వక్తగా జవహర్‌లాల్(త్రివేణి )

రచన: పి. ఆర్. రామచంద్ర రావు-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం

కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు ఒక గొప్ప వక్త కాదు. ఆయన ప్రసంగం విశ్లేషణాత్మకంగా ఉండదు. ఆయన ఆడంబరమైన వాక్యాల వర్షంతో మిమ్మల్ని ముంచెత్తరు. ఆయనలో గొప్ప శైలిని ప్రదర్శించే ప్రయత్నం లేదు. ఆయన పద్ధతి భిన్నమైనది.

గాంధీకి తనదైన ఒక ప్రత్యేక శైలి ఉంది. అది మహనీయులకు మాత్రమే సొంతమైన, అనుకరించలేని శైలి. ఆయనతో ప్రసంగం అనేది మనసులోని భావాల అస్పష్టమైన వ్యక్తీకరణ కాదు; అది ఆయన అంతరంగ మానసిక సంకల్పాల  ప్రామాణికమైన రికార్డు. ఆయన సత్యం  సూటితనం, నిష్కపటత్వం  సరళతతో మాట్లాడతారు.  ఆయన సూటిగా మాట్లాడతారు; ఆయన మాటలు గుండెల్లోకి గుచ్చుకుంటాయి. ఆయన మాటలు మీలో శాశ్వతమైన వాంఛలను రేకెత్తిస్తాయి. మీరు ఒక శూన్యమైన  శాశ్వతమైన విచారంతో మిగిలిపోతారు. ఎందుకంటే ఆ దర్శనం కనుమరుగైంది.

మీరు గాంధీ ప్రసంగం వినడానికి వెళతారు. మీరు ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్ప వ్యక్తి మాటలు వింటున్నారని మీకు మీరే చెప్పుకుంటారు. మీరు తీవ్రమైన అంచనాలతో ఉత్కంఠగా ఎదురుచూస్తుంటారు.  ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఆయన మీ అంచనాలను మించిపోతారు. ఆయన మాట్లాడుతుంటే మీరు మీలోంచి పైకి లేచిపోతారు. ఆయన పలికే వాక్యాలు స్పష్టమైన సరళతతో, గంభీరమైన, అర్థవంతమైన స్వరాలతో ఉంటాయి. అవి ఆయన రేకుల వంటి ఆత్మ లోతుల్లోంచి వెలువడతాయి.

భూలాభాయ్ దేశాయ్ తన భావోద్వేగభరితమైన ప్రసంగంలో ఒక మేధోపరమైన లయను కలిగి ఉన్నారు. ఆయన ఒక న్యాయవాది కంటే ఎక్కువ. ఆయన ఒక స్ఫూర్తిదాయకమైన న్యాయవాది. ఆయన తన అద్భుతమైన మేధస్సుతో శ్రోతలను తనవైపు తిప్పుకుంటారు. వాదన తర్వాత వాదనను సూక్ష్మమైన నైపుణ్యంతో బిగిస్తారు,  ఆయన మాట్లాడేటప్పుడు తనదైన హుందాతో పరిభ్రమిస్తారు. ఇక ఆలోచన భావోద్వేగంతో రగిలినప్పుడు, గొంతు పూడుకుపోతుంది  ఆయన కళ్ళు ప్రవచనాత్మకమైన ఉత్సాహంతో మెరుస్తాయి.

