ప్రముఖ రొమాంటిక్ కవి పి.బి.షెల్లీ జేవిత చరిత్ర -15

. 351

ప్రధానంగా ఆరాధించబడేవి. వేల్స్ మరియు కంబర్‌ల్యాండ్ పర్వతాలు, జలపాతాలు, అలాగే ఇంగ్లాండ్ మరియు ఐర్లాండ్ సరస్సులు వాటిని చూసిన ప్రతి ఒక్కరి ఊహలోనూ, జ్ఞాపకాల్లోనూ చెరగని ముద్ర వేస్తాయి; సాధారణ ప్రేక్షకుడి కంటే ఆయనలో ఈ అద్భుత దృశ్యాల ప్రభావం ఎంతో లోతుగా, స్పష్టంగా ఉందన్నది నిర్వివాదాంశం. ప్రకృతి సృష్టించిన ఈ అద్భుతాల యొక్క అనితరసాధ్యమైన సౌందర్యం ఆయన అంతరాత్మలో ఎంతగా నాటుకుపోయిందో, ఆయన ఉనికిలో అవి ఎలా అంతర్భాగంగా మారాయో చెప్పడానికి ఆయన అనేక సందర్భాల్లో నిదర్శనాలు చూపించారు. అయితే, తన కవితా వస్తువుగా తనను తాను మానసికంగా మార్చుకునే సామర్థ్యం—అంటే అంతర్గతంగా ఒక పరివార దేవతగానో, టైటానియాగానో లేదా స్వయంగా క్వీన్ మ్యాబ్‌గానో రూపాంతరం చెందే శక్తి—ఆయనలో అద్భుతంగా, స్పష్టంగా కనిపించేది. నిజమైన కవులందరికీ ఈ లక్షణం ఉంటుందని నా అభిప్రాయం (కవులతో నాకు ఎటువంటి సాన్నిహిత్యం లేనందున, ఈ విషయంపై నేను కొంత సంకోచంతోనే మాట్లాడుతున్నాను). అంతేకాకుండా, కవితా ఇతివృత్తాలతో సంబంధం లేని లేదా వాటికి తగని చిన్న చిన్న విషయాలలో కూడా—అంటే ఏదైనా ఒక సాధారణ సంఘటన ఆయన సున్నితమైన మనసును బలంగా తాకినప్పుడు—ఆ సంఘటనకు సంబంధించిన వ్యక్తిగా ఆయన అప్రయత్నంగా, తెలియకుండానే మారిపోయేవారు. దీనికి అనేక ఉదాహరణలు ఇవ్వడం విసుగు పుట్టించవచ్చు, అలాగని ఏదీ చెప్పకపోవడం కూడా సరికాదు; కాబట్టి రెండు మూడు ఉదాహరణలు ఇవ్వవచ్చు. అవి ఎంత సామాన్యమైనవి అయితే, ఇతరుల పరిస్థితులను, భావాలను మరియు వారి వ్యక్తిత్వ ఛాయలను తనలో ఇముడ్చుకునే ఆయన స్వభావాన్ని అంత స్పష్టంగా అవి తెలియజేస్తాయి.

ఒక రోజు నేను బిష్‌తో (Bysshe) ఇలా చెప్పాను: “ఇటీవల నేను ఒక సమావేశంలో పాల్గొన్నాను, అక్కడ ‘షార్ట్-హ్యాండ్’ (శీఘ్ర లిపి) గురించి చర్చ జరిగింది.” ఆయనకు ఆ విద్యలో ప్రావీణ్యం లేదు; నిజానికి దాన్ని నేర్చుకునేంత ఓపిక కూడా ఆయనకు ఉండేది కాదు. కానీ అప్పుడప్పుడు ఆయన షార్ట్‌హ్యాండ్ (సంక్షిప్త లిపి)లో రాసిన కాగితాన్ని చేతిలోకి తీసుకునేవారు; సాధారణంగా దాన్ని తలకిందులుగా పట్టుకుని, మౌనంగా ఆశ్చర్యపోతూ చాలా సేపు దాని వైపు చూస్తూ ఉండిపోయేవారు. ఒక షార్ట్‌హ్యాండ్ రచయిత గురించి నేను ఆయనకు చెప్పాను—అతను వృత్తిపరమైన స్టెనోగ్రాఫర్ కాదు, కానీ గొప్ప పాండిత్యం, ప్రతిభ మరియు అంతే విచిత్రమైన స్వభావం కలిగిన వ్యక్తి. అతను షార్ట్‌హ్యాండ్‌లో ఎక్కువగా రాసేవాడు; ఆ ఉపయోగకరమైన కళను మరింత మెరుగుపరచుకునే ప్రయత్నంలో, అతను రోజురోజుకూ మరింత క్లుప్తంగా, సంక్షిప్తంగా రాయడం మొదలుపెట్టాడు. ఎంత తక్కువగా రాసినా, ఎంత సంక్షిప్తీకరించినా, తన నోట్స్‌ను అంతే సులభంగా చదవగలిగేవాడు. చివరికి అతను సంక్షిప్తీకరణను ఎంత తీవ్ర స్థాయికి తీసుకెళ్లాడంటే, అసలు ఏమీ రాయకుండానే వదిలేసేవాడు. కొందరు ఏమనేవారంటే, అతను రాసినదాన్ని—లేదా సరిగ్గా చెప్పాలంటే రాయకుండా వదిలేసినదాన్ని—అతను చదువుతూనే ఉండేవాడని. మరికొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం, కొన్ని రోజుల విరామం తర్వాత తన నోట్‌బుక్ తెరిచి చూసినప్పుడు, అందులో ఒక్క అక్షరం గానీ, ఒక్క గుర్తు గానీ లేకపోవడం చూసి అతను ఆశ్చర్యపోయేవాడు; ఆ ఖాళీ పేజీలలోని విషయాన్ని అర్థం చేసుకోలేకపోయేవాడు. నేను తరచుగా బిష్‌ను (Bysshe)…

…చేతిలో కాగితం పట్టుకుని, ఏమీ రాయకుండా ఉన్న ఆ పేజీ వైపు ఏకాగ్రతతో చూస్తూ, గంభీరంగా మరియు శ్రద్ధగా దాన్ని పరిశీలిస్తూ కూర్చోవడం చూసేవాడిని. అసలు ఉనికిలోనే లేని విషయాన్ని గుర్తుకు తెచ్చుకోవడానికి వ్యర్థ ప్రయత్నం చేస్తూ, ఆశ్చర్యానికి మరియు నిరాశకు గురైన ‘సంక్షిప్తీకరణకర్త’గా అతను అంతర్గతంగా మారిపోయాడని స్పష్టమయ్యేది. ఒకసారి అలా నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు, అతను ఆందోళనగా ఇలా అడిగాడు—

“షార్ట్‌హ్యాండ్‌ను ఎవరు కనిపెట్టారు?”

“టిరో అని నమ్ముతారు.”

“అసలు ఆ టిరో ఎవరు?”

“అతను సిసెరో యొక్క గుమాస్తా (లేదా కార్యదర్శి).”

“సిసెరో గుమాస్తా పేరు నిజంగా టిరోనేనా?” “అవును! అంతటి ప్రఖ్యాత వక్తకు కార్యదర్శిగా ఉన్న వ్యక్తికి ‘టైర్’ (Tire – అంటే అలసిపోయేవాడు అని అర్థం వచ్చేలా) అనే పేరు ఏమీ తప్పు కాదు కదా! రోజంతా తన యజమాని యొక్క అనర్గళమైన ప్రసంగాలను వింటూ ఆ పాపం ఎంతగా అలసిపోయి ఉంటాడో!”

ఆ తర్వాత కాసేపటికే అతను ఒక మూలన ఒంటరిగా కూర్చుని ఉన్నాడు; అతని ముఖంలో తీవ్రమైన నిరాశ, విపరీతమైన అలసట స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. “ఓహో! టైర్, ఓహో!” అని అతను అకస్మాత్తుగా గట్టిగా ఆవలించాడు—అది ఎంత గాఢమైన ఆవలింత అంటే, ‘వెర్రెస్’ (Verres) కు వ్యతిరేకంగా చేసిన సుదీర్ఘ ప్రసంగాలన్నింటినీ పూర్తిగా విన్న వ్యక్తికి కలిగే అలసటలా అనిపించింది. అతని చురుకైన ఊహాశక్తి అతన్ని ఆ విసిగిపోయిన ‘విముక్తి పొందిన బానిస’ (freedman) పాత్రలోకి మార్చేసింది; ఆ భావనలో అతను సెనేట్ లేదా ఫోరమ్‌లో ఉన్నట్లుగా, రోమన్ వాక్చాతుర్యంలో దిట్ట అయిన తన యజమాని యొక్క అంతులేని, విసుగు పుట్టించే ప్రసంగాలను వింటూ విసిగి వేసారిపోతున్నట్లుగా ఊహించుకున్నాడు.

“కానీ టైరో కేవలం ఒక సాధారణ కార్యదర్శి లేదా లేఖరి మాత్రమే కాదు; అతను గొప్ప సామర్థ్యం, పాండిత్యం కలిగిన వ్యక్తి! అవును, అంతేకాదు…

అతను అద్భుతమైన సృజనాత్మకత కలిగినవాడు, ఎందుకంటే ‘షార్ట్-హ్యాండ్’ (శీఘ్ర లిపి) విధానాన్ని కనిపెట్టింది అతనే.” “అదొక గొప్ప ఆవిష్కరణ కదా?

354

గణనీయమైన చాతుర్యం కలవాడు, ఎందుకంటే అతనే షార్ట్-హ్యాండ్ కనిపెట్టినవాడు.

అది గొప్ప ఆవిష్కరణ, కదూ?

అవును, కానీ బహుశా అతను కొన్నిసార్లు అనుకుని ఉంటాడు,

చిన్న చిన్న ప్రసంగాలు ఇంకా గొప్ప ఆవిష్కరణ అయ్యుండేవని!

షెల్లీకి శ్లేష అంటే అసహ్యం. “అది సంభాషణ యొక్క దారాన్ని తెంచుతుంది, కొవ్వొత్తిని ఆర్పేస్తుంది, మరియు అన్ని సంభాషణలకు ఒక్కసారిగా ముగింపు పలుకుతుంది. అది ఒక సమస్యాత్మకమైన మరియు అసహ్యకరమైన కీటకం, కందిరీగ లాంటిది. కాదు! దానికి కందిరీగ యొక్క హుందాతనం లేదు, అది దోమ, ఒక నల్లి! కానీ మీరు నాతో ఏదైనా చేయగలరు, కొన్నిసార్లు నన్ను శ్లేషకు కూడా ఒప్పించగలరు!” షెల్లీ దేవదారు చెట్ల నుండి టర్పెంటైన్‌ను కోసి, దానిని ఇష్టంగా తినేవాడు, లేదా పైన్ అడవిలో నడుస్తున్నప్పుడు, అతను తన నాలుకను లార్చ్ చెట్టుకు ఆనించి, దాని బెరడు నుండి ద్రవ రూపంలో ఊరుతున్న దానిని నాకేవాడు. అతనిలాంటి అభిరుచి ఉన్న మరెవరినీ నేను ఎప్పుడూ కలవలేదు. నేను ఈ విషయంపై అతనితో వాదించాను, కానీ సహజంగానే వ్యర్థమైంది; మరియు నేను ఒకసారి అతనికి ఒక చిన్న నీతికథ చెప్పాను, అది కాస్త ప్రభావవంతంగా ఉంది. నేను ఒకసారి ఒక విందులో ఉన్నాను, అది చాలా ఆహ్లాదకరమైనది, మరియు మేమందరం సంతోషంగా నృత్యం చేస్తున్నాము, కానీ మేము ఆపవలసి వచ్చింది, ఎందుకంటే అకస్మాత్తుగా వయోలిన్ వాయించేవారు ఒక రాగం మధ్యలో ఆగిపోయారు; మేము వారిని కొనసాగించమని చెప్పాము, కానీ వారు, “మేము కొనసాగించలేము; ఎందుకంటే ఆ దుర్మార్గుడు, బైషే, మా వాటన్నిటినీ తినేశాడు” అని సమాధానమిచ్చారు. రోసిన్ ! ” కొన్నిసార్లు అతను దొంగచాటుగా ఒక దేవదారు చెట్టు దగ్గరికి పాకుతూ దాన్ని నాకడానికి వెళ్తున్నప్పుడు, కవి మరియు వయోలిన్ వాద్యకారుడి నా నీతికథ అతని తలలోకి వచ్చేది, మరియు

