సరసభారతి ఉయ్యూరు

6-ప్రత్యేక ఆంధ్ర కు  పునాదులు వేసిన న్యాయవాది ,సహకార రంగం పై ప్రత్యేకదృష్టిపెట్టి ,అంతర్జాతీయ సహకార సభకు ప్రతినిధి, స్టేట్ కౌన్సిల్ సభ్యులు  అయిన- శ్రీ వేమవరపు రామదాసు పంతులు గారు

హానరబుల్ వేమవరపు రామదాసు పంతులు (1873 – 1944) ప్రముఖ న్యాయవాది, సహకారోద్యమ ప్రముఖుడు. అఖిల భారత సహకార సంస్థల సంఘానికి అధ్యక్షుడు. 1935 నుండి 1944లో మరణించేవరకు ఇండియన్ కో-ఆపరేటివ్ రివ్యూ పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారు.^[1]

వేమవరపు రామదాసు కృష్ణా జిల్లాలోని వేమవరంలో 1873 అక్టోబరు నెలలో జన్మించారు. ఈయన పసికందుగా ఉండగానే సంతానం లేని ఈయన పినతండ్రి రామదాసును దత్తతు తీసుకున్నాడు. మద్రాసు క్రైస్తవ కళాశాలలో, మద్రాసు న్యాయ కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం పూర్తిచేసుకొని, రామదాసు అనతికాలంలోనే స్థానిక న్యాయవాద సంఘంలో (బార్) తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు.

1926 లో రెండవ వైస్రాయి కౌన్సిల్లో మద్రాసు ప్రాంతానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

రామదాసు 1913లో బాపట్లలో జరిగిన తొలి ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశాల్లో ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్ర తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. 1936లో కాకినాడలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్షత వహించాడరు. రామదాసు రాష్ట్ర సహకార సంఘానికి అధ్యక్షునిగాను, అఖిలభారత సహకార పత్రికాధిపతులుగాను ఉన్నారు

 కృష్ణా జిల్లా సంఘం ,కృష్ణా జిల్లా సభ ,కృష్ణా పత్రికలతో ఆయనకు అనుబంధం ఎక్కువ .సామాన్యుల ,రైతులకు సేవ చేసిన మహానుభావులాయన. ఆయన విశాల భావాలకు ఇక్కడి రాజ కీయం సంకుచితం అని పించి మద్రాస్ చేరారు .వస్తూత్పత్తి విక్రయపద్దతి,సహకార పరపతి మొదలైన విషయాలను మద్రాస్ లో క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేశారు .వీటన్నిటికి ఆర్ధిక విధానం ముఖ్యమని గ్రహించారు భూస్వామి, గొప్ప న్యాయవాది, రైతు బాంధవులు అయిన పంతులుగారు దృష్టినంతా సహకార పరపతి సంఘాలపై కేంద్రీకరించి రాష్ట్రానికేకాక యావద్దేశానికీ దిక్సూచి అయ్యారు. ఆంధ్ర ,ఆంగ్ల భాషలలోఅపార పాండిత్యం ఉన్న ఆయన యేది చెప్పినా రాసినా ,పరమ ప్రామాణికంగా ఉండేది .వాటితో సహకారోద్యమానికి ఊపిరులూది ,నిలబెట్టి ,వ్యాపింపజేసి అభి వృద్ధిలోకి తెచ్చారు .ఎలాంటి మారుమూల కుగ్రామం లో నైనా ,,ఎక్కడ సహకార నిధి ఏర్పడినా ,సంఘం  స్థాపించ బడినా పంతులులు గారు రావాల్సిందే, వారి వాక్కు వినబడాల్సిందే వారి అమృత హస్తాలతో నెలకొల్పాల్సిందే .

  హైదరాబాద్ వంటి స్వదేశ సంస్థానాలు కూడా రామదాసు పంతులు గారిని ఆహ్వానించి వారి సేవలను వినియోగించు కోనేవి .ఇలా భారత దేశ సహకారోద్యమానికి పంతులుగారు ప్రధాన ఆచార్యులయ్యారు .ఆయన ఎన్నో రాష్ట్రీయ ,దేశీయ సహకార సంఘాలకు అధ్యక్షులు .అంతర్జాతీయ సహకార సాంఘ సమ్మెళన సభ్యులు కూడా .లండన్ లో జరిగిన అంతర్జాతీయ సహకార  సహకార మహా సభకు భారత దేశ ప్రతినిధి పంతులుగారు .సహకార సంఘ విచారణ ,,బ్యాంకింగ్ సంస్థల కేంద్ర విచారణ సంఘాల సభ్యులు ఆయన .మొదట మద్రాస్ ప్రేసిడేన్సి ‘’సహకార  భీమా  సంఘం’’స్థాపించిన ఘనులు పంతులుగారు .ఆంధ్రదేశ స్వరాజ్య పార్టీ అద్ద్యక్షులు .మద్రాస్ మహా జనసభ  ఉపాధ్యక్షులు .స్టేట్ కౌన్సిల్ సభ్యులు .ఇలా  వివిధ హోదాలలో ఆయన సహకార సంఘాలకు చేసిన సేవ చిరస్మరణీయం .స్టేట్ కౌన్సిలో స్వరాజ్య పార్టీ నాయకులై .ప్రజాభిప్రాయాన్ని నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించి ,తమ అనుభవాన్ని ప్రజాహితం కోసం ధారపోసిన త్యాగ మూర్తి ఆనరబుల్ శ్రీ వేమవరపు రామదాసు పంతులుగారు .74 వ ఏట మద్రాస్ లో మరణించారు .

  సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -13-11-23-ఉయ్యూరు  

, నేను ఇప్పుడే తెలుసుకొన్న ఆంధ్ర మహాను భావులు మీకోసం-5
5-గద్వాల సంస్థానం, పాలకులు
గద్వాల సంస్థానంరెండు నదుల సంగమ స్థలానికి పశ్చిమాన గల సారవంతమైన నేల అది. పచ్చని పంటలు పండాల్సిన ఆ నేలపై కొన్ని శతాబ్దాల పాటు నెత్తురు పారింది. విజయనగర చక్రవర్తులకు, బహమనీ సుల్తానులకు మధ్య వైరానికి కారణమైన భూమి దోబ్ గద్వాల సంస్థానంలోనే ఉండేది. గద్వాల సంస్థానానిది అంతటి చరిత్ర మరి. గద్వాల సంస్థానం తుంగభద్ర, కృష్ణా నదుల మధ్య గల నడిగడ్డ ప్రాంతంలో దాదాపు 864 చ.కి.మీ.ల మేర విసర్తించి ఉండేది. దీనికే కేశవనగరం అనే పర్యాయ నామం కూడా ఉంది. ఈ సంస్థానం 214 గ్రామాలు, లక్షకుపైగా జనాభాను కలిగి ఉండేది. గద్వాల సంస్థానాధీశులు పాకనాటి రెడ్ల వంశానికి చెందినవారు. వీరిది మిడిమిళ్ల గోత్రం. వీరి ఇంటి పేరు ముష్టిపల్లి వారు. కాకతీయుల కాలంలో ముష్టిపల్లి వారు నడిగడ్డ ప్రాంతంలోని కొన్ని సీమలపై నాడగౌడ అధికారం కలిగి ఉండేవారు. 14వ శతాబ్దంలో కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనానంతరం కొంతకాలం విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సామంతులుగా ఉన్నారు.

ఆ సామ్రాజ్య పతనంతో సార్వభౌమాధికారం చేతులు మారింది. దీంతో గద్వాల వారు బీజాపూర్ సుల్తానుల ఆధీనంలోకి వెళ్లారు. వారి నుంచి నాడగౌడు, సర్ నాడగౌడు అధికారం పొంది పాలన సాగించారు. మూలపురుషుడు పెద్దనకాణాదం పెద్దన సోమయాజి రాసిన ప్రబంధం ముకుంద విలాసము ద్వారా గద్వాల సంస్థానాధీశుల మూలపురుషుడు పెద్దన అని తెలుస్తున్నది. ఈయనకే పెద్దన నృపుడు, పెద్దభూవిభుడు, పెద్ద భూపాలుడు, పెద్దారెడ్డి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. ఇతని భార్య పూడూరి నాడగౌడు వీరారెడ్డి కుమార్తె బక్కమాంబిక.

