33- ఇంద్రగంటి సుబ్రహ్మణ్యం
ఇంద్రగంటి సుబ్రహ్మణ్యం 1902వ సంవత్సరంలో జన్మించారు.ఈయన 1938 నుండి నెల్లూరులో చివరి శ్వాస వరకు ‘నగర జ్యోతి’ పత్రికను కొనసాగించిన శ్రీ తూములూరి పద్మనాభయ్య వారసుడు. భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి గట్టి మద్దతుదారుడు, ఇంద్రగంటి తన 17వ ఏట చదువును విడిచిపెట్టి, బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశభక్తిని ప్రచారం చేయడానికి వెంకటగిరి పట్టణానికి వెళ్ళాడు. అరెస్టు చేసి రాయవెల్లూరు సెంట్రల్ జైలుకు తరలించారు. అతను తన పత్రికను ప్రచారం చేయడంలో విజయం సాధించాడు మరియు సమర్థవంతమైన రిపోర్టర్‌గా పేరు పొందాడు. ఆయనకు తెలుగు, ఇంగ్లీషు భాషలపై మంచి పట్టు ఉండేది. జాతీయోద్యమానికి, స్వాతంత్య్ర పోరాటానికి దోహదపడే తన ప్రయత్నాల్లో పూర్తిగా మునిగిపోయి, కొద్దిపాటి రాబడి వచ్చే కొద్దిపాటి భూమితో తన కుటుంబాన్ని పోషించాడు. న‌గ‌ర జ్యోతికి ప‌ని చేసినందుకు చాలా ఒత్తిడి, వేధింపులు ఎదుర్కోవాల్సి వ‌చ్చింది.

ఇంద్రగంటి ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, ఫ్రీ ప్రెస్, ఫోరమ్ పేట్రియాట్ మరియు మైన్ ఇండియా వంటి జాతీయ వార్తాపత్రికలను సవివరమైన అవగాహనతో చదివి తన స్వంత పత్రిక కోసం వార్తలను సిద్ధం చేశారు. ఆయనకు తమిళ భాష అంతగా పరిచయం లేకపోయినా తమిళ ప్రజల దగ్గరికి వెళ్లి వారి కోసం వార్తలను అనువదించారు. నగర జ్యోతి కోసం వార్తలను సిద్ధం చేయడం అతని ప్రధాన మిషన్ రౌండ్ ది క్లాక్. వార్తాపత్రికలను స్వీకరించడానికి మద్రాసు మరియు విజయవాడ నుండి రైళ్ల కోసం అతను ప్రతిరోజూ 12 గంటల వరకు రైల్వే స్టేషన్‌లో వేచి ఉండేవాడు. అతను వాటిని కొనలేడు, కానీ అతను తన పత్రికకు వార్తలను సేకరించి నివేదించేవాడు. అతను నిష్ణాతుడైన కార్టూనిస్ట్ కూడా. అతను సుద్ద ముక్కలు, బట్టలు మరియు ఇతర వస్తువుల కోసం చుట్టుపక్కల ప్రజలను అడిగేవాడు. తిప్ప రాజువారి సత్రం గోడలపై వార్తలు రాసినందుకు బ్రిటీష్‌వారు ఆయనను జైలులో పెట్టారు. పగలైనా, రాత్రి అయినా, వర్షం వచ్చినా, చిరుజల్లులైనా, దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలుగా తన పత్రికను నిర్వహించే తన లక్ష్యం నుండి అతను ఎప్పుడూ వైదొలగలేదు.

స్థానిక జర్నలిజం నాణ్యతకు సంబంధించి ఇంద్రగంటి భారతదేశాన్ని రష్యా, చైనా, స్పెయిన్ మరియు అమెరికాలతో సమానంగా ఉంచారు. కానీ పట్టణీకరణ మరియు ఆధునికీకరణ ప్రజల మనస్సులలో అతని చిరస్మరణీయ విజయాలను చెరిపివేసాయి. అతను 19 సెప్టెంబర్ 1976న మరణించాడు మరియు అతనితో పాటు నగర జ్యోతి పత్రిక కూడా శాశ్వతంగా కనుమరుగైంది. ఇంద్రగంటి సుబ్రహ్మణ్యం జర్నలిజం ద్వారా వ్యక్తీకరించబడిన అచంచలమైన అంకితభావం మరియు అంకితమైన దేశభక్తి యొక్క వారసత్వాన్ని మిగిల్చారు.

34- దొడ్ల రుక్మిణమ్మ

దొడ్ల రుక్మిణమ్మ 1903లో నెల్లూరు జిల్లాలోని బుచ్చిరెడ్డి పాలెం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి శ్రీ బాల కృష్ణ రెడ్డి తన సంఘం నుండి జిల్లాలో మొదటి పట్టభద్రుడు. ఆమె తల్లి శ్రీమతి. కనకమ్మ. రుక్మిణమ్మ బెజవాడ కుటుంబానికి చెందినది, ఇది భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో చాలా కృషి చేసినందుకు ప్రసిద్ది చెందింది. ఆమె తండ్రి, గ్రంథాలయ ఉద్యమం స్ఫూర్తితో వంద సంవత్సరాల క్రితం బుచ్చిరెడ్డి పాలెంలో లైబ్రరీ-కమ్-రీడింగ్ రూం ఏర్పాటు చేశారు.

రుక్మిణమ్మ తన తండ్రి నుండి జ్ఞానోదయమైన దేశభక్తి విలువను మరియు ఆమె అమ్మమ్మ నుండి త్యాగ స్ఫూర్తిని వారసత్వంగా పొందింది. ఆమె సాంప్రదాయకంగా బ్రిటిష్ పాలకులకు మద్దతు ఇచ్చే కుటుంబానికి చెందిన శ్రీ దొడ్ల రామి రెడ్డిని వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ, ఆమె తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలుపుకుంది మరియు తన కుటుంబ వారసత్వంలో భాగంగా దేశభక్తి స్ఫూర్తిని చూసుకుంది.

దొడ్ల రుక్మిణమ్మ 1933లో మహాత్మా గాంధీని తన ఇంటికి ఆహ్వానించి, సమావేశాలలో (ఆమె ఇంటి పచ్చిక బయళ్లలో ఏర్పాటు చేసిన) మహిళలను హరిజన నిధికి విరివిగా విరాళాలు ఇవ్వాలని కోరారు. ఆమె తన నెక్లెస్ మరియు తన కంకణాలన్నింటినీ దానం చేసింది. శ్రీమతి వంటి ఇతర మహిళలు. సత్యవోలు సుబ్బమ్మ కూడా దానిని అనుసరించి తమ నగలను జాతి కోసం విరాళంగా ఇచ్చారు. ఎండిపోయిన ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన చాలా మంది పేద విద్యార్థులకు ఆమె భోజన సౌకర్యాలు, వసతి మరియు అధ్యయన సామగ్రిని అందించింది. ఆమె వారి కోసం పదిహేను రోజులకు టన్నుల వరిని కేటాయించేది.

ఆమె నెల్లూరు జిల్లా డొక్కా సీతమ్మగా కొనియాడారు. ఆమె దాతృత్వం, విరాళాలు మరియు దాతృత్వ కార్యకలాపాలు ఆమె చివరి రోజుల్లో ఆమెకు డబ్బు లేకుండా చేశాయి. ఆమె సోదరుడు శ్రీ బెజవాడ శివ కోట రెడ్డి ఆమె ఆదర్శాలను అనుసరించి ప్రభుత్వం నుండి ఎటువంటి నిధులు లేకుండా హరిజన బాలుర కోసం హాస్టల్‌ను స్థాపించారు. స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో ఎన్నోసార్లు జైలుకెళ్లారు. దొడ్ల రుక్మిణమ్మ 1954లో మరణించి నెల్లూరు వాసుల జ్ఞాపకాలలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు.

35- కటికనేని కళ్యాణరావు  

కటికనేని కళ్యాణరావు (1890-1965) నెల్లూరు జిల్లాలోని వెంకటగిరి పట్టణంలో 1890లో సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించారు. అతని కుటుంబానికి వెంకటగిరి రాజుతో సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. వెంకటగిరి రాజులు మరియు దోపిడీ జమీందారీ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా చురుకుగా పోరాడిన శ్రీ విజయ రామయ్య అతని తండ్రి. అందువల్ల, అతను రాజుల అసంతృప్తిని మర్యాదగా తీసుకున్నాడు. కటికనేని రావు కుటుంబానికి చెందిన అన్ని ఆస్తులు, ఆస్తులను జప్తు చేశారు. వారు కడు పేదరికంతో బాధపడ్డారు. కటికనేని సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నందుకు ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించారు మరియు వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం మరియు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో అరెస్టు అయ్యారు.

జాతిపిత మహాత్మా గాంధీ 1933 డిసెంబరు 30న వెంకటగిరి పట్టణంలోని కల్యాణరావు నివాసంలో బస చేశారు. హరిజన నిధికి విరాళాలు ఇవ్వాలని గాంధీజీ విజ్ఞప్తి చేసినప్పుడు, కల్యాణరావు మరియు అతని కుటుంబం మొత్తం ఇంట్లోని వెండి పాత్రలన్నింటినీ విరాళంగా ఇచ్చారు. . “మీరు వెండి ఇస్తున్నారు, బంగారం అయిపోయిందా?” అని గాంధీజీ అడిగారు. అప్పుడు వాళ్ళ అమ్మ తను ధరించిన బంగారు కంకణాలన్నీ ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత కళ్యాణరావును, కడు పేదరికాన్ని స్వీకరించేందుకు స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చిన ఆయన సోదరుడు వెంకట రామారావును గాంధీజీ తన ఆశ్రమంలో చేరాలని ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించారు. సోదరులు వెంకటగిరి పట్టణాన్ని తమ సభరి ఆశ్రమంగా భావించారు మరియు వారి కార్యకలాపాల కేంద్ర స్థలాన్ని వదిలి వెళ్ళలేరు.

దోపిడీ వర్గాన్ని ఓడించి వెంకటగిరి తాలూకా బోర్డు అధ్యక్షుడిగా కళ్యాణరావు ఎన్నికయ్యారు. నెల్లూరు జిల్లా హరిజన సేవక్ సంఘ్, కిసాన్ సభ కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. వెంకటగిరికి చెందిన రాజులు కల్యాణరావు మరియు అతని కుటుంబంపై ప్రతీకార చర్యలు చేపట్టారు. వారు సమావేశాలు నిర్వహించకూడదని ప్రాంతంలో సెక్షన్-144 విధించారు, అతని పెద్ద కుమార్తె వివాహానికి సంబంధించిన పండ్లను పగులగొట్టారు మరియు రెండు దిగుబడినిచ్చే మామిడి తోటలను కూల్చివేశారు. అయితే వెంకటగిరి ప్రజలు ఆదుకుని కటికనేని కళ్యాణరావు పెద్ద కుమార్తె వివాహాన్ని పూర్తి చేశారు. అతని మనవడు, విజయ రామారావు, సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (C.B.I.) మాజీ డైరెక్టర్ మరియు అతని పూర్వీకుల నుండి దేశభక్తి మరియు అంకితభావాన్ని వారసత్వంగా పొందారు.

కటికనేని కళ్యాణరావు 1965లో మరణించారు.

36- కామ్ షణ్ముగం

కామ్ షణ్ముగం (1897-1957) నెల్లూరు జిల్లాలోని వెంకటగిరి పట్టణంలోని కంపాలెంలో 1897 జూలై 15న పేద హరిజన కుటుంబంలో జన్మించారు. అతని తల్లిదండ్రులు శ్రీ శాంతయ్య మరియు శ్రీమతి. చిన్నమ్మ. చదువు పూర్తయ్యాక ఉపాధ్యాయుడయ్యాడు.

వెంకటగిరి రాజులను తన గుహలోనే ఎదిరించిన కటికనేని సోదరుల ధైర్యం ఆయన మనసులో చెరగని ముద్ర వేసింది. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం కూడా ఆయనపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. ఇంకా, అంటరానితనం నిర్మూలన కోసం మహాత్మా గాంధీజీ ఇచ్చిన పిలుపు ఆయన హృదయాన్ని మరియు ఆత్మను తాకింది. వెంకటగిరి హైస్కూల్‌లో హరిజన విద్యార్థుల ప్రవేశం కోసం పోరాటం చేసిన నాయకుడు. కామ్ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో చురుకుగా పాల్గొని స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు సహాయం చేశారు.

కామ్ షణ్ముగం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, ఉద్యమకారుడు, కవి, మధురమైన గాయకుడు, హార్మోనిస్ట్ మరియు హరికథా విద్వాంసుడు. అతను దృఢమైన విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్నాడు మరియు శ్రీరామునికి అంకితమయ్యాడు. అతను నంద కథను హరికథ (యక్షగాన) శైలిలో వ్రాసాడు మరియు అంటరానితనానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటంలో దానిని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించాడు. ఫలితంగా గాంధీజీ ఆయనకు ‘హరిజన్ భాగవతార్’ బిరుదును ప్రదానం చేశారు. 1937 మరియు 1957 మధ్య నాలుగు పర్యాయాలు శాసనసభ్యుడిగా పనిచేసిన తర్వాత కూడా కామ్ తన జీవితమంతా గడ్డి ఆశ్రయంలోనే జీవించాడు. లైబ్రరీ కమ్ రీడింగ్ రూమ్‌కు శంకుస్థాపన చేయడానికి 1933లో గాంధీజీని తన హరిజనవాడకు తీసుకువచ్చాడు.

కామ్ 1926లో నెల్లూరు జిల్లా ఆది-ఆంధ్ర సంఘాన్ని చురుగ్గా ఏర్పాటు చేసి పల్లెపాడులోని సత్యాగ్రహ ఆశ్రమంలో సదస్సు నిర్వహించారు. ఈ సంఘం అధ్యక్షుడిగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు. కమ్ షణ్ముగం వెంకటగిరిలో హరిజన బాలబాలికల కోసం రెండు వేర్వేరు హాస్టళ్లను ఏర్పాటు చేశారు. 1936లో ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి పూర్తికాల కాంగ్రెస్ కార్యకర్తగా మారారు. 1941లో వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నందుకు అరెస్టు చేసి వేలూరు జైలులో బంధించబడ్డాడు. అప్పటి మద్రాసు ప్రాంతంలో ప్రచురించబడిన ‘వ్యవసాయ కూలీ’ (వ్యవసాయ కూలీలు) పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించాడు. అతను 1937, 1946 మరియు 1952 లో నెల్లూరు జిల్లా బోర్డు మరియు మద్రాసు ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు. అతను 1955 లో ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభలో కందుకూరు నుండి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు మరియు దేశమంతటా సేవ చేసి 1957 లో మరణించాడు.

37- స్వర్ణ వేమయ్య

స్వర్ణ వేమయ్య నెల్లూరు జిల్లాలోని పల్లెపాడులో 1911 జనవరి 1న పేద రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు. అతను తన ప్రాథమిక విద్య పూర్తయిన తర్వాత దాదాపు మూడు సంవత్సరాల పాటు పెద్దల కోసం రాత్రి పాఠశాలలు నిర్వహించాడు.

బ్రిటీష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా కరపత్రాలను ప్రసారం చేసినందుకు స్వర్ణ మిడిల్ స్కూల్‌లో చదువుతున్నప్పుడు అరెస్టయ్యాడు. అంటరానితనం, ఆలయ ప్రవేశ నిషేధం, ప్రభుత్వ బావుల నుంచి నీరు తీసుకురావడం వంటి పద్ధతులకు వ్యతిరేకంగా ఆయన పోరాడారు. అణగారిన ప్రజల అభ్యున్నతి కోసం ఆయన తన స్ధాయిలో ఉత్తమంగా పనిచేశారు. వ్యవసాయ కూలీల కూలీ రేట్ల పెంపు కోసం పోరాడారు. 1950లో రెవిన్యూ ఇన్‌స్పెక్టర్ హోదాలో దేవాదాయ శాఖలో చేరి, రైతులు, పరిశ్రమల కార్మికుల హక్కుల కోసం పూర్తి సమయం పని చేసేందుకు రాజీనామా చేశారు.

స్వర్ణ 1952లో నెల్లూరు రిజర్వ్‌డ్ నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. సుమారు 15 సంవత్సరాలు శాసనసభ సభ్యునిగా పనిచేసి వివిధ నియోజకవర్గాల ప్రజల, ముఖ్యంగా అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన వారి సుసంపన్నత కోసం నిస్వార్థ సేవ చేశారు. జిల్లాలోని సముద్ర తీర ప్రాంతాల్లో మత్స్యకారుల అభ్యున్నతికి విలువైన సేవలందించారు. 1966లో అసెంబ్లీ నియోజకవర్గానికి రాజీనామా చేసి వ్యవసాయ కూలీల వివిధ సమస్యలు, హక్కులపై పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు.

స్వర్ణ కనీస విద్యార్హత లేని నిరుపేద కుటుంబంలో పుట్టినప్పటికీ ఆదర్శవంతమైన రాజకీయ పద్ధతులు, నైతిక విలువలను పెంపొందించుకున్నారు. స్వర్ణ వేమయ్య 1995 జూన్ 16న కన్నుమూశారు.

38- వర లాటిచాడు అలియాస్ వరహాలు

వర లచ్చాడు అలియాస్ వరహాలు జిల్లాలోని ఏజెన్సీ ప్రాంతంలోని లక్ష్మీపురం గ్రామంలో నివాసం ఉండేవాడు. విశాఖపట్నం, ఆంధ్రప్రదేశ్. 1922-24లో జరిగిన రంప స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో అల్లూరి సీతారామరాజుతో పాటు ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో అణచివేత బ్రిటీష్ అధికారానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన దోపిడీలో ఆయన చేరారు. 1922 డిసెంబర్ 6వ తేదీ రాత్రి 11.45 గంటల నుండి 12.45 గంటల మధ్య లింగాపురంలో స్వీనీ నేతృత్వంలోని బ్రిటీష్ మలబార్ రిజర్వ్ పోలీసులతో పోరాడుతున్న సమయంలో లచ్చడు బుల్లెట్ గాయపడి మరణించాడు. అతని మృతదేహాన్ని కృష్ణదేవిపేటకు తరలించారు.

39-వేముల వీరయ్య
ఆంధ్ర ప్రదేశ్, విశాఖపట్నం జిల్లా, గొలుగొండ తాలూకా నడింపాలెం గ్రామ నివాసి; s/o సోమయ్య; బొగత కమ్యూనిటీకి చెందినవారు. ఒక రైతు, అతను ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ అత్యున్నత కార్యకలాపాలకు వ్యతిరేకంగా అల్లూరి సీతారామ రాజు నేతృత్వంలోని రంప తిరుగుబాటు (1922-24)లో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. తన నాయకుడితో పాటు, అతను బ్రిటిష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు మరియు పోలీసులతో అనేక ఎన్‌కౌంటర్లలో పాల్గొన్నాడు. భారతీయ శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 121 ప్రకారం దోషిగా నిర్ధారించబడి 1925 మే 13న జీవిత ఖైదు విధించబడింది, అతను అక్టోబర్ 1926 వరకు రాజమండ్రి సెంట్రల్ జైలులో ఖైదు చేయబడ్డాడు మరియు తరువాత బళ్లారి సెంట్రల్ జైలుకు తరలించబడ్డాడు. వీరయ్య బళ్లారి సెంట్రల్ జైలులో జైలు శిక్ష అనుభవిస్తూ 1926 డిసెంబర్ 27న మరణించాడు.

