మానవుని అన్వేషణ ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత కోసం:(ప్రబుద్ధభారత్ జూన్ 2026)
విజ్ఞానం మరియు మతం
స్వామి జ్ఞానగమ్యానంద-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు
స్థూలలోకం, అంతర్గత మరియు బాహ్య.
ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యంను పొందుతాము
ఈ వ్యాసం విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం యొక్క సామరస్యపూర్వక సహజీవనం గురించినది. ఇది హేతువుకు మరియు విశ్వాసానికి మధ్య ఉన్న సంఘర్షణ గురించి కాదు. భారతదేశంలో, ప్రాచీనమైనా లేదా ఆధునికమైనా, మతం విజ్ఞానశాస్త్రంతో ఎన్నడూ సంఘర్షణ పడలేదు. పైగా, విమర్శనాత్మక తర్కం మరియు తార్కిక-హేతుబద్ధమైన వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన వేదాంత తత్వశాస్త్రం, శాస్త్రీయ స్ఫూర్తిని మరియు స్వభావాన్ని నిజంగా సమర్థించి, ప్రోత్సహిస్తుంది.
స్వామి వివేకానంద, ‘వేదాంత తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక శిఖరాల నుండి, విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తాజా ఆవిష్కరణలు ప్రతిధ్వనుల వలె అనిపిస్తాయి…’ అని అన్నప్పుడు, ఆయన ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన సారూప్యతను నొక్కిచెప్పారు.1 ఈ పత్రం మానవుని యొక్క రెండు ప్రాథమిక అన్వేషణలకు మరియు వాటిపై శాస్త్రీయ, మతపరమైన వివరణకు మాత్రమే పరిమితం.
ప్రాథమిక అన్వేషణలు విశ్వం కోసం, రెండవదిగా మానవుని కోసమే.
మొదటగా, మనం ఎల్లప్పుడూ విశ్వం లేదా ప్రకృతి మరియు మన చుట్టూ ఉన్న సహజ దృగ్విషయాల పట్ల ఆకర్షితులమయ్యాము, మరియు రెండవదిగా, మనం ఎల్లప్పుడూ మన స్వంత స్వభావాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతాము. అందువల్ల, విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు వేదాంతం వెలుగులో విశ్వం యొక్క స్వభావం మరియు మానవుని స్వభావంపై చేసే ఈ లోతైన విచారణే ఈ వ్యాసం యొక్క ఇతివృత్తం. ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మత మరియు శాస్త్రీయ దృక్కోణాలను, వేదాంత తత్వశాస్త్రం ద్వారా వాటి మధ్య సయోధ్య కుదర్చడానికి కూడా ఇక్కడ ప్రయత్నం చేయబడింది. స్వామీజీ ఇలా అంటారు:
మానవుని ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత అన్వేషణ:
రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు స్థూలలోకం, అంటే అంతర్గత మరియు బాహ్య.
అనుభవం ద్వారా ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యాన్ని పొందుతాము. అంతర్గత అనుభవం నుండి లభించే సత్యం మనస్తత్వశాస్త్రం, అధిభౌతిక శాస్త్రం మరియు మతం; బాహ్య అనుభవం నుండి లభించేది భౌతిక శాస్త్రాలు. ఇప్పుడు ఒక పరిపూర్ణ సత్యం ఈ రెండు లోకాలలోని అనుభవాలతో సామరస్యంగా ఉండాలి.
సూక్ష్మలోకం స్థూలలోకానికి, మరియు స్థూలలోకం సూక్ష్మలోకానికి సాక్ష్యంగా నిలవాలి; భౌతిక సత్యానికి అంతర్గత లోకంలో దాని ప్రతిరూపం ఉండాలి, మరియు అంతర్గత లోకానికి బయట దాని ధృవీకరణ ఉండాలి. … నాకు తెలిసినంతవరకు, మనస్తత్వశాస్త్రంలోని నిజమైన, ముఖ్యమైన భాగాలు ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రంలోని ముఖ్యమైన భాగాలతో సంపూర్ణంగా ఏకీభవిస్తున్నాయని నేను కనుగొన్నాను. … అదే సమయంలో, ప్రతి ఒక్కటీ సత్యంపై ఆధారపడి ఉందని చెప్పుకుంటుంది; మరియు మనం ముందుగా పేర్కొన్నట్లుగా, ఏ జ్ఞాన రంగంలోనైనా నిజమైన సత్యం తనకు తాను విరుద్ధంగా ఉండదు; అంతర్గత సత్యాలు బాహ్య సత్యాలతో సామరస్యంగా ఉంటాయి (2.432).
విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు మతం పరస్పర విరుద్ధమైనవా?
తరచుగా, మతం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవిగా చిత్రీకరించబడతాయి. ఈ సాధారణ అపోహ వెనుక ఉన్న కారణాలను అర్థం చేసుకుందాం. ఈ విషయంలో ఐరోపాకు ఒక కథ ఉంది.
మధ్యయుగం వరకు, ఐరోపాలో విశ్వం పట్ల ఉన్న దృక్పథం మరియు మానవ స్వభావం గురించి వారికున్న అవగాహన…
(ఈ వ్యాస రచయిత నాగ్‌పూర్‌లోని రామకృష్ణ మఠం నుండి ప్రచురితమయ్యే ‘జీవన్ వికాస్’ అనే మరాఠీ మాసపత్రికకు సంపాదకులు.)
1.1 హిందువు దేవుడిని నమ్ముతాడు
స్వామీజీ హిందువుకు ఉండాల్సిన ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటిగా దేవునిపై విశ్వాసాన్ని పేర్కొన్నారు. హిందువుల దేవుని భావన శాస్త్రీయమైనది, అందువల్ల అది విశ్వజనీనమైనది అని గమనించడం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.
ఏ అనంత శక్తి నుండి సమస్తం ఉద్భవిస్తుందో, దేనిలో సమస్తం నిలిచి ఉంటుందో, మరియు చివరకు దేనిలో సమస్తం లీనమవుతుందో, దానినే హిందువు ‘దేవుడు’ అని పిలుస్తాడు. భాగవతం ప్రారంభంలోనే ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ దేవుని నుండి ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టి మొదలైనవి జరుగుతాయో…’ (జన్మాద్యస్య యతః). బ్రహ్మసూత్రం కూడా ప్రారంభంలోనే దీని గురించి ఇలా పేర్కొంది: ‘జన్మాద్యస్య యతః’. భగవద్గీతలో భగవంతుడే స్వయంగా ఇలా అన్నారు: ‘నేను ఈ సమస్త విశ్వానికి మూలాన్ని మరియు అంతాన్ని (అలాగే దాని స్థితికి కూడా కారణాన్ని) అయి ఉన్నాను’ (అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా). ఉపనిషత్తు ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ పరమాత్మ నుండి ఈ ప్రాణులన్నీ జన్మిస్తాయో, జన్మించిన తర్వాత దేని ఆధారంగా జీవిస్తాయో, మరియు చివరకు దేని వైపు ప్రయాణించి అందులో లీనమవుతాయో, దానిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.’ అదే బ్రహ్మం—యతో వా ఇమాని భూతాని జాయంతే, యెన జాతాని జీవంతి, యత్‌ప్రయంత్యాభిసంవిశంతి, తద్విజిజ్ఞాసస్వ, తద్బ్రహ్మేతి’.5 స్వామీజీ ఈ విషయాన్ని నొక్కిచెప్పారు: ‘మనమందరం
దేవునిపై విశ్వాసం ఉన్నవారమే; అనగా,
ప్రతిదీ దేని నుండి వచ్చిందో, దేనిలో జీవిస్తుందో, మరియు అంతిమంగా దేనిలోకానికే తిరిగి వెళ్ళాలో ఆ అత్యంత అద్భుతమైన అనంతమైన శక్తిని విశ్వసించని ఆ వ్యక్తిని
హిందువు అని పిలవలేము.’6
ఈ ప్రాథమిక సందేశం గీతలో కూడా కనిపిస్తుంది: ‘యతః ప్రవృత్తిర్భూతానామ్ యెన సర్వమిదం తతం, స్వకర్మనా తమభ్యార్చ్య సిద్ధిమ్ విందతి మానవః—మానవుడు అర్హుడు అవుతాడు
‘హిందూ’ పునర్నిర్వచనం
ఈ వ్యాసం విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం యొక్క సామరస్యపూర్వక సహజీవనం గురించినది. ఇది హేతువుకు మరియు విశ్వాసానికి మధ్య ఉన్న సంఘర్షణ గురించి కాదు. భారతదేశంలో, ప్రాచీనమైనా లేదా ఆధునికమైనా, మతం విజ్ఞానశాస్త్రంతో ఎన్నడూ సంఘర్షణ పడలేదు. పైగా, విమర్శనాత్మక తర్కం మరియు తార్కిక-హేతుబద్ధమైన వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన వేదాంత తత్వశాస్త్రం, శాస్త్రీయ స్ఫూర్తిని మరియు స్వభావాన్ని నిజంగా సమర్థించి, ప్రోత్సహిస్తుంది.
