కేరళ సామాజిక విద్యావేత్త ,రెవెన్యు ఉద్యోగం వదిలిఅరుణాచల్ ప్రదేశ్ లో విద్యావ్యాప్తి గ్రంధాలయ స్థాపన చేసిన,’’అంకుల్ మూసా’’ గా పిలువబడే మహావీర్ అవార్డీ –పద్మశ్రీ సత్యనారాయణ ముండయార్
కేరళకు చెందిన మాజీ రెవెన్యూ అధికారి సత్యనారాయణ ముండయూర్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని మారుమూల ప్రాంతాల ప్రజలకు పుస్తకాలు మరియు అభ్యాస అవకాశాలను కల్పించేందుకు తన సురక్షితమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని వదులుకున్నారు. ‘అంకుల్ మూసా’గా ఆప్యాయంగా పిలవబడే ఆయన, అనేక గ్రంథాలయాలను స్థాపించడంతో పాటు ‘హోమ్ లైబ్రరీ ఉద్యమం’ (Home Library Movement)ను ప్రారంభించారు; తద్వారా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న గిరిజన వర్గాలలో శాశ్వతమైన పఠనా సంస్కృతిని పెంపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
పుస్తకాలతో నిండిన ఒకే ఒక్క సూట్కేస్ ఒక తరాన్ని మార్చగలదా? 40 ఏళ్ల క్రితం, కేరళకు చెందిన ఒక వ్యక్తి తీసుకున్న నిర్ణయం భారతదేశంలోని అత్యంత మారుమూల ప్రాంతాలలో ఒకటైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని ఎంతోమంది పిల్లల జీవితాలను సమూలంగా మార్చివేసింది. ఆయన తన సురక్షితమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని వదిలి, వేల కిలోమీటర్ల ప్రయాణం చేసి అరుణాచల్ ప్రదేశ్కు చేరుకున్నారు; అక్కడి పిల్లలకు పుస్తకాలు మరియు విద్యను అందించడమే తన జీవిత ధ్యేయంగా మార్చుకున్నారు.
ఆయనే సత్యనారాయణ ముండయూర్, అందరూ ఆప్యాయంగా “అంకుల్ మూసా” అని పిలుచుకునే వ్యక్తి.
‘ది బెటర్ ఇండియా’ (The Better India) పేర్కొన్నట్లుగా, ఆయన ప్రయాణం కేవలం గ్రంథాలయాలకు సంబంధించిన కథ మాత్రమే కాదు. అది ఒక…
నేడు, గిరిజన వర్గాలలో పఠనాసక్తిని పెంపొందించడంలో కృషి చేసినందుకు గాను అరుణాచల్ ప్రదేశ్ అంతటా ‘అంకుల్ మూసా’ (Uncle Moosa) ఎంతో గౌరవించబడుతున్నారు. ఆయన సేవలకు గుర్తింపుగా 2020లో ‘పద్మశ్రీ’ పురస్కారం లభించినప్పటికీ, పుస్తకాల ద్వారా ఎంతోమంది పిల్లల జీవితాల్లో మార్పు తీసుకురావడమే ఆయన సాధించిన అత్యంత గొప్ప విజయంగా నిలిచింది.
సత్యనారాయణ ముండయూర్ ఎవరు?
సత్యనారాయణ ముండయూర్ కేరళకు చెందిన విద్యావేత్త సామాజిక కార్యకర్త; ఆయన నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో సేవలందించారు
అయితే 1979లో, ముండయూర్ పూర్తిగా భిన్నమైన మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు.
ఆయన తన ఉద్యోగాన్ని వదిలి అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని లోహిత్ జిల్లాకు వెళ్లారు; అక్కడ విద్య మరియు అక్షరాస్యతను మెరుగుపరిచే దిశగా కృషి చేయడం ప్రారంభించారు.
అప్పట్లో అనేక గ్రామాల్లో వనరులు పరిమితంగా ఉండి, రవాణా సౌకర్యాలు కూడా దుర్భరంగా ఉండేవి; అటువంటి పరిస్థితుల్లో పుస్తకాలను చాలామంది ఒక విలాస వస్తువుగా భావించేవారు. కానీ, అవి అత్యవసరమైనవి అని ముండయూర్ బలంగా విశ్వసించారు.
