లేడీ మాక్బెత్: పాత్ర అధ్యయనం(త్రివేణి)
రచన: డా. యు. సి. నాగ్, ఎం.ఏ., పి.హెచ్.డి.-ఆంగ్లరచనకు నా అనువాదం
(బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, ఆంగ్ల అధ్యయన విభాగం అధిపతి)
షేక్స్పియర్ తన మాక్బెత్ నాటక ప్రదర్శనలో, ఒక పాత్ర వికాస ప్రక్రియను మనం చూస్తాము. పాత్ర వికాసంతో పాటు ప్రేక్షకులలో కూడా దానికి అనుగుణమైన భావోద్వేగ వికాసం జరిగింది. లేడీ మాక్బెత్ నాటక ప్రదర్శన విషయంలోనూ ఇదే పరిస్థితి. అయితే, ఈ రెండు సందర్భాలు సమాంతరంగా ఉన్నప్పటికీ వ్యతిరేకంగా ఉంటాయి; ఒకేలా కాకుండా విరుద్ధంగా ఉంటాయి. స్త్రీ విషయంలో పాత్ర, విధి భావోద్వేగాల వికాసం, పురుషుడి విషయంలో జరిగిన దానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. నాటకం ప్రారంభంలో భార్య తన భర్త కంటే శక్తివంతంగా, విస్తృతంగా వ్యవహరిస్తుంది; కానీ డంకన్కు ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాక, ఆమె ఇకపై ప్రధాన పాత్రధారిగా ఉండదు చివరికి నాటకం నుండి పూర్తిగా నిష్క్రమిస్తుంది. ఆమె నేరపూరిత సంకల్పంతో కూడిన ఉద్వేగంతో నాటకాన్ని ప్రారంభిస్తుంది, కానీ క్రమంగా నిస్తేజంలోకి, నిస్సత్తువ మరియు నిర్లిప్త ఉదాసీనతలోకి కూరుకుపోతుంది. ఆమె ప్రవేశంతో భయాన్ని రేకెత్తిస్తుంది, కానీ ఆమె నిష్క్రమించేసరికి, మనం ఆమెపై జాలిపడటానికి సాహసిస్తే, ఆ భయం దాదాపు జాలి వైపుకు మారుతుంది. ప్రతి విషయంలోనూ ఆమె తన భర్తకు పూర్తి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. నాటకం సాగేకొద్దీ అతను కథలోని అన్ని అంశాలను తన చేతుల్లోకి తీసుకుంటాడు, ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా హత్యలు చేస్తూనే ఉంటాడు, చివరికి ఆ భయం అతన్ని ఉలిక్కిపడేలా చేయలేని ఒక పరిచితమైన ఆత్మగా మారుతుంది. తొలి పరిచయంలో అతన్ని ఆరాధనతో చూసిన వారి నుంచే తీవ్రమైన నిందలను మూటగట్టుకుంటాడు.
లేడీ మాక్బెత్ కథ సహజంగా నాలుగు దశలుగా విభజించబడుతుంది, వాటిలో మూడు ఈ నాటక పరిధిలోనే ఉంటాయి. మొదటి దశ, మాక్బెత్ విషయంలో లాగే, అసలు కథకు ముందు మొదలవుతుంది మరియు కేవలం సూచనాత్మక సంకేతాల ద్వారా మాత్రమే మనకు తెలియజేయబడుతుంది.