చిత్తరంజన్ దాస్ ఒక మృగ స్వరంతో మాట్లాడారు. ఆయన భారీ దేహాన్ని పూర్తిగా నిటారుగా నిలబెట్టి, తన వాక్యాలను గర్జించారు. ఆ వ్యక్తి చివరి వరకు పోరాడిన యోధుడు,  యుద్ధంలోనే ఆయన అత్యంత రాణించారు. ఆయన ఉరుములాంటి భావప్రసారం శ్రోతలను పాదాల వద్దకు చేర్చింది. మీరు విన్నారు, ఆపై ఆ వ్యక్తి  చైతన్యవంతమైన వ్యక్తిత్వానికి మీరు అబ్బురపడ్డారు. “భారతదేశ పటం నుండి మీరు బెంగాల్‌ను తుడిచివేయలేరు,” అని అతను తన చేతిని గంభీరంగా ఊపుతూ గర్జించాడు. మీరు కిందకు వంగిపోయారు, మాట్లాడే ధైర్యం మీకు కలగలేదు. అతని మాటల వర్షానికి మీరు నిశ్చేష్టులయ్యారు. నిర్దాక్షిణ్యమైన పదునుతో వాక్యాల వర్షం కురిసింది. అది ఆపలేని కుండపోత వానలా ఉంది. వర్షం ఆగిపోయినప్పుడు మీరు పైకి చూశారు, ఆకాశం నిర్మలంగా ఉంది, కొండ శిఖరాలపై సూర్యుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు.

జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ భిన్నమైనవారు. ఆయన ప్రారంభం మిమ్మల్ని ఉలిక్కిపడేలా చేయదు. ఆయన నెమ్మదిగా ప్రారంభిస్తారు. ఆయన మాట్లాడుతున్న కొద్దీ, ఆయన ఆలోచనల పరంపర విచ్చుకుంటుంది. అది ఎలా ఉంటుందంటే, సన్నగా ప్రవహించే సెలయేరు పోగుపడి, నెమ్మదిగా మేల్కొని, ఉరుములతో కూడిన ఆకస్మికతతో విరుచుకుపడే హిమపాతంలా ఉంటుంది. ఆయన మృదువైన మాటల ఉపరితలం కింద ఆలోచనల ప్రవాహం గర్జిస్తుంది. అది బుడబుడలాడుతుంది, మరుగుతుంది, ముంచెత్తుతుంది.

అధ్యక్షుడు వేదికపైకి అడుగుపెడతారు. మీరు ఆయన (ఇప్పటికీ) అందమైన ముఖ కవళికలను చూస్తారు. అది పరిపూర్ణమైన ఆర్య స్వరూపం. ఆయన మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఆయన ముఖంలో దాదాపు క్రూరత్వానికి సమానమైన తీవ్రత కనిపిస్తుంది. కనుబొమ్మలు ముడిపడి ఉంటాయి, వాక్యాలు ఉచ్ఛరిస్తున్న కొద్దీ, కళ్ళలో నిప్పులు కురిపిస్తాయి. ఆ వ్యక్తి మేల్కొన్నాడు, ఆయన వ్యక్తిత్వం వ్యక్తమవుతుంది, ఆయన వేగంగా, బలంగా దెబ్బకొడతాడు. మెడను ముందుకు చాచి, అతని ఉద్రేకపూరిత శరీరం వణుకుతుండగా, అతని కుడి చేయి అర్థవంతమైన వాక్యాలతో గాలిని చీల్చుతోంది.

రాష్ట్రపతికి విరామాలు వస్తాయి. కానీ ఆ విరామాలు ఉప్పొంగిపోతున్న ఆయన మేధస్సుకు చెందినవి. ఆ మేధస్సు ప్రచండంగా మండుతుంది; అది అపారమైన వేగంతో పనిచేస్తుంది; అది ఎగిరి గంతులు వేస్తుంది. అటువంటి చైతన్యవంతమైన మేధావులకు వాక్కు ఒక నిరర్థక సాధనం. ఆలోచనల వరదతో బరువెక్కి అది విరిగిపోతుంది. పరిణతి చెందిన షేక్స్‌పియర్ ప్రతిభ తన చివరి ‘రొమాన్సెస్’లో నత్తిగా మాట్లాడింది; బ్రౌనింగ్  తొందరపాటు ఆలోచన విరుచుకుపడి వ్యాకరణాన్ని, వాక్యనిర్మాణాన్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసింది. అలాగే నెహ్రూ  భావోద్వేగ దాడి ధ్వనిశాస్త్ర సరిహద్దులను ఛేదిస్తుంది, అలా ఛేదిస్తున్నప్పుడు తడబడుతుంది.

