ప్రపంచ ప్రసిద్ధ  సాంఘిక నవలా రచయిత చార్లెస్ డికెన్స్ జీవిత చరిత్ర -1

ఆ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నవలా రచయితగా, ఇంగ్లాండ్ కన్న గొప్ప హాస్య రచయితలలో ఒకరిగా పేరుగాంచిన చార్లెస్ డికెన్స్, 1812 ఫిబ్రవరి 7వ తేదీ, శుక్రవారం నాడు పోర్ట్‌సీలోని ల్యాండ్‌పోర్ట్‌లో జన్మించారు.

ఆయన తండ్రి జాన్ డికెన్స్, నౌకాదళ వేతన కార్యాలయంలో (Navy-pay office) గుమాస్తాగా పనిచేసేవారు. ఆ సమయంలో ఆయన పోర్ట్స్‌మౌత్ డాక్‌యార్డ్‌లో విధులు నిర్వర్తిస్తుండేవారు. సోమర్‌సెట్ హౌస్‌లోని అదే కార్యాలయంలో పనిచేసే థామస్ బారో అనే వ్యక్తి ద్వారా, ఆయన సోదరి ఎలిజబెత్ బారోతో జాన్ డికెన్స్‌కు పరిచయం ఏర్పడింది; కాలక్రమేణా ఆమె ఆయనను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి మొత్తం ఎనిమిది మంది సంతానం కలగగా, వారిలో ఇద్దరు చిన్నతనంలోనే మరణించారు. వీరిలో పెద్ద కుమార్తె ఫన్నీ (జననం 1810) కాగా, ఆ తర్వాత చార్లెస్ జన్మించారు (పోర్ట్‌సీ బాప్టిజం రిజిస్టర్‌లో ఆయన పేరు ‘చార్లెస్ జాన్ హఫ్హామ్’ అని నమోదైంది; అయితే ఆయన అరుదుగా తన పేరును రాసుకున్నప్పుడు ‘హఫ్హామ్’ (Huffam) అని పేర్కొనేవారు). ఆ తర్వాత ఆల్ఫ్రెడ్ అనే కుమారుడు జన్మించి చిన్నతనంలోనే మరణించగా, ఆపై లెటిషియా (జననం 1816), హ్యారియెట్ (ఈమె కూడా చిన్నతనంలోనే మరణించింది), ఫ్రెడరిక్ (జననం 1820), ఆల్ఫ్రెడ్ లామెర్ట్ (జననం 1822) మరియు అగస్టస్ (జననం 1827) జన్మించారు. వీరిలో ప్రస్తుతం రెండవ కుమార్తె మాత్రమే జీవించి ఉన్నారు.

వాల్టర్ స్కాట్ తన స్వీయచరిత్రలో, తన కుంటితనానికి చేసిన విచిత్రమైన చికిత్సల గురించి ప్రస్తావిస్తూ, తనకు మూడేళ్లు కూడా నిండని వయసులో, తన తాతగారి ఫామ్‌హౌస్‌లోని గదిలో నేలపై పడుకుని ఉన్నట్లు గుర్తుచేసుకున్నారు. అప్పుడు ఆయన శరీరం చుట్టూ, గొర్రె శరీరం నుండి తీసిన వెచ్చని చర్మాన్ని కప్పి ఉంచేవారు. డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్ జ్ఞాపకశక్తి అంతకంటే వెనక్కి వెళ్తుంది. తన శైశవదశలోని అస్పష్టమైన రోజుల్లోకి ఆయన ఎంత లోతుగా తొంగి చూశారంటే, తన తల్లిని, ఆమె దగ్గర పనిచేసే పనిమనిషిని ఆయన చూడగలిగారు. వారు నేలపై వంగి ఉండటం లేదా మోకాళ్లపై కూర్చోవడం వల్ల, ఆయన దృష్టికి వారు చిన్నగా కనిపించేవారు; ఆయన వారిద్దరి మధ్య అస్థిరమైన అడుగులతో అటు ఇటు తిరుగుతుండేవారు. ఇది కేవలం కల్పన కావచ్చునని ఆయన అంగీకరించినప్పటికీ, చాలా చిన్న పిల్లల్లో ఉండే పరిశీలనా శక్తి ఎంతో అద్భుతమైనదని, అది చాలా సూక్ష్మంగా, ఖచ్చితంగా ఉంటుందని ఆయన నమ్మేవారు. మనలో చాలామంది ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువ కాలం వెనక్కి వెళ్లి, అప్పటి విషయాలను గుర్తుంచుకోగలమని ఆయన భావించేవారు. అయితే, ఆయన చెప్పిన మరో విషయం మాత్రం ఖచ్చితంగా కల్పన కాదు: “ఈ కథనంలో నేను రాసే విషయాల ద్వారా, నేను చిన్నతనంలోనే చాలా నిశితంగా పరిశీలించేవాడినని లేదా పెద్దయ్యాక కూడా నా బాల్యానికి సంబంధించిన బలమైన జ్ఞాపకశక్తిని కలిగి ఉన్నానని అనిపిస్తే, ఆ రెండు లక్షణాలు నిజంగానే నాలో ఉన్నాయని నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను.” డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్ విషయంలో ఇది ఎంత నిజమో, చార్లెస్ డికెన్స్ విషయంలో కూడా ఇది అంతే సహజమైన, నిజమైన విషయం.