ఆమె మొదటిసారి కనిపించినప్పుడు—అది ఆమె కథలోని రెండవ భాగాన్ని ప్రారంభిస్తుంది—లేడీ మాక్బెత్ను కేవలం భయంకరమైనదిగా మాత్రమే వర్ణించగలం, కానీ ఆ భయంకరత్వం ఒక దివ్యమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. ఆమె కనికరం లేని తుఫాను అల లేదా అడ్డుకోలేని, కనికరం లేని సుడిగాలి యొక్క దివ్యమైన భయంకరత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఆమె దృష్టి ఒక లక్ష్యంపై నిలకడగా ఉంది, ఏ అడ్డంకులకూ ఆగని దృఢ సంకల్పంతో, వాస్తవానికి అభేద్యమైన, నిశ్చింతమైన లక్ష్య సాధనతో ఆమె “అత్యంత సమీప మార్గాన్ని” ఎంచుకుంటుంది. విషాదం చూపగల అకుంఠిత సంకల్ప శక్తికి ఆమె అత్యంత విస్మయపరిచే ప్రతిరూపంగా మన ముందు కనిపిస్తుంది. ఆ సంకల్ప శక్తి వల్ల ఆమె సాధారణ నైతికత పరిధిని ఛేదించుకుని, శక్తియే చట్టంగా ఉండే ప్రపంచంలో జీవిస్తోంది. ఆమె అనైతికమైనది కాదు, కానీ నైతికత లేనిది, ఎందుకంటే ఆమె ఉప్పొంగే సంకల్పానికి నైతిక భేదాలు కనిపించవు. ఆమె దృష్టిలో పరిగణించాల్సిన ఏకైక అడ్డంకులు, ఆమె సంకల్పించే శక్తికి, ఆచరణలో పెట్టే శక్తికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం నుండే పుట్టుకొచ్చేవి. ఆమె సంకల్పం విజయం సాధిస్తుంది, అది తన భర్తను ముందుకు నడిపిస్తుంది, అది ఆమెను సంశయం అనే అసౌకర్యకరమైన స్పర్శకు అతీతంగా నిలబెడుతుంది, అది అవకాశాలను అందిపుచ్చుకుని వాటిని మిత్రులుగా మార్చుకుంటుంది. కానీ, చివరికి ఆమె ఒక స్త్రీ, మరియు బహుశా తాను ద్వేషించే స్త్రీ బలహీనతల గురించి ఆమెకు స్పృహ ఉంది. ఈ బలహీనతలు ఆమె ఉప్పొంగే సంకల్పం యొక్క ముందుకు సాగే ప్రయాణానికి వ్యతిరేకంగా అంతర్గత నిరసనను లేవనెత్తడానికి సాహసిస్తాయి, కాబట్టి వాటిని అణచివేయాలి. ప్రాపంచిక ఆలోచనలను ప్రేరేపించే శక్తులను ఆవాహన చేసి, “ఆమెలోని స్త్రీత్వాన్ని తొలగించి, ఆమెను తల నుండి కాలి వరకు అత్యంత భయంకరమైన క్రూరత్వంతో నింపాలి,” ఆ క్రూరత్వాన్ని ఆమె స్వభావం వ్యతిరేకిస్తుంది, కానీ ఆమె సంకల్పం యొక్క ఆజ్ఞ మేరకు అది బలవంతంగా ఉనికిలోకి వస్తుంది. కానీ నిరసన సద్దుమణిగినా, అది చనిపోలేదు; ధైర్యాన్నిచ్చే మద్యం సహాయం ఉన్నప్పటికీ, తన భార్య స్వయంగా చేయలేని ఆ కార్యాన్ని మాక్బెత్ తప్పక చేయాలి.
“నిద్రపోతున్నప్పుడు ఆయన నా తండ్రిని పోలి ఉండకపోతే,
నేను ఆ పని చేసి ఉండేదాన్ని.”
ఆమె చెప్పిన ఆ కారణంలో కొంత అసహనం కనిపిస్తుంది. తనలోని బలహీనతకు సంబంధించిన ఆ చివరి అవశేషం పట్ల, తన సంకల్పంతో తనను తాను జయించలేకపోవడం పట్ల, తాను అస్సలు చోటివ్వకూడదనుకున్న ఆ అభ్యంతర భావన ఇంకా మిగిలి ఉండటం పట్ల ఆమెకు అసహనం కలుగుతుంది. కానీ ఆ చిన్న బలహీనత భావోద్వేగాల వల్ల బలపడదు, అలాగే మిగిలి ఉన్న పనిని చేయడానికి అవసరమైన ధైర్యాన్ని కోల్పోయేలా ఆమెను చేయదు. ఆమె సంకల్పం దృఢంగానే ఉంటుంది, ఆమె ధైర్యం ఏమాత్రం తగ్గదు ఆమె ఒక స్థిరమైన, అచంచలమైన మార్గంలోనే ముందుకు సాగుతుంది.