40-ఊళ తమ్మయ్య
వూల తమ్మయ్య జిల్లాలోని పెద్ద రామన్నపాలెం గ్రామంలో జన్మించాడు. విశాఖపట్నం, ఆంధ్రప్రదేశ్. అతని తండ్రి పేరు వల్లసయ్య. ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ అణచివేత విధానాలకు వ్యతిరేకంగా రంప తిరుగుబాటు (1922-24)లో అల్లూరి సీతారామరాజుతో కలిసి ఆయన పాల్గొన్నారు. 1922 డిసెంబరు 6న పెద్దగెడ్డపాలెంలో బ్రిటీష్ పోలీసులతో పోరాడుతున్నప్పుడు తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు. నర్సీపట్నం ఆస్పత్రిలో చేర్పించిన తమ్మయ్య చికిత్స పొందుతూ మృతి చెందాడు.

41- అన్నెపు అప్పయ్య

అన్నెపు అప్పయ్య 1906 మే 22న ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని కనిమెట్ట గ్రామంలో జన్మించారు. అతను మహాత్మా గాంధీ మరియు అతని ఆదర్శాలచే బాగా ప్రభావితమయ్యాడు. దూసి రైల్వే స్టేషన్‌లో గాంధీజీ సమక్షంలో జరిగిన సభకు ఉత్సాహంగా హాజరైన వారిలో ఆయన ఒకరు. 37 ఏళ్ల వయసులో 1942లో స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంతో పాటు, స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఇతర ఉద్యమాలలో పాల్గొని అనేకసార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు.

అన్నెపు సర్దార్ గౌతు లచ్చన్న, త్రిపురాన రాఘవదాసు నాయకత్వంలో స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. అతను వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నాడు మరియు శాసనోల్లంఘన ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చాడు. కావలి నారాయణ, నంద కృష్ణ మూర్తి, కిల్లి అప్పలనాయుడు శ్రీ అన్నెపు అప్పయ్య సహోద్యోగులు. అన్నెపు ఫిబ్రవరి 1943 నుండి ఏప్రిల్ 1943 వరకు విజయనగరం సబ్ జైలులో ఉంచబడ్డాడు. అన్నెపు అప్పయ్య స్వాతంత్య్రోద్యమంలో పాల్గొనడం వల్ల తన గ్రామం నుండి ఎందరో ఉద్యమంలో పాల్గొనేలా ప్రేరేపించారు. అప్పయ్య 5 ఆగస్టు 1991న తుది శ్వాస విడిచారు. ఆ సమయంలో ఆయనకు భార్య మరియు ఐదుగురు పిల్లలు ఉన్నారు.

నవంబర్ 1982 నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం జారీ చేసిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల పెన్షన్‌ను దేశం సక్రమంగా కుటుంబానికి మంజూరు చేసింది.

42- పుల్లెల శ్యామసుందరరావు  

పుల్లెల శ్యామసుందరరావు జిల్లా ఇచ్ఛాపురం గ్రామ నివాసి. శ్రీకాకుళం, ఆంధ్రప్రదేశ్. బెర్హంపూర్‌లో ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్నప్పుడు, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమానికి ప్రతిస్పందనగా అతను తన చదువును విడిచిపెట్టాడు. కల్లు దుకాణాల పికెటింగ్‌ను నిర్వహించినందుకు బెర్హంపూర్ మరియు కడలూర్ జైళ్లలో 8 ఫిబ్రవరి 1922 నుండి 14 సెప్టెంబర్ 1922 వరకు ఏడు నెలల ఒక వారం జైలు శిక్షను అనుభవించాడు. జిల్లాలో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం యొక్క కారణాన్ని ప్రచారం చేయడానికి అతను విస్తృతంగా పర్యటించాడు మరియు 1930 ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో నౌపాడు ఉప్పు క్షేత్రాలపై దాడి చేశాడు. అతను ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించాడు మరియు బెర్హంపూర్ మరియు కడలూర్ జైళ్లలో 16 జనవరి 1932 నుండి ఆరు నెలల కఠిన కారాగార శిక్ష అనుభవించాడు మరియు రూ.100/- జరిమానా చెల్లించాడు. 1934-35లో బర్మాలో ఆంధ్ర మహాసభ కార్యదర్శిగా పనిచేసి అక్కడి నుంచి ప్రజావాణి అనే వారపత్రికను నడిపారు. అతను 1935-36లో తుఫాను-బాధిత ప్రజల సహాయానికి కూడా తీవ్రంగా కృషి చేశాడు. PCC సభ్యుడు, అతను కార్యదర్శి మరియు D.C.C. అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు మరియు 1937లో A.P. పాత్రోను ఓడించి ఎమ్మెల్యే అయ్యాడు. 1940లో ఆంధ్ర కిసాన్ సభ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ఇచ్ఛాపురంలో గృహ నిర్బంధంలో ఉండగా, రావు తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురై 1940 జూన్ 16న మరణించారు.

-43– ఎన్ఎస్ వరదాచారి

వరదాచారి ఎన్.ఎస్.అనంతాచారి మరియు సింగారమ్మాల కుమారుడు. 1897 జనవరి 25న తిరుపతికి సమీపంలోని తెనాలిలో జన్మించిన ఆయన వి.ఎస్. ట్రిప్లికేన్ హిందూ హైస్కూల్‌లో శ్రీనివాస శాస్త్రి మరియు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో డా.సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ చరిత్ర మరియు ఆర్థిక శాస్త్రంలో ఆనర్స్ చేశారు. అతను 1918లో న్యాయశాస్త్ర పట్టా తీసుకున్నాడు. ఆగస్ట్ 13, 1920న, ట్రిప్లికేన్‌లోని జమ్మా మసీదు వద్ద, గాంధీజీ విదేశీ బట్టలు, బిరుదులు, పాఠశాలలు, బహిష్కరించాలని వేడుకున్న ప్రేక్షకుల మధ్య N. S. వరదాచారి, K. సంతానం మరియు మరికొంత మంది యువకులు ఉన్నారు. మరియు న్యాయస్థానాలు. అతను న్యాయవాద వృత్తిని మాత్రమే కాకుండా, ప్రతి విలాసవంతమైన వస్తువును మరియు హోదాకు సంబంధించిన ప్రతి చిహ్నాన్ని విసిరాడు.

N. S. వరదాచారి సుదీర్ఘమైన, నిరాడంబరమైన మరియు గొప్ప జీవితాన్ని గడిపారని, చొక్కా లేకుండా, చెప్పులు లేకుండా మరియు నిస్వార్థంగా జీవించారని అంటారు. మహాత్మాగాంధీ నేతృత్వంలోని అనేక సత్యాగ్రహ ఉద్యమాల్లో ఆయన అగ్రగామిగా ఉన్నారు మరియు ఎనిమిదేళ్లకు పైగా వివిధ జైళ్లలో శిక్షలు అనుభవించారు. అతను గొప్ప సంస్కృత ప్రేమికుడు మరియు భగవద్గీత యొక్క ఆసక్తిగల విద్యార్థి. గాంధీజీ జీవన విధానం, ఆయన ప్రసంగాలు, భారత స్వాతంత్ర్యం పట్ల ఆయనకున్న దృష్టి, ఆయన మరియు ఆయన అనుచరులు అనుసరించడానికి ఇష్టపడే సత్యాగ్రహం మరియు అహింసా ప్రణాళికలకు NSV ఆకర్షితుడయ్యాడు. గాంధీజీ నడిపే యంగ్ ఇండియా అనే వార్తాపత్రికకు సంపాదకునిగా నియమించబడ్డాడు. గాంధీజీ మరణానంతరం NSV నెహ్రూ, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, మొరార్జీ, గుల్జారీలాల్, రాజేంద్ర ప్రసాద్, రాజాజీ మరియు ఇతరులతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది. NSV ట్రిప్లికేన్ నియోజకవర్గం నుండి 10 సంవత్సరాలు శాసనసభ సిట్టింగ్ సభ్యునిగా ఉన్నారు.

ఉయ్యూరు డిగ్రీ కాలేజీలో గిడుగు జయంతి

https://www.youtube.com/post/UgkxTsfTtjTs0zvxI92iXI9aOW5Po9YUq-DT

https://www.youtube.com/post/UgkxyZt3pNOkE7w_o4p70fX8jNxSI7CXZetU

మనం మర్చిన వీరంతాఎంతో గ్రేట్ -6

29- కుమేత చిన్నరప రెడ్డి
కుమేత చిన్నరప రెడ్డి 1870వ సంవత్సరంలో అనంతపురం జిల్లా గూటి తాలూకాలోని పెద్దవడుగూరులో జన్మించారు. అతను ఐదవ తరగతి వరకు చదివినా, అతను చాలా తెలివైనవాడు. అతను భూస్వామి మరియు వ్యవసాయదారుడు. అతను పత్తి మరియు వేరుశెనగ వ్యాపారాన్ని నడిపాడు మరియు చివరికి వేరుశెనగ పొట్టు జిన్నింగ్ మిల్లుతో పాటు పత్తి విత్తనాలను వేరు చేసే పరిశ్రమను ప్రారంభించాడు. మద్రాసు, బొంబాయి, అనంతపురం మరియు గూటి వంటి అనేక ప్రాంతాలకు తన పరిశ్రమను విస్తరించి, తనకంటూ గొప్ప పేరు సంపాదించుకున్నాడు.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, కుమేత చిన్నరప అనేక మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించారు. అతను మహాత్మా గాంధీ మరియు ఇతర స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల పట్ల గొప్ప భక్తి భావాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. నీలం సంజీవ రెడ్డి (భారత ఆరవ రాష్ట్రపతి), గూటి కేశవపిళ్లై, పమిడి తిరుపతిరావు మరియు ఇల్లూరు కేశమ్మ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ఆయన సన్నిహితులు. 1930లో గాంధీజీ, ఆచంట రుక్మిణి, అమలా దేవి ఛటోపాధ్యాయ అరెస్టులకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపారు. తన తాలూకా బోర్డు అధినేతగా ఉన్నప్పటికీ అక్కడ జరిగే సమావేశాల్లో నేలపైనే కూర్చున్నారు. 1930 డిసెంబరులో మద్రాస్‌లోని మోరీనా బీచ్‌లో మహాత్మా గాంధీ నిర్వహించిన సమావేశానికి తన స్నేహితులతో కలిసి హాజరయ్యారు, ఇది భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట కథలో కీలకమైన ఎపిసోడ్. ఈ సమావేశంలో మహాత్మాగాంధీ మాట్లాడుతూ భారతదేశాన్ని బ్రిటిష్ పాలన నుంచి విముక్తి చేసేందుకు తాను దేశమంతటా పర్యటించానని, అనేక రకాల వ్యయప్రయాసలకోర్చి దేశభక్తులు అందుకు ఉదారంగా విరాళాలు అందించాలని కోరారు. గూటి కేశవపిళ్లై ఈ విషయాన్ని తెలుగులోకి అనువదించినప్పుడు, చిన్నరప రెడ్డి తన గ్రామాన్ని సందర్శిస్తే విరాళం ఇవ్వగలనని మహాత్మా గాంధీకి చెప్పాడు. కుమేత చిన్నరప్ప ఆహ్వానం మేరకు 1934 జనవరి 3వ తేదీన మహాత్మాగాంధీ పెద్దవడుగూరుకు చేరుకున్నారు.గ్రామం నలుమూలల నుంచి వందలాది మంది ప్రజలు ఆయనను సందర్శించి తమ సమస్యలను తెలియజేస్తూ వినతిపత్రాలు అందజేశారు. మధ్యాహ్నం పెద్దవడుగూరు దక్షిణ ప్రాంతంలోని కుమెత చిన్నరప రెడ్డికి చెందిన మైదానంలో గాంధీజీ ప్రజలనుద్దేశించి ప్రసంగించారు. సుమారు రూ.27,000/- మరియు దాదాపు 5 కిలోల బంగారాన్ని విరాళాలుగా సేకరించారు. అదనంగా, కుమేత చిన్నరప రెడ్డి తన 30 ఎకరాల సాగు భూమిని వేలం వేసిన తర్వాత పొందిన మొత్తాన్ని మరియు గాంధీ స్థానిక నాలుగు రోజుల పర్యటన కోసం ఉపయోగించిన కారును కూడా మహాత్మా గాంధీకి ఇచ్చాడు. అతను గొప్ప దేశభక్తుడు మరియు తన జీవితమంతా ప్రజల సంక్షేమం కోసం జీవించాడు.
కుమేత చిన్నరప రెడ్డి 1965లో మరణించారు

30- ఇడుకల్లు సదాశివన్ 

ఇడుకల్లు సదాశివన్ 1912 డిసెంబర్ 29న అనంతపురం జిల్లా రాయదుర్గంలో జన్మించారు. హరిజనుల అభ్యున్నతి కోసం అవిశ్రాంతంగా కృషి చేసిన అంకితభావంతో స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.

ఇడుకల్లు సదాశివన్, ఎన్జీ నిర్వహించిన రాజకీయ పాఠశాలలో సోషలిస్టు సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించారు. రంగా, పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య, మాకినేని బసవపున్నయ్య వంటి కమ్యూనిస్టు నాయకుల ప్రభావంతో కమ్యూనిస్టుగా మారారు. నీలం రాజశేఖరరెడ్డి, తరిమెల నాగిరెడ్డి, డీడీ, వీకే వంటి వారితో కలిసి ఆయన జిల్లాలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆదినారాయణ రెడ్డి. కృష్ణా నదీ జలాలను కరువు పీడిత రాయలసీమకు తరలించాలని కాంగ్రెస్‌ నేతలు అనంత వెంకటరెడ్డి గోపాలకృష్ణతో పాటు పోరాటం చేశారు. వారి పోరాటాల ఫలితంగా ఇప్పటికీ నదీ జలాలు జిల్లాలోకి ప్రవహిస్తున్నాయి.

1935లో ఇడుకల్లు గట్టు వెంకటరమణప్ప సహకారంతో బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్ ప్రారంభించిన కేశవ విద్యానికేతన్ పేరుతో అనంతపురంలో హరిజన హాస్టల్ నిర్వహణ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. అతను హాస్టల్‌లోని పిల్లలకు అందించడానికి గ్రామాలకు వెళ్లి ఆహార సేకరణ డ్రైవ్‌ను నిర్వహించేవాడు, మొక్కజొన్న మరియు జొన్నలను సేకరించాడు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి శ్రీ దామోదరం సంజీవయ్య ఈ హాస్టల్ విద్యార్థి. హరిజన పిల్లలకు వ్యక్తిగత మరియు సమాజ పరిశుభ్రత గురించి నేర్పడానికి, ఇడుకల్లు సదాశివన్ వారి ఇళ్లను సందర్శించి, వారి వీధులను ఊడ్చి, స్నానాల గురించి అవగాహన కల్పించేవారు. కమ్యూనిస్టు నేతగా హరిజనులకు ఇళ్లు, భూమి వంటి సౌకర్యాలు కల్పించారు. వారి కోసం అనంతపురంలోని రాణినగర్‌, ఫెర్రర్‌నగర్‌ ప్రాంతాలను ఏర్పాటు చేశాడు.
ఇడుకల్లు రాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యునిగా పనిచేసినా సాదాసీదా జీవితం గడిపి ఎందరికో ఆదర్శంగా నిలిచారు. ఇడుకల్లు సదాశివన్ 1988 అక్టోబర్ 12న మరణించారు

31-చింత చెరువు హంపమ్మ

1930లో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారుడు కల్లూరు సుబ్బారావు ఉపన్యాసానికి హాజరైన యువకులలో ఇడుకల్లు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చేరారు. ఇడుకల్లు బళ్లారి సెంట్రల్ జైర్‌లో యువ భారతీయ ఆందోళనకారులపై బ్రిటిష్ పోలీసుల దౌర్జన్య చర్యలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతూ కొన్ని సంవత్సరాలు గడిపాడు. ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా స్కూల్ ఫైనల్ వరకు మాత్రమే చదివిన యువకుడు ఇడుకల్లు సదాశివన్ జైలు జీవితంలో రాజకీయ శిక్షణా శిబిరాల్లో పాల్గొని ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకున్నాడు. భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య, ముట్నూరి కృష్ణారావు వంటి రాజకీయ నాయకులు నడిపిన మచిలీపట్నంలోని నేషనల్ కాలేజీలో చేరాడు. 1934లో మచిలీపట్నం వచ్చిన మహాత్మా గాంధీ ఆయన లక్షణాలను గమనించి అభినందించారు. స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు ఎన్.జి నిర్వహించిన వేసవి రాజకీయ శిక్షణ తరగతులకు కూడా ఇడుకల్లు హాజరయ్యారు. నిడుబ్రోలులో రంగా ఎన్.జి నిర్వహించిన వేసవి రాజకీయ శిక్షణ తరగతులకు కూడా ఇడుకల్లు హాజరయ్యారు. 1933 డిసెంబరులో చేపట్టిన హరిజన యాత్రలో మహాత్మాగాంధీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పర్యటించారు.ఈ సందర్భంగా గాంధీజీ రాయలసీమ ప్రాంతంలోని గూటి తాలూకాలోని పెద్దవడుగూరులో పర్యటించడం అనంతపురం జిల్లాకు చిరస్మరణీయ ఘట్టంగా మారింది.
గాంధీజీ తన సహచరులైన మాలమణి, మౌలానా సుభానీ, మాగంటి బాపినీడు తదితరులతో కలిసి 1934 జనవరి 3వ తేదీన పెద్దవడుగూరు చేరుకున్నారు. మద్రాసు మెరీనా బీచ్‌లో హరిజన యాత్రలో భాగంగా ఏర్పాటు చేసిన సభకు హాజరైన ఆయన స్వాతంత్య్ర సాధన కోసం విరాళాల కోసం స్వగ్రామానికి రావచ్చని కుమ్మెట్ట చిన్నార్పరెడ్డి ఆహ్వానం మేరకు పెద్దవడగూరుకు వచ్చారు.

దాదాపు తెల్లవారుజామున 3 గంటలకు చుట్టుపక్కల గ్రామాల ప్రజలంతా సభా వేదిక చుట్టూ చేరారు. గాంధీజీని చూడటానికి. వేదికను 8 అడుగుల ఎత్తులో నిర్మించారు. ఈ సందర్భంగా దాదాపు 12 వేల మంది ప్రజలు తరలివచ్చారు. వేదిక దగ్గర మహిళల కోసం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేశారు. స్వచ్ఛంద సేవాదళ్ నాయకుడు శ్రీ కె. నారాయణ రెడ్డి గారు, ప్రజలు శాంతియుతంగా ఉండేలా చూసుకున్నారు, దాదాపు 50 మంది సేవాదళ్ సభ్యులు పాల్గొన్నారు. ఉదయం 7 గంటలకు గాంధీజీ సభా ప్రాంగణానికి చేరుకున్నారు, అక్కడి నుంచి చిన్నార్పరెడ్డి ఖద్దరుతో పూలమాల వేసి గాంధీజీని వేదికపైకి సాదరంగా ఆహ్వానించారు. అనంతరం కమ్మర సాంబయ్య దైవ ప్రార్థనతో సభను ప్రారంభించారు.

గాంధీజీ సభను ప్రారంభించి, అంటరానితనం, భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం ప్రాముఖ్యత అనే అంశంపై ప్రసంగించారు. ఆయన హిందీ ప్రసంగాన్ని శ్రీ సత్యనారాయణ తెలుగులోకి అనువదించారు. స్వాతంత్య్ర ఉద్యమానికి ఆర్థిక సహాయం కూడా అవసరం కాబట్టి త్యాగాలు చేయడం ద్వారా ప్రజలు తమ దేశభక్తిని చాటుకోవాలని గాంధీజీ పిలుపునిచ్చారు.