పోర్ట్‌సీలోని తమ ఇంటి ముందున్న చిన్న తోట తనకు గుర్తున్నట్లు ఆయన నాతో తరచుగా చెప్పేవారు. ఆయనకు రెండేళ్ల వయసున్నప్పుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఆ తోటలో, వంటగది కిటికీ (ఇది నేల మీద ఉన్న కంకర దారికి దాదాపు సమాంతరంగా ఉండేది) గుండా ఒక నర్సు గమనిస్తుండగా, ఆయన ఏదో తింటూ అటు ఇటు తిరిగేవారు; ఆయనతో పాటు ఆయన అక్క కూడా ఉండేవారు. ఒకరోజు సైనికుల కవాతును చూపించడానికి ఆయన్ని ఆ తోట నుండి తీసుకువెళ్లారు. ఆయన ‘నిక్లెబీ’ (Nickleby) నవల రాస్తున్న సమయంలో మేము కలిసి పోర్ట్స్‌మౌత్‌లో ఉన్నప్పుడు, పాతికేళ్ల క్రితం, అదే ప్రదేశంలో, తాను చాలా చిన్న పసిపిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడు చూసిన సైనిక కవాతు యొక్క ఆకారాన్ని ఆయన సరిగ్గా గుర్తుపట్టారు. అతని తండ్రి తన విధురీత్యా పోర్ట్స్‌మౌత్ నుండి లండన్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వారు మిడిల్‌సెక్స్ హాస్పిటల్ సమీపంలోని నార్ఫోక్ స్ట్రీట్‌లో అద్దె ఇంట్లో నివసించారు. పోర్ట్‌సీ నుండి బయలుదేరినప్పుడు మంచు కురుస్తోందనే విషయం ఆ చిన్నారి జ్ఞాపకాల్లో బలంగా ముద్రించుకుపోయింది. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, అతని తండ్రికి చాథమ్ డాక్‌యార్డ్‌లో విధి నిర్వహణ బాధ్యతలు అప్పగించడంతో, వారు మరో చోటికి మారాల్సి వచ్చింది. చాథమ్‌లో వారు నివసించిన ఇల్లు ‘సెయింట్ మేరీస్ ప్లేస్’ (దీనినే ‘ది బ్రూక్’ అని కూడా పిలిచేవారు)లో ఉండేది. ఆ ఇంటి ముందు, వెనుక చిన్న తోటలు ఉండేవి; పక్కనే ‘ప్రొవిడెన్స్ చాపెల్’ అనే బాప్టిస్ట్ ప్రార్థనా మందిరం ఉండేది. దీనికి మిస్టర్ గైల్స్ అనే వ్యక్తి పాస్టర్‌గా ఉండేవారు (ఆయన గురించి తర్వాతి భాగంలో ప్రస్తావిస్తాను). అప్పుడు చార్లెస్‌కు నాలుగైదు ఏళ్ల వయస్సు; అతను తొమ్మిదేళ్ల వయస్సు వచ్చే వరకు అక్కడే ఉన్నాడు. అతని బాల్యపు జ్ఞాపకాల్లో అత్యంత చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయినవి ఇక్కడే ఏర్పడ్డాయి. అతని జీవిత చరమాంకంలో కూడా, అతని మనసును అత్యంత గాఢంగా ప్రభావితం చేసిన అంశాలు అతని బాల్యపు తొలి రోజులకు సంబంధించినవేనని చెప్పవచ్చు.

