రాధాకృష్ణన్‌పై జోడ్ అభిప్రాయం(త్రివేణి )

రచన: వి. సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్, బి.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం, విశ్రాంత రిజిస్ట్రార్)

‘మానవాళి ఎటు పయనిస్తోంది?’ అనే అత్యంత ఆసక్తికరమైన విషయంపై ఆలోచించిన వారెవరైనా, శ్రీ సి. ఇ. ఎం. జోడ్ గారి అద్భుతమైన పుస్తకం ‘కౌంటర్ ఎటాక్ ఫ్రమ్ ది ఈస్ట్’కు బేషరతుగా ప్రశంసలు కురిపించకుండా ఉండలేరు.1 ఇది, నూతన పాశ్చాత్య దేశాల  వృద్ధ ప్రాచ్య దేశాల నాగరికతలను మూల్యాంకనం చేయడానికి ఇటీవలి కాలంలో చేసిన అత్యంత మౌలికమైన ప్రయత్నాలలో ఒకటి. ఇంతటి లోతైన పరిశోధనకు కారణం, ప్రాచీన భారతీయ ఆలోచనా విధానానికి ఆధునిక వ్యాఖ్యాతలలో మరియు వివరణకర్తలలో గొప్పవారైన సర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్ గారి అద్భుతమైన ప్రసంగాలు  రచనల పరంపర వెలువడటమేనని స్పష్టమవుతోంది. రాధాకృష్ణన్ అసాధారణమైన పాండిత్యం, మేధో పటిమ, మరియు అద్భుతమైన మౌలికతను తనలో మేళవించుకున్నారని విశ్వవ్యాప్తంగా అంగీకరించబడిన విషయం. రాధాకృష్ణన్  వివరణను తూకం వేయడంలో, శ్రీ జోడ్ నిష్పాక్షికత, సూక్ష్మబుద్ధి మరియు స్వాతంత్ర్యం విషయాలలో తన పూర్వీకులందరినీ మించిపోయారు. తూర్పు దేశాలను విమర్శించే చాలామంది పాశ్చాత్యుల తీర్పులను తరచుగా కలుషితం చేసే, కళ్ళు మూసుకుపోయే వర్ణవివక్షత నుండి ఆయన విలక్షణంగా విముక్తుడయ్యారు. లియోనార్డ్ వూల్ఫ్ యొక్క తీవ్ర విమర్శలు ఉన్నప్పటికీ, జోడ్ సాధించిన ఈ అసాధారణ విజయానికి ముఖ్య కారణం, ఆయన అంచనాలు అత్యంత నిష్పక్షపాత ప్రమాణాలైన విజ్ఞానశాస్త్ర నిర్ధారణలపై ఆధారపడి ఉండటమే. ఒకవేళ ఆయన, డాక్టర్ గోర్ వలె, కేవలం మత సిద్ధాంతాల దృక్కోణాన్ని మాత్రమే ఎంచుకుని ఉంటే, ఆయన మనకు ఉద్వేగాలు, నిందలతో నిండిన వట్టి వాగుడు తప్ప మరేమీ ఇచ్చి ఉండేవారు కాదు. తూర్పు లేదా పశ్చిమ దేశాల సంస్కృతిలో తనకు ఏది తప్పుగా కనిపిస్తుందో దానిని శ్రీ జోడ్ దాచడానికి ప్రయత్నించరు. ఉన్నది ఉన్నట్లుగా చెప్పాలనే ఆయన సంకల్పం, సత్యాన్వేషణే ఆయన ఏకైక లక్ష్యమని వెల్లడిస్తుంది. గిఫోర్డ్ అధ్యాపకుడైన బిషప్ బార్న్స్ లాంటి వారు ఇతను కాదు. బార్న్స్ ఒక గొప్ప శాస్త్రవేత్త అయినప్పటికీ, జోడ్ గమనించిన ఒక స్పష్టమైన నిజాన్ని ఆయన గమనించలేదు. అదేమిటంటే, ‘కాల్చడం, చిత్రహింసలు పెట్టడం, ప్రేగులు బయటకు తీయడం’ ద్వారా తమ ఆధిక్యతను నిరూపించుకునే విపరీత ధోరణి వల్ల, చాలా మతాలతో పోలిస్తే హిందూ ఆదర్శం మతమార్పిడి స్ఫూర్తితో తక్కువగా అవమానానికి గురైంది. అందువల్ల, ఈ పుస్తకంలోని సున్నితమైన హాస్యం కూడా ఒక ఆసక్తికరమైన అంశం. కాబట్టి, తీవ్రంగా ఆలోచించే ఏ మేధావి కూడా దీనిని విస్మరించలేడు.