నాటకంలోని మొదటి రెండు అంకాల్లో లేడీ మక్బెత్ వ్యక్తిత్వం ఇలాగే ఉంటుంది. దృఢ సంకల్పం మరియు నిర్భయమైన ధైర్యం ఆమె ప్రధాన లక్షణాలుగా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవి మాత్రమే ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని పూర్తిగా నిర్వచించవు; ఆమె పాత్రను సంపూర్ణంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఇక్కడ మూడు అంశాలను పరిశీలించవచ్చు.
(1) మొదటిగా, ఆమె సంకల్పం ఏ లక్ష్యం వైపు మళ్ళిందో గమనించాలి. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, అది ‘రాజ్యాధికారం’ (కిరీటం). కానీ ఎవరి కోసం ఆ అధికారం? ఆమె ఆశయం వ్యక్తిగతమైనదా, తన కోసమేనా? లేక తన భర్త గురించిన ఆలోచనలో ఆమె తనను తాను మర్చిపోతుందా? ఈ ప్రశ్న సహజంగానే మనకు కలుగుతుంది. అయితే, నేను ఇక్కడ కేవలం ఆ ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాను, దానికి సమాధానం తర్వాత ఇస్తాను.
(2) గమనించాల్సిన రెండవ అంశం ఏమిటంటే, లేడీ మక్బెత్ కూడా తన భర్త లాగే అంతర్గత సంఘర్షణకు గురవుతుంది, అయితే ఆమె సంఘర్షణ అతనిది కాదు. మక్బెత్ ఒకవైపు తన ఉన్నత ఆశయానికి, మరోవైపు ఊహాజనిత భయాలకు మధ్య సతమతమవుతుంటాడు. ఈ భయాలు అతని ఆశయంతో తలపడతాయి, ఫలితంగా అతని మనస్సులో ఒక అంతర్గత యుద్ధం చెలరేగుతుంది; ఇది అతని వ్యక్తిత్వాన్ని కుదిపేసి, ఒక తిరుగుబాటు (insurrection) లాంటి పరిస్థితిని సృష్టిస్తుంది. లేడీ మాక్బెత్లో సంఘర్షణ అనేది స్త్రీ సహజ స్వభావానికి మరియు దృఢ సంకల్పానికి మధ్య, అలాగే ప్రకృతికి మరియు మానవ సంకల్పానికి మధ్య జరుగుతుంది; ఆ సంఘర్షణ ఫలితంలోనే ఆమె జీవిత విషాదం దాగి ఉంది. అనివార్యమైన ఆ ఫలితాన్ని ఆమె స్వయంగా గ్రహించలేకపోవడం ఆమె వ్యక్తిత్వంలోని ఒక పరిమితిని సూచిస్తుంది; ఇది ఆమెకు, ఆమె భర్తకు మధ్య ఉన్న మరో వ్యత్యాసాన్ని చూపిస్తూ, నేను ఇంతకుముందు ప్రస్తావించిన మూడవ అంశం వైపు మనల్ని నడిపిస్తుంది.
(3) మక్బెత్తో పోలిస్తే లేడీ మక్బెత్కు ఊహాశక్తి చాలా తక్కువ. మక్బెత్ పూర్తిగా ఊహలతో నిండిన వ్యక్తి; అతని భార్య మాత్రం మరింత వాస్తవిక దృక్పథం కలిగినది. భార్యలోని ఈ వాస్తవిక దృక్పథం, భర్తలోని ఊహాశక్తికి పూర్తి భిన్నంగా ఉంటుంది. డంకన్ హత్య జరిగిన తర్వాత వచ్చే సన్నివేశంలో ఇది అత్యంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమెకు ఆ రక్తం ఒక నీచమైన సాక్షి మాత్రమే; అతనికి అది మాంసపు ముద్దలా మారిన అసంఖ్యాక సముద్రాల దర్శనంగా రూపుదిద్దుకుంటుంది; రాత్రి శబ్దాలు, ఆకస్మికంగా తలుపు తట్టే చప్పుడు, అతనికి ఏదో కలత చెందిన అతీంద్రియ ప్రపంచం నుండి వస్తున్నట్లు అనిపిస్తాయి; ఆమెకు అవి గుడ్లగూబల, కీచురాళ్ల అరుపులు మరియు దక్షిణ ద్వారం వద్ద తలుపు తట్టే చప్పుడులా అనిపిస్తాయి. మనం ఇదివరకే చూసినట్లుగా, ఈ పరిమితియే ఒకేసారి ఆమె బలహీనత మరియు బలం. అది ఆ పనిలోని భయానకతను కప్పిపుచ్చింది, కానీ దాని పర్యవసానాలను కూడా ప్రాణాంతకంగా దాచిపెట్టింది. నిజానికి ఒక్క క్షణం ఆమె ఉలిక్కిపడుతుంది, ఒక్క క్షణం తన భర్త ఊహలన్నీ కేవలం కల్పనలేనా అని ఆమెకు సందేహం కలుగుతుంది, కానీ అది ఒక్క క్షణం మాత్రమే. అకస్మాత్తుగా గంభీరంగా ఆమె అతని వైపు తిరిగి ఇలా అంటుంది:
“ఈ పనుల గురించి ఆలోచించకూడదు
ఈ విధంగా; అలా చేస్తే మనకు పిచ్చిపడుతుంది.”