. 355

అతను నవ్వుతూ పక్కకి తిరిగేవాడు. విరిగిపోయిన బంతి,

అతను నవ్వుతూ పక్కకు తిరిగేవాడు. మధ్యలో ఆగిపోయిన నృత్య విందు, అంతరాయం కలిగిన గ్రామీణ నృత్యం, ఆగ్రహించిన సంగీతకారులు – ఆ దృశ్యమంతా ఒక్క క్షణంలో అతని కళ్ల ముందు మెదిలేది. “అయితే నువ్వు నృత్యం ఆపేయాల్సి వచ్చిందా? నీ భాగస్వామి ఏమన్నారు? ఆమెకు అది ఎలా అనిపించింది? ఆమె చాలా నిరాశ చెందలేదా? నా మీద చాలా కోపంగా లేదా?” దైవతుల్యుడైన ఆ కవితో (షెల్లీతో) నేను చాలా సమయం గడపడం వల్ల—నా పనుల మధ్య కుదిరినప్పుడల్లా అతని సాంగత్యంలోనే ఉండటం వల్ల—చాలాసార్లు నన్ను అతనే అని పొరబడేవారు. మేమిద్దరం ఒకరిలా ఒకరం ఉండేవాళ్ళం కాదు, కానీ మా ఇద్దరినీ తెలిసినవారు—ఆ స్నేహితులిద్దరూ ఎవరో తెలిసినా, వారిలో ఎవరు ఎవరో సరిగ్గా తెలియనివారు—స్త్రీ పురుషులు అనే తేడా లేకుండా తరచుగా నన్ను అతనే అనుకుని మాట్లాడేవారు; మా సాన్నిహిత్యం ఉన్నంత కాలం ఇలా జరుగుతూనే ఉండేది.

కొన్నిసార్లు నేను అసాధారణమైన విషయాలు విన్నాను, కానీ వాటిని ఇక్కడ చెప్పను; ఎందుకంటే అవి అత్యంత గోప్యంగా చెప్పబడినవి—అది ఒక పొరపాటు నమ్మకంతో కూడిన గోప్యత అయినప్పటికీ, ఆ నమ్మకం ఉంచడంలో మాత్రం తప్పు లేదు. ఉన్నత వర్గాల సమాజంలో నన్ను చాలాసార్లు ‘మిస్టర్ షెల్లీ’ అని పిలిచేవారు; కొన్నిసార్లు నేను వెంటనే ఆ పొరపాటును సరిదిద్దేవాడిని, కానీ కొన్నిసార్లు—క్షమించరానిదేమీ కాదని నేను భావించే ఒక కుతూహలం కొద్దీ—ఆ పొరపాటు అభిప్రాయం కొంతకాలం కొనసాగేలా చేసేవాడిని.

“మీరు మిస్టర్ షెల్లీ కదా?”

“సరే, అయితే ఏంటి?” నేను నా విషయాన్ని వివరించినప్పుడు ఎటువంటి గందరగోళం గానీ, ఇబ్బంది గానీ కలగలేదని చెప్పడానికి నాకు సంతోషంగా ఉంది. నన్ను ఒక నమ్మకమైన మిత్రుడిగా (ఏనియస్‌కు అకాటెస్ లాగా) భావించేవారు; నాకు చెప్పబడిన మాటలు నిజానికి ఏనియస్ కోసం ఉద్దేశించినవి. రాణి డైడో అయినా, సాక్షాత్తు దేవత వీనస్ అయినా, ఆమె పరివారమైన ‘గ్రేసెస్’ (సౌందర్య దేవతలు) అయినా, లేదా ఆమె సేవలో ఉండే అప్సరసలలో ఒకరైనా సరే—నన్ను ఏదో దివ్యమైన మూలాలున్న వ్యక్తిగా భావించి మాట్లాడినప్పుడు, నేను ఇలా సమాధానం ఇచ్చేవాడిని (బహుశా తెలివిగానే): “నా స్నేహితుడి గురించి మీరు అంత సానుకూలంగా భావిస్తున్నందుకు నాకు సంతోషం; మీరు చెప్పిన విషయాన్ని నేను అతనికి తెలియజేస్తాను.”

“తప్పకుండా చెప్పండి; మర్చిపోకండి!”

బైష్ (Bysshe) కూడా అప్పుడప్పుడు తన స్నేహితుడిగా పొరపాటున భావించబడేవాడేమో; కానీ అలా జరిగిందని అతను నాకు ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఒకసారి జరిగిన ఒక పొరపాటు ఎంత హాస్యాస్పదంగా ఉందంటే దానిని తప్పక చెప్పుకోవాలి; ఇందులో ప్రేమ దేవతలు లేదా సౌందర్య దేవతల ప్రమేయం ఏమీ లేదు కాబట్టి, ఆ సంఘటనను జరిగినట్లుగా చెప్పడంలో ఎటువంటి సంకోచం అవసరం లేదు. ఒక వేసవి కాలపు మధ్యాహ్నం, మేము ఎప్పటిలాగే కలిసి నడవడానికి అతని బసకు వెళ్లాను. అతను ఇంట్లో లేడు, కానీ నాకోసం ఒక సందేశం ఉంచాడు: మా ఇద్దరికీ తెలిసిన ఒక స్నేహితుడి ఇంటికి వెళ్తే, అక్కడ అతన్ని కచ్చితంగా కలుసుకోవచ్చని అందులో ఉంది. నేను వెంటనే అక్కడికి వెళ్లాను, అక్కడ ఎప్పటిలాగే నన్ను ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించారు. అతను ఇంకా అక్కడికి రాలేదు, కానీ రాత్రి భోజనం వరకు అక్కడే ఉంటే అతన్ని కచ్చితంగా చూడవచ్చని చెప్పారు; ఎందుకంటే భోజనానికి రాకపోయినా, సాయంత్రం వేళలోనైనా అతను కచ్చితంగా వస్తాడు.

పెర్సీ బైష్ షెల్లీ.

వారు ఆ ప్రతిపాదనకు వెంటనే అంగీకరించారు. నేను డ్రాయింగ్ రూమ్‌లో కూర్చుని, ఆ రోజు విశేషాలు వింటూ, నా సాటిలేని స్నేహితుడి గురించి ప్రశంసలు—అతను తెలిసిన ప్రతిచోటా వినిపించేలాంటివే—వినసాగాను. అరగంటలో భోజనం వడ్డిస్తారని సూచిస్తూ ఒక గంట మోగింది; చేతులు కడుక్కోవడానికి నన్ను పై అంతస్తులోని ముందు గదిలో ఉన్న పడకగదికి తీసుకువెళ్లారు. నేను ఆ పనిలో ఉండగా, ఇద్దరు అసహ్యకరమైన వ్యక్తులు హఠాత్తుగా గదిలోకి చొరబడ్డారు; వారిలో ఒకడు తలుపు వేసి, దానికి ఆనుకుని నిలబడి, నన్ను అరెస్టు చేస్తున్నట్లు—నేను అతని ఖైదీనని—చెప్పాడు. అతను పొట్టిగా, లావుగా ఉన్నాడు. మరొకడు పొడవుగా, సన్నగా ఉండి, నాకు ఒక న్యాయపరమైన ఉత్తర్వును (writ) చూపించి, దాని ప్రతిని నా చేతికి ఇచ్చాడు.

“దీనర్థం ఏమిటి?” అని నేను అడిగాను.

“మీకు బాగా తెలుసు, మీరే మిస్టర్ పెర్సీ బైష్ షెల్లీ!”

“నేను ఆ వ్యక్తినని మీరు అంటున్నారు.”

“మీరే ఆ ప్రతివాది అని మాకు బాగా తెలుసు; మీరు కాదని మమ్మల్ని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించాల్సిన పనిలేదు!”

“అయితే నేను ప్రయత్నించను!”

అప్పుడు ఆ బెయిలిఫ్‌లు (కోర్టు అధికారులు) కాస్త దురుసుగా ప్రవర్తించడం మొదలుపెట్టారు, దూషించే ధోరణిని ప్రదర్శించారు. నేను చేతులు కడుక్కోవడం ముగించి కిటికీ దగ్గర కూర్చున్నాను; ఆ మనుషులు గది మధ్యలో అసహనంతో గొణుగుతూ నిలబడ్డారు. పది లేదా పదిహేను నిమిషాల తర్వాత, తలుపు మీద మెల్లగా తట్టిన శబ్దం వినిపించింది; తలుపు వేసిన వ్యక్తి దాన్ని తెరిచాడు—అప్పుడు నల్లని దుస్తులు ధరించిన (శవసంస్కారాలు చేసేవారి సహాయకుడిలా కనిపించే) సన్నని, తెల్లని ముఖం కలిగిన ఒక వ్యక్తి లోపలికి వచ్చాడు. అతను ఆశ్చర్యంతో నా వైపు తీక్షణంగా చూసి, ఆ బెయిలిఫ్‌ల చెవిలో ఏదో గుసగుసలాడాడు; అప్పుడు వారు అతనికంటే ఎక్కువగా ఆశ్చర్యపోయినట్లు కనిపించారు. అప్పుడు వారు తలుపు తెరిచి, నేను స్వేచ్ఛగా వెళ్ళవచ్చని చెప్పారు; అది ఒక పొరపాటు అని తెలిపారు. జాన్ డో, రిచర్డ్ రో మరియు శోకవస్త్రాలు ధరించిన వారి స్నేహితుడు—వీరంతా సాకులు, వివరణలు మరియు క్షమాపణలు చెప్పడం మొదలుపెట్టారు; తాము ఎప్పుడూ అత్యంత విశ్వసనీయమైన సమాచారం ఆధారంగానే వ్యవహరిస్తామని, పొరపాట్లు చాలా అరుదుగా చేస్తామని నాకు హామీ ఇచ్చారు. నేను ఏమీ సమాధానం చెప్పకుండా, మౌనంగా భోజనానికి వెళ్ళాను. వారు ఆ పడకగదిలో ఎంతసేపు గడిపారో, ఆ ప్రాంత ప్రభావంతో శాకాహారులుగా మారి ప్రకృతి ఒడిలోకి చేరారో, లేదా ఆ వ్యక్తులకు ఏమైందో నాకు తెలియదు; ఎందుకంటే ఆ బృందంలో ఎవరినీ నేను మళ్ళీ ఎప్పుడూ కలవలేదు.

ఆ అరెస్టు, మంచి హ్యారియెట్ కొన్న ఆ చక్కని కొత్త బండి (క్యారేజ్) ఖరీదుకు సంబంధించినదని నాకు తర్వాత తెలిసింది. అటువంటి అవమానం తర్వాత, ఆ మచ్చను పోగొట్టుకోవడానికి, నేను ఆ బండిలో ఒకసారి—అదీ కాస్త సుదీర్ఘంగానే—ప్రయాణించి ఉండాల్సింది; కానీ ఆ సంతృప్తి నాకు దక్కలేదు. ఆ సందర్భంలో తప్ప, ఆ వాహనాన్ని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, దాని గురించి వినలేదు కూడా. ఏదైనా ఘోరమైన మూర్ఖత్వం, విపరీతమైన అనాలోచిత చర్య లేదా పిచ్చి ఖర్చుతో కూడిన పని జరగాల్సి వచ్చినప్పుడు, నాకు దాని గురించి ఎప్పుడూ చెప్పేవారు కాదు; నిజానికి నాకు చెప్పాల్సిన బాధ్యత కూడా వారికి లేదు. నిస్సందేహంగా అలా జరగడమే మంచిదైంది…

పెర్సీ బైష్ షెల్లీ.