మొదటి విరాళం రూ.1,116/- దేశభక్తి మహిళ చింతచెరువు హంపమ్మ ఇంటి నుండి అందించబడింది. గాంధీజీ ఆమెకు నమస్కరించి తన ప్రసంగాన్ని కొనసాగించారు. ప్రసంగం ముగియగానే, హంపమ్మ తన ‘మంగళసూత్రం’ మొదలుకొని తన వద్ద ఉన్న డబ్బు, బంగారు ఆభరణాలు, తన దగ్గర ఉన్న డబ్బుతో సహా గాంధీకి తిరిగి వచ్చింది. అది చూసిన ప్రజలు స్త్రీ, పురుషులు అనే తేడా లేకుండా తమ ధనాన్ని, బంగారు ఆభరణాలను జాతి కోసం దానం చేశారు. సభా వేదిక నుంచి బయలుదేరిన గాంధీజీ చింతచెరువు హంపమ్మకు అభినందనలు తెలిపారు.

ఆ సందర్భంగా సుమారు రూ. 27,000/- మరియు 5 కిలోలు. గాంధీ కస్తూర్భా నిధికి బంగారాన్ని విరాళంగా ఇచ్చారు. పెద్దవడుగూరు సమీపంలోని చింత చెరువు గ్రామానికి చెందిన హంపమ్మ సభ ముందు విరాళం అందించిన తొలి మహిళను ఇప్పటికీ ఆ గ్రామ ప్రజలు స్మరించుకుని సంబరాలు చేసుకుంటారు.స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ ఉద్యమకారిణి, మహిళా ఉద్యమకారిణి అయిన ఇడుకల్లు రాజమ్మ సామాజిక, గృహ బాధ్యతలను సమతూకంలో నిర్వహించడంలో చక్కగా పనిచేసిన ఆదర్శ గృహిణి. ఆమె ఇల్లూరు గ్రామానికి చెందినది. 1941లో గాంధీజీ పిలుపు మేరకు వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో పాల్గొనేందుకు ఆమె తన చదువును విడిచిపెట్టి స్వగ్రామానికి చేరుకుంది. సోదరి సలహా మేరకు రాజమ్మ సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు.
ఈ సమయంలో, బెంగాల్‌లో కరువు లక్షలాది మందిని చంపింది. కేశమ్మ, హట్టి పిల్లమ్మ, ఛాయాపురం పుల్లమ్మ, రాజమ్మ కరవు నివారణకు నిధులు సేకరించేందుకు బృందాలుగా ఏర్పడ్డారు. జిల్లా వ్యాప్తంగా 60 గ్రామాల నుంచి నాలుగు వేల రూపాయలు వసూలు చేశారు.
1943లో విజయవాడలో జరిగిన కమ్యూనిస్టు మహిళా వాలంటీర్‌ శిక్షణా శిబిరంలో రాజమ్మ శిక్షణ పొందింది. అనంతపురం జిల్లా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ స్థాపకులైన ఇడుకల్లు సదాశివన్, రాజమ్మల వివాహం 19-08-1943న హిందూపురం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు లింగన్న నిర్వహిస్తున్న సేవా మందిరం సమీపంలో జరిగింది. మరో గొప్ప స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు కల్లూరు సుబ్బారావు ఆశీస్సులతో వీరి వివాహం జరిగింది.

రాజమ్మ సదాశివన్ గారు స్వాతంత్య్ర ఉద్యమానికి ఎంతో కృషి చేశారు. ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా ఆ దంపతులు వెనక్కి తగ్గలేదు. కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాల్లో పూర్తి స్థాయిలో పాల్గొన్నారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషేధం ఉన్న సమయంలో, సదాశివన్ అజ్ఞాతవాసానికి వెళ్లారు. రాజమ్మ పిల్లల బాధ్యత. అంతేకాదు, యువజన సంఘం నిర్వహిస్తున్న ‘ఆకాశవాణి’ అనే రహస్య పత్రికను ప్రచురించిన ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను రక్షించడం ఆమె బాధ్యత.

1947 తర్వాత అంటే తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలో ఉద్యమకారులను పోలీసులు కాల్చి చంపిన రోజులు ఉన్నాయి. అంత టెన్షన్‌లో కూడా ఉదాసీనంగా మారకుండా స్వేచ్ఛ కోసం నిరంతరం కృషి చేసింది.

32-ఇడుకల్లు రాజమ్మ
స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ కార్యకర్త మరియు మహిళా ఉద్యమకారిణి అయిన దూకల్లు రాజమ్మ సాంఘిక మరియు గృహ బాధ్యతలను సమతూకం చేయడంలో చక్కగా పనిచేసిన ఆదర్శ గృహిణి. ఆమె ఇల్లూరు గ్రామానికి చెందినది. 1941లో గాంధీజీ పిలుపు మేరకు వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో పాల్గొనేందుకు ఆమె తన చదువును విడిచిపెట్టి స్వగ్రామానికి చేరుకుంది. సోదరి సలహా మేరకు రాజమ్మ సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు.

ఈ సమయంలో, బెంగాల్‌లో కరువు లక్షలాది మందిని చంపింది. కేశమ్మ, హట్టి పిల్లమ్మ, ఛాయాపురం పుల్లమ్మ, రాజమ్మ కరవు నివారణకు నిధులు సేకరించేందుకు బృందాలుగా ఏర్పడ్డారు. జిల్లా వ్యాప్తంగా 60 గ్రామాల నుంచి నాలుగు వేల రూపాయలు వసూలు చేశారు.

1943లో విజయవాడలో జరిగిన కమ్యూనిస్టు మహిళా వాలంటీర్‌ శిక్షణా శిబిరంలో రాజమ్మ శిక్షణ పొందింది. అనంతపురం జిల్లా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ స్థాపకులైన ఇడుకల్లు సదాశివన్, రాజమ్మల వివాహం 19-08-1943న హిందూపురం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు లింగన్న నిర్వహిస్తున్న సేవా మందిరం సమీపంలో జరిగింది. మరో గొప్ప స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు కల్లూరు సుబ్బారావు ఆశీస్సులతో వీరి వివాహం జరిగింది.

రాజమ్మ సదాశివన్ గారు స్వాతంత్య్ర ఉద్యమానికి ఎంతో కృషి చేశారు. ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా ఆ దంపతులు వెనక్కి తగ్గలేదు. కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాల్లో పూర్తి స్థాయిలో పాల్గొన్నారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషేధం ఉన్న సమయంలో, సదాశివన్ అజ్ఞాతవాసానికి వెళ్లారు. రాజమ్మ పిల్లల బాధ్యత. అంతేకాదు, యువజన సంఘం నిర్వహిస్తున్న ‘ఆకాశవాణి’ అనే రహస్య పత్రికను ప్రచురించిన ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను రక్షించడం ఆమె బాధ్యత.

1947 తర్వాత అంటే తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలో ఉద్యమకారులను పోలీసులు కాల్చి చంపిన రోజులు ఉన్నాయి. అంత టెన్షన్‌లో కూడా ఉదాసీనంగా మారకుండా స్వేచ్ఛ కోసం నిరంతరం కృషి చేసింది.

1969లో అనంతపురంలో పేదల ఇళ్ల స్థలాల కోసం కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆధ్వర్యంలో పోరాటం జరిగింది. మున్సిపల్ చైర్మన్ ఆదేశంతో అధికారులు పేదలపై దండెత్తారు. ఇడుకల్లు రాజమ్మ మరియు ఆమె బృందం బట్టలు, ధాన్యం మరియు ఆహారం కోసం యాచించి పేద ప్రజలకు అందించారు. చివరకు పోరాటం విజయవంతమైంది.

1970లో అనంతపురం జిల్లా మహిళా సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేశారు. రాజమ్మ సమాఖ్య తొలి అధ్యక్షురాలు అయ్యారు. 1983 జనవరి 23న ఆమె తుది శ్వాస విడిచారు.

  సశేషం

మనం మర్చిన వీరంతా ఎంతో గ్రేట్ -6

26-పసల పూర్ణ చంద్రరావు

పసల కృష్ణమూర్తి (1900-78) పశ్చిమగోదావరి జిల్లా తాడేపల్లిగూడెం తాలూకాలోని పశ్చిమ విప్పర్రు గ్రామానికి చెందినవారు. అతను ఆదియ్య మరియు సీతమ్మ దంపతులకు 1900 జనవరి 26న జన్మించాడు. పసల అంజలక్ష్మితో వివాహం జరిగింది. 1921 మార్చిలో గాంధీజీ విజయవాడ వచ్చినప్పుడు, కృష్ణమూర్తి తన భార్య అంజలక్ష్మితో కలిసి కాంగ్రెస్‌లో చేరారు. గాంధీజీ 1929లో చాగల్లులోని ఆనంద నికేతన్ ఆశ్రమాన్ని సందర్శించినప్పుడు అప్పట్లో ఓ కూతురు ఉన్న కృష్ణమూర్తి దంపతులు ఖద్దరు నిధికి బంగారం ఇచ్చారు. ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో పాల్గొని 1930 అక్టోబరు 6న రాజమండ్రి మరియు వెల్లూరు జైళ్లలో ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించారు. గాంధీ-ఇర్విన్ ఒప్పందం ఫలితంగా అతను 13 మార్చి 1931న విడుదలయ్యాడు. 1932 జూన్ 26న తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్‌లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం సందర్భంగా విదేశీ బట్టల దుకాణాన్ని పికెటింగ్ చేసి భీమవరం సబ్ కలెక్టర్ కార్యాలయంపై జాతీయ జెండాను ఎగురవేశారు. ఫలితంగా అరెస్టు చేసి 1932 జూన్ 27న ఏడాది జైలు శిక్ష విధించారు. జరిమానా రూ. 400/- లేని పక్షంలో జైలు శిక్షను 12 వారాల పాటు పొడిగించాల్సి ఉంటుంది. ఖాదీ వ్యాప్తి, హరిజనుల అభ్యున్నతి కోసం ఆయన పోరాడారు. కృష్ణమూర్తి మరియు అతని భార్య, అంజలక్ష్మి పశ్చిమ విప్పర్రులో ఆసుపత్రిని నిర్మించి చాలా మందికి ప్రయోజనం చేకూర్చారు. కృష్ణమూర్తి తన ఆస్తి ద్వారానే కాకుండా భిక్షాటన ద్వారా కూడా అనేక మందికి సహాయం చేశాడు. స్వాతంత్య్రానంతరం తాడేపల్లిగూడెం తాలూకా స్వతంత్ర సమరయోధుల సంఘం అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. అతను భారత ప్రభుత్వం యొక్క స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల పెన్షన్‌ను తిరస్కరించాడు. హరిజనులకు ఇళ్ల కోసం పశ్చిమ విప్పర్రులో రెండెకరాల భూమి ఇచ్చాడు. ఆయన చేసిన సేవలకు గుర్తుగా తాడేపల్లిగూడెం మున్సిపాలిటీ పసల కృష్ణమూర్తి మెమోరియల్ ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌ను నిర్మించింది. అతను 20 సెప్టెంబర్ 1978న మరణించాడు.

27-  పసల అంజిలక్ష్మి  

పసల అంజిలక్ష్మి (1904-98) పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెం తాలూకాలోని పశ్చిమ విప్పర్రు గ్రామానికి చెందిన వెంకటరామయ్య, వెంకమ్మ దంపతులకు 1904లో పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, అత్తిలి మండలానికి సమీపంలోని దాసుళ్ల కుముదవల్లి గ్రామంలో జన్మించారు. 1921 మార్చిలో గాంధీజీ విజయవాడ వచ్చినప్పుడు అంజిలక్ష్మి తన భర్త కృష్ణమూర్తితో కలిసి కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.1929లో గాంధీజీ చాగల్లులోని ఆనంద నికేతన్ ఆశ్రమాన్ని సందర్శించినప్పుడు అప్పట్లో కుమార్తె ఉన్న లక్ష్మి దంపతులు ఖద్దరు నిధికి బంగారం ఇచ్చారు. ఆమె వితంతు వివాహాలను ప్రోత్సహించింది మరియు అంటరానితనాన్ని నివారించడానికి అవిశ్రాంతంగా పోరాడింది. 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం సందర్భంగా భీమవరంలో విదేశీ వస్త్ర దుకాణం వద్ద పికెటింగ్ చేస్తున్న అంజిలక్ష్మిని అరెస్టు చేశారు. 20 జనవరి 1931న ఆమెకు 6 నెలల జైలు శిక్ష విధించబడింది. ఆమె తన మూడేళ్ల చిన్నారితో పాటు మద్రాసు మరియు వెల్లూరులో ఖైదు చేయబడింది. గాంధీ-ఇర్విన్ ఒప్పందాన్ని అనుసరించి ఆమె 7 జూలై 1931న విడుదలైంది. ఆమె మరోసారి ఉద్యమంలో పాల్గొని, 1932 జూన్ 27న పది నెలల జైలు శిక్ష అనుభవించింది. ఆమె ఆరు నెలల గర్భవతి అయినప్పటికీ, ఆమె తన 5 ఏళ్ల కుమారుడు ఆదినారాయణతో పాటు వేలూరు మరియు కన్ననూర్ జైళ్లలో ఖైదు చేయబడింది. 29 అక్టోబర్ 1932న ఆడపిల్ల పుట్టింది. ఆ అమ్మాయిని కృష్ణ భారతి అని పిలవాలని కుటుంబం నిర్ణయించుకుంది. 26 ఏప్రిల్ 1933న, ఆ సమయంలో ఆరు నెలల వయసున్న తన నవజాత శిశువుతో పాటు ఆమె కన్ననూర్ జైలు నుండి విడుదలైంది. ఆమె, తన భర్త కృష్ణమూర్తితో కలిసి పశ్చిమ విప్పర్రులో ధర్మాసుపత్రి (ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి) స్థాపనలో కీలకపాత్ర పోషించారు, అక్కడ కూడా ఆమె పనిచేశారు. దేశాన్ని ప్రేమించే వారికి ఆమె త్యాగం గొప్పది. 1972 ఆగస్టు 15న, భారత ప్రభుత్వం స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో వారు చేసిన కృషికి గౌరవంగా రజత పతకాన్ని అందజేసింది. 2 అక్టోబర్ 1995న, హైదరాబాద్‌లోని ఆంధ్ర మహిళా సభ అంజిలక్ష్మిని ప్రత్యేకంగా స్వాగతించి, సత్కరించింది; 1998లో న్యూఢిల్లీలో అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా ఆమెను మళ్లీ గౌరవించారు. ఆమె 3 డిసెంబర్ 1998న మరణించారు.

28- కలగర పిచ్చమ్మ

కలగర పిచ్చమ్మ (1883-1952) పశ్చిమగోదావరి జిల్లా ఏలూరు తాలూకాలోని చాటపర్రు గ్రామంలో నివాసం ఉండేవారు. ఈమె 1883 ఆగస్టు 10న మాగంటి రామినీడు, మహాలక్ష్మమ్మ దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె 1921లో స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో చురుగ్గా వ్యవహరించారు. ఆమెకు 15 ఏళ్ల వయసులో కలగర రామస్వామితో వివాహం జరిగింది. కందుకూరి, రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు వంటి సంస్కర్తల గురించి విన్న తర్వాత ఈ జంట సామాజిక సేవను కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. మహిళల అభ్యున్నతి కోసం ఏలూరులో మహిళా ప్రార్థనా కమ్యూనిటీ హాల్ నిర్మాణంలో కూడా పిచ్చమ్మ కీలకపాత్ర పోషించారు. ఆమె 1910 నుండి 1927 వరకు సంస్థ కార్యదర్శిగా మరియు 1944 నుండి 1949 వరకు సంస్థకు అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు. 1900 సంవత్సరంలో ఆమెకు మాగంటి అన్నపూర్ణా దేవి జన్మించారు. అన్నపూర్ణా దేవి స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో శక్తివంతమైన వ్యక్తి. అన్నపూర్ణాదేవి ఆరోగ్యం క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1927 మార్చి మొదటి మంగళవారం నాడు ఆమె ఝాన్సీ లక్ష్మికి జన్మనిచ్చింది. ఆమె ఆరోగ్యం కాలక్రమేణా క్షీణించడం కొనసాగింది మరియు 9 మార్చి 1927 న, ఆమె కేవలం 27 సంవత్సరాల వయస్సులో, మాగంటి అన్నపూర్ణా దేవి మరణించింది. ఆమె జ్ఞాపకార్థం పిచ్చమ్మ ఏలూరులో అన్నపూర్ణాదేవి స్మారక మందిరాన్ని నిర్మించారు. పిచ్చమ్మ ఏలూరు పట్టణ కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షురాలిగా, ఏలూరు స్త్రీ ప్రార్థన సమాజం కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. ఆమె ఏలూరులోని మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ ఖద్దర్ ఇండస్ట్రీస్‌కు భూమిని ఇచ్చి అభివృద్ధి చేసింది. ఆమె హరిజన అభ్యున్నతి మరియు మహిళా సంఘాల స్థాపనలో చురుకైన ఆసక్తిని కనబరిచింది. ఆమె శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొంది మరియు 1930 జూలై 14న ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించబడింది. ఆమె వేలూరు జైలులో ఖైదు చేయబడింది మరియు చివరకు భయంకరమైన అనారోగ్యం కారణంగా 27 అక్టోబర్ 1932న విడుదలైంది. ఆదర్శ మహిళగా గుర్తింపు పొందిన పిచ్చమ్మ 1952 జూన్ 21న తన 69వ ఏట మరణించారు.

మనం మర్చిన వీరంతా ఎంతో గ్రేట్ -5

22-కొత్తపల్లి వెంకటస్వామి
అన్నమయ్య, ఆంధ్రప్రదేశ్

కొత్తపల్లి వెంకటస్వామి 1920 జూలై 1వ తేదీన అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట తాలూకాలోని ఉర్లగట్టుపోడులో జన్మించారు. అతని తల్లిదండ్రులు శ్రీ పిచ్చియ్య మరియు శ్రీమతి. పిచ్చమ్మది వ్యవసాయ కుటుంబానికి చెందినది. అతను శ్రీమతితో వివాహం చేసుకున్నాడు. లక్ష్మి దేవమ్మ.

చిన్నతనంలో తండ్రికి వ్యవసాయ పనుల్లో సాయం చేస్తూనే.. పొలాల్లో పని చేసే కూలీల పాటల్లో స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం గురించి కొత్తపల్లి వినిపించారు. చదువు అంతంత మాత్రంగానే ఉన్నా వార్తాపత్రికలు చదవడం ద్వారా స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం గురించి తెలుసుకున్నారు. కొత్తపల్లి స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొనేవారు. సత్యాగ్రహిగా అనేక సమావేశాలలో భాగమయ్యాడు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో, జెండాలను వీధుల్లో ఊరేగించారు మరియు స్వదేశీ ఉత్పత్తులను మాత్రమే ఉపయోగించడం గురించి గ్రామీణ పట్టణాలలో బోధించేలా ప్రజలను ప్రోత్సహించారు. కొత్తపల్లి మహాత్మాగాంధీ మరియు ఇతర జాతీయ నాయకుల భావజాలాన్ని ప్రజల్లోకి వ్యాప్తి చేయడం ప్రారంభించారు. ఇందుకుగాను 1941 జనవరి 13న బ్రిటీష్ పోలీసులు అరెస్టు చేసి ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించారు. వేలూరు, అలీపురం జైళ్లలో శిక్ష అనుభవించారు. జైలు అధికారులు తనపై అనేక అఘాయిత్యాలు చేసినా, కఠిన నిబంధనల ప్రకారం ఉంచినా, స్వేచ్ఛ తన జన్మహక్కు అని ప్రకటించాడు. జైలులో తనకు పరిచయమైన టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులును ఆదర్శంగా చూసుకున్నాడు.