అతను ఆయాసపడుతూ ముందుకు సాగుతుండగా,
“‘ఇక నిద్రపోవద్దు’ అని ఒక స్వరం అరవడం విన్నట్టు నాకు అనిపించింది,”
ఆమె అడ్డుపడి “నీ ఉద్దేశం ఏమిటి?” అని అడుగుతుంది. తాను విన్నది నిజమైన స్వరమేమోనన్న సందేహంతో సతమతమవుతాడు. ఆ తర్వాత దాదాపు వెంటనే, అతని ఊహలోని వ్యర్థతను గ్రహించి, ఆమె తేరుకుంటుంది. అంతేకాదు, తనను తాను అతని కంటే బాగా అర్థం చేసుకోలేదు. ఈ పనులను ఈ విధంగానే ఆలోచించాల్సి ఉంటుందని ఆమె ఎన్నడూ అనుమానించదు; “కొద్ది నీటితో ఈ క్రియ నుండి మనల్ని విముక్తి చేయవచ్చు” అనే తన తేలికపాటి వాస్తవికతకు, ఒకనాడు “ఈ చేతులు ఎన్నటికీ శుభ్రం కావా?” అని తనే సమాధానం చెప్పుకుంటుందని; లేదా “జరిగిపోయింది జరిగిపోయింది” అనే ప్రాణాంతకమైన సామాన్య వాక్యం, సమీప భవిష్యత్తులోనే “జరిగిపోయింది, దాన్ని మార్చలేము” అనే అనంతమైన విచారానికి దారి తీస్తుందని ఆమె ఊహించదు. ఈ విధంగా, ఈ ఇద్దరూ తమ విరుద్ధ స్వభావాల కలయికతో తమ విషాదానికి పునాది వేసుకుంటారు మరియు ఆ స్త్రీ వాటి విలువను అంచనా వేయడంలో విఫలమవడం వల్ల, ఆ పురుషుడి ఊహాత్మక భయానకతలు ఇద్దరి నాశనానికి కారణమవుతాయి.
నాటకంలోని ఈ ఘట్టం నుండి లేడీ మాక్బెత్ తన చొరవను పూర్తిగా విడిచిపెడుతుంది. ఆమె ఇకపై నేరాలను సూచించదు; ఆమె ఇకపై కుట్రలు పన్నదు; ఆమె ఇకపై తన భర్త ఉద్దేశ్యాలను ప్రేరేపించదు; అంతేకాదు, ఆమె ఇకపై వాటిని పంచుకోదు. ఒక నీరసమైన నిస్సత్తువ ఆమె ఆత్మను ఆవరిస్తోంది, తీవ్రమైన నిరాశ యొక్క అలసట ఆమె మనస్సును పట్టి పీడించింది, దానికి తోడు తన భర్త గురించిన ఒకే ఒక్క తీవ్రమైన ఆందోళన కూడా ఆమెను గాయపరుస్తోంది.