…తద్వారా ‘కళాదేవతల ముద్దుబిడ్డ’ (Muses’ foster-child) తన గొప్ప లక్ష్యాలను నెరవేర్చుకోగలిగాడు. ఒకవేళ అతను సాధారణ వివేకంతో కూడిన సూచనలను పాటించి ఉంటే—సాధారణ సలహాలు మరియు లౌకిక జ్ఞానం (common-sense) ఆధారంగా నడుచుకుని ఉంటే—అతని అమాయకమైన, కల్మషం లేని జీవితం మరింత ప్రశాంతంగా ఉండేదేమో కానీ, అది చాలా సాధారణంగా (prosaic) సాగేది; ఎందుకంటే అప్పుడు అతనిలోని కవితాత్మక గుణాలు కుంటుపడి, అణచివేయబడేవి. విషయాలను వాటికి భిన్నమైన లేదా వ్యతిరేకమైన అంశాల ద్వారానే అత్యుత్తమంగా అర్థం చేసుకోవచ్చన్నది ఒక సరైన మరియు బలమైన సూత్రం. పరస్పరం అత్యంత భిన్నంగా కనిపించే అనేక విషయాల మధ్య కూడా ఏదో ఒక బలమైన, స్పష్టమైన పోలిక ఉండటం వాస్తవం; వ్యక్తుల విషయంలోనూ ఇది నిజమే.

నాకు బాగా తెలిసిన, మానవజాతిలోనే అత్యంత భిన్నమైన స్వభావాలు కలిగిన ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య పోలికను నేను తరచుగా నా మనసులో విశ్లేషించుకునేవాడిని. ఒకరిని మరొకరితో పోల్చితే ఆ ఇద్దరూ దిగ్భ్రాంతికి మరియు తీవ్ర అసహనానికి గురయ్యేవారు; ఒకరంటే మరొకరికి తీవ్ర అయిష్టం ఉండేది, అలాగే ఒకరితో ఒకరు సంబంధం కలిగి ఉండటాన్ని లేదా ముఖాముఖి తలపడటాన్ని వారు అస్సలు సహించేవారు కాదు. వారిద్దరినీ అమితంగా అభిమానించే వారు కూడా తమ తమ అభిప్రాయాల పట్ల అంతే మొండిగా ఉంటూ, వారి మధ్య కనీస పోలిక ఉందని ఎవరైనా అంటే అసహనానికి మరియు ఆందోళనకు గురయ్యేవారు; అయినప్పటికీ, అనేక అంశాలలో వారి మధ్య బలమైన పోలికలు ఉండేవి.

అది సాధ్యమయ్యేదే, మరియు బహుశా…

ఈ విశిష్ట వ్యక్తులు ఇద్దరి జీవిత చరిత్రలను రాయడం, మరియు ప్లూటార్క్ పద్ధతిలో వారి మధ్య ఒక నైతిక పోలికను (ethical parallel) గీయడం ప్రయోజనకరంగా ఉండేది; నా సాటిలేని స్నేహితుడు పెర్సీ బిష్ షెల్లీ మరియు తగినంతగా ప్రసిద్ధి చెందిన నా బంధువు, దురదృష్టవశాత్తూ కాలం చేసిన గ్రాన్‌విల్లే షార్ప్ జీవితాల మధ్య ఆ పోలిక లేదా తులన.

నా చిన్ననాటి తొలి మరియు చెరగని జ్ఞాపకాలలో, నా “కజిన్ షార్ప్స్” (Sharp బంధువులు) గురించి నేను నిరంతరం విన్న అనేక అద్భుతమైన విషయాలు, అలాగే ఆ విశేషమైన కుటుంబంలో నేను స్వయంగా చూసిన మరియు ఎరిగిన సభ్యుల అనేక ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. “మీ కజిన్ షార్ప్.” నేను బాలుడిగా ఉన్నప్పుడు ఉత్తర ఇంగ్లాండ్‌లో “కజిన్” (బంధువు) అనే ఆప్యాయమైన సంబోధన తరచుగా వాడుకలో ఉండేది; కొన్నిసార్లు రక్తసంబంధం లేకపోయినా ఆ పదాన్ని వాడేవారు. షార్ప్ కుటుంబంతో మాకు ఎటువంటి రక్తసంబంధం లేదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు: వారు యార్క్‌షైర్‌లోని వెస్ట్ రైడింగ్‌కు చెందిన ఉన్ని వ్యాపారి కుమారుడైన యార్క్ ఆర్చ్‌బిషప్ డాక్టర్ జాన్ షార్ప్ యొక్క మనవళ్లు; కానీ వారి మధ్య ఏదో ఒక అనుబంధం లేదా వివాహ సంబంధం ఉండేదని నేను భావిస్తున్నాను; అయితే అది ఏమిటో ప్రస్తుతం నాకు గుర్తులేదు, మరియు అది అంత ముఖ్యమైన విషయం కూడా కాదు. గ్రాన్‌విల్లే అనేక తెలివైన మరియు మౌలికమైన, కానీ విచిత్రమైన ఆలోచనలకు (speculations) చాలా కాలం పాటు ప్రసిద్ధి చెందాడు; ఇవి షెల్లీ యొక్క కవితా మరియు తాత్విక భావనలకు పూర్తిగా భిన్నమైనవి మరియు విరుద్ధమైనవి.

అతను బానిస వ్యాపారం మరియు బానిసత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడి విజయం సాధించడం ద్వారా గొప్ప కీర్తిని పొందాడు, తద్వారా వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ అబ్బేలో ప్రసిద్ధులైన మరణించిన వారి మధ్య ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని (స్థానాన్ని) సంపాదించుకున్నాడు. గ్రాన్‌విల్లే బానిసత్వాన్ని రద్దు చేశాడు; కానీ లౌకిక జ్ఞానం మరియు ఆచరణాత్మక దృక్పథం కలిగి, దానిలో తమ స్వంత ప్రయోజనాన్ని ఆశించి పొందిన ఇతరులు ఆ ప్రక్రియకు సంబంధించిన వివరాలను అమలు చేశారు. చివరగా, గొప్ప మార్పులన్నింటిలోనూ సాధారణంగా జరిగే విధంగానే, మోసగాళ్లు మరియు డాంబికుల గుంపు ఒకటి అతని విజయం సంపూర్ణమైనప్పుడు విజయగర్వంతో అరిచింది. కానీ ఆ పనిని సాధించింది మాత్రం వినమ్రుడు, ఏకచిత్తం కలవాడు, అమాయకుడు, అసాధారణ వ్యక్తిత్వం మరియు అపారమైన సరళత కలిగిన ఆ వృద్ధుడే. సోమర్‌సెట్ అనే నీగ్రోకు సంబంధించిన ప్రసిద్ధ కేసు నుండి అతని జీవితంలోని చివరి ఘట్టం వరకు అతని విజయ ప్రస్థానాన్ని వివరించడం చాలా పెద్ద కథ అవుతుంది మరియు అది నా ప్రస్తుత ఉద్దేశానికి సంబంధం లేని విషయం. నేను మొదట లండన్‌కు వచ్చినప్పుడు, నీగ్రో విముక్తి ఉద్యమకర్త అయిన ఆ పూజ్యనీయుడు ‘టెంపుల్’ (Temple) ప్రాంతంలోని ఒక గదిలో ఒంటరి బ్రహ్మచారిగా నివసిస్తుండేవాడు; నిజానికి, ఆయన అక్కడే తుదిశ్వాస విడిచారు. పాఠశాల విద్యార్థిగా నాకు తెలిసిన ఆ వ్యక్తిని, నేను యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు అప్పుడప్పుడు చూసే అదృష్టం నాకు కలిగింది; నేను గ్రాన్‌విల్లే నుండి షెల్లీకి, షెల్లీ నుండి గ్రాన్‌విల్లేకు మారుతూ వారిని గమనించాను. ఎంత భిన్నం, అయినా ఎంత పోలిక! ఈ ఆలోచన నాకు బలంగా తట్టింది మరియు అది మరింత బలపడింది. వారిద్దరూ ఒకేలా ప్రభావితమయ్యే స్వభావం మరియు ప్రభావితం కాని స్వభావం కలిగి ఉండేవారు; ఇద్దరూ తర్కానికి లొంగనివారు, కొంతమేర మతపరమైన లేదా భావజాలపరమైన ఉన్మాదం (fanaticism) కలిగినవారు, పరస్పర విరుద్ధమైన మరియు పొంతన లేని ఊహల పట్ల అంతే మొండి పట్టుదల కలిగినవారు. వారు కఠినమైన నియమ నిష్ఠలతో కూడిన జీవితాన్ని గడిపేవారు – స్పార్టన్ల కంటే ఎక్కువ పొదుపు, సంయమనం మరియు కఠినమైన జీవనశైలిని పాటించేవారు; తమ పట్ల తాము కఠినంగా ఉంటూ, ఇతరుల పట్ల దయాగుణం, ఉదారత మరియు అపారమైన దాతృత్వాన్ని ప్రదర్శించేవారు. పిల్లల వంటి అమాయకపు నమ్మకం వారిలో ఉండేది – ఏదైనా అసాధ్యం అని తెలిసినా దాన్ని నమ్మడానికి సిద్ధపడేవారు; తొందరపాటు నమ్మకం మరియు అనర్హులైన వారి మాటలను గుడ్డిగా విశ్వసించే గుణం వారిలో ఉండేది. కానీ వారిద్దరి మధ్య ఉన్న అత్యంత ఆశ్చర్యకరమైన పోలిక ఏమిటంటే, ఆ ప్రసిద్ధ వ్యక్తులిద్దరూ ఎప్పుడూ మేలు చేయాలనే కోరుకునేవారైనప్పటికీ, వాస్తవానికి వారు చేసింది మాత్రం అపకారం మాత్రమే. నా దురదృష్టవంతుడైన బంధువు గ్రాన్‌విల్లే—ఆ పరోపకార గుణం కలిగిన వృద్ధుడు—గ్రేట్ బ్రిటన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన అత్యుత్తమ, అత్యంత సంపన్నమైన మరియు అత్యంత సంతోషకరమైన ప్రాంతాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేశాడు. ఆ యువ తత్వవేత్త మరియు దాత ప్రజా వ్యవహారాలలో ఎప్పుడూ గట్టిగా లేదా శాశ్వతంగా పాలుపంచుకోలేదన్నది నిజమే; అందుకే భారీ స్థాయిలో లేదా విస్తృత స్థాయిలో హాని చేసే అవకాశం అతనికి ఎప్పుడూ రాలేదు. కానీ వ్యక్తిగత జీవితంలో అతను చూపిన తొందరపాటు మరియు అనాలోచిత దాతృత్వం—బద్ధకాన్ని ప్రోత్సహించడం, ఇతరులపై ఆధారపడేలా చేయడం మరియు విచక్షణారహితంగా సహాయం పొందిన వారిలో అహేతుకమైన ఆశలను రేకెత్తించడం ద్వారా—అనేక అనర్థాలకు మూలకారణమైంది. అంతేకాక, తన విపరీతమైన దాతృత్వం వల్ల అతను తనను తాను ఇబ్బందుల్లోకి నెట్టుకుని, పేదరికంలోకి కూరుకుపోయి, అనవసరమైన మరియు అర్హత లేని కష్టాలను అనుభవించాడు. ఈ విషయంలో కేవలం పాపం గ్రాన్‌విల్లే మాత్రమే కాదు, ‘షార్ప్’ కుటుంబం మొత్తం సమాన బాధ్యత వహించాల్సి ఉంది. వారి…

…పరోపకార గుణంతో కూడిన అనాలోచిత చర్యలకు సంబంధించిన, విచారకరమైన మరియు నవ్వు తెప్పించే ఉదాహరణలను నేను విన్నాను…

364

…అవివేకం; సమర్థుడైన, నీతినియమాలు లేని ఒక వ్యక్తి చేతికి చిక్కడం వల్ల అది చివరకు మోసపూరిత చర్యగా మారింది.