రాధాకృష్ణన్ రచించిన విస్తృతమైన సాహిత్యాన్ని జోడ్ (Joad) ఎంతో ఓర్పుతో, శ్రద్ధతో అధ్యయనం చేశారు. ఇందులో జోడ్ కేవలం పాశ్చాత్య భాష, సాహిత్యం మరియు ఆలోచనా విధానాలపై ఆ భారతీయ చింతనాపరుడికి ఉన్న అద్భుతమైన పట్టును మాత్రమే కాకుండా, తూర్పు మరియు పడమరల బలహీనతలను ఆయన గ్రహించిన తీరులోని సూక్ష్మదృష్టిని కూడా మెచ్చుకుంటారు. తూర్పు మరియు పడమరలలోని సందేహాస్పదమైన మరియు అసత్యమైన ఆదర్శాలను విచక్షణ లేకుండా అనుసరించడం ప్రమాదకరమని రాధాకృష్ణన్ ప్రపంచాన్ని హెచ్చరిస్తారు. అందుకే, ఆయన పాశ్చాత్య ప్రపంచంపై ‘తూర్పు నుండి ఒక ప్రతిదాడి’ (counter-attack from the East) చేశారని అంటారు. ఇప్పుడు, సమీక్షలో ఉన్న ఈ పుస్తకంలో జోడ్ ఆ దాడిని విశ్లేషిస్తారు.

ముందుగా పాశ్చాత్య సంస్కృతి లక్షణాల విషయానికి వస్తే, జోడ్ స్వయంగా వాటిని ఈ క్రింది మాటలలో సంగ్రహించారు:

‘సాధారణంగా పాశ్చాత్య దృక్పథం మతానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది… బహిరంగంగా అంగీకరించబడిన భోగవాదాన్ని (Hedonism) స్వీకరించడానికి ముందు మెట్టుగా, విక్టోరియన్లు పాటించిన నైతిక విలువలను ఇది తిరస్కరిస్తుంది… మానవ చర్యలకు పరమావధులుగా సాంప్రదాయకంగా పరిగణించబడే విలువల వాస్తవికత పట్ల ఇందులో ఒక మౌలికమైన సందేహవాదం ఉంది… దీని ఫలితంగా, నేడు పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో మనుషులు దేనిని నమ్మాలి, ఎలా ప్రవర్తించాలి లేదా వేటిని మెచ్చుకోవాలి అనే విషయాలపై ఎటువంటి ఏకాభిప్రాయం లేదు… క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, పాశ్చాత్య దేశాలలో ‘మంచి జీవితం’ గురించిన ఆదర్శాలు ఎంతగా ‘స్వయం-విఘాతం’ కలిగించేవిగా ఉన్నాయంటే, అవి ‘తీవ్ర అసంతృప్తి’ లేదా మానసిక ‘ఖిన్నత’ (depression) వంటి భావనలను కలిగిస్తాయి.’

పశ్చిమ దేశాల ఈ ‘వ్యాధి’ తూర్పు దేశాలకు కూడా సోకడం మొదలవుతుండగా, దీనికి రాధాకృష్ణన్ ఇప్పటివరకు ఇచ్చిన దానికంటే మరింత గాఢమైన, శక్తివంతమైన మోతాదులో తూర్పు మతమనే నివారణను సూచిస్తున్నారు. కానీ జోడ్, తూర్పు దేశాల ఈ సూచనను అత్యంత క్షుణ్ణంగా పరిశోధించిన తర్వాత, అందులో కొత్తదనం ఏమీ లేదనే నిర్ధారణకు వచ్చారు. గులాబీని ఏ పేరుతో పిలిచినా దాని సువాసన అలాగే ఉంటుంది. పశ్చిమ దేశాలు శాస్త్రీయ లేదా లౌకిక జ్ఞానం అని పిలిచేదాన్ని, తూర్పు దేశాలు ఆధ్యాత్మిక లేదా మతపరమైనదిగా పేర్కొంటాయి. ఆయన ఇలా అంటారు:

