్లోకెక్కిన లమ్మసింగిని అభివృద్ధి చేయడానికి పర్యాటక శాఖ చర్యలు తీసుకుంటోంది. ఇక్కడ ఆరు ఎకరాల్లో 25 గదులతో కూడిన రిసార్ట్‌ను నిర్మించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించింది. ఇందుకు ఐదు కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తాం. ఈ రిసార్ట్ బయటకు పూర్తిగా గిరిజన సంప్రదాయంతో కనిపిస్తుంది. లోపల మాత్రం ఆధునిక సౌకర్యాలు ఉంటాయి. ఈ రిసార్ట్ మధ్య ఓ స్విమ్మింగ్ పూల్ కూడా ఏర్పాటు చేయనున్నాం. ఎకో ఫ్రెండ్లీ రిసార్ట్‌గా దీన్ని తీర్చదిద్దాలని భావిస్తున్నాం. సీజన్‌లో చాలామంది అరకు వెళ్లాలనుకుంటారు. అంతకన్నా రమణీయ దృశ్యాలు ఉన్న లమ్మసింగిని కూడా బాహ్య ప్రపంచానికి తెలిసేలా ఓ టూరిజం సర్క్యూట్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించాం. పాడేరు-చింతపల్లి-లమ్మసింగి-కెడి పేట మధ్య ఈ టూరిజం సర్క్యూట్ ఉంటుంది. విశాఖ నుంచి పర్యాటక శాఖ ప్యాకేజి బస్సులను నడిపేందుకు సిద్ధమవుతోంది. -భీమ శంకరం , డివిజనల్ మేనేజర్, పర్యాటక శాఖ **