ఈ ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తుల మధ్య బలమైన మరియు స్పష్టమైన పోలికలు ఉన్నప్పటికీ—వాస్తవానికి అవి ఖచ్చితంగా ఉన్నాయి—వారి మధ్య తీవ్రమైన వైరుధ్యాలు మరియు సంపూర్ణ భిన్నతలు కూడా ఉన్నాయి. గ్రాన్‌విల్లే షార్ప్ స్వభావం కవిత్వానికి ఏమాత్రం దగ్గరగా ఉండేది కాదు. ఆయన తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన మార్గాన్ని నిర్దేశించుకున్నారు మరియు దానిని గొప్పగా పూర్తి చేశారు. నిజానికి ఆయన మార్గం విచిత్రమైనది మరియు అసాధారణమైనది అయినప్పటికీ, అందులో సృజనాత్మక కల్పన (imaginative power) లేదు. యురేనియా (కవిత్వ దేవత) ఆయనకు దైవిక విషయాల జ్ఞానాన్ని పుష్కలంగా ప్రసాదించింది; కానీ ఆమె గానీ, ఆమె పవిత్ర సోదరీమణులు గానీ, అపోలో బలిపీఠంపై వెలిగించిన నిప్పుకణికతో ఆయన పవిత్రమైన పెదవులను తాకలేదు.

షెల్లీ కూడా తన గమ్యాన్ని—అంటే తనను పూర్తిగా భిన్నమైన మరియు వ్యతిరేక దిశలో వేగంగా నడిపించిన ఆ ఉన్నత గమ్యాన్ని—పూర్తి చేసేలా విధి నిర్ణయించింది. ఆయన ఒక దైవిక కవిగా మారాలని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించబడింది. కవితా శక్తి నిస్సందేహంగా దైవికమైనది. కవి అంటే ఒక నిర్మాత లేదా సృష్టికర్త; సృష్టి అనేది దైవత్వం యొక్క అత్యున్నత శక్తి మరియు సామర్థ్యం. పరమ సృష్టికర్త యొక్క అత్యున్నతమైన మరియు అద్భుతమైన లక్షణాలలో కొంత భాగాన్ని కవికి ప్రసాదిస్తారు: ఆయన ఒక సృష్టికర్తగా తీర్చిదిద్దబడతాడు మరియు నియమించబడతాడు; కానీ పాపం, గ్రాన్‌విల్లే ఎప్పుడూ అలా కాలేదు.

ఒకసారి—కేవలం ఒక్కసారి మాత్రమే—షెల్లీ (బిష్) ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలలో రెండు భిన్నమైన కోణాల్లో ప్రముఖంగా కనిపించిన ఒక వ్యక్తి సాంగత్యంలో గడిపే అదృష్టం నాకు కలిగింది; ఆమె కొంతకాలం పాటు వేల్స్‌లోని ఆయన ఏకాంత నివాసాలలో ఒకరిగా నివసించారు.

పెర్సీ బిష్ షెల్లీ. 365 ఎడారిలో అతనితో నివసించడానికి ఆమె మొదటిసారి వచ్చినప్పుడు,

ఆమెను ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపేవారికి,

మరీ ముఖ్యంగా విలియం గాడ్విన్‌కు ఎంతో ఆప్యాయంగా సిఫార్సు చేశారు, మరియు

స్త్రీలలో ధన్యురాలిగా; గోపురాన్ని, అగ్నిని, బాంబులను తట్టుకోగల నీలమణిగా; అన్ని పక్షపాతాలకు అతీతమైన మరియు అతీతమైన దానిగా; మరియు

స్త్రీల ఎనిమిది సూత్రాలకు దృఢమైన యోధురాలిగా ఒకరకమైన దేవదూత వందనంతో స్వాగతించారు.

“సెయింట్ లియోన్” రచయిత, “సెయింట్ ఇర్విన్” రచయిత యొక్క సిఫార్సును చాలా

చల్లగా స్వీకరించినట్లు అనిపిస్తుంది. ఒక కిరాణా వ్యాపారికి అత్తి పండ్లు ఎప్పుడూ ఇష్టం ఉండవు; మరియు బహుశా అతను “స్త్రీల ఎనిమిది సూత్రాల” గురించి అప్పటికే చాలా విని ఉంటాడు: అందుకే అతను ఆ ఎరను మింగలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే,

ఆమెను మురికిదానిగా, స్త్రీపురుష లక్షణాలు కలదానిగా, మరియు నిజానికి ఒక గోధుమ వర్ణపు రాక్షసిగా ముద్ర వేశారు.

ఒక ఆదివారం ఉదయం, నేను నడవడానికి మరియు భోజనం చేయడానికి, బహుశా ఏదో ఒక హోటల్‌కు వెళ్ళాను. వారు వేల్స్ నుండి తిరిగి వచ్చిన కొద్దికాలానికే ఇది జరిగింది; మరియు వాస్తవానికి దీనిని ముందే గమనించి ఉండాల్సింది; కానీ అటువంటి సమావేశం యొక్క కాలక్రమం ఖచ్చితంగా ఉండవలసిన అవసరం లేదు. కథానాయిక పొడవుగా, సన్నగా, ఎముకల గూడులా, పురుష లక్షణాలతో, నల్లని ఛాయతో ఉంది; మరియు పురుష జ్ఞానానికి చిహ్నమైన గడ్డం కూడా ఉంది. ఆమె మరీ చిన్న వయసు కాదు, మరీ పెద్ద వయసు కాదు; అందగత్తె కాదు — మరీ వికారంగా కూడా లేదు. ఆమె ఒక గృహోపదేశకురాలు మరియు పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది, ఆమె యొక్క పద్ధతి మరియు మాటల తీరు, ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా సూచించాయి.

366

ఆమె ఆ యువ జంటపై కొంత ప్రభావాన్ని చూపింది; కానీ ఆకర్షణీయమైన ఎలిజా తన ప్రభావాన్ని తప్ప మరే ప్రభావాన్ని సహించలేదు. ఆమె హ్యారియట్ యొక్క భావాలను రెచ్చగొట్టింది, మరియు మంచి హ్యారియట్, అతని పూర్వపు అభిమానిని బైషేకు అసహ్యంగా మార్చడంలో సఫలమయ్యాడు. చివరకు ఆమె ఆ సాయంత్రమే అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయేలా ఏర్పాట్లు జరిగాయి; దీన్ని ఒక గొప్ప వరంగా భావించారు. అయితే, ఆ ఖాళీ స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి అంతకంటే పెద్ద విసుగు పుట్టించే వ్యక్తి ఎవరూ రారనే నమ్మకానికి తగిన భరోసా ఏమైనా ఉండి ఉంటే, అది నిజంగానే ఒక వరంగా ఉండేదేమో.

బిష్ నాతో నడవలేకపోయాడు; తరచుగా జరిగేదే కదా, అతను ఏదో ముఖ్యమైన పని మీద ఎక్కడికో వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

** నేను ఎగరగలన, లేదా పరిగెత్తగలన,

పచ్చని భూమి అంచు వరకు వేగంగా,

ఆకాశం వంగి భూమిని తాకే చోటుకు;

అక్కడి నుండి వెంటనే పైకి ఎగరగలన,

చంద్రుని మూలల వరకు.

హ్యారియెట్‌కు తలనొప్పిగా ఉంది; దాంతో ఆ ఇద్దరు అవివాహిత స్త్రీలతో నడవాల్సిన శిక్ష నా మీద పడింది.

అలా, ఆ శిక్షను అమలు చేస్తూ, నన్ను వారి అప్పగించారు; నా కుడి చేతి వైపు ‘గోధుమ రంగు రాక్షసి’ (brown demon), ఎడమ వైపు ‘నల్లని వజ్రం’ (black diamond) ఉండగా, మేము సెయింట్ జేమ్స్ పార్క్‌లోకి నడిచాము.

367

అక్కడ, మరియు పొరుగున ఉన్న ఉద్యానవనాలలో, చాలా కాలం పాటు, చాలా చాలా కాలం పాటు. “ఇవి నా ఆభరణాలు,” అని కార్నెలియా గర్వంగా ప్రకటించింది.

మొదట్లో, అందమైన ప్రత్యర్థులు, నల్లని ప్రత్యర్థులు, నాకు ఎదురుగా ఒకరితో ఒకరు పోట్లాడుకున్నారు, అయితే, నాతో మాత్రం, వాళ్ళిద్దరూ అత్యంత మర్యాదగా, — వినయంగా, నేను చెప్పగలను — ప్రవర్తించారు. అందమైన ఎలిజా గర్వంతో కూడిన ధిక్కారంతో శత్రువుపై దాడి చేసింది; గడ్డం ఉన్న గురువుగారు సౌమ్యమైన ధిక్కారంతో తనను తాను సమర్థించుకుంటూ తన శత్రువును అవమానించారు. అంతకు ముందు గానీ, ఆ తర్వాత గానీ ఎలిజా అంత ఉత్సాహంగా ఉండటం నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఆమె అంత నిశ్చయంగా బయటకు రావడం నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు.

కొంతకాలం పాటు, ఇరువైపులా ప్రశాంతమైన, మృదువైన కటుత్వంతో మాటల యుద్ధం జరిగింది, కానీ క్రమంగా ఆ పోట్లాట సద్దుమణిగింది, మరియు నా ఎడమ వైపున ఉన్న దేవదూత కుప్పకూలింది; ఆమె తన సాధారణ నీరసమైన స్థితిలోకి, చివరి శ్వాసలో ఉండే నీరసంలోకి తిరిగి జారిపోయింది. అప్పుడు నేను నా కుడివైపున ఉన్న దేవదూత వైపు తిరిగి, స్త్రీల హక్కుల గురించి ఆమెను ప్రశ్నించాను, అవి ఏమిటో తెలియజేయమని వినయంగా అభ్యర్థించాను. ఆమె నా అభ్యర్థనను దయతో స్వీకరించి, వెంటనే దానికి అంగీకరించింది. ఆమె గడ్డం ఉన్న పెదవుల నుండి జ్ఞానపు స్వరాలు మృదువైన, నిరంతర ప్రవాహంలా ప్రవహించడం ప్రారంభించాయి. నేను ఒప్పుకోవాలి, ఆ హక్కులు ఏమిటో నేను గ్రహించలేకపోయాను; లేదా, మరింత సరిగ్గా చెప్పాలంటే, ఆమె తమ హక్కులుగా పేర్కొన్న విచిత్రమైన కోరికలు మరియు అభిరుచులకు విలువనిచ్చే స్త్రీలను, వాటిని అనుభవించకుండా నిరోధించే అడ్డంకులు ఏమిటో నేను కనుక్కోలేకపోయాను. నేను ఆ విషయంపై నా అభిప్రాయాన్ని పండితురాలికి విన్నవించాను.

తల్లిదండ్రులు మరియు సంరక్షకుల నియంత్రణ నుండి విముక్తి పొందిన స్త్రీలందరూ అటువంటి విషయాలలో తమకు నచ్చినట్లు ప్రవర్తించవచ్చని ఆమె కాదనలేకపోయింది.

నా కుడివైపున ఉన్న వివేకంతో ఆహ్లాదకరంగా సాగుతున్న ఆ సంభాషణ, నా ఎడమవైపున ఉన్న సౌందర్యానికి అత్యంత అసహ్యకరంగా అనిపించింది. ఎలిజాకు స్త్రీల హక్కుల గురించి గానీ, మరే ఇతర విషయం గురించి గానీ ఏమీ తెలియదు.

అందువల్ల, స్త్రీల ఆనందాన్ని నిర్ధారించే గొప్ప సూత్రాలను శక్తివంతంగా మరియు విస్తృతంగా వివరిస్తున్నప్పుడు, ఆమె చాలాసేపు అవమానకరమైన మౌనంలో ఉండిపోయింది.

“ఆ నీచమైన ప్రాణితో నువ్వెలా అంతగా మాట్లాడగలిగావు? నీతో అంతసేపు ఆమె వాగుతుంటే నువ్వెలా అనుమతించావు?” అని భోజనానికి ఇంటికి తిరిగివస్తున్నప్పుడు, గుమ్మం దగ్గర నా చేతిలోంచి తన చేయి తీస్తూ అందమైన ఎలిజా విసుగ్గా అంది. “నువ్వెందుకు ఆమెను ప్రోత్సహించావు? హ్యారియట్ నీ మీద చాలా అసంతృప్తి చెందుతుంది, నేను నీకు హామీ ఇస్తున్నాను; ఆమె చాలా కోపంగా ఉంటుంది!”