ఆయన అరుణాచల్ ప్రదేశ్కు ఎందుకు వెళ్లారు?
భారీ ప్రాజెక్టులు మరియు నిధులతో అక్కడికి వచ్చే చాలామంది సామాజిక కార్యకర్తలకు భిన్నంగా…
ముండయూర్ భారతదేశంలోని కేరళ రాష్ట్రం, త్రిసూర్ జిల్లాలోని అరంగోడుకర ముండయూర్ మానాలో జన్మించారు. తన విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక, ఉద్యోగం కోసం ఆయన ముంబైకి వెళ్లారు. 1979లో, ముంబైలో రెవెన్యూ అధికారిగా చేస్తున్న ఉద్యోగాన్ని వదిలి, అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని లోహిత్కు వచ్చారు. అప్పటి నుండి ఆయన ఆ రాష్ట్రంలో విద్య మరియు అక్షరాస్యతను ప్రోత్సహిస్తున్నారు. లోహిత్లో ఉన్నప్పుడు, ఒక సామాజిక కార్యకర్తగా విద్యా వ్యాప్తికి కృషి చేయడం ప్రారంభించారు. 1996 వరకు ఆయన వివేకానంద కేంద్ర విద్యాలయంలో విద్యా అధికారిగా పనిచేశారు. అక్కడ పనిచేస్తున్న సమయంలో, ఆయన అనేక పుస్తక ప్రదర్శనలను నిర్వహించారు. దిబాంగ్ లోయ ఎగువన ఉన్న ఎటాలిన్లో ఆయన మొట్టమొదటి కమ్యూనిటీ లైబ్రరీని (సామాజిక గ్రంథాలయాన్ని) స్థాపించారు. రెండేళ్లలోనే, ఎటాలిన్ లైబ్రరీ విస్తరించి లోహిత్ జిల్లాలో ఒక గ్రంథాలయ నెట్వర్క్గా మారింది. 2007లో, ‘లోహిత్ యూత్ లైబ్రరీ మూవ్మెంట్’లో భాగంగా, ‘అసోసియేషన్ ఆఫ్ రైటర్స్ అండ్ ఇల్లస్ట్రేటర్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్’ (AWIC) మరియు ‘వివేకానంద ట్రస్ట్’ సహకారంతో, తేజు పట్టణంలో తన మొదటి ‘బాంబూసా లైబ్రరీ’ని ప్రారంభించారు. ఆయన నాయకత్వంలో వాక్రో, చోంగ్ఖమ్, లతావ్ మరియు అంజో ప్రాంతాలలో పదమూడు గ్రంథాలయాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. ప్రతి గ్రంథాలయంలోనూ కామిక్స్ నుండి నవలల వరకు 10,000కు పైగా పుస్తకాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. పిల్లలకు వారి ఇళ్లకే పుస్తకాలను చేరవేసేందుకు ఆయన ‘హోమ్ లైబ్రరీ’ ఉద్యమాన్ని కూడా ప్రారంభించారు. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ జానపద సంస్కృతి గురించి పిల్లల కోసం ఆయన మలయాళ భాషలో ఒక పుస్తకాన్ని రచించారు. 2020లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు ‘పద్మశ్రీ’ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.
స్థానిక వార్తాపత్రికలో ఒక కాలమ్ రాస్తున్నప్పుడు ఆయన ‘అంకుల్ మూసా’ అనే కలం పేరును స్వీకరించారు. పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలు
యువతకు అందించిన విశిష్ట సేవలకు గాను అరుణాచల్ గవర్నర్ రజత పతకం
2012లో ‘టైమ్స్ నౌ’ (Times Now) టీవీలోని ‘అమేజింగ్ ఇండియన్స్’ (Amazing Indians) కార్యక్రమంలో ఆయన ప్రస్తావించబడ్డారు
2016లో ఆయన ‘సివిల్ సొసైటీ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్’లో చోటు దక్కించుకున్నారు
2020లో, భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన ‘పద్మశ్రీ’ని అందుకున్నారు
2022లో, చెన్నైలోని భగవాన్ మహావీర్ ఫౌండేషన్ అందించే 25వ మహావీర్ అవార్డును అందుకున్నారు.
మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -29-6-26-ఉయ్యూరు .
సరసభారతి ఉయ్యూరు 