‘ఈ విధంగా రాధాకృష్ణన్, పశ్చిమ దేశాల లౌకిక జ్ఞానం ఇచ్చే సిఫార్సులకు ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యాన్ని ఇవ్వడానికి తూర్పు దేశాల మతపరమైన అంతర్దృష్టిని ఆశ్రయిస్తారు. సౌందర్యానుభూతి నుండి వచ్చిన సూచనను తీసుకుని, మన దృష్టికి అతీతమైన మతపరమైన అనుభవం వెలుగులో, మరియు మన ఆలోచనను మించిన తన విశ్వ ఆధ్యాత్మిక సిద్ధాంతం వెలుగులో దానిని వ్యాఖ్యానిస్తారు . . . ‘పశ్చిమ దేశాలమైన మనం విజ్ఞానశాస్త్ర ప్రయోగాత్మక పద్ధతి ద్వారా బలంగా నాటుకుపోయిన ఆచరణాత్మక నీతిని, రాధాకృష్ణన్ తన ఆత్మకాంతితో ఒక్క మాటలో ధృవీకరిస్తున్నారు.’ (ఇటాలిక్స్ నావి)

తరువాత, తూర్పు విషయానికి వస్తే, తూర్పు ‘క్షీణించిపోతోందని’, ‘దానిలో జీవశక్తి కొరవడిందని, ఆధ్యాత్మికంగా నీరసించిపోయిందని, అది దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉందని, మతం అనే పెంకుకు అంటిపెట్టుకుని ఉందని’ ఇద్దరు రచయితలు అంగీకరిస్తున్నారు. ‘పశ్చిమ దేశాల ఉధృతమైన అలల తాకిడికి అది మునిగిపోయే ప్రమాదంలో ఉంది.’ ‘ప్రతిదానిలో (తూర్పు, పశ్చిమ దేశాలలో) ఏదో ఒక ముఖ్యమైన విషయం లోపించింది: ప్రతిదానిలోనూ ఇవ్వడానికి ఏదో ఒకటి ఉంది. . . . తూర్పు దేశానికి ఉన్న ఒక సద్గుణం దానికి ఒక విధమైన ‘దీర్ఘాయువు’ను ప్రసాదించింది, అయితే తమ శక్తులను రాజకీయాలు, దేశభక్తి మరియు ఉన్నతికి అంకితం చేసిన నాగరికతలు తమను తామే నాశనం చేసుకున్నాయి.’ తూర్పు దేశాల వారికి ‘మంచి జీవితం’ గురించి వారి సొంత ఆదర్శాలు ఉన్నాయి. అవి వారికి ‘విశ్రాంతిని ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి’, ‘ఎలా కూర్చొని వినాలి’ మరియు ‘ఏకాంతంలో ధ్యానం చేయాలి’ అని బోధిస్తాయి. అయితే పాశ్చాత్యులు తరచుగా అసౌకర్యంగా ఉంటూ, సమయాన్ని గడిపే మార్గాల కోసం నిరంతరం అన్వేషిస్తూ ఉంటారు.