ఆమె ఇకపై తన భర్త చర్యలలో పాలుపంచుకోదు, కానీ అతని గురించి తీవ్రమైన భయంతో వణికిపోతుంది. అతను తన దుఃఖాన్ని, తనను తాను మోసం చేసుకుంటాడేమోనన్న ఆందోళనే ఆమెకున్న ఏకైక సానుకూల భావోద్వేగం. దీనితో ప్రేరేపించబడి, ఆమె విందు సన్నివేశంలో ఒక గొప్ప ప్రయత్నం చేస్తుంది. ఒక క్షణం పాటు ఆమె మళ్ళీ బలంగా తయారవుతుంది; ఆ క్షణం ఆమె బలమైన ఆత్మగా మారి ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది; కానీ అతిథులు వెళ్ళిపోయాక, ఆమె అలసిపోతుంది మరియు ఆ రోజువారీ నిస్సత్తువ తిరిగి వస్తుంది; దాని ప్రవేశంతో, భయం స్థానంలో కరుణాభావం చోటుచేసుకుంటుంది. నా దృష్టిలో, ఈ విషాద నాటకంలో అతిథులు వెళ్ళిపోయాక భార్యాభర్తలు ఒంటరిగా మిగిలిపోయినప్పుడు జరిగే ఆ చిన్న సంభాషణ కంటే ఎక్కువ కరుణరసం కలిగించేది మరొకటి లేదు.
మాక్బెత్ యొక్క రోగగ్రస్తమైన ఊహలు పట్టించుకోకుండానే గడిచిపోతాయి, అతని ఆధిపత్య ప్రశ్నలకు నిస్పృహతో కూడిన సమాధానమే లభిస్తుంది.
ఇటు త్వరపడు,
నా ఆత్మను నీ చెవిలో పోయడానికి,
మరియు నా నాలుక శౌర్యంతో శిక్షించడానికి
ఆ బంగారు కిరీటాన్ని పొందకుండా నిన్ను అడ్డుకుంటున్న వాటన్నిటినీ,
విధి అతీంద్రియ సహాయం నీకు ఆ కిరీటాన్ని తొడిగించాలని చూస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది.”
ఒకే ఒక నిర్ధారణకు రావచ్చు. షేక్స్పియర్ ఉద్దేశపూర్వకంగా హోలిన్షెడ్ సూచనను ఉపయోగించలేదు, దానికి పూర్తి వ్యతిరేకమైన దానిని ఉద్దేశించాడు. ఒక సూచనను గట్టిగా చెప్పి, అది స్పష్టంగా పాటించబడనప్పుడు, దానిని తిరస్కరించారని నిర్ధారణకు రావాలి. అందువల్ల, స్వగతంలో లేడీ మాక్బెత్ తనను తాను బయటపెట్టుకోవడం, నిద్రలో నడిచే వ్యక్తి పెదవుల ద్వారా ఆమె బాధలపై పడిన వెలుగు, మరియు ఈ నాటకాన్ని దాని మూలాలతో పోల్చి చూడటం వంటివి, లేడీ మాక్బెత్ తన వ్యక్తిగత స్వార్థం వల్ల కాకుండా, తన భర్తపై ఉన్న తీవ్రమైన దురాశ వల్ల నాశనమైందని నిశ్చయంగా నిరూపిస్తున్నాయి.
