సరసభారతి ఉయ్యూరు

శ్రీ రాజా గోడే నారాయణరావు గజపతి

వీరి గురించి శ్రీచిలకమర్తి వారు తమ స్వీయ చరిత్రలో ఉటంకించారు .వారి జీవిత విశేషాలు దొరకలేదు .ఆయన జయ నామ సంవత్సరం 1894లో ఒక ఉపన్యాసం చేసినట్లు ,1893లో ‘’తెలుగు కావ్యములు ‘’కు సంపాదకులుగా ఉన్నట్లు ,1890లో ‘’ఆంధ్ర శ్రీ భాష్యం ‘’,1891లో ‘’ఉపనిషత్సార గీతములు ‘’సత్ప్రభూ పద్యాలు ” రచించినట్లు మాత్రం తెలిసింది .

 వీటిని జతపరుస్తున్నాను .

మీ గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్-27-10-23-ఉయ్యూరు 

జయ సంవత్సరాదిని శ్రీరాజాగోడే నారయణ గజపతిరాయనిగారు సి.ఐ.ఇ వారి మహలులో సంవత్సరాదియందు జరిగిన సంకీర్తనానంతరమందు చేసిన ఉపన్యాసము

https://ia902909.us.archive.org/16/items/in.ernet.dli.2015.332989/2015.332989.10049-Upanyaasan.pdf

— సత్ర్పభూపద్యమల

Click to access 2015.332982.10056-Satrpabhuupadyamala.pdf

ఉపనిషత్సార గీతములు

Click to access 2015.333006.10031-Upanishhatsaara.pdf

బులుసు పాపయ్య శాస్త్రి సంస్కృత పండితుడు, లౌక్యుడు.[1] బులుసు పాపయ్య శాస్త్రి గారు తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని అమలాపురం దగ్గర కల అయినవిల్లి[2] గ్రామ వాస్తవ్యులు.రమారమి 1939 ప్రాంతంలో పుట్టినవారు. వీరు బులుసు అచ్చయ్య శాస్త్రి గారు కుమారుడు. తండ్రి కుమారులు ఇరువురూ ప్రముఖంగా సంస్కృత పండితులు. వీరి భార్య శ్రీమతి బంగారమ్మ, కుమారుడు శ్రీ అచ్యుత శాస్త్రి.[3]

జీవిత విశేషాలు

ఇతని తండ్రి బులుసు అచ్చయ్యశాస్త్రి పిండిప్రోలు లక్ష్మణకవి కి సమకాలీనుడు..[4] అతను పిఠాపురం సంస్థాన ప్రభువగు లావు వేంకటపతి గంగాధర రామారావు బహద్దర్ ఆస్థానంలో పండితులుగా ఉండేవాడు. జమీందారు అతనికి ఒక గ్రామంలో పదిపుట్ల నేలను వాగ్దానం చేసాడు. ఒక పుట్టి అంటే 12 ఎకరాలు. భూమి ఇమ్మని జమీందారు ధానేదారుకు హుకుం ఇచ్చాడు. అప్పుడు ధానేదారుగా దుగ్గిరాల పల్లంరాజు ఉన్నాడు. అతను బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు తల్లికి మేనమామ. పాపయ్య ఇతని దగ్గరకి వెళ్ళి, ఈ మాటా ఆ మాటా చెప్పి 180 ఎకరాలు కొలిపించుకున్నాడు. ఈ విషయం జమీందారుకు తెలిసింది. ధానేదారును భర్తరఫ్ చేసాడు.

వెంటనే పాపయ్య జమీందారు దగ్గరికి వెళ్ళి “మీ దానం వెనక్కి తీసుకోండి, ఆయన్ని శిక్షించారు కదా, నాకు భూమి వద్దు” అని చెబుతాడు.

“నా ఆజ్ఞకు వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించాడు కనుక అతనిని తొలగించాను” అని జమీదారు చెబుతాడు.

“నాకు ఏ భాషలో పాండిత్యం ఉందని మీరు నాకు దానం ఇచ్చారు?” అని అడిగాడు పాపయ్య.

“సంస్కృతం” అని సమాధానమిచ్చాడు జమీదారు. “సంస్కృతం దేవ భాషా? మానవ భాషా?” అని అడిగాడు పాపయ్య. దానికి జమీందారు ‘దేవభాష” అని బదులిచ్చాడు.

“మరి దేవతలకూ మానవులకూ కొలమానంలో తేడా ఉంటుంది కదా. మనుషుల లెక్కకు దేవతలది అర రెట్టు ఎక్కువ. దేవబాషలో ఇచ్చారు కనుక నేను 120ని 180 చేసాను” అని పాపయ్య వివరిస్తాడు.

అతని గడుసుతనానికి మెచ్చి తొలగించిన థానేదారును తిరిగి ఉద్యోగంలోకి తీసుకున్నాడు జమీదారు.[5]

· రచన – విక్రమదేవ వర్మ మహా రాజీయం’[6]

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -27-10-23-ఉయ్యూరు

పోలవరం జమీందారీ సాహిత్య సాంస్కృతిక సేవ

పోలవరం ఎస్టేట్ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ పరిధిలోని గోదావరి జిల్లాలోని జమీందారీ ఎస్టేట్‌లలో ఒకటి. 1905లో, ఎస్టేట్ పోలవరం డివిజన్‌లో భాగంగా గోదావరి ఏజెన్సీకి నైరుతి వైపున ఉంది మరియు నదికి కుడి ఒడ్డున ఉంది.[1] 1802-03 శాశ్వత పరిష్కారంలో మొత్తం డివిజన్ పోలవరం ఎస్టేట్‌లో చేర్చబడింది. దాని గ్రామాలలో కేవలం 24 మాత్రమే జమీందారీ భూమి, వీటిలో పన్నెండు పోలవరం మరియు పట్టిసం ఎస్టేట్‌లు అని పిలవబడేవి; ఐదు గుటాలా ఎస్టేట్‌కు చెందినవి మరియు నాలుగు గంగోలు ఎస్టేట్‌కు చెందినవి; మరియు బయ్యనగూడెం, బిల్లుమిల్లి మరియు జంగారెడ్డిగూడెంలోని ఒక్కో ముట్టాకు ఒక గ్రామం ఉంది, ఇవి మూడు ఒక ఎస్టేట్‌గా ఏర్పడతాయి.

1843 వరకు శాశ్వత సెటిల్‌మెంట్ తర్వాత జమీందారీ ఎస్టేట్స్

1802-03లో శాశ్వత సెటిల్‌మెంట్ సమయంలో, మొగలుటూరు మరియు కోరుకొండ వంటి కొన్ని ఎస్టేట్‌లు బకాయిల కారణంగా ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయబడ్డాయి మరియు అవి 26 యాజమాన్య ఎస్టేట్లుగా విభజించబడ్డాయి.[2] అప్పటికి పెద్దాపురం, పిఠాపురం, పోలవరం వంటి 15 పురాతన జమీందారీలు ఉన్నాయి. కోట రాంచంద్రాపురం, వేగాయమ్మపేట, వెలంపాలెం, వెనకాయపాలెం, వెల్ల, తెలికచెర్ల, జాలిముడి, పాణంగిపల్లి, ఉండేశ్వరపురం, ముక్కామల, విలాస మరియు జనుపల్లి, బంటుమిల్లి. ఇవి కాకుండా రాంప, తోటపల్లి, జడ్డంగి వంటి మరో మూడు మానసబ్దారి ఎస్టేట్‌లు ఉన్నాయి.[3]

జమీందారీ కుటుంబం

కుటుంబ సభ్యులలో ఒకరైన శ్రీ వెంకట రాజు కృష్ణా మరియు గోదావరి జిల్లాలలో ముఖ్యమైన మరియు గౌరవప్రదమైన శేరిస్తదార్ పదవిని నిర్వహించారు. ఆయనకు నలుగురు కుమారులు, అనగా వెంకటరాయనింగార్, రామన్న గారు, పెద్ద సుబ్బరాయనింగార్, మరియు చిన్న సుబ్బరాయనింగార్. కుటుంబం అవిభాజ్యమైనందున, సోదరులందరూ కలిసి జీవించారు. తండ్రి శ్రీ వెంకట రాజు తను పెట్టిన డబ్బులో కృష్ణా జిల్లాలో ఒక చిన్న ఎస్టేట్ కొన్నాడు. అతని పెద్ద కుమారుడు, వేంకటరాయనింగార్, చాలా ప్రభావం మరియు వ్యూహాత్మక వ్యక్తి, పెద్ద ఆస్తులను సంపాదించాడు మరియు కాలక్రమేణా అతని ధార్మికత, విశాల హృదయం మరియు ఉదార ప్రవృత్తి యొక్క కీర్తి చాలా దూరం వ్యాపించింది. అతను తన ప్రధాన కార్యాలయమైన రాజమండ్రి నుండి బెనారస్ వరకు నిర్ణీత వ్యవధిలో చౌల్ట్రీలను నిర్మించాడు. కరువు కాలంలో పన్ను వసూలు చేయకుండా వదిలేశాడు. శ్రీ వెంకటరాయనింగార్ తర్వాత, అతని భార్య ఎస్టేట్ నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. అది పెద్దది కావడం వల్ల, అనుభవం లేకపోవడంతో ప్రతి వస్తువును కోల్పోయింది. వెంకటరాయనింగార్ బంధువు జగన్నాధరావు ప్రస్తుత పోలవరం ఎస్టేట్, తాడువోయ్ మరియు జంగారెడ్డి గుడియం, మరియు గణపవరం ఎస్టేట్‌లు మరియు ప్రస్తుత గుటాట ఎస్టేట్‌ను కూడా కలిగి ఉన్నారు. ఈ ఎస్టేట్‌లు అప్పుడు ఇప్పుడున్నంతగా అభివృద్ధి చెందలేదు, అందువల్ల వారు యజమానులకు బాగా చెల్లించలేదు. గుటాటా ఎస్టేట్ కుటుంబంపై ఆధారపడిన శ్రీ వెంకటరాయనింగార్ యొక్క ష్రాఫ్ చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. జగన్నాధరావు ప్రస్తుత పోలవరం ఎస్టేట్‌ను తన వద్దే ఉంచుకుని జంగారెడ్డి గుడియం, తాడువ ఎస్టేట్‌లను పెద్ద సుబ్బరాయంగార్‌కి, గణపవరం ఎస్టేట్‌ను రామన్నగారికి ఇచ్చినప్పుడు విభజన జరిగింది. జగన్నాధరావుకు రామచంద్ర వెంకట కృష్ణారావు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు, అతనికి వెంకట జగన్నాధరావు అనే కుమారుడు, ఒక కుమార్తె కూడా ఉన్నారు. వెంకట జగన్నాధ రావు 25 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించాడు, అతని వెనుక ఒక యువ వితంతువు కామయమ్మను విడిచిపెట్టి, ఆమె తన స్వంత కుమారుడిని దత్తత తీసుకునే అవకాశాన్ని కల్పించింది. ఆమె తన సోదరి కుమారుడు శ్రీ కృష్ణారావును దత్తత తీసుకుంది. శ్రీ పెద్ద నాగరాజ రావు గారు శ్రీ కృష్ణారావు గారి ముత్తాత, మరియు మసులిపట్నంలోని ప్రావిన్షియల్ కోర్టులో న్యాయవాది నాయకునిగా గౌరవం మరియు అధికారాన్ని పొందారు. అతను చాలా ఉన్నతమైన చట్టపరమైన విజయాలు, గొప్ప సంస్కృతవేత్త మరియు సంస్కృతం మరియు తెలుగులో ప్రసిద్ధ కవి. అతను తెలుగులో శకుంతల-పరిణియం మరియు సంస్కృత పుస్తకాలపై అనేక వ్యాఖ్యానాల రచయిత. కృష్ణారావుగారి పెంపుడు తల్లి కామయమ్మ గారు తన పుణ్యానికి, దాన ధర్మానికి విశ్వవ్యాప్తంగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.

 పోలవరం జమీందార్ల ఇంటిపేరు కొచ్చెర్లకోట .వీరు బ్రాహ్మణ ప్రభువులు .వీరిలో రాజా వేంకట కృష్ణారావు బహాద్దర్  చిలకమర్తి వారికి చాలా సన్నిహితులు .సరస్వతి పత్రిక స్థాపించి చిలకమర్తి వారి చే నడిపించారు .రాజావారికి 12ఏళ్ళ బాలికతో వివాహం జరిగింది ఆ వివాహానికి శ్రీ గురజాడ అప్పారావు గారు తమ తండ్రిగారితో పాటు హాజరయ్యారు .ఈ అతిబాల్య వివాహం చూసే ఆయన ‘’కన్యా శుల్కం ‘’నాటకం రాశారు .జత చేసిన ఫోటో లో కింద కూర్చున్న వారిలో కుడివైపు నుంచి రెండవ వారే అప్పారావుగారు.

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-10-23-ఉయ్యూరు–

సాంగ వే దార్ధ వాచస్పతి పద్మ భూషణ్ బ్రహ్మశ్రీ ఉప్పులూరి గణపతి శాస్త్రి గారి వేద సార రత్నావళి.58 వ భాగం.26.10.23.

శ్రీ పురాణం నాగభూషణంశ్రీ చిలకమర్తి వారి స్వీయ చరిత్రలో ‘’పురాణం నాగ భూషణం ‘’గారిని ఒకటి రెండు సార్లు ఉటంకించారు .వారి గురించి వెతికితే పెద్దగా సమాచారం దొరకలేదు .వారికీ చిలకమర్తి వారి మేనమామ శ్రీ ఉరానపండ మల్లయ్య శాస్త్రిగారికి జరిగిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరం దొరికింది అదే జత చేస్తున్నాను . కవిసార్వభౌము డగుకాలిదాసురఘువంశము దెనిగించి మీరాంధ్రలోకమునకు మహోపకార మొనర్చిరి. సంస్కృతకావ్యములలో వాల్మీమి రామాయణము. కాళిదాసరఘువంశము మిగులసులభముగ నున్నట్లగుపడినని జదివినకొలది గవిహృద్యము దెలిసి గ్రంధకర్తలయసదృశప్రజ్ఞావిశేష ము దేటపడును.మూలమని దుండురసమునకు, గాంభీర్యమునకు భంగము కలగకుండ తాముసులభ శైలిని దెనిగించ గలిగితిరి.ఈయాంద్రరఘువంశము బాలురచేతను స్త్రీలచేతను జదివించినయెడల వారికి బుద్ధి వికసించును. మనస్సున కానందము కలుగును. మీ యాంద్రరఘువంశ మాంధ్రవాజ్మయ ములో శాశ్వతముగ నుండదగుగ్రంధమగుటజేసి యాంధ్రదేశీయులు మీగ్రంధమును దగిన ట్లాదరింతు రనినమ్ముచున్నాను. బ్రహ్మశ్రీ పురాణపండ మల్లయ్యశాస్త్రిగారు.

అయ్యూ ! మీరు స్నేహపూర్వకముగా పంపిన యాంధ్రరఘువంశమును సావధానముగా జదివి ముగుల సంతసించితిని.

   ఆకావ్యము మిక్కిలి మనోహరముగ్ను సంక్షిప్తముగను మూలానుసారము గను నున్నది. కాళిదాసునికవిత్వమాదుర్యము బయల్పడున  ట్లాగ్రంధము సుబోధమగుపద్యకావ్యముగా దెనిగించు టాంధ్రలోకమున కుపకారము చేయుట యని తలంచెదను. మఱియు నందు మూలము సయితము ముద్రింపించుటచే నాపొత్తము సంస్కృత మునచదువంగోరువారికి నుపకరించును.

ఠాపురము ఠాపురము

చిత్తగింపుడు.

17-8-13

విధేయుడు,

పురాణపండ మల్లయ్యశాస్త్రిఇంకో విషయం ‘’’నా జీవిత యాత్ర ‘’పుస్తకం లో ఆనాటి లాయర్ల జడ్జీల గురించి రాసిన ఒక పెరాదోరికింది అందులో పురాణం నాగభూషణం గారి పెరూ ఉంది.ఆపుస్తాకరచయిత ఎవరో తెలీదు .

   ‘’ కాన్ని బల్లమీద వేసి, “చెప్పదలచుకున్న విషయం సమగ్రంగా చెప్పనియ్యకపోతే ఏం చెయ్యాలి?” అన్నాడు. ఆ ప్రతీకారంతో జడ్జీ చల్లబడ్డాడు.

ఇంక వి. కృష్ణస్వామయ్యరుగారి తరహా దీనికి పూర్తిగా వ్యతిరేకం. కృష్ణస్వామయ్యరుగారు నాకు లా కాలేజీలో ప్రొపెసరు. ఆయనకి న్యాయశాస్త్రంలో ప్రవేశం అమోఘం! అందుచేత గబాగబా తనకేసు విస్తరించేవాడు. ఎదటివాడిని మాట్లాడనిచ్చేవాడు కాడు. చూడడానికి మంచి దర్జాగా ఉండేవాడు. ఎదటివాడు ఏదైనా ఒక మాటంటే దానికి నాల్గుమాటలతో జవాబు చెపితేకాని ఆయనకి తృప్తి ఉండేదికాదు. పి. ఆర్. సుందరయ్యరు మంచి మేధావి. ఎదటివాడు నొవ్వకుండా తనకేసు సుస్పష్టంగా చెప్పగలిగేవాడు. ఇప్పటి సర్ పి. యస్. శివస్వామయ్యరుగారుకూడా అప్పటికి సీనియర్లలో వాడే. లాలో చాలా పండితులైనా, కేసు చెప్పడంలో ఈ ప్రజ్ఞావంతులకి అందేవాడుకాడు.

ఇక తెలుగులాయర్ల సంగతి కొంచెం వ్రాస్తాను. వేపా రామేశం (ఇప్పుడు సర్), పురాణం నాగభూషణం, రంగావఝ్ఝుల నాగభూషణం, యల్లెపద్ది వెంకట్రామశాస్త్రిగార్లు ఏదో మర్యాదగా కాలక్షేపం చేస్తూఉండేవారు. వాళ్ళు ఎవ్వరూకూడా దాక్షిణాత్య న్యాయవాదుల ధాటికి నిలబడలేని స్థితిలోనే ఉండేవారు. నేను రాజమహేంద్రవరంలో ప్లీడరుగా ఉండి, పెద్దకేసులు హైకోర్టుకి పట్టుకువచ్చి, వీరిని సలహా చేస్తే ఏ అయ్యర్‌కో, ఏ అయ్యంగారికో – లేకపోతే క్రిమినల్ కే సయితే ఏ ఆడమ్సుకో – అప్పచెప్పి వారిదగ్గిర సహాయకులుగా పనిచేస్తూ ఉండేవారు. అందుచేతనే ఆంధ్రదేశంలో జమీందారీలు ఎన్ని ఉన్నా, వాటి తాలూకు పెద్దకేసు లన్ని అరవప్లీడర్ల చేతుల్లోనే ఉండేవి. భాష్యంఅయ్యంగారు, కృష్ణస్చామయ్యరుగారు మొదలయిన పేరుకెక్కిన వకీళ్ళ ఐశ్వర్యం అంతా ఈ జమీందారుల వల్ల సంపాదించినదే. ఆ కాలంలో మదరాసులో ప్లీడరీ స్థితి ఇది. ‘’               —-

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-10-23-ఉయ్యూరు 

నమోనమో నటరాజ -53

శిల్ప చిత్ర కళా శాస్త్రాలలో నటరాజు -23

కొండలలోని శిల్ప రూపాన్ని ఉత్తమంగా ప్రదర్శించారు

బలేవర ఆలయం నుండి సమూహంలో

అల్మోరా జిల్లాలోని జాగేశ్వర్ వద్ద (Fig. 207) వివరిస్తుంది

సంగీత సహకారంతో శివ నృత్యం,

సరస్వతి వీణ వాయిస్తూ, బహుశా,

వాట్స్ సూచించినట్లు ఇంద్రుడు వేణువు.

అబనేరి వద్ద మళ్లీ సుదీర్ఘమైన స్తంభన ఉంది

మాతృకలు శివుడితో కలిసి నృత్యం చేస్తున్నారు.