• – టంకశాల అశోక్ (సెల్ : 9848191767)
• 21/12/2014

ఇప్పటికే ఉన్న సూచనలు గత ఆదివారంనాడు స్పష్టమయ్యాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో టిడిపికి ప్రత్యామ్నాయంగా మారేందుకు బిజెపి నాయకత్వం ఇక తుది నిర్ణయం తీసుకున్నట్లే. బిజెపి జాతీయ ప్రధాన కార్యదర్శి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందినరాంమాధవ్ డిసెంబర్ 14న హైదరాబాద్‌లో మాట్లాడుతూ, ‘‘స్థానిక సంస్థలనుంచి లోక్‌సభ వరకు భవిష్యత్తులో జరిగే అన్ని ఎన్నికలలోనూ బిజెపి అభ్యర్థులు రంగంలో ఉంటారు’’, అని అరమరికలు లేని విధంగా ప్రకటించారు.
దీనిపై ప్రస్తుతం వారి మిత్రపక్షమైన టిడిపి నుంచి ఎటువంటి స్పందన లేకపోవటం గమనార్హం. పైకి ఏమీ మాట్లాడకపోయినా అంతర్గతంగా వారు ఆ విషయమై చర్చించుకునే ఉంటారు. అందుకు తమ ప్రతివ్యూహం ఏ విధంగా ఉండాలన్న ఆలోచన సీరియస్‌గా చేయవలసిన దశ ఇంకా వచ్చిందనలేము గాని, అధినాయకుడు చంద్రబాబు మనసులో ఒకచోట రాంమాధవ్ ప్రకటన తప్పక నమోదై ఉంటుంది. అట్లా నమోదుకావడమంటే అర్థం వ్యూహరచన దిశగా నెమ్మదిగా ఆలోచనలు జరుగుతాయని. ఆ విధంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు రానున్న కాలంలో ఈ కోణంనుంచి ఆసక్తికరమవుతాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో బిజెపి బలహీనమైన పార్టీ అని అందరికీ తెలిసిందే. తెలంగాణలోకన్నా బలహీనమైనది. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోనూ ప్రత్యామ్నాయం కాగలమని పార్టీ నాయకులు పైకి అంటున్నప్పటికీ, అందుకు అవకాశాలు తమ పరిస్థితి మెరుగ్గా ఉన్న తెలంగాణ కన్న, నామమాత్రంగాగల ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే ఎక్కువ. ఇదొక చిత్రమైన స్థితి అయినా వాస్తవం. అందుకు కారణాలు ఊహించేందుకు రాజకీయ పాండిత్యం అవసరం లేదు కూడా.
అధికారంలోగల పార్టీల మాట అట్లుంచితే, ప్రతిపక్ష క్షేత్రంలోగల శూన్యత ఎటువంటిదన్నది ఇటువంటి వ్యూహాలకు ప్రధానమవుతుంది. తెలంగాణలో టిఆర్‌ఎస్ తర్వాత కాంగ్రెస్ బలంగా ఉంది. బిజెపికి టిడిపితో పొత్తు ఉన్నా, అది బిజెపికి కలిసిరాని బంధంగా మాత్ర మే కొనసాగుతున్నది. మొత్తానికి టిఆర్‌ఎస్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా కాంగ్రెస్ స్థానంలోకి రాగల అవకాశాలు కనుచూపు మేరలో కనిపించడం లేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిస్థితులు ఇందుకు భిన్నం. అక్కడ కాంగ్రెస్ లేదు. రాగల అవకాశాలు స్వల్పం. వామపక్షాలకు అవకాశం శూన్యం. ప్రతిపక్ష క్షేత్రంలో మిగిలింది వైఎస్‌ఆర్ కాంగ్రెస్ ఒక్కటే. అది యథాతథంగా బలంగానే ఉంది. అటువంటి స్థితిలో టిడిపికి బిజెపికి ప్రత్యామ్నాయంగా కాగలగటం ఎట్లా సాధ్యం?
ఇక్కడ గమనించవలసిన విషయాలు కొన్నున్నాయి. బిజెపి ఎదుగుదలకు రెండు లక్ష్యాలుంటాయి. అది వీలైతే వైఎస్‌ఆర్ కాంగ్రెస్ స్థానంలో రెండవ శక్తిగా మారటం కావచ్చు, లేదా రాజకీయ రంగాన్ని టిడిపి, వైఎస్‌ఆర్‌సిపిలతో కలిపి ముక్కోణంగా మార్చటం కావచ్చు. ప్రస్తుతం ద్వికోణంగా ఉన్న స్థితిని మిత్రపక్షమంటూ లేకుండా తనంతట తాను ముక్కోణంగా మార్చగలిగినా అది చెప్పుకోదగ్గదే అవుతుంది. లేదా అన్నీ కలిసివస్తే 2019నాటికో, తర్వాతనో తమదే రెండవ స్థానమైనా కావచ్చు.
ఇంతకూ బిజెపిని ఏ మార్గంలో శక్తివంతం చేయనున్నారు? తమ సిద్ధాంతాలు ప్రచారంచేసి, ప్రజల సమస్యలపై ఉద్యమాలు చేసి సంస్థను ఒక్కొక్క ఇటుకగా పేర్చుకుంటూ అభివృద్ధిపరచటం ఒక పద్ధతి. తాము కేంద్రం లో అధికారంలో ఉన్నందున దానిని ఆకర్షణగా చూపి ఇతర పార్టీలకు చెందిన ముఖ్యులను, ఏ పార్టీకి చెందని వారిని చేర్చుకోవటం ద్వారా ఆ పనిచేయటం రెండవ పద్ధతి. మూడవ పద్ధతిగా ఈ రెండు మార్గాలనూ మేళవించవచ్చు.