పెద్దన ఇల్లరికపు అల్లుడిగా పూడూరి నాడగౌడు అధికారం చేపట్టాడు. బక్కమాంబిక, పెద్దనల కుమారుడు ప్రసిద్ధుడయిన పెద సోమభూపాలుడు. ఈయన గొప్పతనం, శౌర్యపరాక్రమాలు ప్రామాణిక సాహిత్యం ద్వారానే కాకుండా, జానపద సాహిత్యం ద్వారా కూడా తెలుస్తున్నాయి. జానపద గాథల్లో ఈయనను శోభనాద్రి, సోమనాద్రిగా కీర్తించారు. ఇతనికే నల్ల సోమనాద్రి, నల సోమభూపాలుడు అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. గద్వాల దుర్గాన్ని క్రీ.శ. 1663 -1713 మధ్య కాలంలో నిర్మించింది ఈయనే. గద్వాల కోట మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని కోటలన్నింటిలోకెల్లా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇదిప్పుడు జోగుళాంబ గద్వాల జిల్లాలోని గద్వాల పట్టణం నడి బొడ్డున చెక్కు చెదరకుండా ఉంది.

గద్దపల్లె అనే గ్రామం వద్ద నిర్మించిన దుర్గం చుట్టూ ఏర్పడిన పట్టణం కాబట్టి, దానికి గద్వాల అనే పేరు వచ్చినట్లు కొందరు చరిత్రకారులు చెబుతారు. ఇంకొందరేమో, ఈ సంస్థానం పూర్వీకులు యుద్ధాల్లో ఆయుధాలుగా గదను, వాలమును ప్రయోగించేవారు, అందుకే ఈ ప్రాంతానికి గదవాల (గద+వాల=గద్వాల) అనే పేరొచ్చిందని చెబుతుంటారు. వీరాధివీరుడు సోమనాద్రిసోమనాద్రి అనే పెద సోమభూపాలుడు గద్వాల సంస్థానానికి ఘనకీర్తిని తెచ్చిపెట్టాడు. గద్వాల కోట నిర్మాణంలో ఉప్పేరు, కర్నూలు, రాయచూరు నవాబుల నుంచి ఎన్నో ఆటంకాలను ఎదుర్కొన్నాడు. వీటి గురించి స్థానికులు ఇప్పటికీ కథలు కథలుగా చెప్పుకుంటుంటారు.

ఎన్ని అడ్డంకులు ఎదురైనా వాటిపై విజయం సాధించి సోమనాద్రి కోట నిర్మాణం పూర్తి చేశాడు. అటు తర్వాత పూడూరి నుంచి రాజధానిని గద్వాలకు మార్చి పాలన సాగించాడు. ఇదే కోటలో చెన్న కేశవస్వామి దేవాలయాన్ని సోమనాద్రియే అత్యంత సుందరంగా నిర్మించాడు. దేవాలయ గోడలపై ఉన్న శిల్పకళ, దేవాలయం ఎదుట ఉన్న 90 అడుగుల గాలిగోపురం ఇప్పటికీ చూపరులను ఆకట్టుకుంటాయి. పూడూరి నుండి కేశవస్వామిని తెచ్చి సోమనాద్రి ఇక్కడ ప్రతిష్టించాడు. ఈ స్వామియే అటు తర్వాత గద్వాల సంస్థానాధీశుల కులదైవమయ్యాడు. ఈ స్వామి పేరు మీదనే గద్వాల కేశవనగరంగా కూడా పేరొందింది. సోమనాద్రి సర్వతోముఖ ప్రజ్ఞ కలిగిన పాలకుడు.

బీజాపూరు సుల్తానులను జయించడంలో సోమనాద్రి మొఘల్ బాద్‌షా ఔరంగజేబుకు సహకరించాడట. ఇతని ధైర్యసాహసాలకు, శౌర్యపరాక్రమాలకు మెచ్చిన ఔరంగజేబు క్రీ.శ.1704లో రాజా బిరుదునే కాక, గద్వాల ప్రాంతంపై ఆధిపత్యపు సన్నదును కూడా ఇచ్చి సత్కరించాడు. నిడ్జూర్ యుద్ధంఢిల్లీ పీఠంపై బహదూర్ షా బలహీన పాలన సాగుతున్న కాలంలో దక్షిణ సుబేదార్ నిజాం ఉల్ ముల్క్ హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని స్వతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించుకున్నాడు. అయితే, హైదరాబాద్ సంస్థానంలో అంతర్భాగంగా ఉన్న గద్వాల సంస్థానాధీశుడు సోమనాద్రి మాత్రం బహదూర్ షాకు అనుయాయిగానే పాలన కొనసాగించాడు.

ఇది సహించని నిజాం తన సేనాని అయిన దిలీప్ భానుడిని ఉసిగొల్పి గద్వాల సంస్థానంపై దండయాత్రకు పంపించాడు. దిలీప్ భానుడి సేన, సోమనాద్రి సేనలు కర్నూలు సమీపంలో నిడ్జూర్ దగ్గర భీకరంగా తలపడ్డాయి. చివరికి ఈ యుద్ధంలో సోమనాద్రి వీరమరణం చెందాడు. Chennakeshava రాణుల పాలనపెద సోమభూపాలునికి అమ్మకాంబ, లింగాంబ, రామాంబ అని ముగ్గురు భార్యలు. లింగాంబ, పెద సోమభూపాలునికి తిరుమలరాయలు, రామరాయలు అని ఇద్దరు పుత్రులు. అమ్మకాంబకు సంతానం లేకపోవడం వల్ల పెద సోమభూపాలుని తర్వాత తిరుమలరాయలు కొంతకాలం పాలన సాగించాడు. ఇతని పరిపాలన సంతృప్తికరంగా లేకపోవడం వల్ల సోమభూపాలుని పట్టపురాణి అమ్మకాంబ (అమ్మక్కమ్మ), ఇంకొంత కాలం లింగాంబ (లింగమ్మ) సంస్థాన పాలనా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

వీరి తర్వాత తిరుమలరాయల తమ్ముడు రామరాయలు (క్రీ.శ. 1724-1762) పాలించాడు. రామరాయలుకు సంతానం కలుగలేదు. దీంతో అన్న తిరుమలరాయల కొడుకు చినసోమభూపాలుడిని దత్తత తీసుకున్నాడు. రామరాయలు తర్వాత ఈయనే క్రీ.శ. 1762 నుంచి 1793 వరకు సంస్థానాన్ని పాలించాడు. ఈయన భార్య రామాంబ. కొడుకు శ్రీరామరాయలు. ఇతడు తండ్రి తర్వాత క్రీ.శ. 1793లో సంస్థాన పాలన బాధ్యతలను స్వీకరించాడు. అటు తర్వాత వీరి కోవలో రాజా రామభూపాల రావు ప్రసిద్ధి. ఈయన క్రీ.శ. 1844 1902 వరకు పాలన సాగించాడు. 1902లో రాజా రామభూపాల రావు మరణించాడు. అప్పటికి ఆయన వెంకట్రామిరెడ్డిని దత్తపుత్రునిగా స్వీకరించి సీతారామ భూపాల్ అని నామకరణం చేశాడు. రామభూపాల రావు మరణించే నాటికి ఈయన పిన్న వయస్కుడు.

దీంతో సంస్థానం పదేండ్ల పాటు కోర్ట్ ఆఫ్ వార్డ్స్ పాలనలోకి వెళ్లింది. మేజర్ అయిన తర్వాత రాజా సీతారామ భూపాల్ బల్వంత్ బహద్దూర్ క్రీ.శ. 1912లో పాలనాధికారం చేపట్టాడు. నిజాం ఈయనకు మహారాజా అనే బిరుదును ప్రధానం చేశాడు. పన్నెండేండ్ల పాటు పాలించిన ఈయన క్రీ.శ. 1924లో అకాల మరణం చెందడంతో సంస్థానం చిక్కుల్లో పడింది. అయినా మహారాణి ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మ చాకచక్యంగా వ్యవహరించి సంస్థానానికి పూర్వ వైభవం తీసుకొచ్చింది. మహారాణి ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మమహారాణి ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మ రాజా సీతారామ భూపాల్ బల్వంత్ బహద్దూర్ భార్య. భర్త మరణానంతరం మహారాణి పాలనా బాధ్యతలు చేపట్టి క్రీ.శ. 1949 వరకు పాలించారు.

ఈమే ఈ సంస్థానపు చివరి పాలకురాలు. ఈమె పెద్ద కుమార్తె రాణీ సత్యవరలక్ష్మీ దేవి. ఈవిడ దోమకొండ ప్రభువు సోమేశ్వరరావును పెండ్లాడింది. రాణి ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మకు మగ సంతానం లేకపోవడంతో తన మనుమడు సత్యవరలక్ష్మీ దేవి కొడుకైన రాజా కృష్ణరామభూపాల్‌ను దత్తత తీసుకుంది. ఈయనకు గద్వాల కోట బాధ్యతల్ని అప్పగించి అతడి పేరుతో ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మ సంస్థాన బాధ్మతల్ని కొనసాగించింది. మహారాణీ ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మ నిజాం నవాబును ఎదురించిన ధీరవనిత. గద్వాల సంస్థానాన్ని స్వతంత్ర సంస్థానంగా ప్రకటించి పాలించిన ధీశాలి.