కొత్తపల్లి ప్రభుత్వోద్యోగి, తిండి పెట్టకుండా ఎవరితోనూ విడిపోలేదు. నెలల తరబడి మంచి తిండిలేక జైల్లో బతికేవాడు కాబట్టి తిండి విలువ, ఆకలికి అర్థం తెలుసు. ఎవరూ ఆకలితో బాధపడకూడదని ప్రకటించేవారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా భారత ప్రభుత్వం 25వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా 1972 ఆగస్టు 15న తామరపత్రంతో సత్కరించింది.

కొత్తపల్లి వెంకటస్వామి 2004 జనవరి 3న మరణించారు

23- పనపాకం ఆనందాచార్యులు

పనపాకం ఆనందాచార్యులు చిత్తూరు జిల్లాలోని కట్టమంచి గ్రామంలో వైష్ణవ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో 1843లో జన్మించారు. అతని తండ్రి జిల్లా కోర్టు షెరిస్తాదార్. పన్నెండేళ్ల వయసులో తండ్రిని కోల్పోయాడు. తన తండ్రి స్నేహితుడు సి.వి సహాయంతో 1863లో మెట్రిక్యులేట్ చేశారు. రంగనాధ శాస్త్రి. 1865లో మద్రాసులోని పాచియప్ప కళాశాలలో ఎఫ్‌ఏ ఉత్తీర్ణత సాధించి, అదే సంస్థలో ఉపాధ్యాయునిగా చేరి 1869 వరకు అలాగే కొనసాగారు. ఈ సమయంలో ఆయన ప్రైవేట్‌గా చదివి బి.ఎల్. డిగ్రీ. హైకోర్టులో ప్రముఖ న్యాయవాది కావలి వెంకటపతిరావు వద్ద ప్రాక్టీషనర్‌గా చేరి తక్కువ కాలంలోనే మంచి న్యాయవాదిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. 1889లో మద్రాసులో అడ్వకేట్స్‌ అసోసియేషన్‌ స్థాపకుడు. ప్రాక్టీస్‌ కాలంలో వైజయంతి అనే తెలుగు పత్రికను స్థాపించి అందులో అనేక విమర్శనాత్మక వ్యాసాలు ముద్రించాలి. కొంతకాలం ట్రిప్లికేన్ సాహిత్య సంఘానికి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. 1880లో మద్రాస్ నేటివ్ అసోసియేషన్‌కు కార్యదర్శిగా పనిచేసి 1884లో మద్రాసు మహాజన సభకు కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు.హిందూ, మద్రాస్ నేటివ్ పబ్లిక్ ఒపీనియన్ వంటి పత్రికలకు వ్యాసాలు కూడా రాశారు.

1885లో బొంబాయిలో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సెషన్‌లో 72 మంది ప్రతినిధులలో ఆనందాచార్యులు ఒకరు, మరియు కొందరు ఆయనను కాంగ్రెస్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరిగా కీర్తించారు. 1891లో నాగ్‌పూర్‌లో జరిగిన కాంగ్రెస్ ఏడవ వార్షిక సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించిన ఆంధ్రా నుండి మొదటి వ్యక్తి మరియు మొదటి దక్షిణ భారతీయుడు కూడా. 57 సంవత్సరాల తరువాత, తెలుగు ప్రముఖుడు – డా. భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య – మళ్ళీ ఆ పదవిని ఆక్రమించలేదు.

ఆనందాచార్యులు బ్రిటిష్ విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించేవాడు. సంఘ సంస్కర్తగా, అతను విద్య మరియు ఆస్తిలో మహిళల హక్కుల కోసం పోరాడాడు. అతను న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు మరియు వితంతు పునర్వివాహాలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. నిర్మాణాత్మక జాతీయవాదిగా, అతను ఎనిమిదేళ్లపాటు కలకత్తాలోని ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యునిగా పనిచేశాడు. అతను తన 65వ ఏట 28 నవంబర్ 1908న మరణించాడు. రాష్ బిహారీ ఘోష్, డిసెంబరు 1908లో మద్రాసులో జరిగిన 23వ మహాసభలో తన అధ్యక్ష ప్రసంగంలో, ఆనందచాయులు మృతికి సంతాపం తెలుపుతూ, కాంగ్రెస్ ఉద్యమ మార్గదర్శకుల్లో ఒకరిగా అభివర్ణించారు.

24- గెంటేశెట్టి వెంకటాచలపతి
చిత్తూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీకాళహస్తిలో జన్మించిన ఆయన విప్లవ నాయకుడిగా ఎదిగారు. మహాత్మా గాంధీ శ్రీకాళహస్తిలో పర్యటించినప్పుడు, వెంకటాచలపతి విదేశీ వస్తువులను సామూహిక బహిష్కరణకు ఏర్పాటు చేశారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం సందర్భంగా ఆయన విప్లవాత్మక కార్యాచరణకు పాల్పడ్డారు. వెంకటాచలపతిలోని మరో అంశం దళితులకు చేరువ కావడం. గాంధేయ పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమంలో భాగంగా హరిజన సేవా సొసైటీని స్థాపించి దళితుల దేవాలయ ప్రవేశం కోసం పోరాడారు.

25- కడప శ్రీ కోటి రెడ్డి

శ్రీ  కడప కోటి రెడ్డి (1886-1970) బారిస్టర్. 1919-20లో గాంధీజీ రాయలసీమ పర్యటనలో ఆయన వెంట ఉన్నారు. వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో కూడా పాల్గొని 1940 డిసెంబరు 7 నుండి వెల్లూరు మరియు తిరుచిరాపల్లి జైళ్లలో ఎనిమిది నెలల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. మళ్లీ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో 1942 ఆగస్టు 10 నుంచి వెల్లూరు మరియు అమరావతి జైళ్లలో నిర్బంధించబడ్డాడు మరియు డిసెంబర్ 1943లో తన తండ్రి మరణానంతరం విడుదలయ్యాడు. 1946-47లో ఆంధ్ర మహాసభ అధ్యక్షుడిగా మరియు దేవాదాయ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. మిశ్రమ మద్రాసు రాష్ట్రం. అతను 1962 వరకు శాసనసభ సభ్యునిగా ఉన్నారు మరియు 1964లో ఆంధ్రప్రదేశ్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌కు నామినేట్ అయ్యారు మరియు 30 జూన్ 1970 వరకు కొనసాగారు.

సశేషం

—

మనం మర్చిన వీరంతా ఎంతో గ్రేట్ -5

17-ఎలుగులూరు జగ్గయ్య

ఎలుగులూరు జగ్గయ్య జిల్లా రంపచోడవరం తాలూకా వెడ్లగెడ్డ గ్రామానికి చెందినవాడు. తూర్పు గోదావరి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్. అతను ప్రధానంగా షికారీగా జీవనోపాధి పొందాడు. గోదావరి ఏజెన్సీలోని చోడవరం డివిజన్‌లో మాన్‌సబ్దార్ మరియు బ్రిటిష్ అధికారుల దౌర్జన్యాలకు వ్యతిరేకంగా 1879లో జరిగిన రామప్ప తిరుగుబాటులో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. ద్వారబంధం చంద్రయ్యకు చెందిన లెఫ్టినెంట్, అతను అడ్డతీగల పోలీస్ స్టేషన్‌ను రెండుసార్లు లూటీ చేసి తగలబెట్టడంలో విజయం సాధించాడు. 30 ఏప్రిల్ 1880న రివార్డ్ రూ. అతడిని పట్టుకున్నందుకు 2000/- ప్రకటించారు. తిరుగుబాటుదారుల కదలికలపై పోలీసులకు సమాచారం ఇవ్వాలని కోటుం నర్సయ్యను ప్రోత్సహించింది. ఇన్‌స్పెక్టర్ ఇంగ్లెడో, పది మంది కానిస్టేబుళ్లతో కలిసి తిరుగుబాటుదారులకు ఆశ్రయం కల్పించిన వెల్లగలపాలెం అడవుల్లోకి వెళ్లారు. 1880 అక్టోబరు 31న తెల్లవారుజామున 4 గంటలకు, ఇన్‌స్పెక్టర్ కాల్పులు జరిపి జగ్గయ్యను నాభికి కొంచెం పైన కొట్టడంతో సాయుధ చర్య ప్రారంభమైంది; అతను 100 గజాలు పరిగెత్తి పడిపోయాడు. అతను జడ్డాంఘిలోని శిబిరానికి తీసుకెళ్లే వరకు సజీవంగా ఉన్నాడు, అక్కడ అతను మరణించాడు.

  18-వెంకు పాండు

వెంకు పాండు జిల్లా, రంపచోడవరం తాలూకా బోదులూరు గ్రామ నివాసి. తూర్పు గోదావరి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్. గోదావరి ఏజెన్సీలోని చోడవరం డివిజన్‌లో మాన్‌సబ్దార్ మరియు బ్రిటిష్ అధికారుల అణచివేత పాలనకు వ్యతిరేకంగా 1879-80లో జరిగిన రంప తిరుగుబాటులో పాల్గొన్నాడు. తన నాయకుడితో పాటు పలు పోలీస్ స్టేషన్ల దాడులు, దహనాల్లో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. పట్టుబడకముందే చోడవరం సమీపంలో ఓ కానిస్టేబుల్‌ను కూడా హత్య చేశాడు. మరణశిక్ష విధించబడిన పాండును ప్రభుత్వం 1880 నవంబర్‌లో యెల్లేశ్వరంలో ఉరితీసింది.

19- తాటపాటి వెంకటరాజు

తాటపాటి వెంకటరాజు జిల్లా ఆలమూరు తాలూకా రాజోలు గ్రామ నివాసి. తూర్పు గోదావరి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్. అతను క్షత్రియ సమాజానికి చెందినవాడు. అతను శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం (1930)లో పాల్గొన్నాడు. వాడపల్లిలో వేంకటేశ్వరస్వామి రథోత్సవం సందర్భంగా 1931 మార్చి 30న రథంపై దేవతామూర్తి, త్రివర్ణ పతాకం, మహాత్మాగాంధీ, మరికొందరు జాతీయ నాయకుల ఫొటోలను ఉంచారు. దీనిపై ప్రభుత్వ అధికారులు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయడంతో ఊరేగింపు ప్రారంభం కాగానే రాజోలు సబ్‌ఇన్‌స్పెక్టర్ జాతీయ నాయకుల చిత్రపటాలను తొలగించారు. ప్రజలు ఈ చర్యపై ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు మరియు పోర్ట్రెయిట్‌లు లేకుండా కారును గీయడానికి నిరాకరించారు. ఈ విషయమై చిన్నవాడపల్లిలో పెద్దఎత్తున ఆందోళనకు దిగారు. పోలీసులు కొందరిని అరెస్టు చేయగా మరికొందరిపై లాఠీచార్జి చేయగా, గుంపు పోలీసులపై రాళ్లు, బురద చల్లి ప్రతీకారం తీర్చుకుంది. దీంతో పోలీసులు విచక్షణా రహితంగా జనంపైకి కాల్పులు జరిపారు. పోలీసు కాల్పుల్లో వెంకటరాజు బలి అయ్యాడు; అతను నది కట్ట వద్దకు వెళుతున్నప్పుడు కాల్చి చంపబడ్డాడు మరియు వెంటనే మరణించాడు.

  20-బుర్రయ్య దొర

బుర్రయ్య దొర జిల్లా బుర్రమామిడి గ్రామ నివాసి. తూర్పు గోదావరి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్. గోదావరి ఏజెన్సీలోని చోడవరం డివిజన్‌లో మన్సబ్దార్ మరియు బ్రిటిష్ అధికారుల అణచివేత పాలనకు వ్యతిరేకంగా 1879-80లో జరిగిన రంప తిరుగుబాటులో పాల్గొన్నాడు. అతను మార్చి 1879లో తిరుగుబాటు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి పితురిదార్లతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. కర్రం తమ్మన్ దొర సమూహంలో ప్రధాన సభ్యుడు, అతను అనేక పోలీసు స్టేషన్లపై దాడి మరియు దహనంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. అతడిని పట్టుకున్నందుకు రూ.200/- రివార్డ్ ప్రకటించారు. తన కార్యకలాపాల గురించి ప్రభుత్వానికి సమాచారం ఇచ్చినందుకు కొత్తపల్లికి చెందిన అబ్బాస్ అలీ అనే పింఛనుదారుని హత్య చేశాడు. అతని ఇంటిని దోచుకుంటున్నప్పుడు, అతను 36వ రెజిమెంట్ స్థానిక పదాతిదళం యొక్క వింగ్‌ను ఎదుర్కొన్నాడు. డోరా మార్టిండేల్ నుండి బుల్లెట్ షాట్ అందుకున్న ఘర్షణలో అతను 16 నవంబర్ 1880న గంటన్నర తర్వాత మరణించాడు.

21-కళాప్రపూర్ణ -ఆత్మకూరు గోవిందాచార్యులు

ఆత్మకూరు గోవిందాచార్యులు (1895-1973) పశ్చిమగోదావరి జిల్లా గణపవరం మండలానికి సమీపంలోని తాడేపల్లిగూడెం తాలూకా అగ్రహార గోపవరం గ్రామ నివాసి. అతను 1895లో ప్రముఖ పాత్రికేయుడు, ప్రఖ్యాత రచయిత మరియు కవి వెంకట కృష్ణమాచార్యకు జన్మించాడు; మరియు అతని భార్య మరియు సుభద్ర. అతను సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించినప్పటికీ, అతను మాతృభూమి యొక్క బలిపీఠం మీద తన అదృష్టాన్ని మరియు ఆరోగ్యాన్ని వదులుకున్నాడు. అతను తన విద్యను కొనసాగించడానికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికాకు వెళ్లడానికి సిద్ధమవుతున్నాడు, గాంధీజీ యొక్క స్పష్టమైన పిలుపుకు ప్రతిస్పందిస్తూ, అతను స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం మరియు జాతి విముక్తి ఉద్యమంలో మునిగిపోయాడు. అతను 1921లో పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, ఏలూరులో గాంధీజీ నేషనల్ కాలేజీని స్థాపించడానికి ముందు ఒక స్కౌట్ సంస్థను ఏర్పాటు చేసి అనేక గ్రంథాలయాలను స్థాపించాడు. భీమవరం తాలూకాలో పన్నులు లేని ప్రచారాన్ని నిర్వహించినందుకు 1922 అక్టోబర్ 30న అతనికి ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష విధించబడింది. రాజమండ్రి సెంట్రల్ జైలులో ఖైదు చేయబడింది. అతను 1923 నుండి హరిజన అభ్యున్నతి కోసం పోరాడాడు. జోసెఫ్ అనే హరిజన యువకుడిని తన ఇంటిలో ఒక ఖైదీగా తీసుకున్న తర్వాత అతను తన భార్యకు విడాకులు ఇచ్చాడు. ఏలూరులో ఖాదీ ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని స్థాపించి నిషేధాజ్ఞల ప్రచారానికి, సైమన్ కమిషన్ బహిష్కరణ ప్రయత్నాలకు నాయకత్వం వహించారు. అతను సత్యాగ్రహ అనే తెలుగు వారపత్రికను సవరించి ప్రచురించాడు, కాని వెంటనే అతని ప్రెస్ జప్తు చేయబడింది. 23 ఏప్రిల్ 1930న, ఉప్పు సత్యాగ్రహ వాలంటీర్లకు దర్శకత్వం వహించినందుకు అతనికి ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష విధించబడింది. తిరుచిరాపల్లి మరియు వెల్లూరు జైళ్లలో బంధించబడ్డాడు. 1930 అక్టోబరు 17న, అతను వైద్య కారణాల వల్ల విడుదలయ్యాడు. శాసనోల్లంఘన ప్రచారంలో, అతను 8 ఆగస్టు 1932న 8 నెలల జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. రాజమండ్రి మరియు వేలూరు జైళ్లలో ఖైదు చేయబడ్డాడు మరియు 3 జనవరి 1932న విడుదలయ్యాడు, అతను మళ్లీ వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో పాల్గొని 10 డిసెంబర్ 1940న 9 నెలల జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. జైలు మరియు రూ. 200/- జరిమానా, లేదా విఫలమైతే మరో 3 నెలల జైలుశిక్ష. వేలూరు మరియు తిరుచిరాపల్లి జైళ్లలో జైలు శిక్షను గడిపారు. నెల్లూరు ప్రాంతంలోని పల్లెపాడు సత్యాగ్రహ ఆశ్రమంలో ఒక సంవత్సరం గడిపాడు. మంచాన పడినప్పటికీ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని విజయవంతం చేయాలని ప్రచారం చేశారు. ఎన్నో ఏళ్లుగా ఏపీసీసీ, ఏఐసీసీ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 1940 నుండి 1952 వరకు మద్రాసు లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డు సభ్యునిగా ఉన్నారు. అతను రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ, లండన్, 1941లో ఫెలో కూడా. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ సెనేట్ సభ్యుడు. 1921లో మహాత్మాగాంధీ జీవిత చరిత్రను రచించారు, తెలుగు సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన సేవలకు గాను ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారు ‘కళాప్రపూర్ణ’ బిరుదుతో సత్కరించారు. అతను 9 డిసెంబర్ 1973న మరణించాడు.

మనం మర్చిన వీరంతా ఎంతో గ్రేట్ -4

16-16-ఝాన్సి లక్ష్మీ బాయ్ ,తా౦తియా తోపీ, నానా సాహెబ్ ల సమకాలీనుడు – కోరుకొండ సుబ్బా రెడ్డి

కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి జిల్లా, పోలవరం, కొరుటూరు గ్రామ నివాసి. పశ్చిమ గోదావరి, ఆంధ్రప్రదేశ్. అతను ఒక గ్రామ మున్సబ్. అతను 1857 నుండి కొండ గిరిజనుల సహాయంతో గోదావరి ఏజెన్సీలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటును కొనసాగించాడు.

అతను దాదాపు ఒక సంవత్సరం పాటు సాగిన భీకర యుద్ధం కోసం అతనిని పట్టుకోవడానికి బ్రిటీష్ వారి పంటి మరియు గోరును ప్రయత్నించారు. వారు 1857లో అతని తలపై రూ. 2500 రివార్డు కూడా ప్రకటించారు. ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గిరిజన ప్రాంతంలో స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి నిజమైన చిహ్నంగా నిలిచాడు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా బుట్టాయగూడెం నుంచి యర్నగూడెం వరకు అనేక గిరిజన గ్రామాలకు జమీందార్‌గా ఉండేవాడు. ఆయన కొండారెడ్డి గిరిజన వర్గానికి చెందినవారు. అతను బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాడు మరియు భారతదేశాన్ని బానిసత్వ శృంఖలాల నుండి విముక్తి చేయడానికి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేశాడు. అవి 1857లో కాన్పూర్, మీరట్ మరియు ఝాన్సీలలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పీష్వా నానా సాహెబ్, తాంతియా తోపే మరియు ఝాన్సీ లక్ష్మీ బాయి విప్లవం చేసిన రోజులు. అదే సమయంలో, కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి పశ్చిమ గోదావరిలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. పశ్చిమగోదావరిలోని యెర్నగూడెం నుంచి 40 గ్రామాల పరిధిలో స్వతంత్ర పాలన ప్రారంభించారు. నాగవరం కోటపై దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకుని 15 రోజుల పాటు తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు. పక్షం రోజుల తర్వాత జరిగిన యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారు దానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు మరియు ఈ ప్రక్రియలో అతను పట్టుబడ్డాడు. అతనికి మరణశిక్ష విధించబడింది మరియు అతని ఏడుగురు అనుచరులతో పాటు 1858లో ఉరితీయబడ్డాడు. అతని విచారణ సమయంలో, నానా సాహెబ్ దక్కన్ వైపు ముందుకు సాగుతున్నాడని మరియు తిరుగుబాటు చేసిన వారందరికీ నానా సాహెబ్ బహుమతి ఇస్తాడని విన్నప్పుడు తిరుగుబాటుకు ప్రోత్సహించబడ్డాడని అతను ప్రకటించాడు. బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా.