ఇక ప్రజల సమస్యలపై ఉద్యమాలకు సంబంధించి గల ఇబ్బందులేమిటో తెలిసిందే. తాము భాగస్వామిగాగల కూటమి అధికారంలో ఉన్నపుడు ఉద్యమాలంటే తమపై తాము ఉద్యమించుకోవటమే. ప్రచారాల ద్వారా విస్తరించబూనటం తెలుగుదేశం పార్టీకి సరిపడదు. అది తమకు ప్రమాదకరమని భావిస్తారు వారు. అపుడు రెండుపార్టీల మధ్య ఘర్షణలు కాకపోయినా ఉద్రిక్తతలు తలెత్తుతాయి. మిత్ర సంబంధాలు దెబ్బతింటాయి. అంతమాత్రాన ఒక పార్టీ తననుతాను బలోపేతం చేసుకోకుండా మిన్నకుంటుందని కాదు. కాని పరిస్థితి కొంత సున్నితంగా ఉంటుంది. దానిని ఎదుర్కొంటూ పని చాకచక్యంగా సాగించటం తిరిగి సమయం తీసుకునేదే. మరొకవైపు ఏవో ఒక ఎన్నికలు, చివరకు 2019 ఎన్నికలు వచ్చిపడతాయి.
ఈ స్థితిలో, మనకు వినవస్తున్న మాటలు నిజమే అయిన పక్షంలో, బిజెపి నాయకత్వం ఇతర పార్టీల నాయకులను, తద్వారా ఆయా సామాజిక వర్గాల వారిని, ప్రాంతాలవారిని ఆకర్షించేందుకు ప్రయత్నిస్తుందనుకోవాలి. అట్లా కొద్దిమంది ముఖ్యులు ఇప్పటికే చేరారు. కావూరి సాంబశివరావు, పురంధీశ్వరి వంటి వారి ప్రాబల్యం గురించి తెలిసిందే. మరికొన్ని పెద్ద పేర్లు వినవస్తున్నాయి. వీరు ప్రధానంగా కాంగ్రెస్ కుటుంబీకులు. ఆ పార్టీ పరిస్థితి అక్కడ దయనీయంగా మారినందున అక్కడినుంచి, అదే విధంగా జగన్‌మోహన్‌రెడ్డి పరిస్థితి అనిశ్చయంగా మారుతున్నందున రానున్న కాలంలో చాలా చేరికలు ఉండగలవన్నది అంచనా. ఇటువంటి వారికి వేరే మార్గం లేదు కూడా. టిడిపిలోకి వెళ్లటం కష్టం. ఆ పార్టీకి చెందిన స్థానిక నాయకులతో కలహాలున్నాయి. అందరూ కలిసి స్వంత పార్టీ కొత్తగా ఏర్పాటుచేయలేరు. కనుక బిజెపి ఒక్కటే మార్గం. పైగా అది కేంద్రంలో అధికారంలో ఉంది. ఇతరత్రా దేశంలో ఇంకా బలపడుతున్నట్లు తోస్తున్నది. మరొకవైపు చూస్తే, బిజెపి ఈ పద్ధతిలో బలపడటం టిడిపికి బెరుకుపుట్టించవచ్చు.
మొత్తానికి ఇందువల్ల జరిగేది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో బిజెపి ఒక స్వతంత్ర శక్తిగా ముందుకు రావటం. అయితే అందుకు ఇతర పార్టీల వారిని ఆకర్షించగల ఏకైక అయస్కాంతం జాతీయ స్థాయిలో బిజెపికి, ప్రధానమంత్రి నరేంద్రమోదీకి ఉండగల బలం. ఒకవేళ ఏ కారణంవల్లనైనా అది బలహీనపడితే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పార్టీ పరిస్థితి ఇసుక గూడు అవుతుంది. కనుక రాష్ట్ర బిజెపి నాయకత్వం కీడెంచి మేలెంచే పద్ధతిలో దీనినికూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ కనీసం ఒకమేరకైనా ‘ఒక్కొక్క ఇటుక’ నిర్మాణ సూత్రాన్ని అనుసరించటం వారికే మేలుచేస్తుంది.
పోతే, టిడిపి నాయకత్వానికి ఇది నచ్చగల పరిస్థితికాదని వేరే చెప్పనక్కరలేదు. ఏ పార్టీఅయినా తమకు ఎదురులేని అధికారం కావాలని కోరుకుంటుంది. తాము ఇకనుంచి అన్ని ఎన్నికలలో తమంతట తాము పోటీచేయగలమని ప్రకటించిన రాంమాధవ్‌కు ఇది తెలియనిది కాదు. దీని అర్థం రెండు పార్టీల పొత్తు తెగిపోగలదని ఎంతమాత్రం అనుకోవద్దు. కాకపోతే బిజెపి బలం పెరిగినకొద్దీ టిడిపి ఎక్కువ సీట్లు కేటాయించవలసి వస్తుంది. అంగీకారాలు కుదరనపుడు ‘మైత్రీపూర్వక పోటీలు’ జరుగుతాయి. ఇదంతా మనం ఇతర పార్టీల మధ్యనేగాక బిజెపి-శివసేన, బిజెపి- బిజూజనతాదళ్ సంబంధాల విషయంలో కూడా చూసిందే.
దీనికి కీలకం ఇక్కడ టిడిపి, ఢిల్లీలో బిజెపి ఎంత జనాకర్షకంగా పాలిస్తాయనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చంద్రబాబు రాష్ట్రాన్ని బాగా అభివృద్ధిపరచి, గతంలోవలెగాక మానవాభివృద్ధి మార్గంలో అన్నివర్గాల ప్రజలకు మేలుచేసిన పక్షంలో, బిజెపి పెరుగుదలవల్ల కలిగే సవాలును ఎదుర్కొనగలుగుతారు. అదే విధంగా పైన చెప్పుకున్నట్లు, ఎన్‌డిఎ ప్రభుత్వపాలన ఇక్కడ బిజెపికి ప్రాణాధారమవుతుంది. ఇందులో ఎవరు ఎక్కడ పట్టుతప్పినా ఏమి జరిగేదీ ఊహించటం పెద్ద కష్టం కాదు. అది వైఎస్‌ఆర్‌సిపికి, కాంగ్రెస్‌కు కొత్త ఊపిరులిచ్చినా ఆశ్చర్యం ఉండదు.