రోచెస్టర్ మరియు గ్రేవ్సెండ్ నగరాల మధ్య ప్రధాన రహదారిలో, అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ‘గాడ్స్‌హిల్ ప్లేస్’ అనే ఇల్లు ఉంది. అది అతని నివాసంగా మారకముందే, మేము చాలా ఏళ్ల పాటు ఆ ఇంటి ముందు నుండి ప్రయాణించేవాళ్లం. ప్రతిసారీ దాని గురించి ఏదో ఒక మాట చెప్పుకునేవాళ్లం. మొదటిసారి అతనితో కలిసి ఆ ఇంటిని చూసినప్పుడు, అతను నాతో ఒక విషయం చెప్పాడు: తన బాల్యపు జ్ఞాపకాల్లో ఈ ఇల్లు ఎప్పుడూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉండేదని అతను తెలిపాడు. చాథమ్ నుండి తన తండ్రితో కలిసి వస్తున్నప్పుడు, ఈ ఇంటిని చూసి అతను ఎంతో ముగ్ధుడై, దాని వైపు ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. అప్పుడు అతని తండ్రి, “నువ్వు కష్టపడి పనిచేస్తే, పెద్దయ్యాక ఇలాంటి ఇంట్లోనే లేదా ఇదే ఇంట్లో నివసించవచ్చు” అని వాగ్దానం చేశారు. ఆ మాట అతనిలో ఎంతో కాలం పాటు ఒక బలమైన ఆశయంగా నిలిచిపోయింది. ఈ కథ చాలా ఆహ్లాదకరమైనది. విదేశీ ప్రయాణాల గురించి ఆయన రాసిన వ్యాసాల్లో ఒకదాని ప్రారంభంలో దీనికి ఒక ప్రామాణికమైన ధృవీకరణ కనిపిస్తుంది. కాంటర్‌బరీకి వెళ్లే దారిలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఆయనకు తన చిన్ననాటి రూపం ఎదురైనట్లుగా ఒక దృశ్యం కనిపిస్తుంది:

“పాత రాజమార్గం చాలా నునుపుగా ఉంది, గుర్రాలు ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి, మేము చాలా వేగంగా వెళ్తున్నాం. గ్రేవ్స్‌ఎండ్ మరియు రోచెస్టర్ నగరాల మధ్యలో ఉన్నప్పుడు—అక్కడ వెడల్పాటి నదిలో తెల్లని తెరచాపలున్న ఓడలు, నల్లని పొగను వదిలే స్టీమర్లు సముద్రం వైపు వెళ్తున్నాయి—దారి పక్కన ఒక విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు కనిపించాడు.

“‘హలో!’ అని నేను ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడిని అడిగాను, ‘నువ్వు ఎక్కడ ఉంటావు?’

“‘చాథమ్‌లో ఉంటాను’ అని వాడు చెప్పాడు.

“‘అక్కడ ఏం చేస్తావు?’ అని అడిగాను.

“‘బడికి వెళ్తాను’ అని వాడు చెప్పాడు.

“నేను వెంటనే వాడిని ఎక్కించుకున్నాను, మేము ప్రయాణం కొనసాగించాం. కాసేపటికే, ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు ఇలా అన్నాడు, ‘మనం ఇప్పుడు గాడ్స్‌హిల్ దగ్గరకు వస్తున్నాం. ఇక్కడే ఫాల్‌స్టాఫ్ అనే వ్యక్తి ప్రయాణికులను దోచుకోవడానికి వచ్చి, ఆ తర్వాత పారిపోయాడు.’

“‘నీకు ఫాల్‌స్టాఫ్ గురించి తెలుసా, ఏంటి?’ అని అడిగాను.