తన చేతిలోని విందుతో, వినధరాలా, అతను

నృత్యాలు, వైష్ణవి మరియు వారాహి చుట్టూ,

తీవ్రస్థాయిలో మహేశ్వరి మరియు కౌమిరితో

328

ముగింపు. అతని ప్రధాన జంట చేతుల్లో వింద్ ఉంది

మాత్రికల మధ్య వీరభద్రుని లక్షణం.

¢రిఫిలా మరియు నాగ అతనిలో జరుగుతాయి

ఇతర రెండు చేతులు. అతని వెనుక నందిని చూపించారు.

వింద్‌కు ఒకే తీగ ఉంది-ఏకాతర. ది

ఇంద్రాణి మరియు చాముండను చూపించడానికి ఫ్రైజ్ కొనసాగించబడింది.

ఇది అత్యంత ఆసక్తికరమైన వాటిలో ఒకటి

రాజస్థాన్ నుండి నృత్య మాతృకల శిల్పాలు గూళ్లు, వద్ద మాత్రికల నృత్యాన్ని సూచిస్తాయి

అబనేరి. ఒకటి చాలా ఆకట్టుకునే వ్యక్తి

చాముండ, వెనుక తామరపై నృత్యం చేస్తోంది

శవం పునరుజ్జీవింపబడింది. ఆమె భయంకరమైన లాంగ్ ధరిస్తుంది

పుర్రెలు మరియు ఎముకల దండ. ఆమె పొడవాటి చెవి నుండి

లోబ్స్ శవాలను వేలాడదీయడం, ప్రేతకుండల. ఆమె పెద్ద,

వృత్తాకార, మండుతున్న కళ్ళు మరియు ఖాళీ నోరు, తో

ఆమె చేతికి చిటికెన వేలు తగిలింది ఆశ్చర్యాన్ని వ్యక్తం చేయడానికి, ఆమెలోని ఖట్విడిగా

చేతి మరియు ఇతర లక్షణాలు, అన్ని భయానకమైనవి. కూడా

సంగీత సహవాయిద్యం కఠినమైనది, ఎందుకంటే ఇది a

గోబ్లిన్ పొడవైన ట్రంపెట్ వాయిస్తూ. చిత్రం,

ధరించిన మరియు విరిగిపోయినప్పటికీ, చాలా ఆకట్టుకుంటుంది.

ఈ మాతృక యొక్క మరొక సుందరమైన శిల్పం

సమూహం phdlapatia తో, గణేశ ప్రాతినిధ్యం

లేదా క్రెస్ట్ ఆభరణంతో నుదిటి కోసం బ్యాండ్

మధ్యలో, అతని దేవాలయాలపై స్థిరంగా, అతని ట్రంక్ పైకి లేపబడింది,

అతని చేతిలో గొడ్డలి మరియు పాసా పట్టుకొని ఉన్నాడు

ఇంకొక దానిలో. అతని ఇతర చేతులు విరిగిపోయాయి. అతను

/అలిటాలో నృత్యం చేస్తుంది. అతని ఎడమ వైపున, సిరీస్‌ను ప్రారంభిస్తోంది

మాతృక బ్రాహ్మణి కూడా అదే తరహాలో డ్యాన్స్ చేస్తోంది

భంగిమలో. శిల్పాలు అద్భుతమైన ఉదాహరణలు,

గుర్జార ప్రతిహార పనిలో విలక్షణమైనది.

మాతృక నృత్యానికి మరో అందమైన ఉదాహరణ

కేకింద్‌లోని మహాదేవ ఆలయం నుండి వచ్చింది (Fig.

210) గొప్ప చర్య వీటిలో మనోహరంగా సూచించబడింది

నిలువు వరుసలలో చెక్కిన శిల్పాలు

Fic. 219° Siok dncky ia indiana Cae Mie satoces jambs of the ద్వారం, ఒకదాని క్రింద ఒకటి.

జుక్యా, 11వ శతాబ్దం A.D., ప్రభాస్ పిటాన్ మ్యూజియం. శివుడు మాతృకలతో కలిసి నృత్యం చేస్తాడు

Fic. 222. ఇరధ్వజను, చౌజుక్య, 11వ శతాబ్దం A.D., ప్రభాస్ పటాన్ మ్యూజియంలో శివ నృత్యం.

ఈ శిల్పాలలో శివుడు మరియు పార్వతి కూర్చున్నారు

సెంట్రల్ మెడల్లియన్‌లో డ్యాన్స్ చూడండి

యోగినిలు, ఒక మండలంలో చెక్కిన విధంగా

మండపం యొక్క పైకప్పు మధ్యలో

నాగ్డాలోని సాస్ దేవాలయం (Fig. 208). శివ

మరియు పార్వతి ఇక్కడ ప్రేక్షకులు మరియు వ్యసనపరులు

నృత్య కళ యొక్క. దగ్గరగా ఉన్న ప్యానెల్‌లో

ఈ పతకం, శివుడు చతురలో నృత్యం చేస్తున్నట్లు చూపబడింది,

తన ఎడమ చేతిలో నందిధ్వజాన్ని పట్టుకొని;

సంగీత ఆర్కెస్ట్రా పూర్తి అయింది

ఫ్లూటిస్ట్, డ్రమ్మర్ మరియు సంగీత విద్వాంసుడు

శివుని చుట్టూ తాళాలు. ఇద్దరు దేవీలు ఉన్నారు

శివకు ఇరువైపులా డ్యాన్స్, బహుశా ఉమా

మరియు గంగ.

నుండి సప్తమాత్రిక నృత్య రూపాలలో

రాజస్థాన్, బహుశా అంతకంటే అందమైనది మరొకటి లేదు

ఇప్పుడు భద్రపరచబడిన వర్మనా నుండి వచ్చిన బ్రహ్మి కంటే

జైపూర్ మ్యూజియంలో (Fig. 211). ఇది

యొక్క ఏకైక సుందరమైన వ్యక్తీకరణ

యొక్క గొప్ప ఇతివృత్తం యొక్క శిల్పి యొక్క ఉలి

తోడుగా మాతృకల నృత్యం

శివ.

నుండి ఒక చిన్న పతకం సమానంగా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది

లక్నో మ్యూజియం నుండి ఉత్తరప్రదేశ్,

సరస్వతిని సూచిస్తూ, నవ్వుతూ నృత్యం చేస్తూ

వంటి తోడుగా వింద్ వాయించడం

వేణువు మరియు డ్రమ్.

మాతృకల యొక్క చాలా చక్కని సమూహం,

శివుడు మరియు గణేశుడితో కలిసి నృత్యం చేయడం

అవి అలహాబాద్ మ్యూజియంలోని గుర్గిన్ నుండి వచ్చాయి

(Fig. 213). కానీ అత్యంత సుందరమైన నృత్యం

ఈ కాలానికి చెందిన గనేగా కంపిల్ నుండి వచ్చాడు

లక్నో మ్యూజియం (Fig. 209). ఈ

కాన్పూర్‌కు చెందిన గనేగా ఎనిమిది చేతులతో ఉన్నాడు

చతుర వైఖరి, ఖట్విడిగా, ఒక నౌకను మోసుకెళ్లడం

మోదకాలు మరియు ఇతర గుణాలు. మోడలింగ్

ట్రంక్, పుష్కలమైన పాంచ్, సున్నితమైనది

వేళ్లు, జటాల ఆకారం, మూడవ కన్ను,

ముక్తయజ్ఞోపవీత ముత్యాలతో కూడినది

చేతుల యొక్క భంగిమ మరియు స్వభావము, అన్నీ సున్నితమైనవి.

వేణువు వాయిస్తూ సంగీత గణాలు

మరియు డ్రమ్ మరియు తాళాలు నొక్కడం, ఉన్నాయి

-అంతా చాలా సంతోషంగా కూర్చారు.

సంగీత మరియు నృత్య కలయిక

బొమ్మలు, నృత్య ప్రభువును కీర్తించడం స్పష్టంగా ఉంది

యొక్క ద్వారం యొక్క లింటెల్‌పై చిత్రీకరించబడింది

సెంట్రల్ సోహగ్‌పూర్ నుండి శివాలయం

మూర్తి చతురలో శివుడు నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు-

331 మినల్స్ సరస్వతి వింద్ వాయించడం మరియు

దృధ్వజనులో గణేశ నృత్యం చేస్తున్నాడు.

నవగ్రహాల మధ్య శివుడు తనని ఎత్తుకుని నృత్యం చేస్తున్నాడు

వాయుధ్వజనులో కాలు, అనేది లింటెల్‌పై థీమ్

ఝాన్సీలోని దుద్బాయి నుండి ఆలయ ద్వారం

జిల్లా. శివ డ్యాన్స్ చేస్తాడు, అతనిని మెచ్చుకున్నాడు

నృత్యం. గ్రహాలను గౌరవప్రదంగా చూపుతారు

నృత్యం మరియు చూడటం యొక్క లార్డ్ యొక్క ఆరాధన

తీవ్రమైన ఆసక్తితో. కుమార మఠం నుండి

జాసో వద్ద నాలుగు చేతుల శివుడు చతురలో నృత్యం చేస్తున్నాడు,

అభయలో అతని ప్రధాన కుడి చేయి మరియు ఎడమవైపు

గజహస్త, మిగిలిన ఇద్దరు త్రిశిల మరియు

ఖట్వాంగ.

ఇప్పుడు విలియమ్‌లో చాలా చక్కటి ఫ్రైజ్

రాక్‌హిల్ నెల్సన్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్, కాన్సాస్

నగరం, కళ యొక్క అన్నీ తెలిసిన వ్యక్తిగా శివను సూచిస్తుంది,

తన భార్యతో కూర్చున్న, ఒక అన్నీ తెలిసిన వ్యక్తి,

332

భృంగి తోడుగా నృత్యం చేయడం చూస్తోంది

సంగీతం, డ్రమ్ మరియు తాళాలు (Fig. 212).

ఆరాధన ఆచారంలో నృత్యం అందించడం,

విష్ణుధర్మోత్తరములో స్తోత్రముగా స్తుతించబడినది

ఇక్కడ కొంతవరకు శిల్పపరంగా వివరించబడింది

శివ-గౌరీ బృందానికి ఎడమ వైపున భక్తులు ఉన్నారు,

మగ మరియు ఆడ, దండలు మరియు నృత్యం అందించడం

లో కర్మలో భాగంగా నైవేద్యంగా

ఆరాధన.

చాళుక్యుడు

వాస్తవానికి గుర్జార-ప్రతిహారాల ఆధ్వర్యంలో,

గుజరాత్ వారి సంప్రదాయాలను కొనసాగించింది

చాళుక్యులు. శివునికి ప్రాతినిధ్యం వహించే సంప్రదాయం

డోర్ లింటెల్‌పై డ్యాన్స్, మరియు, దానితో పాటు

డోర్ జాంబ్‌పై మాత్రికాస్ కూడా కనిపిస్తుంది

నుండి ద్వారం వంటి సున్నితమైన ఉదాహరణలు

భుజ్‌లోని కేరా వద్ద ఉన్న ఆలయం, ఇప్పుడు మహారావ్‌లో ఉంది

తోట. ఇక్కడ పై నుండి ప్యానెల్లు ఉన్నాయి జాంబ్‌లపై ఇరువైపులా దిగువకు, వివరిస్తుంది

మాతృకలు శివతో కలిసి నృత్యం చేస్తున్నారు.

శివ, లోటస్ మెడల్లియన్ ఇతివృత్తంగా

మండపం మధ్యలో, ఉత్తమంగా చిత్రీకరించబడింది

కామేశ్వరుని రాజిగ మండపం పైకప్పు

ఔవా వద్ద ఆలయం. శివుడు నాలుగు చేతులు ధరించి నృత్యం చేస్తాడు

జలిత భంగిమలో. మహాదేవ ఆలయంలో

సోనాక్ వద్ద, శివ యొక్క tdndava ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

గొప్ప శక్తి కానీ, దురదృష్టవశాత్తు, కాళ్ళు ఉన్నాయి

విరిగిపోయింది.

మోధేరా వద్ద ఉన్న అందమైన దేవాలయం

శిల్పాలు విరిగిపోయాయి, ఇంకా ఏదో ఉంది

చాలా సున్నితమైన మరియు అందంగా ప్రదర్శించడానికి. అదనంగా

శిల్పం యొక్క పెద్ద పలకలకు, ఉన్నాయి

పైన మరియు వైపులా కొన్ని చిన్నవి,

వాటిలో కొన్ని నటరాజ లేదా మాతృకలను కలిగి ఉంటాయి

ఇతివృత్తంగా నృత్యం చేయడం (Fig. 214). అది కాకుండా

నటరాజు యొక్క మూడు లేదా నాలుగు ప్రాతినిధ్యాలు

డ్యాన్స్ (Fig. 217), ఈ ప్యానెల్లలో, అక్కడ

అర్ధనారిగ్వర సాలాతో నృత్యం చేయడంలో ఒకటి

శివ సగం కంపోజ్ చేస్తూ, కుడివైపున ఉంచారు

ఎడమవైపు అద్దం, స్త్రీని ఏర్పరుస్తుంది

పార్వతి యొక్క భాగం, ఇది చాలా మనోహరమైనది

(Fig. 215). నిజానికి, నృత్యం ఉంది

/alita.pose. ఈ గణాంకాలన్నీ నాలుగు సాయుధమైనవి,

అయితే వ్యక్తిగతంగా కొందరు

నటరాజు నృత్యం చేస్తున్న శిల్పాలు

పుష్కరిణి ట్యాంక్ మెట్లపై గూళ్లు

ఆలయానికి దగ్గరగా, కొన్నిసార్లు ఆరు

లేదా ఎనిమిది చేతులు. వీటిలో ఒకటి చిన్నది

ప్రక్కన నటరాజ ఫలకాలు

దేవాలయం వినద్లియార నటరాజ, ది

గ్రాండ్ కూడా అయిన డాన్స్ మాస్టర్

సంగీతకారుడు (Fig. 216).

ప్రభాస్పటన్ మ్యూజియంలో ఉంది

నుండి శిల్పానికి సంబంధించిన ఉదాహరణలను సేకరించారు

అక్కడ ఉన్న అసలు ఆలయం

(Fig. 218, 219, 220, 221). ఇందులో ఒకటి,

మధ్యయుగ పనికి చక్కని ఉదాహరణ

గుజరాత్‌లో శివుడు డ్యాన్స్ చేస్తున్నాడు

ఇరధ్వజనుడు, అతని పక్కనే ఉన్న నంది

ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ మెచ్చుకుంటున్నారు

అతని నృత్యం (Fig. 222). శివుడు ఇక్కడ ఉన్నాడు

పది చేతులు.

మరొక చెక్కడం శివుని, పదహారు ఆయుధాలతో చూపబడింది

దృధ్వజనులో నాట్యం చేయడం

రెండు ద్వారా డ్రమ్ యొక్క సహవాయిద్యం

ఖగోళాలు, బ్రహ్మ మరియు విష్ణువు, పార్శ్వంగా

అతనికి (Fig. 218). ఇంకొక శిల్పం

బహు ఆయుధాలతో కూడిన శివుని నృత్యాన్ని చూపిస్తుంది

at with wonder by his bull with upraised

తల. ఒక చామరధారిణి అలలు ది

చౌరీ తన అలసటను తగ్గించుకోవడానికి (Fig. 219).

ఈ మ్యూజియం నుండి శిల్పం యొక్క చిన్న భాగం

వినాయకుడు నృత్యం చేస్తూ ప్యానెల్‌లను చూపుతుంది

వాటిలో ఒకటి, మరొకటి శివుడు మరియు గణాలు చప్పట్లు కొడుతూ

వాటిని, వారు చిన్న నుండి బయటకు పీప్ వంటి

పెద్ద ప్యానెల్‌ల మధ్య గూళ్లు (Fig. 220).

మరొక శిల్పం శివుడిని సూచిస్తుంది

ఈరధ్వజను కోసం ఉద్దేశించిన దాదాపు అసాధ్యం స్థానం.

అతను రెండు చేతులతో ఉన్నాడు. ఒక గణ ఉత్సాహంగా ఉంటాడు

తాళాలు వాయిస్తూ, నందిని చూస్తూ

ఒక మూల నుండి. గణేశ నిల్చున్నట్లు చూపబడింది

ప్రత్యేక గూడులో కుడివైపు (Fig. 221).

దభోయ్‌లోని ప్రసిద్ధ గేట్‌వే మాత్రమే కాదు

మధ్యయుగ భారతీయ వాస్తుశిల్పంలోని ఫాంటసీ, కానీ

విలాసవంతమైన అలంకరణ థీమ్‌లకు కూడా మనోహరంగా ఉంటుంది

దానిపై శిల్పి. వీటితొ పాటు

బహు చేతుల శివుడు, కేవలం నృత్య భంగిమలో మాత్రమే కాదు,

కానీ గొప్ప విజేతగా, పోరాడి అధిగమించాడు

అనేక అసురులు. మధ్యయుగ సంప్రదాయానికి నిజం

గుజరాత్, ఇక్కడ శివ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు

కనీసం పదహారు చేతులు, పద్దెనిమిది కాకపోతే, అతను చూపించబడ్డాడు

ఆయుధాలు ఝుళిపిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నారు

శక్తివంతమైన అడుగులు. వీటిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది

333 త్రిపురాంతకుడు, తన ఎడమ బాహువుల్లో ఒకదానిని చాచాడు

అసంఖ్యాకమైన ఆయుధాలతో విల్లు పట్టుకోవడానికి

అతని ఇతర అనేక చేతులలో, నిలబడి

యోధుడు తన ప్రత్యర్థి దైత్యుల మధ్య భంగిమలో ఉన్నాడు,

భయం మరియు క్రాల్‌తో దాదాపుగా భయపడిపోయారు

అతని వరకు. ఇది నృత్యం మరియు కలయిక

విజయం యొక్క పేన్ ఊదడం (Fig. 223).

334

*

నుండి నృత్యం చేస్తున్న మాతృకల పొడవైన వరుస

జునాగఢ్ మ్యూజియం యోగినిల కంటే ఎక్కువ.

సమూహాన్ని కంపోజ్ చేసే పెద్ద సంఖ్య కాబట్టి.

గుజరాత్‌లో గ్రూప్ డ్యాన్స్ సంప్రదాయం అలా ఉంది

బలమైన-ఎక్కడ, కథ వెళుతుంది, ldsya ఉంది

అనిరుద్ధ వధువు ఉష ద్వారా పరిచయం చేయబడింది

ఆమె దానిని పార్వతి మరియు రాసమన్ నుండి నేర్చుకుంది మరియు, చేతులు సాధారణంగా విరిగిపోయినప్పటికీ,

వారు ఉద్దేశించబడినట్లు చూడవచ్చు

పదహారు (Fig. 226, 227). సస్బాహు న

ఆలయానికి కూడా ప్రాతినిధ్యాలు ఉన్నాయి

డ్యాన్స్ శివ, కానీ అది ఈ బహుళ సాయుధ

రకం, పదహారు సాధారణంగా, అది ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. ”వో

ఈ రకమైన ఉదాహరణలు, వాటిలో ఒకటి పాపం

మ్యుటిలేట్, తలుపు పైన

గర్భగుడి గమనించదగ్గవి. ఎనిమిది చేతుల శివుడు

చతుర భంగిమలో నృత్యం చేస్తూ, పుర్రె మోస్తూ,

డ్రమ్, త్రిశూలం, గంట మరియు ఇతర లక్షణాలు, తో

ఎద్దు కూర్చున్న, ఉత్సాహంగా పైకి చూస్తూ, a

గణ ఎడమ వైపున డ్రమ్ వాయిస్తాడు

మనోహరమైన శిల్పం.

అంబరనాథ్ ఆలయం దానిలో ఒకదానిలో ఉంది

ఆర్ధ్వజనులో నృత్యం చేస్తున్న బహుళ చేతుల శివుడు

(Fig. 229). దురదృష్టవశాత్తు అనేక చేతులు

గంభీరమైన బొమ్మను సమకూర్చినవి అన్నీ

మ్యుటిలేట్ మరియు కోల్పోయింది. ప్రధాన ఎడమ చేయి లోపలికి

దండహస్త మరియు కపాలా పట్టుకున్న ప్రధాన కుడి

భద్రపరచబడి ఉంటాయి. కుడివైపున ఒక గణ

నృత్య ప్రభువు యొక్క పాదం, పైకి చూస్తుంది, అయితే

ఇలాంటిదే మరొకటి తాళాలు వినిపిస్తుంది

శివుని పాదాల కోసం అతని చెవి దగ్గర చప్పుడు.

