గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -58

71-కృష్ణ లీలా తరంగిణి కర్త –నారాయణ తీర్ధులు

నారాయణ తీర్ధులు పది హేడవ శతాబ్దానికి చెందిన వారు ,ఆంద్ర దేశం తూర్పు గోదావరి జిల్లా కూచిమంచి అగ్రహారం లో జన్మించారు .తరువాత తమిళదేశానికి వెళ్ళారు. శివ రామానంద తీర్ధుల శిష్యులు .’’కృష్ణ లీలా తరంగిణి ‘’ అనే కృతిని తీర్ధుల వారు రాశారు .శ్రీకృష్ణుని చరిత్రకావ్యం ఇది .రుక్మిణీ కల్యాణం వరకు ఇందులో ఉంది .పన్నెండు తరంగాలున్నాయి .శ్లోకాలు సంగీతాత్మకం గా నాద వినోదాన్ని చేకూరుస్తాయి .సంగీత నాట్య శాస్త్రాలలో నిధి .చిన్నతనం లోనే సన్యాసి అయి భక్తీ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించాడు .ముప్ఫై నాలుగు ప్రసిద్ధ రాగాలను ఉపయోగించాడు .త్రిపుట ,అది జంప ,ఏకఅట తాళాలను ఉపయోగించారు .హ్గాద్యం పద్యం మహా హృదయం గా రాశారు తీర్ధులు .అనుష్టుప్ భుజంగ ప్రయాతం ఆర్యా వసంత తిలక పృథ్వి వృత్తాలు విరివిగా వాడారు .పదాల లాగా పాడుతుంటారు .నాట్యం చేస్తూ అభినయించే వీలు ఉన్న తరంగాలు .ఆంద్ర దేశం లో బాగా ప్రచారం లో నారాయణ తీర్ధుల తరంగాలు ఉన్నాయి .లీలా తరంగిణి లో పన్నెండునూట యాభై పాటలు ,మూడు వందల రెండు శ్లోకాలు ,ముప్ఫై ఒక్క చూర్నికలు ఉన్నాయి . తరంగాలు ,తీర్ధుల వారు ‘’హరి భక్తీ సుదార్నవం ‘’అనే మరో రచనా చేశారు భాగవత దశమ స్కంద ఇతి వృత్తం .మొత్తం పదిహేను రచనలు చేశారు బెనారస్ హిందూ యూని వర్సిటిలో అవి లభ్యమవుతాయి .

72   ‘’నాయన ‘-’-కావ్య కంఠ వాసిష్ట గణపతి

రమణ మహర్షి చేత’’ నాయన ‘’అని పించుకొన్న మహా భక్తుడు, దేశ భక్తుడు అయిన అయ్యల సోమయాజుల గణపతి శాస్త్రి .విద్వత్తు వలన పొందిన బిరుదే వాశిష్ట గణపతి .ఉత్తరాంధ్ర దేశం లో బొబ్బిలి దగ్గర కలువ రాయి లో 1878లో జన్మించారు ,పండిత కుటుంబం .పడవ ఏటనే ‘’పాండవ దార్త రాష్ట్ర సంభవ ‘’అనే ఖండకావ్యం రాసిన ప్రతిభా శాలి .వ్యాకరణం జ్యోతిషం ,ఆయుర్వేద దర్శన  విద్యల్లో మహా పండితుడు .మహా మంత్రం శాస్త్ర వేత్త .ఇంద్రాణీ సప్త స్తుతి ,చండీత్రిశతి ,వివిధ చందస్సులతో రాసిన ‘’ఉమా సహస్రం ‘’మొదలైన సంస్కృత కావ్యాలు రాశారు. మహా ఉపాసకులు .విశ్వ మీమాంస ,సదా చార బోధిని ,గాయత్రి వ్యాఖ్యానం రాశారు ‘’పూర్ణ ‘’నవలను సంస్కృతం లో రాశారు .మొత్తం మీద డెబ్భై అయిదుకు పైగా రచనలు చేశారు .గణపతి మునిగా ప్రసిద్ధులు .ఆత్మా విచారం లో అద్వితీయంగా ముందడుగు వేశారు భారత స్వాతంత్రోద్యమం లో పాల్గొన్నారు .

73కావ్య శాస్త్ర కర్త–హేమ చంద్రా చార్యుడు

పదకొండవ శతాబ్దికి చెందిన వాడు హేమ చంద్రుడు .కవి ,వ్యాకరణ వేత్త ,అలంకారికుడు గుజరాతు రాజు ‘’అన్హిల వాడ చాళుక్య రాజు కుమార పాలుడి చరిత్రను ‘’కుమార పాల చరిత్ర’కావ్యం ’గా రాశాడు .సంస్కృత ,ప్రాకృత వ్యాకరణాలను రచించాడు .కుమార చరిత్ర ఇరవై ఎనిమిది సర్గల కావ్యం .మొదటి ఇరవై స్సంస్క్రుతం లో మిగిలిన ఎనిమిది సర్గలు ప్రాకృతం లో రాసిన సవ్య సాచి .ఇందులోతన వ్యాకరణ పాండిత్యాన్ని అంతా గుప్పించాడు .అందుకే ఇది కావ్య శాస్త్రం అయింది ..ద్వాశ్రయం  ‘’అన్నారు .ఈ కావ్యం లో సంస్కృత భాగానికి ‘’అభయ తిలక గణి’’వ్యాఖ్యానం రాస్తే ప్రాకృత భాగానికి ‘’పూర్ణ కలశ గణి’’వ్యాఖ్యానం చేశాడు కావ్యం వీర రస ప్రధానం .ఒక సర్గ అంతా రాత్రినే వర్ణించటం విశేషం .సోమనాధజ్యోతిర్లింగ మహా భక్తుడు కవి .జైన హిందూమత సామరస్యాన్ని గుజరాత్ లో సాధించిన ఘనత హేమ చంద్రుడిది .

హేమ చంద్రుని విజ్ఞానం అపారమైనది .అతని శబ్ద భాండారం అంతులేనిది .కొత్త కొత్త శబ్దాలను సృష్టించి ప్రయోగించి గౌడీ రీతిలో కావ్యాన్ని రాశాడు .వ్యాకరణాన్ని కావ్య లక్షణాలపై జోడు గుర్రాల సవారీని సమర్ధ వంతం గా చేసి సుభాష్ అని పించుకొన్నాడు .అన్ని రకాల అలంకారాలు వాడాడు .చాళుక్యులు మూడు వందల ఏళ్ళు గుజరాతు లోని కదియ వాడును పాలించారు .చాళుక్య మూల పురుషుడడి తో ప్రారంభించి కుమార పాలుని చరిత్ర తో ముగించాడు .కుమారుడు  ముసలి సలితనం లో హేమ చంద్రుని ప్రోద్బలం తో జైన మతాన్ని స్వీకరించటం తో ముగింపు పలికాడు  .రాజు  జీవించి ఉండగానే  హేమ చంద్రా చార్యుడు 1172 లో మరణించాడు . .

74-పృధ్వీ రాజ చరిత్ర కర్త-జయాంకుడు

అజ్మీరు ధిల్లీ రాజ్యాలను పరిపాలించిన పృధ్వీ రాజ్ చోహన్ చరిత్రను కావ్యం  రాసిన వాడు జయాంకుడు .కాశ్మీర దేశం లో శిధిలావస్థ లో ఉన్న ఈ కావ్యాన్ని ‘’బ్యూలర్’’కనుగోన్నాడు . అసం పూర్తీ కావ్యమే .పన్నెండు సర్గలున్నాయి .పృధ్వీ రాజు మహమ్మదీయ రాజులను జయించే వృత్తాంతం తో బాటు ఆయన పట్టాభిషేకం ఉంటుంది .జయాంకుడు  పృధ్వీ రాజు ఆస్థాన కవి .కనుక కాశ్మీరీ అని అనుకో వచ్చు .బిల్హనుడి శైలితో రాసిన కావ్యం ఇది జాన రాజు అనే కాశ్మీర కవి దీనికి  వ్యాఖ్యానం రాశాడు .1193కు పూర్వమే కావ్యాన్ని రాశాడు .కారణం 1191లో పృధ్వీ రాజు షహబుద్దీన్ ఘోరిని ఓడిస్తే 1193లో గోరీ ఇతన్ని ఓడించి చంపాడు .

కవితా జయాంకం

జయాంకుడి కి వేద,పురాణ ,మహా కావ్య ,న్యాయ ,వ్యాకరణ జ్యోతిస్శాస్త్రాలలో నిష్ణాతుడు .కావ్యం లో రామాయణ మహా భారత గాధలను ఉటం కించాడు  .పూర్వ కవుల ప్రభావం బాగా ఉన్న వాడు .పాంచాలీ గౌడీ రీతుల్లో అలంకార యుక్తం గా కావ్యం రాశాడు .చౌహాన్ రాజ వంశ చరిత్ర గురించి తెలియ జెప్పే చారిత్రిక కావ్యం ఇది ఈ వంశం లో పృధ్వీ రాజు మూడవ రాజు .అవి ఇతన్ని విష్ణువు అంశం గా భావించాడు .చివరీ ఘోరీతో జరిగిన యుద్ధ ప్రస్తావన ఇందులో లేక పోవటం ఆశ్చర్యమే .

75- హోయసల రాజ చరిత్ర రాసిన -సకల విద్యాచక్ర వర్తి

కర్నాటక  హోసల రాజు రెండవ నరసింహ సోమేశ్వరుని ఆస్థాన కవి ‘’సకల విద్యా చక్ర వర్తి ‘’.ఇది అతని పాండిత్యానికి పొందిన బిరుదు .ఇతడిని రెండవ విద్యా చక్ర వర్తి గా గుర్తించారు .మూడవ చక్ర వర్తి రుయ్యకుడి అలంకార సర్వస్వ గ్రంధానికి సంజీవిని టీక రాశాడు .మనకవి గద్యం లో ‘’గద్య కర్ణామృతం ‘’రాశాడు .హోయసల వంశ రాజుల చరిత్రను ఆవిష్కరించే గ్రంధం ఇది .చారిత్రిక సత్య సమన్వితం .హోయసల రాజులకు చాళుక్య రాజులకు మధ్య జరిగిన యుద్ధాల వివరాలున్నాయి .సోమేశ్వర రాజు  చాళుక్య రాకుమారి దేవిక ను పెళ్లి చేసుకోవటం ముఖ్య వృత్తాంతం .బాణుడు రాసిన హర్ష చరిత్రను  స్పూర్తిగా దీన్ని రాశాడు .ఇందులో శైలి అర్ధ పౌరాణికం అర్ధ ఐతిహాసిం . వాల్మీకి కాళిదాసాదుల ధోరణిలోకావ్యం రాశాడు  .

76- హమ్మీర చరిత్ర కర్త-నయ చంద్ర సూరి

చౌహాన్ రాజు ‘’హమ్మీరు’’ని చరిత్రను ‘’హమ్మీర కావ్యం ‘’రాశాడు సూరి .జయ సింహ సూరి మనవడు .ఇది 1456లో రాసిన కావ్యం .తండ్రి జయ సింహ సూరి ‘’హమ్మీరమద మర్దనం ‘’అనే నాటకాన్ని రాశాడు .దీనిలో వస్తుపాల ,తేజ పాల చరిత్రలున్నాయి .పద్నాలుగు సర్గల కావ్యం ..అవి మహా పండితుడు. శాస్త్రాలన్నీ నేర్చి పండిపోయి సూరి అయ్యాడు రాజనీతి యుద్ధ రీతి తెలిసిన వాడు .వైదర్భీరీతిలో ప్రసన్న మాధుర్యం గా రాశాడు జలక్రీడలు యుద్ధాలు ఋతువులు వర్ణించాడు అపహ్నుతి ,యమా అలంకారాలను సందర్భాన్ని బట్టి వాడాడు .వీర రస ప్రధాన కావ్యం .అల్లాఉద్దీన్ తన సైన్యాలను హంమీరుడి సోదరుడి మీదకు పంపితే వారు అతన్ని ఓడిస్తే రాజు స్వయంగా యుద్ధానీకి దిగాడు . అతని సైనికులే నమ్మక ద్రోహం చేశారు .తెలిసిన హమ్మీరుడు రాణి వాస స్త్రీలను అగ్ని ప్రవేశం చేయమని కబురు చేసి ఘోర యుద్ధం లో పాల్గొని ప్రాణాలు వదిలి వీర మరణం పొందాడు .ఇది పదమూడవ సర్గలో వర్ణించాడు .పద్నాలుగవ సర్గలో హంమీర పరాక్రమాన్ని వంశ చరిత్రను రాసి కావ్యాన్ని ముగించాడు .

77-రాణికవయిత్రి -గంగా దేవి

విజయ నగర రాజు రెండవ బుక్క రాయల రెండవ కొడుకు కంపరాయల భార్య గంగా దేవి .1361-1374లో యువరాజుగా ఉన్నాడు .మధురమీద దాడి చేసి తురుష్కులను ఓడించి1371లో  విజయం సాధించాడు .ఈ ఇతి వృత్తాన్ని తీసుకుని గంగా దేవి ‘’మధురా విజయం ‘’కావ్యం సంస్కృతం లో రాసింది .దీనికి  ‘’వీరకంప రాయ చరిత్ర ‘’అనే పేరూ ఉంది .ఏడవ సర్గలో తానూ కంపరాయల భార్యనని చెప్పుకొన్నది .

కవితా గంగాలహరి

విదుషీమణి అయిన గంగాదేవి కావ్యాల అధ్యాయాన్ని క్షుణ్ణం గా  చేసింది .ఆ ప్రభావం కావ్యం మీద ప్రసరించింది .తెలుగు సాహిత్యం తో పరిచయం కూడా బాగా ఉన్నట్లు గోచరిస్తుంది .ఇది కూడా వీరరస కావ్యం .పుర ఋతు ,జలక్రీడ ,సూర్యాస్తమయ ,చంద్రోదయాలను కావ్య రీతిలో వర్ణించింది .అయిదవ సర్గ వర్ణనా మయం .గణేశ ప్రార్ధన చేసి కావ్యం ప్రారంభించి మిగిలిన దేవతలనూ స్తుతించింది .ముఖ్యం గా ‘’క్రియా శక్తిని ‘’ ని వర్ణించటం విశేషం .ప్రతి సర్గ లో రాబోయే సర్గలోని విషయాలను చెప్పింది .

మొదటి సర్గలో విజయ నగర వర్ణనను సహజ సుందరం గా చేసింది .కావ్యం లో వైదర్భీరీతి కనిపిస్తుంది .భాష పరిపక్వం గా ఉంటుంది ,

‘’హిమ భర విహతః కమలా కరో మృదిత కాంతి రభూన్మ్రుగ లామ్చనః-వాదన మేవ నరేంద్ర నాథ భ్రువాను భజత శ్రియమ ప్రతి శాసనః ‘’అని వసంత రుతువును గంగా దేవి వర్ణించింది –భావం –కమలాలు మంచుతో కప్పు బడ్డాయి చంద్రుడుకాంతి  పోగొట్టు కొన్నాడు .రాజు గారి ప్రియురాలు ముహం ఒక్కటే కాంతి తో ఉంది ‘’అలాగే సూర్యస్తమయాన్నీ మనోహరం గా వర్ణిస్తుంది –

‘’ప్రతి బింబ పరం పరామ్బుదే పవనోద్భూత తరంగా సంగినః –నభాసో వాతారిష్య తో  రవేర్మణిసోపాన ధియం వ్యభావయత్ ‘’-అంటే ఆఆశం నుంచి దిగుతూ ఉన్న సూర్యుడి నిశ్చలమైన బింబం కదిలే అలల్లో ప్రతి బిమ్బిమ్చి రత్నాల మెట్లు లాగా ఉంది ‘’.క్లిష్టం అనేది లేని కవిత్వం రాసింది .

కంపరాయలు ఉదయగిరికి రాజుగా ఉండేవాడు .తండ్రి బుక్క రాయల కంటే ముందే కంపరాయలు చని పోవటం తో విజయ నగర ప్రభువు కాలేక  పోయాడు  బుక్క కు చాలా మంది రాణులుఉన్నా గంగా దేవి  కంపరాయల తల్లిని మాత్రమె పేర్కొంది .కంపరాయలు రెండవ కంపరాయలుగా పేరొందాడు .మహా మండలేశ్వరుడు అనే బిరుదు ఉంది యుద్ధ కళల లోనే కాదు లలిత కళల్లోనూ మంచి ప్రవేశం ఉన్న వాడు .తండ్రి బుక్క రాయల అనుమతితో మధుర , తుండీర రాజ్యాలను జయించి వాటిని తురుష్కులఅధీనం నుండి విముక్తి చేసిన శౌర్య శాలి .ఇక్కడే కొంతకాలం ‘’మరకత నగరం ‘’రాజ దానిగా చేసుకుని మూడేళ్ళు పరిపాలన చేస్తూ పరిస్తితుల్ని చక్క బరచాడు .1374లో అతడొక్కడే పాలన చేసి నట్లు శాసన  ఆధారాలాలున్నాయి .హిందూమత పునద్ధరణకు కంప రాయలు చేసిన సేవలు చరిత్ర ప్రసిద్ధాలు 1371లో కంపరాయలు మధుర ,శ్రీరంగా పట్నాలను లొబరచుకుని తురుష్కులను పార ద్రోలాడు .ఈ చారిత్రక సంఘటనలను గంగా దేవి తన మధురా విజయం కావ్యం లో కమనీయం గా ఆవిష్కరిం చింది .కనుక ఈ  కావ్య కాలం 1371-1374అని భావింప వచ్చు .

78-కంచు ఢక్కల-గౌడ డిండిమ భట్ట కవి సార్వ భౌముడు

విజయ నగర రాజు రెండవ ప్రౌఢ దేవా రాయల ఆస్థానం లో డిండిమ భట్టు ఆస్థానకవి .అరుణ గిరి కుమారుడు .ఈ డిండిమపండితుడినే శ్రీనాధుడు వాదం లో ఓడించి అతని కంచు ఢక్కను పగుల గొట్టించాడు .దీనితో కవి సార్వ భౌముడు అనే తనకున్న బిరుదాన్నికోల్పోయి శ్రీనాధుడికి అప్పగించాడు .డిండిమ వంశం లో వారందరికీ కవి సార్వ భౌమ,డిండిమ  బిరుదు ఉండేది .సాల్వ నరసింహ రాయలు చరిత్రను రాజనాధుడు అనేకవి ‘’సాళువాభ్యుదయం ‘’అనే కావ్యం గా రాశాడు .సాల్వ నరసింహ రాయలు 1486లో విజయనగర రాజు కాని సాల్వాభ్యుదయం లో ఎక్కడా ఈమాట చెప్పబడలేదు. చంద్రగిరి రాజు అనే  ఉంది .కనుక ఈ కావ్యం అతడు మహా మండలేశ్వరుడుగా ఉన్నప్పుడే 1486లో రాయబడింది. ఈ కావ్యం ప్రచురితం కాలేదు .ఇందులో పదమూడు సర్గ లున్నాయి .

ఈ కావ్యం లో నరసింహ దేవరాయల యుద్ధాలు ధర్మ కార్యాలూ ఉదాత్తం గా వర్ణించ బడ్డాయి .సుందర కావ్య శైలి ఉంది .నరసింహ రాయలు సంస్కృతాంధ్రాల ను పోషించాడు .మూడు నుంచి ఏడు సర్గల దాకా అతని విజయాలు ,ఎనిమిదిలో వేట ,పదిలో ఋతు వర్ణనలు ,పదకొండులో  శివరాత్రి ఉత్సవాలు పన్నెండులో రాజ దానికి రావటం ,పదమూడవ సర్గలో దాన ధర్మాలు ,సాహిత్య పోషణ ఉన్నాయి .

మరోకవితో మళ్ళీ కలుద్దాం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -29-10-14-g

గీర్వాణ కవితా గీర్వాణం -57

63-  స్వభావోక్తికవయిత్రి మురళ

మురళ అనే కవయిత్రిపేరు బిల్హనుడి సూక్తి ముక్తావళి లో ,శార్జ్న రాసిన పద్ధతిలో చోటు చేసు కొన్నది .ఒక శ్లోకం లో విరహం ,మరోశ్లోకం లో కలయిక వర్ణించింది సుందర సరళ సులభ శైలి లో కవిత్వం రాసింది .స్వభావోక్తికి పట్టం కట్టింది .ఈ శ్లోకాలను బట్టి ఆమె ప్రసిద్ధ కవయిత్రి అనే అభిప్రాయం కలుగుతుంది .ప్రసిద్ధ కవయిత్రుల పేర్లలో మురళ పేరును ధనాద దేవుడు పేర్కొనటం గమనార్ధం .కాలం సుమారు పదిహేను వందలు .

‘’శీలా విజ్ఞామారుళా మొరికాద్యాః –కావ్యం కర్తుం శాంతి విజ్ఞాః ప్రియ్యోసి

విడ్యాం వేట్టుం వాదినో నిర్వి జేతుం –దాతుం వక్తుం యః ప్రవీణః నవంద్య’’

64-ప్రణయ కవయిత్రి -మోరిక

ధన దేవుడు మెచ్చిన మరోకవయిత్రి మోరిక . ఈమె శ్లోకాలలో ప్రణయం ముఖ్య ఇతి వృత్తం .పైన తెలుసుకొన్న కవయిత్రి మురళ తో సమానమైన పాండిత్యం కవిత్వం ఉన్న మహిళ. పదిహేను వందలు కాలానికే చెందింది .

65-  లీలాశుకుడనే -బిల్వ మంగళుడు

పదకొండవ శతాబ్దానికి చెందినా బిల్వ మంగళుడు శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం రాశాడు .శ్రీకృష్ణ గానం చేసిన చిలుక కనుక లీలా శుకుడు అయ్యాడు .ఇందులో మూడు వందల పది శ్లోకాలున్నాయి .భక్తీ రసం పొంగిపోరలేట్లు రాసినకవ్యం ఇది శ్రీకృష్ణ భక్తీ పరాకాష్టగా చెప్పాడు లీలాశుకుడు .మూడు ఆశ్వాసాలున్నాయి .ఒక్కోదానిలో నూటపది శ్లోకాలున్నాయి .మొదటిదానిలో శ్రీ కృష్ణ  సాక్షాత్కారం ,రెండవ దానిలో కృష్ణ లీలలు ,మూడు కృష్ణుని జీవితం లో అనేక మధుర ఘట్టాలున్నాయి .నిత్య పారాయణ గ్రంధం గా గొప్ప వ్యాప్తి ఉన్నది .భక్తీ తప్ప శృంగారానికి చోటు కల్పించలేదు .జయదేవుడే లీలాశుకుడు అయ్యాడనే ప్రచారం ఉంది .చింతామణి అనే వేశ్య తో బిల్వమంగళుడు ఉండేవాడు .ఒకసారి పెద్ద గాలి వానలో ఆమెను కలుసుకోవటానికి పెరటి గోడ ఎక్కుతూ తాడు అనుకోని పామును పట్టుకొన్నాడు .జ్ఞానోదయమై లీలాశుకుడుగా మారాడు .’’కస్తూరీ తిలకం లలాట ఫాలకే ‘’శ్లోకం రాణి వారుండరు .అది లీలాశుకుని శ్లోకమే .కర్నామ్రుతాన్ని రాగామాలికలలో సభల్లో గానం చేస్తారు .ఈయన కృష్ణా జిల్లాకు చెందినవాడే అంటారు .శ్లోకాలన్నీ ముక్తక రూపం లో ఉండటం ప్రత్యేకత దేనికదే ప్రత్యేకత కలిగి ఉంటుంది .కృష్ణుడు గోప బాలకుడుగా ,గోపా బాలకుల స్నేహితుడుగా ,లోకోత్తరశృంగార పురుశోత్తముడుగా ఇందులో దర్శన మిస్తాడు .

‘’చింతా మణిర్జయతి సోమ గురుర్మే-శిక్షా గురుశ్చభగవాన్ శిఖి  పించమౌళిః

యత్పాదకల్ప తరు పల్లవ శేఖ రేషు –లీలాస్వయం వర రసం లభతే జయశ్రీ ‘’

అనంత పద్మనాభ స్వామి ని మొదట దర్శించిన వాడు బిల్వ మంగళ రుషియే.కర్ణామృతం కాక శ్రీ చిహ్నం ,పురుష కారం ,అభినవ కౌస్తుభ మాల ,దక్షిణా మూర్తి స్తవం ,కాలవధ కావ్యం ,దుర్గా స్తుతి , బాల కృష్ణ స్తోత్రం ,బాల గోపాల స్తుతి ,శ్రీకృష్ణ వరదాస్టకం ,బృందావన స్తోత్రం ,భావన్నాముకురం ,రామ చంద్రాస్టకం ,గణపతి స్తోత్రం అనుభావాస్స్టకం ,మహా కాలాస్టకం,మహా లక్ష్మి సోత్రం ,కర్కోటక స్తోత్రం ,కృష్ణ లీలా వినోదం ,సాకార హృదయంగమంసుబంధ సామ్రాజ్యం ,తిన్ గంధ సామ్రాజ్యం ,క్రమ దీపిక మొదలైన ఇరవై రెండు గ్రంధాలు రచించాడు .కర్ణామృతం వింటూ శ్రీకృష్ణుడు టా ఊపే వాడని అంటారు .

66-  ఆర్యా సప్త శతి కర్త -గోవర్ధనా చార్యుడు

క్రీ శ.1116వాడిన గోవర్ధనా చార్యుడు లక్ష్మణ సేన మహా రాజు ఆస్థాన కవి .ప్రాకృత గాదా సప్త శాతిని అనుకరిస్తూ ‘’ఆర్యా సప్త శతి ‘’ని సంస్కృతం లో రాశాడు .ఇందులోనూ ఏడు వందల శ్లోకాలున్నాయి .ఇదికూడా ముక్తక కావ్యం .ప్రతి శ్లోకానికి ఒక కదా ఉంటుంది .ముక్తకాలలో గొప్ప పెరుపొందినడిది .జయదేవుడి ప్రస్తుతి పొందిన కవి గోవర్ధనుడు –‘’శృంగారోత్తర సత్ప్రమేయ రచనానైరాచార్య గోవర్ధన –స్పర్దీకో పి న విశ్రుతః శృతి దారో ధోయీ కవిక్ష్మా పతిః’’అంటూ జయదేవుడు ధోయీ ని గోవర్ధనుడిని పొగిడాడు .దోయి ఏక సంతాగ్రాహి గోవర్ధన్ శృంగారస పట్లు తెలిసిన వాడు ఇద్దరూ లక్ష్మణ సేనుని ఆస్థాన కవులే .

కవితా గోవర్ధనం

అప్పటిదాకా ప్రాకృతం లోనే ఉన్న ముక్తక సాహిత్యాన్ని సంస్కృతం లోకి ప్రవేశ పెట్టిన మొదటి వాడను తానె నని గోవర్ధనుడు చెప్పుకొన్నాడు –‘’వాణీ ప్రాకృత సముచిత రాసా బలేనైవ సంస్కృతం నీతా-నిమ్నాను రూప నీరా కాళింద కన్యేవ గగన తలం ‘’.దీని భావం –లోతులో ప్రవహిస్తున్న యమునా నదిని బలరాముడు గగన తలానికి చేర్చి నట్లు ప్రారుత పాతాళం లో ఉన్న రసమయ వానిని సంస్కృతం లో ప్రవేశ పెట్టాను అని కావ్యం మొదట్లో చెప్పాడు ..ఈ కావ్యం రాసి తాన సోదరు లిద్దరికీ నేర్పాడు వారు దీన్ని గొప్పగా ప్రచారం చేశారు ఆమాల పద విన్యాసం తో ఈ ముక్తకాలు ముత్యాల సొగసును వెదజల్లుతాయి .మనసుకు బాగా పట్టుకొనే సులభ సుందర ఆర్యా వృత్తాలలో వీటిని రాసి విపరీతమైన క్రేజ్ తెచ్చాడు .సజ్జన హృదయాలను అయస్కాంతం లాగా ఆకర్షిస్తాయి .మదన రూప బ్రహ్మ జ్ఞానానికి ఉపనిష్టుల లాంటివి అన్నారు వీటిని .

ఇందులో వివిధ రకాల నాయికల వర్ణన ఉంది ప్రేమ సంయోగం వియోగం ,ఈర్ష్య అసూయ ,శృంగారం అనునయం యదా ప్రకారం ఉన్నాయి రసవాది అనిపిస్తాడు –‘’రాతిరేవ వీత వాసనా ప్రిఎవ శుద్ధాపి వాజ్ముదే సరసా –అరసా సాలంక్రుతి రాపి ణ రోచతే శాల భంజీవ ‘’భావం రాతిలో వస్రాలను వదిలేసిననాయిక , ,నాయకుని అనన్య రతి భావం కల ప్రియురాలు లాగా అలంకారం లేని సరస వాని ఆనంద ప్రదం గా ఉంటుంది అలంకారాలతో ఉన్నా రస శూన్యం గా ఉన్న వాని అలంకారాలతో నిండిన సాల భంజిక లాగా రుచికరం గా ఉండదు ‘’.అనుప్రాసద్యలంకారం అంటే గోవార్ధనుడికి మహా ఇష్టం .దీనితో కావ్యాన్ని రస మాగ్నం చేసి మానసికానందాన్ని కల్గిస్తాడు .అలంకారం అంటే చాలు పులకిమ్చిపోతాడు .అన్యోక్తి అలమ్కారమూ చాలా   ఇస్టమైనదే .వ్యంగ్యార్ధం తోకావ్యాన్ని రస శోభా భరితం చేశాడు .

గోవర్ధనుడి లోక పరిశీలనాశక్తి గొప్పది మంచి లోక జ్ఞానం ఉన్నవాడు అతని శాస్త్ర పరిచయ జ్ఞానం దొడ్డది .రెండే పాదాలు ఉండే ఆర్యా ఛందస్సులో ఒక్కొక్కటి ఒక్కో కావ్య ఖండం గా తీర్చి దిద్దిన గొప్ప కవితా ప్రతిభ గోవర్ధనుడిది .రామనీయమియా వ్యంగ్యార్ధాలతో ప్రతి ముక్తకాన్ని ఒక మహా ముత్యం ళా మెరుగులు దిద్ది ప్రకాశమానం చేశాడు .ప్రాకృతం మీద మంచి గౌరవం కలిగిన వాడు .అందుకే గునాధ్యుడిని వ్యాస వాల్మీకి  అంతటి వాడు అని కీర్తించాడు .

ఒక సఖి ని చెలులు యెంత నచ్చ చెప్పినా ప్రియుడిని చేరలేదు విసుగెత్తి వాళ్ళు వెళ్ళిపోగా ప్రియుడు ఆమె చెంత చేరగా ఆమె అతనితో ‘’నా సఖులు  ‘చెప్పింది నేను వినలేదు .వాళ్ళు నన్నోడలి వెళ్ళిపోయారు .ఇప్పుడు నేను ఒంటరిని .నువ్వు నన్ను బలాత్కారించాలి అనుకొంటే ణా సర్వస్వం సమర్పించటానికి సిద్ధం గా ఉన్నాను ‘’అంటుంది =ఇడదేశ్లోకం లో ‘’అగ్రుహీతానునయాం మా ముపేక్ష్య సఖ్యోగతా బతైకాహం  -ప్రసభం కరోపిమఇ చేత్వదుపరి వపురద్య మొక్షామి ‘’ఇదొక సాంపిల్ మాత్రమె .కావ్యం లో అడుగడుగునా ఇలాంటివి కోకొల్లలు .జుర్రుకొనే ఓపిక ఉండాలికాని కావ్యం ఆపాతమధురమే .