స్వామి వివేకానంద, ‘వేదాంత తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక శిఖరాల నుండి, విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తాజా ఆవిష్కరణలు ప్రతిధ్వనుల వలె అనిపిస్తాయి…’ అని అన్నప్పుడు, ఆయన ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన సారూప్యతను నొక్కిచెప్పారు.1 ఈ పత్రం మానవుని యొక్క రెండు ప్రాథమిక అన్వేషణలకు మరియు వాటిపై శాస్త్రీయ, మతపరమైన వివరణకు మాత్రమే పరిమితం.
ప్రాథమిక అన్వేషణలు విశ్వం కోసం, రెండవదిగా మానవుని కోసమే.
మొదటగా, మనం ఎల్లప్పుడూ విశ్వం లేదా ప్రకృతి మరియు మన చుట్టూ ఉన్న సహజ దృగ్విషయాల పట్ల ఆకర్షితులమయ్యాము, మరియు రెండవదిగా, మనం ఎల్లప్పుడూ మన స్వంత స్వభావాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతాము. అందువల్ల, విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు వేదాంతం వెలుగులో విశ్వం యొక్క స్వభావం మరియు మానవుని స్వభావంపై చేసే ఈ లోతైన విచారణే ఈ వ్యాసం యొక్క ఇతివృత్తం. ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మత మరియు శాస్త్రీయ దృక్కోణాలను, వేదాంత తత్వశాస్త్రం ద్వారా వాటి మధ్య సయోధ్య కుదర్చడానికి కూడా ఇక్కడ ప్రయత్నం చేయబడింది. స్వామీజీ ఇలా అంటారు:
మానవుని ఏకత్వం మరియు పరిపూర్ణత అన్వేషణ:
రెండు లోకాలు ఉన్నాయి, సూక్ష్మలోకం మరియు స్థూలలోకం, అంటే అంతర్గత మరియు బాహ్య.
అనుభవం ద్వారా ఈ రెండింటి నుండి మనం సత్యాన్ని పొందుతాము. అంతర్గత అనుభవం నుండి లభించే సత్యం మనస్తత్వశాస్త్రం, అధిభౌతిక శాస్త్రం మరియు మతం; బాహ్య అనుభవం నుండి లభించేది భౌతిక శాస్త్రాలు. ఇప్పుడు ఒక పరిపూర్ణ సత్యం ఈ రెండు లోకాలలోని అనుభవాలతో సామరస్యంగా ఉండాలి.
సూక్ష్మలోకం స్థూలలోకానికి, మరియు స్థూలలోకం సూక్ష్మలోకానికి సాక్ష్యంగా నిలవాలి; భౌతిక సత్యానికి అంతర్గత లోకంలో దాని ప్రతిరూపం ఉండాలి, మరియు అంతర్గత లోకానికి బయట దాని ధృవీకరణ ఉండాలి. … నాకు తెలిసినంతవరకు, మనస్తత్వశాస్త్రంలోని నిజమైన, ముఖ్యమైన భాగాలు ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రంలోని ముఖ్యమైన భాగాలతో సంపూర్ణంగా ఏకీభవిస్తున్నాయని నేను కనుగొన్నాను. … అదే సమయంలో, ప్రతి ఒక్కటీ సత్యంపై ఆధారపడి ఉందని చెప్పుకుంటుంది; మరియు మనం ముందుగా పేర్కొన్నట్లుగా, ఏ జ్ఞాన రంగంలోనైనా నిజమైన సత్యం తనకు తాను విరుద్ధంగా ఉండదు; అంతర్గత సత్యాలు బాహ్య సత్యాలతో సామరస్యంగా ఉంటాయి (2.432).
విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు మతం పరస్పర విరుద్ధమైనవా?
తరచుగా, మతం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవిగా చిత్రీకరించబడతాయి. ఈ సాధారణ అపోహ వెనుక ఉన్న కారణాలను అర్థం చేసుకుందాం. ఈ విషయంలో ఐరోపాకు ఒక కథ ఉంది.
మధ్యయుగం వరకు, ఐరోపాలో విశ్వం పట్ల ఉన్న దృక్పథం మరియు మానవ స్వభావం గురించి వారికున్న అవగాహన…
(ఈ వ్యాస రచయిత నాగ్‌పూర్‌లోని రామకృష్ణ మఠం నుండి ప్రచురితమయ్యే ‘జీవన్ వికాస్’ అనే మరాఠీ మాసపత్రికకు సంపాదకులు.)
స్వామీజీ హిందువుకు ఉండాల్సిన ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటిగా దేవునిపై విశ్వాసాన్ని పేర్కొన్నారు. హిందువుల దేవుని భావన శాస్త్రీయమైనది, అందువల్ల అది విశ్వజనీనమైనది అని గమనించడం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.
ఏ అనంత శక్తి నుండి సమస్తం ఉద్భవిస్తుందో, దేనిలో సమస్తం నిలిచి ఉంటుందో, మరియు చివరకు దేనిలో సమస్తం లీనమవుతుందో, దానినే హిందువు ‘దేవుడు’ అని పిలుస్తాడు. భాగవతం ప్రారంభంలోనే ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ దేవుని నుండి ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టి మొదలైనవి జరుగుతాయో…’ (జన్మాద్యస్య యతః). బ్రహ్మసూత్రం కూడా ప్రారంభంలోనే దీని గురించి ఇలా పేర్కొంది: ‘జన్మాద్యస్య యతః’. భగవద్గీతలో భగవంతుడే స్వయంగా ఇలా అన్నారు: ‘నేను ఈ సమస్త విశ్వానికి మూలాన్ని మరియు అంతాన్ని (అలాగే దాని స్థితికి కూడా కారణాన్ని) అయి ఉన్నాను’ (అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా). ఉపనిషత్తు ఇలా చెబుతోంది: ‘ఏ పరమాత్మ నుండి ఈ ప్రాణులన్నీ జన్మిస్తాయో, జన్మించిన తర్వాత దేని ఆధారంగా జీవిస్తాయో, మరియు చివరకు దేని వైపు ప్రయాణించి అందులో లీనమవుతాయో, దానిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.’ అదే బ్రహ్మం—యతో వా ఇమాని భూతాని జాయంతే, యెన జాతాని జీవంతి, యత్‌ప్రయంత్యాభిసంవిశంతి, తద్విజిజ్ఞాసస్వ, తద్బ్రహ్మేతి’.5 స్వామీజీ ఈ విషయాన్ని నొక్కిచెప్పారు: ‘మనమందరం
దేవునిపై విశ్వాసం ఉన్నవారమే; అనగా,
ప్రతిదీ దేని నుండి వచ్చిందో, దేనిలో జీవిస్తుందో, మరియు అంతిమంగా దేనిలోకానికే తిరిగి వెళ్ళాలో ఆ అత్యంత అద్భుతమైన అనంతమైన శక్తిని విశ్వసించని ఆ వ్యక్తినిహిందువు అని పిలవలేము.’
ఈ ప్రాథమిక సందేశం గీతలో కూడా కనిపిస్తుంది: ‘యతః ప్రవృత్తిర్భూతానామ్ యెన సర్వమిదం తతం, స్వకర్మనా తమభ్యార్చ్య సిద్ధిమ్ విందతి మానవః—మానవుడు అర్హుడు అవుతాడు
మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –17-10-26-ఉయ్యూరు
‘