మంచి హ్యారియట్ యొక్క ఆగ్రహం, ఒకవేళ అది నిజంగా రేకెత్తినట్లయితే, మాటల్లో చెప్పలేనంత పెద్దదిగా ఉండి ఉండాలి: నేను దాని గురించి ఎప్పుడూ వినలేదు. ఆమె కేవలం, “ఆ గోధుమ వర్ణపు దెయ్యంతో నీకు విసుగొచ్చలేదా?” అని అడిగింది.

‘అయ్య బాబోయ్!’ అనేది సరైన జవాబు అయి ఉండేది; ఇక నిజం చెప్పాలంటే, అది చెప్పడానికి నేను ధైర్యం చేయలేకపోయాను, నాకు దేవదూతతోనూ, దెయ్యంతోనూ సమానంగా విసుగొచ్చేసింది.

రాత్రి భోజనం ప్రశాంతంగా ముగిసింది, మరియు ఆ సాయంత్రం కూడా ఆహ్లాదకరంగానే గడిచింది, ఎందుకంటే ఆమె ఆ రాత్రే బయలుదేరబోతోందని అందరికీ పూర్తిగా అర్థమైంది, కానీ ఉదయాన్నే ఆ ఏర్పాటు సందేహాస్పదంగా కనిపించింది.

టీ సమయంలో పెద్దగా సంభాషణ లేకపోవడంతో, నేను మళ్ళీ స్త్రీల హక్కుల గురించి అడిగే సాహసం చేశాను. వివేక దేవత అనర్గళంగా, ఉత్సాహంగా ఉపన్యాసం ఇవ్వడం వెంటనే ప్రారంభించింది.

కొద్దిసేపటికి బైషే తన కుర్చీని వదిలి, ఆమె ముందుకు వచ్చి నిలబడ్డాడు. అతని పూర్వపు ఆసక్తి కొంతమేరకైనా పునరుజ్జీవనం పొందినట్లుగా, అతను ఉత్సాహంగా కనిపించాడు. ఒక ప్రజా శత్రువుతో దేశద్రోహ సంబంధాలు కలిగి ఉన్న వ్యక్తిగా భావించి, ఆ సోదరీమణులు అతని వైపు స్పష్టమైన అసంతృప్తితో చూశారు.

370

అధ్యాయం 40

నిర్ణీత సమయానికి ఒక బండి (కోచ్) వచ్చింది. ‘విశ్వాసానికి మరియు స్త్రీజాతికి రక్షకురాలు’గా భావించబడే ఆమె, మా దగ్గర సెలవు తీసుకుని స్వేచ్ఛగా, ప్రశాంతంగా, మర్యాదపూర్వకంగా వెళ్లిపోయింది. తన పెట్టెలు, సామాన్లతో సహా ఆమె పూర్తిగా వెళ్లిపోయినప్పుడు—ఆ తర్వాత ఆమె ఎప్పుడూ తిరిగి రాలేదు—ఆమె వల్ల కలిగే భారాన్ని భరించలేక సతమతమవుతున్న మిగిలిన వారందరూ, ఆమె వెళ్లిపోవడంతో గొప్ప ఉపశమనం పొంది సంతోషించారు. కానీ నాకు ఆ భారం ఎప్పుడూ అనిపించలేదు కాబట్టి, వారి ఆనందంలో నేను పాలుపంచుకోలేకపోయాను. ఆమె నాకు ఒక సాధారణ పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలిలా అనిపించింది; ఆమె చాలా కాలంగా చేస్తున్న ఆ వృత్తికి అన్ని విధాలా తగిన వ్యక్తి ఆమె, నిస్సందేహంగా ఆ పనిని ఇంకా చాలా కాలం సమర్థవంతంగా కొనసాగించగలదు. ఆమెను కలిసినప్పుడు కలిగిన పరవశం గానీ, విడిపోయేటప్పుడు కలిగిన విపరీతమైన ఆనందం గానీ కలిగించేంత విశేషం ఆమెలో ఏమీ లేదు. నా ఊహాశాలి అయిన స్నేహితుడికి కలిగే విచిత్రమైన ఆలోచనలను చూసి నేను ఎప్పుడూ ఆశ్చర్యపోయేవాడిని, అప్పుడూ అలాగే ఆశ్చర్యపోయాను.

 371

ఆ ‘బ్రౌన్ డెమన్’ (గోధుమ రంగు రాక్షసి)ను నేను మళ్లీ ఎప్పుడూ చూడలేదు; ఆమె గురించి మరేమీ వినలేదు. అయితే, అంత త్వరగా ఎవరినీ క్షమించని అందమైన, కానీ కఠిన స్వభావం గల ఎలిజా ఒకసారి ఇలా గుసగుసలాడింది: “ఆమె ఎంత అపరిశుభ్రంగా ఉంటుందో నీకు తెలిస్తే, నువ్వు ఆమె దగ్గరకు కూడా వెళ్ళవు!” ఈ విమర్శకు అర్థం బహుశా ఇంతే కావచ్చు: పక్షపాతం లేని, మేధోపరమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన ఆమె తన జుట్టును సరిగ్గా దువ్వుకోదు; నమ్ముతారో లేదో కానీ, తన మృదువైన, ఆకర్షణీయమైన జుట్టును చక్కదిద్దుకోవడానికి రోజుకు ఎనిమిది గంటల కంటే ఎక్కువ సమయం కేటాయించదు! ఆ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల ద్వారా తెలిసేదేమిటంటే, ‘స్త్రీల హక్కుల’ (Rights of Women) గురించిన బోధనను పొందడానికి తగినంత ప్రతిఫలాన్ని చెల్లించాల్సి వచ్చింది; అయితే ఆ మొత్తం ఎంతో అందులో పేర్కొనబడలేదు. తన జీవితాంతం—అంతేకాదు, ఆ తర్వాత కూడా—ఆయనను పీడించిన ఆ వ్యవస్థీకృత దోపిడీ పద్ధతి అప్పటికి ఇంకా మొదలుకాలేదు. నిజమే, ఆయన స్నేహితులలో ఇద్దరు ముగ్గురు ప్రగతిశీల భావాలు కలిగినవారు—ఆస్తి ఉమ్మడి యాజమాన్యం కావాలని కోరేవారు, డబ్బు విలువ తెలియని అమాయకులు, ఆస్తి హక్కుల పట్ల సందేహాలు ఉన్నవారు—అప్పుడప్పుడు ఆయన దగ్గరున్న పరిమితమైన డబ్బును ఏదో ఒక విధంగా తీసుకునేవారు; అలాగే ఆయన ఐరిష్ మిత్రులు కూడా ఆయన దగ్గర అప్పు తీసుకునేవారు. అణచివేతకు, అన్యాయానికి, అవమానానికి గురైన ఒక దేశం యొక్క సమస్యలను పరిష్కరించే క్రమంలో, ఆ దేశపు దేశభక్తులు మరియు నిస్వార్థపరులైన కుమారులు కొంతమేర వ్యక్తిగత అవసరాలకు నిధులను మళ్లించకుండా లేదా కొంత ‘సుంకం’ వసూలు చేయకుండా ఉండటం అసాధ్యం. ఆ దోపిడీ సొమ్ము లేదా వసూలు చేసిన మొత్తం ఎంత అనేదానిపై ఖచ్చితమైన అంచనా వేయడం కష్టం, పైగా అసాధ్యం కూడా; ఎందుకంటే ఆ సొమ్ము తీసుకున్నవారు దాని గురించి బయటపెట్టేవారు కాదు.

373

బిష్ (Bysshe) వ్యక్తిత్వంలో ఒక రకమైన రహస్యం, అంతుచిక్కని మర్మం ఉండేవి.

మేక ప్రతిరోజూ ఉండే ఇరవై నాలుగు గంటలలో ఒక గంటను పాతాళ లోకంలో గడుపుతుందని కొన్ని దేశాల్లో ఒక ప్రచారంలో ఉన్న నమ్మకం. ఆ చురుకైన అడవి జంతువును ఎంత నిశితంగా గమనించినా, ఆ సమయంలో అది అదృశ్యమవుతుందని చెబుతారు; అది కనిపించకుండా పోయిన ఆ గంట సేపు, ఎంత శ్రద్ధగా వెతికినా దానిని కనుగొనడం అసాధ్యం. ఆ మేక ఎక్కడ ఉన్నా సరే, పాతాళ లోకానికి వెళ్ళే అత్యంత దగ్గరి మార్గం దానికి తెలుసు; ఒకవేళ దానిని కట్టివేసినా లేదా బంధించినా, అది విపరీతమైన అశాంతికి, ఆందోళనకు గురవుతుందని గట్టిగా నమ్ముతారు (ఇది అసంభవమేమీ కాదు).

షెల్లీ అలవాట్లు నాకు తరచుగా ఈ ఆసక్తికరమైన, కవితాత్మకమైన గాథను గుర్తుచేసేవి. అతను కూడా మేకలాగే అకస్మాత్తుగా, ఎవరికీ అర్థం కాని రీతిలో అదృశ్యమయ్యేవాడు; స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పుడు ఎవరూ తనను వెంబడించలేని విధంగా దూరంగా వెళ్ళిపోయేవాడు. పర్వత ప్రాంతాల్లో స్వేచ్ఛగా తిరిగే జీవికి బంధనం ఎంత అసహ్యకరమో, అతనికి కూడా అంతే అసహ్యకరంగా ఉండేది. అతన్ని తెలిసిన వారికి, అతను పాతాళ లోకపు దేవతలను సందర్శిస్తున్నాడనే అనుమానం ఎప్పుడూ కలగలేదు; అతని గమనం ఖచ్చితంగా కింది వైపుకు సాగలేదు. బహుశా ఆ యువ కవికి కొంతకాలం పాటు దైవిక సంభాషణలలో పాల్గొనే అవకాశం లభించిందేమో; అతని స్వభావం మానవ సహజం కంటే అతీతమైనది (కొంత దైవిక లేదా అసాధారణమైనది) కాబట్టి, అతను ఉన్నత శక్తులతో సహవాసం చేసేవాడు. ఆస్క్రా (Ascra) ప్రాంతపు గొర్రెల కాపరిలాగే, స్వయంగా కవితా దేవతలు (Muses) అతనితో ప్రత్యక్షంగా ఉండేవారు. అద్భుతమైన దృశ్యాలను చూసి తన ఊహాశక్తిని ఉత్తేజితం చేసుకున్న తర్వాత, అతను తిరిగి మానవ లోకానికి ఒక రకమైన విస్మయంతో (awe-stricken) వచ్చేవాడు; ఆ దృశ్యాల గురించి అతను ఎవరికీ, చివరికి తన అత్యంత సన్నిహిత మిత్రులకు కూడా ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. అతను ఒక మేకను ఓపికగా గమనిస్తూ, దానిని అనుసరిస్తూ చాలా సేపు నిలబడి ఉండటం నేను కొన్నిసార్లు చూశాను; ఎందుకంటే నేను అతనికి ఒక మూఢనమ్మకంతో కూడిన గాథను చెప్పాను, అది అతనిని ఎంతగానో ఆకర్షించి, ఎంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది. అకస్మాత్తుగా తన వైపు వచ్చే మేకను అతను ఆసక్తిగా చూస్తూ, “హేడిస్ (పాతాళ లోకం) నుండి వార్తలేమిటి?” అని సూటిగా అడిగే చూపులతో ప్రశ్నించేవాడు.

మేక డయోనిసస్‌కు (గ్రీకు దేవుడు) సంబంధించిన జంతువు; అది తరచుగా పార్నాసస్ పర్వతాన్ని అధిరోహించడం, హెలికాన్ పర్వతంపై ఒక కొండచరియ నుండి మరొక దానికి ధైర్యంగా దూకడం, కవుల పర్వతాలన్నింటిలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరాలను సులభంగా ఎక్కడం వంటివి చేస్తుంటుంది. అది బాక్కిక్, ఆర్ఫిక్, ఎల్యూసినియన్ మరియు ఇతర రహస్య ఆచారాలలో భాగస్వామిగా ఉంటుంది. కవులకు, అలాగే శక్తివంతమైన పాన్ (Pan) దేవుడికి మరియు అతని అనుచరులైన ‘సాటిర్’లకు (సగం మనిషి, సగం మేక రూపం కలిగిన జీవులు) మేకతో పోలికలు మరియు సాన్నిహిత్యాన్ని గుర్తించడం అనేది కవితాత్మక తర్కానికి మరియు ఆచారాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

హోమర్ రచనలను చదవడం షెల్లీకి ఎంతో ఇష్టం, మరియు వయసు పెరిగేకొద్దీ ఆ ఆసక్తి మరింత బలపడింది. అతని దగ్గర ‘గ్రెన్‌విల్లే హోమర్’ ప్రతి ఒకటి ఉండేది; అది రెండు సంపుటాలుగా (ఒకటి ఇలియాడ్, మరొకటి ఒడిస్సీ) ‘రష్యా లెదర్’ బైండింగ్‌తో ఉండేది. ఆ సంపుటాలలో ఒకటి ఎప్పుడూ అతని చేతిలోనే ఉండేది. అతను ఆ గ్రంథాన్ని మొత్తం ఎన్నిసార్లు చదివాడో లెక్కించడం ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం అవుతుంది.