67- భక్తికి శాస్త్రీయత కల్పించిన -మధు సూదన సరస్వతి

క్రీ శ పదహారవ శతాబ్దం వాడిన మధు సూడన సరస్వతి శ్రీ మహా విష్ణువు కు మహా భక్తుడు .విష్ణు మూర్తిని కేశాల దగ్గరనుండి పాదాల వరకు వర్ణిస్తూ ‘’ఆనంద మందాకినీ ‘’అనే కావ్యం రాశాడు దీన్ని స్తుతికావ్యం అంటారు .కోమలమైన భక్తీ  గొప్ప హ్రుదయాను భూతి ఇందులో ప్రత్రి శ్లోకం లో దర్శనం ఇస్తుంది మధుసూదనుడు’’ భక్తీ రసాయనం’’ అనే గ్రంధాన్ని రాశాడు .ఇందులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో భక్తిని అన్నికోనాలలోను చర్చించాడు .రూప గోస్వామి భక్తిని రసం గా చెప్పినా ,దానికి శాస్త్రీయతను కల్పించిన వాడు మధు సూడాన సరస్వతి మాత్రమె .ద్వైతం నుండి అద్వైతానికి ప్రయాణం చేశాడు .బెంగాలుకు చెందినా మధు సూదనుడి అసలు పేరు కమల నయనుడు .నవ్య న్యాయ సిద్ధాంతాన్ని చదివి ప్రచారం చేశాడు .వారణాసి చేరి సన్యాసిగా మారి అద్వైతాన్ని జేఎవితాన్తమ్ ప్రచారం చేశాడు .ఇరవైకి పైగా రచనలు చేశాడు అందులో కృష్ణ –కుతూహలం అనే నాటకం కూడా ఉంది .ఈశ్వర ప్రతిపత్తి ప్రకాశం ,భాగవత రసాయనం బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి .అక్బర్ చక్ర వర్తితో గొప్ప దోస్తీ ఉండేది .తులసీదాసు కు మంచి మిత్రుడు .

68- మౌలికత ఉన్న కవయిత్రి -గౌరీ

పది హేడవ శతాబ్దికి చెందినా గౌరీ రాసిన ఇరవై ఎనిమిది శ్లోకాలే దొరికాయి ఇందులో రాజనీతి ,యుద్ధం ,శత్రురాజుఅల్ విషయాలు దొర్లాయి .మౌలికత ఉన్న రచయిత్రి అనిపిస్తుంది .సహజ ధోరణిలో లలితమదురకవిత్వం రాసింది .

69- ప్రకృతి కవయిత్రి -పద్మావతి

పద్మావతి కూడా పదిహేడవ శతాబ్దానికి చెందినకవయిత్రి .దొరికినవి పందొమ్మిది శ్లోకాలు మాత్రమె .ఘూర్జర స్త్రీలతో సహా అనేక విషయాలపై రాసింది గుజరాత్ వాసి అవచ్చు సుందరమైన ప్రక్రుతి వర్ణాలు చేసింది కవిత్వం సహజ సుందరం

70- సంస్కృత ద్వ్యర్ధి కావ్య కవి-వేంకటాధ్వరి

క్రీ శ .1650కాలం వాడిన వేంకటాధ్వరి ‘’విశ్వ గుణాదర్శం’’అనే చంపూ కావ్యం రాశాడు ‘’లక్ష్మీ సహస్రం ‘’అనే వెయ్యి శ్లోకాల స్తుతి కావ్యం రాశాడు ,దీనిలో లక్ష్మీ దేవి విష్ణు స్తుతి ఉంది .రసవత్తరమైన స్తోత్ర కావ్యం గా గుర్తింపు పొందింది .’’సుభాషిత కౌస్తుభం ‘’అనే కృతికూడా చేశాడు .రాఘవ యదవీయం అనే ద్వార్దికావ్యం సంస్కృతం లో రాశాడు ,మొదటినుంచి చదివితే రామాయణ కదా కుడివైపు నుంచి చదివితే భాగవత కదా వస్తుంది ,అంటే ఒక రకం గా ద్వార్దికావ్యం అన్నమాట .ఇది ముప్ఫై శ్లోకాల కావ్యం మాత్రమె .

మరోకవిని కలుద్దాం

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -28-10-14-ఉయ్యూరు

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -56

61- ప్రతాప రుద్ర రాజ కవి

ఓరుగల్లు రాజధానిగా పరిపాలించిన కాకతి రాజులో గణపతి దేవుడు ,ఆయన కుమార్తె రాణి రుద్రమ దేవి తర్వాత ప్రముఖ రాజు రెండవ ప్రతాప రుద్రమహా రాజు .రుద్రమదేవి మనుమడు .కూతురు ముంముడాంబ కొడుకు. రుద్రమ దత్తత తీసుకొన్నది .1296-1323కాలం వాడు .రుద్రమ దేవి తర్వాత రాజైన వాడు .గొప్ప సాహిత్య ప్రియుడు .స్వయానా రచయితా .సాహిత్య పోషకుడు .విద్యానాధుడు ఈయన ఆస్థాన కవి .ప్రతాప రుద్రా యశో భూషణం లేక ప్రతాప రుద్రీయం అనే అలంకార శాస్త్రం రాసి రాజుకు అంకితమిచ్చాడు .

రుద్ర రాజ కవి ప్రతాపం

స్వయం గా కవి అయిన ప్రతాప రుద్రుడు ‘’యయాతి చరిత్ర’’అనే సంసృత నాటకం రాశాడు . రాజు  రాజు కావతానీ ముందే ‘’కుమారు రుద్రుడు ‘’అనే పేరుతొ ‘’అమరుక రాజు రాసిన ‘’శృంగార శతకానికి ‘’వ్యాఖ్యానం రాశాడు తెలుగులో భాస్కర రామాయణం కూడా కొంత భాగం రాశాడు అసలుకవి భాస్కరుడికి రుద్రా దేవుడు శిష్యుడు .దీన్ని బట్టి రెండవ ప్రతాప రుద్రా చక్ర వర్తి సంస్కృతం లోను తెలుగులోనూ కవిత్వం రాశాడని అర్ధమవుతోంది .

యయాతి చరిత్ర నాటకం లో ఏడు అమ్కాలున్నాయి .ఇది భారత కదా .యయాతి రాజు తన భార్య దేవా యాని దగ్గర దాసిగా ఉన్న వృష పర్వ రాజు కూతురైన శర్మిష్ట ను ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకొనే కధ.ఏరకమైన మార్పులూ లేకుండా ప్రతాప రుద్రరాజు నాటకం రాశాడు .చకని సంవిధానం తో నాటకం రాశాడు నాటకం పై హర్ష దేవా ,కాళిదాసుల ప్రభావం ఉంది .సరళమైన కవిత్వం లో నాటకాన్ని తీర్చి దిద్దాడు .అప్పయ్య దీక్షితులు ఇందులోని శ్లోకాలను ఉదాహరించాడు .పొన్నగంటి తెలగానార్యుడు ఆంధ్రీకరించాడు .

62-సంగీత సాహిత్యాలలో కూడా రాజు –సింగ భూపాలుడు

సింగ భూపాలరాజు  రాచకొండ ప్రభువు అనపోతనాయకుని కుమారుడు .రెండవ సింగ భూపాలుడు అంటారు .1386-1412కాలం లో రాజ్య పాలన చేశాడు .’

సింగ రాజీయం

సింగ భూపాలుడు ‘’ రసార్నవ సుధాకరం ‘’అనే అలంకార శాస్త్ర గ్రంధాన్ని రాశాడు .సంగీత రత్నాకరం అనే సంగీత శాస్త్ర గ్రంధానికి ‘’సుధాకరం ‘’అనే వ్యాఖ్యానాన్ని రాశాడు .రాజు గొప్ప సంగీత ,సాహిత్య ప్రియుడు .ఈయన ఆస్థానం లో చమత్కార చంద్రిక రాసిన విశ్వేశ్వర కవి ఉండేవాడు .కవి,పండిత పోశషకుడే కాక స్వయానా కవి సింగ భూపాలుడు .నాటక రచయితా కూడా .కువలయావలి  అనే నాలుగు అంకాల నాటకం రాశాడు దీనికే రత్న పాంచాలిక అనే పేరు కూడా ఉంది .శ్రీ కృష్ణుడు కువలయా వలి అనే లలనా మణిని వివాహమాడటం ఇతి వృత్తం .రాచకొండ ప్రసన్న గోపాల స్వామి ఆలయ వసంతోత్సవాలలో దీన్ని ప్రదర్శించేవారు .కాలం 1386-1412

బ్రహ్మ దేవుని ఆదేశానుసారం కువలయావాలి అనే అమ్మాయి భూమి మీద పుడుతుంది .ఆమె పెంపుడు తండ్రి నారదుడు .తగిన వరుడికోసం వెతుకుతూ ఉన్నట్లు నటిస్తూ ద్వారక లో రుక్మిణీ దేవి సంరక్షణ లో ఉంచుతాడు .ఆమెకు నారదుడు ఒక ఉంగరాన్నిస్తాడు .దాన్ని ధరిస్తే మగవారికి ‘’రత్న పాంచాలిక ‘’గా కనిపిస్తుంది .ఒక సారి ఆమె ఉద్యాన వనం లో క్రీదిస్తుంటే నారదుడు ఇచ్చిన ఉంగరం జారి ఎక్కడో పడిపోతుంది .శ్రీకృష్ణుడు ఆ సమయం లో వచ్చి ఆమెను చూసి ఉంగరం వెతికి అందజేస్తాడు .ఇద్దరూ ప్రేమించుకొంటారు .విషయం సత్య భామకు తెలిసి పోతుంది .ఆమె రుక్మిణికి చెబితే కువలయావలిని రుక్మిణి దాచేస్తుంది .ఒక రాక్షసుడు ఆమెను ఎత్తుకు పోతాడు .ఆమెను రక్షించమని కృష్ణుని రుక్మిణి కోరుతుంది .ఇంతలో నారదుడు వచ్చి బ్రహం ఆదేశం తెలియ జేస్తాడు .కువలయావలిని శ్రీకృష్ణుడికి ఇచ్చి రుక్మిణి పెళ్లి చేస్తుంది .ఈ నాటకం పై స్వప్న వాసవ దత్త మాలవికాగ్ని మిత్ర నాటకాల  ప్రభావం కనిపిస్తుంది .

రసార్నవ సుధాకరం కు ఆంగ్లం లో అమెరికాలోని టొరంటో యూని వర్సిటి సంస్కృత పోఫేసర్ శ్రీ టి వేంకటాచార్య మంచి వ్యాఖ్యానం రాశారు .ఇది తిరువనతపురం సంస్కృత లైబ్రరీలో లభ్యం .

63-సాహితీ సమరాంగణ సార్వ భౌముడు –శ్రీ కృష్ణ దేవ రాయలు

విజయనగర రాజులలో ప్రసిద్ధుడు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు స్వయానకవి కాక కవిపోషకుడు .భువన విజయం లో కవి పండిత గోష్టి నిర్వహించేవాడు 1509-1529కాలం .విక్రమాదిత్య  హర్ష వర్ధన భోజ రాజులతో సమానుడై ఆంద్ర భోజ బిరుదు పొందాడు .ఆముక్త మాల్యద అనే గొప్ప ప్రబంధాన్ని ఆంద్ర నాయకుడి దెవాలయమైన శ్రీకాకుళం లో శ్రీకారం చుట్టాడు .

ఆంద్ర భోజ రాజీయం

కృష్ణ దేవరాయలు సంస్కృతం లోను గొప్ప పండితుదేకాక మహా కవి అనిపించుకొన్నాడు .మదాలస చరిత్ర ,సత్య వధూ ప్రీణనం ,సకల కదా సార సంగ్రహం ,పురాణ కదా సంగ్రహం రాశాడు .జాంబవతీ కల్యాణం అనే సంస్కృత నాటకాన్ని రాయలు రాశాడు .దీనికి ప్రేరణ గురువైన వ్యాస తీర్ధుల వారు .ఇది అయిదు అంకాల నాటకం .ఇది శ్యమంతక మని కద.శ్రీ కృష్ణుడు జాంబవతి దగ్గరనుండి శ్యమంతక మణిని ఆమె తండ్రి జాంబవంతుని నుండి జాంబవతిని పొందటమే కద.శాకుంతల నాటక పోలికలు ఎక్కువ .హంపీ లోని విరూపాక్ష దేవాలయం లో వసంతోత్సవాలలో చాలా సార్లు ప్రదర్శింప బడిన నాటకం ఇది .

64-   అన్యాప దేశ కవితా  నిష్ణాతుడు – భల్లట కవి

కాశ్మీర దేశీయుడైన ఈ కవి  883-902కాలం లోరాజు శంకర వర్మ ఆస్థానం లో  ఉన్నాడు .’’భల్లట శతకం ‘’రాశాడు నీటి ధర్మ బోధనా ఇందులో ఉన్నాయి .అనేక వృత్తాలను ప్రయోగించాడు .భల్లాట శతకం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది .దీన్ని ముమ్మటుడు ఆనంద వర్ధనుడు ఉదాహరించారు .750ప్రాంతం వాడి ఉండాలి

.                                కవిత్వ భల్లటీయం

ధ్వని ప్రధాన కవిత్వం చెప్పాడు .ప్రసాద మాధుర్యం తో వైదర్భీ రీతిలో ఉంటుంది .కాలిదాస ,భారవి మాఘ చొర ,భావ భూతి మురారి మొదలైన గొప్ప కవుల స్థాయి కి చెందినవాడు భాల్లతుడు .

‘’శ్రీ దండీ దిమ్దిమాఖ్యః శృతి ముకుట గురుర్భాల్ల టో భట్ట బాణః-ఖ్యాతాశ్చాన్యే సుబంద్ధ్వాదయ ఇహ కృతి భిర్విశ్వ మాహ్లాదయంతి ‘’

ఏ విషయాన్నైనా సూటిగా మనొ హరం గా చెప్పాడు అందుకే లోక ప్రియ కావ్యం గా గుర్తింపు పొందింది .మచ్చుకి ఒకటి

‘’పరార్దేయః పీడామను భవతి  భంగే పి మధురో –యదీయో సర్వేషా మిహ ఖాలు వికారో ప్యాభిమతః

న సంప్రాప్తో వ్రుదిం యదిస భ్రుశమ క్షేత్ర పతితః –కిమిక్షోర్దోషో యం న పునర గుణాయామ మరు భువః ‘’ఇది అప్రస్తుత ప్రశంస .విరహం తో ఉన్న నాయిక బాధ –

‘’వాతా వాంతు కదంబ రేణు వాహలా నృత్యంతుసర్పద్విషః-సోత్సాహ నవ తోయ దాన గురవో ముంచంతు నాదం ఘనాః

మగ్నాం  కాంత వియోగ దుఃఖ దహనే మాం వీక్ష్య దీనానాం –విద్యుత్ భో స్పురపి త్వమస్య  కరుణే స్త్రీ త్ప్రేపి తుల్యే సతిః’’దీని భావం –వాయువు ,మయూరుడు మేఘాలు ,పుంలింగాలు కా బట్టి నిర్దయ తో నన్ను బాధ పెడుతున్నాయి .ఎంతయినా మగాళ్ళు మగాళ్ళే కదా .ఓ దామినీ నీవు స్త్రీ అయి ఉండికూడా ఎందుకు ఇంత నిర్దయ చూపిస్తున్నావో అర్ధం కావటం లేదు .

అన్యాపదేశ శైలిలో భాల్లటుడు శతకం  రాశాడు .ఇందులో నూట ఎనిమిది శ్లోకాలున్నాయి .వ్యంగ్యవైభవం ఇందులో పూర్తిగా ఉంటుంది .రాజు శంకర వర్మ క్రూరుడై నియంతగా మారుతాడు .అధిక పన్నులు వేసి ప్రజల్ని పీడిస్తాడు .దీన్ని చూడలేక బాధ పడుతాడు భల్లటుడు. అతని జీవనాదారమూ పోయింది .బీదరికం ఆవరించింది .లావట్టుడుఅనే కూలివాడి జీతం రెండు వందల దీనార్లు .తన దీన స్థితిని గురించి గాలిని అన్యాపదేశం గా నిందిస్తూ శ్లోకం చెప్పాడు .’’ఒ గాలీ !ఎందుకు ఈ రకమైన ప్రవర్తన ?కాలికింద ధూళిని ఎగరేసి ఆకాశానికి తీసుకొని వెడతావు .ఎన్ని అడ్డంకులున్నా అధిగమిస్తావు .కాని ఆ దుమ్ము తో నీఒళ్ళు దుమ్ముకొట్టుకు పోయిందని తెలుసుకోలేక పోతున్నావు ‘’అంటాడు .

రాజు క్రూరత్వాన్ని అడవి వేటకాడు లతో అన్యోక్తిగా పోల్చి చెప్పాడు ‘’ఈ ధనుస్సు చావు నోరు తెరచి నట్లు ఉంది .బాణాలు విషం తో ఉన్నాయి .అర్జున పరాక్రమం  కంటే ఎక్కువగా ఉంది .ఈ పువ్వు లోపల విషం చిమ్ముతూ బయటికి వెకిలి నవ్వు తూపాడుతోంది .అడవిజంతువులన్నీ పారిపోతాయేమో?’’.

మరోకవితో కలుద్దాం

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -27-10-14-ఉయ్యూరు

–

ప్రాచీన గ్రంథానికి ప్రామాణిక వ్యాఖ్య

శ్రీ సీతారామాంజనేయ సంవాదము పద్యకృతి-
రచన: పరశురామ పంతుల లింగమూర్తి
వెల: 350/-
ప్రతులకు: బ్రహ్మస్పర్శిని పబ్లికేషన్స్
21-303 ఎస్-ఎఫ్-ఎస్ వీధి,
మురుగేశం కాంపౌండ్- కడప

నేటికి మూడువందల సంవత్సరాలకు పూర్వం ఓరుగల్లు వాస్తవ్యుడైన పరశురామ పంతుల లింగమూర్తి గురుమూర్తిగారు పద్యములలో సీతారామాంజనేయ సంవాదము అనే ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు రచించారు. వీరివి దాదాపు పదకొండు ఇతర కృతులు లభ్యమవుతున్నా విషయ ప్రాధాన్యాన్నిబట్టి ఈ గ్రంథానికి విశేషప్రాచుర్యం లభించింది. దీనికి వెనె్నలకంటి సుందరరామశర్మగారు తాత్పర్యము వ్రాయగా వేదాం తం లక్ష్మయ్య సద్గురువులు విశేషార్థ వివరణ ఇచ్చారు. దీనిని ఇప్పుడు బ్రహ్మస్పర్శిని సంస్థ -(కడప)వారు ముముక్షువులకు అందించారు. ఈ కృతి సంకలనం చంద్రగిరి ఎస్.సుబ్రహ్మణ్యంగారు చేశారు. పరశురామ పంతులవారి పూర్వీకులు మహారాష్ట్ర ప్రాంతానికి చెందినవారు. ఎప్పుడో వచ్చి ఓరుగల్లులో స్థిరపడ్డారు. శివుడు పార్వతికి శ్రీరామతత్వము బోధించినట్లు గ్రంథ ఉపక్రమణికలో ఉంది. సాంఖ్యము తారకము అమనస్కయోగము వేరువేరు కావని ఇందులో ప్రతిపాదించారు. నిజమునకు ఇదొక ఆధ్యాత్మిక సంగ్రహ విజ్ఞాన సర్వస్వమువలె కన్పడుతున్నది. రామపరబ్రహ్మ తత్వము అనే మిషతో అసంఖ్యాక విషయములు ఇందులో చెప్పబడ్డాయి. రాములవారు రచయితను స్వప్నసాక్షాత్కారం ఇచ్చినట్లు తెలుస్తున్నది. శ్రీరామ పట్ట్భాషేకానంతరము ఈ సంవాదము జరిగినట్లు కవిగారు చిత్రీకరించారు. ఇందులో షట్‌చక్రములు- సత్వ అస్తేయశౌచములు స్వాధ్యాయము చతుర్విధ శుశ్రూషా వివరణమూ వంటివేగాక భిన్నభిన్న యోగాసనములు ప్రాణాయామ పద్ధతులు కూడా చేర్చబడ్డాయి. అంటే ఇందులో తత్వశాస్త్రంతోబాటు తదనుభవ సామాగ్రి ఉపాసనా విధానము అందించారని తెలుస్తున్నది.
‘‘ఘటముంవీక్షించు వాడే గతిని తాగాక వేఱైన భంగిన్
పటుదేహద్రష్టనై పరమ సుఖమయ బ్రహ్మమై నట్టినేనె
నన్నటికిన్ దృశ్యంబు మాయానగర సమమసన్నామ రూపాత్మకంబున్
కుటిలా విద్యాకృతంబాకుల దమగుతనూ కోశముంగానువయ్యా!’’
(74వ పద్యము మహాస్రగ్ధర- పుట 317.)
ఈ విధంగా రచనాశైలి సాగింది. అపరిగ్రహము అంటే అసలు తీసుకోకపోవటం అని అర్థం చెప్పుకోకూడదు. శిష్యులిస్తే తీసుకోవచ్చు. అలాగే శౌచము బ్రహ్మచర్యము వంటి పదాలకు ఇందులో కొత్త అర్థాలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఇదొక శాస్త్రగ్రంథము. పైగా పద్యములలో ఉంది. అందువలన కేవల మోక్ష పురుషార్థకామములకు నిర్దేశింపబడింది.

హాస్యానందాన్నిచ్చే కథలు

నాకొక శ్రీమతి కావాలి
హాస్య కథలు
రచన: డా.మంతెన సూర్యనారాయణరాజు
పేజీలు: 135, వెల: రూ.120/-
కాపీలకు: రచయిత,
విశాలాంధ్ర బుక్‌హౌజ్ మరియు నవోదయా బుక్‌హౌజ్‌లు

‘‘నవ్వు నాలుగిందాల చేటు’’ అన్నది పాత నానుడి. ‘నవ్వు నాలుగు విధాల బెస్ట్’’ అని ఇప్పుడు అనుకోవాలి. నవ్వువల్ల ఎంతో మంచి చేకూరుతుంది. బరువెక్కిన ‘‘మూడ్’’ తేలికవుతుంది. ‘ఈసురోమంటూ ఇరవయ్యేళ్ళకంటే, నవ్వుతూ నాలుగేళ్ళు బ్రతుకుతే చాలు’ అనుకునే రోజులివి. వైద్యరీత్యా కూడా, నవ్వు ఆరోగ్యాన్ని చేకూర్చి రోగాల్ని దూరంగా ఉంచుతుందట! అందుకే మనం ‘అంతర్జాతీయ నవ్వుల దినం’ అని లాఫింగ్ క్లబ్బులు అని పెట్టుకుని, నవ్వు కరువవుతున్న ఈ రోజుల్లో, పనిగట్టుకుని మరీ నవ్వుతున్నాము.
ఈ సంకలనంలో 24 హాస్య కథలున్నాయి. ఇవన్నీ లోగడ వేర్వేరు పత్రికల్లో ప్రచురించబడ్డాయి. ఏకధాటిగా, మనం నవ్వుకునేందుకు ఇప్పుడు వీటినన్నింటినీ సంకలనంగా మన ముందుంచారు డా.రాజుగారు. బోధన వీరి వృత్తి. కనుక చెప్పదల్చుకున్న విషయాన్ని అందంగా, పఠనీయత పెంచి మన ముందుంచటం వీరికి వృత్తితో పెట్టిన విద్య.
ఆనాటి రోజుల్లో మాత్రమే కనబడే వారాలబ్బాయి గురించి (్భక్త కుంకలు) వ్రాసినా, ఈనాటి దాలిబాబు కార్ఖానాలో పనిచేస్తూ, ఆయన కూతుర్ని లేపుకువచ్చి రైలు ప్రయాణం చేస్తున్న నర్సింహులు (బంగాళాఖాతంలో వాయుగుండం) గురించి వ్రాసినా, రంభా ఊర్వశిల్లాంటి అందగత్తెలతో సరసాలు సాగిస్తున్నానని చెబుతూ జోళ్ళషాపులో ఊడ్చి కళ్ళాపి చల్లే అప్పలమ్మతో గ్రంథం నడిపించబోయే బుచ్చిబాబు (రంభతో రాం. రాం) గురించి వ్రాసినా, మనం నవ్వుకోవాల్సిందే!
ఇక చొక్కావేసుకోని, నక్కిన చొక్కారావు (శ్రీమతి వౌనవ్రతం) అడ్వకేటు, వౌనవ్రతం పట్టే ఆయన శ్రీమతి ప్రతిభాదేవి గురించి వ్రాసినా, సర్వమంగళ మెడలో తాళికట్టి ‘్భర్త వత్సలం’ అయిన భక్తవత్సలం గురించి వ్రాసినా, అద్దె భార్య ప్రమీలను కుదుర్చుకుని అవస్థలు పడే పెంటారావు అనబడే గంటారావు (అద్దె భార్య అలిగితే) గురించి వ్రాసినా మనం హాయిగా నవ్వుకోవలసిందే! ఇప్పుడు కనబడటం లేదు కాని ఆ రోజుల్లో ‘నశ్యం’ పీల్చటం ఉండేది. ముక్కుపొడుం (నశ్యం) పీల్చే లంబోదరం లాంటి వేలువిడిచిన బంధువులు, (బేలు బిడిచిన బందుబు) అధ్యాపక వృత్తిలో తరుచూ తారసపడేవారు, వీళ్ళంతా మన నిత్య జీవితంలోని పాత్రలే! వీరితో నవ్వులపువ్వులు పూయించారు రాజుగారు.
వీరి కథల్లో ‘‘పన్’’ (-ఖశ) ఉంది. ‘‘పంచ్’’ ఉంది. అయితే సంకలనంలోని అన్ని కథల్లోనూ ఇవి ‘యూనివర్సల్’గా కానరావు. ఒక్కో కథలో ‘స్మైల్ ప్లీజ్. నవ్వండి’అని అంటున్నట్లవుపిస్తుంది. ‘కంటిన్యుటీ’ కనిపించక, ఘఇఖఔఆ గా కథ ముగించినట్లనుపిస్తుంది.
‘బ్నిం’ (బి.నరసింహమూర్తి) గారి ముఖ చిత్రంలో మనం బోలెడంత మంది నిన్నా, నేటి సినిమా తారలను చూసుకోవచ్చు. గృహస్తు అవాలని, శ్రీమతి కావాలని కలలుగనే లంబోదరమూర్తికి శ్రీమతి దొరకటం ‘అందని ద్రాక్ష’ కాగూడదని, త్వరలోనే పెళ్ళవుతుందని ఆ పెళ్ళి విశేషాలు, ఆ తర్వాతి కబుర్లు, ముందుముందు డా.మంతెన సూర్యనారాయణరాజు మనకందిస్తారని ఆశిద్దాం.