సీతారామభూపాలునికి మగ సంతానం లేకపోవడంతో నిజాం నవాబు మీర్ ఉస్మాన్ ఆలీఖాన్ తమ రాజ్యంలో సంస్థానాన్ని కలుపుకొన్నాడు. దీంతో రాణి న్యాయ పోరాటం చేసి సంస్థానాన్ని తిరిగి చేజిక్కించుకున్నది. 1948లో సంసాన్థాలు, జాగీర్దారుల పాలన రద్దు కావడంతో రాణి సంస్థానపు ఆస్తులను, చారిత్రక కోటను ప్రభుత్వ పరం చేసింది. ఈమె పేరు మీదుగా గద్వాల కోటలో మహారాణి ఆదిలక్ష్మీ దేవమ్మ (మాల్డ్) ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది పాలమూరులో ఏర్పాటైన మొదటి డిగ్రీ కళాశాల.

మహారాణి ఆగస్టు 18, 1953న మరణించారు. మహారాణి వారసులు ఇప్పుడు హైదరాబాద్‌లో వ్యాపార రంగంలో స్థిరపడ్డారు. వచ్చేవారం : అమరచింత సంస్థానంGadwal_Fort శత్రు దుర్భేద్యమైన గద్వాల కోట గోడలపై సంస్థాన పురాతన చరిత్ర ఇప్పటికీ ప్రతిబింబిస్తుంటుంది. గోడలను మట్టితో కట్టినా పునాది మాత్రం పెద్ద రాళ్లతో పొందికగా ఉంటుంది. ఎన్నో ప్రకృతి వైపరీత్యాలను తట్టుకుని ఈ కోట ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. 16 బురుజులతో వృత్తాకారంలో నిర్మించిన ఈ కోట గోడ సుమారు 20 అడుగుల మందంతో ఉంటుంది. కోట చుట్టూ సుమారు 30 అడుగుల లోతైన కందకాన్ని రాతి గోడలతో నిర్మించారు. మట్టితో నిర్మించిన ఇంతటి పెద్ద కోట, మహా కందకం దక్షిణ భారతదేశంలో మరెక్కడా లేదని చరిత్రకారులు చెబుతుంటారు. కోటలోపల రాజసౌధం, సోమనాద్రి వారసుల విగ్రహాలు, పెద్ద బావి, దశమికట్ట, అశ్వశాల ఇతర కట్టడాలు సంస్థానాధీశుల చరిత్రను ఇప్పటికీ తెలియజేస్తున్నాయి. ఇటీవలే గట్టు ఎత్తిపోతల పథకానికి గద్వాల సంస్థానాధీశుల్లో వీరాధివీరుడైన సోమనాద్రి పేరు పెట్టిన సంగతి తెలిసిందే.
సశేషం
దీపావళి శుభా కాంక్షలతో
మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -12-11-23-ఉయ్యూరు

నేను ఇప్పుడేతెలుసుకొన్న ఆంధ్ర మహాను భావులు మీకోసం-44- ప్రజాహిత కార్యాలలో ,సహకార సంఘాలలో ముందుంటూ ‘’నేషనల్లిబరల్ ఫెడరేషన్, అధ్యక్షులై ,సంస్కరణలకు ఆద్యులై ‘’దక్షిణ భారత గోఖలే ‘’అనిపించుకొన్న,ఆంధ్ర మహాసభ అధ్యక్షులు ,శాసన సభ్యులు ,రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్ – దివాన్ బహాద్దర్ సర్మోచర్ల రామ చంద్రరావు పంతులుగారు

నేను ఇప్పుడే తెలుసుకొన్న ఆంధ్ర మహాను భావులు మీకోసం-4

4- ప్రజాహిత కార్యాలలో ,సహకార సంఘాలలో ముందుంటూ ‘’నేషనల్ లిబరల్ ఫెడరేషన్, అధ్యక్షులై ,సంస్కరణలకు ఆద్యులై  ‘’దక్షిణ భారత గోఖలే ‘’అనిపించుకొన్న,ఆంధ్ర మహా సభ అధ్యక్షులు ,శాసన సభ్యులు ,రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్ – దివాన్ బహాద్దర్ సర్ మోచర్ల రామ చంద్రరావు పంతులుగారు

ఆంధ్ర దేశం లో నూతన ప్రజాహిత జీవనానికి పునాది శ్రీ న్యాపతి సుబ్బారావు గారు వేస్తె ,దాన్ని పరిపక్వం చేసి సక్రమ రూపం కల్పించి మన కళ్ళ ఎదుట నిలబెట్టిన వారు దివాన్ బహాద్దర్ సర్ మోచర్ల రామ చంద్రరావు పంతులుగారు.1868లో పశ్చిమ గోదావరిజిల్లా బాదంపూడిలో పుట్టిన వీరు న్యాపతి గారికంటే పన్నెండేళ్ళు చిన్న వారు .ఈయన పెరిగి పెద్ద వారయ్యే సరికి న్సుబ్బారావు గారు దేశీయ స్థానిక సంస్థలకు కొంత పునాది వేశారు .వాటి సమస్యలూ పెరిగాయి .వాటి గురించి తెలుసుకొని పరిష్కార మార్గాలు ఆలోచించి ఆచరణ చేయటానికి మోచర్ల వారికి గొప్ప అవకాశం కలిగింది .ఈయన తిరువలిక్కేణి హిందూ హై స్కూల్ లో ,,ప్రేసిడేన్సి కాలేజీ ,లా కాలేజి లో చదువు పూర్తి చేసి ,’’ఆండ్రూ లాంగ్ ‘’ అనే సొలిసిటర్ దగ్గర కొంతకాలం అప్రెంటిస్ చేసి , గోదావరి జిల్లా రెండుగా విడిపోయినప్పుడు, ఏలూరులో స్థిరపడి అక్కడ బార్ అసోషియేషన్ అధ్యక్షునిగా పదిహేనేళ్లకు పైగా పనిచేశారు. అక్కడే నగరపాలిక యొక్క తొలి ఛైర్మన్ గా ఎన్నికై పదేళ్ల పాటు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. ఏలూరులో ఈయన చేసిన  సేవలకు ఒక పేటకు ‘’రామ చంద్రరావు పేట ‘’అని గౌరవంగా పేరు పెట్టారు  ఏలూరు వచ్చి  . జిల్లా రాజధాని నిడుదవోలుకు బదలుగా ఏలూరును చేయటానికి రామచంద్రరావే ప్రధాన కారణం. కొన్నాళ్ళు ఉమ్మడి కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా బోర్డులకు అధ్యక్షునిగా పనిచేశారు. మోచర్ల రామచంద్రరావు 1914-4-10 నుండి 1919-11-15 వరకు విజయవాడలోని సర్వోత్తమ గ్రంథాలయానికి, ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రంథాలయ సంఘం నకు తొలి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు ^[1].

దీనితో ప్రజా సమస్యలు వారి పరిష్కార మార్గాలు గురించి పుష్కలంగా తెలుసుకో గలిగారు .వ్యవసాయం నీటిపారుదల ,అడవులు ,శిస్తులు ,విద్య, ప్రజారోగ్యం మొదలైన సమస్యలను క్షుణ్ణంగా  అర్ధం చేసుకొని పరిష్కార మార్గాలు రూప కల్పన చేశారు .

  ఎవరికీ ఏవిషయం చెప్పిన సూటిగా మెత్తగా చెప్పటం పంతులుగారి అలవాటు .ఆయన చేసిన సూచనలకు ప్రతి సూచనలు చేయటానికి ఎవరికీ వీలు ఉండేది కాదు .ఇంతటి విషయ గ్రహణం అమూల్యమైన పాండిత్యం ఉండటం చేత ప్రభుత్వం వారికి అనేక కమితీలల్లో సభ్యులను చేసి వారి అమూల్య సలహాలు తీసుకోనేది .లిట్తాన్ కమిటీ ,స్కీన్ కమిటీ సా౦డర్స్ కమిటీ ,రౌండ టేబుల్ కాన్ఫరెన్స్ వంటి అనేక సాబ్ కమిటీలలో ఆయన ఉండాల్సిందే .అనేక రిఫారం స్కీమ్స్ లో నూ ఆయన సభ్యులే .అనధికార సభ్యులుగా ఆయన ప్రజోపకారమైన అనేక సూచనలు ప్రభిత్వానికి చేసి అమలు పడేట్లు చూసేవారు .ప్రజల తరఫున సాక్ష్యం ఇవ్వటానికి 1919లో జాయంట్ పార్లమెంటరి కమిటీలు మొదలైన వాటి లో వెళ్ళి సాక్షమిచ్చి ప్రజోపకారం చేశారు . జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో మితవాద వర్గంలో ఉండేవారు. మద్రాసు రాష్ర్ట శాసన సభకు మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు. పదవిలో ఉన్న కాలంలో ప్రజలకు అండగా ఉంటూ రైతుల సమస్యలు పరిష్కారానికి ప్రత్యేకంగా కృషిచేశారు . 1924లో సాధారణ శాసన నిర్మాణ సభ సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.