బ్రిటీష్ వారికి సమాచారం ఇవ్వడంతో కొందరు నాయకులు వెన్నుపోటు పొడిచారు. 1858 జూన్ 11న బ్రిటీష్ వారికి పట్టుబడ్డాడు. నానా సాహెబ్ పీష్వా సూచనల మేరకు తాను బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నానని ప్రకటించడంతో బ్రిటిష్ పాలకులు నివ్వెరపోయారు.

07 అక్టోబర్ 1858న బుట్టాయగూడెంలో కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి మరియు అతని మిత్రుడు కొర్ల సీతా రామయ్య ఉరితీయబడ్డారు. 35 మంది గిరిజనులకు యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించి గుంటూరు సెంట్రల్ జైలుకు, మరో ఎనిమిది మందిని పోలవరంలో ఉరితీసి, మరో ఎనిమిది మందిని అండమాన్‌కు పంపారు. అతడికి మరణశిక్ష విధించిన తర్వాత, అతని మృతదేహాన్ని ఇనుప పంజరంలో ఉంచి, రాజమండ్రిలోని కోటగుమ్మంలో వేలాడదీశారు. అతని అస్థిపంజరం 1920 వరకు వేలాడుతోంది. వారు భారతీయులను భయభ్రాంతులకు గురిచేయడానికి మరియు స్వాతంత్ర్య పోరాటం వైపు మొగ్గు చూపకుండా నిరోధించడానికి ఈ మారణకాండకు పాల్పడ్డారు.

కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి త్యాగం అనేక భారతీయ తరాలకు స్ఫూర్తిదాయకం. “1857 తిరుగుబాటు: ఆగష్టు 15, 1947 నాటి భారతదేశాన్ని నిర్వచించిన ఉద్యమం: లక్ష్మీ భాయ్, తాంత్యా తోపే, కున్వర్ సింగ్, హజ్రత్ మహల్, తురా బాజ్ ఖాన్, కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి” పుస్తకంలో పుస్తక రచయిత డి సుబ్రహ్మణ్యం రెడ్డి వివరించారు. కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి త్యాగం మరియు పరాక్రమం. ఆంధ్రలో తూర్పు భారతదేశం యొక్క కంపెనీ పాలనలో, అనేక మంది గిరిజన అధిపతులు వారి ఆదాయాన్ని కోల్పోయారు. 1852లో పోలవరం ప్రాంత సబ్ కలెక్టర్ కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డికి ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉన్న గోదావరి నది రవాణా వ్యవస్థను ఉపయోగించిన అన్ని వస్తువులపై రుసుము వసూలు నిలిపివేయాలని నిర్ణయించారు. ఇక, నాగవరం ట్రాక్ట్‌లో సుబ్బారెడ్డిని ఊరేగింపుకు అనుమతించని ప్రభుత్వ విధానం తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని కలిగించింది.

1857లో సిపాయిల తిరుగుబాటు కారణంగా ఉత్తర భారతదేశం మొత్తం మంటల్లో చిక్కుకున్నప్పుడు, కోరుకొండ సుబ్బారెడ్డి బ్రిటిష్ వారిపై తిరుగుబాటు ప్రారంభించారు. తిరుగుబాటును నియంత్రించేందుకు ప్రభుత్వం మోలోనీని పంపింది. తిరుగుబాటును బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, బ్రిటీష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా గిరిజనుల తిరుగుబాటు ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని ఈ బెల్ట్‌లో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక పాలన యొక్క అలలను సృష్టించింది.

  సశేషం

శ్రీ హర్ష నైషధం.20 వ భాగం.26.8.23.

మహాదేవ్ 1923లో లక్నో జైలు నుండి విడుదలయ్యాడు. అదే సంవత్సరంలో అతని తండ్రి మరణించాడు. 1924లో నవజీవన్ సంపాదకునిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు మరియు తన ఇంటిని కూడా కొడుకుతో ఆశీర్వదించారు. 1925 నుండి అతను గాంధీ ఆత్మకథను ఆంగ్లంలోకి అందించడం ప్రారంభించాడు మరియు యంగ్ ఇండియాలో సీరియల్‌గా ప్రచురించాడు. 1926లో సత్యాగ్రహ ఆశ్రమ కార్యనిర్వాహక కమిటీకి అధ్యక్షుడయ్యాడు, నవజీవన్‌లో తన వ్యాసానికి గుజరాతీ సాహిత్య పరిషత్ నుండి బహుమతిని అందుకున్నాడు, 1928లో సర్దార్ పటేల్‌తో కలిసి బార్డోలీ సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని, ఆపై విచారణ కమిటీలో సభ్యుడైనాడు. 1929లో అతను గాంధీతో కలిసి బర్మాకు వెళ్లాడు, ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నందుకు 1930లో అరెస్టు మరియు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. జైలు నుండి విడుదలైన తర్వాత అతను గాంధీతో పాటు మీరాబెన్, దేవదాస్ గాంధీ మరియు ప్యారేలాల్‌తో కలిసి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి వెళ్ళాడు.

1932లో, అతను మళ్లీ గాంధీ మరియు సర్దార్ పటేల్‌లతో కలిసి ఎరవ్డా సెంట్రల్ జైలులో నిర్బంధించబడ్డాడు. అతను విడుదలయ్యాడు మరియు 1933లో తిరిగి అరెస్టు చేయబడ్డాడు మరియు బెల్గాం జైలులో నిర్బంధించబడ్డాడు. ఇక్కడ, అతను గాంధీ ప్రకారం గీత వ్రాసాడు, ఇది మరణానంతరం ప్రచురించబడింది. 1936లో, గుజరాతీ సాహిత్య పరిషత్ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన జర్నలిజంపై జరిగిన ప్రత్యేక సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించడానికి మహదేవ్‌ను ఆహ్వానించారు. సదస్సులో ఆయన చేసిన ప్రసంగం నేటికీ సంబంధించినది.

1938లో ఒరిస్సాలోని డెలాంగ్‌లో గాంధీ సేవా సంఘ్ వార్షిక సమావేశం జరిగింది. జగన్నాథుని పవిత్ర దేవాలయం ఈ ప్రాంతానికి చాలా దూరంలో లేదు. కాబట్టి కస్తూర్బా, దుర్గాబెన్, బిజి ఖేర్ తల్లి మరియు మరికొందరు స్త్రీలు జగన్నాథుని పూజించడానికి జగన్నాథ్ పూరీకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఈ ఆలయం హరిజనులకు తెరవబడలేదు అంటే ఆలయ నిర్వాహకులు అంటరానితనానికి అనుకూలంగా ఉన్నారు. మహిళలు జగన్నాథపురికి వెళ్లారని తెలిసినప్పుడు గాంధీ తన ఉద్వేగాన్ని ఆపుకోలేకపోయారు. విభజనను నమ్మే దేవాలయం దర్శనానికి యోగ్యమైన స్థలం కాదని, కనీసం దుర్గాబెన్‌ను ఒప్పించగలనని అతను మహాదేవ్‌భాయ్‌ను తీవ్రంగా మందలించాడు. మహాదేవ్ తనను తాను సమర్థించుకోగలిగాడు, కానీ అతను అలా చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు. మరుసటి రోజు, తెల్లవారుజామున, ప్రార్థన సమయానికి, మహాదేవ్ గాంధీ వద్దకు వెళ్ళాడు, పశ్చాత్తాపంతో ఏడ్చాడు మరియు అతనిని సంబోధించలేదు, రాజీనామా చేయడానికి ప్రతిపాదించాడు. ఇది తిరిగి వ్రాసిన గాంధీకి వేదనను పెంచింది:

ఉదయం ఏమి బహుమతి? మొదటి తప్పును సరిదిద్దుకోకముందే ఇతర తప్పులు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి అనుసరిస్తాయి! నేను విడిపోవడాన్ని భరించడం కంటే వేల తప్పులకు గురవుతాను. భక్తుడి చేతిలో చనిపోవడమే మేలు… అందుకే నువ్వు వెళ్ళడానికి కారణం లేదు… పిరికితనం తప్ప నీ ఉత్తరంలో ఏమీ లేదు. నువ్వు నన్ను వదిలేస్తే, ప్యారేలాల్ ఇక్కడే బతుకుతాడనుకుంటున్నావా? ప్యారేలాల్ వెళ్ళిపోతే సుశీల నా దగ్గరే ఉండిపోతుందా?…ఏడవడానికో, వేగంగా వెళ్లడానికో ఇది సమయం కాదు.

గాంధీతో కలిసి జీవించడం అంత తేలికైన పని కాదని మహదేవ్‌కు తెలుసు. ఒకరు ఎప్పుడూ అగ్నిపర్వతం నోటిపై ఉన్నట్లు భావించేవారు. అయినప్పటికీ మహదేవ్‌భాయ్ తన బేరింగ్‌ని బాగా సర్దుబాటు చేసుకున్నాడు, అతను గాంధీకి అనివార్యమయ్యాడు.

1939లో, మైసూర్ మరియు రాజ్‌కోట్‌లలో జరిగిన ఆందోళనలలో అతను ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. 1940లో, జైలులో ఉన్న విప్లవకారులను విడుదల చేయాలని కోరుతూ బెంగాల్ మరియు పంజాబ్‌లకు వెళ్లాడు మరియు 1941లో అహ్మదాబాద్‌లో జరిగిన మతపరమైన అల్లర్ల తర్వాత శాంతి మరియు స్నేహాన్ని నెలకొల్పాడు.

9 ఆగస్ట్ 1942న, మహాత్మా గాంధీ, సరోజినీ నాయుడు మరియు మీరాబెన్‌లతో పాటు కస్తూర్బా మరియు డాక్టర్ సుశీలా నాయర్‌లతో పాటు మహాదేవ్‌ను అరెస్టు చేసి ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్‌లో ఉంచారు.

ఆగష్టు 15 న, మహాదేవ్ ఉదయం ప్రార్థన కోసం నాలుగు గంటలకు లేవలేదు. ప్రార్థన పూర్తయ్యాక లేచాడు. అతను గాంధీకి రసం మరియు మిగిలిన ఖైదీలకు టోస్ట్‌లు మరియు టీ సిద్ధం చేశాడు. అతను ఉల్లాసంగా కనిపించాడు. సరోజినీ నాయుడు పూర్తి ప్రమేయంతో షేవింగ్ చేయడం చూశాడు. మహాదేవ్‌కి ఇది అసాధారణమని ఆమె భావించింది, ఆ రోజు ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ప్రిజన్స్ వారిని సందర్శించడం వల్ల కాదు.

ఒక చిన్న చిట్-చాట్ తర్వాత సుశీలా నాయర్ గాంధీకి మసాజ్ చేయడానికి వెళ్ళింది. సరోజినీ నాయుడు గదిలోంచి నవ్వుల శబ్దాలు వినిపించాయి. అకస్మాత్తుగా ఎవరో అరిచారు “సుశీల, త్వరగా రా!” అందరినీ కలవాలని ఆతృతగా ఎదురు చూస్తున్న ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ కావచ్చు అనుకుంది సుశీల. అందువల్ల ఆమె చేసింది. దానికి స్పందించడం లేదు. అప్పుడు ఆమె తన పేరును మళ్లీ పిలవడం విన్నది మరియు అదే సమయంలో కస్తూర్బా వారి వద్దకు పరుగెత్తింది: “మహాదేవ్‌లో ఏదో సమస్య ఉంది.” సుశీల సరోజిని గదిలోకి వెళ్లి చూడగా మహదేవ్ అపస్మారక స్థితిలో పడి ఉన్నాడు. ఆమె రక్తపోటు కోసం అతని పల్స్ తనిఖీ చేసింది. కానీ అతని గుండె కొట్టుకోవడం మానేసింది. వెంటనే వచ్చిన గాంధీ మూగబోయి నిలబడ్డాడు. రెప్పవేయకుండా మహాదేవ్ వైపు చూసాడు. అతను నమ్మలేకపోయాడు. మహాదేవ్ ఇక లేరు!

మృతదేహాన్ని దహన సంస్కారాలకు బంధువులకు, స్నేహితులకు ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం మొదట్లో విముఖత చూపింది. కానీ గాంధీ దృఢంగా ఉన్నారు. అతను ఇలా అన్నాడు: “మృత దేహాన్ని నేను అపరిచితులకు ఎలా ఇవ్వగలను? ఒక తండ్రి తన కొడుకు మృతదేహాన్ని తెలియని వ్యక్తులకు ఇవ్వాలని ఎప్పుడైనా ఆలోచించగలడా?” చివరకు గాంధీ డిమాండ్‌కు ప్రభుత్వం అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. వారు ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్ ఓపెన్ గ్రౌండ్‌లో మహాదేవ్ దహన సంస్కారాలను అనుమతించారు. దుర్గాబెన్‌కు టెలిగ్రామ్‌లో గాంధీ కుటుంబానికి ఆయన మరణ వార్త తెలియజేసారు:

మహదేవ్ హఠాన్మరణం చెందాడు. ఎలాంటి సూచన ఇవ్వలేదు. ఆ రాత్రి బాగా నిద్రపోయింది. ఆల్పాహారం తిన్నారా. నాతో నడిచాడు. సుశీల, జైలు వైద్యులు చేయగలిగినదంతా చేశారు. దేవుడు వేరే విధంగా కోరుకున్నాడు. నేను, సుశీల శరీరానికి స్నానం చేసాము. దేహం శాంతియుతంగా పూలతో కప్పబడి, ధూపం వేయబడి ఉంది. సుశీల మరియు నేను గీత పఠిస్తున్నాము. మహాదేవ్ యోగి మరియు దేశభక్తుడి మరణంతో మరణించాడు. దుర్గ, బాబ్లా మరియు సుశీలకు ఎటువంటి దుఃఖం ఉండదని చెప్పండి. అటువంటి గొప్ప మరణంపై మాత్రమే ఆనందం. నా ముందు దహన సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. బూడిద ఉంచాలి. దుర్గను ఆశ్రమంగా ఉండమని సలహా ఇవ్వండి, అయితే ఆమె అవసరమైతే ఆమె తన ప్రజల వద్దకు వెళ్లవచ్చు. బాబ్లా ధైర్యంగా ఉంటాడని మరియు మహాదేవ్ స్థానాన్ని “అర్హతతో” నింపుతాడని ఆశిస్తున్నాను.

నిష్కపటమైన మరియు క్రమశిక్షణ కలిగిన వ్యక్తి, మహదేవ్ దేశాయ్ జీవితంలోని అన్ని పరీక్షలను దాటి తాను చేయగలిగింది. త్యాగం యొక్క చివరి క్షణాలలో అతను ప్రతిదీ సేకరించాడు. అందమైన, మంచి హాస్యం మరియు గొప్ప హృదయం, అతను భారతదేశంలోని ప్రధాన నాయకులందరి ప్రశంసలను గెలుచుకున్నాడు. చాలా మంది అతనిని తమ కారణానికి మధ్యవర్తిగా ఎంచుకున్నారు. అతను చాలా సార్లు, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు మరియు మహాత్మా గాంధీకి మధ్య వారధిగా ఉన్నాడు. కానీ అతని అంతిమ విశ్వసనీయత అతని యజమానితో ఉంది. తన అంతరంగంలో మహదేవ్‌భాయ్ ఎప్పుడూ గాంధీతో ఉండాలనే ఆలోచనతో ఉండేవాడు మరియు అతని కంటే ముందే చనిపోవాలని కూడా ఎంచుకున్నాడు. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన సంబంధం, దీనిలో గురువు మరియు శిష్యులు ఒకరికొకరు అభినందనలు మాత్రమే కాకుండా రెండు వేర్వేరు శరీరాలలో ఒకే ఆత్మగా మారారు.

గాంధీ తన వ్యక్తిగత కార్యదర్శి నుండి చాలా ఉన్నత ప్రమాణాలను ఆశించే కఠినమైన కార్యనిర్వాహకుడు. ఈ సార్వత్రిక వ్యక్తిలో వ్యక్తిగతంగా ఏమీ లేకపోయినా, అతని జీవితం దానిని చదవడానికి ఇష్టపడే వారందరికీ తెరిచిన పుస్తకంలా ఉన్నప్పటికీ, గాంధీ తన సెక్రటరీ తాను నిలబడిన అన్ని విలువలకు సజీవ స్వరూపంగా ఉండాలని నమ్మాడు. అలాంటి కార్యదర్శి ప్రచారానికి దూరంగా ఉండాలి. మహదేవ్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. స్వతంత్రంగా మరియు దూరంగా ఉంటూ తన వ్యక్తిత్వాన్ని తన గురువు వ్యక్తిత్వంతో విలీనం చేసుకున్నాడు. మహాత్మా గాంధీ మాటల్లో అతను “తనను తాను సున్నాకి తగ్గించుకున్నాడు.”

మహాదేవ్ ముఖ్యంగా భక్తిపరుడు కాబట్టి దీన్ని చేయగలిగాడు. తన కళాశాల రోజుల్లో, అతను స్వామి వివేకానంద రచనలను చదివాడు మరియు అతని ద్వారా రామకృష్ణ పరమహంస యొక్క సంగ్రహావలోకనం పొందాడు. అతను గోద్రాకు చెందిన సాధువు మరియు గోద్రావాలా మహారాజ్ అని పిలువబడే పురుషోత్తం సేవక్రంలో స్వామి రామకృష్ణ యొక్క కొన్ని లక్షణాలను చూశాడు. కష్టంగా అనిపించే విషయాలను ఆయన వివరించే పద్ధతి ప్రత్యేకంగా ఉండేది. చాలా తక్కువ విద్యార్హత ఉన్న వ్యక్తి కాబట్టి మహారాజ్ చాలా సరళంగా విషయాలు వివరించాడు. గీత యొక్క ప్రధాన ఆలోచనను వివరిస్తూ, అతను ఒకసారి ఇలా అన్నాడు: “మీరు గీత గీత గీత పదాన్ని పునరావృతం చేస్తూ వెళితే, మీరు తగి తాగి తగి అనే పదం వింటారు, అంటే త్యజించడం. శరీరంతో తన గుర్తింపును విస్మరించడంలో విజయం సాధించిన వ్యక్తి అర్థం చేసుకున్నాడు. సరిగ్గా గీతా!

నిరాడంబరుడైన మహారాజ్ అహంకారాన్ని మరియు శరీరంపై ఉన్న అనుబంధాన్ని అధిగమించడానికి వినయం మరియు సేవ ద్వారా గొప్ప దృఢ నిశ్చయంతో బోధించాడు. అతను ఇలా అన్నాడు: “అందరూ ఎత్తుగా నడవడానికి ప్రయత్నిస్తారు, కానీ ఎవరూ వినయంగా నడవరు. కానీ వినయంగా నడిచేవాడు మాత్రమే ఉన్నతమైనదాన్ని చేరుకుంటాడు.”