—

ఖరీదైన సెల్‌ఫోన్లు.. కాంతులీనే టీవీలు.. బ్రాండెడ్ దుస్తులు.. ఠీవి పెంచే చెప్పులు.. కెమెరాలు.. ఒకటని కాదు.. ఇంట్లో నుంచి కాలు కదపకుండానే మనసుకు నచ్చిన వస్తువులను క్షణంలో కొనుగోలు చేస్తున్న రోజులివి. దుకాణాలకు వెళ్లి తీరిగ్గా కొనేందుకు సమయం చిక్కని ఎంతోమందికి ఇపుడు ‘ఆన్‌లైన్ షాపింగ్ సైట్లు’ అనుకూలంగా మారాయి. అరచేతిలో ఉండే మొబైల్‌లోనే అతిపెద్ద దుకాణ సముదాయాలను కలియజూసిన అనుభూతి పొందుతూ నేడు చాలామంది ‘ఆన్‌లైన్ షాపింగ్’ పట్ల ఆసక్తి పెంచుకుంటున్నారు. పలురకాల వస్తువులు విస్తృత శ్రేణిలో అందుబాటులో ఉండడం, భారీ రాయితీలు, నగదు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకపోవడం, మనం కోరుకున్న వస్తువులు అదే రోజు ఇంటికి చేరడం.. ఇలా ఎనె్నన్నో అనుకూల అంశాలు వినియోగదారుల్లో ‘ఆన్‌లైన్ షాపింగ్’ పట్ల మక్కువను పెంచుతున్నాయి. ఇదో ప్రభంజనం… ఫ్లిప్‌కార్ట్, స్నాప్‌డీల్, అమెజాన్ వంటి ఇ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లు భారత ఆన్‌లైన్ రంగంలో తాజాగా సృష్టించిన ప్రభంజనం ఇంతా అంతా కాదు. ఇంటర్నెట్‌తో ‘టచ్’ ఉన్నవారిలో అధిక సంఖ్యాకులు ఈ నెల 6న ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ వెబ్‌సైట్‌ను ఏదో ఒక వస్తువు కోసం ‘క్లిక్’ చేశారంటే అందులో అతిశయోక్తి లేదు. ‘ఆన్‌లైన్ బూమ్’ను పండగల సీజన్‌లో క్యాష్ చేసుకునే పనిలో ఇ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లు నిమగ్నమై పోటాపోటీగా దూసుకుపోతున్నాయి. ఊహించని డిస్కౌంట్లు, ఒకటి కొంటే ఒకటి ఉచితం, కచ్చిత బహుమతులు, క్యాష్‌బ్యాక్ వంటి ఆఫర్లు వెల్లువెత్తడంతో వినియోగదారులు ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతున్నారు. వాస్తవానికి మన దేశంలో ఈ ఏడాది దసరాకు ముందునుంచే ఇ-కామర్స్ సంస్థల జోరు మొదలైంది. ఇదే నెలలో దీపావళి తోడవడంతో ఆ సంస్థలు భారీ డిస్కౌంట్లతో కస్టమర్లకు యథాశక్తిన వల వేశాయి. పదునెక్కిన ప్రచార వ్యూహాలు, పోటాపోటీ ఆఫర్ల నేపథ్యంలో వినియోగదారులు ఈ వెబ్‌సైట్లను ‘క్లిక్’మనిపించక తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడింది. సరికొత్త డిజైన్లు, విదేశీ ఉత్పత్తులను సైతం అందుబాటులోకి తెస్తూ కస్టమర్లను ఆకట్టుకునే పనిలో ఇ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లు ఎప్పటికప్పుడు సరికొత్త వ్యూహాలను అమలు చేస్తున్నాయి. పది గంటల్లో రూ. 610 కోట్ల విక్రయాలు..! ‘గతంలో ఎన్నడూ చూడని భారీ రాయితీలు.. ఇరవై నాలుగు గంటల పాటు ఆన్‌లైన్‌లో ఆర్డర్ చేసుకునే అరుదైన అద్భుత అవకాశం..’- అంటూ భారీ ప్రచారంతో కస్టమర్లను తెగ ఊరించిన ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ ఈ నెల 6న ‘ది బిగ్ బిలియన్ డే’ పేరిట ఆన్‌లైన్ వ్యాపారంలో పెను సంచలనం సృష్టించింది. అన్ని రకాల ఉత్పత్తులపై ఎనభై శాతం వరకూ తగ్గింపు ధరలంటూ రెండు వారాల ముందు నుంచీ వివిధ ప్రసార మాధ్యమాల్లో విస్తృత ప్రచారం చేయడంతో ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ సందర్భంగా కస్టమర్ల నుంచి స్పందన వెల్లువెత్తింది. కొద్ది గంటల్లోనే తమ వెబ్‌సైట్‌కు వంద కోట్లకు పైగా ‘హిట్స్’ రావడంతో సగం వ్యవధిలోనే ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ సంస్థ భారీ సేల్‌కు తెరదించింది. ఉదయం ఎనిమిది గంటల నుంచి ప్రత్యేక ఆఫర్లతో ఆర్డర్లు స్వీకరించగా కేవలం పది గంటల వ్యవధిలోనే వంద మిలియన్ డాలర్ల ( 610 కోట్ల రూపాయలు) మేరకు విక్రయాలను సాధించినట్లు ఆ సంస్థ గొప్పగా ప్రకటించింది. గతంలో ఎన్నడూ లేని రీతిలో నాణ్యమైన ఉత్పత్తులను భారీ రాయితీలపై విక్రయించడంతో స్పందన అనూహ్యంగా ఉందని స్పష్టమైనట్లు ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ ప్రతినిధులు చెప్పుకున్నారు. ఇ-కామర్స్ చరిత్రలోనే ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుందని ఆ సంస్థ వ్యవస్థాపకులు అభివర్ణించారు. విమర్శలూ అధికమే… ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ పేరిట ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ నిర్వహించిన సేల్స్ స్కీమ్‌లో కొనుగోళ్లకు కస్టమర్లు ఎంత భారీగా స్పందించారో అదే స్థాయిలో విమర్శలూ చోటు చేసుకున్నాయి. మొబైల్ ఫోన్లు, పలురకాల ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులు, బంగారు నాణేలు, ఇతరత్రా ఉత్పత్తులపై భారీ డిస్కౌంట్లు ప్రకటించడంతో కస్టమర్లు ఆర్డర్లు చేసేందుకు ఎగబడ్డారు. అసలు ధరలో పదోవంతుకే కొన్ని వస్తువులు ఇస్తామంటూ ఊదరగొట్టడంతో ఈ ఆన్‌లైన్ సైట్ ఎంతోమందికి లభించని పరిస్థితి ఏర్పడింది. తాము కోరుకున్న ఉత్పత్తులకు ఆర్డర్లు ఇస్తే తీసుకోలేదని, కొన్ని సందర్భాల్లో ‘క్లిక్’లు తప్పుడు పేజీలకు వెళ్లాయని సామాజిక మాధ్యమంలో కస్టమర్లు ఆరోపించారు. సర్వర్ ‘క్రాష్’ అయిందని చెప్పడమే గాక, తప్పుదోవ పట్టించే ధరలతో మోసగించారని కూడా విమర్శలు చెలరేగాయి. తమ వెబ్‌సైట్‌కు ‘ట్రాఫిక్’ అనూహ్యంగా ఉన్నా, సర్వర్ ‘క్రాష్’ కాలేదంటూ ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ ఇచ్చిన వివరణ వినియోగదారులకు ఊరట కలిగించలేదు. ఇ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లలో పలు రకాల ఉత్పత్తులను సాధారణ షాపింగ్ మాల్స్‌లో కంటే తక్కువ ధరలకు విక్రయిస్తారన్న నమ్మకం జనంలో ప్రగాఢంగా ఉంది. ఈ నమ్మకంతోనే ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ పట్ల కస్టమర్లు వేలం వెర్రిగా మొగ్గు చూపారు. ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’లో ప్రదర్శించిన ఉత్పత్తుల ధరలు అమెజాన్, స్నాప్‌డీల్ వంటి ఇతర సంస్థల్లో కంటే అధికంగా ఉన్నాయని, అందువల్ల భారీ రాయితీలపై నిజమైన నమ్మకం కుదరలేదని కొందరు కస్టమర్లు అనుమానాలు వ్యక్తం చేశారు. భారీ రాయితీలు చూపించేందుకు గతంలో విక్రయించిన ధర కంటే ఎక్కువగా చూపారన్న ఫిర్యాదులూ వచ్చాయి. ‘24 గంటల సేల్’ అంటూ ఘనంగా ప్రచారం చేసినా కొద్ది గంటల వ్యవధిలోనే ‘నో స్టాక్’ అని ప్రకటించడం ‘మరో దగా’ అన్నవారు కూడా లేకపోలేదు. కొన్ని రకాల ఉత్పత్తులను ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ ద్వారా విక్రయించే సరఫరాదార్లు ఆర్డర్లు నిలిపి వేయడమే ఇందుకు కారణమని కొందరు వ్యాఖ్యానించారు. అనూహ్యంగా ఆర్డర్లు రావడంతో సాధ్యమైనంత త్వరగా సరకులను డెలివరీ ఇచ్చేందుకే కొత్త ఆర్డర్లు నిలిపివేశారన్న ఫిర్యాదులూ వినిపించాయి. ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ వెబ్‌సైట్ అందుబాటులో లేనందున కొందరు కస్టమర్లు ఇతర వెబ్‌సైట్లను ఆశ్రయించక తప్పలేదు. కొద్దిమందికి డిస్టౌంట్ ధరల్లో వస్తువులు దక్కినా చాలామందికి నిరాశే మిగిలింది. ఒకే ఉత్పత్తి వివిధ సమయాల్లో వివిధ రకాల రేట్లలో దర్శనమివ్వడం కొందరికి ఆగ్రహం తెప్పించింది. ‘సారీ’.. మరోసారి ఇలా జరగదు.. ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ సందర్భంగా వినియోగదారులను పూర్తి స్థాయిలో సంతృప్తి పరచలేక పోయామని, ఆశించిన స్థాయిలో పనితీరును కనబరచలేక పోయామని ఇ-కామర్స్‌లో దిగ్గజమైన ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ కస్టమర్లకు క్షమాపణలు చెప్పుకుంది. మరోసారి ఇలాంటి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించినపుడు పూర్తి స్థాయి సన్నాహాలతో, సమర్ధతతో ముందుకు వస్తామని ఆ సంస్థ వ్యవస్థాపకులు సచిన్ బన్సాల్, బిన్నీ బన్సాల్ స్పష్టం చేశారు. వంద కోట్లకు పైగా ‘హిట్స్’ రావడంతో సాంకేతిక సమస్యల వల్లే ఈ పరిస్థితి తలెత్తిందని వారు సమర్ధించుకున్నారు. ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ సందర్భంగా 20 రెట్లు అధిక ట్రాఫిక్‌ను ముందుగానే తాము అంచనా వేసి 5 వేల సర్వర్లను ఉపయోగించామని, అయినప్పటికీ కస్టమర్ల నుంచి విమర్శలు వచ్చాయని ఆ సంస్థ పేర్కొంది. ఇంతటి భారీ స్పందనను ఊహించనందునే కస్టమర్లందరినీ సంతృప్తి పరచలేక పోయామని, ఇకముందు ఇలాంటి ఈవెంట్‌ను మరింత మెరుగ్గా నిర్వహిస్తామని ‘్ఫ్లప్‌కార్ట్’ వ్యవస్థాపకులు భరోసా ఇచ్చారు. తాము సాధ్యమైనంత వరకూ పలు రకాల ఉత్పత్తులను వేలు, లక్షల సంఖ్యలో సిద్ధం చేసినప్పటికీ అవి ఏ మూలకూ సరిపోలేదన్నారు. సంప్రదాయ రిటైల్ వ్యాపారం వెలవెల.. ఆన్‌లైన్ వెబ్‌సైట్లలో అమ్మకాల జోరు పెరగడంతో మన దేశంలో సంప్రదాయ రిటైల్ వ్యాపారం ఇప్పటికే పలు ఆటుపోట్లను ఎదుర్కొంటోంది. పండగల సీజన్‌లో ఫ్లిప్‌కార్ట్‌కు తోడు స్నాప్‌డీల్, అమెజాన్.. ఇంకా అనేకానేక ఇ-కామర్స్ సంస్థలు పోటాపోటీగా అమ్మకాలు జరపుతున్నందున దేశీయ సంప్రదాయ రిటైల్ వ్యాపారం మనుగడపై సందేహాలు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. ఆన్‌లైన్ సంస్థల అమ్మకాల దూకుడు ఇలాగే కొనసాగితే సాధారణ దుకాణాలు, షాపింగ్ మాల్స్ పరిస్థితి ప్రశ్నార్థకమయ్యే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. గత అయిదారేళ్లుగా ఇ-కామర్స్ కంపెనీలు దేశీయ మార్కెట్లో పాతుకుపోయేందుకు గట్టిగా ప్రయత్నాలు చేయడంతో ఇటీవల పరిస్థితిలో అనుకోని మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. ఇప్పటికీ దేశీయ వ్యవస్థాగత రిటైల్ వ్యాపారంతో పోలిస్తే ఆన్‌లైన్ వ్యాపార పరిమాణం చాలా తక్కువే. సంప్రదాయ రిటైల్ వ్యాపారం పరిమాణం 50 వేల కోట్ల డాలర్లు ఉంటుందని ఓ అంచనా. 2013 నాటికి ఇ-కామర్స్ వ్యాపారం విలువ 1,300 కోట్ల డాలర్లు మాత్రమే. ఇటీవలి కాలంలో ఇ-కామర్స్ వ్యాపారం అనూహ్యంగా విస్తరించడంతో రిటైల్ సంస్థలు దిగాలు పడుతున్నాయి. విదేశీ పెట్టుబడులతో… దేశ, విదేశీ పెట్టుబడి సంస్థల నుంచి ఆన్‌లైన్ సంస్థలు భారీ ఎత్తున ప్రైవేటు ఈక్విటీని సమీకరిస్తున్నాయి. దేశీయ ఇ-కామర్స్ సంస్థల్లోకి గత ఆరేళ్లలో దాదాపు 36 వేల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులు వచ్చాయి. దీంతో ఆన్‌లైన్ సంస్థలు అంచనాలకు అందని రీతిలో ఆఫర్లు గుప్పిస్తున్నాయి. ఈక్విటీల పేరిట సమీకరించిన డబ్బునే ఇ-కామర్స్ సంస్థలు కస్టమర్లను ఆకట్టుకునేందుకు, టర్నోవర్‌ను పెంచుకునేందుకు ఆఫర్లు, డిస్కౌంట్ల పేరిట ఇష్టారాజ్యంగా ఖర్చు చేస్తున్నాయన్న ఆరోపణలు లేకపోలేదు. నిజానికి ఆస్తుల కంటే అప్పులే ఎక్కువగా ఉన్నా కొన్ని ఆన్‌లైన్ సంస్థలు సైతం ఆఫర్ల మాయాజాలం సృష్టిస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ ఇనె్వస్టర్లు సైతం ఈ సంస్థల్లోనే భారీగా పెట్టుబడులు కుమ్మరిస్తున్నారు. ఆధిపత్య పోరాటం.. దాదాపు 25 కోట్లకు పైగా ఇంటర్నెట్ కస్టమర్లు ఉన్న మన దేశంలో ఆన్‌లైన్ వ్యాపారానికి పెద్ద ఎత్తున అవకాశాలున్నాయి. అందుకే ఆఫర్లు, రాయితీల పేరుతో లక్షలాది ఉత్పత్తులను విక్రయించేందుకు ఇ-కామర్స్ సంస్థలు పోటీ పడుతున్నాయి. కస్టమర్ల ఆసక్తే ఈ కంపెనీలకు కాసుల వర్షం కురిపిస్తోంది. దేశ వ్యాప్తంగా ఏటా జరిగే రిటైల్ అమ్మకాల్లో దసరా, దీపావళి వాటా ఎంత కాదన్నా 40 శాతం దాకా ఉంటుంది. పండగల వేళ కొనుగోళ్లకు ఇంతటి ప్రాముఖ్యత ఉన్నందునే ఆన్‌లైన్ సంస్థల మధ్య ఆధిపత్య పోరాటం ఆరంభమైంది. కొన్ని రకాల ఉత్పత్తులు తమ సైట్‌లకే పరిమితమయ్యేలా ఉత్పత్తిదారులతో ఇవి ముందుగానే ఒప్పందాలు చేసుకుంటున్నాయి. ఫ్లిప్‌కార్ట్, అమెజాన్, స్నాప్‌డీల్ వంటి అగ్రశ్రేణి సంస్థలు కేవలం ప్రచారానికే వందల కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తున్నాయంటే వాటి మధ్య ఎంతటి పోటీ ఉందో అవగతమవుతుంది. ప్రస్తుతం భారత రిటైల్ మార్కెట్ 31 లక్షల కోట్లని ఓ అంచనా. ఆన్‌లైన్ మార్కెట్ వ్యాపారం ప్రస్తుతం 24 వేల కోట్లకు మించిందని, ఇది అంతకంతకూ పెరిగి 2016 నాటికి 50 వేల కోట్లకు చేరుకుంటుందని ప్రముఖ రేటింగ్ ఏజెన్సీ ‘క్రిసిల్’ చెబుతోంది. ‘అమెజాన్’ చూపు భారత్ పైనే… ప్రపంచ ఈ-మార్కెట్ రంగంలో రారాజుగా వెలుగొందుతున్న ‘అమెజాన్’ కళ్లు ఇప్పుడు భారతీయ మార్కెట్‌పై పడ్డాయి. వేలాదికోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులు ఇప్పుడు ఇక్కడి మార్కెట్‌లో కుమ్మరిస్తోంది. దీనికి పోటీగా వచ్చిన దేశీయ ఈ-కామర్స్ సంస్థ ఫ్లిప్‌కార్ట్ ఈమధ్య ‘బిగ్ బిలియన్ డే’ పేరుతో చేసిన తమాషా ‘ఔరా’ అన్పించింది. ఆ సంస్థ ప్రకటించిన తాయిలాలు చూస్తే నిజమేనా అన్పిస్తుంది. ఇంతకీ ఫ్లిప్‌కార్ట్ ఎక్కడినుంచి పుట్టుకొచ్చిందో తెలుసా? అమెజాన్ 1994లో పురుడు పోసుకుంటే- ఢిల్లీ ఐఐటీలో మార్కెట్ పాఠాలు నేర్చుకున్న సచిన్ బన్సల్, బిన్ని బన్సల్ అందులో చేరారు. వారు అమెజాన్‌లో ఉద్యోగం చేసి వ్యాపార మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. తరువాత 2007లో సొంతంగా ఫ్లిప్‌కార్ట్ ఆన్‌లైన్ మార్కెటింగ్ సంస్థను 2007లో ఏర్పాటు చేశారు. సింగపూర్‌లో రిజిస్టర్డ్ కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసిన వీరి వెబ్‌సైట్ భారత్‌లో అత్యధికులు సందర్శించే టాప్ టెన్ ఆన్‌లైన్ వెబ్‌సైట్లలో ఒకటి. 2008 వరకు పుస్తకాలు, చిన్నచిన్న ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల అమ్మకాలకే పరిమితమైన ఆ సంస్థ ఇటీవల తన ఆలోచనలను మార్చుకుంది. 125 కోట్ల భారతీయుల్లో 20శాతం మంది ఈ-కొనుగోళ్లపై దృష్టి సారిస్తున్నారని అంచనావేసింది. ఈలోగా భారత్‌లో వేలకోట్ల డాలర్లు పెట్టుబడి పెడుతున్నట్లు అమెజాన్ ప్రకటించడంతో ఫ్లిప్‌కార్ట్ కూడా ‘సై’ అంది. ఇదిగో అప్పటి నుంచి మార్కెట్‌లో ఆయా సంస్థల ఆఫర్ల మాయాజాలం మొదలైంది. 1994లో ఈ-మార్కెట్‌లో అడుగులు వేసిన అమెజాన్ ఒక్కో దేశానికి ఒక్కో వైబ్‌సైట్ నడుపుతోంది. భవిష్యత్‌లో శ్రీలంక, దక్షిణాసియా దేశాల్లోనూ అడుగుపెట్టబోతోంది. భారత్‌లో మింత్ర డాట్ కామ్ వంటి సంస్థలతో చేతులు కలిపిన అమెజాన్ ధాటిని తట్టుకోవడం ఫ్లిప్‌కార్ట్‌కు అంత సులువేం కాదు. ఈకామర్స్ కన్సల్టింగ్ సంస్థ గార్ట్నర్ అంచనా ప్రకారం వచ్చే ఏడాది ఈ-కామర్స్ రంగంలో 6 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన వస్తువుల అమ్ముడుపోతాయి. ఇప్పటి వ్యాపారం కన్నా అది 70 శాతం అధికమని చెబుతోంది. పైగా ఈ వ్యాపారం అంతా ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న మొబైల్ వినియోగదారులతో ఎక్కువగా నడుస్తోంది. టాబ్లెట్ల ద్వారా విజిట్ చేసే వినియోగదారులది రెండోస్థానం. భారత్‌లో భవిష్యత్‌లో ఈ సాంకేతిక విప్లవం వర్థిల్లే సూచనలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల మునుముందు భారీస్థాయిలోనే విక్రయాలు సాగుతాయని అంచనా. అందుకే ఈ-కామర్స్ దిగ్గజాలైన అమెజాన్, ఫ్లిప్‌కార్ట్, స్నాప్‌డీల్, మింత్ర, అలిబాబా వంటి సంస్థలు భారతీయ మార్కెట్‌లో కాసులు గుమ్మరిస్తున్నాయి. కొత్తకొత్త ఆఫర్లు ప్రకటిస్తున్నాయి. ఇక ఈ-మార్కెట్‌లో గెలుపెవరిదో..? * ………………………………… నియంత్రణ ఉండాల్సిందే! ఆన్‌లైన్ రిటైల్ కంపెనీల దూకుడుకు పగ్గం వేయాలంటూ దేశీయ రిటైలర్లు గళమెత్తుతున్నారు. ఆన్‌లైన్ వ్యాపార సంస్థలను నియంత్రించేందుకు ప్రత్యేక వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలని ‘కాన్ఫడరేషన్ ఆఫ్ ఆలిండియా ట్రేడర్స్ అసోసియేషన్’ (సిఎఐటి) కేంద్ర ప్రభుత్వానికి విజ్ఞప్తి చేసింది. ఆన్‌లైన్ వ్యాపార సంస్థల ధోరణి సంప్రదాయ మార్కెట్‌ను దెబ్బ తీస్తోందని సిఎఐటి ప్రతినిధులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ-కామర్స్ కంపెనీల అడ్డగోలు వ్యాపారాన్ని కట్టడి చేయడంలో ప్రభుత్వం విఫలమైతే తాము సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయిస్తామని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఫ్లిప్‌కార్ట్, అమెజాన్, స్నాప్‌డీల్ వంటి ఈ-కామర్స్ సంస్థలు ఇష్టారాజ్యంగా డిస్కౌంట్లను ఇస్తున్నాయని, అనుచిత వ్యాపార విధానాలతో సంప్రదాయ రిటైల్ వ్యాపారాన్ని దెబ్బ తీస్తున్నాయని వారు ఆరోపిస్తున్నారు. ఆన్‌లైన్ సంస్థల దూకుడుతో భవిష్యత్తులో వ్యాపార రంగంలో గుత్త్ధాపత్యానికి దారి తీసే ప్రమాదముందని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ-కామర్స్ సంస్థల వ్యాపార విధానాలపై, వాటి పన్ను చెల్లింపులపైనా సమగ్ర దర్యాప్తు జరిపి నిజానిజాలను నిగ్గుతేల్చాలని రిటైల్ వ్యాపారుల సంఘం నేతలు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ఫ్లిప్‌కార్ట్ తాజాగా నిర్వహించిన ‘బిగ్ బిలియన్ డే’పై వచ్చిన ఫిర్యాదులను పరిశీలిస్తామని కేంద్ర వాణిజ్య శాఖా మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ప్రకటించారు. ఫ్లిప్‌కార్ట్ ప్రకటించిన డిస్కౌంట్‌పై రిటైల్ వ్యాపారులు ఆందోళన వ్యక్తం చేయడంతో అవసరమైతే కొత్త విధానాలను రూపొందిస్తామని, ఈ-కామర్స్ వ్యాపారంపై మరింత స్పష్టత తీసుకొస్తామని ఆమె చెబుతున్నారు. భారీ ఆఫర్ల కారణంగా సంప్రదాయ మార్కెట్లలోని వ్యాపారులు దెబ్బతింటారని ఆమె అంగీకరించారు. కాగా, ఫ్లిప్‌కార్ట్ నిర్వహిస్తున్న ఈ-కామర్స్ బిజినెస్‌కు సంబంధించి విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల నిబంధనను ఉల్లంఘన జరిగిందా? అన్న అంశంపై దర్యాప్తు జరుపుతున్నట్టు ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరక్టరేట్ (ఇడి) అధికారులు కూడా ప్రకటించారు. ……………… ఈ-కామర్స్‌లోకి అగ్రశ్రేణి సంస్థలు ఫ్లిప్‌కార్ట్, అమెజాన్, స్నాప్‌డీల్ తదితర సంస్థలు భారీగా లాభాలను ఆర్జిస్తుండడంతో ఈ-కామర్స్ వైపు నేడు పలు భారతీయ కంపెనీలు మొగ్గు చూపుతున్నాయి. 2020 నాటికి ఈ-కామర్స్ వ్యాపారం మనదేశంలో 40 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనాలు ఉండడంతో రేమండ్స్, అరవింద్, టాటా గ్రూపు వంటి ప్రముఖ సంస్థలు ఆన్‌లైన్ వ్యాపారంపై ఆసక్తి కనబరుస్తున్నాయి. సంప్రదాయ రిటైలింగ్, మార్కెటింగ్, పంపిణీ విధానాలకు పూర్తి భిన్నంగా ఈ-కామర్స్ విస్తరిస్తోంది. వినియోగదారులను ఆకట్టుకునేందుకు భవిష్యత్తులో ఈ-కామర్స్ ప్రధాన మాధ్యమం అవుతుందని విశే్లషకులు భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం కొన్ని ఈ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లు అన్ని రకాల వస్తువులను విక్రయిస్తుండగా, మరి కొన్ని మాత్రం ప్రత్యేక విభాగాలకే పరిమితమవుతున్నాయి. ఫ్యాషన్ దుస్తులు, జ్యూయలరీ తదితర ఉత్పత్తుల్లో ప్రజాదరణ పొందిన సంస్థలు భారీగా లాభాలను చవి చూస్తున్నాయి. దీంతో కొన్ని అగ్రశ్రేణి వ్యాపార సంస్థలు కూడా ఈ-కామర్స్‌వైపు దృష్టి సారిస్తున్నాయి. ఆన్‌లైన్ రిటైలింగ్‌లో ఆశాజనక పరిణామాలు కనిపిస్తున్న నేపథ్యంలో ప్రముఖ దేశీయ వ్యాపార సంస్థలు కొత్త వ్యూహాలను సిద్ధం చేసుకోవాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. అగ్రశ్రేణి వ్యాపార సంస్థలు సొంతంగా వెబ్‌సైట్‌లను ప్రారంభించేందుకు ఆసక్తి చూపుతున్నాయి. కొన్ని సంస్థలు ఇప్పటికే తమ ఉత్పత్తులను ఇతర ఆన్‌లైన్ సైట్ల ద్వారా విక్రయాలకు పెడుతున్నాయి. ఫ్ల్లిప్‌కార్ట్ వంటి సంస్థలపై ఆధారపడడం కన్నా సొంతంగా ఆన్‌లైన్ రిటైల్ స్టోర్‌లను ప్రారంభించేందుకు వ్యాపార సంస్థలు ముందుకొస్తున్నాయి. దుస్తుల రంగంలో ప్రఖ్యాతి పొందిన రేమండ్స్ లిమిటెడ్ ఇప్పటికే సొంతంగా ఆన్‌లైన్ స్టోర్‌ను ప్రారంభించింది. ఇదే తీరులో ప్రముఖ దుస్తుల కంపెనీ అరవింద్ కూడా ఆన్‌లైన్ స్టోర్ ఏర్పాటుకు సన్నాహాలు చేస్తోంది. టైటాన్ కంపెనీ కూడా తన సొంత పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది. చేతి గడియారాలు, ఆభరణాలు, కళ్లద్దాలు, బ్యాగులు వంటి పలు రకాల వస్తువులను విశ్వవ్యాప్తంగా ఆన్‌లైన్‌లో విక్రయించేందుకు టైటాన్ కో-ఇన్ అనే పోర్టల్‌కు రూపకల్పన జరిగింది. ఇతర కంపెనీలకు చెందిన వస్తువులను కూడా ఈ సైట్‌లో టైటాన్ విక్రయిస్తుంది. అలాగే, పారిశ్రామిక దిగ్గజం అయిన టాటా గ్రూపు కూడా తాము ఉత్పత్తి చేసే అన్నిరకాల వస్తువులను ఆన్‌లైన్‌లో విక్రయించేందుకు ప్రత్యేక వెబ్‌సైట్ రూపొందించే పనిలో పడింది. ……………… ఉద్యోగాల వెల్లువ… రాబోయే రెండు, మూడేళ్లలో దేశంలో ఈ-కామర్స్ రంగం 20 నుంచి 25 శాతం వరకు వృద్ధి చెందే అవకాశం ఉన్నందున ఉద్యోగాలు వెల్లువెత్తుతాయని మార్కెట్ వర్గాలు అంచనా వేస్తున్నాయ. కనీసం లక్షన్నర మందికి ఉపాధి లభించే అవకాశం ఉందని అంటున్నారు. 2016 నాటికి దేశంలో ఈ-కామర్స్ వ్యాపార పరిమాణం 50 వేల కోట్లరూపాయలకు చేరుకునే అవకాశం ఉన్నందున అదే స్థాయిలో ఉపాధి అవకాశాలు మెరుగుపడతాయని భావిస్తున్నారు. ఈ-కామర్స్ రంగం ఆశాజనకంగా ఉన్నందున ఉద్యోగావకాశాలు భారీగా ఉంటాయని ఇంటర్నేషనల్ నెట్‌వర్క్ ఇండియా సంస్థ చెబుతోంది. ఫ్లిప్‌కార్ట్, అమెజాన్, ఈబే, మింత్రా వంటి ప్రముఖ ఆన్‌లైన్ సంస్థలు భారీగా లాభాలను ఆర్జిస్తున్నందున క్యాంపస్ నియామకాలు కూడా జోరుగా ఉంటాయని అంచనా వేస్తున్నారు. మరోవైపు ఈ-కామర్స్ సంస్థలు భారీగా వేతనాలు ఇస్తున్నందున యువత కూడా వాటిపై మొగ్గుచూపుతోంది. ఈ సంస్థల్లో జూనియర్ స్థాయి సిబ్బందికి వార్షికంగా 1.45 నుంచి 2 లక్షలు, మధ్యస్థాయి ఉద్యోగులకు ఏటా 12నుంచి 30 లక్షల వరకు వేతన ప్యాకేజీ లభించే అవకాశం ఉన్నట్టు మార్కెట్ విశే్లషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.

ఆశ్వయుజ కార్తీకమాసాలు శరదృతువు శోభను, పర్వదిన ప్రాశస్త్యాలను – ఆధ్యాత్మిక శోభలను సంతరించుకొని ఉంటాయి. శరదృతువు ఈ విశ్వమంతటినీ గిలిగింతలు పెడుతూ వుంటుంది.
పతనాలనుంచి కాపాడే శశాంక శేఖరుడు పరమ శివుడు. పోషక శక్తి ప్రదాత- అధిష్ఠాత, సమస్త ప్రాణులను సంరక్షించి జీవికను యిచ్చే విష్ణుమూర్తికి అత్యత ప్రీతికర మాసము కార్తీకమాసం. ఈ పవిత్ర మాసం స్నానమునకు- దీపమునకు- దానాలకు ప్రసిద్ధియైనది. ఆహ్లాదకరమైన ఈ శరదృతువులో చంద్రుడు పుష్టి కలిగి తన చల్లని కిరణముల ద్వారా సమస్త జీవులకు ధీశక్తిని అందిస్తాడు. ఈ మాసంలో శివుని మారేడు దళాలతో- జిల్లేడు పూలతోనూ, శ్రీ మహావిష్ణువును తులసీ జాజి పూవులతోను పూజించాలని శాస్త్రం చెబుతున్నది.
పరమేశ్వరుడైన శివునికి సోమవారం చాలా యిష్టం గనుక ఆ రోజున ఉపవసించడం ఎంతో మేలు. కార్తికంలో వనభోజనాలకు ప్రశస్తం గావున పలు రకాల వృక్షములున్న ప్రాంతంలో ఉసిరికచెట్టును పూజించి దాని క్రింద కూర్చుని పనస ఆకుల విస్తర్లలో భోజనం చేయాలని పురాణాలు తెలిపాయి. కార్త్తిక శుద్ధ పాడ్యమి నుండి ఈ మాసమంతా సూర్యోదయానికి ముందే నదీ స్నానం చేయాలి. ఈ మాసంలో ఏ సత్కార్యం చేసినా ‘కార్తిక దామోదర ప్రీత్యర్థం’ అని ఆచరించాలి.
ఋతుప్రభావంవలన- పరివర్తనాల వలన వాతావరణంలోని మార్పులను దృష్టిలో వుంచుకొని శారీరక- మానసిక – ఆధ్యాత్మిక ఆరోగ్యాలకూ వాటికీ వున్న సంబంధమును వైజ్ఞానిక దృష్టితో అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ నెలలో నదులూ చెరువులు- బావుల నీరు తేటపడి సూర్యరశ్మి ప్రసారంవలన తేజస్సునూ, బలాన్ని సంతరించుకొని వుంటుంది. కావున ఇండ్లలో స్నానాలు చేయవద్దన్నారు. దేవుని ఆరాధనకు కావలసిన పుష్ప సమృద్ధిని ప్రకృతి ప్రసాదిస్తుంది. ఈ మాసం సాధనకు అనుకూలమైనది.
శరదృతువులోని పవిత్ర జలాన్ని ‘హంసోదకం’ అంటారు. ఈ జలస్నానం మానసిక శారీరక రుగ్మతలను పోగొట్టి, ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పైత్య ప్రకోపాలను తగ్గించే స్నానం యిది. అమృతతుల్యం. మానవాళికి ఉపయుక్తమైనది. నదీ ప్రవాహంలో ఓషధుల సారం ఉంటుందని కృష్ణయజుర్వేదంలో ఒక మంత్రం తెలుపుతుంది. అగస్త్య నక్షత్రం ఉదయించడంవలన ఈ హంసోదకం స్నానపానాదులకు అమృత తుల్యమని మహర్షి చరకుడు తెలిపినాడు. నదులు ప్రవహించే వేళ ఆ నీటిలో తెలియకుండా విద్యుత్ శక్తి ఉంది. శరీరానికి శక్తినిస్తుంది. మూడు దోసిళ్ల నీరు తీసికొని తీరానికి చల్లి, తరవాత బట్టల పిండుకోవాలి. దీనినే ‘యక్షతర్పణం’ అంటారు. పొడి వస్త్రాలు ధరించి సంధ్యావందనం చేయాలి.
ఈ తులామాసంలో గోష్పాదమంత జల ప్రదేశంలో అనంత శయనుడైన విష్ణువు నివసించి ఉంటాడని ధర్మశాస్త్రాలు చెబుతుంది. కార్తీక శుద్ధ విదియను యమద్వీతీయ అంటారు. లేదా భగినీ హస్త భోజనం అనగా ఈ రోజున సోదరి చేతి వంట తినాలి. యముడు విదియనాడు తన సోదరి యమున ఇంటిలో ఆమె వండి వడ్డించగా భోజనం చేశాడుగాన దీనికి ‘యమ ద్వితీయ’ అని పేరు. భోజనం పిదప సోదరికి వస్త్రాలంకారాలు సమర్పించాలి. నాల్గవ రోజు శుద్ధ చవితి నాగుల చవితి పర్వదినం. ఈ రోజున స్ర్తిలు పుట్టలలో పాలు పోసి చలిమిడి- వడపప్పు- నువ్వులతో చేసిన తీపి వుండలు- నైవేద్యాలుగా సమర్పిస్తారు. శుద్ధ ద్వాదశిని క్షీరాబ్ది ద్వాదశి అంటారు. చిలుకు ద్వాదశి అని కూడా అంటారు. కృతయుగంలో దేవదానవులు క్షీర సాగర మథనం చేసిన రోజు. మరొకటి కార్తీక పౌర్ణమి. ఈ వేళ ఉసిరికాయలమీద వత్తులుంచి దీపాలు పెడతారు. నదుల్లో వదులుతారు. పండితులకు దీపదానం చేస్తారు.
ఈ మాస నియమాలు:ఈ నెల రోజులు ఇంగువ-ఉల్లి-వెల్లుల్లి- ముల్లంగి- గుమ్మడి- శెనగ- పెసర- అల్చందలు- నువ్వులు నిషిద్ధం. మాంసాహారం నిషిద్ధం. కంచు పాత్రలో భోజనం చేయరాదు. ఆదివారం కొబ్బరికాయ, ఉసిరికాయ తినరాదు.