1927లో స్వదేశీ సంస్థానాల ప్రజల  డిప్యు టేషన్ ను ఇంగ్లాండ్ తెసుకు వెళ్లారు మోచర్ల పంతులుగారు . రిజర్వు బ్యాంకు గవర్నరుగా అనేక ప్రభుత్వ కమిటీలలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు ఆయన ఆంధ్రోద్యమ నాయకుల్లో ఒకరు. 1916లో కాకినాడలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్షత వహించాడు. ఆయన కార్యదీక్షత, నమ్రత, సేవానిరతిని గుర్తించిన ఆంధ్ర ప్రజలు ఆయనకు ‘దక్షిణ దేశపు గోఖలే’ 1932లో ‘’నేషనల్ లిబరల్ ఫెడరేషన్ ‘’కు అధ్యక్షులయ్యారు .ఆయన ఎప్పుడు ఎక్కడ ఏ సూచనా ప్రభుత్వానికి చేసినా ప్రభుత్వం వెంటనే స్పందించి తగిన చర్య తీస్సుకోనేది .ఆయన చెప్పిన సంస్కరణ అమలు జరగాల్సిందే .ఇలాంటి విషయాలలోమోచర్ల వారు రాష్ట్రానికే కాదు యావద్భారత జాతికి ఆదర్శమైన మణి పూస.దేశ నాయకులు ఆయన్ను ‘’దక్షణ దేశ గోఖలే ‘’అనే వారు మర్యాదగా .మద్రాస్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ లో కృష్ణా గోదావరి జిల్లాల తరఫు సభ్యులుగా 12ఏళ్ళు ఉన్న ఘనత పంతులుగారిది .1924లో ‘’ఇంపీరియల్ కౌన్సిల్ ‘’సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు .సహకార సంఘాలకు నిధులు పెద్ద ఎత్తున రాబట్ట టానికి తీవ్ర కృషి చేశారు .వారి సేవా నిరతి గమనించిన ప్రభుత్వం రాజబహద్దర్ ,కేయిజరే హింద్ స్వర్ణపతకం ,సర్ బిరుదు అత్యంత విశిష్టమైనవి  ‘.మోచర్ల రామ చంద్రరావు గారు 1936 మే నెలలో తన 68వ యేట మద్రాసులో పరమపదించారు. సంతాపసభలో రైట్ హానరబులు వి.ఎస్.శ్రీనివాసశాస్త్రి ఈయనను దక్షిణభారత గోఖలేగా అభివర్ణించారు .  రిజర్వు బ్యాంకు గవర్నరుగా అనేక ప్రభుత్వ కమిటీలలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు . ఆయన ఆంధ్రోద్యమ నాయకుల్లో ఒకరు. 1916లో కాకినాడలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభకు అధ్యక్షత వహించారు .

 మనవి-, ‘’నేను ఇప్పుడే తెలుసుకొన్న ఆంధ్ర మహాను భావులు మీకోసం’’అన్న ఈ ధారావాహికకు ఆధారం –ఆంధ్రులైన శ్రీ ఆవట పల్లి నారాయణ రావు గారు బర్మాలోని రంగూన్ లోస్థిరపడి , 1940లో రచించి ,మద్రాస్ లో ముద్రించిన  ‘’విశా లాంధ్రము ‘’పుస్తకం .

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్-10-11-23-ఉయ్యూరు 

అతి నవ్య కవిత్వానికి  ఆద్యుడు  ,కవిత్వ రౌడి అని పించుకొని ‘’నవమి చిలుక ‘’వంటి ఖండకావ్యాలతో ప్రసిద్ధుడైన ‘’డోంట్ కేర్’’కవి –శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వర రావు .

‘’ శ్రీ శ్రీకవిత్వాన్ని ఎందుకు ఒప్పుకోరు ‘’?అని ప్రశ్నించిన  శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వరరావు 1912 లో గుంటూరు జిల్లా మంచాల బ్రాహ్మణ అగ్రహారం లో శిష్ట  వైదిక కుటుంబం లో జన్మించాడు.బాల్యం లోనే పురాణ గాథలను ,జానపద సాహిత్యాన్ని అర్ధం చేసుకొన్నాడు .ఇంగ్లీస్ లిటరేచర్ లో ఎం. ఏ .చదివి పాసై ,ఆంగ్ల కవిత్వం లో నూతన  ప్రస్తావనలన్నీ ఆకలి౦పు చేసుకొన్నాడు .కొంతకాలం దివ్యజ్ఞాన సమాజం లో ఉన్నాడు .మరికొన్నాళ్ళు ఒక యతీశ్వరుని వద్ద చేరి శుశ్రూషచేశాడు .జ్యోతిష శాస్త్రాన్నీ మధించాడు ,అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు ,వాగ్గేయ కారుల కృతులు అంటే విపరీతమైన మక్కువ ఉండేది .లయలో, ఛందస్సులలో ,పద ప్రయోగాలలో తనురాసిన కవితల్లో నూతన ప్రయోగాలు చేస్తూ ‘’విష్ణు ధనువు ‘’,’’నవమి చిలుక ‘’అనే రెండు ఖండ కావ్య సంపుటులు రాసి,ఆనాటి తెలుగు కవితా జగత్తు ను దిగ్భ్రాంతిలో ముంచే శాడు .అచ్చు వేయటంలోనేకాక కాపీల సంఖ్యలోనూ అత్యంత నవ్యత ప్రదర్శించిన నవ్యకవి .

 శిష్ట్లా కొంతకాలం ఒక కాలేజి లో ,ఆతర్వాత ఒక ఫరం లో పని చేశాడు .తర్వాత సైన్యం లో చేరి చిత్ర విచిత్ర అనుభవాలు పొంది ,ఆ అనుభవాలతోమౌలికమైన  ‘’సిపాయీల కథలు ‘’రాశాడు .భావ కవిత్వం మొదలు అధి వాస్తవికత వరకు వివిధ కవితా మార్గాలలో ప్రకటిత మైన ప్రేమను ‘’ఉద్భ్రాంత ‘’ప్రేమ అన్నాడు .శిష్ట్లా రాసిన ‘’కాళింది పాటలు ‘’తెలుగు కవిత్వానికి నూతన భా౦డాగారాలుఅని ప్రసిద్ధికెక్కాయి .పిల్లల కథలుగా ‘’గోరింట రాక్షసుడు ‘’రాశాడు .’’మహేశ్వర ,వినాయక పండిత ,ఉమా ,విజయ ,మహేశ్వరం’’ అనే కలం పేర్లతో వివిధ పత్రికలలో వ్యాసాలూ వగైరా రాశాడు .గుంటూరు నుంచి ప్రచురింప బడిన ‘’శాంతిని ‘’పత్రికకు కొంతకాలం సంపాదకుడు గా పని చేశాడు .

  శిష్ట్లా కవిత్వాన్ని విశ్వనాథ మెచ్చుకొంటూ –‘’శిష్ట్లా కవి .గొప్ప ప్రతిభా వంతుడు ,మనసులో జరిగే కొన్ని విచారాలను ,ఉన్మేషాలను అంత చక్కగా ,ఆరోపించి చెప్పటం మిక్కిలి కష్టమైన పని ‘’అన్నారు  .శ్రీ నోరి నరసింహ శాస్త్రి ‘’శ్రీ శ్రీ ,నారాయణ బాబు వగైరాల  లాగ, శిష్ట్లా కవిత్వం విదేశాలనుంచి దిగుమతి అయిన కవిత్వం కాదు .తెలుగు గడ్డలో పుట్టి ,,తెలుగు జీవితం లో పెరిగిన నవ్య కవిత్వం శిష్ట్లా కవిత్వం ‘’అని కితాబిచ్చారు .ఇంతటి కవితా ప్రభావ శీలి శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వర రావు కేవలం 41 ఏళ్లకే 1953లో మరణించటం ఆంధ్రుల దురదృష్టం .  