అతను తరచుగా నిప్పుల వెలుతురులో, తివాచీ మీదో, దిండు మీదో లేదా పాదపీఠం మీదో కూర్చుని, ఆ పుస్తకంలోని స్పష్టమైన అక్షరాలను ఆత్రుతతో కూడిన చూపులతో ఏకాగ్రతగా చదివేవాడు. నిప్పుల కుంపటి దగ్గర కూర్చుని చదివేటప్పుడు, నిప్పుల నుండి మంటను రేపడానికి గరిటెను లేదా చేతికి దొరికిన ఏ ఇనుప పరికరాన్నైనా ఉపయోగించేవాడు. నిప్పుల వేడికి తన చెంప ‘కాల్చిన ఆపిల్’లా ఎర్రగా మారేంత వరకు అతను ఆ మంటల ముందే గడిపేవాడు. అతని మాట వినడానికి ఎవరైనా దగ్గరగా ఉంటే, అతను ఏదైనా అద్భుతమైన భాగాన్ని అత్యంత వేగంతో, ఉత్సాహంతో మరియు శక్తితో గట్టిగా చదివేవాడు; కోడి కూత స్థాయికి చేరేంతగా తన సన్నని గొంతును పెంచేవాడు. పుస్తకం చివర వరకు చదివేంత వరకు అతను ఆగేవాడు కాదు; ఆ తర్వాత పుస్తకాన్ని మూసి, నెమ్మదిగా నేలమీద ఉంచి, పైకప్పు వైపు చూస్తూ, హృదయపూర్వక ఆనందంతో “హా!” అని ఉద్ఘాటించేవాడు. ఆనందం మరియు ఆరాధనలో పూర్తిగా మునిగిపోయి, కొన్ని నిమిషాల పాటు భక్తిభావంతో అలాగే ఉండిపోయేవాడు.

అటువంటి పాఠకుల కోసమే గొప్ప కవులు రచనలు చేస్తారు! — అదే సాధారణ భంగిమలో కూర్చుని, అతను నీతివేత్తల లేదా తత్వవేత్తల రచనలను శ్రద్ధగా చదివేవాడు; వారు ఆదర్శవాదులైనా లేదా భౌతికవాదులైనా సరే. భౌతికవాద సిద్ధాంతకర్తల రచనలను అతను పరిశీలించిన తీరు ఆదర్శప్రాయమైనది. విన్నదాన్ని, ముఖ్యంగా పుస్తకాలలో చదివినదాన్ని—క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే అచ్చులో కనిపించే దేనినైనా—ఎటువంటి పరిశీలన లేదా విచారణ లేకుండా నమ్మడం చాలా సులభం మరియు ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది; అందుకే మనం ఎప్పటికీ..

375

ఏదైనా విషయాన్ని సందేహించడానికి లేదా దానిని సవాలు చేయడానికి శ్రమ తీసుకునే ఆ గుణవంతుల పట్ల మనం తగినంత కృతజ్ఞతను చూపడం లేదు; సందేహవాదం (scepticism) మన కృతజ్ఞతకు ఎంతగానో అర్హమైనప్పటికీ, ఆ విషయం సరిగ్గా గుర్తించబడటం లేదు. ప్రపంచం ఎపిక్యూరియన్లకు (సుఖవాదులకు) మరియు భౌతికవాదులకు కూడా ఎంతో రుణపడి ఉంది; ప్రతి తరంలోనూ కొందరు నిష్కల్మషమైన, గౌరవనీయమైన మరియు ఉదాసీన స్వభావం గల వ్యక్తులు ఉండి, తమ సంకుచిత వర్గం ఎప్పటికీ వృద్ధి చెందలేదని—అంటే కేవలం ఈ భౌతిక ప్రపంచంపై ఆధారపడి మనం జీవించలేమని—ఆచరణాత్మకంగా నిరూపించడానికి సిద్ధంగా ఉండటం మానవాళికి గొప్ప ప్రయోజనం.

ప్లేటో మరియు అరిస్టాటిల్ వేలాది మందికి జ్ఞానాన్ని (లేదా ఆహారాన్ని) అందించారు, కానీ ఎపిక్యూరస్ ఎవరికైనా కనీసం ఒక ముక్క రొట్టెనైనా ఇచ్చాడా? — వాస్తవాల గురించి మొండిగా వాదించడం, సాధారణ సంఘటనలకు సంబంధించిన ప్రతి విషయాన్ని వ్యతిరేకించడం అజ్ఞాని మరియు సంస్కారం లేని వ్యక్తి లక్షణం; మరోవైపు, అభిప్రాయాలను నిష్పాక్షికంగా సమీక్షించడం, ముఖ్యంగా అత్యంత స్థిరమైనవిగా భావించబడే సూత్రాలపై సందేహాలను రేకెత్తించడం లేదా వాటికి విరుద్ధంగా అనిపించే అంశాలను సూచించడం ద్వారా వాటిని తిరిగి చర్చకు పెట్టడం ఒక పండితుడికి మరియు నిజమైన మేధావికి తగిన లక్షణం. అలాగే, బలహీనమైన పక్షాన్ని సమర్థించడానికి ముందుకు రావడం ద్వారా జ్ఞానానికి సంబంధించిన పునాదులను పరిశీలించడాన్ని మరియు చర్చించడాన్ని ధైర్యంగా ప్రోత్సహించడం కూడా వారి గొప్పతనం. ఒక ఉదాహరణ చెప్పాలంటే, గురి చూసి కాల్చడం అనే అలవాటును అభ్యసించేవారిని ప్రోత్సహించడానికి ఒక వ్యక్తి తన టోపీని గాలిలోకి విసిరి, దానిపై కాల్పులు జరిపే అవకాశాన్ని కల్పించడం లాంటిది ఇది; అటువంటి సందర్భంలో, ఆ వ్యక్తి అంత మర్యాదగా వ్యవహరిస్తుంటే, కొందరు దుష్టులు చేసేట్లుగా అతని ముఖం మీదే పిస్టల్‌తో కాల్చడం ఎంతటి అనాగరికమైన చర్య!

376

1813 మరియు 1814 సంవత్సరాలలో లండన్ మరియు దాని పరిసర ప్రాంతాలలో ఆయన సుదీర్ఘకాలం నివసించిన ఆ శుభప్రదమైన, ప్రయోజనకరమైన మరియు సంతోషకరమైన సమయంలో, ఇటాలియన్ భాష మరియు సాహిత్యం పట్ల అమితాసక్తి కలిగిన కొందరు స్నేహపూర్వకమైన మరియు సంస్కారవంతులైన వ్యక్తులతో అత్యంత ఆనందదాయకమైన సాన్నిహిత్యాన్ని ఏర్పరచుకునే అదృష్టం మాకు లభించింది. వారిలో కొందరు గతంలో ఇటలీలో నివసించి ఉండేవారు—ఆ కాలంలో ఆ అవకాశం నేటితో పోలిస్తే చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే లభించేది; ఆ అవకాశం అరుదుగా దొరికేది కాబట్టి, వారు దాని నుండి మరింత ప్రయోజనం పొందగలిగారు. ఆ రోజుల్లో అటువంటి అనుభవం ప్రధానంగా ఉన్నత సామాజిక హోదా, విశాలమైన విద్యాభ్యాసం, తగినంత తీరిక సమయం, ఆర్థిక స్థోమత మరియు సంస్కారవంతమైన మనస్తత్వం కలిగిన వ్యక్తులకు మాత్రమే పరిమితమై ఉండేది. సమాజంలో వారికున్న హోదా కారణంగా, వారు సందర్శించిన దేశాల్లోని అత్యున్నత స్థాయి వ్యక్తులతో పరిచయాలు ఏర్పడేవి. ఆ వ్యక్తులు, వ్యక్తుల జీవితాలను నాశనం చేసే క్రూరమైన విప్లవాలు మరియు తీవ్రమైన రాజకీయ అల్లకల్లోలాల వల్ల కలిగే అనేక విధ్వంసకర సమస్యలతో తర్వాతి కాలంలో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఆ దేశంలో నేడు కనిపించే వారి కంటే ఎంతో ఉన్నతమైన స్థాయికి చెందినవారు. వారి మంచి ఉదాహరణ, సున్నితమైన ప్రోత్సాహం మరియు హితకరమైన ప్రభావం ద్వారా, వారు నా స్నేహితుడిని మరియు నన్ను ఒక విషయంలో పాలుపంచుకునేలా ప్రేరేపించారు…

377

తమకు అత్యంత ఇష్టమైన ఆ కార్యకలాపాలలో; తమ విలువైన సలహాలు, సహాయం మరియు సూచనల ద్వారా వారు మాకు ఒక ఆహ్వానాన్ని అందించారు. మేము దానిని వెంటనే అంగీకరించాము; తద్వారా మా అభిరుచికి తగిన ఆ మార్గదర్శకులు చూపిన దిశలోనే మా ఆలోచనలు మరియు పఠనాసక్తి సాగాయి. నేను ప్రామాణికమైన వ్యాకరణ గ్రంథాలు మరియు నిఘంటువులను సమకూర్చుకుని, నా ఖాళీ సమయాన్ని వాటి అధ్యయనానికే కేటాయించేవాడిని. కానీ మేధస్సులో ఒక ‘రాజు’ వంటివాడైన బిష్ (Bysshe)కు, జ్ఞానాన్ని ఆర్జించడానికి ఎప్పుడూ ఒక సులభమైన, రాజమార్గం వంటి మార్గం అందుబాటులో ఉండేది. పైపైన చూసేవారికి, అతను వ్యాకరణం, నిఘంటువు మరియు విద్యార్థులకు సాధారణంగా అవసరమయ్యే ఇతర సాధనాలను తిరస్కరించినట్లు లేదా తక్కువగా చూసినట్లు అనిపించేది; కొంతవరకు అది నిజమే అయినప్పటికీ, అది కేవలం కొంతమేరకు మాత్రమే. అటువంటి మందకొడి అభ్యాస పద్ధతుల పట్ల అతనికి సహనం ఉండేది కాదు; అయినప్పటికీ, కొన్నిసార్లు అతను వాటిని ఉపయోగించుకునేవాడు. ఒక సాధారణ మానవుడిలా (వాస్తవానికి అతను అటువంటివాడు కాకపోయినప్పటికీ) నేర్చుకోవడానికి అంగీకరించినప్పుడు, అతని డేగ వంటి తీక్షణమైన చూపు, విషయాలను సమగ్రంగా గ్రహించే శక్తి, ఊహించలేనంత వేగం మరియు అద్భుతమైన అవగాహనా సామర్థ్యం అతనికి అండగా నిలిచేవి. తక్కువ ప్రతిభ కలిగిన తోటి విద్యార్థులు గంటలు, రోజులు లేదా వారాల తరబడి శ్రమించి నేర్చుకునే విషయాలను, అతను కేవలం నిమిషాల వ్యవధిలోనే గ్రహించి, వాటిపై పట్టు సాధించేవాడు.