పామును పట్టుకున్న పైభాగంలో ఉన్న జత చేతులు

భద్రపరచబడింది. జఫాస్ మరియు _ జనరల్

యొక్క ఫిజియోగ్నమీతో సహా అమరిక

పరమార సంప్రదాయాన్ని శివుడు చెప్పాడు.

చందా జిల్లాలోని మార్కండ్ దేవాలయం

పరమారాలో ఆసక్తికరమైన శిల్ప సంపదను కలిగి ఉంది

సంప్రదాయం. నిజానికి నటరాజులో ఇద్దరు

అక్కడి శిల్పాలు చాలా ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి.

ఒకటి ఎనిమిది చేతుల శివుడు జలితలో నృత్యం చేయడం,

ఎడమ కాలు, దురదృష్టవశాత్తు, విరిగింది (Fig. 230).

అతను త్రిశిల, డమరు, కపాలా; అక్కడ

అతని రెండు చేతులలో తాళాలు ఉన్నాయి; ఒక జత

చేతులు విరిగిపోయాయి. నాగద్ర చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.

ఒక గణ తన ఎడమ వైపున డ్రమ్ మోగిస్తాడు

తన కుడివైపున కూర్చున్న నంది ఎద్దు తన పైకి ఎత్తింది

యొక్క ప్రశంసలు మరియు ఆరాధనలో తల

అతని మాస్టర్ యొక్క నృత్యం.

శరీరం విచిత్రంగా వక్రీకృతమై మరొకటి ఉంది

(Fig. 231). ఎనిమిది చేతులకు గుణాలు ఉన్నాయి,

డమరు, త్రిశిల, పద్మ, ఖట్వాంగ,

కపాలా, అతని ప్రధాన కుడి చేయి సందంసలో ఉంది

మరియు ఎడమ చేయి ¢ అర్జనిలో ఉంది. గణ వాయించడం

డ్రమ్ అతని కుడి వైపున ఉంది మరియు నందిని చూస్తూ కూర్చున్నాడు

ఆశ్చర్యంతో తల ఎత్తి, ఎడమవైపు. ది

ఎడమ పాదం యొక్క స్థానం లయను సూచిస్తుంది

అడుగు పని, ఇది ప్రధాన ప్రయోజనం

నృత్తలో తన సామర్థ్యాన్ని చూపించడానికి శివ ప్యానెల్. నుండి

దృక్కోణంలో, ఇది చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది.

ంద్గకుండల, సర్పాలు చెవిపోగులుగా పనిచేస్తాయి,

లోబ్స్ మీద, చాలా వాస్తవిక, మరియు ఒక చాప్లెట్

337 అతని జాటాలపై ఉన్న పుర్రెలు _ ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి

అలంకరణ.

చందెల్లా

చండేల్లాలు, లేదా చంద్రత్రేయులు, ఎవరు

గొప్ప ఆలయాలను నిర్మించేవారు, అద్భుతంగా మిగిలిపోయారు

స్మారక చిహ్నాలు, రెండూ వారి రాజధానిలో

మహోబా మరియు ఖర్జిరవాహ, లేదా ఖజురహో వద్ద,

అది ఇప్పుడు తెలిసినట్లుగా. నటరాజ థీమ్ మరియు

గణేశ డ్యాన్స్‌ని అందంగా చూపించారు

ఇక్కడ. శివ, ఆరు చేతులతో, నృత్యం చేస్తున్నాడు

లలిత, డోలు, త్రిశూలం మరియు ఖైవంగా పట్టుకొని,

పార్వతిని తన గడ్డం మీద చక్కిలిగింతలు పెట్టి పట్టుకుంది

ఆమె ఛాతీ (Fig. 232). ఇది చక్కటి చందెల్లా

ముక్క, కానీ అది వచ్చిన ప్రాంతం

స్పష్టంగా లేదు. శివుడు మాతృకలతో నృత్యం చేయడం

చందేలా కళలో కూడా ఇష్టమైన థీమ్. ఒక

ఉదాహరణ ఖజురహోలో భద్రపరచబడింది

మ్యూజియం. ఇక్కడ శివ, సమూహంలో మొదటి వ్యక్తిగా,

ఒకే జత చేతులను కలిగి ఉంది మరియు వింద్ ఆడుతుంది

అతను నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు. గణేఫ్గా వెనుక నిలబడి ఉంది.

చండేల్లా శిల్పకళకు ఉత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటి,

డ్యాన్స్ శివకు ప్రాతినిధ్యం వహించడం ఒక ప్రత్యేకత

338

ఇప్పుడు నేషనల్ మ్యూజియంలో ఉంది. ఇది

ద్లిధ భంగిమలో శివుడిని హరిహరుడిగా చూపిస్తుంది

యోధుడు. నుండి ఒక్కసారిగా స్పష్టమవుతుంది

జటమకుట కుడివైపు మరియు కిరీటమకుట

ప్రాతినిధ్యం ఉన్న ఎడమవైపు

హరిహర. త్రిపురారి మరియు మురారి

చాలా స్వరూపులుగా కలిసిపోయారు

పరాక్రమానికి సమాధానం చెప్పడానికి,

పురమథనం మురమథనం వన్దే బనారీమ్

అసమబానరిం. ప్రాతినిధ్యం లేదు

మరెక్కడా తెలిసినట్లుగా, మరియు

ఆ కారణం, ప్రత్యేకమైనది, ఇది ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది

గమనించదగినది. యోధుని ద్లిధ భంగిమ

శివుని ప్రకటించడంలో చాలా ముఖ్యమైనది

లేదా హరిహర నృత్యం యొక్క నృత్యం

విజయం (Fig. 233).

అందులో డ్యాన్స్ చేసే భైరవుడు ఉన్నాడు

ఖజురహోలోని దులదేయో దేవాలయం

నడుము యొక్క ట్విస్ట్ కోసం ఆసక్తికరమైన

నృత్యం. హోయసల నృత్యం పక్కన

హళేబీడు నుండి వచ్చిన గణేశుడి రూపం, ఉత్తమమైనది

బహుశా ఎనిమిది చేతులతో నృత్యం చేసే గణేస్సా

ఖజురహో మ్యూజియం నుండి.

|w EE

అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు ఆసక్తికరమైన

ఈ పాఠశాల యొక్క శిల్పం, అయితే, బహుసాయుధమైనది

శివుడు అర్ధనారీశ్వరుడు, నృత్యం

తన కాళ్ళతో pddasvastika. ‘ఇది

శిల్పం నీరాజ్ సేకరణ నుండి వచ్చింది

జైన్. కుడివైపున ఉన్న జాయాలు విపులంగా ఉన్నాయి

ఈ ప్రాంతం యొక్క శైలిలో దుస్తులు ధరించారు

చండేల్లాస్ మరియు హైహయాస్, మరియు ఎడమ వైపున ఉంది

దేవి యొక్క జడ. కుడి చెంప మీద గడ్డం

స్త్రీ నుండి పురుష భాగాన్ని వేరు చేస్తుంది.

చెవి ఆభరణం కూడా భిన్నంగా ఉంటుంది. దురదృష్టవశాత్తు,

దేవి యొక్క రొమ్ము ఎడమవైపు ఉంటుంది

విరిగిపోయింది. చుట్టూ సంగీత గానాలు ఉన్నాయి

అతన్ని, అతని పాదాల దగ్గర, మరియు పైకి కూడా. ఒకటి

వారు వీణ ఆకారంలో ఉన్న వింద్ వాయిస్తారు. అది

శివ అని గమనించడం చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది

అపస్మారాన్ని పోలిన బొమ్మపై నృత్యం చేయడం.

ఈ శిల్పం ఒక అందమైన పద్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది,

ఇది స్కంద అద్భుతాన్ని వివరిస్తుంది

వింత హెర్మాఫ్రొడైట్ రూపం

తండ్రి లేదా తల్లి, అతను ఎప్పుడూ గమనించలేదు

అతని తల్లి లేదా రొమ్ము చెంప మీద గడ్డం

అతని తండ్రి మొండెం మీద (పేజి 130 చూడండి).

హైహయ

హైహయలు, చెడిలు లేదా కలచూరిలు

వారు ప్రసిద్ధి చెందారు, గొప్పగా దోహదపడ్డారు

మధ్యయుగ భారతదేశంలో కళ అభివృద్ధి

బుందేల్‌ఖండ్ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం. వారి అత్యుత్తమమైన వాటిలో ఒకటి

సోహగ్‌పీర్‌లోని విరాటేశ్వర దేవాలయం

మాజీ రేవా రాష్ట్రం. ఎనిమిది చేతుల శివ నృత్యం,

ఎడమవైపున తన చేతులలో పట్టుకొని, డమరు, త్రిగల,

Fic. 233. హరిహర, చందెల్లా, 10వ శతాబ్దానికి చెందిన శివుడు అలీదాలో నృత్యం చేస్తున్నాడు

A.D., బహుశా ఖజురహో, నేషనల్ మ్యూజియం దగ్గర నుండి.

అక్షమాల మరియు తర్జని ముద్రను చూపుతూ, అతని

ధనస్సును పట్టుకొని కుడివైపు చేతులు మరియు

ఖట్వాంగా, మరో ఇద్దరు వరదను సూచిస్తున్నారు మరియు

అభయ, అంతరాలలో సెంట్రల్ బ్రాకెట్‌లో ఉంది,

విరాటేశ్వర ఆలయ మండపం దాటి.

బెనర్జీ వివరించినప్పటికీ, అతను వివరించలేదు

దానిని వివరించాడు. అయితే, అతను వివరించాడు

మరొక డ్యాన్స్ శివ వికృతమైన కానీ విలక్షణమైనది

హైహయ శైలి. ఇది విరాటేశ్వరుని కొలువులో ఉంది

ఆలయం మరియు అతని ‘హైహయాస్‌లో ప్లేట్ 12గా చిత్రీకరించబడింది

త్రిపూర్’.

శివ డ్యాన్స్ చేస్తున్న మరో చిత్రం ఇందులో ఉంది

నవగ్రహాలతో కూడిన డోర్ లింటెల్ యొక్క సెంట్రల్ ప్యానెల్

అతనికి ప్రక్కగా, సోమనాథుని గుడి దగ్గర

జబల్పూర్ జిల్లాలోని బుర్గావ్ వద్ద.

ఈ శివుడు పది చేతులతో ఉన్నాడు మరియు ఎద్దు చూపబడింది

ఎడమ. ఇది ప్లేట్ 39b వలె వివరించబడింది

అదే పుస్తకం.

లో అక్షమాల మరియు తర్జని ముద్రను చూపుతూ, అతని

ధనస్సును పట్టుకొని కుడివైపు చేతులు మరియు

ఖట్వాంగా, మరో ఇద్దరు వరదను సూచిస్తున్నారు మరియు

అభయ, అంతరాలలో సెంట్రల్ బ్రాకెట్‌లో ఉంది,

విరాటేశ్వర ఆలయ మండపం దాటి.

బెనర్జీ వివరించినప్పటికీ, అతను వివరించలేదు

దానిని వివరించాడు. అయితే, అతను వివరించాడు

మరొక డ్యాన్స్ శివ వికృతమైన కానీ విలక్షణమైనది

హైహయ శైలి. ఇది విరాటేశ్వరుని కొలువులో ఉంది

ఆలయం మరియు అతని ‘హైహయాస్‌లో ప్లేట్ 12గా చిత్రీకరించబడింది

త్రిపూర్’.

శివ డ్యాన్స్ చేస్తున్న మరో చిత్రం ఇందులో ఉంది

నవగ్రహాలతో కూడిన డోర్ లింటెల్ యొక్క సెంట్రల్ ప్యానెల్

అతనికి ప్రక్కగా, సోమనాథుని గుడి దగ్గర

జబల్పూర్ జిల్లాలోని బుర్గావ్ వద్ద.

ఈ శివుడు పది చేతులతో ఉన్నాడు మరియు ఎద్దు చూపబడింది

ఎడమ. ఇది ప్లేట్ 39b వలె వివరించబడింది

అదే పుస్తకం.

సురయా నుండి విష్ణు దేవాలయంలో,

రెండవదానిలో శివ డ్యాన్స్‌ని చూపించారు

శ్రేణి, లింటెల్ పైన, ప్రధాన దిగువగా

శ్రేణిని పూర్తిగా ట్రిమార్టిస్ ఆక్రమించారు,

గరుడ మీద విష్ణువుతో

కేంద్రం, మరియు నవగ్రహాలు. ఇక్కడ

బ్రహ్మ వింద్ వాయిస్తున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది

కంపోజ్ చేస్తున్న మూడు ప్యానెల్‌లలో మొదటిది

ఫ్రైజ్, సెంట్రల్‌లో శివ డ్యాన్స్ చేస్తున్నాడు

ఒకటి, మరియు చివరిగా స్కంద. నడి మధ్యలో

ప్యానెల్లు, రెండు సమూహాలు ఉన్నాయి, ఒకటి

గనేగా మరియు శక్తి, మరియు మరొకటి

విష్ణు మరియు శ్రీ. ఇతర ఉన్నాయి

సంగీత స్వర్గీయులు, డోలు వాయిస్తూ

మరియు వేణువు వాయిస్తూ. ఇది బాగా తెలుసు

ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, శివుడు, స్కందుడు,

గనేగా, విష్ణు తదితరులు ఉన్నారు

ఈ గొప్ప నృత్య కళకు గురువులు

మరియు సంగీతం, మరియు తగిన విధంగా వారు

చూపబడింది. దీని ముందు సీలింగ్ కూడా

ప్రవేశద్వారం నృత్య బొమ్మలు మరియు ది

వాతావరణం అంతా సంగీతంతో నిండిపోయింది

మరియు నృత్యం. దానిపై మళ్లీ ప్రాధాన్యత ఉంది

అత్యున్నత డ్యాన్సర్‌గా శివ.

నోహాడా నుండి ఒక ఆలయంలో

ఒక విలక్షణమైన హైహయ స్మారక చిహ్నం కూడా,

ఒక సున్నితమైన ఎనిమిది చేతులతో ఉంది

నతేఫా, చతురాలో నృత్యం చేస్తూ, మోస్తూ

డమరు, సిలా, ఖట్వాంగా మరియు ఇతర

లక్షణాలు, ప్రధాన చేతులు ఉన్నాయి

సందంస మరియు గజహస్త. ఎడమ చేయి,

గజహస్తలో, ఇసిన్ కర్తారిముఖ, ఒక సంగీత

ఎడమ వైపున ఉన్న గణ వేణువు వాయిస్తాడు

నంది ఎద్దు, హాయిగా కూర్చున్నది

సరిగ్గా, మెచ్చుకోదగిన సంతృప్తితో చూస్తుంది

(Fig. 234).

అరవైనాలుగుకు ప్రసిద్ధి చెందిన భేరఘాట్

యోగినిలు, వారందరూ లిఖించబడ్డారు మరియు అద్భుతమైనవారు

హైహయ పాఠశాల శిల్పాలకు జరిమానా ఉంది

అయితే దుఃఖంతో నటరాజును ఛిద్రం చేసాడు (Fig. 235).

అక్కడి జబల్‌పూర్‌ జిల్లాలోని బార్‌గావ్‌ నుంచి

ఉత్తరాన శిధిలమైన ఆలయంలో శివుడు నృత్యం చేస్తున్నాడు

పల్లెటూరు. ఇది నాలుగు ఆయుధాల ప్రాతినిధ్యం

వైష్ణవ స్థానంలో శివుడు, మోస్తున్నాడు

ఫలా మరియు ఖట్వాంగా, ప్రధాన చేతులు ఉన్నాయి

అభయ మరియు గజహస్త. నంది ఎద్దును చూపించారు

అతని కుడివైపు మరియు నాగం, పైకి ఎత్తబడిన హుడ్‌తో,

అతని పాదాల తాళపు లయను అభినందిస్తుంది.

ఇది సరళమైనప్పటికీ ప్రభావవంతమైన శిల్పం.

శివ నృత్యాన్ని సూచించే సంప్రదాయం

లింటెల్ యొక్క సెంట్రల్ ప్యానెల్‌లో, నవగ్రహాల మధ్య,

మళ్లీ ఇక్కడ ఉంది. బహు బాహువు శివుడు

చతురలో నృత్యం చేస్తుంది. ఇది ఒక అందమైన ద్వారం మరియు

339 హైహయ పనితనాన్ని ప్రభావవంతంగా ప్రదర్శిస్తుంది

పద్ధతి. అనేక ఇతర నృత్య బొమ్మలు ఉన్నాయి

జాంబ్స్ మరియు ప్రాముఖ్యత ఇందులో ఇవ్వబడింది

పరమారాలో వలె శివుని నృత్య అంశానికి శివాలయం,

తూర్పు గంగ మరియు ఇతర దేవాలయాలు.

ఒరిస్సాన్ భూభాగం నుండి కొంత ప్రభావం

నుండి శివుని నృత్య రూపంలో గుర్తించబడింది

బిలాస్పిర్ జిల్లాలో మల్హర్ (Fig. 236). ఇది

అర్ధపర్యంకలో శివునికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది, నృత్యం చేస్తుంది

ఎద్దు బెంగాల్ లేదా ఒరిస్సాలో ఉంది, అందువలన ఇది ఉంది

చాలా ఆసక్తికరమైన. కొంచెం చాళుక్యుడు

చికిత్సలో కూడా ప్రభావం స్పష్టంగా ఉంటుంది

జటాలు, మరియు ఆయుధాలు పట్టుకున్న విధంగా.

ఛిద్రమైనప్పటికీ, శిల్పం చాలా అద్భుతంగా ఉంటుంది

ఈ ఖాతాలో ఆసక్తికరమైన.

చందేరిలోని శివాలయం మరొకటి

హైహయస్ యొక్క స్మారక చిహ్నం. ఇక్కడ కూడా, అక్కడ

శివ డ్యాన్స్ చేస్తున్న అనేక చిత్రాలు కనుగొనబడ్డాయి.

వాటిలో ఒకటి, ఎనిమిది చేతులతో, ప్రధానమైనది

చేతులు సందంసలో, అక్షమాలతో మరియు లోపలికి

కరిహస్తా, వరుసగా కుడి మరియు లెట్, ది

డ్రమ్ వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉన్న ఇతరులు,

ట్రిఫిలా, వజ్ర, కపాలా, నాగపాస మరియు ఖట్వాంగా వరకు

మంచిది. నంది పైకి చూస్తూ కూర్చున్నాడు

మెచ్చుకోదగిన అద్భుతం, ఎడమవైపు ఒక గణ

తాళాలు వాయిస్తాడు. కొంచెం అరిగిపోయినప్పటికీ

శిల్పం కదలికతో నిండి ఉంది. శివ డ్యాన్స్ చేస్తున్నాడు

జలితలో.

మరో నాలుగు చేతుల శివుని శిల్పం ఉంది

ప్రధాన చేతులు, బహుశా samdamsa మరియు లోపల

కరిహస్త, గుణాలను మోస్తున్న ఇతరులు

ఇప్పుడు విరిగి పోయాయి. నంది అతని ఎడమ వైపున ఉంది

మరియు గణ, తాళాలు, కుడి వైపున.

శివుని ఎడమ కాలు ఎయిర్ధ్వజనులో పైకి లేచింది.

జాతీయం ఇటీవల కొనుగోలు చేసిన శిల్పం

మ్యూజియం దాదాపు ఇలాగే ఉంటుంది

ఉదాహరణ. శివుడు ఇక్కడ ఆరు చేతులతో, ప్రధాన భుజంతో ఉన్నాడు

సందంస లేదా అభయ మరియు వరదలో చేతులు, మిగిలినవి

డ్రమ్, ఎర్సిలా వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది,

నాగపాస. నంది ఎద్దు అతని కుడివైపు కూర్చుంది

మరియు గణ, ఎడమవైపు, తాళాలు వాయిస్తాడు. శివ

/అలిటాలో నృత్యం చేస్తుంది.