సిపాయి కథలు – శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వరరావు వ్రాసిన విలక్షణమైన తెలుగు కథలు

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో సైనిక, యుద్ధ వాతావరణాల ప్రస్తావన చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో విశాఖపట్నం మీద బాంబులు పడడం వంటి చారిత్రక ఘటనలు ఉన్నా, సరిహద్దులకు దూరంగా ఉండటం, సైన్యంలో చేరే తెలుగువారి సంఖ్య తక్కువ కావడం కారణాలు అనుకోవచ్చేమో. రెండవ ప్రపంచయుద్ధపు మాంద్యపు రోజుల్లో ఆరుద్ర, శ్రీశ్రీ, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు వంటి ప్రముఖరచయితలు చాలామంది మిలటరీలో కొంతకాలం ఉద్యోగం చేసినవారే. ఐనా మిలటరీ జీవితం కథావస్తువుగా వచ్చిన రచనలు తక్కువే. అట్లూరి పిచ్చేశ్వరరావు కథలు కొన్నిటిలో నేవీ ఉద్యోగుల జీవితం గురించి ఉన్నట్లు గుర్తు. మునిపల్లె రాజుగారి కొన్ని కథల్లో మిలటరీ జీవితం ఉంటుంది. నాకు గుర్తున్నంతవరకూ, అంగర వేంకట కృష్ణారావుగారి విరామం ఒక్కటే నిజమైన మిలటరీ జీవితం నేపధ్యంగా సాగిన నవల. యద్దనపూడి వంటి రచయితల నవలల్లో, కథల్లో కొన్నిసార్లు మిలటరీ జీవితం నేపథ్యం కనిపించినా, వాటిలో వాస్తవికత తక్కువ.

మిలటరీ జీవితం గురించే ప్రత్యేకంగా కథలు వ్రాసిన వాడు తెలుగులో ఆధునిక కవితా వైతాళికులలో ముఖ్యుడిగా చెప్పబడే కవి కావటం చాలా ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటుంది. ఆయన కవితలు ఇప్పుడు సకృత్తుగానే లభ్యమౌతున్నా, గత శతాబ్దపు పూర్వార్థపు కవితా చరిత్ర తెలిసినవారు శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వరరావుని “అతి నవ్యులలో అతి నవ్యు”నిగా, “వైచిత్రికీ, విచిత్ర ప్రయోగ పరతకీ పేరు మోసిన”వాడుగా కీర్తిస్తారు. ఇప్పుడు లభ్యం కాని శిష్ట్లా కవిత “మారో మారో మారో” (1928) మహాప్రస్థానం కవితకు ప్రోద్బలమని శ్రీశ్రీయే స్వయంగా చెప్పాడు. శిష్ట్లా ఉమామహేశ్వరరావు గురించి చాలా కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అతను ‘ఉన్మత్త భావశాలి’, “సాహిత్యరంగంలో ‘స్వైర విహార ధీరుడు”. కె.వి.రమణారెడ్డిగారి మాటల్లో, “జీవితంలోనూ, సాహిత్యంలోనూ ‘అరాచకం’ (anarchy) శిష్‌ట్లాకు పర్యాయ వాచకం.”

సిపాయి కథలు 1946లో ‘యువ’ ప్రచురణగా గ్రంథరూపంలో వచ్చాయట. ఇంకొన్ని సిపాయి కథలు 1947-48 మధ్య నెల్లూరునుండి వచ్చే జమీన్‌రైతు పత్రికలో కూడా వచ్చాయట. ఈ కథల్ని మళ్ళీ 1984లో, కె.వి.రమణారెడ్డి గారు సంకలించగా, విజయవాడ నవోదయా పబ్లిషర్స్ వారు ప్రచురించారు. ఈ సంకలనంలో 21 కథలున్నాయి.

ఈ సంకలనంలో మొదటి కథ గురకానందం మార్పు మిలటరీ జీవితానికీ, మిలిటరీ వ్యక్తులకీ సంబంధించిన కథ కాదు. కథా వస్తువులోనూ, శైలిలోనూ మిగతా కథలతో ఏసంబంధమూ లేని ఈ కథను, ఈ సంకలనంలో, అందునా మొదటికథగా ఎందుకు చేర్చారో, నాకు అర్థం కాలేదు. ఆఖరు కథ శాంతమూ, సౌఖ్యమూ కూడా మిలటరీ జీవితపు కథ కాదు. సంకలనకర్త సిపాయికథలకు అటూ ఇటూ అట్టల్లా ఈ కథలు వాడుకున్నారేమో. ఇంకో కథ లెఫ్టినెంట్ తులసి మిలటరీ వ్యక్తుల కథే ఐనా, మిగతా కథల్లా ఒక సిపాయి చెప్పిన కథ గాదు; సిపాయి జీవితపు కథా కాదు; నిడివిలో పెద్దది – ఐదు అధ్యాయాల కథ; ముఖ్యకథా వస్తువు ప్రేమ. లెఫ్టినెంట్

ఈ మూడు కథల్నీ కాసేపు పక్కకి పెట్టేస్తే, మిగతా 18 కథలూ ఒక సిపాయి ఉత్తమ పురుషలో చెప్పినట్లుగా ఉంటాయి. తెలుగు సిపాయిలు ఎక్కువగా ఉన్న పటాలంలో జరిగిన (లేక ఒకరికొకరు చెప్పుకున్న) కథలు. ఒక కథకు మాత్రం కథాస్థలం అరేబియా. మిగతా కథల్లో చాలావరకూ అస్సోం (కొమిల్లా, గౌహతి) ప్రాంతాల్లో బ్రహ్మపుత్రకు అటో ఇటో జరిగిన కథలు. కొన్ని కథలు సిపాయిలు సెలవుల్లో ఉన్నప్పుడు జరిగినవి. చాలాకథల్లో కథ చెప్పే సిపాయి పేరు అబ్బాయిగారి సుబ్బాయి. లమ్డీకే లచ్చన్న చాలా కథల్లో ముఖ్య పాత్రధారి. ఇంకా పెదబొండాయి, గన్నరు గుర్నాధం, గూబ గోసాయి చాలా కథల్లో కనిపిస్తారు. ఈ అబ్బాయిగారి సుబ్బాయికే అగ్రహారబ్బడితె అని కూడా పేరు ఉన్నట్టుంది.

’ఏలూరు నగరాభి వృద్ధి కారకులు, జూట్ మిల్ స్థాపకులు,మహాదాత ,ఆననరి మేజిస్ట్రేట్ ,శాసన సభ్యులు – రావు బహాద్దర్ శ్రీ మోతే గంగరాజు గారు

‘’పొ ద్దుటిపూట ఎనిమిది గంటల ప్రాంతం లో , ఒక ఎర్ర  చెంగావిబట్ట కట్టుకొని, కఫ్పు పెట్టినషర్టు తొడుక్కొని, పట్టే నామాలు ధరించివున్న వారొకరు లోపలినుండివచ్చి . కచేరీచావడిలో  నేలమీద పారచిన  ఒక చిన్న కుషన్ మీద కూర్చున్నారు , వారికి సుమారు  అరవై ఏళ్ళ  నయ స్పుం[టుంది. చిన్నప్పుడు దట్టంగా పోసిన స్ఫోటకపుమచ్న లింకా ఆ మొగంమీద కనిపిస్తూ చేవున్నాయి ., కొంచెం స్థూల కాయం . ; నలుపు ఛాయ, డాబులేను ; దర్పం లేదు. వారు కూర్చున్న చోట ఎడమవవైపూనా  ఒక చంగుకా పెట్టె, ముంచుప్రక్క_ ఒక డస్కు_ పెట్టి వున్నాయి, వచ్చిన పెద్దలూ, పిన్నలూ  అందరూ అక్క_డి తివాచీలమిదనే కూర్చుండి పోతూ వచ్చారు, దానధర్మాలకూ, పారి(శామిక కార్యనిర్వా హక త్యానికీ ఖ్యాతి కెక్కిన రావు బహద్దూర్ మోతే వీరరాజు  వారే అంటే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ఏలూరు నగ రాభివృద్ధికి జరిగిన కృపి. యావగ్తూ ముగ్గురు నలుగురు [ప్రముఖులకు సంబంధించినదిగా కని శీ మూతే గంగరాజాగారు పిస్తుంది. దివాన్ బహాద్దూరు సర్ మోచర్ల రామ చంద్రరావు పంతులు, రావుబహాద్దూరు బడేటి వెంకట రామయ్యనాయుడుగార్లు మునిసిపల్  సంఘం ద్వారా . నగ రాభఫవృద్ధిని సాధిస్తే, రావు బహాద్దర్  మోతే గంగరాజు గారు విసుగు లేని తమ ప్రజోపకార    కార్యాల ద్వారానూ, అవసరమైన సంస్కరణలతో  ప్రజా సౌఖ్యాన్ని సంపాదిస్తున్నారు’’  Jఅని ఆయనను బాగా ఎరిగిన వారి కధనం.