—

గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్
https://sarasabharati.wordpress.com
http://sarasabharativuyyuru.wordpress.com
http://suvarchalaanjaneyaswami.wordpress.com

Gabbita Durga Prasad
Rtd. head Master   Sivalayam Street
Vuyyuru  521165  Krishan District
Andhra Pradesh
India
Cell :     9989066375
  8520805566
Land Line : 08676-232797

-గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -54-

57-సాహిత్యాంబుధిని ఆపోశన పట్టిన –అగస్త్యుడు

ఉత్తర భారతం అంటా మహమ్మదీయ పాలన లో ఉండగా సంస్కృత భాషకు స్థానం లేకుండా పోయింది .దక్షినాన్ధ్రలో తెలుగు కాకతి రాజులు రాజ్యం స్థాపించిన తర్వాతే సంస్కృతానికి ఆదరణ కలిగింది .రెండవ ప్రతాప రుద్రుడు గొప్ప పందితకవిపోషకుడు .విద్యానాధుడు ఆస్థానకవి .అగస్త్యుడు కూడా అప్పుడే అక్కడ ఉన్నాడు .కనుక కాలం1294-1325గా భావిస్తారు .కాకతి రాజులకాలం లో నాటకాలు అలంకార శాస్త్రాలు నాట్య శాస్త్రాలు ,చారిత్రిక కావ్యాలు ఎన్నో సంస్కృతభాషలో వెలువడ్డాయి .అగస్త్యకవి ఒక వ్యక్తీ కాదు ఒక సాహిత్య సంస్థ అని పించాడు అగస్త్య మహర్షి సప్త సముద్రాలను ఆపోసన పట్టినట్లు ఈ అగస్త్యకవి సాహిత్య సముద్రాన్ని ఆపోసన పట్టి అపర అగస్త్యుదనిపించుకొన్నాడు అతని సమర్ధతకు నిదర్షం గా ఆయన రాసిన 74గ్రంధాలే సాక్ష్యం .

సాహితీ అగస్త్యం

అగస్త్యుడు సంస్కృతం లో సంక్షిప్తం గా భారతం రాసి బాల భారతం అని పేరుపెట్టాడు .ఇరావై సర్గ లున్న ఈకావ్యం వైదర్భీ రీతిలో రాయ బడింది .చక్కని ఆవ్య వర్ణనలు చేశాడు ఋతు వర్ణన అమోఘం గా చేశాడు .వసంత ఋతు వర్ణనలో ‘’పుష్ప పరాగం వసంత లక్ష్మి చల్లిన రంగుల్లాగా ఉన్నదట .క్లిష్టత లేక స్పష్ట సుందరం గా చెప్పటం అతని ప్రత్యేకత .కాళిదాసు ను జ్ఞప్తికి తెస్తాడు .భారత యుధం లో చంద్రుడు తన వంశం అంతరించిపోతోందని తెలిసి చూడలేక త్వరగా అస్తమించాడని వర్ణించాడు .-

‘’శీతాంశుర్నిజ ఉల జన్మనాం నృపాణాం సంగ్రామే నిధాన మపెక్షితుం –శృంగాణి క్షణ మవలంబ్య రశ్మి హస్తై రస్తాద్రేఃపయసాంనిధిం ప్రపేదే ‘’.ఈ ఆవ్యానికి విజయ నగర సామ్రాజ్య చక్ర వర్తి శ్రీకృష్ణ దేవరాయల ముఖ్యమంత్రి అప్పాజీ అనే తిమ్మరుసు ‘’మనోహర ‘’అనే వ్యాఖ్యానం రాశాడు .దీని ఆధారం గా తమిళం లో ‘’విల్లి భారతం ‘’రాయబడిందట .

నల ఈర్తి కౌముది అనే రెండవ కావ్యాన్ని అగస్త్యుడు రాశాడు .ఇందులో రెండు ,నాలుగు సర్గలు మాత్రమె దొరికాయి శ్రీ పెండ్యాల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి దీని లిఖితప్రతి ని సంపాదించి తలుగు అకాడెమి జర్నలో లో ప్రచురించారని తెలుస్తోంది .రెండు సర్గల సరళిని చూస్తె ఇది మహా కావ్యం అనిపిస్తుంది .రెండవ సర్గలో నలుడు విదర్భలో దేవతలా దూతగా ప్రవేశించటం ఉంది నాలుగవ సర్గ లో నల దమయంతుల వివాహం తర్వాత నలుడు మామ గారింట్లో ఒక నెల గడిపి తన నిషాద నగరానికి వచ్చినట్లుంది .నలుడు దామయన్తితో నిషాద నగరానికి వస్తూఉంటె పురజనులు వేడుక తో చూసే వర్ణన ను రఘువంశం లో కాళిదాసు వర్ణించిన తీరుగా ఉంటుంది .తెలుగుకవులుకూడా ఈ విషయాన్ని అందం గా తమకావ్యాలలో వర్ణించారు అంతటి ప్రేరణ కల్గించి అగస్త్యుని రచన .ఈ సర్గాలోనే వసంత ,వర్శర్టు వర్ణన ,జలక్రీడలు వర్ణింప బడ్డాయి .ప్రతి సర్గ చివర ‘’శ్రీ ‘’శబ్దాన్ని భారవిలాగా ప్రయోగించాడు రెండవ సర్గలో డెబ్భై నాలుగవ శ్లోకాన్ని వాసు చరిత్రకారుడు రామ రాజ భూషణుడు అనువాదం చేసి పొందుపరచాడు ఆ పద్యమే ‘’నానా సూన వితాన వాసనలు –‘’.పన్నెండవ శతాబ్దం తర్వాత వచ్చిన కవుల్లో అగస్త్యుడే ప్రతిభా శాలి అంటారు .

58-వేదాంత దేశికులు

1268-1369కాలానికి సస్మ్బంధించిన వేదాంత దేశికుల వారు అపర రామానుజవతారం అంటారు .నూటపాతిక దాకా సంస్కృతం లో వివిధ ప్రక్రియలలో రచనలు చేసిన అపర సరస్వతీ స్వరూపులు .వైష్ణవ మాట వ్యాప్తికి ఇతోధికం గా తోడ్పడ్డారు .అసలు పేరు వెంకట నాధుడు .తమిళం లోను గొప్ప పండితులు .గొప్ప దార్శనిక్లుగా సుప్రసిద్ధులు .వేదాన్తాచార్య ,కవితార్కిక సింహ ,సర్వ తంత్ర స్వతంత్ర బిరుదాంకితులు దేశికులు .ఇరవై ఏడేళ్ళ వయసులోనే దేశిక ,ఆచార్య సర్వ తంత్ర స్వతంత్ర బిరుడులన్డుకొన్నారు .శ్రీరంగ స్వామి రంగనాధుడు దేవి రంగనాయకి స్వయం గా దేశికుల భక్తికి కవితా శక్తికి ,పాండిత్యానికి మెచ్చి వేదాన్తాచార్య బిరుదు ప్రదానం చేశారని అంటారు .తమిళనాడు లోని తిరువహిందిపురం లో గురువు ఆజ్ఞతో గడిపి గరుడాళ్వార్ ను సేవించి అనుగ్రహం పొంది హయగ్రీవ మంత్రాన్ను ఉపాసించి అనుగ్రహానికి పాత్రుడైనారు .అప్పటి నుంచి లక్ష్మీహయగ్రీవ భక్తులై జీవితాన్ని చరితార్ధం చేసుకొన్నారు .ఆసేతు హిమాచల పర్యంతం తీర్ధ యాత్రలు చేసి విశిష్టాద్వైత మత ప్రచారం చేశారు .యెంత ఎదిగినా ఒదిగి ఉన్నారు దేశికులు .’’వేదాంత దేశిక పధేవిని వేశ్య బాలాం’’’ అని అతి వినయం గా చెప్పుకొన్నారు .’’భగవానుడు ఒక బాలకుడికి ఆచార్య స్థాయిని కల్పించాడు .యెంత దయామయుడో’’అన్నారు .శ్రీరంగాన్ని మదురై సుల్తాన్ ఆక్రమించగా విజయనగర రాజ్య స్థాపకులు  దేశికుల సహా విద్యార్ధి అయిన విద్యారణ్య స్వామి శ్రీరంగం వచ్చి ఇక్కడి పరిస్తితులను అధ్యయనం చేసి గోపనార్యుడు అనే బ్రాహ్మణ సైన్యాధ్యక్షునికి దక్షిణ భారత దేశాన్ని ముస్లిం పాలన నుండి విముక్తి కలిగించమని ఆదేశించారు .ముందుగా జెంజిని జయించి స్వాధీనపరచుకొని ,తిరుపతి లోఉన్న శ్రీరంగాని విగ్రహాన్ని అక్కడికి తాత్కాలికం గా తెప్పించాడు .వెంటనే శ్రీరంగం లోని సుల్తాన్ సైన్యం పై విజ్రుమ్భించి ఓడించి ,శ్రీరంగానాదుడిని మరల శ్రీరంగం లో ప్రతిస్టించాడు గోపనార్యుడిని సాక్షాత్తు విష్ణు అవతారం అని భావిస్తారు .

దేశికీయ కవిత్వం

వేదాంత దేశికులు సర్వార్ధ సిద్ధి ,న్యాయ పరిశుద్ధి ,న్యాయ సిదాన్జన,మీమాంసా పాదుక ,అధికరణ సారావళి ,శాత దూషిణి,సచ్చరిత్ర రక్ష ,నిషేపరాక్ష ,పంచ రాత్ర రక్ష మొదలైన సంస్కృత గ్రంధాలను దార్శనిక సంబంధమైనవిగా లెక్కిస్తారు .రామానుజుల ‘’శ్రీ భాష్యం ‘’కు తత్వ టీకను ,తాత్పర్య చంద్రికలను ,యామునా చార్యుల గీతార్సరధ సంగ్రహ రక్షను ,రామానుజుల గద్య త్రయానికి రహస్య రక్షను ,ఈశావాస్యోపనిషత్ భాష్యం అనే వ్యాఖ్యానాన్ని రాశారు .ద్రావిడ ప్రబంధ మైన  ‘’తిరువాయి మొలి’’ని  సంస్కృతీకరించారు .

యాదవాభ్యుదయం అనే మహా కావ్యాన్ని ,సంకల్ప సూర్యోదయం అనే నాటకాన్ని ,హంస సందేశం అనే లఘు కావ్యాన్ని ,పాదుకా సహస్రం ,వరద రాజ పంచాశతి ,గరుడ దండకం అనే ముక్తక కావ్యాలను రాశారు దేశికులు రామాయణ కదా సారాన్ని ‘’రఘువీర గద్య ‘’గా సంస్కృతం లో రాశారు అచ్యుత శతకాన్ని ప్రాకృతం లో రాశారు వేదాంత దేశికులు దార్శనికులుగానేకాక మహా పండిత ప్రకాన్డులుగా ,మహా వ్యాఖ్యాతగా ,మహోన్నత కవిగా రాణ కెక్కారు .

దేశికుల యాదవాభ్యుదయం లో ఇరవై నాలుగు సర్గాలున్నాయి .శ్రీకృష్ణ చరిత్రకావ్యం ఇది .కృష్ణుని జీవితం లోని ప్రతి సంఘటన వెనుక ఉన్న దార్శనికార్ధాన్ని కమ్మని శైలిలో వర్ణించారు .ఈ కావ్యానికి అప్పయ్య దీక్షితులు వ్యాఖ్యానం రాయటం మరో విశేషం వర్ణనలలో వేదాన్తపర మైన ఉపమానాలను వాడటం దేశికుల ప్రత్యేకత .-

‘’వివిధ ముని గణోప జీవయా తీరదా విగామిత సర్ప గణా పరేణ పుంసా –అభిజిత యమునా విశుద్ధ ముగ్ర్యాం శమిత మహిర్మాట సంప్లవా త్రయీవ ‘’-అర్ధం –మూడు వేదాలని చదువుకొన్న వాడి చేత ఇతర మతాలూ ఏ విధం గా శమింప చేయ బడతాయో అదే విధం గా యమునా నది సర్పాల నన్నిటిని పార ద్రోలిన తర్వాత పరి శుద్ధమై విశుద్ధం గా ప్రకాశిస్తోంది .

దేశికులు సంకల్ప సూర్యోదయం అనే నాటకం రాశారు ఇందులో మోహ పరాజయం ,వివేకోదయం లను చెప్పారు .శాంతరసం వలన మనో వికారాలు శమించి ఆనందానుభూతి కలిగిస్తుందని వివరించారు .ఇది దార్శనికతకు ప్రతీకాత్మక నాటకం .

దేశికులు రహస్య గ్రంధాలైన ‘’తత్వ పదవి ,రహస్య పదవి తత్వ నవనీతం ,రహస్య నవనీతం ,తత్వ మాతృక ,రహస్య మాతృక ,తత్వ సందేశం ,రహస్య సందేశవివరణం ,తత్వ రత్నావళి ,తత్వ రత్నావళి ప్రతిపాద్య సంగ్రహం ,రహస్య రత్నావళి,రహస్య రత్నావళి హృదయం ,తత్వ త్రయ చూలకం ,రహస్య త్రయ చూలకం ,అభయ ప్రదాన సారం ,రహస్య శిఖామణి ,అంజలి వైభవం ,ప్రదాన శతకం ,ఉపహార సంగ్రహం ,సార సంగ్రహం ,మునివాహన భోగం ,మధుర కవి హృదయం ,పరమ పద సోపానం ,పరమత భంగం ,హస్తిగిరి మహాత్మ్యం ,శ్రీమత్ రహస్య త్రయ సారం ,సారసారం ,పరిహారం . ,

దేశికులు హంస సందేశం అనే కావ్యం రాశారు .రాముడు హంస ద్వారా సీతా దేవికి సందేశం పంపటం ఇందులోని వృత్తాంతం .దక్షిణ దేశం గుండా హంస పర్యటించి ,సముద్రం మీద రామ బాణం లాగా దూసుకు వెళ్లి యెగిరి లంక చేరి రామ సందేశాన్ని సీత కు సందేశం అందజేస్తుంది .దేశికుల ‘’పాదుకా సహస్రం ‘’ను ‘’మాగ్నం ఓపస్’’ గా భావిస్తారు .ఇది1008 శ్లోకాల భక్తిమాల .ఇందులో ముప్ఫై రెండు పదాదిలు ఉన్నాయి .రోజుకు ఒకటి చొప్పున ముప్ఫై రెండు రోజులలో దీన్ని భక్తితో పఠిస్తే కోరికలు తీరి మోక్షం లభిస్తుంది అని నమ్మం .చిత్ర పదాలతో లలిత సుందరం గా రాసిన భక్తీ కుసుమమాల ఇది .ముఖ్యం గా శ్రీరామ శ్రీకృష్ణ ,శ్రీ రంగనాధ స్వామి పాదపద్మా లపై రాసిన శ్లోక సముదాయం .ఇది చదివితే ఆత్మ జ్ఞానం లభించటం ఖాయం .వేదాంత దేశికులు ఎక్కని సోపానాలు లేవు .అందని పురస్కారాలు లేవు .కదిలించని రచనలు లేవు .అన్నిటా దేశికులు మహా మార్గ దర్శులే .

మరోకవితో కలుద్దాం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-10-14-ఉయ్యూరు

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -53

56-సిద్ధ యోగి పుంగవుడు   –అప్పయ్య దీక్షితులు

పౌండరీక ,వాసుదేవాది యజ్ఞయాగాదులను నిరంతరం చేస్తూ వైదిక ధర్మాన్ని అద్వైతమత ప్రచార దీక్షగా జీవితాన్ని గడిపి మూడు అలంకార శాస్త్రాలను రాసి ,బహుముఖ ప్రజ్ఞాశీలి ,అపర శివావతారం అనిపించుకొన్న అప్పయ్య దీక్షితులు 1520-1593కాలం వాడు .తమిళనాడులోని తిరువన్నామలై జిల్లా (ఉత్తర ఆర్కాడు )ఆరణి దగ్గర ఆడయ పాలెం లో గణపతి సుబ్రహ్మణ్యశర్మ  గా ప్రమాదీచ సంవత్సరం కన్యా మాసం కృష్ణపక్షం లో ఉత్తరా నక్షత్రం లో జన్మించాడు .తండ్రి రంగ రాజాధ్వరి .భరద్వాజ గోత్రీకుడు .గణపతికి అప్ప అనే పెరున్దికనుక నామకరణ మహోత్సవం లో అప్పయ్య దీక్షితులు అనిపేరు పెట్టారు .తమ్ముడు అచ్చన్ దీక్షితులు .రామకవి అనే గురువువద్ద అప్పయ్య వేదం వేదాంగాలు అభ్యసించాడు .చాలా చిన్నతనం లోనే పద్నాలుగు విద్యలలో అపార పాండిత్యాన్ని సంపాదించాడు .కృష్ణ దేవా రాయల గురువు తాతా చార్యులు వైష్ణవాన్ని బాగా ప్రచారం చేస్తున్న సమయం లో కాశీ లో ఉన్న అప్పయ్య దీక్షితులకు తెలిసి విజయ నగరం చేరి ఆచార్యులను తనతో వాదానికి రమ్మన్నాడు .అప్పయ్య ప్రతిభ తెలిసిన రాయలు ఆచార్యులను వాదానికి దిగవద్దన్నాడు.కానీ రెచ్చిపోయిన తాతాచార్యులు వాదానికి దిగి ఓడిపోయి చేసుకొన్నా ఒప్పందం  ప్రకారం శైవాన్ని స్వీకరించేందుకు సిద్ధపడ్డాడట .అప్పయ్య లేక పొతే అందరూ నిలువు బొట్టు వాళ్ళే అయ్యేవారన్నమాట .ఆ ప్రమాదాన్ని తప్పించిన వాడు అప్పయ్య దీక్షితులు .

దేశాటన చేస్తూ వేద విరోధులను వాదం లో ఓడిస్తూ వైదిక మత ప్రచారం చేశాడు .వెల్లూరు ,తంజావూరు ,విజయ నగర ,వెంకట గిరి రాజుల ఆస్థానాలలో పండిత స్థానాన్ని అలంకా రించి  గౌరవ సన్మానాలు అందుకొన్న విదుషి అప్పయ్య దీక్షితులు .వాదనలో అపర రుద్రుడిలా విజ్రుమ్భించి ప్రతిపక్షులను గడగడ  లాడించే వాడు .దీనితో అతనిని ఎలాగైనా దెబ్బతీయాలనే కుట్రలు కూడా తెర వెనుక జరిగినా మొక్క వోని ఆత్మా విశ్వాసం తో అప్రతిహతం గా ముందుకు సాగాడు దీక్షితార్ .రాజులు మహారాజులు ఎందరో అప్పయ్య అప్రతిహత విద్యా నైపుణ్యానికి దాసోహం అన్నారు .వారికి ధర్మ ప్రబోధం చేసి ఆత్మ మార్గాన్ని తెలియ జేశాడు .ఆశువుగా శ్లోకాలు గంగా ప్రవాహం గా చెప్పి అప్రతిభులను చేసే నేర్పు అప్పయ్యా దీక్షితుల సొమ్ము .తన వాక్ చాతుర్యం తో యుక్తితో ,సంయమనం తో ,విశాల హృదయం తో ,అల్ప మనస్కుల ను ఎదిరించి పరివర్తన తెచ్చిన ఘనత అప్పయ్య దీక్షితులది .

అప్పయ్య కవితా దీ(ద)క్షితీయం

కవిత్వం ,శైవాద్వైత ప్రచారం ,యజ్న యాగాదులతో క్షణం తీరిక లేని జీవితం గడుపుతూ ఒక ‘సిద్ధ యోగి పుంగవుడు ‘’గా గడిపాడు .సాధించిన ఎన్నో మంత్ర విద్యలను ప్రదర్శించాడు .చివరికి వాటివల్ల ఆరోగ్యానికి భంగం కూడా కలిగింది .కొందరు ఆయనపై ప్రయోగాలు చేసి దుస్టశక్తులను ఆయనపైకి పంపేవారు ..ధ్యానం లో మునిగి ఉన్నప్పుడు సమాధి స్తితిలోకి చేరేటప్పుడు తనముందు కొన్ని తువ్వాళ్ళను ఉంచేవాడు .ఆ యోగ శక్తితో ఆయన లోని దుస్టశక్తులు ,వ్యాధులు  ,తువ్వాలళ్ళలో చేరేవి .అప్పుడు అవి పిచ్చెక్కి నట్లు నాట్యం చేయటం  శిష్యులు గమినించే వారు .సమాధినుండి బయటికి రాగానే ఆ తువ్వాళ్ళను మళ్ళీ మీద వేసుకొనేవాడు .

‘ఆత్మార్పణ స్తుతి ‘’కావ్యం రాశాడు . దీనికి ఒక  కధ ప్రచారం లో ఉంది .ఇది యాభై శ్లోకాల కావ్యం .ఒక్కొక్క శ్లోకం తో లోపలి ఆత్మను కర గించి వేశాడు .మరి ఈకావ్యం ఎలా రాశాడు ?తన ఆత్మ శక్తిని భగవంతునిపై తనకున్న వీర భక్తిని  పరీక్షించుకోవాలనే కోరిక కలిగిందట .అందుకని ‘’దాతుర ఫల రసం ‘’(ఉమ్మెత్త కాయల రసం )తాగాడు .అది తీవ్రమైన మత్తు పిచ్చి ఎక్కిస్తుంది  .పిచ్చి ఎక్కి మత్తులో తన నోట వచ్చిన ప్రతి వాక్యమూ రాయమని శిష్యులకు ముందే చెప్పాడు .ఇలాంటి స్తితిలో లోపల అణచ బడిన భావాలన్నీ ఒక్క ఉదుటున దూసుకు బయటికి వస్తాయి .ఈ స్తితిలో అప్పయ్య దీక్షితుల నోటి నుండి ఆశువుగా వెడలిన కావ్యమే ‘’ఆత్మార్పణ స్తుతి ‘’.దీనికి అప్పటి నుంచి ‘’ఉన్మత్త పంచ దశి ‘’అనే పేరొచ్చింది .అదీ ఆ మహా సిద్ధుని ప్రతిభ .

అప్పయ్య దీక్షితులు సంసృతం లో చిన్నా పెద్దా  నూట నాలుగు రచనలు చేసినా అందులో ముఖ్యమైనవి 60 రచనలు . .ఇందులో వేదాంత ,శివాద్వైత ,వ్యాకరణ ,మీమాంస  కావ్య వ్యాఖ్యాన , అలంకార ,భక్తీ స్తోత్రాలున్నాయి .శివాద్వైతులు అప్పయ్యను తమ వారిగా భావిస్తారు .యెంత శివ భక్తుడో అంతటి వైష్ణవ  పారమ్యం ఎరిగిన వాడు .బ్రహ్మ సూత్రాలలో చెప్పబడిన విషయాలను ‘’చతుర్మత సారం ‘’గా రాశాడు .నయ మంజరి లో అద్వైతాన్ని ,నయ మణిమాల లో శ్రీకాంత మతం గురించి చెప్పాడు .నయ మయూఖ మాలిక లో రామానుజుని విశిష్టాద్వైతం గురించి ,నయ ముక్తావళి లో మధ్వాచార్యుల వైష్ణవ మతాన్ని గూర్చి చెప్పాడు .ఇలా బ్రహ్మ సూత్ర రహస్యాలను అన్ని మతాలకు అన్వయిన్చేట్లు చెప్పిన మహా విద్వాంసుడు అప్పయ్య దీక్షితులు .ఇవన్నీ ఆయ మతాలకూ ఆధార గ్రంధాలుగా రిఫరెన్స్ పుస్తకాలుగా పూజనీయ స్థానం లో ఉన్నాయి .

దీక్షితులు రాసిన వేదాంత గ్రంధాలలో ‘’సిద్ధాంత లేశ సంగ్రహం ‘’ప్రముఖ స్థానాన్ని పొందింది .వివిధ ఆలోచనా ధోరణులను ఏకం చేసి అద్వైత ముఖ్య ప్రవాహం లో కలిపిన అతని వైదుష్యం హర్షణీయం .ఏక జీవ వాదం నానా జీవ వాదం ,బింబ ప్రతి బింబ వాదం ,సాక్షిత్వ వాదం మొదలైన వాటిని ప్రశ్నించి ఉన్నది. ఒకటే బ్రహ్మం అయితే ఇన్ని వాదాలేమిటన్నాడు .అందరూ మూల సూత్రాన్ని ఒప్పుకుంటూ భిన్న మార్గాలలో నడిచి దూరమైపోయారన్నాడు .అమలానంద రాసిన ‘’కల్ప తరు వు ‘’కు ‘’పరిమళ ‘’అనే అద్భుత వ్యాఖ్యానాన్ని రచించాడు .వాచస్పతి మిశ్ర రాసిన ‘’భామతి ‘’కి కల్పతరువు ఒక వ్యాఖ్యానమే .ఇది ఆది శంకరాచార్యుల సూత్ర భాష్యానికి వివరణం .

బ్రహ్మ సూత్రాలకు ‘’శివార్క మణి దీపిక ‘’అనే అమోఘమైన భాష్యాన్ని అప్పయ్య దీక్షితులు రాయటం మన అదృష్టం .ఇందులో శివ వైష్ణవాద్వైతాన్ని స్తాపించాడు .ఈ గ్రంధమూ ,పరిమళ గ్రంధము అప్పయ్య దీక్షితుల మేధో సర్వస్వం గా (మేగ్నం ఓపస్ )గా భావిస్తారు .ఇవి విషయం లో, గ్రంధ రూపం లో అతి విశిష్టమైన  ఉద్గ్రంధాలు .వెల్లూరు రాజు చిన్న బొమ్మ దేవర అప్పయ్య దీక్షితులతో శివార్క దీపిక ను  బోధింప జేయటానికి   500మంది విద్యార్ధులతో ఒక కళాశాల  నెలకొల్పాడు .వీరందరికీ నేర్పి అద్వైత భావాలలో నిష్ణాతులను చేసి భావ వ్యాప్తి చేయించాడు .

దీక్షితుల దృష్టిలో ద్వైతం కింది మెట్టు .విశిష్టాద్వైతం మధ్య మెట్టు ,శివాద్వైతం అద్వైతం ఒకటే అయిన ఆఖరి మెట్టు .శ్రీ కాంత శివాచార్యుని శివాద్వైతాన్ని అప్పయ్య అనుసరించి బ్రహ్మ సూత్రాలకు ఈ ధోరణిలో వ్యాఖ్యానం రాశాడు .దీక్షితులు వేదాంత దేశికుల మెప్పు పొందాడు .కువలయానందం లో ముకుందుని కీర్తించాడు .హరిహర అభేదాన్ని అప్పయ్యదీక్షితులు చెప్పినంత గాఢం గా అంతకు ముందెవరూ చెప్పలేదు .మీమాంస శాస్త్ర వ్యాప్తికి అప్పయ్య చేసిన కృషి అద్వితీయం .కౌస్తుభం అనే వ్యాఖ్య రాశాడు .విది రసాయనం  ,కువలయానందం లను విజయ నగర ప్రభువు పెనుగొండ రాజు వెంకట పతి రాయలు గుర్తించి ఆస్తానాన్నికి సగౌరవగా ఆహ్వానించి సన్మానించాడుఅంకితం పొందాడు  .సిద్ధాంత కౌముది రాసిన భట్టోజి దీక్షితులు అప్పయ్యను రాజుకు పరిచయం చేశాడు .అప్పయ్య రాసిన కువలయానందం చిత్ర మీమాంస ఎందరో విద్యార్ధులకు పఠనీయ గ్రందాలయ్యాయి .ఆయన రాసిన దుర్గా స్తుతి ,ఆదిత్య స్తవ రత్నం భక్తికి పరాకాష్టగా నిలిచాయి .వరద రాజ స్తవం లో అలంకారాలన్నీ వాడి శోభకల్పించాడు .

అరుణాచలం లోని అమ్మవారు ‘’ఆపీత కుచాంబ’’ పై చెప్పిన ‘’ఆపీత కుచాంబ స్తవం ‘’రచించాగానే అప్పయ్య కున్న జ్వరం తగ్గిపోయిందట .దానికి అంత ప్రభావం ఉంది .మానసోల్లాసం మానసిక ఆందోళన ఉన్న వారికి వర ప్రసాదమే .సౌభాగ్య క్షేమాలకు ,ప్రయాణం లో మంచి జరగటానికి ‘’మార్గ బంధు సూత్రం , ఆరోగ్యం కోసం ‘’ఆదిత్య స్తవ రత్నం రాశాడు .

చిదంబరం లో ఉండి నిత్యం నటరాజ స్వామి దర్శనం తో పులకిన్చేవాడు .అక్కడేఅప్పయ్య జీవిత పరిసమాప్తి డెబ్భై మూడవ ఏట  ‘జరిగింది ’.చనిపోయే రోజున రోజూ వెళ్ళే మార్గం గుండాకాక ‘’పంచాక్షర మెట్లు ‘’మీదుగా నటరాజ స్వామిని దర్శించడం అందరూ చూసి ఆశ్చర్య పోయారట .దర్శనం పూర్తీ చేసుకొని ఇంటికి వెళ్ళగానే అప్పయ్య దీక్షితులు తుది శ్వాస వదిలాడు .నటరాజ స్వామి అనుగ్రహం తో జన్మించిన అప్పయ్య ఆయన చెంతనే మరణించటం విశేషం .అప్పయ్య ఒక శ్లోకం లో ‘’నేనుపవిత్రమైన  చిదంబరం లో చనిపోవటానికి సంతోషిస్తున్నాను. నా కుమారులు బాగా చదువుకొని  గ్రంధ రచన చేసిన సంస్కారులు .నాకోరికలు  ఏవీలేవు .ఒక్కటే కోరిక .చిదంబరం లో నటరాజ సన్నిధిలో  మరణించ టమే నా కోరిక ‘’అన్నాడు .అలా కోరికను తీర్చుకొన్న ధన్య జీవి అప్పయ్య దీక్షితులు .