అత్యంత ఆనందంతో, ప్రయోజనకరంగా మరియు జ్ఞానోదయంతో కూడిన రీతిలో, మేము ఇద్దరం కలిసి టాస్సో (Tasso) రాసిన అద్భుతమైన కావ్యాన్ని చదివాము. ఒక అందమైన దేశానికి చెందిన ఆ సుందరమైన భాషను అన్వేషించి, దానిని నేర్చుకునే మా ఈ తొలి ప్రయత్నంలో మేము ఒకరికొకరు తోడుగా నిలిచాము. ఆ పవిత్ర నగరంపై జరిగిన సుదీర్ఘ ముట్టడికి సంబంధించిన నెమ్మదైన కథనంలో గానీ, లేదా ప్రధాన కథాంశానికి వైవిధ్యాన్ని చేకూర్చే ప్రశాంతమైన ఘట్టాలలో గానీ, అతని తీవ్రమైన మరియు అంతులేని కుతూహలాన్ని రేకెత్తించే లేదా అతని సహజ స్వభావమైన అసహనాన్ని ప్రేరేపించే అంశాలేవీ అందులో కనిపించలేదు.

378 మేమిద్దరం కలిసి చదవడం ముగించినప్పుడల్లా, మా పురోగతిని గుర్తించడానికి ఆ కాగితం ముక్కను ఆ అందమైన పుస్తకంలో జాగ్రత్తగా ఉంచేవాళ్ళం. మళ్ళీ చదవడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, మేము ఆపేసిన పేజీలోనే అది అలాగే ఉండటం గమనించేవాడిని; ఎవరూ ముందుగా చదివి ముందడుగు వేయడానికి ప్రయత్నించలేదు. అలా మేము స్థిరంగా, సమాన వేగంతో ముందుకు సాగాము; క్రమపద్ధతిలో ఆ పవిత్ర నగరాన్ని జయించి, మా మొదటి పని అయిన ఆ కావ్యాన్ని పూర్తి చేశాము.

ఆ సున్నితమైన, భక్తిభరితమైన అద్భుత కావ్యాన్ని ముగించేటప్పుడు మాలో ఆనందం మరియు విచారం మిశ్రమ భావనలు కలిగాయి. అప్పటికే మా మనసుల్లో మేము సగం ‘క్రూసేడర్లు’గా (మత యుద్ధ యోధులుగా) మారిపోయాము; గాడ్‌ఫ్రే నాయకత్వంలోని పవిత్ర జెండాల కింద పోరాడటానికి కూడా మేము సిద్ధంగానే ఉన్నాము.

కానీ రెండవ రచయిత దగ్గరకు వచ్చేసరికి పరిస్థితి మారింది—మా ఉమ్మడి అధ్యయన ప్రయాణం ఇక సాఫీగా సాగలేదు; అది దెబ్బతింది, మా భాగస్వామ్యం విచ్ఛిన్నమైంది. ఆ నెమ్మదైన పద్ధతి నా సహచరుడికి ఇక నచ్చలేదు; ఎందుకంటే అరియోస్టో (Ariosto) రచనలు అతన్ని బాగా ఉత్తేజపరిచి, ఆకర్షించాయి. కాల్పనిక గాథల ప్రపంచం, వీరోచిత యోధుల (Paladins) సాహసగాథలే తన నిజమైన, ప్రత్యేకమైన రంగం అని బిష్ (Bysshe) త్వరలోనే గ్రహించాడు; దాంతో మా వీరోచిత అధ్యయన ప్రయాణాన్ని ఇక కలిసి కొనసాగించలేకపోయాము. ‘ఆక్టేవ్ రైమ్స్’ (ఎనిమిది పాదాల పద్య శైలి) చదవడానికి నాకు తీరిక దొరికి, పుస్తకం తీసి చూసేసరికి, నా సాహసవంతుడైన స్నేహితుడు అప్పటికే ఒకటి రెండు కాంటోలు (కావ్య భాగాలు) ముందుకు వెళ్ళిపోయేవాడు; లేదా ఆ గుర్తును వేరొక పుస్తకానికి మార్చేసేవాడు. అంతటి అద్భుతమైన ఆసక్తిని కలిగించే, ఉత్తేజపరిచే మరియు ఉద్వేగభరితమైన రచనను మొదటిసారి చదువుతున్నప్పుడు—నా కోసం గానీ, మరెవరి కోసం గానీ—ఆగడం అసాధ్యమైన విషయం. ప్రేమలో ఉన్మాదిగా మారిన ఓర్లాండో (Orlando) కోసం లేదా అందమైన ఏంజెలికా (Angelica) కోసం సమయం కేటాయించడం ఒక ఎత్తు అయితే, న్యాయశాస్త్ర విద్యార్థికి ఉండే అనిశ్చితమైన మరియు పరిమితమైన ఖాళీ సమయంలో దానిని చదవాలని ఆశించడం అంతకంటే పెద్ద విషయం. ఆ ‘దైవిక కవి’ (Divine Poet), తన తోటి కవి సృష్టించిన ఆ అద్భుత కావ్యాన్ని ఎంతో ఆసక్తితో ఆస్వాదించారు; దానిని పదే పదే చదువుతూ, మళ్లీ మళ్లీ దానికి తిరిగి వెళ్లేవారు. మేము నడుస్తున్నప్పుడు ఆయన ఆ సాటిలేని కావ్యం గురించి పరమానందంతో మాట్లాడేవారు, అందులోని కొన్ని భాగాలను ఉత్సాహంతో నాకు గట్టిగా చదివి వినిపించేవారు. అయితే, జెరూసలేం విజయం మరియు విముక్తి కోసం మేము కలిసి సాగినట్లుగా, ‘ఓర్లాండో ఫ్యూరియోసో’ (Orlando Furioso)ను కూడా కలిసి చదువుతూ ముందుకు సాగేంతగా ఆయన తన భావోద్వేగాలను అదుపులో ఉంచుకోలేకపోయారు; ఆ మంత్రముగ్ధమైన అడవి నుండి నా దారిని నేనే వెతుక్కునేలా ఆయన త్వరలోనే నన్ను వదిలిపెట్టారు. టాస్సో (Tasso) రాసిన క్లిష్టమైన పద్య పాదాలతో పోలిస్తే, అరియోస్టో (Ariosto) యొక్క సరళమైన, ధారాళమైన శైలి తక్కువ ఇబ్బందులను కలిగిస్తుంది మరియు వేగంగా చదవడానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. వ్యాకరణం మరియు నిఘంటువులను దగ్గర ఉంచుకుని, నేను ఒంటరిగా, స్థిరంగా మరియు పద్ధతిగా ముందుకు సాగాను; ఆ అస్పష్టమైన వెలుతురులో…

380

నా ఇతర పనులు అనుమతించినప్పుడల్లా, హూల్ (Hoole) అనువదించిన ఆరు సంపుటాలు మరియు నలభై ఆరు కాంటోల (కావ్య భాగాలు) సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని నేను చదివాను; ఇది నిజంగా సుదీర్ఘమైన ప్రయాణమే అయినప్పటికీ, ఆ రచనలో లీనమైన పాఠకుడు అది ఇంకా చాలా కాలం కొనసాగాలని కోరుకుంటాడు.

అద్భుతమైన కవి అరియోస్టో (Ariosto) రచనల పట్ల నాకు అంతగా ఆసక్తి లేకపోవడానికి లేదా నేను వాటికి పెద్దగా స్పందించకపోవడానికి గల కారణాన్ని వివరించుకుంటూ, నా పక్షాన ఒక విషయాన్ని చెప్పాల్సి ఉంది: జాన్ హూల్ అనువదించిన ఆ కావ్యాన్ని నేను అప్పటికే ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు చదివి, అందులోని కథ మరియు సంఘటనలతో బాగా పరిచయం కలిగి ఉన్నాను. ఒకప్పుడు నా తోటి విద్యార్థి బహుమతిగా పొందిన, చక్కని బైండింగ్ మరియు చిత్రాలతో కూడిన ఆ అందమైన ‘ఆక్టావో’ (8vo) ఎడిషన్‌ను నేను ఎంతో ఆనందంతో చదివాను. ఆ ఆరు సంపుటాల జ్ఞాపకం ఇప్పటికీ ఆహ్లాదకరంగా ఉంది; సరిగ్గా యాభై ఏళ్ల సుదీర్ఘ కాలం గడిచినప్పటికీ అవి నా కళ్ళ ముందు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.

బిష్ (Bysshe)కు మాత్రం అది ఒక సరికొత్త అనుభవం—విషయం, శైలి, సారాంశం మరియు భాష పరంగా అది అతనికి పూర్తిగా కొత్తది. నాకు కేవలం భాష మాత్రమే తెలియదు; కానీ అతనికి ఆ ఇతివృత్తం ఏమాత్రం తెలియదు, ఆ మాయాజాలం మరియు అద్భుతాల కథ గురించి అతనికి ఏమీ తెలియదు. అది అతనిపై మొదటిసారి కలిగే అనుభూతి యొక్క పూర్తి ప్రభావంతో పడింది; ఎన్నడూ వినని ఆ అద్భుతాల ప్రవాహం అతన్ని ఒక అడ్డుకోలేని వేగంతో తనతో పాటు తీసుకువెళ్లింది. డాంటే (Dante) రచనలలోని క్లిష్టమైన మరియు గంభీరమైన భావాల అర్థాన్ని వెతకడానికి మేము ఆ తర్వాత కాలంలోనే పూనుకున్నాము; దాని గురించి తగిన సమయంలో మరియు సందర్భంలో చెప్పుకుందాం.

పెర్సీ బిష్ షెల్లీ. 881

నలుగురు గొప్ప ఇటాలియన్ కవులలో మరొకరి విషయంలో—ఆయన రాసిన అనేక లఘు కవితలను వరుసగా చదవడం కూడా కష్టమైనప్పటికీ—మేము ఒక ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణకు లోనై ఆయన వైపు మళ్ళాము; ఆయన పద్యాలకున్న శక్తివంతమైన మంత్రముగ్ధతకు కట్టుబడిపోయాము.

మా పరిచయస్తుల వర్గంలోని ఒక ఆకర్షణీయమైన మహిళ ఒక రకమైన మధురమైన విషాదానికి లోనయ్యారు. నాకు తెలిసినంతవరకు, ఆ విషాదం పూర్తిగా కల్పిత కారణాల వల్ల కలిగింది; అది ఒక రకమైన ఆలోచనాత్మకమైన, మందకొడి విషాదం. ఇది ఆమె సాంగత్యానికి, సంభాషణకు ఒక ప్రత్యేకతను, హుందాతనాన్ని మరియు ఆసక్తిని జోడించింది, కానీ ఆమె జీవితాన్ని ఆస్వాదించడంలో గానీ, మానసిక మరియు శారీరక విధులను పూర్తిగా నిర్వహించడంలో గానీ ఏమాత్రం ఆటంకం కలిగించలేదు. తనకు ఓదార్పు అవసరమని ఆమె భావించేవారు; దాని కోసం వెతికి, చివరికి పెట్రార్క్ కవిత్వంలో దాన్ని కనుగొన్నారు. అందుకే, ప్రతిరోజూ ఉదయం నిద్రలేవగానే, ఒక ‘సానెట్’ (sonnet) లేదా ‘కాన్జోన్’ (canzone)ను శ్రద్ధగా, పదేపదే చదవడం ద్వారా ఆమె తన రోజును ప్రారంభించేవారు; తరచుగా వాటిని కంఠస్థం కూడా చేసేవారు. అలా క్రమపద్ధతిలో ఆ పుస్తకాన్ని చదువుతూ, దానిపై ధ్యానం చేస్తూ, మనసులో మళ్ళీ మళ్ళీ తలచుకుంటూ, తన ఆత్మకు ఆహారంగా మార్చుకునేవారు. చాలా కాలం పాటు మేము ఆమెను దాదాపు ప్రతిరోజూ ఏదో ఒక సమయంలో కలిసేవాళ్ళం; కలిసిన వెంటనే “ఈ రోజు ఏ సానెట్ చదివారు?” అని అడగడం సహజంగా జరిగేది. అప్పుడు ఆ విషాదంలో ఉన్న సుందరి వెంటనే తగిన భావోద్వేగంతో దాన్ని వినిపించేవారు, లేదా తనతో ఎప్పుడూ ఉంచుకునే చిన్న పెట్రార్క్ పుస్తకాన్ని బయటకు తీసేవారు…

382

ఆమె వద్ద ఉన్న, మరియు వీలునామా ప్రకారం ఆమెతో పాటే పాతిపెట్టబడవలసిన ఆ పుస్తకాన్ని, ఆమె భావయుక్తంగా బిగ్గరగా చదివింది; కానీ అది అలా ఇవ్వడానికి చాలా హృదయవిదారకంగా ఉంటే, ఆమె ఆ చిన్న పుస్తకాన్ని అడిగిన వారికి అందించి, ఆ రోజు కోసం ఉద్దేశించిన ప్రేమ గ్రంథంలోని సరైన కావ్య పాఠాన్ని సూచించింది.