 ఏలూరు లో ‘’అన్న వస్త్ర దాన సమాజం ‘’స్థాపించి ,60వేల రూపాయలు మూల ధనం ఏర్పాటు చేసి ,రోజూ ఎంతమంది వచ్చినా భోజనం పెట్టి ఆకలి తీర్చారు గంగరాజు .పండుగ ,పర్వాలలో పిండి వంటలతో భోజనంపెట్టే వారు .చలికాలం లో వస్త్రాలు ఇచ్చే వారు .ఇలాంటి సంస్థ ఆంధ్ర దేశంలో లేనే లేదు.అలాగే గోరక్షణ సమాజమూ నిర్వహించారు .రావు బహాద్దర్ వేంకటరామయ్య గారు స్థాపించిన మిషన్ హైస్కూల్ ఎత్తేసే పరిస్థితి వస్తే ,అండగా నిలబడి విద్యా దానం కొనసాగించారు .ఏలూరు బందరు బెజవాడలలో దేశీయ విద్యాలయ స్థాపనకు ముందుకు వచ్చి నిర్వహించారు .ఏలూరు గాంధీ విద్యాలయానికి 25 వేల రూపాయలు విరాళమిచ్చిన విద్యాదాత ఆయన . వైశ్యులైన  ఆయన కన్యకాపరమేశ్వరి సత్రానికి ,ఆర్య వైశ్య సభకు చెరొక పది వేలరూపాయలు అందించారు .జనార్దన స్వామి ,కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయాలను మహా యాత్రా స్థల్లాలుగా మార్చారు .

   గంగరాజు గారు తమ ఇంట్లో కుమారుల కుమార్తెల వివాహాలకు కవి పండిత ,కళాకారులను ఆహ్వానించి  సత్కరించి బహూకరించే వారు .స్ట్రీ సమాజాలకు ,పురమందిరం అంటే టౌన్ హాల్  కూ  అండగా నిలబడ్డారు .ఏలూరులోని జూట్ మిల్ ఆయన స్థాపించి,విదేశీ మిల్లులతో పాటు అద్భుత ప్రగతి పధం లో నిర్వహించి ఆదర్శ ప్రాయులయ్యారు .ఇబ్బడి ముబ్బడిగా వచ్చిన లాభాలను వాటాదార్లకు 25 లక్షల రూపాయలు పంచిపెట్టిన ఘనత ఆయనది .ఇంతగా అభి వృద్ధి చేసిన ఆయన మిల్లును ఇంకొకరి చేతిలో  నమ్మి పెడితే మూలధనం అంతా హరించి ,అప్పులు పెరిగి మిల్లు కార్మికులు వేయి మందికి పని లేకుండాపోయి మిల్లు మూతపడింది .

  14-5-1933 న గంగరాజు గారి షష్టి పూర్తి మహోత్సవం నభూతో గా జరుపుకున్నారు .పండితుల వేదా శీస్సులు మేళ తాలాలాతో ఊరేగింపు ,బ్రహ్మాండమైన వేదిక పై జరిగింది .తులాభారం జరిగింది .కాటాలో ఎడమవైపు ఆయన కూర్చోగా ,కుడివైపు వెండి గంగాళం లో వెండి రూపాయలు కుమ్మరిస్తుండగా ,కాటాముల్లు మధ్యకు వచ్చి ఆగింది .వేద పండితుల ఆశీర్వాదాలలతో కాటానుంచి దిగారు .కాటాలో తూగిన డబ్బు 20 వేల రూపాయలు దేశోపయోగ సంస్థ లకు , ,పండితులకు, ఆప్తులకు  సంతృప్తిగా పంచిపెట్టిన వదాన్యులు ఆయన .

  గంగరాజు గారిని ఎన్నో పదవులు వరించాయి .ఆనరారి మేజిస్ట్రేట్ ,పంచాయతి కోర్టు ,సహకార బ్యాంక్ ప్రెసిడెంట్ జిల్లాబోర్డు ,మునిసిపాలిటి సభ్యులు ,శాసన సభ్యులు .ఇన్ని పదవులలో ఉన్నా ఎవరికీ అపకారం చేయని మహాను భావులాయన .వివాహాలకు సప్తాహాలకు సంతర్పణలకు దేవాలయాలకు సత్రాలకు ఆయన అందించిన ధనం ఎంతో లెక్కలకు అందనిది .ఆయన గుండె పూడి ,విస్సన్న పేటల జమీందార్ .అయినా ఆరాజసం ,గర్వం ఆయనలో యే కోశానా కనిపించేదికాదు .అంత నిగర్వి .జనాభిమానం ,దీన జనాభిమానం మూర్తీభవించిన మానవతా మూర్తి .’’రాజా’’గారు అని ప్రజలు మనసారా పిలిస్తే ‘’,రావు బహాద్దర్’’ అని ప్రభుత్వం గంగరాజు గారిని గౌరవించింది  .

 ఇంతకూ మించి విశేషాలు నాకు లభ్యం కాలేదు . నెహ్రూగారు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో పర్యటించే ప్పుడు శ్రీమతి మోతే వేదకుమారి గారు శ్రావ్యంగా వందేమాతరం జనగణ మన గానం చేసేవారు .బహుశా గంగారాజుగారి కుటుంబం లోని వారే అయి ఉంటారు .

 మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -8-11-23-ఉయ్యూరు 

       అక్షరం లోక రక్షకం

 సరస భారతి సాహిత్య సాంస్కృతిక  సంస్థ  –ఉయ్యూరు

సరస భారతి 178 వ కార్యక్రమ౦గా’’సరస కవిరాజు ‘’ విద్వాన్ శ్రీ నవులూరి రమేష్ బాబు రచించిన ‘’కృష్ణా జిల్లా సాహిత్య తరంగిణి ‘’గ్రంథా విష్కరణ సభ.

 సాహితీ బంధువులకు శుభకామనలు . సరసభారతి ,స్థానిక శ్రీనివాస డిగ్రీ కాలేజ్   సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో సరసభారతి 178 వ కార్యక్రమంగా, ఆకళాశాలల ఆవరణలో 20-11-23   సోమ వారం ఉదయం  10.30 గం లకు –

‘’ సరస భారతికి ఆత్మీయులు ,ఉయ్యూరు గ్రామ వాసి ,రిటైర్ద్ తెలుగు లెక్చరర్ ,మూడు శతకాలు రచించి  , ‘’విద్యార్థి పథ దర్శని’’, ‘’విద్యార్థి వ్యాసములు’’( సాహితీ మిత్రులు, కైకలూరువారి ప్రచురణ)” రచించి ఉచితంగా విద్యార్థులకు పంపిణీ చేసి , 1987లో కైకలూరులో’’ శ్రీఅగస్త్యేశ్వరశతకావిష్కరణ’’ సభలో, మాన్యశ్రీ యస్.వి. జోగారావుగారు, మొవ్వ వృషాద్రిపతి, యస్,రాజన్న కవి,  కలిదిండి నారాయణ రాజు, కనుమలూరు వెంకట శివయ్య మున్నగు మహనీయుల సమక్షంలో   ” ‘’సరస కవిరాజు’’’బిరుదు నందుకొని . 1998గురుపూజోత్సవ సందర్భంలో  ‘మండల ఉత్తమ తెలుగు ఉపాధ్యాయ అవార్డు’ ; 1999 సం. ‘జిల్లా  ఉత్తమ తెలుగు పండిత  అవార్డు’  , “దక్షిణాంధ్ర సాహిత్యంలో భక్తి తత్త్వం” అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి, లఘు సిద్ధాంత వ్యాసం సమర్పించి,  2008 సెప్టెంబర్ లో  ఎం.ఫిల్.డిగ్రీ పొందిన

   విద్వాన్ శ్రీ నవులూరి రమేష్ బాబు గారు ఎన్నో ఏళ్ళు శ్రమించి  ,కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన 2006 మంది కవుల, రచయితల వివరాలు సేకరించి 550 పేజీలతో వెలువరించిన ‘’-

‘’కృష్ణా జిల్లా సాహిత్య తరంగిణి ‘’ బృహద్గ్రంథం-  

ముఖ్య అతిధి మాన్యశ్రీ మండలి బుద్ధ ప్రసాద్ (ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ మాజీ ఉపసభాపతి ) గారిచే ఆవిష్కరణ జరుగుతుంది .సాహిత్యాభిమానులందరూ పాల్గొని జయప్రదం చేయ వలసినదిగా దీపావళి శుభా కాంక్షలతో ఆహ్వానం పలుకుతున్నాం .

,గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -సరసభారతి అధ్యక్షులు

                                                      పరుచూరి శ్రీనివాసరావు –ప్రిన్సిపాల్ –శ్రీనివాస డిగ్రీ కాలేజ్ –ఉయ్యూరు

                                                     ఉయ్యూరు -7-11-23-.