బహుముఖ ప్రజ్ఞా శాలి దార్శనికుడు అప్పయ్య దీక్షితులు రాసిన మూడు అలంకార గ్రంధాలు –వ్రుత్తి వార్తిక ,చిత్ర మీమాంస ,కువలయానందం .మొదటి దానిలో రెండు పరిచ్చేదాలున్నాయి అభిదా ,లక్షణా వృత్తుల భేదాలగురించి చెప్పాడు .వ్యంజనా వృత్తిని ఖండించాడు. ఇది అసంపూర్ణ గ్రంధం .చిత్ర మీమాంస అపూర్వ గ్రంధం అర్ధ చిత్ర కావ్యాలను గురించి చర్చించాడు ఇదీ  అసంపూర్ణమే .కువలయానందం లో అలంకారాలను గురించి వివరణ చేశాడు  అలంకారాలమీద వచ్చిన చివరిగ్రంధం గా దీన్ని భావిస్తారు .ఇతని సిద్ధాంతాలను జగన్నాధ పండితరాయలు ఖండించాడు .కువాలయనందానికి పది టీకలున్నాయి .ఇన్ని టీకా లుండటం దీని ప్రసిద్ధికి నిదర్శనం .పెనుగొండ రాజు వెంకట రాయలకు  అంకితమిచ్చాడు .విదేశీ  భాషల్లోకీ అనువాదం పొందిన గ్రంధం ఇది .అలంకార వివరణ తర్క బద్ధం గా శాస్త్రీయం గా చేశాడు .అలంకారాలు  విశ్వనాధుడి వరకు  ఎనభై తొమ్మిదికి పెరిగాయి .అప్పయ్య వీటి సంఖ్యను నూట పద్దెనిమిది పెంచాడు . అలంకారాల  గురించి పూర్తిగా తెలుసుకోవాలంటే జయదేవుడు రాసిన చంద్రాలోకం అప్పయ్య రాసిన కువలయానందం చదవాల్సిందే .ఇవే గతి .ధ్వనిలేక పోయినా అలంకా రాలతో ఉన్న కావ్యాలు సుందరం గా ఉంటాయన్నాడు .ధ్వనిలేకపోయినా కావ్యాన్ని ఆదరించాలన్నాడు .చిత్ర మీమాంసలో చిత్రకావ్యాల భేదాలను వివరించాడు .చిత్రకావ్యం కూడా ధ్వనికావ్యం లాగే మహత్వం ఉన్నదన్నాడు .కొద్దిగా కూడా ధ్వని లేని చిత్రకావ్యాల కొమ్ముకాసి ఉత్తమ స్తాయి కల్పించాడు ..దీన్ని ఖండించాడు పండిత రాయలు .అప్పయ్య దీక్షితుల సోదరుడి పౌత్రుడు నీల కంఠ దీక్షితుల సోదరుడైన మూడవ అప్పయ్య దీక్షితులు ‘’చిత్రమీమాంస దోష ధిక్కారం’’అనే గ్రంధం లో జగన్నాద పండిత రాయల అభ్యంతరాలన్నిటికి దీటైన సమాధానాలిచ్చి రాశాడు .

‘’ఆంధ్రత్వం ఆంధ్రభాష ,మధు మధురమైనవి .ఆంద్ర దేశం లో జన్మించటం పూర్వజన్మ  సుకృతం ‘’అని తెలుగును తెలుగు దేశాన్ని మనసారా మెచ్చుకొన్న అప్పయ్య దీక్షితుడు మనవాడే .మందరి వాడే .

మరోకవితో కలుద్దాం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -25-10-14-ఉయ్యూరు

–

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -52

52-తంజావూర్ కృష్ణ రాయలు -రఘునాధ రాయలు

తంజావూరు పాలకుడు రఘునాధ రాయలు 1663-1673 కాలం రాజు .సంస్కృతం లోను తెలుగులోనూ రచనలు చేశాడు .సంగీతం లో కూడా అసామాన్యుడనిపించాడు .కొడుకు విజయ రాఘవ నాయకుడూ గొప్ప సాహిత్య పోషకుడు కవి ,పండితుడు .తెలుగులోనే రచన చేశాడు .ఈ కాలాన్ని దక్షిణాంధ్ర యుగం అంటారు .రఘునాధుడు తండ్రి అచ్యుత రాయలపై సంస్కృతం లో ‘’అచ్యుతేయాన్ద్రాభ్యుదయం ‘’కావ్యం రాశాడు .యక్షగానాలు రాశాడు .వీణా వాదనలో మహా విద్వాంసుడు .క్షేత్రయ్య తంజావూర్ వచ్చి ఈ రాజును దర్శించి తన మువ్వ గోపాల పదాలతో మెప్పించాడు .తంజావూర్ సరస్వతిమహల్  గ్రంధాలయాన్ని, కుంభకోణం లో రామస్వామి దేవాలయాన్ని ,ఆది కుమ్భేశ్వరాలయానికి గోపురం నిర్మించాడు .తంజావూరు లోను పశుపతి దేవాలయం లోను స్వామి వారల రదోత్సవాలను మహా వైభవం గా నిర్వహింప జేసేవాడు .వీణ విధానం లో గణనీయమైన మార్పులు తెచ్చాడు రఘునాధుడు .జయంత సేన రాగాన్ని సృష్టించాడు .రామానంద తాళం కనిపెట్టాడు .చేమకూర వేంకటకవి ,కృష్ణాధ్వరి మధురవాణి, రామ భద్రాంబ ఈ ఆస్థాన కవులు .అనేక కావ్య రచన ఇక్కడ జరిగింది .శృంగారం వరదగా రఘునాదుడికాలం లో పారింది .అందుకని క్షీణ యుగం అన్నారుకూడా .బ్రాహ్మణులకు అనేక అగ్రహారాలు దానం చేశాడు .బీద బ్రాహ్మణులకు ఖరీదైన బహుమతు లంద జేశాడు .గుర్రపు సవారిలో ,ఖడ్గ యుద్ధం లో సాటిలేని వాడు .కవి ,పండిత సంగీతజ్ఞుల పోషణ చేశాడు .ఇంగ్లాండ్ డెన్ పోర్చుగీసు దేశాలతో మంచిమైత్రి నెలకోల్పాడు .

గోవింద ,యజ్న నారాయణ దీక్షితుల ప్రాభవం

ఈయన మంత్రి గోవింద దీక్షితులు ‘’సంగీత సుధ’’అనే కృతి చేశాడు .దీక్షితులకుమారుడు యజ్న నారాయణ దీక్షితులు రఘునాధుని విద్యా గురువేకాక ‘’రఘునాదాభ్యుదయం ‘’అనే సంస్కృత కావ్యం ను రాజు జీవిత చరిత్రగా రాశాడు .’’రఘునాధ విలాసం ‘’అనే సంస్కృత నాటకం రాసి రాజు ధర్మకార్య విశేషాలను తెలియ జేశాడు .’’అలంకార రత్నాకరం ‘’అనే అలంకార శాస్త్రాన్ని ప్రతాప రుద్రీయం నమూనాలో రఘునాధ రాయలను వర్ణిస్తూ లక్ష శ్లోకాలలో రాశాడు ‘.

53-ఆస్థానకవయిత్రి –రామ భద్రాంబ

తంజావూరు రాజు రఘునాధ రాయల ఆస్థాన నకవయిత్రి,ప్రియురాలురామ భద్రాంబ .రాజు జీవిత చరిత్రను ‘’రఘునాదాభ్యుదయం ‘’సంస్క్రుతకావ్యం రాసింది. శ్రీరామావతారం గా రఘునాధుని భావించి వర్ణించిన కావ్యం ఇది .పన్నెండు సర్గల మనోహర కావ్యం .ఇందులో రఘునాధుని దిగ్విజయాలు ,సుపరిపాలన వర్ణించింది .రామ భద్రాంబ తెలుగు కవిత్వం లోనూ ఆరి తేరింది .తెలుగు పద్యాలకు ప్రత్యెక మైన యతి ప్రాసలను సంస్కృత శ్లోకాలో ప్రయోగించటం ఒక గొప్ప ప్రయోగం .సంస్కృత ,ప్రాకృత భాషల్లో అనేక సమస్యలను పూరించిందని తెలుస్తోంది .ఈమె చెంగల్వ రాయకవి శిష్యురాలు .త్రిభాషా కవయిత్రిగా ప్రసిద్ధి చెందింది .అస్టావదానాలలో నిష్ణాతురాలు .

రఘునాదాభ్యుదయం లో రామ భద్రాంబ మొదటి సర్గలో చోళ రాజ్య వైభవాన్ని వర్ణించింది .తామ్రపర్ణి, కావేరి నదుల సోయగాలను వర్ణించింది .తరులు ,,లతలు ,పక్షులు, జంతువులూ అన్నీ ఆమె రచనలో చోటు చేసుకొన్నాయి .బ్రాహ్మణులు వేదం వేదాంగాలలో నిష్ణాతులుగా ,వారు నిర్వహించే యజ్న యాగాదులను తనివి తీరా వర్ణించింది .రెండవ అధ్యాయం లో చోళ రాజధాని తంజావూర్ పురాన్ని విశేషం గా వర్ణన చేసింది .అందులోని వీధులను ,దగ్గరున్న సముద్రాన్ని నాట్యకత్తెలను ,ఎత్తైన భవనాలను ,ఏనుగులు గుర్రాలను వర్ణించి రాజు ధార్మిక పరిపాలనను వివరించింది ..మూడవ అధ్యాయం లో రాజు శౌర్య ప్రతాప వితరణలను చెప్పింది .స్త్రీవిద్యకు రఘునాధుడు చేసిన కృషిని తెల్పింది .నాలుగవ సర్గలో రాజు దిన కృత్యాలను పూస గుచ్చినట్లు వర్ణించింది .అయిదులో కూడా రాజు గురించే రాసినా రాజాస్స్థానాన్ని సందర్శించిన కేరళ ,అంగ మగధ ,కలింగ గౌడ ,ఆరాట్ట దేశాలనుండి విచ్చేసిన సందర్శ్శకులను ముఖ్యంగా వేదాంతులను ,వ్యాకరణ పారీణులను ,కవులను ,కళాకారులను విపులంగా వివరించింది .రాజు విద్వాంసులను ఆదరించిన తీరు ,కళాకారులను ప్రోత్సహించి ,వారికి శిక్షణ నిచ్చిన విధానాలనూ తెలియ జేసింది రామ భద్రాంబ .

54-చోళ రాజ్య చరిత్ర రాసిన –విరూపాక్షకవి

చోళ రాజుల చరిత్రను విరూపాక్షకవి ‘’చోళ చంపువు ‘’గా సంస్కృతం లో రాశాడు .కావేరి పట్టణాన్ని రాజ దానిగా చేసుకొని తమిళ దేశాన్ని పాలించిన చోళ రాజుల చరిత్ర అంతా ఇందులో చూపాడు. ఈ రాజ్యం క్రీ శ మూడు నాలుగు శతాబ్దాలలో పల్లవ రాజుల చేత అంతమైంది .మళ్ళీ తొమ్మిదవ శతాబ్దం లో చోళ వంశం పునరుద్దరింప బడింది .అప్పుడు వీరు తంజావూర్ ను రాజ దానిగా చేసుకొని పరిపాలన సాగించారు .ఇదిమాత్త్రమే లభ్యం అవుతోంది. పూర్వ చోళ చరిత్ర దొరకలేదు కాని తమిళ సంగమ సాహిత్యం లో లభిస్తోంది .చోళ చంపువు ను మొదట కనుగొన్న వాడు ‘’హల్చ్ ‘’ఇది పౌరాణిక కల్పన ఆన్నాడు .స్థల పురాణం అయిన ‘’బృహదీశ్వరమాహత్మ్యం ‘’ఆధారంగా విరూపాక్షుడు ఈ చంపువు రాశాడు .చోళ చంపువు పదిహేడవ శతాబ్దపు రచన .భట్ట బాణుడి శైలిలో విరూపాక్షుడి శైలి ఉంటుంది .సరళ సుందర కవిత్వం తో ఈ చంపువు చంపక పరిమళాన్ని వెదజల్లింది .

55- పట్టపు  రాణి కవయిత్రి- నంజన గూడు తిరుమలాంబ

విజయ నగర రాజు అచ్యుత రాయల భార్య తిరుమలాంబ .కాలం 1529-1542 .’’వరదాంబికా పరిణయం ‘’అనే చంపూ కావ్యాన్ని సంస్కృతం లో రాసిన కవయిత్రి తిరుమలాంబ .ఆమె ప్రతిభకు ఇది నిదర్శనం .తాను  ఏక సంతాగ్రాహిని అని చెప్పుకొన్న విదుషీమణి .మనుష్య రూపం లో ఉన్న సరస్వతీ దేవి అని పేరుపొందింది .కవయిత్రిమాత్రమేకాదు కవులను పోషించిన ఔదార్యం అమెది .శకలం వారి ఆడపడుచు అయిన వరదాంబిక ,అచ్యుత దేవరాయల వివాహ వర్ణనయే ఈకావ్య ఇతివృత్తం ..మొదటగా అచ్యుత రాయల వంశాన్ని వర్ణించింది .అతని తండ్రి విజయ యాత్రలు ఓబలాంబ తో అతడి వివాహం అచ్యుతుని జననం ,రాజ్యాభిషేకం వివరం గా చెప్పింది ఒక రోజు రాయలు కాత్యాయని ఆలయం లో పూజ చేస్తున్న వరదాంబికను చూసి ప్రేమిస్తాడు .ఇద్దరి మధ్యా ప్రేమ  అంకురించటం ,ఇంతలో విదూషకుడు వచ్చి రాచకార్యం పై తీసుకొని వెళ్ళటం ,అయిష్టంగా అతను కదిలి వెళ్ళటం వరదాంబిక విరహ వేదన ఉంటుంది చెలికత్తెలు వచ్చి ఆమెను అచ్యుత రాయలకిచ్చ్చి ఆమె వివాహం జరిపించే ఏర్పాట్లు చేస్తున్నట్లు చెప్పటం ,ఇద్దరి పరిణయం .శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి అనుగ్రహం తో దంపతులకు వెంకటాద్రి జన్మించటం పట్టాభి షేకం జరగటం తో సమాప్తం .

తిరుమలాంబ కద కన్నా వర్ణాలకే ప్రాధాన్య మిచ్చి కావ్యం రాసింది .అచ్యుతరాయల కంటే తండ్రినే అధికం గా వర్ణించింది .సంస్కృతం పై చక్కని అధికారం తో కావ్యం రాసింది సందర్భాను సారం గా అన్ని రసాలను వర్ణించి కావ్య గౌరవం పెంచింది .శృంగారాన్ని  అంగి రసం గా చేసుకొన్నది .శ్లేష ,యమకాలనూ సమయాన్ని బట్టి వాడింది సైన్యం , ,యుద్ధాలను ,నదులను ,ఋతు  జలక్రీడ వర్ణనలను అద్భుతం గా చేసింది .అచ్యుత రాయలను నఖ శిఖ పర్యంతం శోభాయమానం గా వర్ణించింది .స్త్రీ ఇలా పురుష వర్ణన చేయటం అప్పటికి కొత్తా,  వింత కూడా . ఈమె గద్యం బాణుని బాటలో సమర్ధం గా నడిచింది .పరి సంఖ్యాలంకారాన్ని చమత్కారం తో ప్రయోగించింది .గద్యం ఓజో గుణ భరితం .అనుప్రాసలతో దీర్ఘ సమాస బంధురం గా రాసింది .ఉదాహరణకు –

‘’నిరంతరాంద కారిత దిగంతర కందళ మంద సుధారస బంధు సాన్ద్రతర ఘనాఘన వృందా సందేహ కరస్యన్దమాన మకరంద బిందు బంధుర మాకంద తరుకుల తల్ప కల్ప మృదల సికతాజాల జాతిల మూలతల మరువక మిలిద లఘు లయ కలిత రమణీయ పానీయ శాలికా బాలికా కరార వింద గలంతికా గల దేల లవంగ పాటల ఘన సార కస్తూరి కాతి సౌరభ మేదుర లఘుతర మధుర శీతలతర సలిల ధారా నిరాకరిష్ణు తదీయ విమల విలోచన మయూఖ రేఖా పసారిత పిపాసా యాస పాదిక లోకాన్ –‘’అని రస రమ్యం గా సాగుతుంది .ఆమె గద్యం కన్నా పద్యం హృద్యం.

‘’సరసి విరహసి త్వం శాత్రవా వారధి మధ్యే –త్యము పవన సరన్యాం తేలి ఘోరే వానంతే

కృతక గిరి తటే త్వం కిన్చాటే వింధ్య శైలే –కదా మరిషు విగానం కధ్యతా మచ్యుతేంద్ర ‘’

తిరుమలాంబ ‘’ఆర్య మహిళే’’ అని రాసిన దానిలో మహిళలే ఆర్య ధర్మాన్ని నిలబెట్టాలని సూచించింది .కన్నడ దేశాన్ని గురించి ,కన్నడ భాషను గురించి తిరుమలాంబ  చెప్పిన విషయాలు .ఆమె కన్నడ అభిమానానికి కన్నడ దేశ భక్తికి నిదర్శనాలని కన్నడ భాషా విమర్శకుడు సి యెన్ మంగళ చెప్పారు .ఇలా కన్నడం గురించి దేశాన్ని గురించి ప్రస్తుతించిన మొదటి కవి తిరుమలాంబ యేననీ ఆయన చెప్పటం తిరుమలాంబ వ్యక్తిత్వానికి మరింత శోభ కూర్చింది .

నంజన గూడు తిరుమలాంబ పేరిట ఒక సాహిత్య పురస్కారాన్ని ఏర్పరచి ప్రముఖులకు అందిస్తున్నారు .ఆ పురస్కారాన్నిపొండిన వారిలో విజయ లక్ష్మి పండిట్ కుమార్తె నాయన తారా సెహగల్ ఉన్నారు .ఏఎ అవార్డ్ గ్రహిస్తూ నాయన తార ఆనాడే పురుషుల తో బాటు స్త్రీకూడా అన్ని రంగాలలోనూ ముందు ఉండాలని ప్రబోధించి ఆచరించి చూపింది తిరుమలాంబ అని కొనియాడింది .

మరో కవితో కలుద్దాం

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -24-10-14-ఉయ్యూరు

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -51

51- భక్తిరస స్థాపకుడు – రూప గోస్వామి

గౌడీయ వైష్ణవ మతానికి చెందిన రూప గోస్వామి 1489-1564కాలానికి చెందిన వాడు .ఆరుగురు గోస్వాములలో పెద్దవాడు .సోదరుడు సనాతన గోస్వామి .వీరందరూ బృందావనం కేంద్రం గా ఉన్న శ్రీ కృష్ణ చైతన్య ప్రభువు శిష్యులు .కలియుగం లో శ్రీకృష్ణుని అవతారమే చైతన్యప్రభువు అని వీరందరి నమ్మకం .రూపగోస్వామి పూర్వీకులు కన్నడ దేశానికి చెందినసారస్వత బ్రాహ్మణులు . లఘు తొషిని రాసిన జీవ గోస్వామి మాటలను బట్టి రూప గోస్వామి యజుర్వేద శాఖకు చెందినవారు .భారద్వాజ గోత్రీకులు .ఈ  వంశం లోని పూర్వీకుడే సర్వజ్ఞ రాజు విద్యా వేత్త .జగద్గురు బిరుతాంకితుడు .  ఈయన కుమారుడు అనిరుద్ధుడు .ఈయనకు హరిహార ,రూపేశ్వరులు కుమారులు .రూపేశ్వరుడు వేదం వేదాంగాలలో నిష్ణాతుడు .హరి హరుడు ధనుర్విద్యలో ,రాజకీయాలలో ఆరి తేరిన వాడు .తండ్రిమరణం తర్వాత రాజ్యం వీరిద్దరికీ విభజింప బడింది .కాని దుర్మార్గుడైన హరిహరుడు రూపేశ్వరుడు రాజ్యాన్ని లాక్కొని అతన్ని దేశ బహిష్కారం చేస్తే దేశాటనం చేస్తూ గంగా తీరం చేరాడు .పద్మనాభుడు ఈయనను ఆదరించాడు .పద్మనాభుడికి పద్దేనిమిదిమంది కుమార్తెలు ,అయిడుగురు  కుమారులు చివరికొడుకు ముకుందుడు .

ఆ ప్రాంతం లో మత సంఘర్షణలు చోటు చేసుకొంటే ముకుందుని కుమారుడు కుమార దేవుడు జేస్సూర్ చేరాడు .కుమార దేవుని కుమారులే రూప ,అమర,(సనాతన ) శ్రీవల్లభ ,(అనుపమ).కుమార దేవుని మరణం తర్వాత అన్నదమ్ములు ముగ్గురు గౌడ దేశం అని పిలువ బడే బెంగాల్ చేరి విద్యాభ్యాసం చేశారు .న్యాయ శాస్త్రాన్ని సార్వ భౌమ భట్టా చార్య వద్ద నేర్చారు .సంస్కృతం తో బాటు ఆరేబిక్ పర్షియన్ భాషలనూ నేర్చుకొన్నారు .వీరి తెలివి తేటలకు ,విద్యా గరిమకు మెచ్చి అప్పటి బెంగాల్ పాలకుడు అల్ల్లాఉద్దీన్  హుసేన్ షా వీరిని బలవంతం గా ప్రభుత్వాధికారులను చేశాడు .రూపను ముఖ్య కార్య దర్శిగా ,సనాతనుడిని రెవిన్యు మంత్రిగా చేశాడు సుల్తాన్ .

సుల్తాన్ రాజ దాని రామ కేళి లో వీరు ఉన్నారు .అప్పుడు చైతన్య మహా ప్రభువు 1514లో అక్కడికి వచ్చినప్పుడు మొదటి సారిగా దర్శించారు .చైతన్య ప్రభావం తో సన్య సించి రాజీనామా చేసి స్వంత గ్రామం జేస్సూర్ లోని ఫతియా బాద్ చేరుకొన్నారు .రూప ,అనుపమ లు చైతన్యునికోసం పూరీ కి పంపగా ఆయన అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారని తెలిసి బృందావనం చేరటానికి ప్రయత్నించి తమ వద్ద ఉన్న పదివేల బంగారు నాణాలు సనాతనునికోసం అక్కడ ఉంచామని తెలియ జేసి బృందావనం చేరుకొన్నారు .

సోదరులు బృందావనం లో చైతన్యుడు కనిపించకపోయేసరికి ప్రయాగలో ఉన్నాడని తెలిసి అక్కడికి వెళ్లి దర్శించారు .చైతన్యుడు వీరిద్దరికీ గౌడీయ వైష్ణవ ధర్మాలన్నీ బోధించాడు .బృందావనం లోని సనాతన ప్రదేశాలను గుర్తించి ,వైష్ణవ మత వ్యాప్తి చేసే బాధ్యతను చైతన్యుడు రూప గోస్వామిపై పెట్టాడు .బృందావనం లోనే జీవితాలను గడిపారు సోదరులు .శ్రీ క్రిష్ణుని ముని మనవడు వజ్రనాభ మహారాజు స్తాపించి అర్చించిన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని విగ్రహాన్ని శోధించి కనుగొని బృందావనం లో రూప గోస్వామి ప్రతిస్టించాడు .వీరికి శిష్య పరంపర పెరిగింది అందులో లోక నాద ,భూ గర్భ ,గోపాల భట్ట ,రఘునాధ భట్ట ,రఘునాధ దాస గోస్వాములు .రూప గోస్వామి కూడా ఇక్కడికి చేరి వైష్ణవాన్ని పొందాడు .లలితాదేవి ఆధ్వర్యం లో రాదా క్రిష్ణులను భక్తితో సేవించిన చిన్న గోపిక ‘’రూప మంజరి ‘’యేరూప గోస్వామిగా మరల అవతరించారని వారి నమ్మకం .నిత్యం శ్రీ కృష్ణ భజనలతో బృందావనం మారు మోగింది అప్పటినుండి .ఇప్పటికీ అలానే జరుగుతోంది ,

రూప గోస్వామీయం

రూప గోస్వామి   సంస్కృతం  లో అనేక గ్రంధాలు రచించాడు అందులో వేదాంతం అలంకార శాస్త్రం ,నాటక శాస్త్రాలున్నాయి .రూప గోస్వామి రాసిన భక్తీ రసామృత సింధు గ్రంధం గౌడీయ వైష్ణవానికి ప్రామాణికం .ఉజ్వల నీలమణి అనేది మాధుర్య రసాన్ని గూర్చి తెలిపేది .లఘు భావామృత అనేది సనాతన గోస్వామి రాసిన బృహత్ భాగమృతం కు సంక్షిప్తం .విదగ్ధ మాధవ అనేది రెండు కృష్ణ నాటకాల సంపుటి .రెండు గా చేయమని సత్యభామ కలలో కన్పించి చెప్పిందట .ఇవే లలితా మాధవ ,విదగ్ధ మాధవ నాటకాలు .స్తవమాల లో అనేక స్తోత్రాలున్నాయి .దాన కేళి కౌముది లో  ఏకాంకిక ఉన్న భాణం .శ్రీ రాదా కృష్ణ గనోద్దీపిక  -లో రాధ కృష్ణుల పాత్ర స్వరూప స్వభావాలను వర్ణించాడు .మధుర మహాత్మ్యం లో మధురా నగర విశేషాలున్నాయి .ఉద్దవ సందేశం భాగవతం ఆధారం గా రాసింది ఇందులో కృష్ణుని ఆదేశం పై ఉద్ధవుడు బృందావనానికి రావటం తెలియ జేయ బడింది .హంస దూతం అనేది రాధ కృష్ణునికి హంస ద్వారా సందేశాన్ని పంపటం వృత్తాంతం .శ్రీ కృష్ణ జన్మ తిది విధి లో శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి వివరణ చేయాల్సిన విధి విదానాలన్నీ వివరించాడు .నాటక చంద్రిక లో గౌడీయ వైష్ణవ నాటక విధానాలను వివరించాడు .ఉపదేశామృతం లో శ్రీకృష్ణుని చేరుకోవటానికి తేలికైన పదకొండు పద్ధతులను పదకొండు శ్లోకాలలో చెప్పాడు .

భక్తీ రస  స్థాపకుడుగా రూప గోస్వామి నిలిచాడు .ఉజ్వల నీల మణి, భక్తీ రసామృత సింధు అనే అలంకార శాస్త్రాలలో రస చర్చ చేశాడు .శృంగార రసాన్ని విపులంగా వివరించాడు .భక్తిలో ఉండే విభావ ,అనుభవాలను వివరిస్తూ వాటినీ రసం గానే చెప్పాడు .భగ వంతునిపై ప్రీతిని ప్రేయో రసంగా చెప్పాడు .దీన్ని మధుసూదన సరస్వతి సమర్ధించాడు .భక్తీ మధురం ఉజ్వలం అని రెండు రకాలన్నాడు .శ్రీ కృష్ణ గోపీకల మధ్య ఉన్నది శృంగార రసమన్నాడు .దీనికి చిత్త ద్రవం స్తాయీ భావంగా చెప్పాడు .కృష్ణ గోపీ విషయకమైన రతి ఉపాదేయం అని అదే భక్తీ రసమని వివరించాడు .శృంగారం మొదలైన రసాలు క్షుద్రమైనవని ,భక్తీ రసం ఒక్కటే సర్వ శ్రేష్టమైనదని స్తాపించాడు .భగవద్భక్తి రసాయనం అనే గ్రంధం లో భక్తీ కి సంపూర్ణం గా రసత్వాన్నిచ్చి ఉదాత్తత కల్పించాడు .భగ వంతుడు ఆలబన విధానం ,ఆయన చరిత్రలు విభావాలు ,భగవద్రతి స్తాయీ భావం ,నేత్ర వికారం మొదలైనవి అనుభవాలు ,నిర్వేదం ,శంక ,హర్షం మొదలైనవి వ్తభిచారీ భావాలు అని రూప గోస్వామి వివరించాడు .భక్తీ రసం అందరి ఆమోదాన్ని పొందింది .

నాటక చంద్రిక లో నాటక లక్షణాలు వివరణ లిచ్చాడు .

మరో కవితో కలుద్దాం

సశేషం

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23-10-14-ఉయ్యూరు

తుస్సు టపాసులు

వాలిపోయే అవ్వాయి చువ్వలాగా దూసుకొచ్చాడు మా బామ్మర్ది బ్రాహ్మి ‘’.బావా ఏటపాసులూ పేలటం లేదని అంటున్నారేమిటి  బావా’’అన్నాడు బోల్డు ఆశ్చర పోతూ .’’అదేంటిరా  .తుఫాను వచ్చింది విశాఖ ఇజీనగరం సికాకోలు జిల్లాలకేగా ?మనకేమీ వర్షం లేదు తడిసే పనీ లేదు ఎందుకు పేలవు ?’’అన్నా  అమాయకం గా .’’లేదు బా.ఎప్పుడూ కొనే వాడికోట్లోనే కొట్టుకొచ్చా .కాలిస్తే ఒక్కటీ కాలలేదు పేలలేదు ‘’అన్నాడు ఏడుపు మొహం తో .’’ఎందుకిలా?’’అని పోజు పెట్టా సుబ్బరాయ శర్మలాగా .’’నువ్వు బ్రాండ్ లేబిల్ చూశావా?’’అని అడిగా ..’’చూసిన గుర్తు లేదు బా .అయినా మీ చెల్లికి ఫోన్ చేసి తెలుసు కొంటానుండు ‘’అని ఫోన్ చేసి సమాధానం రాగానే తెల్ల మొహం వేశాడు .’’ఇంతకీ  ఏం చెప్పింది  మీ ఆవిడ?’’నా కుతూహలం ఆగక అడిగా .’’చిచ్చుబుడ్లు సోనియా బ్రాండ్ వి ,నేలటపకాయలు రాహుల్ బ్రాండ్ వి ట బా ‘’అన్నాడు బారుమంటూ .’’హర్యానా మహారాష్ట్ర లలో ఇద్దరి ఇజ్జత్తు తుస్సుమందిగా మొన్న ఎన్నికల్లో .అందుకే ఆబ్రాండ్ వి కూడా తుస్సుమని ఉంటాయి ‘’అన్నాను ఊరడిస్తూ .’’సరేకానీ బాంబులూ ఔట్లూ బాగా పేలాయా?’’మళ్ళీ  నాప్రశ్న.వాడు మళ్ళీ ఫోన్ లో ఎంక్వైరీ ,మరలా దిగాలు మొహమూ చూడలేక ‘’ఏమైందిరా?’’అన్నా ‘’మోసం బా .’’మళ్ళీ బావురు .’’పవార్ ఆటంబాంబులు ,చవాన్ ఔట్లూటబా ‘’అన్నాడు .నీళ్ళు రాకపోయినా అశ్రుపూర్ణు డనిపించినట్లున్నాడు.’’ఆహా !అదీ విషయం .ఇద్దరి  గాలి మహారాష్ట్రలో తుస్సుమంది రా. దానిప్రభావమే’’ అన్నా .సరే బావా నరకచాతుర్దసి ఎట్లాగో అయిన్దనిపించాం .దీపావళికి ఏమి కొనాలో ఎక్కడ ఏ బ్రాండ్ వికోనాలో తోచటం లేదు బా ‘’అన్నాడు .’’మతాబాలు ,సీమ టపాకాయల సంగతేమిటి ?’’మళ్ళీ ప్రశ్నించా .పాపం మళ్ళీ ఫోన్ చేసి తెలుసుకొని మళ్ళీ బావురుమన్నాడు .’’ఏమిటి సంగతి ?’’అడిగా .’’అవీ మోసమే బా .హుడా ,చౌతాలా బ్రాండ్ లట .అవీ వెలగలేదు ,పువ్వులు రాలలేదు .టపటప మనాల్సిన సీమ టపాకాయలు నీళ్ళు కాచే పొయ్యిలో వేసినా ఉలకా  లేదు పగల లేదు శబ్దం ఒస్తే ఒట్టు ‘’అన్నాడు ఏడుపోక్కటే తక్కువ   .’’అలా చెప్పు .హర్యానాలో ఇద్దరూ మట్టికరిచారుకదా .ఇంకేం పేల్తాయిరా .పదవులలో ఉండగా దర్జాగా వాళ్ళు వెలిగారు .జనం గోడు పట్టించుకోలేదు .అవినీతి మురుగులో కూరుకు పోయిన ఫలితం .అల్లుడుగారి మేహర్బానీకోసం హర్యానాను తాకట్టు పెట్టిన ఫలితమే ఇది .ఇక  ఆబ్రాండ్ లకు కాలం చేల్లిపోయిన్దిరా .కొత్త  బ్రాండ్ లు వచ్చాయని అందరూ అంటున్నారు .అవి ట్రై చెయ్యి  ‘’అన్నా .