మరో శిల్పం, అసాధారణమైనది

341

9

Fic. 239. నటార్జా, కైగ్రా, 18వ శతాబ్దం A.D., అలహాబాద్ మ్యూజియం.

త్రిపురాంతక నృత్యాన్ని ప్రదర్శించారు

తాజాగా ఢిల్లీ పోలీసులకు దొరికింది. అది చూపిస్తుంది

ఇవా డ్లీధ స్థినాలో నృత్యం చేస్తూ, పట్టుకొని

విల్లు, ధక్డ్, ఖటోంగా మరియు ఇతర లక్షణాలు.

ప్రధాన కుడి చేయి సందంసలో ఉంది. గజాసురుడు

విచిత్రంగా ఏనుగు తలగా సూచించబడుతుంది

రాక్షసుడు, శివుడు తన ఇద్దరితో చింపివేస్తున్నాడు

చేతులు. త్రిపురాలను ముగ్గురు సూచించారు

చిత్రాలు, ఒక చతురస్ర చట్రంలో, అతను

తన విల్లుతో నాశనం చేస్తున్నాడు. ఎడమ చేతి, కు

విల్లు యొక్క తీగను లాగండి, అతని దగ్గరికి లాగబడుతుంది

చెవి, విల్లు దాదాపు అతనిని తాకుతుంది

జఫాస్ కిరీటం. ఇది చాలా అసాధారణమైన ప్రాతినిధ్యం,

కానీ, అయితే, అత్యంత ఆసక్తికరమైన, ఇది

విజయ నృత్యం, విజయం మాత్రమే కాదు

త్రిపురాసురుల మీదుగా, గజాసురుని మీదుగా,

మరియు శివ రెండు చోట్లా నృత్యం చేశాడని మనకు తెలుసు-

510nS,

342

గహదవల |

గహదవియలాలు గుర్జార వారసుడు

ఉత్తరాదిలోని గంగానది ప్రాంతంలో ప్రతిహారాలు

ప్రదీష్ వారి కళా సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించారు

పూర్వీకులు. వారి కాలపు కళ చాలా ఉంది

చండేల్లా, హైహయలకు దగ్గరగా,

పరమద్రులు మరియు చాహమానులు. ఎ

రుఖియాన్ నుండి 12వ శతాబ్దపు విలక్షణమైన శిల్పం

పది చేతుల శివుడు జలితలో నృత్యం చేస్తున్నాడు,

డోలు, కత్తి వంటి లక్షణాలను మోసుకెళ్లడం

త్రిశూలం, గంట, కవచం, నెగపాస మరియు ఖటోంగా. వంటి

విజయం యొక్క నృత్యానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

ఎగువ జంట అయిన గజాసురుడిని నాశనం చేసిన తర్వాత

ఆయుధాలు, త్రిపురాంతక నృత్యాన్ని ప్రదర్శించారు

తాజాగా ఢిల్లీ పోలీసులకు దొరికింది. అది చూపిస్తుంది

ఇవా డ్లీధ స్థినాలో నృత్యం చేస్తూ, పట్టుకొని

విల్లు, ధక్డ్, ఖటోంగా మరియు ఇతర లక్షణాలు.

ప్రధాన కుడి చేయి సందంసలో ఉంది. గజాసురుడు

విచిత్రంగా ఏనుగు తలగా సూచించబడుతుంది

రాక్షసుడు, శివుడు తన ఇద్దరితో చింపివేస్తున్నాడు

చేతులు. త్రిపురాలను ముగ్గురు సూచించారు

చిత్రాలు, ఒక చతురస్ర చట్రంలో, అతను

తన విల్లుతో నాశనం చేస్తున్నాడు. ఎడమ చేతి, కు

విల్లు యొక్క తీగను లాగండి, అతని దగ్గరికి లాగబడుతుంది

చెవి, విల్లు దాదాపు అతనిని తాకుతుంది

జఫాస్ కిరీటం. ఇది చాలా అసాధారణమైన ప్రాతినిధ్యం,

కానీ, అయితే, అత్యంత ఆసక్తికరమైన, ఇది

విజయ నృత్యం, విజయం మాత్రమే కాదు

త్రిపురాసురుల మీదుగా, గజాసురుని మీదుగా,

మరియు శివ రెండు చోట్లా నృత్యం చేశాడని మనకు తెలుసు-

510nS,

342

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -25-10-23-ఉయ్యూరు 

‘’వాకింగ్ ఎన్సైక్లో పీడియా ‘’-శ్రీ తంజావూరు సుబ్బారావు

తంజావూరు సుభా రావు ( సుబ్బారావు తంజావర్కర్ అని కూడా పిలుస్తారు , సుబ్బా రో అని కూడా పిలుస్తారు) 1830లలో ట్రావెన్‌కోర్ రాష్ట్రానికి దివాన్‌గా పనిచేసిన భారతీయ నిర్వాహకుడు మరియు సంగీతకారుడు .

సుభా రావు తంజావూరుకు చెందినవారు మరియు తంజావూరు మరాఠీ దేశస్థ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. అతను ఆంగ్లంలో చాలా అనర్గళంగా మాట్లాడేవాడు, అతన్ని “ఇంగ్లీష్” సుభా రావు అని కూడా పిలుస్తారు. అతను ట్రావెన్‌కోర్ మహారాజు స్వాతి తిరునాళ్‌కి సంస్కృతం , మరాఠీ , రాజనీతి శాస్త్రం మరియు కర్ణాటక సంగీతంలో బోధించాడు . 1830లో ట్రావెన్‌కోర్‌కు దివాన్‌గా నియమితులయ్యారు. [1]

చిలక మర్తి వారి స్వీయ చరిత్రలో విద్యా శాఖలో ఎంతో అనుభవమున్న’’ వాకింగ్ ఎన్సైక్లో పీడియా ‘’అని పిలువబడే శ్రీ తంజావూరు సుబ్బారావు గారు రాజమండ్రి లో కొత్తగా1894లో స్థాపించబడిన టీచర్స్ ట్రెయినింగ్ కాలేజిలో వైస్ ప్రిన్సిపాల్ గా నియమింపబడి నట్లు రాశారు .ఈయనా ఆయనా ఒక్కరో కాదో తెలియదు .

రాజమండ్రిలో విద్యా వ్యవస్థకు విశేష సేవలందించిన ప్రిన్సిపాల్ ఇ.పి.మెట్కాప్

ఎడ్వర్డ్ పార్ మెట్‌కాల్ఫ్ FINstP FASc (1880–30 నవంబర్ 1949) [1] మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ మరియు ఫిజిక్స్ ప్రొఫెసర్, మరియు బెంగుళూరు యూనివర్సిటీ సెంట్రల్ కాలేజ్ ప్రిన్సిపాల్ . అతను 1930 నుండి 1937 వరకు మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్-ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశాడు.

JJ థామ్సన్ యొక్క విద్యార్థి , మెట్‌కాల్ఫ్ యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు . అతను 1907 నుండి 1929 వరకు సెంట్రల్ కాలేజీ బెంగుళూరులో భౌతిక శాస్త్రాన్ని బోధించాడు . [2] 1930ల ప్రారంభంలో సైన్స్ మరియు ఆర్ట్స్‌లో మైసూర్‌లో మహిళల కోసం రెసిడెన్షియల్ కాలేజీని స్థాపించడంలో అతను కీలక పాత్ర పోషించాడు . మైసూర్‌లోని మహారాణి కళాశాల మరియు బెంగుళూరులోని ఇంటర్మీడియట్ కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్‌లను విలీనం చేయాలని మెట్‌కాల్ఫ్ నేతృత్వంలోని కమిటీ సిఫార్సు చేసింది .

మెట్‌కాఫ్ భారతదేశంలో మొట్టమొదటి షార్ట్ వేవ్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ మరియు పబ్లిక్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ స్టేషన్ (VU6AH)ని కూడా ఏర్పాటు చేసింది . ఇది సాధారణ వినోదాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది. [3] EP మెట్‌కాల్ఫ్, రాజమండ్రి, తూర్పు గోదావరి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ కళాశాల ప్రారంభ ప్రిన్సిపాల్, అతని నిరంతర కృషికి జ్ఞాపకం, మరియు అతని పనికి నివాళిగా, అతని పేరు మీద ఒక హాస్టల్ స్థాపించబడింది.

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-10-23-ఉయ్యూరు

కవి రచయిత ,’’రాజయోగి ‘’పత్రికా సంపాదకుడు ,’’కాకినాడ పంతులు’’ గా ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీ గురజాడ శ్రీరామ మూర్తి

గురజాడ శ్రీరామమూర్తి (1851 – 1899) ప్రముఖ తెలుగు రచయిత, కవి, పత్రికా సంపాదకులు. శ్రీరామమూర్తి గారి ‘కవిజీవితములు ‘ చరిత్రలో నొక కనక ఘట్టము.

వీరు నియోగిశాఖీయ బ్రాహ్మణులు. వీరి తండ్రి: దుర్గప్రసాదరావు. నివాసము: కాకినాడ, విజయనగరము. వీరు “రాజయోగి” అను పత్రికా సంపాదకత్వమును నిర్వహించారు. విజయనగరము ప్రాంతములో వీరికి కాకినాడ పంతులని పేరు.

గురుజాడ శ్రీరామమూర్తి గారికి ముందు తెలుగులో కవిచరిత్రములు లేవు. వీరు ఆంగ్ల విద్యాధికులు కాబట్టి పాశ్చాత్య విద్వాంసులు రచించిన కవి జీవితములు చూచి అటువంటివి తెలుగుభాషలో రచించిరి. ఆంధ్ర కవి జీవితములు కథా ప్రధానమయిన గ్రంథము. అందు కవి కాల నిర్ణయాదుల కంటే నా యా కవులపై జెప్పుకొను పుక్కిటి పురాణము లెక్కువ. చారిత్రక దృష్టితో బరిశీలించిన నీ గ్రంథమునకు బ్రథమ స్థానము లేకున్నను గవి చారిత్రముల కిది మార్గదర్శి యనవలయును. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు తమ ‘కవులచరిత్ర ‘ లో మఱుగున నున్న కవులను బెక్కుమందిని బయట బెట్టి వారి వారి కాల నిర్ణయములు సప్రమాణముగా నొనరించి తత్తద్గ్రంథములలోని గుణ దోహములు వెల్లడించిరి. ఆ కారణమున వీరి కవి జీవితముల కంటె, వారి కవి చరిత్రములకు బెద్ద పేరు వచ్చింది. 1880 లో కవి జీవిత రచనము వీరిది సాగినది. రామ మూర్తి పంతులు గారి పీఠికలోని కొన్ని మాటలు పరికింప దగినవి.

కందుకూరి వీరేశలింగము గారు తమ మిత్రు లెవ్వరో తమ్ము గవి చరిత్రములు తిరుగ రచియించుటకు బ్రేరేపించినారని కవి చారిత్రము లను పేరితో నొక గ్రంథము ప్రాచీన కవులం గూర్చిన భాగమును ముద్రించి ప్రకటించిరి. అందు పెక్కండ్రు కవుల పేళ్ళును వారి చారిత్రములను 101 వ్రాసినట్లున్నను జాల భాగ మిదివఱలో నాచే బ్రకతింప బడిన కవి జీవితముల యర్థ సంగ్రహమే కాని వేఱు కాదు. ఏవియైన నొకటి రెండు కథలు నవీనముగా కాంపించుటకు జేర్పబడినను నవి యనవసరమైన చారిత్రములు గానైనను లేక ప్రత్యేకము కవిత్వ శైలిం జూపుటకు వ్రాయ బడిన పద్యములు నుదాహరణములుగా నైన నుండును.

రామమూర్తి పంతులు గారిది సువర్ణ విగ్రహము. విగ్రహమునకు తగిన గుణసంపత్తి. ఈయన ‘మెట్రిక్యులేషన్ ‘ నేటి ఎం.ఏ లకు సమానము. వీరు కాకినాడ సబ్ కోర్టులో నుద్యోగించుచు రాజీనామానిచ్చి 1830 లో విజయనగర సంస్థానాధీశ్వరులు పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు సన్నిధిని నిలయ విద్వాంసుడుగా నుండెను. ఆ ప్రభువున కీకవి యెడల జెప్పలేని యాదరము. 1897 లోఆనంద గజపతి నిర్యానము తరువాత రామమూర్తి గారిని సంస్థానము పోషించింది. వీరి కవి జీవితములు ఆనంద గజపతి పేరుగా వెలసి యున్నవి.

ఈయన చరిత్ర పరిశీలకుడే గాక కవి కూడను. ‘మర్చంటు ఆఫ్ వినీస్ ‘ నాటకమును బరివర్తించిరి. ఓగిరాల జగన్నాధ కవిగారి యచ్చ తెనుగు నిఘంటువగు ఆంధ్ర పద పారిజాతమును కొన్ని పదములందు జేర్చి కూర్చి వీరచ్చుకొట్టించిరి. తిమ్మరుసు, బెండపూడి అన్న మంత్రి, ఆప్పయ దీక్షితులు ఈ ముగ్గురు మహామహుల చరిత్రములు సంపాదించి తెలుగువారికి అందించిరి. వీరు కాకినాడ నుండి వెలువరించిన రాజయోగి పత్రిక నాడు పేరుబడింది. గురజాడ శ్రీరామ మూర్తి గారు కొంతకాలం పెద్దాపురంలో నివసించారు ప్రబంధ కల్పవల్లి అనే మాస పత్రికను పెద్దాపురం నుండి ప్రచురించి వారి రచనలైన కవి జీవితములు, ఇతర వ్యాసాలను అందులోప్రచురించేవారు

శ్రీ వావిలాల వాసు దేవ శాస్త్రిగారు గురజాడ శ్రీరామ మూర్తిగారి గురించి చేసిన పరిచయం

గురుజాడ శ్రీరామమూర్తి గారికి బూర్వము తెనుగున గవి చరిత్రములు లేవు. వీరాంగ్ల విద్యాధికులు గాన బాశ్చాత్య విద్వాంసులు రచించిన కవి జీవితములు చూచి యట్టిది యాంధ్రమున సంధానించిరి. ఆంద్ర కవి జీవితములు కథా ప్రధాన మయిన గ్రంధము. అందు కవి కాల నిర్ణయాదుల కంటె నా యా కవులపై జెప్పుకొను పుక్కిటి పురాణము లెక్కువ. చారిత్రక దృష్టితో బరిశీలించిన నీ గ్రంధమునకు బ్రథమ స్థానము లేకున్నను గవి చారిత్రముల కిది మార్గ దర్శి యనవలయును. కందుకూరి వీరేశలింగము పంతులు తమ ‘కవులచరిత్ర ‘ లో మఱుగున నున్న కవులను బెక్కుమందిని బయట బెట్టి వారి వారి కాల నిర్ణయములు సప్రమాణముగా నొనరించి తత్తద్గ్రంథములలోని గుణ దోహములు వెల్లడించిరి. ఆ కారణమున వీరి కవి జీవితముల కంటె, వారి కవి చరిత్రములకు బెద్ద పేరు వచ్చినది. 1880 లో కవి జీవిత రచనము వీరిది సాగినది. రామ మూర్తి పంతులు గారి పీఠికలోని కొన్ని మాటలు పరికింప దగినవి.

“……………. కందుకూరి వీరేశలింగము గారు తమ మిత్రు లెవ్వరో తమ్ము గవి చరిత్రములు తిరుగ రచియించుటకు బ్రేరేపించినారని కవి చారిత్రము లను పేరితో నొక గ్రంథము ప్రాచీన కవులం గూర్చిన భాగమును ముద్రించి ప్రకటించిరి. అందు పెక్కండ్రు కవుల పేళ్ళును వారి చారిత్రములను 101

వ్రాసినట్లున్నను జాల భాగ మిదివఱలో నాచే బ్రకతింప బడిన కవి జీవితముల యర్థ సంగ్రహమే కాని వేఱు కాదు. ఏవియైన నొకటి రెండు కథలు నవీనముగా కాంపించుటకు జేర్పబడినను నవి యనవసరమైన చారిత్రములు గానైనను లేక ప్రత్యేకము కవిత్వ శైలిం జూపుటకు వ్రాయ బడిన పద్యములు నుదాహరణములుగా నైన నుండును…………

ఇది యటుండె, రామ మూర్తి పంతులు గారిది సువర్ణ విగ్రహము. విగ్రహమునకు దగ్గగుణసంపత్తి. ఈయన ‘మెట్రిక్యులేషన్ ‘ నేటి ఎం.ఏ లకు సహపాఠి. వీరు కాకినాడ సబ్ కోర్టులో నుద్యోగించుచు రాజీనామానిచ్చి 1830 లో విజయనగర సంస్థానాధీశ్వరులు ఆనంద గజపతి సన్నిధిని నిలయ విద్వాంసుడుగా నుండెను. ఆ ప్రభువున కీకవి యెడల జెప్పలేని యాదరము. ఆనంద గజపతి నిర్యాణము 1897 లో. ఆ తరువాత రామమూర్తి గారిని సంస్థానము పోషించినది. వీరి కవి జీవితములు ఆనంద గజపతి పేరుగా వెలసి యున్నవి.

ఈయన చరిత్ర పరిశీలకుడే గాక కవి కూడను. ‘మర్చంటు ఆఫ్ వినీస్ ‘ నాటకమును బరివర్తించిరి. ఓగిరాల జగన్నాధ కవిగారి యచ్చ తెనుగు నిఘంటువగు ఆంధ్ర పద పారిజాతము ను కొన్ని పదములందు జేర్చి కూర్చి వీరచ్చుకొట్టించిరి. తిమ్మరుసు, బెండపూడి అన్న మంత్రి, ఆప్పయ దీక్షితులు ఈ మూవురు మహామహుల చరిత్రములు సంపాదించిరి. తెలుగు వారి కందిచ్చిరి. మొత్తము, వీరికి జరిత్ర సంధానముపై మక్కువ యెక్కువ. వీరు కాకినాడ నుండి వెలువరించిన ‘ రాజయోగీ’ పత్రిక నాడు పేరు గాంచినది. విజయనగరము ప్రాంతములో వీరికి కాకినాడ పంతు లని పేరు. శ్రీరామమూర్తి గారి ‘కవిజీవితములు ‘ చరిత్రలో నొక కనక ఘట్టము.

రచించిన గ్రంథాలు

· 1. చిత్రరత్నాకరము [1]

· 2. కళాపూర్ణోదయ కథాసంగ్రహము

· 3. కవి జీవితములు

· 4. కలభాషిణి

· 5. తెనాలి రామకృష్ణుని కథలు

· 6. అప్పయదీక్షిత చారిత్రము

· 7. తిమ్మరుసు చారిత్రము – ఇత్యాదులు.

· 8. వైద్యనిఘంటిక పదపారిజాతము[2]

· మహర్నవమి ,విజయ దశమి శుభా కాంక్షలతో –

· మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-10-23—ఉయ్యూరు

నమో నమో నటరాజ -51

శిల్ప చిత్ర కలాశాస్త్రాలలో నటరాజు -21

గుర్జారా యొక్క పెద్ద కానీ విరిగిన శిల్పం

ప్రతిహార కాలం 1s శివ డ్యాన్స్, నుండి కూడా

“4. aa

ఇ చూడండిఆలయ అపా, గుర్జార ప్రతిహార, 9వ శతాబ్దం A.D., అబనేరి.

అదే మ్యూజియం. లలితలో ఈ నటరాజ 1లు

భంగిమ (Fig. 190). అతని వెనుక ఎద్దు మరియు ఎ

గణ తన పాదాల దగ్గర చాలా సంతోషంగా కనిపించాడు

యొక్క గొప్ప గురువు యొక్క అనుచరుడిగా గర్విస్తున్నాను

నృత్యం. చెక్కడం చాలా సొగసైనది. అలంకరణ

కనిష్ట స్థాయికి పరిమితం చేయబడింది

చాలా ప్రభావవంతమైన. దీనికి సంబంధించిన దేవి

సమూహం, కూడా విరిగింది, 1s మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది.

ఆమె దాదాపుగా ఒక నృత్యాన్ని ప్రారంభించినట్లు కూడా చూపబడింది.

ఆమె పనిమనిషి విజయ ఆమెకు ఎడమ వైపున ఉంది.