మహాదేవ్ ఈ పాత్ర సంపదతో గాంధీ దగ్గరకు వెళ్లాడు. గాంధీతో, పరిసరాలతో హాయిగా ఉండేవాడు. అంతేకాకుండా, పఠనం ద్వారా సుసంపన్నం మరియు శుద్ధి చేయబడిన, మహాత్మా గాంధీ రచనల శైలిలో కూడా మహాదేవ్ తనని తాను సున్నాకి తగ్గించుకోగలిగాడు. అతని గురించి కిషోరేలాల్ మష్రువాలా ఇలా అన్నారు:

అతను నేర్చుకున్న తత్వవేత్త, రచయిత, కవి, గాయకుడు మరియు కళాకారుడు అయినప్పటికీ, అతను తన యజమానికి మాత్రమే కాకుండా అతని స్నేహితులు, భార్య, సేవకులు మరియు దాని కోసం, ఏ మానవుడికైనా స్వీపర్‌గా మారడానికి ఎంచుకున్నాడు. అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని పోషించే నర్సు, బట్టలు ఉతకడానికి ఒక ఉతికేవాడు, ఇతరులకు ఆహారం ఇవ్వడానికి వంటవాడు, చక్కగా చేతితో కాపీ చేయడానికి గుమాస్తా, వ్రాసిన కూర్పులను సరిచేసే ఉపాధ్యాయుడు, అసంపూర్తిగా ఉన్న పనులను పూర్తి చేసే సహోద్యోగి, కార్యదర్శి ఎవరు మీ ఆలోచనలను అర్థం చేసుకుని, వ్రాతపూర్వకంగా వ్రాస్తారు, మీ తరపున నైపుణ్యంతో సున్నితమైన పనులను చేసే రాయబారి, మీ కేసును జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసి, మీ కోసం పోరాడే న్యాయవాది, ప్రతి అపార్థాన్ని తొలగించే మధ్యవర్తి మాస్టర్ మీ గురించి కలిగి ఉండవచ్చు, అత్యధిక సమతుల్యత కలిగిన వ్యక్తి, సంతానం పట్ల భక్తి, యజమాని పట్ల విశ్వసనీయత, స్నేహితుల పట్ల విశ్వాసం, భార్య పట్ల ప్రేమ మరియు కొడుకు పట్ల అనురాగం వంటి విభిన్న సంబంధాలను ఏకకాలంలో కాపాడుకోవడానికి తన శాయశక్తులా ప్రయత్నిస్తారు. అతను ఆపదలో ఉన్న వ్యక్తులకు ధైర్యం మరియు ఆశ్రయం ఇచ్చే సహచరుడు. వీటన్నింటితో పాటు, అతను ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండే సాధకుడు, అతను తన సాహసోపేత స్వభావం మరియు కళాభిమానం నుండి పుట్టిన ప్రేమ మరియు అనుబంధాల ఆకర్షణల నుండి, అలాగే ఆశయం, సంపద మరియు కీర్తి కోసం తృష్ణ మరియు ఆకర్షణ వంటి భావోద్వేగాల నుండి తనను తాను రక్షించుకున్నాడు. ఇతర లింగానికి.

రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, చిత్తరంజన్ దాస్, మదన్ మోహన్ మాలవ్య, మోతీలాల్ నెహ్రూ, రాజ్‌గోపాలాచారి, రాజేంద్ర ప్రసాద్, సర్దార్ పటేల్ వంటి వ్యక్తులు మహాదేవ్‌ను కోరిన సద్గుణాలు ఇవి.

1928లో, బార్డోలీ సత్యాగ్రహం తర్వాత, బ్రూమ్‌ఫీల్డ్ కమిటీ ముందు ఉంచడానికి సాక్ష్యాలను సేకరించి ప్రాసెస్ చేయడంలో సర్దార్ పటేల్‌కు సహాయం చేయడానికి గాంధీ మహదేవ్ దేశాయ్‌ను పంపారు. ఇది మహాదేవ్‌భాయ్ చేత చాలా సమర్ధవంతంగా మరియు నిశితంగా జరిగింది, బ్రూమ్‌ఫీల్డ్ మరియు రెజినాల్డ్ మాక్స్‌వెల్ త్వరలో అతనిని తమ స్నేహితుడిగా భావించడం ప్రారంభించారు. ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా తమ భావాలను వ్యక్తం చేశారు. ఒకరు దయగల ఆప్యాయతతో మరియు మరొకరు మహాదేవ్‌ను దూరంగా ఉంచడం మరియు బెల్గాం జైలులోని ఇతర నేర ఖైదీల నుండి వేరు చేయడం.

అతని పబ్లిక్ రిలేషన్స్ అత్యున్నతమైనవి. ఆయన గాంధీ ఆలోచనలకు, ప్రయోగాలకు నాంది పలికారు. మహాత్మా గాంధీ ఇప్పటివరకు ప్రచురించబడిన తన డైరీలోని ఇరవై సంపుటాలలో, మహాత్మాగాంధీ యొక్క అన్ని మరియు వివిధ కార్యకలాపాలను సూక్ష్మంగా వివరించడం మహాదేవ్ యొక్క కష్టతరమైన పని. కనీసం అహంభావం లేకుండా అతను మాస్టర్ బిల్డర్ అయ్యాడు. గాంధీ లేని మహాదేవ్ లేదా మహాదేవ్ లేని గాంధీని ఊహించుకోవడం కష్టం. ఒకటి లేకుండా మరొకటి అసంపూర్ణంగా ఉండేది.

1917 నుండి 1942 వరకు, మహాదేవ్ గాంధీతో నివసించారు. మహాదేవ్ తన యాభై సంవత్సరాల జీవితంలో వంద సంవత్సరాల పని చేశాడని గాంధీ సరిగ్గా చెప్పారు. ఆయన రాసిన దాదాపు యాభై పుస్తకాలను పరిశీలిస్తే గాంధీజీ ఆయన గురించి చేసిన ప్రకటనలోని ఔచిత్యమేమిటో అర్థమవుతుంది. ఈ రచనలలో టాగోర్ నుండి కొన్ని అనువాదాలు, సమకాలీన వ్యవహారాలపై వ్రాసిన పుస్తకాలు, అతని జీవిత చరిత్ర స్కెచ్‌లు, ఇరవై డైరీలు, మహాత్మా గాంధీ ఆత్మకథ యొక్క అనువాదాలు, ది స్టోరీ ఆఫ్ మై ఎక్స్‌పరిమెంట్స్ విత్ ట్రూత్, ఆంగ్లంలోకి మరియు జవహర్‌లాల్ ఆత్మకథతో సహా పది పుస్తకాలు ఉన్నాయి. నెహ్రూ గుజరాతీలోకి. అంతేకాకుండా యంగ్ ఇండియా, నవజ్వాన్, హరిజనబంధు పత్రికలకు వ్యాసాలు కూడా రాశారు.

ఇది “తనకు చేతనైనది” అయిన ఒక వ్యక్తి యొక్క జీవిత కథ. అందువలన, అతని నష్టం పూడ్చలేనిది. ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్‌లో ఆయన మరణించిన తర్వాత, గాంధీ ప్రతిరోజూ అతని సమాధిని సందర్శించారు మరియు అలాంటి ఒక సందర్శనలో, మహాదేవ్ జీవితమంతా భక్తితో కూడిన పద్యం అని మరియు అందరూ చదివి భక్తిని పఠించాలని అతను కోరుకున్నాడు. సమాధి ముందు యోగా. అతను ఇంకా ఇలా అన్నాడు: “శిష్యుడిగా మిగిలిపోయిన మహాదేవ్ నాకు గురువు అయ్యాడు. నేను అతని సమాధిని స్మరించుకుంటాను మరియు అతని యోగ్యమైన ఉదాహరణను అనుకరిస్తాను. దేవుణ్ణి ప్రార్థించండి, ఆయన అడుగుజాడల్లో నడుద్దాం.”

మహాత్ముని అంతేవాసి నిస్వార్ధ సేవకుడు  శ్రీ మహాదేవ దేశాయ్  డైరీ కధనం .తెలుగు లో లేని ఈ ప్రత్యెక కధనం అందరికి ప్రేరణ ఆదర్శం  కావాలన్న ఆశయంతో సరసభారతి ప్రయత్నించి ధారావాహిక గా అంద జేస్తోంది .

మహదేవ్ దేశాయ్ 1892 జనవరి 1న గుజరాత్‌లోని సూరత్ జిల్లాలోని సరస్ గ్రామంలో జన్మించారు. అతని తండ్రి హరిభాయ్ దేశాయ్ సరస్ ప్రాథమిక పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడు. మహాదేవ్ తల్లి జమ్నాబెన్ ఈ దేశాయ్ వంశానికి చెందిన దిహెన్‌కు చెందినది. ఆమె తెలివితేటలతో పాటు స్వభావంలోనూ పదునైనది. గ్రామస్థులు ఆమెను గౌరవించారు. మహాదేవ్ బిల్డింగ్‌లో తన తండ్రిని పోలి ఉన్నాడు మరియు అతని తల్లి రూపాన్ని పోలి ఉన్నాడు. అతని తల్లి 1899లో మరణించినప్పుడు అతని వయస్సు కేవలం ఏడు సంవత్సరాలు.

హరిభాయ్ ముక్కుసూటిగా మరియు సాదాసీదాగా ఉండే వ్యక్తి, ఎవరినైనా సులభంగా నమ్మడానికి వెనుకాడరు. అతనికి మంచి జ్ఞాపకశక్తి, చురుకైన తెలివి మరియు అందమైన చేతివ్రాత ఉన్నాయి. గుజరాతీ సాహిత్యంపై మక్కువ, పట్టుదలతో పుస్తకాలు చదివాడు. అతను సంస్కృతం చదవకపోయినా, అతను రామాయణం, మహాభారతం, గీత మరియు ఉపనిషత్తులను వ్యాఖ్యానాలు మరియు వివరణల సహాయంతో చదివాడు. భజనలు అంటే చాలా ఇష్టం, తెల్లవారుజామున వాటిని పాడేవారు.

మహాదేవ్ పేదవాడు కాని సంస్కారవంతుడైన తండ్రి యొక్క తెలివైన కుమారుడికి తగిన విధంగా చదువుకున్నాడు. అతను 1905లో దుర్గాబెన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు, వరుడికి పదమూడు సంవత్సరాలు మరియు వధువుకు పన్నెండు సంవత్సరాలు. వివాహం తర్వాత, మహదేవ్ మరుసటి సంవత్సరం తన మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు, సరిగ్గా 14 సంవత్సరాల వయస్సులో. అతను సూరత్ ఉన్నత పాఠశాలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచాడు మరియు మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో దానిని కొనసాగించాడు. ఆ తర్వాత, అతను జనవరి 1907లో ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజీలో చేరాడు. ఆ సమయంలో హరిభాయ్ జీతం నెలకు నలభై రూపాయలు; అందువల్ల, మహాదేవ్ ఉన్నత విద్యకు అయ్యే ఖర్చును భరించడం అతనికి దాదాపు అసాధ్యం. పరిస్థితులలో, మహదేవ్ గోకుల్‌దాస్ తేజ్‌పాల్ బోర్డింగ్ హౌస్‌లో ఉచిత అడ్మిషన్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నాడు మరియు అడ్మిషన్ పొందడం అదృష్టంగా మారింది. అతను ఊహించని విధంగా కళాశాల స్కాలర్‌షిప్‌ను పొందాడు, దానిని అతని స్నేహితుడు వైకుంఠ్ లల్లూభాయ్ మెహతా అతనికి అనుకూలంగా తిరస్కరించాడు. దీంతో తండ్రిపై భారం పడకుండా చదువు కొనసాగించగలిగాడు.

మహదేవ్‌కి ఇండోర్ లేదా అవుట్‌డోర్‌లో ఆటల పట్ల ఆసక్తి లేదు; లేదా అతను ఏదీ ఆడలేకపోయాడు. అతను నడవడం ఇష్టపడ్డాడు. నవజీవన్ అహ్మదాబాద్‌లోని పంకోర్ నాకా మరియు సారంగపూర్ గేట్‌లో ఉన్నప్పుడు, అతను తరచుగా సబర్మతి ఆశ్రమం నుండి కార్యాలయానికి మరియు తిరిగి వెళ్ళేవాడు. అతను గంటకు సగటున నాలుగు మైళ్ల వేగంతో వేగంగా నడిచాడు. 1918లో ఆర్మీ రిక్రూట్‌మెంట్ రోజుల్లో, మహాదేవ్ నదియాడ్‌లోని హిందూ అనాత్ ఆశ్రమంలో ఉండేవాడు. లాంగ్ మార్చింగ్ ప్రాక్టీస్‌కు అలవాటు పడటానికి, అతను ఎప్పుడూ ఉదయాన్నే లేచి తొమ్మిది మైళ్ల దూరం నడిచాడు. అలా 18 మైళ్ల దూరం నడిచిన తర్వాత కూడా, అతను రోజంతా గాంధీ కోసం పని చేసేవాడు. గాంధీ తన నివాసాన్ని వార్ధా నుండి సేవాగ్రామ్‌కు మార్చినప్పుడు, మహాదేవ్ వార్ధాలోని మగన్‌వాడిలో నివసించాడు. అక్కడి నుంచి కాలినడకన బయలుదేరి, మధ్యాహ్నానికి, సేవాగ్రామానికి ఐదున్నర మైళ్ల దూరం, మరియు సాయంత్రం మగన్‌వాడిలోని తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. అప్పుడప్పుడు అతను వెళ్లి తిరిగి వచ్చేవాడు, రోజుకు రెండుసార్లు, మధ్య భారతదేశంలోని మండే వేడిలో, ఒకే రోజులో ఇరవై రెండు మైళ్ళు కవర్ చేశాడు. అంత సుదీర్ఘ నడక తర్వాత కూడా, అతను చదవడం, రాయడం మరియు తిరుగుతూ తన రొటీన్ కార్యకలాపాలను వదిలిపెట్టలేదు.

ఆటలపై ఆసక్తి లేకపోయినా మహదేవ్ క్రీడాస్ఫూర్తితో మెలగాడు. అతను ఇతరులలోని లోపాలను పట్టించుకోలేదు, కానీ వారి సద్గుణాలను చూడటానికి మరియు సంపాదించడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉన్నాడు. అతను గంభీరమైన స్వభావాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యక్తిగా పేర్కొనబడవచ్చు, కానీ హృదయపూర్వకంగా, ఉల్లాసంగా ఉండే స్వభావం కలిగి ఉంటాడు మరియు తీవ్రమైన మరియు ముఖ్యమైన పనుల మధ్య సహజంగా మరియు తేలికగా సరదాగా మరియు హాస్యాన్ని మిళితం చేసే కళను కలిగి ఉన్నాడు, తద్వారా అతని చుట్టూ ఎప్పుడూ ఉండేవాడు. ఉల్లాసం, ఉల్లాసం మరియు ఉత్సాహంతో కూడిన వాతావరణం. అతనిలోని ఈ గుణం అందరికీ నచ్చింది.

1910లో BA డిగ్రీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాక, MA చదవాలనే ఆత్రుతతో మహదేవ్‌కి ఆ సంవత్సరం నచ్చిన సబ్జెక్టు రాకపోవడంతో, తండ్రికి భారం కాకూడదని, LLBని ఎంచుకున్నాడు. సొంతంగా అర్హత సాధించి ఏదో ఒక ఉద్యోగం ద్వారా జీవనోపాధి పొందాలని కోరుకున్నాడు. అతను ఓరియంటల్ అనువాదకుల కార్యాలయంలో ఒకదాన్ని పొందాడు. ఈ సమయంలో గుజరాత్ ఫోర్బ్స్ సొసైటీ లార్డ్ మోర్లీ రాసిన ఆన్ కాంప్రమైజ్ యొక్క ఉత్తమ గుజరాతీ అనువాదానికి వెయ్యి రూపాయల బహుమతిని ప్రకటించింది. మహాదేవ్ పోటీకి స్వయంగా సమర్పించి బహుమతి గెలుచుకున్నాడు.

అతను 1913 చివరి నాటికి తన LLB పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. అతని తండ్రి అప్పుడు అహ్మదాబాద్‌లోని మహిళా శిక్షణ కళాశాలకు హెడ్ మాస్టర్. కాబట్టి స్థాపన వ్యయాన్ని ఆదా చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో మహదేవ్ అహ్మదాబాద్‌లో తన భాగస్వామ్యాన్ని ప్రదర్శించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను అహ్మదాబాద్‌లో 15 నుండి 18 నెలల పాటు ఉన్నాడు మరియు అతని తండ్రి పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు, మహాదేవ్ తన స్నేహితుడు వైకుంఠ ఎల్ మెహతా సహాయంతో బొంబాయి సెంట్రల్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్‌లో ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా అపాయింట్‌మెంట్ పొందాడు. కానీ అతని విధి అతన్ని గాంధీ మడతలోకి వేగంగా ఆకర్షించింది.

జనవరి 1915లో, గాంధీ దక్షిణాఫ్రికా వదిలి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. మే 1915లో, అతను అహ్మదాబాద్‌లోని కొచ్రాబ్ సమీపంలోని అద్దె బంగ్లాలో తన ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించాడు. కొంతకాలం తర్వాత, అతను ప్రతిపాదిత ఆశ్రమం కోసం లక్ష్యాలు మరియు నియమాల ముసాయిదాను విడుదల చేశాడు మరియు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న తన స్నేహితులు మరియు శ్రేయోభిలాషులు తమ అభిప్రాయాన్ని మరియు విమర్శలను పంపవలసిందిగా అభ్యర్థించారు. దానికి స్పందించిన మహాదేవ్ మరియు నరహరి పారిఖ్ సంయుక్తంగా తమ విమర్శలను అందించారు మరియు గాంధీ నుండి సమాధానం కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు.

ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే ప్రేమభాయ్ హాల్‌లో జరిగిన బహిరంగ సభలో గాంధీ ప్రసంగించేందుకు వచ్చారు. మహాదేవ్ మరియు నరహరి గాంధీ తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు అతనిని అనుసరించారు. దారిలో అతడిని అడ్డగించి, తమ ఉత్తరం అందిందని ఆరా తీశారు. సమాధానంగా గాంధీ ఇలా అన్నాడు: “అవును, నాకు ఇద్దరు వ్యక్తులు సంతకం చేసిన ఉత్తరం వచ్చింది. మీరు ఇద్దరేనా?” ఇద్దరూ ధీటుగా బదులిచ్చారు.

ఆ తర్వాత గాంధీ వారిని ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లి దాదాపు గంటన్నర పాటు తన ఆదర్శాలను, తన భావనను వివరించారు. బయటికి వచ్చేసరికి చినుకులు కురుస్తున్నాయి మరియు అదే సమయంలో వారి గుండెల్లో కూడా ఏదో కలకలం రేగింది. నిశ్శబ్దంగా వారు ఎల్లిస్ బ్రిడ్జికి చేరుకున్నారు, మరియు మహాదేవ్ నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదించాడు: “నరహరీ, ఈ వ్యక్తి పాదాల వద్దకు వెళ్లి కూర్చోవాలని నాకు మనస్సు ఉంది”. “అలా చేయగలిగితే మనం చాలా ఆశీర్వదించబడతాము” అని నరహరిభాయి బదులిచ్చారు. ఇది వారి ఆకస్మిక ప్రతిస్పందన, ఆశ్రమంలో చేరాలనే కోరిక యొక్క మొదటి పుట్టుక. మోహన్‌లాల్ పాండ్యా మరియు దయాల్జీభాయ్ ఇద్దరు వ్యక్తులు వారి దీక్షను బలపరిచారు మరియు చివరికి వారిద్దరినీ గాంధీ చేతుల్లోకి తీసుకెళ్లారు.