‘’బావా అందరూ మోడీ బ్రాండ్ వే కొంటున్నారట .నాబుద్ధి గడ్డి తిని నూరేళ్ళ పాత బ్రాండ్ కదా అని ఆశ పడి మోసపోయాను .అప్పటికీ మీ చెల్లెలు చెబుతూనే ఉంది ఈ బ్రాండ్ అంతా కల్తీ ,దగా మోసం అవినీతి తో కూరినవే .అందుకే తుస్సు బస్సు లే తప్ప ప్రతాపం చూపి పేలలేక పోయాయి ,కాల లేక పోయాయి వేలుగులివ్వలేక పోయాయి ,తిరగ లేక పోయాయి ఎగర లేక చతికిల పడ్డాయి .’’అన్నాడు జ్ఞాన నేత్రం తెరుచుకున్నఅజ్ఞాని లా .’’బావా !ఇక ఇప్పుడు చెలామణి లో ఉన్నది ఒకే  ఒక్క బ్రాండ్ మోడీ బ్రాండ్ .కావలసిన టపాకాయలన్నీ ఆ బ్రాండ్ వే కొంటా .మోతమోగిస్తా .వెలుగులు నింపేస్తా .దూసుకేల్తా ఇక తిరుగే లేదు .’’అంటూ ‘’మోడీ-అమిత్ షా  అవ్వయిచువ్వాయి’’లాగా రెట్టించిన వేగం తో, కాంతితో, మోతలతో, ఇంటికి దూసుకు వెళ్ళాడు బ్రహ్మి బామ్మర్ది,

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23-10-14-ఉయ్యూరు

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -50

50-  విద్యారన్యుల శిష్యుడు,గద్య కవి  -వామన భట్ట బాణుడు

పెదకోమటి వేమా రెడ్డి ఆస్థాన కవి వామన భట్ట బాణుడు .విజయనగర సామ్రాజ్య నిర్మాత విద్యారణ్య స్వామి వారి శిష్యుడు .ఇతనికాలం 1350-1420. శృంగార భూషణం అనే’’ బాణం ‘’అనబడే రూపక భేదాన్ని రాశాడు .దీన్ని పంపా క్షేత్రం లో విరూపాక్ష స్వామి వసంతోత్సవాలలో ప్రదర్శించినట్లు తెలుస్తోంది .1380లో విజయ నగర రాజు మొదటి దేవరాయల శాసనాన్ని వామన భట్టు రచించాడు .అందులో తాను  కవీశ్వరుడనని వ్యాకరణ  మీమాంసా శాస్త్రాలలో  పండితుడనని చెప్పుకొన్నాడు .

భట్ట బాణ కవితా త్రివిక్రమం

వేమారెడ్డి ప్రభు జీవిత చరిత్రను ‘’వేమ భూపాల చరిత్ర ‘’గా వామన భట్టు రాశాడు .ఇదికాక ‘’హంస సందేశం ‘’అనే లఘుకావ్యం రాశాడు .ఇందులో రెండు భాగాలున్నాయి ,నూట ముప్ఫై ఒక్క శ్లోకాల గ్రంధం .కావ్యం అంతా మందా క్రాంత వృత్తం లోనే రాశాడు .కాళిదాసు మేఘ సందేశ చాయలు ఎక్కువగా ఇందులో గోచరిస్తాయి .ఇందులో వార్తాహరత్వం చేసింది హంస . –దక్షుడు అనే యక్షుడు ప్రియురాలిన కందర్ప లేఖ కు హంసద్వారా సందేశం పంపటమే కద.యక్షుడు నేరం చేయటం వలన కైలాసం నుండి పంపించి వేయ బడ్డాడు .మలయ పర్వతం మీద ఉంటున్నాడు .అతని ప్రవాస శిక్క్ష ఒక ఏడాదిమాత్రమే . అలకా నగరం లో ఉన్న తన ప్రియురాలికి ఇక్కడి నుండి సందేశం పంపుతాడు .యక్షుడు హంసకు అలకానగరం ఎలా వెళ్ళాలో రూట్ మాప్ తెలియ జేస్తాడు. తామ్రపర్ణి ,మధుర ,కావేరి ,శ్రీరంగం ,చిదంబరం ,కంచి ,కాళహస్తి కృష్ణా గోదావరి  తుంగభద్రానదులు దాటి  వింధ్య ను చుట్టి నర్మదా ,యమునా గంగా వారణాసి ,అయోధ్య ,సరయు గండకి నదులు చూసి కురుక్షేత్రం హిమాలయాలను క్రౌన్చాపర్వతాన్ని దర్శించి కైలాసం మీదుగా అలకా నగరం వెళ్ళమని చెబుతాడు .పర్వత నగర నదీ వర్ణనలను కాళిదాసు బాటలోనే చేశాడు .ఇదంతా మొదటి భాగం లో ఉన్నాయి రెండవ భాగం లో హంస అలకా నగరం చేరిన తర్వాత తన ఇంటి జాడలను గురించి చెబుతాడు .ప్రియురాలి వర్ణన, ఆమె విరహ వేదన, తర్వాత దక్ష యక్ష సందేశాన్ని హంస అతని ప్రియురాలు కందర్ప లేఖకు తెలియ జేయటం తో కావ్యం అయి పోతుంది .వర్ణనలు స్వారస్యం గా చేశాడు వామన భట్టు .భార్య విరహాన్ని వర్ణిస్తూ-

‘’చిత్రే కర్తుం వ్యవసితా మతిస్తూలికాయాం ద్రుతాయాం –భగ్నా రంభో .నాయన సలిలై స్చేతసి త్వాం లిఖామి

తత్రాపి ద్రాగరతి రదికోల్లాసినీ మే విహన్త్రీ –యత్ సత్యం నోవరతను విధిఃసంగామే సాభయ సూయః ‘’

వామనుడు ‘నలాభ్యుదయం ‘’,రఘు  వీర చరిత్ర ‘’అనే రెండు మహాకావ్యాలు రాశాడు .ఇవికాక పార్వతీ పరిణయం ,కనక లేఖా కల్యాణం ,బాణాసుర విజయం అనే నాటక రచనా చేశాడు .ఉషాపరిణయం అనే నాటకాన్ని వామనుడు రాశాడని మల్లంపల్లి వారు చెప్పారు .బహుశా బాణాసుర విజయం ఉషాపరిణయం ఒకటే కావచ్చు .

వామన భట్టు ముఖ్యం గా గద్య కవి .బాణుడులాగానే చక్కని గద్య రచనా చేశాడు .ఇతని శృంగార భూషణం అనే భాణం లో ఒకే ఒక్క అంకం ఉంటుంది .విలాస శేఖరుడు అనే విటుడు అనంగ మంజరి ఇంటికి వెడుతూ ఉంటె దారిలో అతడు చూసిన  వింతలు , విశేషాల వర్ణనే ఈ రూపకం .అందులో పేద ,ధనిక వర్గాల వారు ,విటులు వేశ్యలు  శ్రుంగార కార్యకలాపాలు ,గొర్రె పొట్టేళ్ల పోట్లాటలు ,కోడి పందాలు ,జూదం ,మల్లయుద్ధం ,ఖడ్గ యుద్ధం స్త్రీల బంతులాట ,ఉయ్యాల లూగటం మొదలైనవి అన్నిటిని వామన భట్ట బాణుడు వర్ణిస్తాడు .

పార్వతీ పరిణయము అయిదు అంకాల నాటకం .  .ఇందులో శివ పార్వతుల కల్యాణం వర్ణించాడు .కుమార సంభవ కధను చేర్చాడు .కవిత్వం గొప్పగామధురం గా సరసం గా  ఉంటుంది .కనక లేఖా పరిణయం  నాలుగు అంకాలున్న నాటకం .విజయ వర్మ అనే రాకుమారుడు వీరవర్మ కూతురు కనక లేఖను ప్ర్రేమించి పెళ్ళాడే కద.మధ్యలో అనేక చిక్కులు వాటిని అధిగమించటం చివరికి పెళ్ళితో తెర పడి సుఖాంతమవుతుంది .కొత్తదనం లేక పూర్వపు నాటకాల ధోరణిలోనే సాగింది .ఏనుగుల వేట ,ప్రియురాలి చిత్రపటం తో రాజు వినోదించటం నాయకురాలి ముగ్ధత్వం ఉంటాయి .శృంగారరస ప్రధాన నాటకం .హాస్యం అద్భుతరసాలు కూడా ఉండి కాలక్షేపానికి పని కొస్తాయి .

మరో కవిని కలుద్దాం –

సశేషం

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23-10-14-ఉయ్యూరు

ధన్వంతరి జయంతి

ఆశ్వయుజ కృష్ణ ద్వాదశి ధన్వంతరి జయంతి. ఆరోగ్యానికి అధిదేవత ధన్వంతరి. దేవదానవులు కలసి పాలకడలిని మధించినపుడు చిట్టచివరగా శ్రీమ న్నారాయణుడే అమృతకలశంతో ఆవిర్భవించాడు. ఇతణ్ణే విష్ణుమూర్తి అబ్జుడని అన్నాడు. ఆ అబ్జుడే మహావిష్ణువును తనకు యజ్ఞ్భాగాన్నివ్వమని కోరగా ‘‘రెండవ ద్వాపరంలో నీవుశ్రేష్ఠుడిగా పిలువబడుతావు. అపుడే నిన్ను ఉద్దేశించి యజ్ఞకర్తలు చాతుర్మంత్రాలతో వేలుస్తారు.’’అనే వరాన్ని అనుగ్రహించాడు ఆ విష్ణుమూర్తి. ఈ అబ్జుడే – పుత్రార్థి అయ దీర్ఘతపుడు చేస్తున్న తపస్సుకు మెచ్చి కొడుకుగా జన్మనెత్తాడు. అతడే దివోదాసుగా కాశీరాజ్యానికి రాజు అయ్యాడు. ఈ దివోదాసు భరద్వాజునకు శిష్యునిగా ఆయుర్వేదాన్ని నేర్చుకొన్నాడని బ్రహ్మాండపురాణం ద్వారా మనకు తెలుస్తుంది.
ధన్వంతరి చేతినున్న అమృతకలశంలోని అమృతంతోనే దేవతలు మృత్యుం జయులు అయ్యారు. ఈ ధన్వంతరిని కొలిచిన వారికి సర్వరోగాలు దూరం అయ్య సంపూర్ణఆయురారోగ్యాలు లభిస్తాయ. ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యము కనుక సర్వులూ ఈ ధన్వంతరి పూజచేయడం సనాతనంగా వస్తోంది. ఆయుర్వేదాన్ని వృత్తిగా గ్రహించిన వారు ధన్వంతరి జయంతిని వైభవంగా జరుపుతారు. ప్రపంచంలోని ప్రతి చెట్టులో ఔషధ గుణాలు ఉన్నాయని ఆయుర్వేద శాస్త్రం చెబుతుంది. ధన్వంతరికి కేరళ రాష్ట్రంలో త్రిశూర్‌వద్ద ఓ ఆలయం ఉంది. అనారోగ్యంతో బాధపడేవారు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించి విష్ణు సహస్రనామార్చన చేస్తే అన్ని రోగాలు దూరమవుతాయని భక్తుల నమ్మకం.
ఈ ధన్వంతరినే ఒకచేత్తో అమృతకలశాన్ని, రెండవ చేతిలో జలగను పట్టుకొని ఉంటాడని ఓ కథనం ప్రచారంలో ఉంది.
ఆశ్వీయుజ బహుళ ద్వాదశిన ఆవిర్భవించిన ధన్వంతరిని స్మరిస్తూ ధన్వంతరి ప్రతిమనుగాని, లేకుంటే విష్ణుమూర్తి పటాన్ని లేక ప్రతిమను పువ్వులతో అలంకరించి తెల్లటి అక్షతలు, తెల్లని పూవులతో స్వామి సహస్రనామావళి, అష్టోత్తర శతనామాలతో పూజచేస్తారు. ఈ ధన్వంతరికి పాల పాయసాన్ని నివేదన చేసి దాన్ని ముందుగా ఇంట్లో వారు స్వీకరించి తదుపరి తమ చుట్టు పక్కల ఉన్న వారిలో కనీసం ఐదుగురికి పంచుతారు. ఇలా చేయడం వల్ల ధన్వంతరి ప్రీతి చెందుతాడనే ఐతిహ్యం. ధన్వంతరిని స్మరించుకొని హరినామస్మరణ చేసినా సకల రోగాలు పటాపంచలవుతాయి. ఈ ధన్వంతరిని పూజిస్తే ఆయురారోగ్యాలే లభించడమే కాక భవరోగాలు దూరం అవుతాయ. కనుక ఈ ధన్వంతరిని
నమామి ధన్వంతరి మాదిదైవం సురాసురైర్వందితపాదపద్మం
లోకేజరారుగ్భయమృత్యునాశనం దాతారమీశం వివిధౌషధానం
అని ప్రార్థించాలి. కలియుగంలోనూ పరిసరాల పరిశుభ్రతను పాటిస్తూ, వాతావరణాన్ని కలుషితం చేసే పనులను దూరం చేసుకొంటూ – ఈ ధన్వంతరిని పూజిస్తే అందరికి మంచి ఆరోగ్యం లభిస్తుంది.
ద్వాదశి తరువాత వచ్చే త్రయోదశి కూడా దీపావళి పండుగలో భాగమే. ఇది గుజరాతీలకు సంవత్సరాది. దీనే్న ధనత్రయోదశి గాను ధన్ తేరాస్‌గాను అంటుంటారు. ఈరోజు కూడా దీపాలను వెలిగించి లక్ష్మీదేవి పూజను చేస్తారు. 13 సంఖ్య పాశ్చాత్యులకు మంచిది కాదనే అభిప్రాయం ఉన్నా మనం మాత్రం త్రయోదశి తిథి శుభదినంగానే భావిస్తాం. అన్ని పుణ్యకార్యాలను చేస్తుంటాం. అలాంటి ఈ రోజున చేసే లక్ష్మీదేవి పూజ సకల శుభాలను కలిగిస్తుంది. మహారాష్ట్రులు కూడా ఈ ధనత్రయోదశిని ఘనంగా జరుపుకుంటారు. వర్తకులు ఈ త్రయోదశినాడు పద్దులు చూచుకొని కొత్త ఖాతా పుస్తకాలను ప్రారంభిస్తారు. ఇల్లంతా దీపతోరణాలతో అలంకరిస్తారు.

శివతత్వం

• – వేదగిరి రామకృష్ణ
• 19/10/2014

TAGS:

శివ సాయుజ్యం పొందుట అనేది మన కర్మ ఆచరణలపై ఆధారపడి ఉంటుంది అనేది సత్యం. ఎవరైతే శివుని తత్వం గ్రహించి అనుసరించి ఆచరిస్తారో వారు శివ సన్నిధిని సులువుగా చేరగలుగుతారు.
పంచవిశంతి తత్వంతో సకల చరాచరములు సృష్టిస్తాను అని విష్ణురూపుడినై పోషించి కాల స్వరూపుడినై లయ చేస్తున్నాను అని శివుడు తన తత్వమును తానే తెలుపుకున్నాడు. సాక్షాత్ అన్నపూర్ణను సతిగా కలిగియున్నప్పటికి తన సహజ శైలిలో యావార వృత్తిలో భిక్ష పాత్ర నుంచుకుని కాలం గడుపుతున్నాడు. దీని ద్వారా జీవి తన స్వంత సంపాదన ద్వారా జీవితం గడపాలి అని తెలియచేయుచున్నాడు. శివుడు స్వయంగా నాట్యం చేస్తూ నటరాజుగా పేరు గాంచినాడు. ఈ జీవితం అనేది నాటకం లాంటిది. ఇందులో ఒక పాత్ర మనది. నిర్జీవమే నాట్య విరమణకు ఆఖరు దశ లాంటిది అని చెప్పినాడు.
మహాదేవుడు సాధారణమైన పూలతో చేసిన మాలలు ధరించడు. ఎందుకంటే అవి నశ్వరమైనవి. కపాల మాలలు, రుద్రాక్ష మాలలు ధరించుచున్నాడు. దీని ద్వారా మనకు బోధపడే తత్త్వము ఏమిటంటే లౌకిక వాసనలు పూలు వంటివి. అవి పునరావృతములు. వాటిని నివారింపచేసుకోవాలని తన తత్వం ద్వారా ముక్కంటి సూచించుచున్నాడు.
మహాదేవుడు తాను భస్మధారణ చేయుట ద్వారా ఏమి తత్వం బోధిస్తున్నాడు అంటే మానవుడు ఈ భూమి మీదకు వస్తూ తెచ్చినది ఏమీ లేదు. మరణానంతరం తీసుకొనిపోయేది ఏమీ లేదు. పుట్టుక మరణం మధ్య జీవితం ఒక నాటకం. చివరకు మానవుడు రూపాంతరం చెందేది భస్మముగానే అనే తత్వం తెలుపుతున్నాడు. బతికినంతకాలం మంచిగా జీవిస్తూ అందరికి ఆదర్శప్రాయంగా యుండాలి.
శివుడు గరళం స్వీకరించుట ద్వారా మానవునికి ఏమి తత్వం ఉపదేశించినాడు అంటే జీవితం అంటే కష్టము నష్టముల భూయిష్టము. సుఖములను మాత్రమే ఆనందంగా అనుభవించుటగాదు. కష్టములు ఎదురైనప్పుడు తాను ఒక్కడే కష్టము ఎదుర్కొనుట ద్వారా పదిమందికి మేలు జరుగుతుంది అని భావిస్తే ఆ పనిని నిరాటంకంగా నిర్భయంగా ఆనందంగా చేయమనే తత్వమును బోధించుచున్నాడు.
శివుడిని శ్మశానవాసిగా చెప్పుకుంటాము. శివుడు శ్మశానవాసి ఎందుకైనాడో పరిశీలిద్దాం. శ్మశానమునకు రాజు-పేద అనే తరతమ భేదములేదు. ఎంతటివారు అయినా ఏదో ఒక రోజు అచటికి చేరవలసిదే. పార్థివ దేహంతో పాటు సూక్ష్మప్రాణి కూడా శ్మశానికి చేరుతుంది. తనతో వచ్చిన వారందరు వెళ్లగా బెరుగ్గాయుంటూ తన వారందరు వెనక్కి వెళ్లిపోయినారే అని దుఃఖిస్తూ యుంటుంది. అటువంటి సూక్ష్మప్రాణికి నీవారందరు వెనక్కి మరలినా ఒంటరి అయిన నీకు ఈ శ్మశానములో నేనున్నాను అని భరోసా ఇస్తాడు ఆ మహాదేవుడు. జీవన్మరణముల యందు తానే అయియున్నానని మనకు తన తత్వం తెలియచేయుచున్నాడు. అందుకే భూత గణములు ఆయన వెన్నంటే యుంటాయి. కామ, క్రోధ అరిషడ్వర్గాలు వాటి పరిధి దాటితే ఎలా యుంటుంది అనే అంశమును మన్మథుని భస్మీపటలం చేయుట ద్వారా మనకు తన తత్వమును తెలియజేసాడు. కామం, క్రోధం వంటివి అదుపు దాటితే మన్మథుని గతే ఎవరికైనా పడుతుంది అనే తత్వాన్ని మనం గ్రహించగలగాలి. శివుడు స్వయంగా ఢమరుకం మ్రోగిస్తున్నాడు అంటే మాయ అనబడే తిమిరం ఈ జగత్తు అంతా వ్యాపించి యుంది. దానిపట్ల నువ్వు అప్రమత్తంగా యుండు అని జీవిని హెచ్చరించుచున్నాడు.
వినాయకుడు- తండ్రీ ఈ జగమంతా నేను చుట్టిరాలేను అని విన్నవించుకుంటే ‘‘కుమారా తల్లి తండ్రికి ప్రదక్షిణ చేస్తే ఈ సమస్త జగత్తును చుట్టివచ్చినట్లేయని తెలుపుతాడు. దీని ద్వారా మానవుడికి తల్లిదండ్రిని తప్పక జీవితపర్యంతం ఆదరించాలి అనే తత్వం అంతర్నిగూఢంగా దాగియుంది. ఒక్కమాటలో మాతా పిత సేవలో తరించువాడు ముల్లోకముల యందు పూజనీయుడు అని అర్థం.

—

నరకచతుర్దశి

వేదభూమిగా వినుతికెక్కి ఎనె్నన్నో మతాలకు, పలు కులాలకు పుట్టినిల్లయిన మన భారతావనిలో ఏటా ఎనె్నన్నో పండుగలు వేడుకగా జరుపుకొంటున్నాం. ఇందులో కొన్ని మతాలకు మాత్రమే పరిమితమైనవి కాగా, మరికొన్ని కుల మత వర్గ భేదం లేకుండా అందరూ ఆనందమయంగా జరుపుకునే పండుగలూ ఉన్నాయి. అన్ని వర్గాలకు చెందినవారూ సంబరంగా జరుపుకునే పండుగల్లో దీపావళి అత్యంత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నది. భారతీయులంతా ఒకే కుటుంబ పరివారమనే విధంగా అందరి మనసుల్లో కొలువైనది- దివ్వెల పండగ అని నిస్సందేహంగా చెప్పుకోవచ్చు. చెడు నిర్మూలనం జరిగినపుడు జీవకోటికి కలిగే ఆనందానికి అవధులుండవన్న విషయం అందరికీ తెలిసిందే. పేరులోనే దీపాల వరుసను స్ఫురింపజేసే ఈ పండుగ మరే పండుగకూ లేని విశేషోత్సవాలు, సంబరాలను సొంతం చేసుకుంది. పురాణ కథనాల మేరకు దక్షిణ భారతీయులకిది మూడునాళ్ల ముచ్చటైన పండుగ. ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి నరక చతర్దశిగాను, అమావాస్యను దీపావళి పండుగ గాను, కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమిని బలి పాడ్యమిగా జరుపుకోవడం అనాదిగా వస్తోంది.
చీకటి విశ్వరూపాన్ని దర్శించిన మన జ్ఞానులు జ్యోతి స్వరూపాన్ని కూడా దర్శించి తద్వారా మనకు దిగ్దర్శనం గావించి ‘తమసోమా జ్యోతిర్గమయ’ అంటూ ప్రార్థన చేయించారు. నిజం చెప్పాలంటే ఏడాదికొకసారి ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి నాడు అనగా- అమావాస్య నాడు మాత్రమే దీపం వెలిగించి నమస్కరించే మొక్కుబడి కాదు మనది. ప్రతి సాయంత్రం ఇల్లు తుడిచి ముఖం, కాళ్లు, చేతులు కడుక్కొని స్ర్తిలు దీపం వెలిగిస్తూ…
‘‘దీపం జ్యోతి పరబ్రహ్మం
దీపం సర్వ తమోపహం
దీపేన సాధ్యతే సర్వం
సంధ్యా దీపం నమోస్తుతే’’
– అంటూ శ్లోకం పఠించి, మెడలోని మంగళ సూత్రాన్ని కళ్ళకద్దుకొని ఆ వెంటనే దీప జ్యోతికి నమస్కరించుకొనే సత్ సాంప్రదాయం. ఇందుకు కారణం లేకపోలేదు. దీపం జ్ఞానానికి ప్రతీక. ఈ జ్ఞాన సమారాధన, జ్ఞాన ఉపాసనే ‘దీపారాధన’ అని పలు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. దీనిని బట్టి ‘సర్వేజనా సుఖినోభవంతు’ అనే ప్రాచీన ఆర్ష వాక్యంలోని ఆత్మీయతతో పండుగలు గీటురాళ్ళని మన రుషులు నొక్కి పలికారు. దీపాన్ని మన జీవన గమనానికి పోల్చుకొంటే చీకటి వెలుగుల గురించి విశ్వమంత విషయంగా విపులంగా తెలుసుకునే వీలవుతుంది.
చెడు చీకటైతే, మంచి వెలుగై నిలుస్తుంది. అలాగే అజ్ఞానం చీకటి- జ్ఞానం వెలుగు. బతుకేమో వెలుగు- మృత్యువు చీకటి. అదేకోవలో బాధ-చీకటి, సంతోషం- వెలుగు. ఆకలి చీకటి- ఆహారం వెలుగు. స్వార్థం చీకటిగా ఉంటుంది, త్యాగం వెలుగవుతుంది. హింస చీకటి, అహింస వెలుగు. కామం చీకటి- ప్రేమ వెలుగు. ఈ విషయాన్ని శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస వంటి పరమయోగులు పలు సందర్భాల్లో ఉటంకించారు. అపకారం చీకటి, ఉపకారం వెలుగు. మోసం చీకటి, నిజాయితీ వెలుగు. ఇలా ఒకటొక్కటిగా పోల్చుకొంటూపోతే చీకటి, వెలుగుల విషయాలు ఎనె్నన్నో మనకు తెలుస్తాయి.
చీకటి విడిపోవాలంటే వెలుగు తప్పనిసరి. జగానికే జ్యోతి అయిన సూర్యభగవానుడు పగటి పూట తన వెలుగులతో జీవకోటిని ముందుకు నడిపిస్తూ ఆరోగ్య ప్రదాతగా ఉంటున్నాడు. సూర్యాస్తమయం కాగానే చీకటి కమ్ముకొస్తుంది. మన కార్యకలాపాలకు కొంతవరకు అవరోధం కలుగుతుంది. అలా కాకుండా ఉండేందుకై ఇంట దీపం వెలిగించుకొని పనులు చక్కబెట్టుకొంటున్నాము. చీకట్లోంచి వెలుగుబాటలో పయనించాలన్నది ప్రతి ఒక్కరి ఆకాంక్ష. ఇది సహజం. ధర్మసమ్మతం కూడా. మరింత లోతులకు వెళ్లి తరచి చూస్తే దీపం మానవాళికి ఐశ్వర్యం ప్రసాదించే శ్రీ మహాలక్ష్మి అని పలు పురాణాలు ప్రవచిస్తున్నాయి. నిలువెల్లా పవిత్రతను రంగరించుకున్న దీపాన్ని జ్ఞానచిహ్నంగా, ఐశ్వర్యమునకు సంకేతంగా, సంపద, ఆనందాలకు ప్రతీకగా భావించడంలో తప్పులేదంటూ జ్ఞానులు చెప్పిన మాటలతో మనం ఏకీభవించక తప్పదు.
నరక చతుర్దశి నాటి రాత్రి ఇంటిలో అష్టదిశలయందు అనగా నాల్గు దిక్కులు, నాల్గు మూలల్లో దీపాలను వెలిగించి చీకట్లను తరిమివేసే ఆచారం పలు ప్రాంతాల్లో ఉంది. దీపావళి నాటి ఉదయం తైలాభ్యంగనం చేసుకొని, తెల్లటి బట్టలు ధరించి లక్ష్మీదేవిని తెల్లటి పూవులతో పూజిస్తే ఆ తల్లి కృప మనపై తప్పక ప్రసరిస్తుందన్న జ్ఞాన జనవాక్యంలో నిజముందనక తప్పదు. క్షీర సముద్రరాజ తనయ అయిన లక్ష్మీదేవికి ఆ రోజున ధవళవర్ణం చాలా ఇష్టమని పురాణాల్లో అనేక ఆధారాలు న్నాయి.
దీపావళి అమావాస్య రోజున లక్ష్మీదేవిని తెల్లటి పూలతోనే ఎందుకు పూజించాలి? అనే ప్రశ్నకు లభించిన సమాధానం ఇలా ఉంది. రాక్షస రాజైన బలి చక్రవర్తి సమస్త భూమండలాన్ని స్వాధీనం చేసుకోడమే కాక మహాలక్ష్మిని సైతం బంధించేశాడు. ఇలా చేయడంతో చరాచర విశ్వమంతా జ్యేష్టాదేవి వశమైపోయింది. ఫలితంగా యజ్ఞయాగాదులు నిలచిపోయాయి. ఎటుచూసినా చీకటి, అయోమయం. అప్పుడు దేవతా గణమంతా విష్ణుమూర్తి వద్దకు వెళ్లి తమకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గం చూపమని ప్రార్థించారు. కశ్యపుడు,అదితి దంపతులకు వామనమూర్తి అవతారంగా విష్ణుమూర్తి జన్మించాడు. బలి దురాగతాలను అణచివేసేందుకై అతని వద్దకు వెళ్లి తన నిత్యానుష్ఠాన కార్యకలాపాలు నిర్విఘ్నంగా నెరవేర్చుకొనేందుకు మూడడుగుల నేల దానమీయవలసిందిగా కోరాడు. అందుకు బలి అంగీకరించాడు. వామనమూర్తి త్రివిక్రమ రూపధారియై భూమ్యాకాశాలు రెండడుగుల్లో ఆక్రమించుకొని, బలి చెప్పిన మేరకు మూడవ అడుగు అతని నెత్తిన పెట్టి పాతాళానికి తొక్కివేసి దేవతలతోపాటు తన దేవేరిని కూడా బంధ విముక్తను గావించాడు. దాంతో అసుర రాజ్యం అంతరించింది. చీకటి తొలగిపోయి వెలుగు ప్రసరించింది. జనావళి ఆనందోత్సాహాలతో అమావాస్య నాడు పున్నమి వెనె్నలను చూశారు. అప్పటి నుండి పున్నమి వెనె్నలను పోలిన తెల్లటి పూవులతో శ్రీ మహాలక్ష్మిని దీపావళి నాడు పూజించడం ఆచారమైనట్లు పురాం కథనం.
మరో కథనం మేరకు పురాణాల్లో చెప్పిన వామనుని మూడడుగులే విష్ణువు త్రిపాదములని తెలుస్తోంది. విష్ణువు అంటే సూర్యభగవానుడే. అందుకే సూర్యుణ్ణి ‘సూర్యనారాయణ మూర్తి’ అని కీర్తిస్తారు. సూర్యుడి ఉదయం, మధ్యాహ్నం, అస్తమయాలే ఆయన మూడు పాదాలని పురాణాల ద్వారా తెలుస్తోంది. సూర్యాస్తమయం తర్వాత వచ్చేది చీకటి. ఉత్తర ధృవవాసులు తులా సంక్రమణంతో ఆరంభమైన ఆరు నెలలు దీర్ఘరాత్రిలో దీపోత్సవం చేసి, ‘నిశాచర రాజైన బలి చక్రవర్తి అనే శత్రువును పాతాళానికి అణగదొక్కి సూర్యుడు మాకు మళ్లీ కనబడుగాక’ అని ప్రార్థించడానికి ఏర్పాటుచేసిన వెలుగుల పండుగ దినమే దీపావళి అని కూడా బుధులు చెప్పినట్టు తెలుస్తోంది.
భారతీయులంతా ఆనందమయంగా జరుపుకునే ఈ పండుగ వేడుకలు, ఆచార వ్యవహారాలు ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో విధంగా ఉంటున్నాయి. కర్నాటకకు చెందిన కొన్ని పల్లె ప్రాంతాల్లో వివిధ పదార్థాలతో తయారు చేసిన ప్రమిదల్లో నువ్వుల నూనె నింపి దీపాలు వెలిగించి శ్రీమహాలక్ష్మికి హారతులిస్తూ పూజలు చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమం ముచ్చటగా మూడు రోజులపాటు ఉదయం, సాయంకాలం సాగుతుంది. దీనిని ‘ఆరతిబాన’ అంటారు. కర్నాటకలోని పలు పల్లెటూళ్లల్లో పాటు రాయలసీమ సరిహద్దుల్లోని పల్లెల్లో కనె్నపిల్లలు తేలికపాటి చిన్న చిన్న అట్టముక్కల్ని తీసుకొని వాటిని గుండ్రంగా కత్తిరించి ఆ బిళ్ళలపై రంగుల ముగ్గులు దిద్ది బియ్యపుపిండితో ప్రమిదల్ని తయారుచేసి, అందులో నేయి వేసి దీపాలు వెలిగించి అమావాస్య నాటి సాయంవేళ గౌరీదేవిని స్తుతిస్తూ పాటలు పాడుకొంటూ వాటిని నదుల్లోగానీ లేదా చెరువులు, కుంటల్లోగానీ వదలిపెట్టుతారు. ఇలా వేడుకగా పూజించే ఆ దీప దేవతను ‘సీగెమ్మ’ అని పిలుచుకొంటారు. సీగెమ్మ అమ్మవారి పూజల ద్వారా గౌరీదేవి ఆ కనె్నపిల్లలకు మంచి భర్తతోపాటు సుసంతానం, దీర్ఘసౌభాగ్యత్వం ప్రసాదిస్తుందని పండు ముత్తయిదువలు చెబుతారు.
మొత్తంమీద ఈ పండుగ ఆశాకిరణాల తోరణం. దుర్భరమైన దైనందిన జీవితాన్ని తలచుకొంటూ, పండుగలు దండుగ అనుకునేవారు కూడా నేటి ఆధునిక కాలంలో ఎంతోమంది ఉన్నారు. ఎవరేమనుకున్నా, కనీసం పండుగ రోజైనా అన్నీ మరచిపోయి, భగవంతుడు మనకు ప్రసాదించినంతలో శుచిగా వండుకుని, తృప్తిగా తిని హాయిగా కాలక్షేపం చేయడం ఉత్తమం. అంధకార బంధురాన్ని పక్కకు తోసి, వెలుగు పుంజాలను చూపే దీపావళిని గూర్చి ‘జ్యోతిషాం జ్యోతి రుత్తమం’ అంటూ నిత్య సత్యమైన పలుకులు పలికిన మన జ్ఞాన యోగులకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుకోవడం మన కనీస కర్తవ్యం.