బదోహ్, పఠారిలో, కాకుదేశ్వర మహాదేవుడు

ఆలయంలో నృత్యం మాత్రమే కాదు

311 లింటెల్ పైన మైత్రికాస్, కానీ డోర్ లింటెల్

నటరాజును కేంద్రంగా ప్రముఖంగా ప్రదర్శిస్తుంది

థీమ్.

శివుని తొలి ప్రాతినిధ్యాలలో ఒకటి

డ్యాన్స్, ప్రారంభ దశలో డేటింగ్ చేయాలి

గుర్జారా ప్రతిహారస్, రాజస్థాన్‌లోని మాండోర్‌కు చెందినవారు.

ఇది శివ నృత్యం యొక్క రాక్-కట్ శిల్పం

మధ్యలో, గణేశ బృందాన్ని ప్రారంభించాడు,

నృత్యం, మరియు చాముండే, చివరి వ్యక్తిగా

ఈ ఫ్రైజ్‌ని కంపోజ్ చేయడం. ఆమె కూడా చిత్రీకరించబడింది

నృత్యం. మహేశ్వరి ఇక్కడ చాలా ఏర్పాటు చేయబడింది

ముందు మధ్యలో శివునికి కుడివైపున ఉంటుంది

నంది ఎవరి కొమ్మును ఆమె ముద్దుగా పెట్టుకుంది. ఎడమవైపు

తన వెనుక నెమలితో శివుడు కౌమిరి.

గుర్జారా యొక్క కొన్ని అత్యుత్తమ శిల్పాలు

ప్రతిహార సమీపంలోని లఖమండలం నుండి వస్తుంది

కొండలు.

312 అబనేరి నుండి, ఒక అందమైన నటరాజు ఉంది,

జలిత భంగిమలో కూడా డ్యాన్స్ చేయడం ప్రధానమైనది

కరిహస్తలో ఎడమ చేయి మరియు సందంసలో కుడి చేయి,

కొంతవరకు విరిగింది (Fig. 192). ది

ఇతర చేతులు ¢ రిసిల, పుస్తకం, డ్రమ్,

ఖట్వాంగా, కపాలా మరియు ఇతర వస్తువులు అయితే

ఒక గణ ఉత్సాహంగా అవ్యక్యా వాయిస్తున్నాడు

మరియు రెండు ఇర్ధ్వ డ్రమ్స్. గణేశ అతనిని అనుకరించాడు

కారిహస్తాలో ఎడమ చేతితో తండ్రి నృత్యం

మరియు అతని కుడి చేతిలో గొడ్డలితో, లో

శివుడు మోసుకెళ్లే ¢ రిసేల స్థలం. ఇప్పుడు

వద్ద ఆలయ మండపంలో స్థిరపరచబడింది

అబనేరి ఇది ఒక అద్భుతమైన వ్యక్తి (Fig. 191).

దీర్ఘ ముక్తాహద్రం మరియు ముక్తయజ్ఞోపవీతం

ఇతర ఆభరణాలకు చేర్పులు

అతను ధరిస్తాడు. కరిహస్తాలో అతని చేయి కూడా ఉంది

అతను మాస్టర్ అని సూచించడానికి samdamsa, బోధన

నృత్యం. ఇక్కడ అతను తన కొడుకుకు బోధిస్తున్నాడు

ఇధి జాతీయ S——§—.—=— — —_ >

Fic. 193. నటార్జ, గుర్జార ప్రతిహార, 9వ శతాబ్దం

గణేఫా, అతను స్కందను బోధిస్తున్నాడు

మునుపటి చెక్కడం.

మినాల్‌లోని మహామియాలా ఆలయంలో మరొకటి ఉంది

గుర్జర ప్రతిహార అందమైన నటరాజు

కాలం, ఆరు-చేతులు, కూడా /alta లో నృత్యం

(Fig. 193). ఇక్కడ ప్రధాన కుడి చేయి ఉంది

కర్తాస్తా, ఎడమవైపు కనిపించే దానిని కలిగి ఉంటుంది

ఒక పువ్వుగా ఉండండి. అతని ఇతర చేతులు డ్రమ్‌ను మోసుకొచ్చాయి,

త్రిశాల మరియు ఇతర వస్తువులు. ‘మరగుజ్జు గణ,

ఆర్ధవ జంటను తట్టడం ద్వారా సమయాన్ని ఉంచుకునే వారు మరియు

అంక్య డ్రమ్, అతని ముఖం వలె చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది, చూడటాన్ని సులభతరం చేయడానికి పూర్తిగా మార్చబడింది

అతని ప్రభువు కదలికలు, స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి

విస్తారమైన ఉత్సాహం. కాళ్ళ మధ్య, నుండి

వెనుక, స్కంద తన తండ్రిని అనుకరిస్తూ కనిపిస్తాడు

నృత్యంలో. జాతాలు చాలా సొగసుగా కట్టి ఉంటాయి

పైకి, గుప్తా శిల్పం వలె, మరియు ఒక ఉంది

శివుడిని అలంకరించే సుదీర్ఘమైన దండ

కాకపోతే చాలా తక్కువగా అలంకరిస్తారు

నగలు.

అదే స్థలం నుండి మరొక వికృతం ఉంది,

శివ నృత్యం యొక్క మనోహరమైన చిత్రం అయినప్పటికీ,

313 జలితలో కూడా, కానీ ఎనిమిది చేతులతో, బదులుగా

ఆరు, మునుపటి లాగా. ప్రధాన కుడి చేయి

ఇక్కడ కరిహస్తాలో కూడా ఉంది, ప్రధాన ఎడమవైపు

ఛాతీకి వ్యతిరేకంగా దాదాపు ఖటకముఖంలో ఉంటుంది. ది

తదుపరి జత చేతులు ఒక దగ్గరికి తీసుకురాబడ్డాయి,

సరిదామలో నడుము మీదుగా, సూచించడానికి

బోధనా వైఖరి. ఇది చాలా గుర్తుచేస్తుంది

బుద్ధుని ధర్మచక్రప్రవర్తనముద్ర, ఎక్కడ

రెండు చేతులు కలిసి బోధించమని సూచిస్తాయి.

మూడవ జత ఫిలా మరియు

314

ఖట్వాంగా, ఆఖరి జత చేతులు పైకి పట్టుకున్నాయి

పాము, ఇది ప్రశంసలతో దాని హుడ్ పైకి లేపుతుంది

దానికి శివ చూపిన ప్రాముఖ్యత. కేవలం

శివుని వెనుక ఎద్దు ఉంది. ఒక మరుగుజ్జు గణ,

ఎడమవైపు, ఘటా ప్లే చేస్తోంది. చిరునవ్వు

శివుని ముఖం మరియు శరీరంలో కదలిక,

ఇది చాలా సరళమైనది, ఎటువంటి వివరణ లేకుండా

భారీ చెవి రింగులు మినహా అలంకరణ మరియు

కళాత్మకంగా ఏర్పాటు చేయబడిన జాటేలు మరియు చాలా కఠినంగా ఉంటాయి

కవచాలు మరియు కంకణాలు, నిజానికి చాలా అందంగా ఉన్నాయి. మినల్ నుండి మరొక నటరాజు ఉన్నాడు

జాటాల అమరికతో, భిన్నమైనది

పైన పేర్కొన్న రెండింటిలో గుర్తించబడిన మునుపటి రకం నుండి

కేసులు. ఇక్కడ ప్రధాన ఎడమ చేయి కర్తాస్తలో ఉంది

కుడి చేయి అభయలో ఉండగా. అతను ఆరు ఆయుధాలు కలిగి ఉన్నాడు

మరియు ఆర్ధ్వజనులో నృత్యం చేస్తాడు. అతను పట్టుకున్నాడు

మరో చేతుల్లో ఖట్వాంగ, సిల మరియు కపాలా,

ఆఖరి చేయి ఏమై ఉండవచ్చు అనే దానిలో వెనుకకు ఉంచబడుతుంది

మృగశీర్ష, అతను ప్రభువు అని సూచించడానికి

పగుపాటిగా pasus. ఎడమవైపు గణ ఉండగా,

కదలికలో చురుకైన మరియు శీఘ్ర, ఒక జత పోషిస్తుంది

ఇర్ధ్వ డ్రమ్స్, కుడివైపున మరొకటి గణగణములు

తాళాలు. జా శంఖాకార మరియు అమరిక

చెవి ఉంగరాలు మరియు ఆభరణాల గురించి చెప్పవచ్చు

కొంచెం తరువాత తేదీ. దీనికి కేటాయించబడవచ్చు

కచపఘాటాల పాఠశాల. ధమండల,

దానికి వ్యతిరేకంగా ముఖం 1లు చెక్కబడ్డాయి, జతచేస్తుంది

గొప్పతనం. కొన్ని తరువాత శిల్పాలలో వలె, a

పాము ¢érsila చుట్టూ అల్లుకున్నట్లు చూపబడింది.

త్రిశూల రూపం అయితే దానిని అనుసరిస్తుంది

మునుపటి నమూనా. బయటి ఫోర్క్ లాంటి ప్రాంగ్స్

ఒక వంపుని ప్రారంభించి, కొంచెం లోపలికి పరుగెత్తండి

నేరుగా కొనసాగడానికి వంగి మరియు ఉబ్బిన

సెంట్రల్ ప్రాంగ్ యొక్క ఎత్తుకు చేరుకోండి. లో

315 తరువాత త్రిశిల రకం, ప్రాంగ్స్ ఎగువ భాగం

కొద్దిగా తగ్గించబడింది, తద్వారా ఇది చతికిలబడినట్లు చేస్తుంది

ప్రదర్శన.

గోపేగవర నుండి చాలా సున్నితంగా చెక్కబడింది

ఒక నర్తకి మరియు నటేసా యొక్క మనోహరమైన వ్యక్తి

సంగీతకారుడిగా (Fig. 194). అతను నాలుగు చేతులతో ఉన్నాడు

మరియు అతని ఛాతీకి వ్యతిరేకంగా వింద్ ఉంచుతుంది

ప్రధాన జత చేతులు. ఇతర చేతులు

లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. జఫాలు చాలా సొగసైనవి

ఏర్పాటు చేశారు. రెండు చెవిలో వెరైటీ ఉంది

316

లోబ్స్ మీద ఆభరణాలు. చాలా తక్కువ తక్కువ

అతను ధరించే వస్త్రం వైరలనేపతియాను సూచిస్తుంది,

ఇది చాలా ప్రాధాన్యతనిస్తుంది

మద్లవికాగ్నిమిత్రలో పేర్కొన్న విధంగా నృత్యం.

ఒక మరుగుజ్జు గణ_ ఉత్సాహంగా తడుముతుంది

ఘట అయితే ఇతర డ్రమ్మర్, ఎవరు చేయాలి

డ్రమ్‌తో నిశ్చితార్థం జరిగింది, విరిగిపోయింది

మరియు ఈ ప్యానెల్‌లో లేదు. కానీ ఏమిటి

మరింత ఆసక్తికరంగా, ఈ ఉదాహరణలో, అది చేస్తుంది

కేవలం శివ డ్యాన్స్‌తో ఆగలేదు. అది

అర్ధనారీశ్వర నృత్యం. ఎడమవైపు ఉంటుంది పార్వతి యొక్క ఎత్తైన రొమ్మును గమనించాడు మరియు అది 1 సె

ఈ వైపు మాత్రమే వస్త్రం చాలా ప్రముఖంగా ఉంటుంది.

ఆమెకు మరో చేతిలో అద్దం ఉంది

ఎడమవైపు, ఇది లక్షణాన్ని తీసుకువెళ్లడానికి ఉచితం. ఇది

ఇలాంటి వాటితో పోల్చడం చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది

భువనేశ్వర్ నుండి అర్ధనారీశ్వర నృత్యం

ఇంకా ఎక్కువగా అర్ధనారీశ్వర నృత్యంతో

సత్నా నుండి నీరజ్ జైన్ సేకరణ నుండి.

ఇది ఖజురహో శిల్పం, చెక్కడం

చందెల్లా కాలం నాటి, ఒక ప్రముఖమైనది

వంకరగా ఉన్న జుట్టు కంపోజింగ్ యొక్క చిత్రణ, ది

చెంప మీద గడ్డం మరియు శివ వైపు గడ్డం,

braid మరియు మృదువైన మరియు సుందరమైన అయితే

ముఖం యొక్క స్త్రీ భాగం అలాగే మరొకటి

దురదృష్టవశాత్తు రొమ్ము విరిగిపోవడంతో ఆకృతులు,

హెర్మాఫ్రొడైట్ యొక్క స్త్రీ సగం వర్ణించండి

బొమ్మ.

ఈ కాలంలో, కానీ ఖచ్చితంగా మరింత అందమైన

శిల్పం మరియు బాగా సంరక్షించబడినప్పటికీ

కొంత కాలం తరువాత, పది చేతుల శివుడు

నీలకంఠ మహాదేవ్ ఆలయం నుండి

అర్థున, అర్ధజనునిలో నృత్యం చేస్తోంది (చిత్రం 195). ది

ప్రధాన చేతులు కలుపుతారు

317 పాయక మరియు త్రిపటక అనే అర్థాన్ని సూచిస్తాయి

నృత్యం. త్రిగాల మరియు ఖట్వాంగ నిర్వహిస్తారు

ఒక జత చేతులు, మరొకటి పైకి పట్టుకున్నాయి

తల ఒక పాము పారవశ్యంలో దాని హుడ్ పైకి కాల్చడం.

అక్షమాల కుడి చేతిలో ఒకదానిలో ఉంది

పటాకా, కుడి చేతుల్లో ఒకటి సిచిలో ఉండగా,

సంబంధిత ఎడమలు /aéé లేదా లోలాలో ఉంటాయి. శివ

అర్ధజన భంగిమలో నాట్యం చేస్తున్నాడు. ఆభరణాలు

సాధారణంగా ఆలస్యం అవుతుంది. ఇది పదకొండోకి కేటాయించవచ్చు

శతాబ్దం. వక్షస్థలం మీద శ్రీవత్స, పూసలు

ఆభరణాలు మరియు విస్తృతమైన హారము మరియు

a తో జఫాల అమరిక వివరాలు

దాని చుట్టూ దండలాగా ఉన్న పుర్రెల వరుస, అగ్రస్థానంలో ఉంది

నెలవంక, సమానంగా విస్తృతమైన నడుము జోన్,

పాదాలు మరియు చేతులపై ఉన్న ఆభరణాలు

ఈ కాలానికి అన్ని విలక్షణమైనవి. శివునికి కుడివైపు,

అతని పాదాల వద్ద, బహుశా గడ్డం ఉన్న వ్యక్తి ఉండవచ్చు

నాలుగు ముఖాలు, బ్రహ్మను ఆడుతున్నాడు

డ్రమ్. ప్రదోషాస్తవ బ్రహ్మ ప్రకారం

సమయం ఉంచుతుంది. కుడి దిగువన, శివునికి ఎడమవైపు, a

డ్యాన్స్ ఫిగర్, బహుశా వనదేవత. ఒక డ్రమ్మర్

మనోహరమైన వైఖరిలో ఈ బొమ్మ పక్కన చూపబడింది

మురాజా వాయించడం. రెండు చిన్న శాసనాలు ఉన్నాయి

పీఠంపై చిన్న బొమ్మల క్రింద.

బరోలిలోని ఘటేశ్వర ఆలయం నుండి

నటరాజు యొక్క మరొక మనోహరమైన వ్యక్తి

(Fig. 196) చతురలో నృత్యం. అతను ఇక్కడ చూపించబడ్డాడు

పది చేతులు. దురదృష్టవశాత్తు అన్ని చేతులు మరియు

కాళ్లు విరిగిపోయాయి, కానీ ఇంకా తగినంత మిగిలి ఉన్నాయి

ఇది ఎంత అద్భుతమైన శిల్పమో చూపించడానికి

వుండాలి. దీనిని కేటాయించవచ్చు

పదవ శతాబ్దం. జఫా శంఖాకారంలో ఉంటుంది. అక్కడ

ఒక భాండాగా ఉంది. పట్టుకున్న జంట చేతి

ndéga పైకి మరియు ndga యొక్క ఒక భాగం

అవన్నీ మిగిలి ఉన్నాయి మరియు ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.

ప్రధాన ఎడమ చేయి కరితస్తాలో ఉంది, అయితే

ప్రధాన హక్కు, ఇది అభయలో ఉండాలి

లేదా సందంస, కూడా విరిగిపోతుంది. ఇతర చేతులు

సాలా, ఖట్విడిగా మరియు ఇతర వాటిని నిర్వహించాలి

గుణాలు. ఎడమ చేతులలో ఒకటి, పట్టుకొని

కపాలా, ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. శివ చతుర నృత్యం చేస్తున్నాడు.

ఒక డ్రమ్మర్ ఎడమ వైపున చూపబడింది, ఒక జంటను ప్లే చేస్తుంది

ఇరధ్వ డ్రమ్స్, మరొకటి కుడివైపు

తాళాలు వాయిస్తూ కూర్చున్నాడు. ముత్యముతో అలంకరించబడినది

యజ్ఞోపవీత, పెద్ద వనమాల మాల ఊపుతోంది

అతను ఉత్తరీయంతో పాటు నృత్యం చేస్తాడు, అది కూడా

పైన flutters, విస్తృతమైన హారము మరియు

రత్నాలతో అలంకరించబడిన చెవి ఆభరణాలు, సమానంగా విస్తృతమైనవి

నడుము జోన్, బంగారు గొలుసులతో మరియు

పెండెంట్లు మరియు సెంట్రల్ టాసెల్, మరియు పెర్ల్

శంఖు ఆకారపు జాత, దానికి అందాన్ని జోడిస్తుంది

నవ్వుతున్న ముఖం, ఇది చాలా బాగుంది

ఈ కాలం నాటి శిల్పం.

ఒకే కాలానికి చెందినది, అదే నుండి

ఆలయం, కానీ బహుశా మరింత ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది

318

జలితలో నటరాజ నృత్యం, ఎనిమిది చేతులతో

(Fig. 197). అతను కమలంపై నృత్యం చేస్తాడు. కూడా

కుఫిచిటపదలో కాలి బొటనవేలు వక్రత

చాలా వ్యక్తీకరణ ఉంది. అద్భుతమైన ముత్యం

జాఫా కోసం అలంకరణ, సుందరమైన రత్నంతో అలంకరించబడినది

చెవి ఆభరణాలు, నెక్లెస్ యొక్క విస్తృతమైన కోర్సులు,

అతనిని అలంకరించే కవచాలు,

ఆభరణాల కళను తెలియజేస్తూ, ముత్యాలను అలంకరించారు

పవిత్ర థ్రెడ్ మరియు మందపాటి రోల్ లాంటిది

ముత్యాల దండ, అతను కదిలేటప్పుడు ఊగుతూ,

ఆర్మ్‌లెట్స్, చిన్న టింక్లింగ్ బెల్-బెడెక్డ్

చీలమండలు మరియు నడుము జోన్, అందంగా

తొడలకు వ్యతిరేకంగా అలంకరించబడిన టసెల్స్ పట్టీలు,

అన్నీ అద్భుతమైన సృష్టి. సమానంగా మనోహరమైనది

అనేది తామరపువ్వుతో అలంకరించబడిన భధ్మండలం లేదా ప్రభ

తల వెనుక, ఇది ఒక పూసలతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది

సరిహద్దు. శివుని ప్రధాన కుడి చేయి కారిహస్తాలో ఉంది,

ఎడమవైపు ఉండగా, అది లోపల ఉండాలి

సందంస లేదా అభయ, విచ్ఛిన్నమైంది. ఎడమవైపు ఒకటి

చేతులు జోలాలో ఉన్నాయి, దానికి సంబంధించినది ఉంది

siichi. ఒక ఎడమ చేతి కపాలాను మోస్తుంది, అయినప్పటికీ

ఇతర చేతులు, పట్టుకున్న జత తప్ప

పాము పైకి, విరిగిపోతాయి. ఒక డ్రమ్మర్

ట్రిపుల్‌ను పాట్ చేయడానికి బలమైన చర్య నిలుస్తుంది

అతని ఎడమవైపు ఇర్ధ్వ డ్రమ్. అతని వెనుక నంది

స్టాండ్, డ్యాన్స్ కోసం అన్ని ప్రశంసలు. అక్కడ

పైన కెరూబులు రెపరెపలాడుతున్నాయి. శివుడు ఇక్కడ ఉన్నాడు

ఒక గూడులో ప్రధాన దేవతగా నృత్యం చేయడం

గంగ మరియు యమున, ఇరువైపులా

ద్వారం, రెండూ వారి సంబంధిత వాహనాలపై, ది

మకర మరియు కచ్ఛప. ఇది నిజంగా చాలా ఎక్కువ

రాజస్థాన్ నుండి అందమైన శిల్పం, ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

శివుని తాండవము మరియు గుర్జార యొక్క విలక్షణమైన ఉదాహరణ

రాజస్థాన్ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రతిహారా పని.