                                        కార్య క్రమం

సభాధ్యక్షులు –శ్రీ గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –సరసభారతి అధ్యక్షులు

సభ ప్రారంభకులు –శ్రీమతి జోశ్యులశ్యామలా దేవి –సరస భారతి గౌరవాధ్యక్షులు

’కృష్ణా జిల్లా సాహిత్య తరంగిణి’’ గ్రంథా విష్కరణ – ముఖ్య అతిధి మాన్యశ్రీ మండలి బుద్ధ ప్రసాద్

ఆత్మీయ అతిధులు –శ్రీ గుత్తికొండ సుబ్బారావు – అధ్యక్షులు ,కృష్ణా జిల్లా రచయితల సంఘం –మచిలీపట్నం

                        డా.జి వి .పూర్ణ చ౦ద్-ప్రధాన కార్య దర్శి , కృష్ణా జిల్లా రచయితల సంఘం-విజయవాడ

                      అవధాన సరస్వతి డా పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాద్ –మంగళగిరి

                       శ్రీ చలపాక ప్రకాష్ –ముఖ్య కార్య దర్శి –ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితల సంఘం –విజయవాడ

                       శ్రీ పరుచూరి శ్రీనివాసరావు – ప్రిన్సిపాల్ –శ్రీనివాస డిగ్రీ కాలేజ్-ఉయ్యూరు

                       శ్రీ గాజుల సత్యనారాయణ –‘’పెద్దబాల శిక్ష ‘’ ముద్రాపకులు ,రచయిత-విజయవాడ

                       శ్రీ స్వర్ణ రాజ హనుమంతరావు ,విశ్రాంత తెలుగు అధ్యాపకులు –మచిలీపట్నం .

                      విద్వాన్ శ్రీ చల్లా లక్ష్మీ నారాయణ, విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయులు –విజయవాడ 

                       శ్రీ గాజుల సత్యనారాయణ –‘’పెద్దబాల శిక్ష ‘’ ముద్రాపకుల

                    గ్రంథ రచయితవిద్వాన్ నవులూరి రమేష్ బాబు కు ఆత్మీయ సన్మాన సత్కారం-సరసభారతి చే .

                     రచయిత స్పందన

                   సభ నిర్వహణ –శ్రీమతి మాదిరాజు శివ లక్ష్మి –సరసభారతి కార్య దర్శి 

న్యాయవాది ‘’,దిహిందు’’ఆంగ్ల పత్రిక స్థాపకుడు,రాజమండ్రి మునిసిపాలిటి తొలి చైర్మన్,మద్రాస్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు , అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చిన స్వామి వివేకానంద కు ఆహ్వానం పలికి,తొలి పూల మాల వేసిన -ఆంధ్ర భీష్మ శ్రీ న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులుగారు

ఆంధ్రభీష్మగా పేరొందిన న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు (జనవరి 14, 1856 – జనవరి 15, 1941) స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, సంస్కరణవాది, సాహిత్యవేత్త, పాత్రికేయుడు, రాజకీయ నాయకునిగా రాణించిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశీలి.

బాల్యం, విద్యాభ్యాసం

సుబ్బారావు 1856వ సంవత్సరం జనవరి 14 వ తేదీ మకర సంక్రాంతి రోజున నెల్లూరులో రాఘవరావు, రంగమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆ తరువాత కుటుంబం రాజమండ్రికి మారింది.[1] బాల్యం నుండే సుబ్బరావు విషయ పరిజ్ఞాన సముపార్జన పట్ల అమిత జిజ్ఞాస కలిగి ఉండి పేదరికం కారణంగా వీధిలాంతర్ల మసక వెలుతులో చదువు కొనసాగించారు. మెట్రిక్యులేషన్‌ పాస్‌ అయ్యి అనంతరం మద్రాసు క్రైస్తవ కళాశాలలో చేరి స్కాలర్‌షిప్‌ సహాయంతో చదువుకుని 1876లో బిఎ డిగ్రీ పొంది . అనంతరం అధ్యాపకునిగా ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. బోధనా వృత్తిలో కొనసాగుతూనే న్యాయవాద విద్యను అభ్యసించి 1879లో లా పట్టాను పొందారు. ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేస్తూ న్యాయవాద పట్టాను పొందటం అప్పట్లో అరుదైన విషయం. ఈ ఖ్యాతిని సాధించిన దక్షిణ భారతదేశంలోని అతి కొద్దిమందిలో ఒకరిగా కోస్తా జిల్లాల్లో తొలి వ్యక్తిగా ఆయన చరిత్ర సృష్టించారు.

న్యాయవిద్యార్థిగా ఉండగానే 22 ఏళ్ళ ప్రాయంలో ఆయన ‘’ట్రిప్లికేన్‌ సిక్స్ ‘’గా పిలువబడే నాటి సాహిత్య సంఘం సభ్యులు మరో ఐదుగురు సభ్యుల మిత్ర బృందంతో కలసి, జాతీయోద్యమానికి సహకరించే ఉదాత్త లక్ష్యంతో, ది హిందూ జాతీయ ఆంగ్ల దినపత్రికను స్థాపించారు. అప్పట్లో భారతదేశంలో ప్రచుతరిమయ్యే ఆంగ్ల పత్రికలన్నీ బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కనుసన్నలలోనే ఉండేవి.

రాజమండ్రిలో

ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్టంలో సుబ్బారావు గౌరవ న్యాయమూర్తిగాను, పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌గా పనిచేశారు. 1880లో న్యాపతి సుబ్బారావు మద్రాసు నుంచి రాజమండ్రి తిరిగివచ్చి అక్కడే స్థిరపడ్డాడు. మరో 9 మంది న్యాయవాదులతో కలిసి రాజమండ్రి బార్ అసోషియేషన్ స్థాపించి , రాజమండ్రిలో సంఘసంస్కర్త కందుకూరి వీరేశలింగంతో సన్నిహితంగా మెలగేవారు. వితంతు పునర్వివాహాలు జరిపించడంలో వీరేశలింగానికి సుబ్బారావు పంతులు ఎంతగానో సహకరించారు. 1881లో స్థాపితమైన హితకారిణి సమాజం యొక్క మొదటి కార్యదర్శిగా నియమించబడి నిర్వహణలో, కార్యకలాపాల విస్తరణలో విలువైన సేవలందించారు.

1885లో రాజమండ్రి పురపాలకసంఘానికి తొలి అనధికార ఛైర్మన్‌గా ఎన్నికై 1888 వరకూ ఆయన ఆ పదవిలో కొనసాగారు. ఆయన హయాంలోనే రాజమండ్రి ప్రజలకు తొలిసారి కుళాయి కనెక్షన్లు మంజూరు చేశారు. 1893లో ఆయన మద్రాసు ఇంపీరియల్‌ లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌కు సభ్యునిగా ఎన్నికై సర్కారు జిల్లాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఈ పదవిలో ఆయన వరుసగా మూడు పర్యాయాలు ఎన్నికై 1899 వరకు కొనసాగారు. 1896లో ఆయన రాజమండ్రిలోని టౌన్‌ హాల్‌ ట్రస్టుబోర్డు కమిటీ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు. కలకత్తాలోని టౌన్‌ హాలు తర్వాత దేశంలో అంతటి ప్రాముఖ్యత రాజమండ్రి టౌన్‌ హాల్‌కు ఉంది. దీనిని కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు స్థాపించటం వెనుక న్యాపతి వారి సహకారం ఎంతో ఉంది.

సుబ్బారావు పంతులు రాజమండ్రి ఎలక్ట్రిక్‌ సప్లై కార్పొరేషన్‌ను స్థాపించి, విద్యుదుత్పాదన చేయడమే కాక తొలిసారిగా రాజమండ్రికి ఆ విద్యుత్‌ను సరఫరా చేసి వెలుగులు నింపాడు. 1893లో ఆయన రాజమండ్రిలో చింతామణి పత్రికను పునరుద్ధరించి ప్రజలకు ఆందుబాటులోకి తెచ్చారు. ఈ పత్రికకు కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించారు. రచయితల్ని ఆర్థికంగా ప్రోత్సహించటం లక్ష్యంగా సుబ్బారావు పంతులు నవలారచన అంశంగా వివిధ పోటీలు నిర్వహించేవాడు. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం రచనా వ్యాసంగానికి సుబ్బారావు నైతికంగా, ఆర్థికంగా ఎంతో సహకరించాడు. అదేవిధంగా హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసును రాజమండ్రి, పరిసర ప్రాంతాలకు పరిచయం చేసినది కూడా ఈయనే. 1922 ప్రాంతంలో రాజమండ్రిలో ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధనా సంస్థ (ఇప్పుడు రాళ్ళబండి సుబ్బారావు పురావస్తు ప్రదర్శనశాలగా ఉన్నది) ఏర్పాటును న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు.