ఆమె నేర మార్గంలోకి ప్రవేశించడానికి ముందు ఎలా ఉండేదో చెప్పే సూచనలను సేకరించడం ద్వారా, ఇప్పుడు మనం లేడీ మాక్బెత్ చిత్రాన్ని పూర్తి చేయగల స్థితిలో ఉన్నాము. హోలిన్షెడ్లోని గ్రూచ్, షేక్స్పియర్ యొక్క లేడీ మాక్బెత్ కాదని గుర్తుంచుకోవాలి. జూలియస్ సీజర్లోని పోర్షియా పాత్ర విషయంలో చేసినట్లే, హోలిన్షెడ్లోని గ్రూచ్కు సంబంధించిన కొన్ని వివరాలను షేక్స్పియర్ కళాత్మక ప్రయోజనాల కోసం ఉద్దేశపూర్వకంగా తిరస్కరించాడు. చారిత్రక కథనం ప్రకారం, మాక్బెత్ గ్రూచ్కు రెండవ భర్త; ఆమె మొదటి భర్త తన కోటలో హత్యకు గురైన తర్వాత అతన్ని వివాహం చేసుకుంది. కానీ, షేక్స్పియర్ యొక్క లేడీ మాక్బెత్, దీనికి విరుద్ధంగా ఏమీ లేనందున మనం ఊహించుకోవాల్సింది ఏమిటంటే, తన యవ్వనపు ఆదర్శవాదం, ప్రేమ మరియు తన భర్త శ్రేయస్సు పట్ల ఉన్న ఉత్సాహభరితమైన భక్తితో నిండిన తాజాదనంతో మాక్బెత్ను వివాహం చేసుకోవడానికి వచ్చింది. అందువల్ల, ఆమెకు మాక్బెత్ పట్ల జూలియట్ యొక్క ఆత్మార్పణ చేసుకునే అభిరుచి కొంత ఉంది, అలాగే జూలియట్ యొక్క ఆరాధనా భావం కూడా కొంత ఉంది. ఆమెకు మాక్బెత్ తన కన్యత్వపు కలలలోని నిష్కళంకమైన వీరుడిగా కనిపించి ఉండాలి, మరియు అతని పట్ల ఈ ఆరాధన ఆమె వివాహం తర్వాత కూడా తగ్గలేదు. అందువల్ల, ఆమె తన భర్త పట్ల భక్తిశ్రద్ధలతో కూడిన అనుబంధాన్ని పెంచుకుంటుంది, అతను తన కోసం పెట్టుకునే ఆశయాల కన్నా ఆమె అతని కోసం మరింత పట్టుదలతో ఆశయాలను కలిగి ఉంటుంది. ఆమె ప్రేమ ఆప్యాయతపై ఇతరులకు ఎలాంటి హక్కులు లేకపోవడం సహజంగానే ఆమె ప్రేమ మొత్తాన్ని తన భర్తపైనే కేంద్రీకరించేలా చేస్తుంది. మరియు తన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న అతిపెద్ద నష్టం వల్ల, ఆమె ప్రేమ మరియు పట్టుదల అతని వృత్తికే పరిమితమవుతాయి. ఆమె మాతృత్వపు ఆనందాలను చవిచూసింది, అలాగే వియోగపు వేదనను కూడా అనుభవించింది.
“నేను చనుబాలిచ్చాను, నాకు తెలుసు
నాకు పాలు తాగే బిడ్డను ప్రేమించడం ఎంత సున్నితమైనదో.”
ఇక్కడ వ్యాఖ్యానించడానికి చాలా ఉంది. ఆమె స్వభావం ప్రేమ కోసమే పుట్టింది, ఒకవేళ ఆ బిడ్డ బ్రతికి ఉంటే అది ఎలా ఉండేదో షేక్స్పియర్కే తెలుసు. కానీ ఆ బిడ్డ ఆమె నుండి దూరం చేయబడింది, ఆమె స్వభావమంతా తన భర్త వైపు మళ్లింది. ఇప్పుడు ఆమె తనను తాను అంకితం చేసుకోగల ఏకైక విషయం అతని వృత్తి మాత్రమే. అతని గొప్ప ప్రతిభ గురించి ఆమెకు తెలుసు, అవన్నీ ఒకే గొప్ప సేవకు అంకితం చేయబడాలి – అవి తన భర్తను ఎంత ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చగలవో అంత ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చాలి. అతను ఆమెను ఎంతగా లాలించినా, ప్రేమికుల “చిన్న భాష”లో మాట్లాడినా, ఆమె అతనిపై మధురమైన మాటలను, అందమైన కబుర్లను వృధా చేయదు. కార్డీలియా