సంగీత దక్షిణామూర్తి, చాలా భిన్నమైనది

నటరాజ్ మరియు వినల కలయిక నుండి-

శివుని నృత్యం చేయడం ద్వారా దక్షిణామూర్తి సూచించబడింది

అతను ఆడుకునే వింద్‌ని చేతిలో మోసుకుని

అతను నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు, అతని మనస్సు పూర్తిగా శివుడే

¢a/a లయతో తీసుకోబడింది మరియు వస్తుంది

యొక్క మరొక ప్రసిద్ధ వ్యక్తికి ఆత్మ దగ్గరగా

తొలి పాండ్యన్ రాక్‌కట్ నుండి దక్షిణామూర్తి

కలుగుమలై వద్ద ఆలయం. నుండి ఈ శిల్పం

గ్వాలియర్ మ్యూజియంలోని బదోహ్ శివ వాయిస్తున్నాడు

అర్ధ్వ డ్రమ్, తన స్వంత నృత్యం కోసం లేదా

దేవి కోసం (Fig. 203). మనకు తెలిసిన శివ

ప్రత్యేకంగా తన జీవిత భాగస్వామికి నృత్య కదలికలలో శిక్షణ ఇస్తాడు

సంగీత లయకు అనుగుణంగా

(పేజీ 118, 290 చూడండి). అతని వద్ద రెండు అర్ధ్వ డ్రమ్స్ ఉన్నాయి,

అతను బిజీగా ఉన్నప్పటికీ అతను ఆడతాడు

అతని పాదాల నృత్య కదలికలు

నేల. ఎడమ చేతి యొక్క కరిహస్త మరియు

కుడివైపున ఉన్న పటాకా లేదా అభయ మళ్లీ ఉన్నాయి

ఒక క్షణం ముందు నృత్య భంగిమలో

ఆర్ధ్వజనులో కుఫ్చితపద్దాన్ని పెంచడం. ఇతర

రెండు చేతులు ¢ రిసిల్ మరియు ఘంటను కలిగి ఉంటాయి. ఒక అందం

ఇందిరా గాంధీ జాతీయ

సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్ జఫాస్ వెనుక ఫుల్ లోటస్ హాలో ఆకట్టుకుంటుంది.

జఫాలు చాలా కళాత్మక పద్ధతిలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి

ప్రారంభ మధ్యయుగ శిల్పంలో వలె. అక్కడ ఒక

లోబ్ మీద చెవి ఆభరణాల వైవిధ్యం. ది

రత్నాలతో అలంకరించబడిన మెడ ఆభరణం, ఆర్మ్‌లెట్‌లు మరియు కంకణాలు,

విస్తృతమైన గొలుసులతో నడుము జోన్ మరియు

బంగారం మరియు ముత్యాలు, అన్ని చాలా ఆకట్టుకునే ఉన్నాయి.

అదేవిధంగా చీలమండల మీద టింక్లింగ్ బెల్స్ మరియు ది

అరుదైన నృత్య దుస్తులు, అర్ధోరుక పొడిగింపుకు పరిమితం

తొడ వరకు అతనిలో చాలా ముఖ్యమైనది

నృత్య భంగిమ.

కిరాడు నుండి ఆలయం నం. 1 అద్భుతమైనది

నటరాజ శిల్పాలు, దురదృష్టవశాత్తు విరిగిపోయాయి. ఇంకా

అవి ఎంత ఆకట్టుకున్నాయో చూపించడానికి సరిపోతుంది

చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నప్పుడు ఉండాలి. అక్కడ ఒకటి ఉంది

చేతులతో, బహుశా నాలుగు, విరిగిన, ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

J/alitaలో శివ డ్యాన్స్ చేస్తూ, తల ఉంది

చిప్డ్, అలాగే కాళ్ళు మరియు చేతులు, కానీ ఉంది

రుచిగల ఆభరణాలను చూపించడానికి ఇంకా సరిపోతుంది

శరీరంలో వంగుట యొక్క అద్భుతమైన భావన. డౌన్

క్రింద, సుదీర్ఘ ఫ్రైజ్‌లో, సంగీతకారులు ఏర్పడుతున్నారు

శివుని నృత్యం కోసం ఆర్కెస్ట్రా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

చాలా కళాత్మక పద్ధతిలో, కొందరు ఆడుతున్నారు

డ్రమ్ మరియు ఇతరులు, ఎక్కువగా డామ్సెల్స్, ఉపయోగించడం

చిన్న చెక్క కడ్డీలు, వీటిని నొక్కడం

విరామాలు, ఉంచడానికి తాలా యొక్క ప్రతిధ్వనిని సృష్టిస్తుంది

సమయం. మరొకటి సమానంగా మనోహరమైనది

ప్యానెల్, జలితలో శివ నృత్యాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.

ఇక్కడ శివుడు బహు ఆయుధాలు కలిగి ఉన్నాడు మరియు అతని విశదీకరించబడినవాడు

waist-zone dangle చిన్న గంటలు tinkle

మరియు సమయం ఉంచండి.

ఝలావర్ మ్యూజియంలో చక్కటి పదవది

శతాబ్దపు ఎనిమిది చేతుల నటరాజు, నాట్యం చేస్తున్నాడు

లలిత (Fig. 198). అతని నగలు ఉన్నప్పటికీ

చాలా సులభం, ఇది ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. అతను తీసుకువెళతాడు

అతని ఒక చేతిలో వింద్ మరియు వినధరుడు,

నటరాజ సంగీతం మరియు రెండింటికీ ప్రభువు

నృత్యం, రెండూ ఉండవని ప్రదర్శిస్తాయి

మరొకటి లేకుండా. ఆయుధాల అగ్ర జంట

వాసుకి అనే పామును తన హుడ్‌తో పట్టుకున్నాడు

పైకి లేపారు. మరొక జత వేటారియాను సర్దుబాటు చేస్తుంది,

ఇరువైపులా ప్రవహిస్తోంది. శక్తి చేయి,

వీణను మోస్తున్న ఎడమకు అనుగుణంగా,

ఒక పాసాను కలిగి ఉంటుంది, అయితే ప్రధాన ఎడమ చేతి ఉంటుంది

గజహస్తలో, ప్రధాన హక్కు అభయ లేదా

పటాకా, /అలిటాలో అవసరమైన విధంగా చెవికి దగ్గరగా ఉంటుంది

గజహస్తాన్ని పూర్తి చేయండి. చెవి ఆభరణం

ఎడమవైపు సూచించడం నుండి కుడివైపుకు భిన్నంగా ఉంటుంది

శాశ్వతమైన అర్ధనారీశ్వర హెర్మాఫ్రొడైట్ రూపం. ది

జాటాలు అన్ని ప్రారంభ మాదిరిగానే అందంగా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి మధ్యయుగ శిల్పాలు. ముక్తద్-యజ్ఞోపవీత

చాలా పొడవైనది మరియు సరసముగా క్రిందికి వేలాడుతూ ఉంటుంది

మోకాలికి. ఫ్లాట్ నెక్లెట్ మరియు సున్నితమైనది

కంకణాలు కూడా చాలా సరళంగా ఉంటాయి

మరియు ఆర్మ్లెట్స్. అరుదుగా అలంకరించబడిన, ఫిగర్

ఒక సాధారణ పదవ శతాబ్దపు శిల్పం, పూర్తి

దయ, మరియు గుర్జార ప్రతిహారానికి మంచి ఉదాహరణ

పని. ఇరువైపులా ఇద్దరు సంగీతకారులు ప్లే చేస్తారు,

ఒకటి వేణువు మరియు మరొకటి అర్ధ జత

డ్రమ్స్; వీణ ఆకారపు వింద్ కూడా పట్టుకొని ఉంటుంది

వేణువు వాద్యకారుడు భుజం మీద వేసుకున్నాడు. ఒక భక్తుడు ఉన్నాడు,

కుడివైపు, చేతులు జోడించి, ధరించి

320

రుద్రాక్ష పూసల హారము మరియు ఒకటి పట్టుకొని a

ఎడమవైపున చార్ట్. ఇది అసంభవం కాదు

కుడివైపు బొమ్మ, యవ్వన రూపం,

రుద్రాక్ష పూసలు ధరించి, చేతులు జోడించి

ఆరాధన మరియు తల క్లీన్-షేవ్ తో

మరియు ఏ ఆభరణాలు లేకుండా చెవి లోబ్స్ ఉచితం, శంకరుడు

స్వయంగా, దీని పోర్ట్రెయిట్ యొక్క ప్రాతినిధ్యం

వాచస్పతిమిశ్రాతో పాటు ఇష్టమైనది

శంకరుని సిత్రభాష్యంపై వ్యాఖ్యానం.

శివ తన నృత్యాన్ని ప్రారంభించిన సంగతి తెలిసిందే

ఏనుగును నాశనం చేసిన తర్వాత, అభి సృష్టించాడు

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -22-10-23-ఉయ్యూరు 

ప్రపంచ దేశాల సారస్వతం.amerikaa సాహిత్యం.4 వ భాగం.

నమోనమో నటరాజ -48

శిల్ప చిత్రకళా శాస్త్రాలలో నటరాజు -18

తూర్పు గంగ

నటరాజ దేవాలయాలలో ఇష్టమైన ఇతివృత్తం

ఒరిస్సాలోని తూర్పు గంగాల. ఉన్నాయి

నటరాజు యొక్క ప్రాతినిధ్యాలు మొదట్లో ఉన్నాయి

భువనేశ్వర్‌లోని శతృఘ్నేశ్వర వంటి దేవాలయాలు,

పరశురామేఫ్వరా, వైటల్‌దేల్ మరియు ఇతరులు. తూర్పు గంగాలకు పూర్వం ఉండేది

ముఖలింగం సమీపంలోని దంతపుర వద్ద రాజధాని.

శతృఘ్నేశ్వర దేవాలయం

ఇక్కడి తొలి దేవాలయాలలో ఒకటి. వంటి

ఒరిస్సాలోని అన్ని శివాలయాల్లో సాధారణం

యొక్క ముఖభాగంలో సుఖంస

డ్యూల్ యొక్క ప్రముఖ ప్యానెల్ ఉంది

నటరాజ. ఇక్కడ సంఖ్యలు ఉన్నాయి

ఒకదానిపై ఒకటి మెడల్లియన్స్;

మరియు వెంటనే పైన a_ వివిడ్

శివుని చిత్రమైన ప్రాతినిధ్యం

రావణుని లొంగదీసుకుని, సంహరించడం

పర్వతం వలె పార్వతి యొక్క వణుకు

దయ్యం చేత కదిలించబడింది

డబ్ల్యు నటరాజా ప్యానెల్, పన్నెండు చేతులు,

తన పైన పామును పట్టుకొని

తల మరియు వేళ్ళతో వివిధ రకాలుగా

నృత్యహస్తల వైఖరులు. మరింత

ఇక్కడ ఆసక్తికరమైన శిల్పం బాగుంది

ఎడమవైపు అర్ధనారీశ్వర నటేశుడు

ఆలయం వైపు, మరియు, అయితే

విరిగింది, ఇది ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది.

ఎద్దు మరియు సింహం

రెండు వైపులా ముఖ్యమైనవి. ది

అర్ధనారీశ్వర దేవి సగం

అద్దం మరియు శివుడిని తీసుకువెళుతుంది

అతని లక్షణాలలో సగం. ఇది కలిగి ఉంది

ఇలాంటి వాటితో పోల్చాలి

అర్ధనారీశ్వరుడు లేదా ఎడమ

పరశురామేశ్వరుని వైపు

ఆలయం, ఎనిమిది చేతులు కలిగిన వ్యక్తి.

పరశురామేశ్వర దేవాలయం

భువనేశ్వర్‌లో మాత్రమే కాదు

ఒక ప్రారంభ, ఏడవ

శతాబ్దం, కానీ సున్నితమైనది

నృత్యానికి సంబంధించిన శిల్పాలు

మరియు సంగీతం. న చెక్కడం

కుట్టిన కిటికీ అందంగా ఉంది

స్పష్టమైన ప్రాతినిధ్యం ప్యానెల్లు

నృత్యంలో కదలికలు, కలిసి

సంగీతం ద్వారా. సహజంగా,

నటరాజ ఇక్కడ ఇవ్వబడింది

గొప్ప ప్రాముఖ్యత. ఎడమవైపు

మండపం వైపు ఒక

ఎనిమిది చేతులు గల అర్ధనారీశ్వరుడు

ఫిగర్ డ్యాన్స్ (Fig. 161). వంటి

శతృఘ్నేశ్వర ఆలయంలో,

ఇక్కడ కూడా, యొక్క అమరిక

రెండు వైపులా జుట్టు

ముఖం, భిన్నంగా ఉంటుంది. చెవి

ఆభరణాలు ఇరువైపులా భిన్నంగా ఉంటాయి.

విచ్ఛిన్నమైనప్పటికీ, చిత్రం ఉంది

స్త్రీపై ప్రముఖమైనది

వైపు, అద్దం కూడా ఉంటుంది

నిర్వహించారు. ఇతర చేతులు అక్షమాల మరియు

ఖట్వాంగా, మరియు సందర్శలో చేయి సూచిస్తూ

గురువుగా శివుడు దీనికి ప్రాధాన్యతనిస్తారు

శివుని నాట్యాచార్య అంశం. అన్ని శిల్పాలలో వలె

శివుడు, బెంగాల్ మరియు ఒరిస్సా నుండి, ఇరధ్వమేధ్ర

చాలా స్పష్టంగా ఉంది. నటరాజ థీమ్ పునరావృతమవుతుంది

పరశురామేశ్వర ఆలయంలో (Fig.162),

ఒక మహిషాసురమర్దిని పైన మందిరం యొక్క కుడి వైపున

ప్యానెల్, భిక్షాటన పైన ఎడమవైపున

మెడల్లియన్, మరియు ముఖభాగంపై, a పైన

రావంద్నుగ్రహాన్ని చిత్రీకరిస్తున్న పతకం

సంఘటన.

ముఖలింగంలోనే తొలినాళ్లలో బాగానే ఉన్నాయి

ఆలయాలు, గంగులు నిర్మించారు. ముఖలింగేశ్వరుడు

మరియు సోమవార దేవాలయాలు (Fig. 163) ఉన్నాయి

ఇక్కడ కేవలం ఎనిమిదో తేదీకి సంబంధించినవి మాత్రమే-

తొమ్మిదవ శతాబ్దాలు. అత్యుత్తమ ప్రారంభ ఉదాహరణలలో ఒకటి

ఒరిస్సాకు చెందిన డ్యాన్స్ శివ ముఖలింగేశ్వరంలో ఉంది

ఆలయం (Fig. 165). అతను పన్నెండు చేతులతో ఉన్నాడు

మరియు చతుర భంగిమలో నృత్యాలు చేస్తుంది. రెండు ప్రధానమైన వాటిలో

చేతులు, కుడి వైపున ఉన్నది ఖటకముఖంలో ఉంది,

సంబంధిత రెండవ ఎడమ చేయి కూడా ఉంది

అదే స్వభావం, ప్రధానమైనది అయితే

గజహస్త. రెండు చేతులతో పైకెత్తి శివ లాగుతున్నాడు

ఒక పెద్ద పాము బిగువు. అతని ఒక కంటికి దగ్గరగా,

ఒక కుడి చేయి మరియు ఎడమ చేతి అర్ధపాతకంలో ఉన్నాయి

హస్తా, సాధారణంగా కళ్ల అందాన్ని సూచించడానికి.

అతను అగ్ని పాత్రను మరియు అక్షమాలని కలిగి ఉన్నాడు

రెండు ఇతర చేతులు, అతని మరొక హక్కు

చేతులు తుంటి మీద ఉంటాయి. అర్ధ-మేధ్ర 1s a

బెంగాల్ నుండి వచ్చిన శిల్పాల ప్రత్యేక లక్షణం,

ఒరిస్సా మరియు మధ్య భారతదేశంలోని భాగాలు, ముఖ్యంగా

Bo AO Nags Dm te po ag apy POE = సన్యాసి గుణాన్ని సూచించడంలో గుర్తించదగినది

సా. నంది, కాళ్ళ మధ్య నిలబడి,

ఆశ్చర్యంగా చూసేందుకు తల పైకెత్తాడు. ది

కృశించిన పరిచారకుడు, బహుశా భృంగి, నృత్యాలు చేస్తాడు

తన మాస్టర్ యొక్క కదలికకు అనుగుణంగా. అలాగే

శివుడి నృత్యం యొక్క అనేక శిల్పాలతో సాధారణం

ఒరిస్సా మరియు మధ్య భారతదేశం నుండి, పార్వతి, నిలబడి ఉంది

అతని వైపు ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ, ముగ్ధుడయ్యాడు

తన ప్రియతమ గడ్డం మీద కొట్టడం ద్వారా శివ

అతని చేతిలో ఒకటి ఎడమవైపు. విస్తృతమైన జాతా,

దాదాపు బెజ్వెల్డ్ టర్బన్ లాగా ధరించాడు

పైన చంద్రవంకతో, 1s చాలా లక్షణం

ప్రారంభ తూర్పు గంగా శిల్పం. అక్కడ

తల చుట్టూ ఒక పెద్ద హాలో మనకు గుర్తుచేస్తుంది

చాళుక్య మరియు రాష్ట్రకితలో ఇదే హాలో

శిల్పం. ముక్తేశ్వర ఆలయ ప్రాంగణం లో, అక్కడ

పది మందితో కూడిన ఒక సూక్ష్మ మందిరంలో నటరాజు

చేతులు. ఈ ప్రాతినిధ్యం J/alitaని వర్ణిస్తుంది

నృత్య రీతి. గజహస్తలో కుడిచేతి 1లు,

కాకుండా ఒక అసాధారణ లక్షణం, అయితే చేతి

సాధారణంగా అభయలో సందంస లేదా పీలో ఉంటుంది. 16h, Na fom Sa of Soc tml, dos we Fate™ —geaching attitude. పైకెత్తిన చేతులు హో’

293పాము, మరికొందరు శిలను మోస్తున్నారు

రోసరీ మరియు కుడివైపున ఒక పాసా మరియు వింద్ మరియు

ఎడమవైపు అగ్ని, మిగిలినవి దాదాపు విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి

తొడ మీద. ఇక్కడ, విషయంలో వలె

బాదామి నుండి చాళుక్య శివుని ఉదాహరణ,

అదేవిధంగా వింద్‌ను మోస్తున్నప్పుడు, ఉద్ఘాటన ఉంది

సంగీత కళ యొక్క ముఖ్యమైన ఐక్యత మరియు

నృత్యం, సంగీతం లేకుండా ఉండకూడదు

నృత్యం; మరియు శివుడు కూడా నృత్య గురువు

సందంసాలో చేతితో సూచించబడింది, అదే

వంటి wyakhyana-mudra. GaneSa కంపెనీ ఉంచుతుండగా

కుడి వైపున నృత్యం చేయడం ద్వారా, గణ శబ్దం

ఎడమవైపు అర్ధవాక డ్రమ్.

294

సంగితయా ప్రహతమురజాః సముచితః

డ్రమ్ యొక్క ట్యాప్ వలె, నృత్యాన్ని ప్రారంభించడానికి పదబంధం

ఆర్కెస్ట్రా సంగీతాన్ని ప్రారంభిస్తుంది

టర్న్ డ్యాన్స్ ప్రారంభానికి పిలుపునిస్తుంది.