• 21/12/2014

ముషీరాబాద్, డిసెంబర్20: దేశంలో సోషలిస్టు భావాలకు ఒక భూమిక ఏర్పడటానికి సంత్‌గాడ్గే బాబా మహరాజ్ భోదనలు, కీర్తనలు ఎంతగానో ఉపకరించాయని పలువురు వక్తలు పేర్కొన్నారు. శనివారం సంత్‌గాడ్గే బాబా మహారాజ్ అంబేద్కర్ ఆర్గనైజేషన్ ఆధ్వర్యంలో గాడ్గేబాబా 58వ వర్థంతి కార్య క్రమం నిర్వహించారు. సంస్ధ చైర్మన్ అందోల్ నర్సింగ్‌రావు ఆధ్వర్యంల సికింద్రాబాద్ శ్రీనివాసనగర్‌లో జరిగిన కార్యక్రమానికి చిలకలగూడ సిఐ శ్రీనివాసులు ముఖ్యఅతిథిగా హాజరై గాడ్గేబాబా చిత్రపటానికి పూల మాల వేసి నివాళి అర్పించారు. ఈసందర్భంగా వారు మాట్లాడుతూ నిరంతర సంచారి అయన గాడ్గేబాబా జనం మదిలో చిరస్తాయగా నిలిచిపోయారన్నారు. ఈ కార్యక్రమంలో డా. సి. రాజా, రజనీకాంత్, నాగేశ్వరరావు, శ్రీనివాస్, మల్లేష్ తదితరులు పాల్గొన్నారు.

ఘనంగా సంత్‌గాడ్గే వర్థంతి
ఇబ్రహీంపట్నం, డిసెంబర్ 20: వాగ్గేయకారుడు సంత్‌గాడ్గె బాబా 58వ వర్థంతి సభను పట్నంలో ఘనంగా నిర్వహించారు. మండల కేంద్రంలోని అంబేద్కర్ చౌరస్తాలో సంత్‌గాడ్గె చిత్రపటానికి పూలమాలలు వేసి నేతలు ఘనంగా నివాళులు అర్పించారు. ఈ సంధర్భంగా తెలంగాణ జన సమితి కన్వీనర్ కంబాలపల్లి సాయినాథ్, టిఆర్‌ఎస్ నాయకులు భర్తాకి రాజు, ఎల్లేష్, ఎండి అస్లం, బిఎస్పి నాయకులు మేడిపల్లి మహేష్, జిల్లా కాంగ్రెస్ నాయకులు కప్పాటి రఘు మాట్లాడుతూ రజక కులంలో పుట్టి వాగ్గేయకారునిగా ఎదిగిన సంత్‌గాడ్గె మహనీయుడని కొనియాడారు.

గాడ్గేబాబాకు ఘన నివాళి
నల్లకుంట, డిసెంబర్ 20: స్వఛ్చతను పరిశుభ్రతను ప్రతి పౌరుడు ఆచరించాలన్న గాడ్గేబాబా అన్నారని సెయింట్ గాడ్గే బాబా మహారాజ్ మిషన్ అధ్యక్షుడు అమరజ్యోతి, ప్రధాన కార్యదర్శి కొండేటి నాగేశ్వరరావుఅన్నారు. శనివారం డిడీ కాలనీలోని సంహయోగ కేంద్రంలో గాడ్గేబాబా 58వ వర్ధంతి సభ జరిగింది. ఈ సందర్భంగా గాడ్గేబాబా చిత్రపటానికి పూల మాల వేసిన అనంతఠం వారు మాట్లాడుతూ భారత దేశానికి స్వాతంత్య్రం రాక ముందే పారిశుద్ధ్య ప్రాముఖ్యతను చాటి చేప్పి ప్రజలలోచైతన్యం కలిగించిన మహోన్నతమైన వ్యక్తి అని పేర్కొన్నారు. గాడ్గేబాబా తన కీర్తనలతో సమాజంలోని మూఢ నమ్మకాలను పారదోలడానికి కృషి చేశారన్నారు. నేటి యువత ఆయన ఆలోచన విధానాలను స్పూర్తిగా తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు.బాబాసాహెచ్ అంబేద్కర్ కూడా గాడ్గేబాబా ప్రవచనాలు ఆదర్శనీయమని ఎన్నో సందర్భాలలో పేర్కొన్నట్టు తెలిపారు. చీపురు పట్టుకుని స్వఛ్చ్భారత్‌లో భాగంగా గ్రామగ్రామాన తిరిగి గ్రామాలను తీర్చిదిద్దుతూ ప్రపంచ దేశాలకుస్ఫూర్తినింపారన్నారు.ఈ కార్యక్రమంలో సంస్ధ ప్రతినిధులు డా.సి.రాజు, వి.సత్యనారాయణ, జి.మస్తానయ్య, ఆంజనేయులు, టి.సాంబశివరావు, ఆర్‌ఎన్. విశ్వాస్, ఎంఎన్ రావు, రజనీకాంత్, కనకయ్య, అప్పారావు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