వలె, ఆమె తన ప్రేమను వ్యక్తపరచడానికి మాటల కన్నా చేతలనే ఇష్టపడుతుంది, అందువల్ల, చర్య తీసుకోవడానికి అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటుంది. ఆమె ప్రభావం లేని చోటు ఆమె భర్త ఎక్కడా లేదు. అతని స్వభావంలో సూత్రబద్ధత పూర్తిగా లోపించిందని మేము గమనించాము మరియు ఈ సూత్రబద్ధత లేకపోవడమే అతని భార్య ఆశయాల అభివృద్ధిలో ఒక శక్తివంతమైన కారకంగా ఉండి ఉండాలి. ఆమె ఉద్దేశ్యాలను అరికట్టడానికి లేదా నియంత్రించడానికి, వాటిని చట్టబద్ధమైన మార్గాల్లో నడిపించడానికి ఏమీ లేదు. మానసిక నైతిక సమతుల్యతను కాపాడుకోవడానికి ఆమెకు సహాయపడే సాధనాలు ఏవీ లేవు. ఈ విధంగా, మంచి ప్రారంభాల నుండి స్థిరమైన ఆలోచన యొక్క క్రమమైన నిరంకుశత్వం పెరుగుతుంది. అది ఆమె పూర్తి అస్తిత్వంగా మారే వరకు ఆమె దానిచే ఆధిపత్యం చెలాయించబడుతుంది. “ఆమె అత్యంత భయంకరమైన స్వార్థం యొక్క పట్టులో ఉంది – ఒకరి కోసం మరొకరు అనే స్వార్థం.” 2 ఈ స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తి పూర్తిగా తెలివిగా లేడని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి లేదు. స్థిరమైన ఆలోచన అన్ని రకాల అనుపాత భావనలను నాశనం చేస్తుంది అనుపాతాలను తగినంతగా గ్రహించడంలో లేదా మరో మాటలో చెప్పాలంటే సరైన సర్దుబాట్లు చేయడంలోనే తెలివి ఉంటుంది. మనస్తత్వవేత్తలు ఒక నిర్దిష్ట తరగతి చర్యలను ఐడియో-మోటార్గా వర్గీకరిస్తారు. అవి కేవలం ఒక ఆలోచన యొక్క స్పష్టత కారణంగా మరియు సంకల్పం యొక్క ఎటువంటి స్పృహతో కూడిన ప్రయత్నం లేకుండా, ఆ ఆలోచనను అనుసరించే చర్యలు. ఒక స్థిరమైన ఆలోచన కింద చేసే పనులు ఒకే రకమైన పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి, లేడీ మాక్బెత్ విషయంలో కూడా అదే జరిగింది. ఆమె సంకల్పంలో పైకి కనిపించే దృఢత్వం, లక్ష్య సాధనలో విజయగర్వంతో కూడిన నిశ్చయత అనేవి నిజానికి నైతిక గుణాలు కానే కావు. ఒక స్థిరమైన ఆలోచన ఆమెను దాని సాకారం వైపు అడ్డుకోలేని విధంగా ముందుకు నెట్టడమే వాటికి కారణం. అందుకే ఆమె నైతిక భేదాలకు అతీతంగా ఉండి, ఒక క్రూరమైన, ఘోరమైన పనిని దానిలోని భయంకరతను, క్రూరత్వాన్ని గ్రహించకుండానే చేయగలదు.
కానీ లక్ష్యం నెరవేరి, ఆ ఆలోచన సాకారమైనప్పుడు; ఆమె భర్త తలపై కిరీటం ధరించి సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు, ఆ స్థిరమైన ఆలోచన (fixed idea) యొక్క పట్టు సడలుతుంది. దాని తీవ్రత తగ్గిపోవడంతో, ఇతర ఆలోచనలకు ప్రవేశం లభిస్తుంది. బహుశా నైతిక భావనలు శాశ్వతంగా అంతరించిపోయి ఉండవచ్చు; అవి దీర్ఘకాలిక నిర్లక్ష్యాన్ని తట్టుకోలేవు. కానీ స్త్రీత్వపు సహజాతాలు తిరిగి మేల్కొంటాయి; వాటిని ఉల్లంఘించడానికి సాహసించిన ఆత్మపై అవి ఒక్కొక్కటిగా తీవ్రమైన గాయాన్ని కలిగిస్తాయి.