నటరాజ యొక్క మరొక ప్రారంభ శిల్పం

పరశురామేశ్వర ఆలయంలో శివుడు నృత్యం చేస్తున్నాడు

అర్ధనద్రిగ్వర రూపం. ఎడమవైపు, అంటే

హెర్మాఫ్రొడైట్ రూపం యొక్క స్త్రీ భాగం,

సూచించడానికి అతని చేతిలో ఒక అద్దం ఉంది

పార్వతి యొక్క సౌందర్య లక్షణం. ఇక్కడ కూడా

మగ వైపు, ఖట్వాంగ మరియు అక్షమాల

శివునికి ప్రతీక, అలాగే ప్రధాన చేతిని కూడా సూచిస్తుంది

సందంస లేదా వైద్ఖ్యానా, అతని పూర్వాన్ని సూచిస్తుంది గ్రహణశక్తి. ఎడమ వైపున డోలహస్త మరియు

అద్దం సులభమైన నడకను సూచిస్తుంది మరియు

పార్వతి యొక్క స్త్రీ శోభ.

నటరాజ ఇతివృత్తం ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది

ముక్తేశ్వర ఆలయ వాస్తుశిల్పికి

అతను దానిని ముఖభాగంలో మాత్రమే ఇవ్వలేదు

పుణ్యక్షేత్రం కానీ అన్ని వైపులా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.

వీటిలో ఒకటి మనోహరమైన అర్ధనారీశ్వరుడు

నృత్యం. ఖిచింగ్ మ్యూజియం, మయిర్‌భాయ్.

భువనేశ్వర్‌లోని మార్కండేశ్వర ఆలయంలో,

అక్కడ పది చేతులతో నృత్యం చేసే బొమ్మ ఉంది

శివ, నంది అతని వెనుక నిలబడి ఉన్నారు

అతని కాళ్ళు. కర్తాసియా మరియు ధియవరద, లేదా

ఖటకముఖ, రెండు చేతులతో సూచించబడింది మరియు ది

డోలాహస్త, మరొకరిచేత, ఒక చేతిలో పాము

మరియు మరొకదానిలో కపాలా అన్నీ ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి

గుణాలు. పర్వతంపై అతని అభిమానం, నిలబడి ఉంది

అతనికి దగ్గరగా ఎడమవైపు, సాధారణ లక్షణం

ఈ ప్రాంతంలో గమనించబడింది.

295 వైతాల్దేయుల్ నుండి మళ్ళీ, ఒక

దాదాపు ఇదే ప్రాతినిధ్యం. ఆచరణాత్మకంగా అన్నీ

ఫాండ్లింగ్‌తో సహా వివరాలు పునరావృతమవుతాయి

దేవి యొక్క.

సోమేశ్వర ఆలయంలో (Fig. 164), ఉంది

ఈ రకమైన మరొక పునరావృతం, స్వల్పంగా

అవయవముల స్వభావములో వైవిధ్యము, ది

అయితే, లక్షణాలు దాదాపు ఒకే విధంగా ఉంటాయి.

పార్వతి ఆమె నృత్యాన్ని ఆసక్తిగా చూస్తోంది

ప్రభూ, శివుడు ప్రత్యేకంగా ఇష్టపడడు

ఆమె ఇక్కడ సిసిరేస్వర నుండి ప్యానెల్‌లో ఉంది

(Fig. 166).

ముక్తీశ్వర ఆలయంలో శివుడు ఉన్నాడు

జలిత భంగిమలో నృత్యం చేస్తోంది. ఫీచర్లు ఉన్నాయి

మరింత శుద్ధి, మరియు అన్ని దయ సూచించండి

మేము అద్భుతమైన సూక్ష్మ కళాఖండంలో కనుగొంటాము

ఒరిస్సా నుండి వాస్తుశిల్పం. ఈ సంఖ్య

ఎనిమిది చేతులు కలిగి ఉంటుంది. కుడి చేయి, అడ్డంగా విసిరివేయబడింది

ఛాతీ, గజహస్తంలో, మరియు ఎడమవైపు, అభయలో,

ఇతర ప్రసిద్ధ శిల్పాలలో సరిగ్గా ఉన్నాయి

దక్షిణం నుండి, నటరాజకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

296

Fic. 170. మార్తాండభైరవుడు పడవపై నృత్యం చేస్తున్నాడు, తూర్పు గంగ,

13వ శతాబ్దం A.D., కొండ్రాక్.

ఆయుధాల బహుళత్వం వంటి ఇతర లక్షణాలు

మరియు సాధారణంగా అనుబంధించబడిన లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది

ఈ ప్రాంతంలో డ్యాన్స్ శివతో, రోజాలాగా,

త్రిశూల, పాము మీద రెండు చేతులతో పట్టుకున్నది

తల మరియు అందువలన న, బదులుగా డ్రమ్ మరియు

అగ్ని, చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంది. జాత కూడా

ఇక్కడ సూచించే విధంగా ఏర్పాటు చేయబడింది

మరింత అధునాతన సాంకేతికత. నంది, అతని వెనుక

మరియు అతని కాళ్ళ మధ్య, పైకి ఎత్తబడిన తలతో, 1సె

దాదాపు తన తొడను రుద్దుతున్నాడు. ఈర్ధ్వ-మేధ్ర

ఇక్కడ, వైతాల్‌దేల్ దేవాలయం వలె, ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది

గమనించదగినది.

అందమైన రాజారాణి ఆలయంలో ఎ

ఆరు చేతులతో శివుని ధరించి, నాట్యం చేస్తున్నాడు

చతుర. అతను ఒక పామును చేతుల్లో పెట్టుకున్నాడు

అతని తలపై, skhatvanga, ఒకటి తీసుకువెళుతుంది

అతని చేతులు గజహస్తంలో ఉన్నాయి, దానికి సంబంధించినది

కుడివైపు చేయి అహియ్యవరదలో ఉంది,

చాలా అరిగిపోయినప్పటికీ. అతని వెనుక ఉంది

ఎద్దు. ఇరువైపులా సంగీతకారులు, ఒకరు

డ్రమ్ వాయించడం మరియు మరొకటి, బహుశా, ది

తాళాలు మయూర్‌భజీలో ఖిచింగ్ మాకు కొన్ని ఇచ్చింది

శివుని యొక్క సున్నితమైన శిల్పాలు, వాటిలో

నటరాజ ఇతివృత్తాన్ని ప్రత్యేకంగా చిత్రీకరించారు

గమనించదగినది. దురదృష్టవశాత్తు రెండు శిల్పాలు ఉన్నాయి

విరిగింది, శివను డాన్సర్‌గా చూపిస్తుంది.

ఒకటి ఖిచింగ్‌లోని మ్యూజియంలో ఉంది (Fig. 168)

మరియు ఇతర కలిగి ఆలయంలోనే స్థిర

పునరుద్ధరించబడింది. నుండి శిల్పంలోని ప్రతి వివరాలు

ఖిచింగ్ దాని అలంకరణ గురించి ఒక విశిష్టతను కలిగి ఉంది

మూలకం. జాతా 1లు విభిన్నంగా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి

ఫ్యాషన్, చెవి ఆభరణాలు, ది

చీలమండలు, యజ్ఫోపవిత, ది

ఆర్మ్‌లెట్స్, కటిసిత్ర, నిజానికి,

ప్రతి ఆభరణం మరియు లక్షణాలు కూడా

విశిష్టమైనవి. నంది 1లు

పైకి చూస్తూ శివ వెనుక చూపించాడు

పారవశ్యంలో. అయితే ఇక్కడ శివుడు డ్యాన్స్ చేస్తాడు

ఎద్దు పక్కన మరియు దాని మీద కాదు

ఎద్దు. ఇది కట్టుబాటు అయినప్పటికీ

ఒరిస్సాలో, అప్పుడప్పుడు, ది

బెంగాల్‌లో ఫ్యాషన్‌కు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు

మరియు భువనేశ్వర్‌లో

పాపనాగిని మఠం, ఉంది

పతకం శివ నృత్యాన్ని చూపుతోంది

ఎద్దు మీద.

బెంగాల్ ప్రభావం

ఒరిస్సా చాలా తరచుగా గమనించవచ్చు.

ఇది ఊహించినట్లే,

ఒరిస్సా సంప్రదాయాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి

తూర్పు చాళుక్యులలో వెల్లడైంది

స్మారక చిహ్నాలు, ఎందుకంటే

రాజ్యాల సామీప్యత. లో

పాపనాశిని దేవాలయం ఉంది

శివుడు నృత్యం చేస్తున్న చెక్కడం

ఎద్దు. అతను ఆరు చేతులు కలిగి ఉన్నాడు

అతని రెండు తలలో పాము

ఆయుధాలను పైకెత్తి, మోసుకెళ్ళాడు

ఫలా మరియు డ్రమ్, ప్రధాన అయితే

చేతులు అభయ మరియు గజహస్తంలో ఉన్నాయి.

అతని కాళ్ళు స్వస్త్కాలో దాటబడ్డాయి

ఎద్దు వెనుక. ది

తన పైకి ఎత్తబడిన తలతో జంతువు

గొప్ప ఉల్లాసమైన ఆత్మలో ఉంది

తన మాస్టర్ నృత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నాడు.

అక్కడ ఇద్దరు దేవతలు నృత్యం చేస్తున్నారు

శివునికి ఇరువైపులా, ఒకటి

స్రుక్, లేదా బలి గరిటె

~ అతని చేతిలో, మరియు మరొకటి

ఏ అభిమాని. ‘ఇవి స్పష్టంగా ఉన్నాయి

: అగ్నిని సూచించడానికి ఉద్దేశించబడింది మరియు

వాయు, లోకపాలకులు ఇద్దరు. పై

| పైన ఇరువైపులా, అల్లాడుతున్నాయి

విద్యాధరులు, పూలమాలలు పట్టుకున్నారు

నృత్య దేవతను గౌరవించండి (Fig.

167)

శివుడు విందుని తనలాగా మోసే సంప్రదాయం

నృత్యాలు, అతని సంగీత నైపుణ్యం కలిపి సూచించడానికి

నృత్యంలో తన అసమానమైన నైపుణ్యంతో

ఒరిస్సాలో చాలా ప్రారంభ ఉదాహరణలు. ప్రారంభ తేదీ

శతృఘ్నేశ్వరుడు, భరతేశ్వరుడు వంటివాడు

ఆలయం, ఇక్కడ శివుడు, పది చేతులతో, నృత్యం చేయడం చూపబడింది

చతురలో, తన సాధారణ లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాడు

ఎత్తులో ఉంచబడిన పాము వలె, త్రిశూలం, పుర్రె టోపీ,

రోసరీ, అతని రెండు చేతులు వింద్‌ని పట్టుకున్నాయి

దానిపై ఆడటానికి ఒక వైఖరిలో అతని ఛాతీకి వ్యతిరేకంగా

297 (Fig. 169). అతని పాదాల వద్ద, కుడి వైపున, శిశువు ఉంది

స్కందుడు తన నెమలిపై ఉండగా, నంది ది

ఎడమ, అతని కాళ్ళ వెనుక.

శివ మరియు సిరియా కలయికలో ఒక విచిత్రమైన రూపం

మార్తాండభైరవుడు, జలిత భంగిమలో నృత్యం చేస్తున్నాడు

ఒక పడవ, కోనారక్ వద్ద సూర్య దేవాలయం మీద జరుగుతుంది.

అతను మూడు తలలు మరియు ఆరు చేతులు, మోసుకెళ్ళేవాడు

డ్రమ్, త్రిశూలం మరియు కప్డ్లా, ఒక పొడవైన భయంకరమైనది

పుర్రెల దండ మరియు నోరు విప్పి,

అద్భుతం యొక్క చిత్రం కనిపిస్తుంది (Fig. 170

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -21-10-23-ఉయ్యూరు 

Shared with Public

ప్రపంచ దేశాల సారస్వతం.amerikaa సాహిత్యం.3 వ భాగం.

నమో నమో నటరాజ -47

శిల్ప చిత్ర కళా శాస్త్రాలలో నటరాజు -17

మధ్యయుగ కేరళ

శివుడి నృత్యం ఏంటో అందరికీ తెలిసిందే

శిల్పం, చిత్రలేఖనం మరియు వాటిలో ఇష్టమైన థీమ్

కేరళలో మెటల్ పని. చెక్కలో కూడా అలా ఉండేది

చెక్కడం, దీనిలో ఇక్కడ దేవాలయాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి.

మొదటి నుండి, చెక్క ఎంపిక చేయబడింది

నిర్మాణం కోసం పదార్థం, మరియు కొనసాగింది

భారతదేశంలోని ఈ భాగంలో అనుకూలంగా ఉండాలి,

అక్కడ మనుగడలో ఒక పట్టుదల ఉంది

సంప్రదాయానికి కట్టుబడి ఉండటం. ఎట్టుమనూరులో,

మరుగుజ్జు గోపుర ద్వారం లోపలి గోడ

డ్యాన్స్ శివ యొక్క భారీ ప్యానెల్ ఉంది (Fig. 150),

ప్రదోషస్తవాన్ని దగ్గరగా అనుసరిస్తుంది. దేవి చూస్తోంది

భగవంతుని నృత్యం. డ్యాన్స్ ఫిగర్ పదహారు ఉంది

చేతులు మరియు కుడి పాదం దాదాపుగా పైకి లేచింది

ఇర్ధ్వజనుడు. ప్రధాన కుడి మరియు ఎడమ

అహిత్యవరద మరియు దండహస్తంలో ఉన్నాయి. చేతుల్లో

కుడి వైపున అతను గొడ్డలి, డ్రమ్, పాము,

పాము, జ్వాల, చంద్ర నెలవంక మరియు త్రిశూలం. కు

ఎడమవైపు, ఒక జింక, పువ్వు, గంట, వీణ, గోడ్, ఉన్నాయి

పుర్రె-టోపీ గిన్నె మరియు నందిధ్వజ. అతను నృత్యం చేస్తాడు

అపస్మార, అసమానంగా పెద్ద పరిమాణం

పామును పట్టుకొని అతనిపై నృత్యం చేస్తున్న వ్యక్తి

అపస్మర కంటే పెద్దగా ఉన్న అతని చేతులు

తాను. ఒక లక్షణం విధంగా, అన్ని ఆలస్యం

శివ డ్యాన్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కేరళ చిత్రాలు,

అందరినీ ఎగరేసిన జాటాల మండలాన్ని చూపించు

పైగా మరియు పూర్తిగా వేర్వేరుగా వ్యాపిస్తుంది

283 దిశలు, వృత్తాకార ప్రభావాలిని తాకడం,

ఇది మొత్తం యొక్క పూర్తి పతకాన్ని చేస్తుంది

నృత్య థీమ్. అక్కడ మంటల స్థానంలో

న విరామాలలో చిన్న వృత్తాకార అలంకరణలు ఉంటాయి

మండలమే. ఈ పతకం చుట్టూ, అక్కడ

కంపోజ్ చేసే అనేక ఇతర వ్యక్తులు

నటరాజ నృత్య ఇతివృత్తం. సనక, సనందన,

సనాతన మరియు సనత్కుమార అనే నలుగురు

శిశువు సాధువులు, చేతులు పైకెత్తి ఆరాధిస్తారు

పైభాగంలో చాలా ముఖ్యమైన స్థానం ఇవ్వబడింది

284

దృశ్యం. వారు ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నారు. అనేక ఉన్నాయి

ఋషులు ఎడమవైపు, చేతులు పైకి లేపారు

భక్తి పారవశ్యంలో తలమునకలవుతుంది. కుడివైపు

ఖగోళులు ఉన్నారు, వారిలో విష్ణువు ఉన్నాడు

డ్రమ్ వాయించడం, ఈ సందర్భంలో ఒక ఘఫా, బ్రహ్మ

తాళాలతో సమయం ఉంచడం మరియు ఇంద్రుడు వాయించడం

వేణువు. క్రింద, Ganeéa అతని మౌంట్

ఎలుక, తన తండ్రి నృత్యాన్ని చూస్తుంది

అతని సోదరుడు ఎదురుగా, కూర్చున్నాడు

నెమలి, తన కుడి చేయి ప్రేమగా ఎగరేసింది ఆమె జీవిత భాగస్వామి యొక్క నృత్యాన్ని చూసింది

ఆమె పక్కనే నంది ఎద్దు. మండల పరిధిలో

దానితో పాటు మరొక డ్యాన్స్ ఫిగర్ ఉంది

మూడు కాళ్లు మరియు నాలుగు చేతులు, భృంగిని పోలి ఉంటాయి,

ప్రేమతో అదనపు కాలును అందించారు

శివ మరియు ఎవరు సాధారణంగా నిస్తేజంగా చూపబడతారు

భక్తుడు. ఇది జ్వరహారంగా భైరవ. ఎప్పటిలాగే

పంపిణీ యొక్క అన్ని కేరళ ప్రాతినిధ్యాలలో

మండలంలో జాతలో తామరపూలు ఉన్నాయి

ఇతర పువ్వులు ప్రతిచోటా వాటిపై విస్తరించి ఉన్నాయి,

అనేక పాములు తమను పట్టుకున్నాయి

హుడ్‌లు, వాటి కాయిల్స్‌తో చుట్టుపక్కల అన్నింటికి చుట్టబడి ఉంటాయి

విరామాలలో జాటాలు. శివుని నెలవంక,

జటామకుఫా పైభాగంలో, అమర్చబడదు

వైపు, కానీ నుదిటి పైన, లేదా వద్ద

జాటే పైభాగం, దాని వెనుక పడి ఉన్న గీత,

జైడ్స్ మధ్య థ్రస్ట్. కాళికా కూడా చూపబడింది

285 ఆమె ప్రేతవాహనం మీద, శివుడికి చాలా దగ్గరగా, ది

కుడి, మండలం దాటి. అభిప్రాయంలో

కుమారస్వామి ఇది తొలి మధ్యయుగానికి చెందినది

కేరళ పెయింటింగ్స్ మన కోసం మిగిల్చాయి

పదహారవ ప్రారంభానికి కేటాయించవచ్చు

శతాబ్దం, ఒక శాసనం యొక్క బలం మీద

గోపురలో, దాని పునర్నిర్మాణాన్ని నమోదు చేస్తుంది.

ఇది పెయింటింగ్ తేదీని సూచిస్తుంది

ప్యానెల్ కూడా. దురదృష్టవశాత్తు, ఉంది

286

గత కొన్ని సంవత్సరాలలో కొద్దిగా రీటచింగ్. అయినప్పటికీ,

ఇది ఒక ముఖ్యమైన ప్యానెల్. 1 టికి దగ్గరగా,

ప్రక్కనే ఉన్న గోడపై, దక్షిణ సంప్రదాయం,

విష్ణువును శేషగాయిగా చూపించడంతోపాటు, నృత్యం చేయడం

శివ, చిదంబరం వద్ద, ఒక ద్వారా చిత్రీకరించబడింది

అనంతపద్మనాభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న భారీ ప్యానెల్,

విష్ణువు తన అనంత సర్ప మంచం మీద పడుకుని ఉన్నాడు,

బ్రహ్మ తన నాభి నుండి మరియు

అతని దేవీలు హాజరయ్యారు. ఇదే ఆలయంలో ఉండడం విశేషం.

సెంట్రల్ చుట్టూ సవ్యదిశలో కొనసాగుతుంది

సెల్, ప్రదక్షిణపథం చివరకి చేరుకోవడం,

ప్రవేశ ద్వారం ఎడమవైపున ఒక చక్కటి చెక్కను చూస్తారు

పెయింటింగ్ అదే తేదీ యొక్క ప్యానెల్

ముందుగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడ మళ్ళీ పదహారు చేతులు

శివ డ్యాన్స్, దేవి అతనిని చూస్తోంది

ఆమెకు దగ్గరగా ఉన్న నంది ఎద్దు. ఈ చెక్క ప్యానెల్

పెయింటింగ్‌ను చాలా దగ్గరగా అనుసరిస్తుంది. కొంచెం

సిరియా ప్యానెల్‌ను దాటి మరో చిన్నది

దేవిగా శివుడు నృత్యం చేస్తున్న చెక్క చెక్కడం

సంగీత వాయిద్యం వాయిస్తాడు.