ఏప్రిల్ 11917లో గాంధీ ఆశ్రమంలో చేరిన మొదటి వ్యక్తి నరహరి పారిఖ్. నరహరి పారిఖ్ అక్కడికి వెళ్ళినప్పుడు కాకా కలేల్కర్ అప్పటికే ఆశ్రమంలో నివసించడం ప్రారంభించాడు. మహాదేవ్ తన మనసుని మార్చుకోవలసి వచ్చింది; అయినప్పటికీ, అతను ఆశ్రమంతో మరియు ముఖ్యంగా గాంధీతో సన్నిహితంగానే ఉన్నాడు. బొంబాయిలో జరిగిన అలాంటి ఒక సమావేశంలో గాంధీ తన మనసులోని మాటను మహాదేవ్ దేశాయ్‌తో ఇలా అన్నారు:

ప్రతిరోజూ నన్ను సందర్శించమని నేను మిమ్మల్ని కోరడం కారణం లేకుండా కాదు. మీరు వచ్చి నాతో ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. నేను గత రెండు సంవత్సరాలుగా వెతుకుతున్న యువకుడి రకం మాత్రమే మీలో కనుగొన్నాను. నేను కోరుకున్న మనిషిని నేను మీలో పొందానని-ఎప్పుడో ఒకరోజు నా పని అంతా ఎవరికి అప్పగించి ప్రశాంతంగా ఉండగలను, ఎవరిపై నమ్మకంగా ఆధారపడగలను అని చెబితే మీరు నమ్ముతారా? నువ్వు నా దగ్గరకు రావాలి…నీ మంచి గుణాల వల్ల నువ్వు నాకు రకరకాలుగా ఉపయోగపడతావని నాకు నమ్మకం ఉంది.

ఇది క్లారియన్ కాల్. ఇది ఎదురులేనిది. మహాదేవ్ తన మనసును వేరే విషయం మీద కేంద్రీకరించలేకపోయాడు. తన కొత్త మాస్టర్ గురించిన ఆలోచన అతని మనస్సులో ఎక్కువగా ఉంది. గాంధీలో చేరాలనే ఉద్దేశ్యంతో, మహాదేవ్ తన భార్య దుర్గాబెన్‌తో కలిసి 3 నవంబర్ 1917న గాంధీజీ మొదటి గుజరాత్ రాజకీయ సమావేశానికి హాజరైన గోద్రాలో గాంధీని కలవడానికి వెళ్ళాడు. సదస్సు ముగిసిన తర్వాత గాంధీ నేరుగా చంపారన్‌కు వెళ్లనున్నారు. తనతో పాటు బీహార్ పర్యటనకు వెళ్లాలని, చివరకు ఏం చేయాలో నిర్ణయించుకోవాలని గాంధీ దంపతులకు చెప్పారు. మహదేవ్‌భాయ్ మరియు దుర్గాబెన్ అతని పరివారంలో చేరారు.

చంపారన్ పర్యటన తర్వాత, మహాదేవ్ తన తండ్రిని సంప్రదించి అతని ఆశీర్వాదం పొందడానికి దిహెన్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. నరహరి పారిఖ్ అప్పుడు చంపారన్‌లో గాంధీతో ఉన్నారు. మహదేవ్ రాక వార్త కోసం ఆత్రుతగా ఎదురుచూశారు. మరుసటి రోజు మహదేవ్ వచ్చాడు. 1942 ఆగస్టు 15న మరణించే వరకు పావు శతాబ్దకాలం పాటు కొనసాగాల్సిన సంబంధానికి అది నాంది. మహాదేవ్ గాంధీతో ఉండటమే కాకుండా తన యజమానితో పూర్తిగా విలీనం అయ్యాడు. అతను తన డైరీని 13 నవంబర్ 1917 నుండి రాయడం ప్రారంభించాడు మరియు అతను చనిపోయే ముందు రోజు 14 ఆగస్టు 1942 వరకు దానిని రాయడం కొనసాగించాడు.

1918లో అహ్మదాబాద్‌లో మిల్లు కార్మికుల సమ్మె సందర్భంగా గాంధీతో కలిసి ఉన్నాడు. 1919లో పంజాబ్‌లో ప్రవేశించడంపై నిషేధాజ్ఞలను ఉల్లంఘించినందుకు గాంధీని పంజాబ్‌లో మొదటిసారి అరెస్టు చేసినప్పుడు, గాంధీ మహదేవ్‌ను తన వారసుడిగా ప్రతిపాదించాడు, అయితే మహదేవ్ తన యజమానికి సేవ చేయాలనే హనుమంతుని ఆదర్శాన్ని అనుసరించడానికి వినయంగా అంగీకరించాడు. 1920లో చిత్తరంజన్ దాస్, మోతీలాల్ నెహ్రూ మరియు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ వంటి ప్రముఖ నాయకులతో పరిచయం ఏర్పడింది.

1921లో గాంధీ తన పత్రిక ఇండిపెండెంట్‌ను నడపమని పండిట్ మోతీలాల్ నెహ్రూ చేసిన అభ్యర్థన మేరకు మహాదేవ్‌ను అలహాబాద్‌కు పంపారు. కొంతకాలం తర్వాత ప్రభుత్వం మోతీలాల్ మరియు జవహర్‌లాల్‌లను అరెస్టు చేసింది. సంపాదకీయ దూషణలను భరించలేక, ప్రభుత్వం దాని రెండవ సంపాదకుడు జార్జ్ జోసెఫ్‌ను కూడా అరెస్టు చేసింది మరియు పేపర్‌కు సెక్యూరిటీ డిపాజిట్ చెల్లించమని ఆదేశించింది. ఈలోగా అహ్మదాబాద్‌లో జరగనున్న కాంగ్రెస్ సమావేశానికి సన్నాహాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఇందుకోసం గాంధీ కూడా అహ్మదాబాద్‌లో ఉన్నారు. అహ్మదాబాద్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ డిసెంబరు 1921లో అరెస్టు చేయబడ్డాడు. అలహాబాద్‌లో, ఇండిపెండెంట్ సెక్యూరిటీ డిపాజిట్‌ను జప్తు చేసినప్పుడు. మహాదేవ్ రాశారు:

అణచివేత విధానం మొత్తం ఉద్దేశపూర్వకంగా, చీకటి అగాధంలోకి దూకడం “చూడటం లేదు, వినడం లేదు, లేదా అర్థం చేసుకోలేని” వారికి మా కొత్త అవతార్ రుణపడి ఉంటాము. శ్రీమతి నెహ్రూ యొక్క సందేశం మరియు లెట్ అస్ ఆల్సో సీ ఇట్ త్రూ అనే వ్యాసం “చట్ట నిర్వహణ మరియు శాంతిభద్రతల నిర్వహణలో జోక్యం చేసుకోవడం”గా పరిగణించబడినందున మా భద్రతను కోల్పోయారు. ప్రభుత్వం రూపొందించిన ఏ చట్టాన్ని మేము గుర్తించలేమని నిక్కచ్చిగా చెప్పవచ్చు… మన పట్ల మరియు భగవంతుని పట్ల మనం నిజాయితీగా ఉండేందుకు మన నైతిక నియమావళిలోని సత్యం, అహింస మరియు ఇతర చట్టాలు సరిపోతాయి…

దాని పూర్వీకుడిలానే ఈ ప్రయత్నం కూడా అణచివేయబడే అవకాశం ఉంది… నిరంకుశుడు మన మర్త్య ఫ్రేమ్‌లోని ప్రతి ఒక్కరినీ నిర్బంధించగల శక్తిమంతుడు, కానీ అతను లోపల ఉన్న అమర స్ఫూర్తిని తాకలేడు. అతను తన చట్టానికి లొంగిపోయేలా ఒకరిని బలవంతం చేయవచ్చు, అతను తన చట్టాన్ని మరొకరిపై బలవంతం చేయాలని కలలు కనకపోవచ్చు. నేను చంపబడవచ్చు అంటే, “నేను మారుతున్నాను, కానీ నేను చనిపోలేను”.

‘నేను మారుతున్నాను, కానీ నేను చనిపోలేను’ అనే క్యాప్షన్‌తో, మహదేవ్‌భాయ్ సైక్లోస్టైల్ మెషీన్‌లో ముద్రించి పేపర్‌ను ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. అతను కూడా అరెస్టయ్యాడు మరియు ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించాడు, అతను వరుసగా నైని, ఆగ్రా మరియు లక్నో జైళ్లలో గడిపాడు.

ఆయన లేకపోవడంతో పేపర్‌ను దేవదాస్ గాంధీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దుర్గాబెన్ అలహాబాద్‌లో ఉండి సైక్లోస్టైల్ మెషిన్‌ను నడపడంలో దేవదాస్‌కు సహాయం చేయడం, కాపీలపై రేపర్‌లను అతికించడం మరియు వాటిపై చిరునామాలు రాయడం వంటివి చేయడానికి ఇష్టపడింది. ఆ రోజుల్లో, ముఖ్యంగా భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రాంతంలో మహిళలు చాలా అరుదుగా ఇటువంటి పని చేసేవారు. దుర్గాబెన్ ఇలా పని చేయడం చూసి మదన్ మోహన్ మాలవ్యాజీ చాలా సంతోషించారు.

మనం మర్చిన వీరంతా ఎంతో గ్రేట్ -3

11- యల్లాప్రగడ సీతాకుమారి

ఎల్లాప్రగడ సీతా కుమారి 1914 అక్టోబర్ 9న గుంటూరు జిల్లా బాపట్లలో జన్మించారు. ఆమె తెలుగు, సంస్కృతం మరియు ఆంగ్ల భాషలలో నిపుణురాలు. ఆమె 1946 నుండి 1956 వరకు సికింద్రాబాద్‌లోని కీస్ గర్ల్స్ హై స్కూల్‌లో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేశారు. ఆమె నిజాం ఆంధ్ర మహిళా సభకు మార్గదర్శకురాలు. హైదరాబాద్‌లో మహిళలకు శిక్షణ ఇచ్చేందుకు ఖాదీ ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. సీతా కుమారి ఆల్ ఇండియా ఉమెన్స్ మూవ్‌మెంట్ అసోసియేషన్‌లో కూడా సభ్యురాలు. నిజాం ప్రభుత్వం హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్‌పై నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా ఆమె సత్యాగ్రహానికి నాయకత్వం వహించారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో కూడా ఆమె చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.

12- కాట్రగడ్డ రామ సీతమ్మ

రామ సీతమ్మ గుంటూరు జిల్లా మంగళగిరి తాలూకా మందడం గ్రామంలో నూతక్కి కొండయ్య, నాగమ్మ దంపతులకు 1883లో జన్మించింది. ఆ ఊరి పాఠశాలలో చదువుకుంది. 1900లో విజయవాడ మొగల్రాజపురానికి చెందిన కాట్రగడ్డ నరసయ్యతో వివాహం జరిగింది. 1916లో ఆమె వితంతువు అయింది. సంతానం లేకపోవడంతో కాట్రగడ్డగంగయ్య కుమారుడు మధుసూదనరావు ఆమెను దత్తత తీసుకున్నాడు. పెద్ద మనుమరాలు తులసమ్మను తన కుమారుడు మధుసూదనరావుకు ఇచ్చి వివాహం చేశారు. 1929లో గాంధీజీ ఆంధ్రాకు నిధులు సేకరించేందుకు వచ్చినప్పుడు, ఆ నిధికి విరాళాలు ఇచ్చిన వారిలో ఆమె కూడా ఒకరు. ఆమె కుమారుడు మధుసూధనరావు 1920 నుంచి జాతీయోద్యమంలో పాల్గొన్నారు.పశ్చిమ కృష్ణా జిల్లా కాంగ్రెస్‌ అసోసియేషన్‌కు కొంతకాలం కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. అతను 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నాడు మరియు స్వచ్ఛంద శిబిరానికి నాయకత్వం వహిస్తుండగా అరెస్టు చేయబడ్డాడు. అందుకే ఆమెకు దేశభక్తితో పాటు వాలంటీర్ల పట్ల, లాఠీలతో కొట్టిన వారి పట్ల జాలి కూడా ఉంది. ఆమె ఇంటి పక్కనే మంచినీటి బావి ఉంది. సీతమ్మ ఇంటి పక్కనే ఉన్న పెద్ద చెట్టుపై 1932 నవంబర్ 14న కొందరు యువకులు జాతీయ జెండాను ఎగురవేశారు. పోలీసులు అక్కడికి వచ్చి యువకులను కర్రలతో కొట్టారు. ఆ దెబ్బలకు యువకులు గాయాలతో స్పృహతప్పి పడిపోయారు. ఆమె దానిని చూసి వారి ఇంటికి తీసుకువచ్చి వారికి నీరు, ఆహారం మరియు మందులు ఇచ్చింది. అది దేశద్రోహం, అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో మహా నేరం. ఫలితంగా, ఆమె అరెస్టు చేయబడింది మరియు సి తరగతిలో ఒక సంవత్సరం శిక్ష విధించబడింది. ఆమెకు 500 రూపాయల జరిమానా విధించారు. కానీ ఆమె భయపడకుండా, జరిమానా కట్టకుండా రాయవెల్లూరు జైలుకు వెళ్లింది. తల్లీ కొడుకులిద్దరినీ అరెస్టు చేశారు. పోలీసులు ఇంటిని జప్తు చేయవలసి వచ్చింది కానీ ఆమె కోడలు నుండి నగలు కూడా తీసుకున్నారు. నరకయాతన అనుభవించిన సి-క్లాస్ ఇచ్చిన అనేక కష్టాలను ఓర్చుకుంటూ చేయి మరియు కాలు పక్షవాతం వచ్చింది. ఆమె 90 ఏళ్ల వరకు జీవించే లావుగా రాసుకోవడం వల్ల ఆ పరిస్థితి నుంచి కోలుకుంది. క్షమాపణ చెబితే విడుదల చేస్తామని అధికారులు చెప్పినా ఆమె వినలేదు. ఆమె పరిస్థితి మెరుగుపడకపోవడంతో రాయవెల్లూరు జైలు నుంచి మధుర జైలుకు తరలించారు. శిక్షాకాలం పూర్తయ్యాక ఆమె జైలు నుంచి ఇంటికి తిరిగి వచ్చింది. 1933 డిసెంబరులో, గాంధీ హరిజన ఉద్యమం ద్వారా ప్రోత్సహించబడ్డారు మరియు నిధుల సేకరణ కోసం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ వచ్చారు. ఆమె ఇతర బంగారు గాజులు, ఒక ఉంగరం మరియు 1300 నగదును గాంధీజీకి బహుమతిగా ఇచ్చింది. దానికి తోడు గాంధీ మాటలను ఆచరణలో పెట్టారు. ఆమె వారి ఇంట్లో హరిజనులకు మరియు మిగిలిన కులాల వారికి సహపంక్తి భోజనాలు ఏర్పాటు చేసింది. ఆ రోజుల్లో సమాజాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఆమెకు చాలా హృదయ సంయమనం అవసరం. దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత.. భారత ప్రభుత్వం ఆమెను మెరిట్ సర్టిఫికేట్‌తో సత్కరించింది. ఆమెకు ప్రభుత్వం నుంచి పింఛను అందలేదు. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య 90 ఏళ్లు ఆనందంగా గడిపిన ఆమె 1973 సెప్టెంబర్ 4న కన్నుమూశారు.

13-పడ్రాటి సుందరమ్మ

ఒకరోజు గుంటూరు ప్రభుత్వాసుపత్రి ముందు రిక్షాలో ఖాళీ మందు బాటిళ్లతో దిగి నేరుగా దగ్గర్లోని ఆంధ్రా క్రిస్టియన్ కాలేజీ అనే కాలేజీకి వెళ్లాడు. ఆమె విద్యార్థులందరినీ పిలిచి, “ఇది చదువుల సమయం కాదు. చాలా మంది జైలు పాలయ్యారు. వచ్చి స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో చేరండి”. విద్యార్థులంతా స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో పాల్గొనేందుకు వచ్చారు. పది నిమిషాల వ్యవధిలో అక్కడికి పోలీసు జీపు వచ్చి ఆమెను అదుపులోకి తీసుకుంది. పోలీసులు ఆమెను మంగళగిరి దగ్గర వదిలేశారు. ఆమెకు టిక్కెట్లు అమ్మవద్దని, ఆమెను ఎక్కడికీ వెళ్లనివ్వవద్దని బస్టాండ్‌, రైల్వే స్టేషన్‌లోని అధికారులకు సమాచారం అందించారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటం గురించి ప్రచారం చేయడానికి రోగిగా వచ్చిన మహిళ పదర్తి సుందరమ్మ.

పదర్తి సుందరమ్మ 1902 డిసెంబర్ 22న ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పల్నాడు జిల్లా బ్రాహ్మణకోడూరు గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు శ్రీ మద్ది నరసింహం మరియు శ్రీమతి. అన్నపూర్ణ. 1920వ సంవత్సరంలో ఆమె గాంధీజీని కలుసుకుంది మరియు అతని స్ఫూర్తిదాయకమైన మాటలచే ప్రేరేపించబడింది. ఖాదీ ఉద్యమం, విదేశీ వస్తు నిషేధంపై ప్రచారం ప్రారంభించి 1930లో మచిలీపట్నంలో ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని ఉప్పును సిద్ధం చేసింది. విజయవాడలో 144 సెక్షన్ అమలులోకి వచ్చినప్పుడు సుందరమ్మ ఒంటరిగా జెండాను భుజాన వేసుకుని పాటలు పాడుతూ రోడ్ల వెంట నడిచింది. దేశభక్తి గీతాలు, ఎవరి మద్దతు లేకుండా. బ్రిటిష్ పోలీసులు ఆమెను అరెస్టు చేసి రాయవెల్లూరు జైలుకు తరలించారు. ఆమె ఆరు నెలల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించింది.

1931లో కరాచీలో జరిగిన కాంగ్రెస్ సమావేశానికి ఆమె హాజరయ్యారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆమెను విజయవాడ పట్టణ కాంగ్రెస్ కమిటీ ఉపాధ్యక్షురాలిగా నియమించారు. బొంబాయి వెళ్లి వాలంటీర్‌గా శిక్షణ పొంది కర్రసాము నేర్చుకుంది. ఆమె తిరిగి విజయవాడ వచ్చింది. గాంధీజీని అరెస్టు చేసినందున 144 సెక్షన్‌ను అమలు చేస్తున్నామని విజయవాడ పోలీసులు ఆమెకు తెలియజేశారు. దుకాణాలను మూసివేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆమె హర్తాళ్‌ను ప్రారంభించారు. వలసరాజ్యాధికారులు ఆమెను తెనాలిలో అరెస్టు చేసి, క్షమాపణ లేఖ రాయడానికి సిద్ధంగా ఉంటే విడుదల చేస్తామని ఆమెకు చెప్పారు. వారి డిమాండ్‌ను ఆమె అంగీకరించలేదు. ఆ కారణంగా, ఆమె ఏడున్నర నెలల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించింది. గాంధీజీ సలహాతో విజయవాడ మున్సిపాలిటీ సభ్యురాలిగా ఆమె ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. ఆ పదవిలో ఆమె 18 ఏళ్లపాటు కొనసాగారు. ఆమె కృషి ఫలితంగా విజయవాడలో ఆమె పేరు మీద ఉన్నత పాఠశాల స్థాపించబడింది. పాఠశాల నేటికీ పని చేస్తోంది. 1940లో ఆమె రిషికేశ్‌లో ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించింది. వారి జీవితాంతం వరకు, ఆమె సంవత్సరానికి 6 నెలలు రిషికేశ్‌లో మరియు మిగిలిన 6 నెలలు విజయవాడలో ఉండేది. భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట రంగంలోనే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక రంగంలో కూడా అలుపెరగని యోధురాలు పదర్తి సుందరమ్మ.