1897, ఫిబ్రవరి11న స్వామి వివేకానంద అంతర్జాతీయ మతాల సమావేశంలో ప్రసంగించి భారతదేశం తిరిగివస్తున్న సందర్భంలో ట్రిప్లికేన్ సిక్స్ మిత్రబృందం ఆయన్ను ఆహ్వానించడానికి ఒక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. పెద్ద ఎత్తున పురజనులు హాజరైన ఆ సమావేశంలో వివేకానందుని ఆహ్వాన సంఘానికి న్యాపతి సుబ్బారావును అధ్యక్షునిగా నియమించారు. వివేకానందుడు మద్రాసు రేవులో దిగగానే పూలమాల వేసి ఆహ్వానించిన తొలివ్యక్తి సుబ్బారావే. ఆ మరుసటి రోజు విక్టోరియా హాల్లో వివేకానందునికి ఆహ్వాన సభ ఏర్పాటు చేశారు. ఫిబ్రవరి14న మెరీనా బీచ్‌లో ఏర్పాటుచేసిన బహిరంగ సభలో వివేకానందునితో పాటు సుబ్బారావు పంతులు వేదికను అలంకరించాడు. అలా ప్రారంభమైన వీరి స్నేహం సుబ్బారావుపై గాఢమైన ప్రభావాన్ని వేసింది. 1903లో వివేకానందుని స్ఫూర్తితో, సుబ్బారావు రాజమండ్రిలో భగవద్గీత, సనాతన హిందూధర్మ ప్రచారానికై, హిందూ సమాజం అనే సంస్థను స్థాపించారు.[1]

1898 నుంచి 1917 వరకూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో ఆయన కీలకమైన భూమికను పోషించారు. 1907లో వందేమాతర ఉద్యమ సందర్భంగా బిపిన్ చంద్రపాల్‌ను రాజమండ్రి ఆహ్వానించి అక్కడ ఉపన్యాసాలు ఇప్పించారు. విజయవాడలో 1914 ఏప్రిల్‌ 11వ తేదీన జరిగిన రెండవ ఆంధ్ర మహాసభకు ఆయన అధ్యక్షత వహిస్తూ, మద్రాసు నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్ర విభజన కోసం చారిత్రాత్మకమైన పిలుపునిచ్చాడు. 1918 జనవరి 1వ తేదీన సుబ్బారావు పంతులు డిమాండ్‌ మేరకు ఆంధ్రప్రాంతానికి ప్రత్యేక ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్‌ కౌన్సిల్‌ను అధిష్టానం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ మండలికి న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు అధ్యక్షుడయ్యారు. అంతేగాక ఆయన అఖిలభారత కాంగ్రేసు కమిటీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నాలుగు పర్యాయాలు ఎన్నికై సేవలందించారు.

సుబ్బారావు పంతులు 1941, జనవరి 15వ తేదీన85వఏట మరణించారు.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -5-11-23-ఉయ్యూరు

శ్రీ హర్ష నైషధం.87 వ భాగం.5.11.23.

బ్రహ్మ సమాజ అధ్యక్షులు ,తత్వవేత్త ,వక్త పండిత సీతారామ తత్వ భూషణ్

పండిట్ సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్ సాధారణ బ్రహ్మ సమాజ్ యొక్క అధికారిక వేదాంతవేత్త మరియు తత్వవేత్త.[1][2] అతని కీర్తనలు ఇప్పటికీ బ్రహ్మ ఆచారాలు మరియు ప్రార్ధనాలకు ఆధారం.[2][3]

జీవితం తొలి దశలో

అతను 1856లో సిల్హెట్‌లోని ఒక గ్రామంలో సీతానాథ్ దత్తా జన్మించాడు.[4] అతను 1871లో ఉన్నత విద్య కోసం కలకత్తా చేరుకున్నాడు. అతను మొదట్లో కేషుబ్ చుందర్ సేన్ యొక్క బ్రహ్మో నికేతన్‌లో చేరినప్పటికీ, అక్కడ అతను మత తత్వశాస్త్రంపై ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు. అయితే ఆ ఇన్స్టిట్యూట్ మూసివేయబడిన తరువాత, అతను 1875లో అలెగ్జాండర్ డఫ్ యొక్క జనరల్ అసెంబ్లీ ఇన్స్టిట్యూషన్‌లో చేరాడు.[5] 1879లో ఆనందమోహన్ బోస్ సిటీ స్కూల్‌లో ఉపాధ్యాయుడిగా చేరారు. 1883 చివరలో, అతను సధారన్ బ్రహ్మ సమాజ్ యొక్క వేదాంతశాస్త్ర సంస్థలో దాని కార్యదర్శిగా చేరాడు మరియు పన్నెండేళ్ల పాటు దాని కార్యకలాపాలతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నాడు. ఈ కాలంలో అతను బ్రహ్మ వేదాంతశాస్త్రం మరియు మతంపై తులనాత్మక ప్రసంగాలను అన్వేషించాడు.[5]

అతను 1926లో సాధారణ బ్రహ్మ సమాజ్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.[6]

మతపరమైన స్థానాలు

అతని విస్తృతమైన పఠనాలు మరియు అతని సహచరులతో మేధోపరమైన మార్పిడిని అనుసరించి, మతం మార్చేవారిని ఆకర్షించడంలో బ్రహ్మోయిజం వైఫల్యం దాని తక్కువ తాత్వికత మరియు దైవిక ప్రేరణ మరియు ధృవీకరించలేని వాదనల ఆధారంగా సిద్ధాంతంపై ఎక్కువ ఆధారపడి ఉంటుందని అతను అభిప్రాయాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. దీనిని ఎదుర్కోవడానికి, అతను తత్వశాస్త్రం ఆధారంగా విశ్వాసాన్ని పెంపొందించుకోవాల్సిన అవసరాన్ని ముందుకు తెచ్చాడు.[5] అతని రచనలలో, అతను బ్రహ్మోయిజం యొక్క వేదాంత వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశాడు. ఇది సహజమైన అంతర్ దృష్టి లేదా ఆకస్మికతపై కాకుండా, ఉపనిషత్తులు మరియు వేదాంతాలపై ఆధారపడిన ఆస్తికత్వం మరియు స్వీయ-జ్ఞానం యొక్క మెటాఫిజిక్స్‌పై ఆధారపడింది.[5] చైతన్యం ఏర్పడటానికి సాధనంగా నైతిక వికాసం యొక్క ప్రాధాన్యతను నొక్కి చెప్పడం ద్వారా, అతని ఆలోచనలు వివేకానంద ఆలోచనలను ముందుంచాయి.

వివాదాలు

భక్తి సంప్రదాయాలపై ఆధారపడిన సహజమైన లేదా ఆకస్మిక మతం విమర్శనాత్మక హేతుబద్ధమైన అధ్యాపకుల అభివృద్ధికి సహాయం చేయదని భావించినందున అతను వైష్ణవ మతంపై దాడి చేశాడు.

బ్రహ్మో అనుచరులను (ప్రధానంగా కేశబ్ చుందర్ సేన్ యొక్క నూతన పాలన యొక్క అనుచరులు) ఆధ్యాత్మిక భ్రష్టులుగా అతని విమర్శనాత్మక అంచనా, మరియు తార్కిక అనుభవవాదంపై అతని ఉద్ఘాటన అతనికి బ్రహ్మ సమాజ్ (ముఖ్యంగా కేశుబ్ చుందర్ సేన్ అనుచరులు) మరియు విస్తృత హిందూ మతంలో వ్యతిరేకులను సంపాదించిపెట్టింది. సమాజం, అతని ప్రయత్నాలను ఎఫెట్ స్కాలస్టిసిజం అని విమర్శించింది.[5]

కుటుంబం

రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవిత చరిత్ర రచయితగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన కుమార్తె సుధామోయిని వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె శాంతినికేతన్ పూర్వ కాలపు విద్యార్థినులలో ఒకరు. ఆమె బోల్పూర్ బాలికా విద్యాలయ స్థాపకురాలు మరియు చాలా సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలు.[7]గా పనిచేస్తుంది

బ్రహ్మో జిజ్ఞాస (తత్వవాదం యొక్క తాత్విక ఆధారంపై విచారణ), 1888.

బ్రహ్మోయిజం తత్వశాస్త్రం, 1909.

మాన్యువల్ ఆఫ్ బ్రాహ్మిక్ ప్రేయర్ అండ్ డివోషన్స్, 1921.

 సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-11-23-ఉయ్యూరు