పాశ్చాత్యుల ప్రమేయం!

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -49-

49- రస గంగాధర కర్త -జగన్నాధ పండిత రాయలు

జగన్నాధుడు తూర్పు గోదావరిజిల్ల అమలాపురం తాలూకా ముంగండ గ్రామం లో జన్మించాడు .వేగినాటి బ్రాహ్మణుడు .తండ్రి పేరం భట్టుగొప్ప విద్వాంసుడు . తల్లి లక్ష్మి .ఇంటి పేరు ఉపద్రష్ట వారు .తండ్రి దగ్గరే పండితుడు విద్య నేర్చాడు తండ్రి అద్వైతాన్ని జ్ఞానేంద్ర భిక్షువు వద్ద ,న్యాయ వైశేషికాలను మహేన్ద్రుని దగ్గర ,వ్యాకరణ శాస్త్రాన్ని వీరేశ్వరుని  వద్దా అభ్యసించి మహా పండితుడని పించుకొన్నాడు అలాంటి సర్వ సమర్ధుడైన తండ్రి వద్ద విద్య నేర్వటం జగన్నాధుని అదృష్టం అందుకే తండ్రిని కీర్తిస్తూ ‘’మహా గురుం ‘’అన్నాడు .పండితుడు రాసిన ‘’మనోరమా కుచమర్దనం లో తన గురువు శేష వీరేశ్వరుడనీ చెప్పుకొన్నాడు .అంటే తండ్రికి కుమారుడికి వీరేశ్వరుడు గురువు అన్నమాట .ఇతనికాలం1590-1667గా లెక్కిస్తున్నారు .రస గంగాధరం అనే ముఖ్య మైన అలంకార గ్రంధం రాశాడు .అందులో అతడు కావ్యానికి చెప్పిన ‘’ రామణీయార్ధ ప్రతిపాదక  శబ్దః  కావ్యం’’ అన్న నిర్వచనం ప్రతివారి నాలుకలపైనా నర్తించిన వాక్యం .

ఏదోకారణం వల్లకాని లేక అక్కడ తనను సమర్ధుడుగా సాటి వారు గుర్తించ నందు వల్లకాని జగన్నాధుడు స్వగ్రామం వదిలి యవ్వనం లో ఢిల్లీ  చేరాడు ..అక్కడ ఒక రోజున ఇద్దరి మధ్య తగాదా జరుగుతుంటే చూశాడు వారు రాజుగారి కొలువులో ఫిర్యాదు చేసుకొంటే సాక్షిగా వెళ్ళిన జగన్నాధుడుతనకు వారి భాష రాక పోయినా  తూ చా తప్పకుండా వారిద్దరి మధ్య జరిగిన సంభాషణలను చెప్పాడు .అంతటి ఏక సంతాగ్రాహి .చక్రవర్తి ఆశ్చర్య పడి  నిజానిజాలు నిర్ణయించి జగన్నాదునిని ప్రతిభకు మెచ్చి ఆస్థాన పండితుని చేశాడట .ఆయనే షాజహాన్ చక్రవర్తి .షాజహాన్ పాదుషా పండితుని సమాదరించాడు  .షాజహాన్ తండ్రి జహంగీర్ కొలువులోను జగన్నాధుడు పండితుడుగా చలామణి అవటం విశేషం .జహంగీర్ చనిపోయిన తర్వాత ఉదయపూర్ రాజు జగత్ సింగు ఆశ్రయం పొంది ఆయనపై ‘’జగదాభరణ ‘’కావ్యం చెప్పాడు .1628లో దిల్లీ సింహాసనాన్ని  షాజహాన్ అధిస్టించగానే జగన్నాధుడు వచ్చి చేరాడు అని ఆరవిందశర్మ రాసిన ‘’పండిత రాజ కావ్య సంగ్రహ పీఠిక ‘’లో ఉంది .జగన్నాధుడు ఇక్కడి కొలువులో చేరటానికి ప్రోత్సహించింది షాజహాన్ మామ ,ముంతాజమహల్ తండ్రి అయిన ఆసిఫ్ ఖాన్ .దానికి కృతజ్ఞతగా పండితుడు ఆయనపై ‘’ఆసిఫా విలాసం ‘’కావ్యం రాసి అంకితమిచ్చాడు .జగన్నాధుని పాండిత్యాన్ని కవిత్వ ప్రాభవాన్ని గుర్తించిన షాజహాన్ జగన్నాదుడిని గొప్పగా సన్మానించి ‘’పండిత రాజు ‘’బిరుద ప్రదానం చేశాడు .సువర్ణాభిషేకమూ చేశాడు .

షాజహాన్ కొడుకు  దారా కు బాల్య గురువు జగన్నాదుడే .అందుకే దారా సంస్కృతం లో పేరుపొందిన కవి అయ్యాడు .ఔరంగ జేబు షాజహాన్ ను కారాగారం లో బంధించి , దారా మొదలైన అన్నదమ్ములని క్రూరంగా చంపించి పాదుషా అయ్యాడు 1666లో .ఈ రాజకీయ సంక్షోభానికి క్షోభ పడి జగన్నాధుడు అక్కడ ఉండలేక ఈ నాడు అస్సాం అని పిలువ బడే కామరూప దేశం చేరి రాజు ప్రాణ నాధుని  ఆస్థానం లో చేరి ,అతని పై ‘’ప్రాణాభారణ కావ్యం ‘’రాసి ఉంటాడని భావిస్తారు .ముసలితనం లో కాశీ చేరి ,తర్వాత మధుర వచ్చి యమునా నదీ  తీరం లో కాలం గడిపాడని అంటారు .

ఢిల్లీ లో ఉండగా జగన్నాధుడు ‘’లవంగి ‘’అనే ముస్లిం కన్యను ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకోన్నాడని ఆమె షాజహాన్ ఆస్థానం లో చెలికత్తె అని ,ఆమెను తనకు ఇవ్వమని పాదు షాను కోరాడని ఇస్లాం మతం తీసుకొంటే ఇస్తానని చెప్పి స్వీకారానంతరం లవంగిని కట్ట బెట్టాడని కద ప్రచారం లో ఉంది .కాని మతం మారాడని ఎవరూ నిర్ధారించలేదు .లవంగిపై’’ భామినీ విలాస ‘’కావ్యం రాశాడు .కాశీలో గంగా నది ఒడ్డున భార్య లవంగితో కూర్చుని ‘’గంగా లహరి ‘’రచించాడని యాభై రెండవ శ్లోకం పూర్తీ అయ్యేసరికి గంగ క్రమంగా పైకి వచ్చి వారిద్దరిని తనలో కలుపుకోందని అంటారు .వృద్ధాప్యం లో ఉండగా మధుర లోశ్రీ కృష్ణ సన్నిధి లో  జగన్నాధుడు జీవించాడని చెప్పటానికి అతడు రాసిన ఒక శ్లోకం ఆధారం గా కని  పిస్తోంది .

‘’శాస్త్రాణ్యా కలితాని నిత్య విధయః సర్వేపి సంభావితా –డిల్లీ వల్లభ పాణి పల్లవ తలే నీతనం నవీనం వయః

సంప్రత్యు జ్ఘిత వాసనమ్మదుపురీ మధ్యే హరిహ్ సేవ్యతే –సర్వం పండిత రాజ రాజి తలకే నాకారి లోకాధికం ‘’.

జగన్నాధ పాండి తీయం

జగన్నాధ పండిత రాయలు రస గంగాధరం అనే అలంకార శాస్త్రాన్ని రాశాడు .ధ్వన్యాలోకం కావ్య ప్రకాశం తర్వాత దీనికే ప్రసిద్ధి ఎక్కువ ఇందు లోని విభాగాలను ‘’ఆననాలు ‘’అన్నాడు ..దీన్ని ఒక ఉద్గ్రంధం గా రాయాలని ప్రణాళిక తయారు చేసుకోన్నాడుకాని రాయలేక పోయాడని అంటారు .ఇప్పుడున్న రసగంగాధారం లో రెండే రెండు ఆననాలు ఉన్నాయి .జగన్నాధుడు చెప్పిన ‘’రమణీయార్ధ ప్రతి పాదకః శబ్దం కావ్యం ‘’అన్న రమణీయ మైన నూతన నిర్వచనం చెప్పాడు .దీనికి విపరీతమైన వ్యాప్తి కలిగింది .దీనికి మించిన నిర్వచనం లేదని విశ్లేషకుల భావన .ముందుగా కావ్య లక్షణాలు చెప్పి తర్వాతే కావ్య భేదాలను చెప్పాడు .కావ్యాలను ఉత్తమోత్తమ ,ఉత్తమ ,మధ్యమ ,అధమ అని నాలుగు రకాలు గా పేర్కొన్నాడు ధ్వని తోకూడింది ఉత్తమోత్తమ కావ్యమని ,వ్యంగ్య ప్రధానమైంది ఉత్తమ కావ్యమని ,గుణీ భూత వ్యంగ్యం ఉన్నది మధ్యమం అని, చిత్ర కావ్యం అధమ కావ్యమని విభజించాడు .మొదటిది జగన్నాధుడు స్వంతం గా చెప్పిన మాట .

జగన్నాధుడు రస గంగాధరం లో రసం గూర్చి విపులంగా చర్చించాడు .రస చర్చ ఉత్క్రుస్టం గా ఉంటుంది .ఆనంద వర్ధనుడి ధ్వని సిద్ధాంతానికి గొప్ప వత్తాసు పలికాడు .ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని భరతుడి రస సిద్ధాంతం లోకి లాక్కొచ్చాడు .ధ్వనిని మెచ్చినా జగన్నాధుడు రస వాది అనే అనిపించుకొన్నాడు .రుయ్యకుడి మార్గాన్ని కొంత వరకు అనుసరించాడు .అలంకారాలలో ‘’తిరస్కారం ‘’అనే కొత్త అలంకారాన్ని వివరించాడు జగన్నాధుడు .సూత్రాలలోనే రసగంగాధారం రాశాడు తానె స్వయం గా విపులమైన వ్యాఖ్యనూ రాసుకొన్నాడు పండితుడు .మౌలికమైన తన భావనలు ప్రకటించాడు .అవసరమైన చోట్ల  ఆనంద  వర్ధన, ముమ్మటు లను విమర్శించ టానికి వెనుకాడ లేదు .జగన్నాధుని పాండితీ గరిమ ప్రతి దశలోనూ ప్రస్పుటం గా దర్శనమిస్తుంది .ప్రాచీన పండితులలో చివరివాడుగా జగన్నాధుడు పరిగణింప బడుతున్నాడు .అతనిది ప్రవాహ శైలి .తన కవిత్వం గురించి గర్వం గా –‘

‘’కవయతి పండిత రాజే కావ్యం త్వంఎపి విద్వాంసః –నృత్యతి పినాక పాణౌ నృత్యంత్యన్యే పి భూత భేతాళాః’’దీని భావం –పండిత రాజు కవిత్వం రాశాడు ఇతరకవులూ రాశారు .శివుడు నృత్యం చేస్తున్నాడు .భూత భేతాళాలూ నాట్యం చేస్తున్నాయి ‘’అని తక్కిన కవులను ఈసడించాడు .

జగన్నాధుడు అనేక చిన్న కృతులను రచించాడు .అందులో గంగాలహరి ఒకటి దీనికి పీయూష లహరి అనే పేరూ ఉంది. యాభై మూడు శిఖరిణీ వృత్తాల తో కమనీయ మనోహరం గా రాశాడు .రెండవది అమ్రుతలహరి .యమునా లహరీ అని కూడా పిలుస్తారు శార్దూల శ్లోకాలతో రాసిన యమునా నదీ స్తుతి .గంభీరం గా సరసం గా ఉంటుంది .మూడవది కరుణాలహరి .ఇందులో విష్ణు మూర్తి  ను వంశస్త ,సుందరీ మాల భారిణి వృత్తాలలో స్తుతించాడు .విష్ణు లహరి అంటారు .నాలుగవది లక్ష్మీ లహరి –నలభై ఒక్క శిఖరిణీ వృత్తాల తో లక్ష్మీ స్తుతి చేశాడు .అయిదవది సుధాలహరి ముప్ఫై స్రగ్ధరా వృత్తాలతో ఉన్న సూర్య స్తుతి ఇది .వీటిని ‘’పంచ లహరి ‘’అంటారు ఆరవది యమునా వర్ణన –తన రసగంగాధరం లో చెప్పిన మధ్యమ కావ్యానికి ఉదాహరణ గా దీన్ని రాశాడు .మిగిలినవి ఆసఫ్ విలాసం ,ప్రాణాభరణం ,జగాదాభరణం గురించి ముందే చెప్పుకొన్నాం .

జగన్నాధుని రసగంగాధరం తర్వాత ఎక్కువ ప్రాచుర్యమైనది భార్య లవంగిపై చెప్పిన ‘’భామినీ విలాస కావ్యం ‘’.ఇది ముక్తక కావ్య విభాగానికి చెందింది.ఇందులో నాలుగు విలాసాలున్నాయి ప్రాస్తావిక విలాసం ,శృంగార విలాసం ,కరుణ విలాసం ,శాంత విలాసం .మొదటి విలాసం లో నూట ఇరవై  తొమ్మిది, రెండులో నూట ఎనభై నాలుగు, మూడులో పందొమ్మిది ,నాల్గవ విలాసం లో నలభై ఆరు శ్లోకాలున్నాయి .వివిధ వృత్తాలలో దీన్ని రచించాడు. కోపించిన స్త్స్త్రీని భామిని అంటారు .అన్యోక్తులతో కూడి ఉన్న ముక్తకాలు మొదటి విలాసం లో ,స్త్రీ వర్ణన ,ప్రణయం రెండవ విలాసం లో మూడవ దానిలో వియోగ దుఖం ,నాల్గవ విలాసం లో వైరాగ్య, శాంత భావాలతో బాటు జగన్నాధుని శ్రీకృష్ణ భక్తికూడా ఉంటుంది .

పండిత జగన్నాధ రాయలు ఏదిరాసినా హృదయానికి తాకేట్లు రాసే నేర్పున్న మహా కవి .చదివి ప్రేరణ పొందుతాం తన ప్రియురాలి అమృత విలాసమే కవిత్వం గా పరిణమించిందని చెప్పుకొన్నాడు

‘’కావ్యాత్మనా మనసి పర్యమణన్ పురామే –పీయూష సార సద్రుశాస్తవ ఏ విలాసాః

తానంత రేణ రమణీ రమణీయ శీలా –చేతో హరా సుకవితా కవితా కధన్నః ‘’

శబ్దాలంకారాలు వాడినా రస సౌందర్యం దెబ్బ తిన కుండా ఔచిత్యం పాటించాడు ‘’మధువు ,ద్రాక్ష ,అమృతం ఆధర సుధా అందరికీ ఆనందాన్ని ఇవ్వక పోవచ్చు కాని తన కవిత్వం మాత్రం అందరికి ఆనందాన్నిస్తుందని జబ్బ చరఛి  చెప్పాడు .అలా ఆనందం పొందని వాడు జీవచ్చవం అని శాపనార్ధాలూ పెట్టాడు మహాను భావుడు .

‘’మధు ద్రాక్షా సాక్షా దమృత మధ వామాధరసుధా –కదాచిత్ కేషాం చిన్న ఖలు విదదీరన్నపి ముదం

ధృవం తే జీవంతో ప్యాహహ మ్రుతకా మంద మతయో –నఎశా మానందం జనయతి జగన్నాధ భణితిః’’’

ఈ దర్పం ,అహంకారం శాస్త్ర రచనలలోనే చూపించాడు పండితుడు .కావ్యాలలో చాలా సౌమ్యం గానే ఉన్నాడు. అతని శాస్త్ర పాండిత్యం అంత  ధిషణాహంకారం తో  ఉండేదన్న మాట .కవిత్వం పాండిత్యం మౌలికత త్రివేణీ సంగమం గా వర్ధిల్లిన వాడు జగన్నాధ పండిత రాయలు .తెలుగు వారికి గర్వకారణమైన వాడు .మహోన్నత సంస్కృత సాహిత్యంయుగం జగన్నాధ పండితుని తో ముగిసింది .అలాంటి మౌలిక పాండిత్యం ఉన్న కవి శ్రేష్టుడు మళ్ళీ జన్మించనే లేదు .

మరో కవిని తర్వాత కలుద్దాం

సశేషం

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో –

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -22-10-14-ఉయ్యూరు

–

గీర్వాణ కవుల కవితా గీర్వాణం -48

48-ప్రతాప రుద్ర యశోభూషణ కర్త –విద్యానాధుడు

విద్యా నాధుడు అసలు పేరు కాదని ,అది అతని విద్వత్తుకు పొందిన బిరుదని తెలుస్తోంది .విద్యా నాధుడు అనగానే గుర్తుకు వచ్చేది ఆయన రాసిన ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం అన బడే ”ప్రతాపరుద్రీయం ”అనే అలంకార శాస్త్రం .ఈయన అసలు పేరు ”అగస్త్యుడు ”గా భావిస్తున్నారు .విద్యానాధుడు కాకతీయ చక్ర వర్తి ప్రతాప రుద్రుని ఆస్థాన కవి .జీవిత కాలము  క్రీ.శ.1292 నుంచి 1323 వరకు గా తెలుస్తోంది  .ప్రతాప రుద్రీయం లో ”ఔన్నత్యం యది వర్ణ్యతే ,తత్వం వర్ణ ఇతుం -బిభేమి యదివా ,జాహాస్త్మ్య గస్త్య స్తితిస్త్వత్సా ,ర్మ్యే-గుణ రత్న రోహిణి గిరే శ్రీ వీర భద్ర ప్రభో ”అని తాను అగస్త్యుడనే భావాన్ని తెలియ జేశాడు విద్యా నాధుడు .ఈ అలంకార గ్రంధాన్ని ప్రతాప రుద్ర మహా రాజుకు అంకితం ఇచ్చాడు .అద్భుతమైన ,పాండిత్యం వల్లనే అగస్త్యుడికి విద్యా నాధుడు అనే పేరు వచ్చిందని చాలా మంది భావిస్తున్నారు .
అయితే ఆంద్ర దేశం లో విద్యా నాధుడు గానే చలా మణి అయాడు .”సౌగందికాపహరణం ”రాశాడు .ఇందులో అగస్త్యుడు తన మేన మామ అని చెప్పు కొన్నాడు .విద్యానాధుని శిష్యురాలు గంగా దేవి అనే కవయిత్రి .ఈమె ”మధురా విజయం ”అనే ”వీర కంప రాయల”చరిత్రను రాసింది .ఇందులో ఈమె ,అగస్త్యడు గొప్ప కవి అనీ ,74 గ్రంధాలు రాశాడని
తెలియ జేసింది .అందులో విద్యానాధుడు ”బాల భారతం ”అనే మహా కావ్యం రాశాడని చెప్పింది .దీన్ని ఆధారం గా చేసుకొని తమిళ కవి ”విల్లి పుత్తు రాన్ ”తమిళ భారతం రాశాడుతెలిపింది ..
విద్యా నాధుని రెండో రచన –”కృష్ణ చరిత్ర ”అనే గద్య కావ్యం .మూడవ రచన –”నల కీర్తి కౌముది ”అనే 24 సర్గల కావ్యం .ఇందులో రెండు సర్గలు మాత్రమే లభించటం దురదృష్టం .
విద్యా నాధుడు చాలా స్తోత్రాలు రాసి నట్లు తెలుస్తోంది .అందులో ముఖ్యమైనవి .దశావ తార స్తోత్రం ,లక్ష్మీ స్తోత్రం ,శివ స్తవం ,శివ సంహిత ,లలితా సహస్ర నామం ,మణి పరీక్ష.సకలాధి కారం విశ్వనాధ క్రుతులుగా ప్రచారం లో వుంది .ప్రతాప రుద్ర మహా రాజు మణి, మాణిక్య ,వజ్రాలను పరీక్షించటం లోగొప్ప  నేర్పున్న వాడు అని చరిత్ర చెబుతోంది.వేదం వెంకట రాయ శాస్త్రి గారు రాసిన ”ప్రతాప రుద్రీయ నాటకం ”లో ఈ విషయం వుంది .అంతే కాదు శాస్త్రి గారు ,ఆ నాటకం లో ”విద్యా నాదుడిని ”ఒక పాత్ర చేసి మంచి ప్రాముఖ్యాన్ని చ్చారు .రుద్రుడిని బందీ చేసి ధిల్లీ తీసుకొని పో తున్నప్పుడు ముందుగా బ్రాహ్మణ వేషం లో నది లో మునిగి పోతున్నట్లు నటించి ,ముస్లిం పాలకుల సాను భూతి చూర గొని ,వారి కోరిక మీద ప్రతాప రుద్రున్ని తీసుకు వెళ్తున్న ఓడ లో ఎక్కాడు .రాజు తో పరిచయం చేసు కొన్నాడు ..రాజు బందీ అయిన సమాచారాన్ని యుగంధర మంత్రికి,జనార్దన మంత్రికి తెలియ జేశాడు .చాకలి పేరి గాడికి సభా మర్యాద లను నేర్పి నట్లు వేదం వారు నాటకం లో చూపించారు .ఇతని పాత్రను చాలా ఉదాత్తం గా చూపించటమే కాదు ,అతనిలోని దేశ ,రాజ భక్తికి పట్టం కట్టారు వేదం వారు .
విద్యా నాధుడు ”అగస్త్య నిఘంటువు ”రాశాడని ”ఘనశ్యాముడు ”అనే కవి తన ”ఉత్తర రామ చరిత్ర వ్యాఖ్యానం ”లో చాలా సార్లు ఈ నిఘంటువు గురించిన ప్రస్తావన చేశాడు . .చాలా శబ్దాలను ఘన శ్యామ కవి ఇందులోనుంచి  ఉదహరించినట్లు తెలుస్తోంది .అయితే ఇది అలభ్యం అవటం ఆంద్ర సరస్వతి చేసు కొన్న దురదృష్టం .
అగస్త్యుడయితేనేమి ,విద్యా నాదుడయితే నేమి మహా ఆలన్కారికుడు ,ప్రతాప రుద్ర యశోభూషణ కర్త విద్యానాధుడు .అతని పూర్తి చరిత్ర కూడా లభ్యం కాక పోవటమూ,బాధ గానే వుంది .

ప్రతాప రుద్రా యశో భూషణం లో తొమ్మిది ప్రకరణాలున్నాయి .వీటిలో దృశ్య కావ్యాల గురించి శ్రవ్య కావ్యాల గురించి వివరించాడు .విద్యనాధుని అలంకర వివరాలను మల్లినాద సూరి చాలా చోట్ల ఉదాహరించాడు ..అప్పయ్య దీక్షితులు విద్యా నాధుదు చెప్పిన ఉపమాలంకార లక్షణాలతో ఏకీభ వించలేదు .మల్లినాధుడు విద్యాధరుడు అనే అలంకార శత్ర వేత్త రాసిన’’ ఏకావళి’’ కి వ్యాఖ్య రాస్తే ,అతనికుమారుడు ‘’ప్రతాప రుద్రీయం ‘కు ’’రాత్నాపనం ‘’అనే విపుల వ్యాఖ్యానం రాశాడు .విద్యాధరుడు కాని  విద్యానాదుడుకాని కొత్త కావ్య సిద్ధాంతాలను వేటినీ ప్రతిపాదించలేదు .ఉన్నవాటినే సులభం గా అర్ధమయ్యే రీతిలో రాశారు అంతే.

గంగా దేవి అనే  కవయిత్రి విద్యానాదుడిని తన మధురా విజయం లో గురువుగా చెప్పుకొన్నది .విద్యానాధుడు ‘’సౌగందికాపహరణం ‘’అనే వ్యాయోగం ను రచించాడు .ఇది ఒకే అంకం కలిగి ఉన్నది .భీముడు ద్రౌపదికోరిక తీర్చటానికి సౌగంధిక పుష్పాన్నిఅపహరించి  తీసుకు వచ్చే కద ఇందులో ఉంటుంది ,మహాభారత కద ఇది .ఇందులో భీముడు హనుమంతుని ఎదిరించటం ఉంది .ఇద్దరి మధ్య రసవత్తర సంభాషణలు నడుస్తాయి .వీర శౌర్య ప్రధానం .ఈ వ్యాయోగాన్ని ‘’ప్రేక్షణకం ‘’అన్నాడు విద్యానాధుడు .క్షేమేంద్రుడు ప్రేక్షణకం ను ఉపరూపకం లో ఒక భేదం గా చెప్పాడు .సహజం గా ప్రేక్షణకం లో ప్రాకృత భాషల ప్రయోగం ఉంటుంది .అందులోనూ శౌరసేనికి అధిక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది .ముఖ సంధి,నిర్వహణ సంధి  రెండే ఉంటాయి .సూత్రదారుడితో పని ఉండదు. ప్రవేశిక ,విష్కంభాలు కూడా ఉండవు .నాయకుడు ఉత్తమ వంశ సంజాతుడుగా ఉండాలనే నియమం లేదని సాహిత్య దర్పణం లో ఉంది .ఇవన్నీ పరిశీలిస్తే విద్యానాధుడు రాసిన దానిలో ఇవేవీ లేవు .అంటే ప్రేక్షణక ధర్మాలేవీ లేవు .కనుక  సౌగందికాపహరణం వ్యాయోగ లక్షణాలు సంపూర్ణం గా ఉన్న’’ వ్యాయోగమే’’ సందేహం లేదు .

విద్యానాదుడే మొట్టమొదటి సారిగా ‘’త్రిలింగ ‘’శబ్దాన్ని వాడాడు .’’త్రికళింగ ‘’ నుంచి తెలుగు శబ్దం ఏర్పడిందని చిలుకూరి నారాయణ రావు గారన్నారు .తేనె +అగు =తెనుగు అయిందని గ్రియర్సన్ చెప్పాడు విద్యానాధుని అలంకర శాస్త్రం అయిన ప్రతాప రుద్రా యశో భూషణం ను తెలుగులోకి మహా మహోపాధ్యాయ శ్రీ జమ్మల మడక మాధవ రామ శర్మ గారు అనువదించారు ..

మరోకవితో కలుద్దాం

సశేషం

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -21-10-14-ఉయ్యూరు

–

దీపావళి పై ఆలూరి బైరాగి కవిత -తెలుగు విద్యార్ధి -సెప్టెంబర్

మా ఆత్మీయ మిత్రుడు శ్రీ పసుమర్తి ఆంజనేయ శాస్త్రి దంపతులు మా ఇంటికి రాక

విశ్వనాధ’’ స్వగ్రామం లో నందమూరు లో వర్ధంతి సభ

సరసభారతి 71వ సమావేశం గా కవిసామ్రాట్ ,తోలి తెలుగు జ్ఞాన పీఠపురస్కార గ్రహీత  ,కళాప్రపూర్ణ ,పద్మ భూషణ్ స్వర్గీయ శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారి 38వ వర్ధంతిని విశ్వనాధ వారి స్వగ్రామం  ఉంగుటూరు మండలం లోని నందమూరులో ,వారి తండ్రిగారు శోభనాద్రి గారు  నిర్మించిన శ్రీ గంగా అన్నపూర్ణా సమేత కాశీ విశ్వేశ్వరాలయం లో 19-10-14ఆదివారం సాయంత్రం నాలుగు గంటలకు నిర్వహించింది . అతిధులను వేదికపైకి సరసభారతి కార్యదర్శి శ్రీమతి మాది రాజు శివ లక్ష్మి ఆహ్వానించగా ఛి బిందు దత్తశ్రీ దైవ ప్రార్ధనతో సభ ప్రారంభ మైంది .విశ్వనాధ చిత్రపటానికి పూలమాల వేసి ,పుష్పాలను సమర్పింఛి ,ఇటీవల హుదు హుదూద్ తుఫాన్ లో అసువులు కోల్పోయిన వారికి ,ప్రఖ్యాత రచయిత్రి ,రేడియో అక్కయ్య శ్రీమతి తురగా జానకీ రాణి గారి మరణానికి అందరు లేచి నిలబడి మౌనం పాటించి శ్రద్ధాంజలి ఘటించాము .