తరచుగా అస్పష్టంగా ఉండి, వివరణ అవసరమయ్యే ఆ పాఠాన్ని ఆమె అనర్గళంగా, నైపుణ్యంతో వివరించింది;

క్లిష్టమైన విషయాలను చక్కగా వివరిస్తూ, భావాల మరియు వ్యక్తీకరణల సౌందర్యాన్ని హృద్యంగా ప్రదర్శించింది.

ఆమె మమ్మల్ని, మరియు ఆమెతో మాట్లాడిన వారందరినీ, మంచి సలహా వల్ల ప్రయోజనం పొందగల వారిని, ప్రతిరోజూ తనలాగే ఒక చిన్న ఆప్యాయతతో ప్రారంభించమని గట్టిగా సిఫార్సు చేసింది.

అది రోజంతా ఒక అందమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన విచార ఛాయను కమ్మేస్తుంది. దాని పనుల మీద, దాని సుఖాల మీద, దాని ఆనందాలను మృదువుగా చేస్తూ, వాటి తీవ్రతను తగ్గిస్తూ, మరియు దాని దుఃఖాలను సున్నితం చేస్తూ, ఉపశమనం కలిగిస్తూ.

అన్ని ఉత్సాహవంతులైన వ్యక్తుల వలె, ఆమె కొన్నిసార్లు శాసనపరమైన చట్టం ద్వారా, విధేయులైన ప్రజలందరూ తమ జీవితాంతం ప్రతిరోజూ ఈ విధంగా ప్రారంభించాలని ఆదేశించాలని మరియు తప్పనిసరి చేయాలని సిఫార్సు చేయడానికి మొగ్గు చూపినట్లు అనిపించింది.

ఒక సంపూర్ణ గణతంత్రం ఏర్పడినప్పుడు, రోజు ఏకరీతిగా ఈ పద్ధతిలోనే ప్రారంభమవుతుందని షెల్లీ ఆమెకు అధికారికంగా హామీ ఇచ్చాడు, మరియు ఆ హామీ ఆమెకు సంతృప్తినిచ్చింది.

ఆనాటి కవితను మనకు విప్పి చెప్పడమే కాకుండా;

దాని నిజమైన అర్థాన్ని వివరిస్తూ, మరియు దానిని

. 383

మన అవగాహన స్థాయికి తీసుకురావడం, ఈ దయగల పనులలో ఆమె ఎన్నడూ విఫలం కాలేదు; చిన్న పుస్తకం నుండి గానీ, లేదా పెద్దదైన, మరింత స్పష్టంగా చదవగలిగే ముద్రణ నుండి గానీ, ఎంపిక చేసిన మరో భాగాన్ని తీసుకుని, అదే విధంగా దానికి పూర్తి వివరణ ఇవ్వబడింది. ఈ విధంగా, గొప్ప ప్రేమ కవి యొక్క శృంగార పద్యాలలోని రహస్యాలలోకి మేము క్రమంగా, సమర్థవంతంగా, మరియు అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన రీతిలో ప్రవేశించాము. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, పెట్రార్క్ ఆమె కథానాయకుడు, పురుషులలోకెల్లా ఉత్తముడు మరియు గొప్పవాడు; ఎలాగైతే లారా డి సాడెస్ స్త్రీలలోకెల్లా అత్యంత అదృష్టవంతురాలు; కవుల మరియు ప్రేమికుల రాకుమారుడిచే అంతగా ప్రేమించబడి, ఆరాధించబడి, మరియు సొనెట్‌లుగా కీర్తించబడటం ఆమె మూడు, నాలుగు సార్లు ధన్యత పొందింది. బైషే వెంటనే ఆమె అభిప్రాయాలలోకి పూర్తిగా ప్రవేశించి, ఆ మృదువైన ప్రభావాన్ని గ్రహించి, ప్రతి నిజమైన కవి వలె అత్యంత సున్నితమైన మరియు మధురమైన విషాదాన్ని వెదజల్లింది. నా వంతుగా నేను ఆమె బోధన యొక్క విలువను గ్రహించి, దానికి కృతజ్ఞతతో ఉన్నాను. నేను ఆ గొప్ప కవి యొక్క అద్భుతమైన సౌందర్యాన్ని, ప్రశంసనీయమైన గుణాలను గ్రహించి, గుర్తించాను; అయినప్పటికీ, యవ్వనపు తేలికతనంతో, ఆమెకు ఇష్టమైన విషయం గురించి ఆమెను ఆటపట్టించడంలో నేను ఆనందాన్ని పొందాను. ఆమె పెట్రార్క్ మరియు అతని ప్రేమ వ్యవహారాల గురించి ఉత్సాహంగా మాట్లాడినప్పుడు, లారాతో అతని సంబంధం ఆమె చెప్పినంత స్వచ్ఛమైనది కాదేమోనని నేను సూచించే సాహసం చేశాను. కానీ ఈ వాదన నిలబడలేనిది; అంతేకాక, నిష్కళంకమైన లారాలో బలహీనత ఉండే అవకాశం ఉందని, పరిహాసంగానైనా సూచించడం ఉదారత లేని పని. అందువల్ల, అతని అభిలాష చాలా తీవ్రమైనదని చెప్పి నేను సరిపెట్టుకున్నాను.

అది సున్నితంగా, అందంగా ఉన్నప్పటికీ, అది వాస్తవం కాదు; కేవలం కవి కల్పన, గాలిమేడ మాత్రమే. వాస్తవానికి అతను పాడువా (Padua) నగరానికి చెందిన ఒక లావుపాటి, ఉన్నత స్థాయి మతగురువు (prebendary). ఆయన కడుపునిండా అల్పాహారం తీసుకున్న తర్వాత దైనందిన లౌకిక వ్యవహారాలు—ముఖ్యంగా రాత్రి భోజన ఏర్పాట్లు—చూసుకుని, ఆపై తన కేథడ్రల్‌కు వెళ్లి గాయక బృందంలో పాటలు పాడేవారు. ఇంటికి తిరిగి వచ్చాక, రాత్రిపూట ఇంకా గొప్ప విందు చేయాలనే తన ఉద్దేశానికి భంగం కలగకుండా మధ్యాహ్న భోజనాన్ని ఆస్వాదించేవారు. ఆ తర్వాత తన సౌకర్యవంతమైన కుర్చీలో కాసేపు కునుకు తీసి, నిద్రలేచి, పక్కింటి వారి భార్యపై మోజుతో—సూర్యుడు అస్తమించే వరకు—తన ప్రేమ, వేదన మరియు నిరాశల గురించి కవిత్వం రాసేవారు. ఆపై సాయంత్రం చల్లని గాలిలో కాసేపు నడిచి, ఇంటికి వచ్చి విపరీతమైన రాత్రి భోజనం చేసేవారు; అజీర్ణం వచ్చేంతగా తిన్నా, కీళ్లనొప్పుల (gout) బాధను లెక్కచేయకుండా తినేవారు. బాగా తిని, త్రాగిన తర్వాత, ఆ శృంగార ప్రియుడైన మతగురువు తన ఇంటి పనులన్నీ చూసుకునే ఆకర్షణీయమైన, చక్కని యువతితో ముచ్చటించేవారు; ఆమె ఆయనకు ‘ఇలియా’ మరియు ‘ఎజీరియా’ (పురాణాల్లోని ప్రేరణాత్మక స్త్రీమూర్తులు) లాంటిది; ఆ గొప్ప మతగురువుకు ‘లారా’ (ప్రసిద్ధ కవి పెట్రార్క్ ప్రేయసి) ఏమై ఉండేవారో, ఆమె అంతకంటే ఎక్కువే అయి ఉండేవారు. అదే ఆయన ‘ప్లాటోనిక్’ (శారీరక వాంఛ లేని) ప్రేమ!

ఆ స్త్రీ ఆ వ్యంగ్య వ్యాఖ్యకు నవ్వింది, కానీ అందులో చాలా అతిశయోక్తి ఉన్నప్పటికీ, ఆ చిత్రణలో కొంత నిజం కూడా ఉండవచ్చని అంగీకరించింది.

“అయినా, ఆ అద్భుతమైన చతుష్పది (sonnet) రచయితను—” అని అంటూ ఆమె దానిని ఎంతో హృదయానికి హత్తుకునేలా చదివి వినిపించింది, “—ఆయన భోజన ఏర్పాట్లు చేయడం గురించి మీరు ఊహించగలరా?”

“అవును, నేను ఊహించగలను, పైగా అది చాలా రుచికరమైన భోజనమే అయి ఉంటుంది!”

పెర్సీ బిష్ షెల్లీ. “ఆ కవితను (canzone) రచించిన వ్యక్తి…” అని అంటూ ఆమె అందులోని ఒక భాగాన్ని చదివి, “…మీరు చెప్పిన పనిని చేసి ఉంటారని మీరు ఊహించగలరా?” అని అడిగింది.

“ఏమిటి? తన ఇంటి పనిమనిషిని ముద్దు పెట్టుకోవడం గురించా?”

“అవును!”

“అవును, నేను ఊహించగలను; పైగా ఎంతో ఆప్యాయంగానే!”

ప్రేమికుడైన కవికి ఉండే పవిత్రమైన వ్యక్తిత్వాన్ని అగౌరవపరిచేలా అనిపించిన ఆ వ్యాఖ్యకు బిష్ (Bysshe) మొదట్లో కాస్త దిగ్భ్రాంతికి, బాధకు గురయ్యాడు; కానీ నలభై ఏళ్లపాటు సాగిన ఒక ‘ప్లాటోనిక్’ (శారీరక వాంఛ లేని) అనుబంధంలో, అటువంటి ఓదార్పును అతను కోరుకోవడం అహేతుకం గానీ, అస్వాభావికం గానీ కాదని చివరికి అతను గ్రహించి అంగీకరించాడు. పెట్రార్క్ స్వయంగా తాను లారాను నలభై ఏళ్లపాటు ప్రేమించానని చెప్పుకున్నాడు; ఆమె బతికున్నప్పుడు ఇరవై ఏళ్లు, ఆమె చనిపోయిన తర్వాత మరో ఇరవై ఏళ్లు అతను ఆమెను ప్రేమించాడు. అలాగే, ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు జియోట్టో (Giotto) గీసిన చిత్రం ఆధారంగా రూపొందించిన అనేక చిత్రాలలో ఆ కవి ముఖకవళికలు కాస్త ‘ఇంద్రియపరమైన’ (sensual) భావనను కలిగి ఉన్నాయని అతనికి అనిపించేది; ఆ ముఖభావం అతనికి నచ్చేది కాదు మరియు తరచుగా దానిని తప్పుబట్టేవాడు. అది అతని నిజమైన రూపం కాకపోవచ్చని లేదా ఆ చిత్రంలోని వ్యక్తి సాధారణంగా అందరూ భావించే వ్యక్తిత్వం కలిగినవాడు కాకపోవచ్చని అతను వాదించేవాడు. కానీ సరదాలు పక్కన పెడితే, నిజానికి పెట్రార్క్ ఒక అద్భుతమైన కవి. అతను తన లారాను ఎలాగైతే పూర్తి నలభై ఏళ్లపాటు ప్రేమించి ఆరాధించాడో, అలాగే నేను కూడా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పాటు అతన్ని వినమ్రంగా ప్రేమిస్తూ ఆరాధించాను. దేవుని దయవల్ల, అతని అమరమైన కవితలను ఆస్వాదించడానికి నేను ఇంకా తగినంత యవ్వనంతోనే ఉన్నాను; వాటిని చదివినప్పుడు…

గురించి ఆలోచించకుండా ఉండటం అసాధ్యం.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -1-10-26-ఉయ్యూరు .