ఆనాటి ఆ తీవ్రమైన ఆలోచనకు మూలమైన ప్రేమ అలాగే నిలిచి ఉంటుంది, ఏమాత్రం తగ్గకుండా. కానీ అది ఇకపై ఉత్సాహభరితమైన లక్ష్యాలకు లేదా చురుకైన కార్యకలాపాలకు మూలంగా ఉండదు; అది అత్యంత దారుణమైన హింసను కలిగించే సాధనంగా మారుతుంది. అలా, ఆ స్థిరమైన ఆలోచన వల్ల కలిగే ఉన్మాదం స్థానంలో నిష్క్రియమైన బాధతో కూడిన నిస్తేజం ఆవహిస్తుంది. ఆ పరిణామాల ఒత్తిడిలో మనస్సు మరింత అస్తవ్యస్తమై, చివరికి అది సంపూర్ణ పిచ్చిగానూ, ఆత్మహత్యతో కూడిన మరణంగానూ ముగుస్తుంది.
“లేడీ మక్బెత్ కేవలం అసహ్యించుకోదగిన పాత్ర,” అని డాక్టర్ జాన్సన్ తనదైన ఖచ్చితమైన శైలిలో అంటారు. కానీ ఆమె పాత్రను సరిగ్గా అర్థం చేసుకోని వారు మాత్రమే అలా భావిస్తారు. ఇటీవలి విమర్శకులు దీనికి భిన్నమైన అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉండి, ఆమె పట్ల భావోద్వేగంతో స్పందించారు. అయితే, వారు షేక్స్పియర్ మనస్తత్వాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోలేకపోయారు. ఆయన మనలో కలిగించే భావనలో విస్మయం, భయం గాఢమైన జాలి మిళితమై ఉంటాయి. లేడీ మక్బెత్ మరియు ఆమె భర్త విషయంలో, మానవ హస్తం ద్వారా ప్రేరేపించబడి, చివరికి మానవ హృదయాన్నే అణచివేసే శక్తుల కదలికలను మనం గమనించాలని షేక్స్పియర్ కోరుకున్నాడని భావించడం ఆయన ఉద్దేశాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం కాకపోవచ్చు. మక్బెత్ విషయంలో, ఒక వ్యక్తిని ఆవహించిన ప్రబలమైన ప్రేరణల (impulses) ఆధిపత్యాన్ని మనం చూశాము; లేడీ మక్బెత్ విషయంలోనూ అటువంటి ఆవహన ఉంది, కానీ అది ఒక స్థిరమైన ఆలోచన యొక్క ఆధిపత్యం వల్ల కలిగింది. రెండింటిలోనూ, ఆ శక్తులకు లోనైన వ్యక్తిదే ప్రాథమిక బాధ్యత, ఎందుకంటే షేక్స్పియర్ విధిని గుడ్డిగా నమ్మేవాడు కాదు. కానీ రెండు సందర్భాల్లోనూ జీవితంపై అటువంటి శక్తులు ప్రయోగించబడతాయి, అక్కడ ఆ వ్యక్తి బయటి నుండి వచ్చే దుష్ట ప్రభావాలకు ఒక సాధనంగా కనిపిస్తాడు. కాబట్టి, వారిద్దరి పట్ల నింద ఉండాలి, కానీ కొంత జాలి కూడా ఉండాలి; లేడీ మక్బెత్ విషయంలో ఆ జాలి చాలా ఎక్కువగా ఉండాలి, ఎందుకంటే ఆమె శిక్ష ఆమె ప్రేమ ద్వారానే వస్తుంది, ఆమె పతనం మరొకరి పట్ల ఆమెకున్న అంకితభావం వల్ల జరుగుతుంది—ఆ మరొకరు ఆమె భర్తే. అదీ ఎలాంటి అంకితభావం! ఎంతటి ఏకాగ్ర లక్ష్యశుద్ధి! అయితే, ఆమెకు నైతిక విచక్షణ తెలిసే అవకాశం ఉండి ఉంటే బాగుండేది; కానీ విధి ఆమెకు ఆ మార్గాన్ని మూడు బలమైన అడ్డంకులతో మూసివేసింది: ఆమె జీవించిన కాలం, ఆమె చేసుకున్న భర్త, అన్నిటికంటే ముఖ్యమైనది—ఆమె మాతృత్వపు ఆశ అల్పకాలం పాటు వెలిగి ఆరిపోవడం వల్ల మరింత గాఢమైన విషాదంగా మారిన ఆమె అసంపూర్ణ మాతృత్వం.
మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-6-26-ఉయ్యూరు
సరసభారతి ఉయ్యూరు 