సభాధ్యక్ష స్థానం లో ఉన్న నేను ముందుగా ఈ సమావేశానికి నరసరావు పేటనుండి రావలసిన అతిదులలో లెక్చరర్ శ్రీమతి యడవల్లి మనోరమ గారికి నిన్న సాయంత్రం కాలేజి నుండి ఇంటికి ఆటో లో వస్తూండగా యాక్సిడెంట్ జరిగి తీవ్రగాయాలైనాయని ,ఆమె కదిలే స్తితిలో లేదని రాత్రి ఫోన్ వచ్చిందని ,ఆమెను అలా వదిలి తాము రాలేక పోతున్నామని నరసరావు పేట నుండి రావలసిన మరోఅతిధి శ్రీ ప్రసాద్ తెలియ జేశారని చెప్పి  అనుకోకుండా జరిగిన ఈ అవాంతరానికి బాధ పడుతున్నానని సభకు వచ్చిన వారికి తీవ్ర నిరాశ కల్గిన్చినందుకు మన్నించమని తెలియ జేశాను .

తరువాత విశ్వనాధ స్వగ్రామం లో వారి వర్ధంతి సభను ,వారిదైన ఆలయం లో నిర్వహించటం చాలా  ఆనందం గా  ఉందని  గ్రామస్తులిచ్చిన సహాయ సహకారాలకు అభినందనలు తెలియ జేశాను .పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి  జయంతిసభను జనవరిలో వారి స్వగ్రామం చల్ల పల్లి దగ్గర చిట్టూర్పు లోను,ప్రముఖ సినీ సంగీత దర్శకులు  శ్రీ పెండ్యాల నాగేశ్వర రావు గారి వర్ధన్తిసభను స్వగ్రామం కాటూరులోను ఇప్పుడు ఈ సభను ఇక్కడ , సరసభారతి నిర్వహించటం సరసభారతి అదృష్టమని మూడు చోట్లా స్పందన బాగా వచ్చిందని దీన్ని నిలబెట్టుకోవాలసిన బాధ్యత గ్రామస్తులదేనని చెప్పాను .విశ్వనాధ నేను బెజవాడ ఎస్ ఆర్ ఆర్ కాలేజిలో ఇంటర్ డిగ్రీ చదివినప్పుడు తెలుగు బోధించారని ,ఆయన కాలం లో నా లాంటి వారు ఉండటం మా లాంటివారికి గొప్ప అదృష్టం అన్నాను .విశ్వనాధ గొప్ప మార్గ దర్శకులని వారి మార్గం వేదమార్గమని ,వారి రచనలు హితోపదేశాలని అన్నాను .రామాయణ కల్ప వృక్షం ,వేయిపడగలు ఆధునిక ఇతిహాసాలని వాటికి విలువ పెరిగేదేఆని తరిగేది కాదని చెప్పాను .ఆయన ఊహలు వాటిని పోషించేతీరు అనన్య సదృశం అన్నాను . Sarasabharathi 71 141019_0001

‘’ఆకృతి రామ చంద్రు విభవాకృతి –కన్బొమ తీరు స్వామి చాపాక్రుతి –కన్నులన్ ప్రభు క్రుపాక్రుతి ,కైశిక మందు రామ దేహాక్రుతి –సర్వ దేహమున యందున రాఘవ వంశ మౌళి ధర్మాక్రుతి –కూరుచున్న విధమంతయు స్వామి ప్రతిజ్ఞ మూర్తియై ‘’అన్న పద్యం లో రాముడికి సీతకు అభేదాన్ని గొప్పగా  సృస్టించారని అన్నాను .రాముడు దయామూర్తి .ఈ  విషయం  సీత కళ్ళు చెబుతున్నాయి. మించిపోతే ఏం జరుగుతుందో విల్లులాంటి కను బొమ్మలు చెబుతున్నాయి .రాముడు ధర్మ ప్రతిజ్ఞకలవాడు .ఆయన శృంగారం ధర్మ బద్ధం .ఇదంతా సీత కూర్చున్న తీరులో స్పష్టం చేశాడు విశ్వనాధ ..ఇంతటి గొప్ప భావం అద్ద్వైతభావం నిక్షిప్తం చేశాడు విశ్వనాధ .అందుకే ఈ భావనలను ఆపోసన పట్టిన శ్రీ కేతవరపు రామ కోటి శాస్త్రి అంటే కాకతీయ యూని వర్సిటి లో తెలుగు ప్రొఫెసర్ శ్రీమతి కాత్యాయినీ విద్మహే తండ్రి గారు తనకు ముక్తికంటే విశ్వనాధ సాహిత్య స్నానమే ముక్తి అన్నారు .

‘’పోరాపాటై జని యించితిని ప్రభూ !సరే  పోనీ మరీ జన్మకున్ –పరమోపజ్ఞాన నిధాన ,దివ్య దిషణాభ్రాజిష్ణువౌ ,విశ్వనాధ రాసోదంచిత -సాహితీ విమల తీర్ధ స్నాన పూతాత్మగా  కరుణిం పం దగు  ముక్తి మాట అటుపై –కాశ్మీర నేత్రచ్చవీ ‘’ .విశ్వనాధకు కల్ప వృక్షం లో అంతా యజ్నమయం గా దర్శన మిస్తుంది అదీ అయన గొప్పదనం .

చిన్ననవలలో విశ్వనాధ‘’విశ్వ నాదం ‘’వినిపించాడు .వీరవల్లడు నవలలో వల్లడు హరిజనుడు వల్లప్పా అని అందరూ పిలుస్తుంటే తల్లిని తన పేరు మార్చమని అడుగుతాడు .ఇది తండ్రివిని ఒక కద చెబుతాడు అదే నవల .వల్లడు పాలేరు తాత తండ్రి తాన తరం దాక హరిజనుడు .దొర చనిపోతే కుటుంబాన్ని ఆడుకొంటాడు మళ్ళీ దొర ఇంట్లో దీపం పెట్టె దాక విశ్రమించను అని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు .అలా చేసి చూపించి తన్ను ప్రేమించిన వారితో సహా సర్వం కోల్పోతాడు .కులం కంటే మానవత్వం గొప్పదన్న సంస్కారం ఉన్నవాడు వల్లడు .ఇందులో ధార్మిక ప్రవ్రుత్తి ఔదార్యం కనిపించి వాటికి వల్లడు ప్రతీకగా చూపాడు విశ్వనాధ .

మా బాబు నవల హింసకు ,పరిహాసానికి గురైన బాబు లో కారుణ్యం ,జీవిత పరిమళం వికసింప జేయటం ఉంది .తనను చంపాలనుకొన్న పాముల వాడికి ప్రాణ భిక్ష పెట్టటం  పరాకాష్ట.కుశాలమ్మ గొప్ప పాత్రకూడా .కుణాలుని శాపం నవలలో స్నేహ మాధుర్యం గొప్పతనం వివరణ ఉంది. అధికారదుర్వినియోగం ,పదవీకాంక్ష పనికి రాదనీ చెప్పాడు వీటన్నిటికంటే స్నేహం ,ధర్మ రక్షణ ,మానవత ,మంచితనం అవసరం అని చెప్పెనవల .

హాహా హూ హూ నవలలో మానవుని అల్పత్వాన్ని తెలియ జేశాడు విశ్వనాధ .-లండన్ ట్రెఫాల్గర్ స్క్వేర్ వద్ద ఒక వింత జంతువు  పది ఉంటే చూడటానికి చాలా మందివస్తారు భాషా వేత్తలూ ,మతపెద్దలూ చేరతారు .ఆ జంతువూ మెడవరకు మనిషి. తల గుర్రం తల .జూలు ,నిక్కించిన చెవులు .చేతులకు కాళ్ళకు కడియాలు .ఒళ్ళంతా గాయాలు మూర్చలో ఉంటుంది .పది హీను రోజుల తర్వాత ‘’కిం గతోస్మి ‘’ అంటుంది  అంటే నాకు ఏమైంది ?అని .ఇదివిన్న భాషా పండితుడు  దానికి సంస్కృతం వచ్చు అని గంతులేస్తాడు .ఒక బిషప్ వచ్చి దాన్ని ఏ కులం అని అడిగితె ‘’ఆహా అల్పతామనుష్యాణాం’’అంటుంది అంటే యెంత అల్ప బుద్ధి మానవులది అని అర్ధం .భారతీయ సంస్కృతీ  భారతీయత ,భాష గోప్పతనాలను ఇందులో చెప్పాడు .

కడిమి చెట్టు చారిత్రాత్మక నవలలో కదంబం అనే వంశం కదా .ఆ చెట్టు తో బాటు శుక్ల పక్ష చంద్రుని గా పెరుగుతాడు మయూర శర్మ  అనే కుర్రాడు.శాత వాహన రాజ్యం లో స్తానా కోడూరు పల్లవుల వశమౌతుంది పల్లవులు పాశవికం గ మయూరుని తల్లి తండ్రి అక్క తాతలను చంపేస్తారు .వారిపై పగ తీర్చుకోవాలనుకొంటాడు శర్మ .అతన్ని రామ శర్మ పెంచుతాడు .నిద్రలో కూడా శత్రువును చంపుతున్నట్లే కలకనే వాడు.ఈ బాలుడిలో మహా పురుష లక్షణాలు గుండెలో శౌర్య రేఖ ఉన్నాయని వైద్యుడు గమనిస్తాడు .చివరికి పగ తీర్చుకొంటాడు మయూర శర్మ .ఇందులో జాతిని సంరక్షించుకోవటం ,తెగువ సాహసం సంస్కృతీ పరిరక్షణం ఉన్నాయి .

ఇప్పుడు మనం తెలుసుకొన్న నవలలో –వీరవల్లుడు లో మానవత్వం ,మా బాబులో కృతజ్ఞత ,కడిమి చెట్టులో పట్టుదల హాహా హూహూ లో భారతీయ సంసృతి విశిష్టత ప్రతిస్తితమైంది .ఇవే చిన్ననవలలో విశ్వనాధుని విశ్వ నాదం .ఏ యిజమూ గట్టేకించదు .వేదిజం ఒక్కటే శరణ్యం .భారతీయ మందిరానికి ఎన్నో దారులున్నాయి .అందులో తెలుగు దారిపేరు విశ్వనాధ ‘’అన్నారు ప్రముఖ  కధకులు శ్రీ వాకాటి పాండురంగా రావు .దేశ కాలాలకు అతీతం గా ఉన్న భారతీయ సంసృతి  క్షీణిస్తోందని ,తన రచన నిండా కన్నీరు కార్చిన మహానుభావుడు విశ్వనాధ –ఆ తపస్వి అన్నీటి ధారలోంచి ఘనీభవించిన మహోజ్వల రత్నమే రామాయణ  కల్ప వృక్షం  .కల్ప వృక్షం ,వేయి పడగలు రెండూ ఆధునిక ఇతిహాసాలే అన్నారు ఆచార్య కోవెల సుప్రసన్నా చార్య .వేయిపడగలలో విశ్వ లయఉంది  మూల చైతన్యం లో  అనంత చైతన్యాన్నిమానవీయ విలువలను నెలకొల్పాడని వాల్మీకి సుందర కాండలో సుందర హనుమంమంత్రం  నిక్షేపిస్తే  విశ్వనాధ కల్ప వృక్షం లో ‘’ఆపదుద్ధారక హనుమంమంత్రం ‘’ను నిక్షేపించాడని యుద్ధ కాండ  అంతా  రావణుడి ఈశ్వర అన్వేషణ మేనని  రాముడు నారాయణ స్వరూపం అని తెలిసుకోగానే రావణ వధ జరిగిందన్ దైత్య ప్రవ్రుత్తి  నశించి దివ్య ప్రక్రుతి అతనీలో విజ్రుమ్భించిందని ,భారతీయ సారస్వతం లో కైలాస శిఖరం కల్ప వృక్షమని మని ,వేయిపడగలులో కుండలినీ విద్య ఉందని ధర్మారావు మనీషి ,రామేశ్వర శాస్త్రి భూమిక  ,అరుంధతి ఆరోహణ చైతన్యం గిరిక  హృదయం అన్నారు సుప్రసన్న .విశ్వనాధ ది హరి హరాద్వైతం .ఆయనకు శివుడిలో విష్ణువు  విష్ణువు లో  శివుడు కనిపిస్తారు .తిరుమల శ్రీనివాసుడి  చేతిలో చక్రం  శివుడి చేతికి చుట్టుకొన్న చేతికి  వాసుకిగా ,శంఖం గజముఖు డైన వినాయకుడుగా ,నిలువు బొట్లు త్రిశూలం గా దర్శించాడు విశ్వనాధ .మున్నంగి వేణు గోపాల శతకం లో వేణుగోపాలుడి నెమలి పించం సురగంగ తరంగాలుగా ,పిల్లన గ్రోవి శివుడి ఆయుధం ఖట్వాంగం గా   ,రత్న హారాలు పాకే పాముల్లా కనిపించాయి విశ్వనాధకు  .వేయిపడగల పాము  సుబ్రహ్మన్యేశ్వరుడు  సృష్టికి మూల ద్రవ్యం కు ప్రతీక సకల ఊహల  సనాధుడు విశ్వనాధ .అయన కధల్లో మాక్లీ  దుర్గం లో కుక్క .ఏమి సంబంధం  రెండూ భారతీయ భాషల్లో మోగిన మాణిక్య వీణలు .

శ్రీ శ్రీ ,విశ్వనాధలవి భిన్నమార్గాలైనా ఒకరిపై  మరొకరికి గౌరవం ఉన్నవారు .ఒక సారి శ్రీ శ్రీ ‘’మదరాసు నగర వీధుల్లో ఆకలితో మాడుతూ తిరుగుతున్న రోజుల్లో నా ప్రాణాన్ని నిలబెట్టినవి రెండే –ఒకటి  కార్పోరేషన్ కుళాయి నీళ్ళు రెండవది ,విశ్వనాధ సత్యనారాయణ కవితా ‘’అని రాసుకు న్నాడు .అలాగే విశ్వనాధపై రాసిన ఒక గీతం సుప్రసిద్ధమైనది –

‘’మాటలాడే వెన్నెముక –పాట పాడే సుషుమ్న –నిన్నటి నన్నయ భట్టు –ఈ నాటి కవి సమ్రాట్టు –గోదావరి పలక రింత –కృష్ణా నది పులకరింత –కొండవీటి పొగమబ్బు –తెలుగు వాళ్ళ గోల్డు నిబ్బు –అకారాది క్షకారాంతం –ఆ సేతు మిహికావతంశం –అతగాడు తెలుగు వాడి ఆస్తి –అనవరత తెలుగునాటి ప్రకాస్తి –ఛందస్సులేని ఈ ద్విపద –సత్యానికి నా ఉపధ ‘’.

ఇంతటి విశిష్ట వ్యక్తిని ఇక్కడ వారి స్వగ్రామం లో స్మరించు కోవటం  మనందరి అదృష్టం .దీనికి సహకరించిన వారందరికీ కృతజ్ఞతలు ‘’అని చెప్పాను

ఇక్కడ ఈ సభ జరుగుతుందని తెలిసి విని గన్నవరం శాసన సభ్యులు శ్రీ వల్లభనేని వంశీ గారి తండ్రి గారుశ్రీ రమేష్ చంద్ర  ఆత్మీయ అతిధులుగా విచ్చేసి తనకు విశ్వనాధపై ఉన్న ఆరాధనా భావాన్ని చాటుకొన్నారు .ఆయన రచనలన్నీ చదివానని సంస్కారం మూర్తీభవించిన వ్యక్తీ విశ్వనాధ అని మంచి హాస్య ప్రియులని ,ఆయన రచనలో జీవం ఉంటుందని అదే అందరికి ఆకర్షణ అని ,ఇంత వివిధ్యం తో ఇన్ని ప్రక్రియలలో అసమాన పాండిత్యం తో రచనలు చేసిఉన వారు అరుదని, వారు నందమూరులో జన్మించటం మనందరి అదృష్టమని ప్రముఖ సినీ దర్శక నిర్మాత గూడవల్లి రామ బ్రహ్మం గారిది కూడా నందమూరు అని చెప్పారు .

శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ మాటల్లో విశ్వనాధ మనుమలం అని చెప్పుకోవటం తమకు గర్వం గా ఉందని ,అయన పేరిట ట్రస్ట్ ఏర్పరచి ఆర్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నామని అన్ని రచనలు రెడీగా ఉన్నాయని చెప్పారు వేయిపడగలలోని సుబ్బన్న పేట నందమూరు  అని గిరిక తిరగటం ,స్వామి ఉత్సవ వైభవాలు ,జమీందారు దేవిడీ ఈ గ్రామంలో ఉన్నట్లు  చదివితే గొప్ప అను భూతి కలుగుతుందని ,సరసభారతి ఇక్కడ ఈ కార్యక్రమం చేయటం  హర్షణీయమ న్నారు . సత్యనారాయణ తమ్ముడు కూడా తాతగారి పద్యాలుపాడి స్మరించాడు .విశ్వనాధ మునిమనవడు ,సత్యనారాయణ కుమారుడు చిరంజీవి  శ్రీ పావని చాలా బాగా  శ్రావ్యం గా విశ్వనాధ పద్యాలను గానం చేసి అందరిని అలరించి వారసత్వాన్ని నిలిపాడు .సరసభారతి ఈ చిన్నారికి అతని తండ్రిశ్రీ  సత్యనారాయణకు ,శ్రీ రమేష్ చంద్ర కు శాలువాలు కప్పి సత్కరించి శ్రీ సువర్చలాన్జనేయ స్వామి జ్ఞాపికలను ప్రదానం చేసింది .మిత్రులు శ్రీ ఆంజనేయ శాస్త్రి గారు నాకు పట్టు బట్టలు పెట్టి సత్కరించారు .

సభ ప్రారంభానికి ముందు శ్రీ గుడిసేవ భాస్కర దాసు గారు సుందరకాండ పారాయణ చేస్తే ,బిందు దత్తశ్రీ భగవద్ గీతా పారాయణ చేసింది .సుమారు యాభై మంది పాల్గొన్న ఈ సభ జయ ప్రదయమై అందరికి ఆనందాన్ని, సంతృప్తిని కలిగించింది .ఊహించని స్పందన ఇది .ఉయ్యూరు నుంచి మాతో పాటు కారులో ఇక్కడికి శ్రీ ఆంజనేయ శాస్త్రి ,శ్రీమతి మల్లికాంబ  ,శ్రీ వి బి జి రావు వచ్చారు. రావు గారు ఏంతో గొప్పగా సహకరించి ఫోటోలు ,వాయిస్ రికార్డ్  పనులను చూసి కార్యక్రమ నిర్వహణ కు  తోడ్పడ్డారు .శ్రీమతి శివలక్ష్మి వందన సమర్పణ ,జనగణ మణ  తో కార్యక్రమం సమాప్తమైంది .ఒక  గొప్ప అనుభవాన్ని, అనుభూతిని ఇచ్చిన కార్యక్రమగా నిలిచిపోయింది ఇది .అప్పటిదాకా వాన భయ పెట్టినా ,దోబూచులాడినా కార్యక్రమం మొదలవగానే మంచి ఎండ వచ్చి వరుణుడూ దీవించి సహకరించాడు .

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -19-10-14-ఉయ్యూరు

ఉద్యమ స్ఫూర్తికి ప్రతీక ‘పులి’

……………..
ప్రముఖ హిందీ కవి కేదార్‌నాథ్‌సింగ్ వచ్చే నెల
జ్ఞానపీఠ అవార్డు స్వీకరిస్తున్నారు. ఆ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని హైదరాబాద్ కేంద్రీయ
విశ్వవిద్యాలయం హిందీ విభాగం ఆధ్వర్యంలో
ఈ నెల 20,21 తేదీల్లో రెండు రోజుల జాతీయ సదస్సు జరుగుతున్న సందర్భంగా…
……………….
2013వ సంవత్సరానికి గాను ప్రముఖ హిందీ కవి కేదార్‌నాథ్ సింగ్‌ను జ్ఞానపీఠ అవార్డు కోసం ఎంపిక చేయడం దేశంలోని అభ్యుదయ, ప్రగతిశీల, ప్రజాస్వామ్య శక్తులను గౌరవించడంగా భావించాలి. కేదార్‌నాథ్ సింగ్ ప్రతి రచనలో ఒక ఆత్మీయ ఆర్ద్రత కనబడుతుంది. ఆ ఆర్ద్రత ఈ దేశంలోని కోట్లాది గొంతులకు ఒక వేదికగా మారుతూ స్వతంత్ర భారత వైరుధ్యాలను ముందుకు తెస్తుంది. 1934లో ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో జన్మించిన కేదార్‌నాథ్ సింగ్ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచానే్న తన కవిత్వానికి వస్తువుగా మలచుకుని అనేక కావ్యఖండాలను చెక్కారు. తన చుట్టూ ఉన్న పదజాలానే్న కవితా భాషగా స్వీకరించి ప్రజల భాషను సజీవంగా నిలబెట్టారు. నిజానికి వారి కవితాయాత్ర 1950 నుంచే మొదలవుతుంది. సమకాలీన హిందీ కవిత చరిత్ర రచనా రీతుల మీద చర్చకు తెరలేపిన కవి ఆజ్ఞేయ్ సంపాదకత్వంలో 1950లో వెలువడిన ‘తార్ సప్తక్’ లో స్థానం పొంది అప్పట్లోనే శక్తివంతమైన యువకవిగా పేరొందారు. స్వాతంత్య్రానంతరం వచ్చిన వివిధ ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలను లోతుగా పరిశీలిస్తూ తమదైన శైలిలో గొంతు కలిపిన కవి కేదార్‌నాథ్ సింగ్. వారి కలం నుంచి వెలువడిన కవితా సంకలనాల శీర్షికలను చూడగానే కవి తృష్ణ అవగతమవుతుంది. ‘అభిబిల్కులే అభి’, ‘జమీన్ పక్ రహీ హౌ’, ‘అకల్ మే సారస్’ (కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందిన రచన) టాఘ్ (పులి) ల్లాంటి అత్యంత శక్తివంతమైన రచనలు ఈ రోజు జ్ఞానపీఠ అవార్డు రావడానికి పునాదులుగా పనిచేశాయి. మిగతా కవితా సంకలనాల కన్నా ‘పులి’ కవితా సంకలనం విశిష్ట రచనా ప్రక్రియను ప్రవేశపెడుతుంది. ‘పులి’ కవితా సంకలనం కొన్ని కావ్యఖండికల సమాహారం.
నిజానికి మానవ చరిత్రలో అత్యధిక ప్రయాణం చేసింది కవిత్వమొక్కటే. అత్యధిక విశ్వాసాన్ని ప్రకటించబడింది కూడా కవిత్వం పట్లనే. ‘నాగరికత దినదినాభివృద్ధితో పాటు కవిత్వం పతనమవుతుంది’ అని మిల్టన్ గురించి రాసిన ఒక వ్యాసంలో మెకాలే అన్నప్పటికీ కవిత్వ ప్రయాణం అజరామరంగా కొనసాగుతూనే ఉంది. దానిపట్ల విశ్వాసం సన్నగిల్లలేదు. అయితే ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణంలో కవిత్వం అనేక మలుపులను, ఒడిదుడుకులను చూసింది. తన రూపాన్ని, వ్యాకరణాన్ని మార్చుకుంది. అనేక ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించింది. అధమం వైపు మళ్లిన సంఘటనలూ ఉన్నాయి. స్పష్టంగా చెప్పాలంటే కవిత్వం యొక్క ఈ సుదీర్ఘ చరిత్ర ఆత్మ సంఘర్షణల చరిత్రే. మానవ నాగరికత, సంస్కృతితో బాటు సమానాంతరంగా నడుస్తున్న చరిత్ర. అప్పుడప్పుడు ముందుగా నడుస్తూ మార్గాలను, మలుపులను అడ్డగిస్తున్న చరిత్ర కవిత్వానిది.
హిందీ కవిత్వం, ముఖ్యంగా నేటి హిందీ కవిత చరిత్ర ఆత్మ సంఘర్షణతో కూడుకున్నదని చెప్పక తప్పదు. ఈ ఆత్మ సంఘర్షణను గమనంలో ఉంచుకోకుండా ఇప్పుడు వస్తున్న కవిత్వాన్ని గాని, కవులను గాని అర్థం చేసుకోవడం సాధ్యపడదు. ఎందుకంటే కవిత్వంలో కనబడే ఆత్మసంఘర్షణ కవి యొక్క ఆత్మసంఘర్షణ కాబట్టి. ఈ సంఘర్షణని ప్రతిభావంతంగా, శక్తివంతంగా వ్యక్తం చేసిన కవులలో కేదార్‌నాథ్‌సింగ్ అగ్రగణ్యులు. సమకాలీన సంఘర్షణని, ఆత్మ ఘర్షణని అతని కవిత్వం ఆవిష్కరిస్తుంది.
‘నా వీపుమీద కాలపు పంజాల సంతకాలు ఎన్ని ఉన్నాయో నాకు మాత్రమే తెలుసు’ అంటూ ‘పులి’ కవిత్వం ఆరంభంలోనే నేడు విస్తరిస్తున్న ఉద్యమ స్ఫూర్తిని, ఆర్తిని, సంఘర్షణ లోతులను కేదార్‌నాథ్ సింగ్ ఆవిష్కరిస్తారు. ‘పులి’ కవిత్వం ‘మనిషి’ని కుదిపివేసే కవిత్వం. చుట్టూ జరుగుతున్న వివిధ సంఘటనల నడుమ నిలబడి అస్తిత్వం, అభివృద్ధి కోసం పరితపించే ‘మాయావి సమయం’లో మనిషి అంతరంగంలో నుంచి పుట్టుకువచ్చే అనేక రూపాల ఆకారం – ‘పులి’. పులి కవిత్వం అనేక దృశ్యాలు, చిత్రాలు, రూపకాలుండే ప్రతీకా? లేక ప్రతిబింబమా? అని అడిగితే చెప్పడం చాలా కష్టం. ‘మనిషి’ అంతర్గత పరిస్థితిని సృజనాత్మక దృష్టితో పరిశీలించే గొప్ప కావ్యం ‘పులి’. కాల ప్రవాహంలో, చీకటి మలుపులతో కొనసాగుతున్న మానవ విధ్వంసానికి పోరాట జీవన గాథ ‘పులి’. మనలోని చైతన్యాన్ని, ప్రేమను, అమాయకత్వాన్ని, నిరాశను అర్థం చేసుకునే విశ్వాసాన్ని, అవకాశాన్ని ‘పులి’ కల్పిస్తుంది. ‘పులి’ నగరమంతటిని తిరస్కారంగాను, అసహ్యంగాను చూస్తుంది. అంటే మానవ నైజంలో చోటుచేసుకున్న వికృతాన్ని అసహ్యించుకుంటుందన్నమాట. మానవ జీవితంలోని వికృతాన్ని, విపరీత పోకడలను తిరస్కరించడమంటే మనిషిలోని ప్రేమను బ్రతికించడమే.
అనారోగ్యం, అంధవిశ్వాసాలు, నిరక్షరాస్యత, దారిద్య్రం మీద పరిఢవిల్లుతున్న ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజలు భయంకరమైన వౌన సంస్కృతికి అలవాటుపడ్డారు. ప్రశ్నించే స్వభావాన్ని ఇంకా అలవరుచుకోలేదు. తమ గురించి ఆలోచించే వారున్నారని, వారే అన్నీ చేసి పెడతారని ఆలోచించే ‘మాట్లాడని సంస్కృతి’లోకి నెట్టివేయబడ్డారు. అందుకేనేమో ‘పులి’ ఓచోట ‘మనుషులు ఈమధ్య వౌనంగా ఎందుకుంటున్నారు’ అని ప్రశ్నిస్తుంది. కాని సంతృప్తికరమైన జవాబు దొరకదు. అయోమయంలో పడిపోతుంది. మన పల్లెసీమలు పట్నం వైపు కదులుతున్నాయి. ‘కోరికలతో నిండిన ఎద్దుల బండ్లు కదిలిపోతున్నాయి’ అంటాడు కవి. అయితే అవి ‘పల్లె నుంచి పట్నానికి ఏదో ఒకటి మోస్తూ తన వంతు భూమిని కోల్పోతూ సాగుతుంటాయి’ అంటాడు. ఎంత నిజం. ఇలాంటి అనేక వాస్తవాలతో సమకాలీన భౌతిక, భౌతికేతర పరిస్థితులను, సమస్యలను స్పర్శిస్తూ, సృజిస్తూ పాఠకుడిలో ఒక లోతైన ఆలోచనను నాటి అర్థవంతమైన ప్రయత్నం ‘పులి’.

హిందీ కవి కేదార్‌నాథ్‌సింగ్ కవితలు రెండు

• 20/10/2014

TAGS:

కవిత – 1

ఏదో
ఓ రోజుకి
ఈ నేల మీద
పులులు ఉండవని
అవి పిల్లల పుస్తకాల్లోకి
చేరిపోతాయని
పులి భయం

పులికన్నా ఎక్కువగా
నాకూ భయమే
అప్పుడు
చేతులు ఎక్కడ ఉంటాయి
పుస్తకాల్ని చదివేందుకు
కళ్ళెక్కడుంటాయి
ప్రెస్‌లు ఉండవు
పట్టణాలూ ఉండవు
‘‘క’’ తర్వాత
‘‘ల’’ లేక ‘‘శ’’
గెంతుతూవచ్చి
పడే పుట ఉండదు
దానిని గాలి
తన జ్ఞాపకాల్లో
పాతుకుంటుంది

పూర్తి పదాన్ని ఆకులు నెమరువేస్తాయి
నేలమీది
కనపడని తారల గుండా
ఆసుపత్రి కిటికీ క్రింద
చనిపోయే మనిషి
పెదవుల్లో
బ్రతికే గీతం అవుతుంది

నాకు భయం
మామూలు సీదా సాదా భయం
భయం ఎక్కడ ఉంటుంది!

కవిత – 2

గోధూళి వేళ
నగరం గోపురం నుండి
ఓ మనిషి
అరుస్తున్నాడు

గాలిమరల రెక్కలు
నేత చేతులు
నడిచే కాళ్ళు
అన్నీ గతించిపోతున్నాయి
కానీ
మనం బ్రతకాలి
పులితోబాటు బ్రతకాలి
పులి లేకుండా బ్రతకాలి

నీళ్ళలాగా
రాళ్ళలాగా
బ్రతక గలగాలి
ఉరి కంబమెక్కి
తిరిగి లేవగలగాలి
సమయం లేకున్నా
స్థలం లేకున్నా
సైకిల్ ట్యూబులో ఉండేంత
గాలి నగరంలో మిగిలినా
బ్రతకాలి

బ్రతకాలి
ఈ నేలపైన బ్రతకాలి
ప్రతి మనిషి బ్రతకాలి
అంగుళం అంగుళం బ్రతకాలి

నిజానికి
నగరంలో ఆ మనిషి లేడు
ఆ గోపురం లేనే లేదు

నిశ్శబ్ద విస్ఫోటనం..