తూర్పు దేశాల జీవన విధానాన్ని పరిశీలించే క్రమంలో, జోడ్ ఈ విషయంలో ఇంత లోతుగా పరిశోధన చేశారు, ఇప్పటివరకు ఏ కొద్దిమంది విమర్శకులు కూడా ఇంత లోతుగా వెళ్ళలేదు. జోడ్ దీనిని అజ్ఞేయవాద లేదా మతాతీత దృక్కోణం నుండి చూస్తారు—మత వ్యతిరేక దృక్కోణం నుండి కాదు—అయితే రాధాకృష్ణన్ మతానికి కట్టుబడి ఉంటారని జోడ్ స్వయంగా అంగీకరిస్తారు. వారి దృక్పథాల మధ్య ఎంతటి వ్యత్యాసం ఉందంటే, వారిద్దరిలోనూ కనిపించే ఏకైక ఉమ్మడి అంశం ‘సుఖవాదం’ (Hedonism) మాత్రమే—అంటే, శరీరం నశించకముందే ఈ జీవితంలో సుఖాన్ని పొందడం. అయితే, ఒక మతపరమైన వ్యక్తిగా రాధాకృష్ణన్ పరలోకంలో కూడా సుఖాన్ని ఆశిస్తారు. వారి విమర్శలు విస్తృతమైన అంశాలను స్పృశిస్తున్నందున, ఇక్కడ వారి దృక్పథాలలోని కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలను క్లుప్తంగా పరిశీలించడం తప్ప, సమగ్రంగా చర్చించడం సాధ్యం కాదు.

తూర్పు దేశాలలో మతమే తత్వశాస్త్రం అని జోడ్ (Joad) పొరపాటున భావిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది; వాస్తవానికి మతం అనేది తత్వశాస్త్రం వైపు వెళ్ళే ఒక మెట్టు మాత్రమే. మతపరమైన తత్వశాస్త్రానికి (philosophy of religion) మరియు సాధారణ తత్వశాస్త్రానికి (అంటే సమగ్ర జీవన తత్వశాస్త్రానికి) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని ఆయన గుర్తించినట్లు లేదు. ఆయన స్వయంగా పేర్కొన్నట్లుగా, మొదటి దాని లక్ష్యం ‘తనను తాను లేదా ఆత్మను ఏదో ఒక గొప్పదానిలో లీనం చేసుకోవడం ద్వారా సంతృప్తిని పొందడం’; ఇక రెండవ దాని లక్ష్యం విశ్వాన్ని సమగ్రంగా వివరించే జ్ఞాన ఏకత్వాన్ని లేదా పరమ సత్యాన్ని అన్వేషించడం. అయితే, ఈ రెండవ అంశాన్ని జోడ్ చాలా తేలికగా కొట్టిపారేస్తూ ఇలా అంటారు: “ఈ ఏకత్వాన్ని ఎలా సాధించాలి? నా కాలం మరియు నాగరికతకు చెందిన, ఇంకా పరివర్తన చెందని ఒక సాధారణ వ్యక్తిగా నాకు అది తెలియదు. చివరికి రాధాకృష్ణన్ కూడా నాకు ఆ విషయం చెప్పలేరు.” ఒకవేళ జోడ్ ఈ విషయంలో నిజంగా గంభీరంగా ఉండి ఉంటే, ఆయన తన ‘కౌంటర్ అటాక్’ (Counter Attack) పుస్తకమంత పరిమాణం గల మరొక పుస్తకాన్ని దీనిపై రాసి ఉండేవారు. పాశ్చాత్య దేశాలలోనూ, అలాగే పాశ్చాత్య ప్రభావానికి లోనైన తూర్పు దేశాలలోనూ అత్యధికులు అర్థం చేసుకుని ఆసక్తి చూపే రీతిలో తూర్పు దేశాల ఆలోచనా విధానాన్ని అందించడమే రాధాకృష్ణన్ ప్రధాన లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది. అత్యధికులను ఆకట్టుకునేది మతమే. అంతర్జ్ఞానం లేదా ‘సౌందర్యాత్మక’ అనుభవం మరియు ఆధ్యాత్మిక పారవశ్యం అనేవి మతం యొక్క అత్యున్నత శిఖరాలపై నిర్మించబడిన బలమైన కోటలు; వాటి రక్షణలో ఉంటూనే రాధాకృష్ణన్ తన వాదనలను వినిపిస్తారు. మతాన్ని జీవితంలో అత్యంత విలువైన ఆస్తిగా భావించే అత్యధికుల మద్దతు రాధాకృష్ణన్‌కు లభిస్తోంది. అయినప్పటికీ, జోడ్ మరియు వూల్ఫ్ (Woolf) వంటి శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన వారిని ఒప్పించడంలో ఆయన పూర్తిగా సఫలమైనట్లు కనిపించదు. అటువంటి సందర్భాలలో మతపరమైన తత్వశాస్త్రం కంటే అసలైన తత్వశాస్త్రం (philosophy proper) మరింత ప్రభావవంతంగా ఉండేదని నేను అంగీకరిస్తాను. కానీ, జోడ్ స్వయంగా అంగీకరించినట్లుగా (167వ పేజీలో), అసలైన భారతీయ తత్వశాస్త్రం అనేది ఇప్పటికీ ‘సామాన్యులకు అందని విషయం’ (caviare to the general)గానే మిగిలిపోయింది. పాశ్చాత్య మేధస్సు దీనిని స్వీకరించడానికి ఇంకా తార్కికంగా సిద్ధంగా లేనందున రాధాకృష్ణన్ దీనిని ఆశ్రయించలేకపోయారు; అయినప్పటికీ, కొందరు దీనిని ఖచ్చితంగా గ్రహించగలిగారు. జోడ్ చేసిన విమర్శలలో చాలావాటికి అప్పటికే తార్కిక సమాధానాలు లభించాయని మాత్రమే కాకుండా, పాశ్చాత్య విజ్ఞాన శాస్త్రాలు లేదా తత్వశాస్త్రాలు ఇప్పటివరకు వెల్లడించని నిజమైన విలువైన అంశాలను భారతదేశం ప్రపంచానికి అందించగలదని కూడా భారతీయ తత్వశాస్త్రం నిరూపించగలదు. దీనిని గ్రహించడానికి ‘ఏకాగ్రత’తో కూడిన మరియు ‘క్షురిక-ధార’ (క్షురపు అంచు) కంటే పదునైన మేధస్సు లేదా బుద్ధి అవసరం.