ఆ వ్యక్తి  గొప్పతనం ఆయన ప్రసంగంలోని మేధోపరమైన శైలిలో వ్యక్తమవుతుంది. ఆయన బహుముఖ ప్రజ్ఞ ఆయన అపారమైన జ్ఞానం  అధ్యయనాల నుండి ఉద్భవించింది. ఉపరితల వివాదాలనే అనవసరమైన సాలెగూళ్లను దులిపివేసిన ఒక మేధావి ఈయన. ఆయన లోతుల్లోకి వెళ్లి మౌలిక విషయాలతో వ్యవహరిస్తారు. నిజానికి, ఆయన మనస్సు ఒక ప్రాథమిక నిగ్రహంతో పనిచేస్తుంది. ప్రాథమిక సూత్రాలను ఒప్పించే విధంగా అనువర్తించడం ద్వారా ఆయన అసంబద్ధమైన విషయాలను పరిష్కరిస్తారు. చరిత్రకారుడైన నెహ్రూకు సత్యాన్ని గ్రహించడంలో తిరుగులేని పట్టు, సరైన దృక్కోణాన్ని గుర్తించే నేత్రం ఉన్నాయి. కవి అయిన నెహ్రూ, సామాన్య విషయాలను కూడా కల్పనా స్థాయికి తీసుకువెళ్తాడు; అతని ప్రతి పదంలోనూ ఒక సహజ సౌందర్యం నిండి ఉంటుంది.

నెహ్రూ నిర్భయుడు. ఆయన చెప్పే విషయాలు దాదాపు నిశ్చయాత్మకంగా ఉంటాయి. సూటిగా చెప్పే నిజాన్ని ఏ అలంకారిక భాషతోనూ మభ్యపెట్టరు: అది దారితప్పకుండా, సూటిగా దూసుకుపోతుంది. మూఢనమ్మకాలతో కూడిన కట్టుకథలను ధ్వంసం చేసే క్రమంలో, ఆయన ఏ లాంఛనాలకూ కట్టుబడి ఉండడు. ఆయన చేసే పనులలో ఒక ఉన్నత వర్గపు నిరాడంబరత కనిపిస్తుంది. తాను అనుకున్నది సాధించడం ఆయనకు ఎప్పుడూ అలవాటే, దానికే ఆయన కట్టుబడి ఉన్నాడు.

ఆయన మీతో “భారత జాతీయ కాంగ్రెస్  హుందాతనం  అధికారంతో” మాట్లాడతారు. ఆ అధికారం గురించి ఆయనకు పూర్తి అవగాహన ఉంది. వినయం అనే నటన లేదు. ఆయన ఒక గంభీరమైన ప్రశాంతతతో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాడు. అదే దృఢమైన ఆధిపత్యంతో ఆయన అసంఖ్యాక ప్రజలను చేరుకుంటాడు. ఆ వ్యక్తి ఒక పెను తుఫాను. ఆయన ఒక పెను తుఫానులా దూసుకొచ్చారు, చుట్టుముట్టిన జనసమూహాన్ని పక్కకు నెట్టేస్తూ. ఆ గుంపు దిగ్భ్రాంతి చెంది, ప్రశంసలతో వెనక్కి తగ్గింది. ఆ తర్వాత ఆయన వేదికపైకి ఎక్కి, కఠోరమైన నిజాలను గద్దించారు. జనం చప్పట్లు కొట్టారు.