15- భారతి దేవి గోగినేని

భారతీ దేవి గోగినేని గుంటూరు జిల్లా బాపట్ల తాలూకాలోని మాచవరంలో జన్మించారు. ఆమె నిడుబ్రోలు నివాసి. ఆమె తన ప్రాథమిక విద్యను గుంటూరులోని శారదా నికేతన్‌లో పొందింది. ఆమె ఇంగ్లాండ్ వెళ్లి 1925-26లో ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని రస్కిన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో చదువుకుంది. ఆమె 1931లో గుంటూరు, పశ్చిమగోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలో ‘మహిళా సత్యాగ్రహం’ నిర్వహించింది. 1932లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం సందర్భంగా, 1932 ఫిబ్రవరి 2న రూ. జరిమానాతో ఏడాదిపాటు జైలుకు పంపబడింది. 500. ఆమె హరిజనులను కులాంతర వివాహాలకు పరిచయం చేస్తూ “హరిజన దినోత్సవ వేడుకలు” కూడా నిర్వహించింది. ఆమె 1958లో ఆంధ్రప్రదేశ్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యురాలిగా ఎన్నికయ్యారు. భారతీదేవి 27 సెప్టెంబర్ 1972న మరణించారు.

   సశేషం

 వరలక్ష్మీ వ్రతం శుభా కాంక్షలతో

శ్రీ శ్రీనివాస శతకం -2(చివరిభాగం )

సీసపద్యమయమైన శ్రీనివాస శతకం మకుటం –‘’మధు మదన నిరాస కోటి మన్మధ విలాస -శ్రిత మనోవాస జయజయ శ్రీనివాస’’ ‘’

మొదటి సీసం –‘’శ్రీ వనజాలయా ,సేవితాన్ఘ్రి సరోజ –కలిసాధ్వసా క్రాంత కల్ప భూజ –మార్తాండ శతకోటి మహిత దీప్తి కలాప –నవ నవోన్మీల నానద రూప – శంఖ చక్రగదాసి శాంగ్య కీలిత హస్త –ఘనరిపు ధ్వస్త లోక ప్రశస్త –నిఖిల వేదా౦తైక నిలయాంతర విహార –రమణీయ కౌస్తుభ రత్నహార

తే.గీ –రవి సుధాకర నయన క్షీరాబ్ది శయన – ప్రధిత ముని గేయ మామక భాగధేయ –మధు మదన నిరాస కోటి మన్మధ విలాస –శ్రిత మనో వాస జయజయ శ్రీనివాస’’అని మొదలుపెట్టి ‘’జక్కవలతీరు ,గబ్బి గుబ్బల సౌరు ,పచ్చవిల్తుని వాలు మచ్చరంబున దోలు’’పై ఆశతో జీవితం వ్యర్ధం చేసుకొంటారు కొందరు .మనుజ సింహమై పోరి కనక కశిపుని ద్రు౦చావు,వామన మూర్తివై బలిని వంచించి ఆర్తి బాపావు .  నిన్ను విడిచి మేము ఎక్కడికీ పోము .పార్ధు నితో మైత్రి చేసి నిఖిలలోక పాలన చేశావు .కలి యుగాంతం లో  శబలాఖ్యపురం లో బ్రాహ్మణ కులం లో హరివ్రతుడు ,దేవ ప్రభకు జన్మించి దేవతాగణ౦  చేత నీరాజనాలు అ౦దు కొంటావు .యాముని ,విప్రనారాయణ ,పరాశర విష్ణు చిత్త కూరేశ లను కృపతో చూసినట్లు నన్నూ చూడు .నా ‘’భవ భవాంతరాఘౌఘ మారణాయ –క్రూరతాం హర ద్రాగ్బుధ పారణాయ ‘’అని 117లో చెప్పి చివరి 118వ సీసం లో మంగళం పాడి ,తర్వాతపద్యం లో ఈ శతకాన్ని అంకితం పొందమని ప్రార్ధించారు కవి .చివరి 120 వ సీసం లో –తమది భరద్వాజ గోత్రమని ,శ్రీరామ దేశికునికి లక్ష్మీ నరసమా౦బకు పుత్రుడు అయిన రామానుజుడనని భక్తీ తొ సమర్పించే ఈ శతకాన్ని తప్పులెన్నకుండా స్వీకరించి తరింప జేయమని ‘’ఆడియెన్ దాసోహం ‘’అన్నారు ఆచార్య కవి .

 మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-8-23-ఉయ్యూరు

అండమాన్ దీవుల్లో జైలు శిక్ష అనుభవించిన మనం మర్చిపోయిన భారత స్వాతంత్ర్య యోధులు-4

అండమాన్ దీవుల్లో జైలు శిక్ష అనుభవించిన  మనం మర్చిపోయిన భారత స్వాతంత్ర్య యోధులు-4

10-షేక్ చుండ్
షేక్ చుండ్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యానికి సేవలో ఉన్నాడు కానీ 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో దానిని విడిచిపెట్టాడు మరియు విదేశీ శక్తిని పడగొట్టే ప్రతిజ్ఞతో తిరుగుబాటు దళాలలో చేరాడు. అతను వివిధ ప్రదేశాలలో బ్రిటీష్ వారితో పోరాడాడు మరియు అణచివేత విదేశీ పాలనను అంతం చేయడానికి వారి ఆయుధాలను ఎత్తడానికి ఇతరులను ప్రోత్సహించాడు. అతను బ్రిటీష్ దాడుల నుండి తిరుగుబాటు స్థానాన్ని కాపాడుతున్నప్పుడు పట్టుబడ్డాడు మరియు బ్రిటిష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా విడిచిపెట్టడం మరియు తిరుగుబాటు చేసినందుకు విచారణలో ఉంచబడ్డాడు. అతనికి 1857లో జీవితాంతం రవాణా శిక్ష విధించబడింది మరియు ఏప్రిల్ 1858లో బొంబాయి నుండి అండమాన్ దీవులకు పంపబడ్డాడు.

అండమాన్ దీవులలో, కాలనీ సూపరింటెండెంట్ J. P. వాకర్ ఆధ్వర్యంలో అతన్ని అండమాన్ పీనల్ సెటిల్‌మెంట్‌కు తీసుకువచ్చారు. క్లియరింగ్ పనులలో నిమగ్నమైన సమయంలో, అతను మరియు ఇతర ఖైదీలు పని స్థలం నుండి తప్పించుకుని అడవుల్లో ఆశ్రయం పొందారు. దురదృష్టవశాత్తూ, ఆదివాసీలు తమ విల్లులు మరియు బాణాలతో దాడి చేసి, పరారీలో ఉన్న దోషులను వెనక్కి తరిమికొట్టినప్పుడు, డా. వాకర్ 81 మంది దోషులను 18 మే 1858న ఒకే రోజున ఉరితీశారు. , గుంగా సింగ్, హుర్దయాల్ మిస్సర్, జలహ్రామ్ పాండి, ఝౌహుజా దూబే, మీర్ హుస్సేన్ అల్లీ, మీర్ మోదుట్, నాసిర్ ఖాన్, ఊమ్రౌ, ఊషుర్ సింగ్, రామసూర్ మిస్సర్, రామ్‌డియల్ మిస్సర్, రంజాన్ ఖాన్, షియోనరైన్ సింగ్, సూభన్ ఖాన్, అలీ బక్స్ ఖాన్, బద్రీరామ్, , బూధన్ పాండే, అలుమ్ ఖాన్ మరియు బాల్గోవింద్.

11-ఊషూర్ సింగ్
ఊషూర్ సింగ్ ఇంగ్లీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ సైన్యంలో సిపాయిగా ఉన్నాడు, అయితే 1857లో మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో అతను ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టాడు మరియు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రతిఘటనలో పాల్గొన్నాడు. అతను తన తోటి సిపాయిలను బ్రిటీష్ అధికారులపై తమ ఆయుధాలు తిప్పడానికి మరియు విదేశీ పాలనను పడగొట్టడానికి ప్రేరేపించాడు. గూజెరాత్ (గుజరాత్)లోని తిరుగుబాటు స్థావరాలపై చేసిన దాడుల్లో ఒకదానిలో కంపెనీ దళాలచే అతను పట్టుబడ్డాడు మరియు బ్రిటిష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా విడిచిపెట్టడం మరియు తిరుగుబాటు చేసినందుకు విచారణలో ఉంచబడ్డాడు. అతనికి 1857లో ఐరన్‌లలో శ్రమతో పాటు జీవితాంతం రవాణా శిక్ష విధించబడింది మరియు ఏప్రిల్ 1858లో అండమాన్ దీవులకు పంపబడింది. అక్కడ కాలనీ సూపరింటెండెంట్ J. P. వాకర్ ఆధ్వర్యంలో అండమాన్ పీనల్ సెటిల్‌మెంట్‌కు తీసుకురాబడ్డాడు. క్లియరింగ్ పనులలో నిమగ్నమైన సమయంలో, అతను మరియు ఇతర ఖైదీలు పని స్థలం నుండి తప్పించుకుని అడవుల్లో ఆశ్రయం పొందారు. దురదృష్టవశాత్తూ, ఆదివాసీలు తమ విల్లులు మరియు బాణాలతో దాడి చేసి, పరారీలో ఉన్న దోషులను వెనక్కి తరిమికొట్టినప్పుడు, డా. వాకర్ 81 మంది దోషులను 18 మే 1858న ఒకే రోజున ఉరితీశారు. గోమీన్ ఖాన్, గోలా ఖాన్, దెబెదీన్ సింగ్ పాండా, చుండ్రాతో పాటు ఊషూర్ సింగ్‌ను ఉరితీశారు. , గుంగా సింగ్, హుర్దయాల్ మిస్సర్, జలహ్రామ్ పాండి, ఝౌహుజా దూబే, మీర్ హుస్సేన్ అల్లీ, మీర్ మోదుట్, నాసిర్ ఖాన్, ఊమ్రౌ, రామసూర్ మిస్సర్, రామ్‌డియల్ మిస్సర్, రంజాన్ ఖాన్, షేక్ చుండ్, షియోనరైన్ సింగ్, సూభన్ ఖాన్, అలీ బక్స్ ఖాన్, బద్రీరామ్, బద్రీరామ్ , బూధన్ పాండే, అలుమ్ ఖాన్ మరియు బాల్గోవింద్.

12-మీర్ హుస్సేన్ అల్లీ
మీర్ హుస్సేన్ అల్లీ మీర్ జహంగీర్ అల్లి కుమారుడు. అతను 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో విదేశీ పాలన నుండి విముక్తి కోసం పోరాటంలో పాల్గొని బ్రిటిష్ వారితో పోరాడాడు. అతను తిరుగుబాటుదారుల బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు మరియు వారి ఆస్తులు మరియు ఆయుధాలను స్వాధీనం చేసుకున్నందుకు బ్రిటిష్ సంస్థలపై దాడి చేశాడు. అతను ఒక ఎన్‌కౌంటర్‌లో బ్రిటిష్ దళాలచే పట్టబడ్డాడు మరియు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు దోచుకోవడం, సహాయం చేయడం మరియు ప్రోత్సహించడం వంటి ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు. అతను జూన్ 1857 లో కఠినమైన పని మరియు ఇనుములతో జీవిత ఖైదు విధించబడ్డాడు. అతను ఏప్రిల్ 1858లో బొంబాయి నుండి అండమాన్ దీవులకు రవాణా చేయబడ్డాడు.

కాలనీ సూపరింటెండెంట్ జేపీ వాకర్ ఆధ్వర్యంలో అండమాన్‌లోని పీనల్ సెటిల్‌మెంట్‌కు తీసుకొచ్చారు. క్లియరింగ్ పనులలో నిమగ్నమైన సమయంలో, అతను మరియు ఇతర ఖైదీలు పని స్థలం నుండి తప్పించుకుని అడవుల్లో ఆశ్రయం పొందారు. దురదృష్టవశాత్తు, ఆదివాసీలు తమ విల్లులు మరియు బాణాలతో దాడి చేసి, పరారీలో ఉన్న దోషులను వెనక్కి తరిమికొట్టినప్పుడు, డా. వాకర్ 18 మే 1858న ఒకే రోజున 81 మంది దోషులను ఉరితీశారు. సింగ్, గుంగా సింగ్, హుర్దయాల్ మిస్సర్, జలహ్రామ్ పాండి, జౌహుజా దూబే, మీర్ మోదుత్ అలియాస్ రుహీం, నాసిర్ ఖాన్, ఊమ్రౌ, ఊషుర్ సింగ్, రామసూర్ మిస్సర్, రామ్‌డియల్ మిస్సర్, రంజాన్ ఖాన్, షేక్ చుండ్, షియోనరైన్ సింగ్, సౌభన్ ఖాన్, అలీ బక్స్ ఖాన్, బద్రీ , బూర్జూ, బూధన్ పాండే, అలుమ్ ఖాన్ మరియు బాల్గోవింద్.

13-జౌహుజా దూబే
జౌహుజా డూబే ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైన్యంలో తన సేవను విడిచిపెట్టాడు మరియు 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో తిరుగుబాటు దళాలతో చేతులు కలిపాడు మరియు వలసరాజ్యాల అధికారాన్ని పడగొట్టడానికి పోరాడతానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. అతను తన తోటి తిరుగుబాటుదారులకు ఆర్థిక సహాయం అందించాడు మరియు బ్రిటిష్ సంస్థలపై దాడి చేసి వారి ఖజానాను స్వాధీనం చేసుకునేలా ప్రోత్సహించాడు. అతను కంపెనీ దళాలచే ఎన్‌కౌంటర్‌లో బంధించబడ్డాడు మరియు బ్రిటిష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా విడిచిపెట్టడం మరియు తిరుగుబాటు చేసినట్లు అభియోగాలు మోపారు. అతను 1857లో ఇనుప పనితో జీవితాంతం రవాణా శిక్ష విధించబడ్డాడు మరియు ఏప్రిల్ 1858లో బొంబాయి నుండి అండమాన్ దీవులకు పంపబడ్డాడు.

కాలనీ సూపరింటెండెంట్ డాక్టర్ జేమ్స్ ప్యాటిసన్ వాకర్ ఆధ్వర్యంలో అండమాన్‌లోని పీనల్ సెటిల్‌మెంట్‌కు అతన్ని తీసుకువచ్చారు. క్లియరింగ్ పనులలో నిమగ్నమైన సమయంలో, అతను మరియు ఇతర ఖైదీలు పని స్థలం నుండి తప్పించుకుని అడవుల్లో ఆశ్రయం పొందారు. దురదృష్టవశాత్తూ, ఆదివాసీలు తమ విల్లులు మరియు బాణాలతో దాడి చేసి, పరారీలో ఉన్న దోషులను వెనక్కి తరిమివేసినప్పుడు, డా. వాకర్ 18 మే 1858న ఒకే రోజున 81 మంది దోషులను ఉరితీశారు. గోమీన్ ఖాన్, గోలా ఖాన్, దెబెదీన్ సింగ్ పాండా, దెబెదీన్ సింగ్ పాండాలతో పాటు జౌహుజా దూబేని ఉరితీశారు. , గుంగా సింగ్, హుర్దయాల్ మిస్సర్, జలహ్రామ్ పాండి, మీర్ హుస్సేన్ అల్లీ, మీర్ మోదుత్ అలియాస్ రుహీం, నాసిర్ ఖాన్, ఊమ్రౌ, ఊషుర్ సింగ్, రామసూర్ మిస్సర్, రామ్‌డియల్ మిస్సర్, రంజాన్ ఖాన్, షేక్ చుండ్, షియోనరైన్ సింగ్, సౌభన్ ఖాన్, అలీ బక్స్ ఖాన్, బాద్రీ , బూర్జూ, బూధన్ పాండే, అలుమ్ ఖాన్ మరియు బాల్గోవింద్.

14-జలహ్రం పాండి
జలహ్రామ్ పాండి ఇంగ్లీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ సైన్యంలో ఉన్నాడు కానీ 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా ప్రతిఘటనలో పాల్గొనడానికి దానిని విడిచిపెట్టాడు. అతను తన తోటి సిపాయిలను వారి సేవను విడిచిపెట్టి, కంపెనీ-రాజ్‌ను పడగొట్టడానికి తిరుగుబాటు దళాలతో చేతులు కలపమని ప్రేరేపించాడు. అతను గూజెరాత్ (గుజరాత్)లోని వివిధ ప్రదేశాలలో కంపెనీ దళాలతో పోరాడాడు మరియు ముందుకు సాగుతున్న కంపెనీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడంలో చివరకు పట్టుబడ్డాడు. అతను బ్రిటీష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా విడిచిపెట్టడం మరియు తిరుగుబాటుకు పాల్పడ్డాడని అభియోగాలు మోపారు మరియు 1857లో ఇనుప పనితో జీవితాంతం రవాణా శిక్ష విధించబడింది. అతను ఏప్రిల్ 1858లో అండమాన్ దీవులకు పంపబడ్డాడు.

15-హుర్దయాల్ మిస్సర్

హుర్దయాల్ మిస్సర్ రాంపర్సౌద్ మిస్సర్ కుమారుడు. అతను 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో తిరుగుబాటు దళాలలో చేరాడు మరియు బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలోని అనేక ప్రదేశాలలో బ్రిటిష్ వారితో పోరాడాడు. అతను తన తోటి తిరుగుబాటుదారులకు ఆయుధాలు కొనుగోలు చేయడానికి ఆర్థిక సహాయం అందించాడు మరియు బ్రిటిష్ సంస్థలపై దాడి చేసి వారి ఆస్తులను దోచుకునేలా ప్రోత్సహించాడు. అతను తిరుగుబాటు స్థానాలపై దాడుల సమయంలో కంపెనీ దళాలచే బంధించబడ్డాడు మరియు దోపిడి మరియు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు సహాయం చేశాడని అభియోగాలు మోపారు. అతనికి 1857లో జీవితాంతం రవాణా శిక్ష విధించబడింది మరియు ఏప్రిల్ 1858లో అండమాన్ దీవులకు పంపబడింది.

16-గుంగా సింగ్

గుంగా సింగ్ ఇంగ్లీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ సైన్యంలో సిపాయి, కానీ 1857లో మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తన సేవను విడిచిపెట్టాడు. అతను తిరుగుబాటు దళాలలో చేరడానికి తన ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టాడు మరియు వివిధ ప్రదేశాలలో విదేశీ పాలన నుండి విముక్తి కోసం బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా నిరంతరం పోరాడాడు. గూజెరాట్ (గుజరాత్) లో అతను తన తోటి సిపాయిలను వారి బ్రిటిష్ అధికారులకు అవిధేయత చూపేలా ప్రేరేపించాడు మరియు బ్రిటిష్ అధికారులపై దాడి చేసి అణచివేత విదేశీ పాలనను పడగొట్టినందుకు తన తోటి తిరుగుబాటుదారులకు ఆర్థిక సహాయం కూడా అందించాడు.

గుంగా సింగ్ బ్రిటీష్ వారితో జరిగిన ఘర్షణలో పట్టుబడ్డాడు మరియు బ్రిటిష్ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేయడం, తిరుగుబాటు చేయడం మరియు సహాయం చేయడం వంటి అభియోగాలు మోపారు. అతను విచారణలో ఉంచబడ్డాడు మరియు తరువాత అతను 23 సెప్టెంబర్ 1857న ఐరన్లలో శ్రమతో జీవితాంతం రవాణా చేయబడ్డాడు మరియు ఏప్రిల్ 1858లో అండమాన్ దీవులకు పంపబడ్డాడు.

   సశేషం

మీ- జి. ఎల్.ఎన్. శర్మ -23-8-23-హైదరాబాద్ ‘–