మళ్ళీ, ‘ఏకత్వం’  ‘అద్వైతం’ మధ్య భేదం చాలా పురాతనమైనది. అయినప్పటికీ, పగలు రాత్రికి ఉన్నంత దూరంలో ఉన్న ఈ రెండు భావనల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం గురించి యూరప్ మరియు అమెరికాకు కనీస అవగాహన కూడా లేదు. ఈ జ్ఞానం లేకపోవడం జోడ్‌ను ‘ఏకత్వం’ మరియు ‘బహుళత్వం’ గురించిన వాదనల చిక్కుముడిలోకి నెట్టింది.

అంతేకాకుండా, యూరప్  అమెరికాలు సత్యం మరియు హేతువు యొక్క లోతైన అర్థాలను ఇంకా శోధించలేదు. అయినప్పటికీ, ‘ప్రజల’చే గుర్తించబడని ఒక ‘వ్యక్తిగత’ తీర్పుకు అందరూ అంగీకరిస్తారన్నట్లుగా, ఇది వాస్తవం లేదా హేతుబద్ధం, అది వాస్తవం లేదా హేతుబద్ధం కాదు అని వారు తరచుగా మాట్లాడుతుంటారు. అయితే, ఈ విషయాలపై ఒక నిర్దిష్టమైన వివరణ ఇవ్వడానికి ప్రయత్నించిన ఏకైక ఘనత భారతదేశానికి ఉంది.

ఇది మాత్రమే కాదు. పాశ్చాత్య దేశాలు, భౌతిక ప్రపంచ విశ్లేషణను అత్యంత అద్భుతమైన లోతుకు మరియు కచ్చితత్వానికి తీసుకువెళ్లినప్పటికీ, తమ అధ్యయనంలో మానసిక ప్రపంచం యొక్క ప్రాథమిక విషయాలకు మించి వెళ్ళలేదు. అత్యంత సాధారణమైన మానసిక దృగ్విషయమైన నిద్ర యొక్క శారీరక విలువ గురించి కాదు, మానసిక విలువ గురించి అది ఏమి చెబుతుంది? పాశ్చాత్య వాస్తవికవాదులు, అర్హత ఉన్నా లేకపోయినా, ‘దత్తత’ను ఒక అభేద్యమైన వాదనగా ప్రదర్శిస్తారు. కానీ కలలలో అనుభవించే ‘దత్తత’ సంగతేమిటి? దాని గురించి వారు ఇప్పటివరకు కనీసం ఆలోచించారా?

 ‘దత్తత’ అంటే అర్థం ఏమిటి?