నెహ్రూ మైక్రోఫోన్‌నే పట్టుబట్టారు. జనసమూహంపై గర్జించే పాతకాలపు ఉపాయాన్ని ఆయన సహించరు. దానితో పాటు వచ్చే గందరగోళాన్ని ఆయన ‘పాశ్చాత్య’ మనస్తత్వం తిరస్కరించింది. మీరు ఆయనకు ఆ అవకాశం ఇవ్వకపోతే, ఆయన మిమ్మల్ని ఉదారంగా మందలిస్తాడు.

ఒక ప్రసంగకర్తగా, నెహ్రూకు బహుశా తగినంత హాస్యం లేదు. హాస్యం ప్రసంగాన్ని ఆస్వాదించాల్సిన అవసరం లేదు, కానీ అది ప్రత్యర్థిని నిశ్చయంగా దెబ్బతీస్తుంది. ఆ సామర్థ్యం లాయిడ్ జార్జ్‌లో పుష్కలంగా ఉంది, దాని ముందు ఆయన విరోధులు వణికిపోతారు. కానీ నెహ్రూ మరీ ప్రశాంతంగా ఉంటారు. ఎవరి మనసు ఎక్కువగా భవిష్యత్తు మీదో, ఆయన అలా ఉండటం అనివార్యం.

తొలి కాంగ్రెస్ పితామహుల తొలి వాదనా విజయాలు నేడు చాలా దూరంగా వినిపిస్తున్నాయి. యాభై ఏళ్ల క్రితం నాటి ఆ సంస్కారవంతమైన సభలో, మాట్లాడటం అనేది ఒక అనాలోచిత వ్యాయామంలా ఉండేది. ప్రసంగం అలా తేలిపోయేది. అది అరుదుగా పాతుకుపోయేది. సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, లాల్ మోహన్ ఘోష్‌ల శాస్త్రీయ ప్రసంగాలు కూడా అరుదుగా లక్షలాది మందికి చేరేవి. లక్షలాది మందిని చేరుకుని, ఉత్తేజపరిచేది పూర్తిగా భిన్నమైన ప్రసంగాలే. తొలి కాంగ్రెస్ యొక్క బరువైన, దీర్ఘమైన గంభీరత అంతరించిపోయింది. గాంధీ ప్రజాకర్షణ యంత్రాంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకొచ్చారు. ఒక నిష్కపటమైన సరళత ప్రజా చైతన్యాన్ని మేల్కొల్పింది. ఈ ప్రాథమిక విజ్ఞప్తి అత్యంత ప్రాథమిక మేధస్సులను తాకింది. వారు విన్నారు, అర్థం చేసుకున్నారు. కొన్నిసార్లు అపరిచిత మాధ్యమంలో, దాదాపు చతుర్థాంశ శక్తితో పలికినప్పటికీ, నిరక్షరాస్యులైన కోట్లాది మంది ఆయన మాటల వెనుక ఉన్న గాఢమైన అర్థాన్ని గ్రహించారు. ప్రజలు ఉత్సాహంతో ఉప్పొంగారు.

నెహ్రూ తన ఆలోచన మరియు వ్యక్తీకరణలోని పదునుతో ప్రజానాడిని తాకుతారు. భూకంపాలు మరియు విప్లవాల గురించిన ఆయన ప్రసంగం ప్రజలను నివ్వెరపరుస్తుంది. మరో ఖండంలో మైక్రోఫోన్ల హోరుతో గాలి మారుమోగుతుంది. నినాదాలు గాలిలో మారుమోగుతాయి, కానీ వాటికి పెద్దగా జీవం రాదు. ప్రత్యేకించి భారతదేశంలో, విజ్ఞప్తి పరిమిత ఓటర్లకు కాకుండా యావత్ దేశానికి ఉద్దేశించినది కాబట్టి, ప్రజాకర్షణ యంత్రాంగాన్ని ఎంతగానో మెరుగుపరచాల్సిన అవసరం ఉంది. మన దగ్గర ఆ వేదిక ఒక శక్తివంతమైన మంత్రి.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -15-6-26-ఉయ్యూరు .