మరింత ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే ఇది ఏకకాలంలో జరిగింది

ఆలయం యొక్క మునుపటి దశతో, అక్కడ

యొక్క ప్రవేశ ద్వారం వద్ద బ్యాలస్ట్రేడ్ మీద ఉంది

గర్భగృహ, నృత్యం యొక్క చక్కటి రాతి శిల్పం

శివ, ఒకే జత చేతులతో, విభిన్నంగా

287 రెండు చెవులపై కుండలాలు, జటామకూట, ఇండి- ఈ రకమైన శివుని యొక్క అనేక ప్రాతినిధ్యాలు. AS

కపర్ది మరియు అర్ధనారి అయిన శివను క్యాటింగ్. సహా అన్ని రకాల నృత్యాలకు మూలకర్త

అతని నృత్యానికి జానపద నృత్యం యొక్క సంగీత సహవాయిద్యం ఉంది, శివ ఇక్కడ మేకింగ్ ద్వారా ప్రశంసించబడ్డాడు

తాళాలు మరియు డ్రమ్. అతనికి ప్యానెల్ యొక్క హీరో మరింత ఆసక్తికరమైన ఏమిటి. మాకు ఇలాంటివి ఉన్నాయి

ఈ ముక్కలో ఇది శివ కుడకిట్టు నాట్య ప్రాతినిధ్యాన్ని మరొక ప్రారంభంలో సూచిస్తుంది

తిరుక్కోడిత్తనం వద్ద కుడకిటియు నర్తకిగా, లేదా పిచర్-నర్తకిగా. ఇక్కడ కూడా

కుండలు విసిరి వాటిని స్వీకరించడం _ నర్తకి త్రివిక్రశౌల్డర్ వద్ద అయితే శివుడు అని అర్థం.

వెనుక, చేతులు మరియు మొదలగునవి, ఒక నృత్య మంగళం ఇది శివుడు కాదు, ఇది కాడలో నిమగ్నమై ఉంది

కేరళలో చాలా ఇష్టమైనది. డ్యాన్స్ ఉన్నాయి, కానీ అందమైన స్త్రీలింగ నృత్యం.

288 తిరువాఫిజికులంలో కొన్ని అద్భుతమైనవి ఉన్నాయి

పదహారవ-పదిహేడవ శతాబ్దపు చిత్రాలు

భద్రపరచబడి, చక్కటి పెయింటింగ్ ఉంది

పదహారు చేతులు గల నటరాజు

ఉమామహెగ్వర వంటి అందమైన ప్యానెళ్లతో ర్యాంక్ పొందింది,

వేణుగోపాల మరియు గోపికలు న

ప్రక్కనే ఉన్న ఫలారా మరియు ఇతరుల గోడలు. దురదృష్టవశాత్తు

ఈ పెయింటింగ్, ఇది జరుగుతుంది

చిన్న నటరాజ మందిరం గోడపై,

ఆలయం యొక్క ఆవరణలోనే ఉంది

తిరిగి పెయింట్ చేయబడి నాశనం చేయబడింది. యాదృచ్ఛికంగా అది

లో ఉన్న అతి కొద్ది దేవాలయాలలో ఒకటి

స్వతంత్ర లోహ చిత్రాలను కలిగి ఉన్న కేరళ

నటరాజ.

అయితే, ఈ అందమైన పెయింటింగ్ కోల్పోవడం

దాదాపు జరిమానా ఉనికి ద్వారా భర్తీ చేయబడింది

చెక్క చెక్కడం, నటరాజు యొక్క బ్రాకెట్ బొమ్మ

ఈశాన్య మూలలో. యొక్క మెటల్ చిత్రాలు

ఆలయంలో నటరాజ, శివకామసుందరి

పదహారవ-పదిహేడవ శతాబ్దానికి చెందినవి.

ఈ మెటల్ ఇమేజ్‌లోని ఆసక్తికరమైన అంశం

ఆర్కెస్ట్రా కోసం ఇద్దరు సంగీతకారులు ఉన్నారు

సమీపంలోని పీఠంపై తోడు

శివానికి ఇరువైపులా ప్రభ టెర్మినల్స్,

వాటిలో ఒకటి నాలుగు చేతులు, మరొకటి

సాధారణమైనది.

త్రిచూర్‌లోని వడక్కునాథ ఆలయంలో,

మధ్య ప్రాకార లోపలి గోడపై

దీపములు, చాలా పెద్ద ఉంది, బహుశా

నటరాజును సూచించే అతిపెద్ద, కుడ్యచిత్రం. ఇది

పాత పెయింటింగ్, బహుశా పదహారవ శతాబ్దానికి చెందినది.

ఇది గుర్తించబడదు, దాదాపు ఖాతాలో

ఒక భారీ ఎద్దు ఆధునిక uncouth అదనంగా, తయారు

పెయింట్ చేయబడిన మట్టి, ఇది దాదాపు ఈ పెయింటింగ్‌ను దాచిపెడుతుంది

మరియు పక్కనున్నది, పద్మనాభానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

శేషగాయిగా విష్ణువు. ఈ పెద్ద ప్యానెల్

నటరాజ ప్రాతినిధ్యం యొక్క సాధారణ పద్ధతిని అనుసరిస్తుంది

శివ పదహారు చేతులు మరియు వివరాలు

ఎట్టుమనిర్ వద్ద గుర్తించబడినవి ఇక్కడ పునరావృతమవుతాయి. ది

మూడు తలలు, మూడు కాళ్ల చిన్న నృత్యం

బొమ్మ, జ్వరహర లేదా భైరవ లాగా, 1s

ఎట్టుమంత్ర్ వద్ద కూడా పునరావృతమైంది. శేషసాయి

ప్రక్కనే ఉన్న గోడపై ప్యానెల్ కూడా చాలా పెద్దది

ఒకటి మరియు లో ఎంత అనేది స్పష్టంగా సూచిస్తుంది

దక్షిణానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే గొప్ప సంప్రదాయాన్ని అనుసరించారు

శివ, విష్ణు కలిసి, ఒక చిత్రం

డైనమిక్ ఫోర్స్ మరియు మరొకటి స్టాటిక్

శక్తి. ప్రధాన మందిరం బయటి గోడపై

నటరాజ థీమ్ పునరావృతమవుతుంది (Fig. 151).

వైకోమ్‌లోని శివాలయంలో, ఎ

పదహారు-చేతుల శివ నృత్యం యొక్క పెయింటింగ్, ఆన్

వృత్తాకార గర్భగృహ బయటి గోడ, వద్ద

సవ్యదిశలో పెరంబులేషన్ యొక్క ప్రారంభ స్థానం.

అదేవిధంగా, ఒక అందమైన ప్రారంభ చెక్క ప్యానెల్

శివ డ్యాన్స్, ఇది కేటాయించబడాలి

పద్నాల్గవ-పదిహేనవ శతాబ్దం, వద్ద గుర్తించబడింది

ఎగువ, దీర్ఘచతురస్రాకారంలో మొదటి మూలకు సమీపంలో

లైట్ల ప్రాకార, ఒకరు సవ్యదిశలో ముందుకు వెళతారు.

త్రిప్రయాద్ర్‌లోని రామ మందిరంలో, న

శ్రీకోయిల్ యొక్క మరొక గోడ, పదిహేడవది ఉంది

నటరాజ శతాబ్దపు పెయింటింగ్, పదహారు చేతులు,

దేవి మరియు నంది ఎద్దు అతనిని చూస్తున్నారు

నృత్యం (Fig. 152). ఇక్కడ విష్ణువు కాదు

ఘటాన్ని పోషిస్తుంది, కానీ కుబేరుడు, ప్రభువు

యక్షులు, చీకటి, దంతాలు మరియు రెండు చేతులు. వద్ద వంటి

ఎట్టుమణిర్, భద్రకాళి, వేటల మీద కొలువుదీరి, ఉంది

కుడివైపు చూపబడింది. ప్యానెల్ ఎగువన ఉన్నాయి,

ఒకదానికొకటి, గణేశ మరియు స్కంద.

అదేవిధంగా, పుండరీకపురంలోని విష్ణువు ఆలయంలో,

ఒక అందమైన పెయింటింగ్ ఉంది

పదిహేడవ శతాబ్దం నటరాజును చూపుతుంది

(Fig. 153), ఎప్పటిలాగే పదహారు చేతులు, నృత్యం

అపస్మర న. ఈ పెయింటింగ్ శైలి గుర్తుచేస్తుంది

ఎట్టుమనిర్ మరియు మత్తాయిచేరి పని. దేవి మరియు

నంది ఎద్దు, గణేశగా నృత్యాన్ని చూడండి

మరియు స్కంద, వారి వాహనాలపై, పార్శ్వం

దిగువన సెంట్రల్ మెడల్లియన్. కుబేరుడు లేదా

వైశ్రవణుడు క్రింద కుడివైపున ఘఫాను పోషిస్తాడు

మరియు ఇంద్రుడు, అతని ముందు, అతని చేతులు పట్టుకున్నాడు

ఆరాధనలో పట్టుకున్నారు. మూడు కన్నుల భూతగణం,

ఇంద్రుని ముందు శంఖం ఊదాడు. మేక తలగల

దక్ష, చిలుక శుక, మరియు ఎ

ఋషి ఎడమ ఎగువన చూపబడింది, నంది,

తుర్బురు మరియు ఇతర ఋషులు సంబంధితమైనవి

కుడి. మూడు ముఖాలు మరియు_ మూడు కాళ్లు

భైరవ డ్యాన్స్ ఫిగర్ కూడా ఉంది,

ప్రధాన నర్తకి దగ్గరగా.

| నటరాజు మరియు దేవి యొక్క కాంస్య చిత్రం, a

సాధారణ పీఠం, త్రివేండ్రం మ్యూజియంలో,

చివరి భాగం అయినప్పటికీ, ఉదాహరణగా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది

అలంకరించబడిన కేరళ శైలి (Fig. 159). శివకు ఉంది

సాధారణ నాలుగు చేతులు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఎక్కడ

దేవికి కూడా ప్రభ అందించబడింది

రెండు వేర్వేరు ప్రభావాలిలు, ఒకటి నటరాజ మరియు

మరొకటి శివకామసుందరి కోసం, ఇక్కడ దేవి ఉంది

అదే పీఠం, డ్యాన్స్ లార్డ్‌తో

ఆమెతో ఒక సాధారణ ప్రభను పంచుకోవడం.

కేరళలోని చెక్క దేవాలయాలు చాలా ఉన్నాయి

తెప్పలను రక్షించే ఆసక్తికరమైన లక్షణం

మెటల్ కవరింగ్ ద్వారా. ఇటువంటి తెప్ప-బూట్లు

కొన్నిసార్లు ఉపశమనంతో అందంగా అలంకరించబడతాయి.

చెక్కిన రాఫ్టర్-బూట్లలో భద్రపరచబడింది

త్రివేండ్రం మ్యూజియంలో రెండు ఉన్నాయి

నటరాజ థీమ్ వాటిపై ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఒకటి

వారు కరైక్కళమ్మైయార్‌తో కలిసి నటరాజ నృత్యాన్ని చూపుతున్నారు

అతనికి దగ్గరగా, సమయం ఉంచడం (Fig.

157) లో కరైక్కలమ్మత్యార్ యొక్క ప్రజాదరణ

289 శైవ పురాణం, మరియు నటరాజ ప్రత్యేక అనుగ్రహం

ఒకప్పుడు గొప్ప అందగత్తె అయిన ఈ గొప్ప భక్తుడు కోరాడు

వికారపు చిత్రంగా మారడానికి,

ఆమెపై దృష్టి కేంద్రీకరించడానికి మరింత సహాయం చేయడానికి

భగవంతుని పట్ల ఆమెకున్న భక్తి అందరికీ తెలిసిందే. ది

శివ ప్రత్యేకంగా డ్యాన్స్ చేశాడని కథనం

ఆమె పవిత్ర దర్శనం యొక్క సంగ్రహావలోకనం, మరియు ఆమె

సమయం ఉంచింది, అతని ద్వారా ఆనందింపబడి మరియు ఆకర్షితుడయ్యాడు

నృత్యంలో అందమైన అడుగు అడుగులు. కరైక్కళమ్మయ్యర్

దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రతిచోటా సంభవిస్తుంది మరియు కూడా

సిలోన్‌లో, మరియు కంబోడియాకు దూరంగా, సూచించినట్లు

వేరే చోట.

నటరాజా మాత్రమే కాకుండా మరొక తెప్ప-షూ ప్రదర్శనలు

మరియు కరైక్కళమ్మయ్యర్, కానీ దేవి కూడా చూస్తున్నారు

అతని నృత్యం (Fig. 158). ఈ తెప్పలు లోపల ఉన్నందున-

– క్రిబ్డ్, వారి తేదీ సహాయంతో నిర్ణయించబడింది

వారి పాలియోగ్రఫీ పదిహేనవ-పదహారవది

శతాబ్దం.

మట్టంచేరి ప్యాలెస్‌లో, అక్కడ ఒక

అందమైన ప్యానెల్‌ల మొత్తం గ్యాలరీని సూచిస్తుంది

రామాయణంలోని సన్నివేశాలు కూడా గొప్పగా ఉన్నాయి

శివుని లీలల క్రమం. అతని కథ

పర్వతం యొక్క టాయిలెట్ అయిన పార్వతితో వివాహం

యువరాణి మరియు ఇతర సన్నివేశాలు కూడా ఉన్నాయి

_ ఇక్కడ గొప్ప ఫ్రీక్వెన్సీ. వాటిలో ఒకటి దేవిని చూపిస్తుంది,

ఒక ఎద్దుపై అమర్చబడి, నిరంతరం వీక్షిస్తూ ఉంటుంది

అసూయతో కూడిన కన్ను మరియు రెడ్ హ్యాండెడ్‌గా పట్టుకోవడం, ఆమె ప్రభువు,

మంత్రముగ్ధులను చేసే అందమైన అమ్మాయితో నృత్యం చేయడం,

మోహిని వేషంలో విష్ణువు, ఇది పార్వతి

అర్థం కాలేదు (p. 28, Fig. 5). శివ, గా

నృత్య ప్రభువు, తన తాండవాన్ని అబ్బురంగా నాట్యం చేస్తున్నాడు

మోహిని యొక్క /ఆస్యతో, ఇది మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది

స్వయంగా మూలపురుషుడైన విష్ణువు కేసు

కైస్ట్కిలోని ఈ అత్యంత మనోహరమైన నృత్యం

vnitti, అది అతని మనోహరమైన కదలికల నుండి ఉద్భవించింది

అవయవాలు, అతను మధు వైపుకు ముందుకు వెళ్ళాడు మరియు

క్షీర సముద్రం మీద వారిని నాశనం చేయడానికి కైటభుడు.

ఇది విష్ణు మాయ, వైష్ణవి మాయ, మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది

ఈ పని చేసిన స్త్రీ పరాక్రమం,

మరియు ఇక్కడ మళ్ళీ అదే మంత్రగత్తె, ఎవరు

మథనం తర్వాత అసురులను మోసం చేయడమే కాదు

అమృతం కోసం సముద్రం, కానీ శివుడు కూడా,

పిచ్చిగా ఆమె వెంట పరుగెత్తేవాడు, ఆమె చేత మంత్రముగ్ధుడయ్యాడు

అందం. మలబార్ మోహినిద్దం స్వస్థలం,

కేరళలో ఒక స్త్రీ నృత్యం. ఈ మోహిని-అట్టం

అనేది ఒక రకమైన /ఆస్య, కథాకళిగా ఉన్న ప్రాంతంలో

తాండవ వర్ధిల్లింది. ఇది © యొక్క ఫిట్‌నెస్‌లో ఉంది

తాండవ యొక్క సామరస్యం లేదా ఐక్యత మరియు

లాస్య శివ మరియు కలిసి తీసుకురావడం ద్వారా చూపబడింది

మోహిని ఒక సాధారణ నృత్య నాటకంలో చిత్రీకరించబడింది

ఈ పెయింటింగ్.

మట్టంచేరి- ప్యాలెస్‌లోని మరో ప్యానెల్‌లో

స్వయంగా, ఉమామహీవర, శివాల ప్యానెల్ ఉంది

కలిసి కూర్చున్న ఉమతో, వారి మొత్తం

290

గణేశ మరియు స్కందతో సహా పరివారం చూస్తున్నారు

కలియంద్ మోహిని నృత్యం (పే. 29, ఫిగ్. 6).

ఇక్కడ మోహిని నృత్యం ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినది

ఇది క్లాసికల్ యొక్క విభిన్న రకాన్ని స్పష్టంగా సూచిస్తుంది

నృత్యం, మోహింత్-అట్టం, మంత్రగత్తె పేరు పెట్టారు

ఆమె. శివ, డ్యాన్సర్‌గా,

గొప్ప నృత్యానికి సాక్షి (Fig. 156), అలాగే ఒకటి

నాట్యాన్ని ప్రచారం చేసినవాడు

భరత వంటి కళ యొక్క గొప్ప ఘాతుకులకు

మరియు నంది, స్పష్టంగా ఈ విధంగా విభిన్నంగా వివరించబడింది

పెయింటింగ్స్ మరియు శిల్పాలు దీనిని సూచిస్తాయి

థీమ్.

పల్లియార్‌కావు వద్ద ఒక పెయింటింగ్ ఉంది

ఆలయం, పదహారు చేతుల శివుడు, కొంతవరకు పోలి ఉంటుంది

ఎట్టుమనిర్ వద్ద మునుపటివి మరియు

పుండరీకపురం, అయితే చాలా కాలం తరువాత.

ఇక్కడ ప్రధాన కుడి చేయి ధియవరదలో లేదు,

కానీ చిన్ముద్రలో ఉంది, ఇది బోధనను సూచిస్తుంది. ఆసక్తికరంగా

తగినంత అక్షమాల ఉంది

లో వేలు మరియు బొటనవేలు మధ్య

ప్రధాన కుడి చేయి, ప్రధాన ఎడమవైపు ఉండగా

దండహస్త.

వెట్టికావు ఆలయం నుండి ఇదే విధమైన పెయింటింగ్

పెరమంగళం వద్ద, అయితే అందరికీ ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది

ఈ ప్రాంతంలో సాధారణ ఐకానోగ్రాఫిక్ లక్షణాలు, isa

ఆలస్యంగా ఒకటి, పాత ప్యానెళ్లను తిరిగి పెయింట్ చేయడం ఫలితంగా

కేరళలోని అనేక దేవాలయాలలో, ఇతర చోట్ల వలె

దక్షిణ దేశంలో (Fig. 154).

పద్మనాభపురం రాజభవనంలో ఎ

చక్కటి పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు ప్యానెల్ శివునికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది

నృత్యం (Fig. 155). ఇక్కడ అనుగుణంగా

ఈ ప్రాంతం యొక్క శైలి ముఖం కొంతవరకు పొడుగుగా ఉంటుంది

సాధారణ స్లిమ్ ఫిగర్‌తో సామరస్యంగా, ఇది

అనేది ఇక్కడ ఆనవాయితీ. పదహారు చేతులు, నందిధ్వజము,

భారీ అపస్మియారా ఇంకా పెద్దదిగా పట్టుకుంది

పాము, చుట్టూ ఉన్న దేవతలు మరియు దేవతలు, సహా

నంది ఎద్దు పక్కన దేవి నిలబడి ఉంది

వీక్షించడం, గణేఫా మరియు స్కంద వారి వారిపై

మౌంట్‌లు మరియు మిగిలిన అన్ని పరివారం

స్థానిక సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా. దేవి రుచి

డ్యాన్స్, సాక్షిగా మాత్రమే కాదు, పార్టిసిపెంట్‌గా కూడా

కళ యొక్క ప్రదర్శనలో, స్పష్టం చేయబడింది

ఈ చిత్ర గ్యాలరీలో ఒక ముఖ్యమైన పెయింటింగ్‌లో

స్వయంగా, ఒక ప్యానెల్ శివుడిని పార్వతితో చూపిస్తుంది,

దాదాపుగా తన డ్యాన్స్ స్టెప్పులను ఆమెకు ప్రదర్శిస్తున్నాడు

సూక్ష్మ నైపుణ్యాల గురించి ఆమె సరైన ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తే

ఆచరణాత్మక ప్రదర్శన ద్వారా కళ

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -20-10-23-ఉయ్యూరు —