• 21/12/2014

హైదరాబాద్, డిసెంబర్ 20: సనాతన ధర్మ చారిటబుల్ ట్రస్టు ఆధ్వర్యంలో 21వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం సికిందరాబాద్ టివోలి గార్డెన్స్‌లో ‘శివానంద ఎమినెంట్ అవార్డు- 2014’ పురస్కారాల ప్రదానోత్సవం కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించనున్నట్లు నిర్వాహకుల పక్షాన ట్రస్టు మేనేజింగ్ ట్రస్టి కె.బసవరాజు తెలిపారు. ఈ పురస్కారాలను ఈ సారి భారతరత్న ప్రొఫెసర్ సి.ఎన్.ఆర్. రావు, పద్మభూషణ్ మహామహోపాధ్యాయ డా.సత్యవ్రత్ శాస్ర్తీలకు ప్రదానం చేయనున్నట్లు తెలిపారు. ఈ కార్యక్రమానికి హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ కళ్యాణ్ జ్యోతిసేన్ గుప్తా ముఖ్యఅతిథిగా విచ్చేయనున్నట్లు తెలిపారు. కార్యక్రమంలో భాగంగా సద్గరు శివానందమూర్తి అనుగ్రహభాషణం చేయనున్నట్లు వివరించారు.
పురస్కార గ్రహీతలు వీరే!
వివిధ రంగాల్లో అత్యుత్తమ సేవలందించిన పలువురు ప్రముఖులకు ప్రతి ఏటా శివానంద ఎమినెంట్ అవార్డులను ప్రదానం చేసి సత్కరించుకునే ఆనవాయితీని చాలా కాలంగా ట్రస్టు కొనసాగిస్తుంది. ఇందులో భాగంగానే ఆదివారం సాయంత్రం పురస్కారాలు స్వీకరించిన ప్రముఖుల వివరాలిలా ఉన్నాయి. వీరిలో భారత రత్న ప్రొఫెసర్ సి.ఎన్.రావు బనారస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎంఎస్‌సి, యుఎస్‌ఏలో పిహెచ్‌డి చేసిన తరువాత అనేక పరిశోధనలు చేసి 63 విశ్వవిద్యాలయాలనుండి గౌరవ డాక్టరేట్‌లు పొందారు. అనేక విజ్ఞానశాస్త్ర అకాడమీలకు సభ్యులుగా వ్యవహరించారు. అనేక సేవలందించి పతకాలు, అవార్డులు స్వీకరించి, ప్రముఖులచే మన్ననలు పొందారు. భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ, పద్మవిభూషణ్, భారతరత్న అవార్డులనిచ్చి సగౌరవంగా సత్కరించిందని నిర్వాహకుల పక్షాన బసవరాజు తెలిపారు.
పురస్కారాన్ని స్వీకరించనున్న మరొక ప్రముఖులు డాక్టర్ సత్యవ్రత్ శాస్ర్తీ సంస్కృతంలో బి.ఎ ఆనర్స్, పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఏ సంస్కృతం మొదటి శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. బనారస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పిహెచ్‌డి పొందారని, 45 సంవత్సరాలుగా బోధనా శాఖలో డీన్‌గా, సంస్కృతిశాఖ అధిపతిగా, ఒడిషా రాష్ట్రంలోని పూరిలోని శ్రీ జగన్నాధ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం వైస్ చాన్సలర్‌గా అత్యుత్తమ సేవలందించారు. సంస్కృతంలో జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు అందుకున్న మొట్టమొదటి విద్యావేత్త సత్యవ్రత్ శాస్ర్తీ అని బసవరాజు పేర్కొన్నారు. వీరికి పురస్కారాలను ప్రదానోత్సవం చేసేందుకు నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమంలో తొలుత సాయంత్రం 5 గం. ల 45నుండి 45 నిమిషాలపాటు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించనున్నట్లు నిర్వాహకులు తెలిపారు.
chitram..
సద్గురు శివానంద మూర్తి

NTR (Telugu)

NTR is a Telugu font, made available by Silicon Andhra under the SIL Open Font License v1.1.

Link

@import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/ntr.css);

Example

font-family: 'NTR', serif;

SIL Open Font License, 1.1 | Download

Nanum Brush Script (Korean)