“‘అతని గురించి అంతా తెలుసు!’ అని ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు చెప్పాడు. ‘నాకు తొమ్మిదేళ్లు, నేను రకరకాల పుస్తకాలు చదువుతాను. దయచేసి మనం కొండ పైభాగంలో ఆగి, అక్కడ ఉన్న ఆ ఇంటిని ఒక్కసారి చూద్దామా!’

“‘నీకు ఆ ఇల్లు అంతగా నచ్చిందా?’ అని అడిగాను.

“‘అయ్యో, అయ్యా!’ అని ఆ విచిత్రమైన చిన్న బాలుడు అన్నాడు, ‘నాకు తొమ్మిదేళ్ల వయసులో సగం వయసు ఉన్నప్పటి నుండే, ఈ ఇంటిని చూడటానికి రావడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఇప్పుడు నాకు తొమ్మిదేళ్లు, అందుకే నేనే స్వయంగా దీన్ని చూడటానికి వస్తున్నాను. నాకు గుర్తున్నంత కాలంగా, నేను ఈ ఇంటిని ఎంతగా ఇష్టపడుతున్నానో గమనించిన మా నాన్న, నాతో తరచుగా ఇలా అనేవారు: “నువ్వు పట్టుదలతో, కష్టపడి పనిచేస్తే, ఏదో ఒక రోజు ఈ ఇంట్లోనే నివసించే అవకాశం నీకు రావచ్చు.” కానీ అది అసాధ్యం కదా!’ అని వాడు అన్నాడు.”

చాథమ్‌లో చార్లెస్ నివసించిన చివరి రెండు సంవత్సరాలలో,

అప్పటికే మిస్టర్ విలియం గైల్స్ అని పేరు పొందిన యువ బాప్టిస్ట్ మతబోధకుడు క్లోవర్ లేన్‌లో నడుపుతున్న పాఠశాలకు అతన్ని పంపించారు.

అతని చిత్రం నా మదిలో చాలా బలంగా ఉంది; అతను ఒక సున్నితమైన, ఆలోచనాపరుడైన, బలహీనమైన శరీరం గల చిన్న బాలుడు; అంతటి చిన్నపిల్లవాడికి ఉండకూడని అసాధారణమైన జ్ఞానం, ఊహాశక్తి, మరియు ఒక ఉపాధ్యాయుడు తన నిర్దేశం ప్రకారం మంచికి లేదా చెడుకు, సంతోషానికి లేదా దుఃఖానికి మళ్లించగల ప్రమాదకరమైన చంచలమైన తెలివితేటలు అతనిలో ఉండేవి.

అంతేకాకుండా, మిస్టర్ గైల్స్ ప్రభావం, అది ఎంత ఉన్నప్పటికీ, అనుకూలంగానే ఉన్నట్లు అనిపించింది.

తరువాతి కాలంలో చార్లెస్‌కు, తన సరిగా పట్టించుకోని బాల్యంలో తన మొదటి గురువు తనను ఒక సమర్థుడైన బాలుడిగా ప్రకటించాడనే కృతజ్ఞత లేని భావన కలిగింది. మరియు, ‘పిక్విక్’ ప్రచురణ దాదాపు సగం పూర్తయినప్పుడు,

అతని పాత గురువు “అనుపమానమైన బోజ్”కు ప్రశంసాపూర్వకమైన శాసనంతో ఒక వెండి పొగాకు డబ్బాను పంపినప్పుడు,

అది అతనికి క్లోవర్ లేన్ అకాడమీలో తన మొదటి సంవత్సరం పరీక్షలో పొందిన మరింత విలువైన ప్రశంసను గుర్తుచేసింది.

ఆ పరీక్షలో అతను ‘హ్యూమరిస్ట్స్ మిసెల్లానీ’ నుండి డాక్టర్ బోలస్ గురించిన ఒక భాగాన్ని పఠించినందుకు, అతని యవ్వనపు అహం అతన్ని మోసగించకపోతే, రెట్టింపు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.

మిస్టర్ గైల్స్ అతనికి నేర్పిన ఏకైక చెడ్డ అలవాటు అయిన, ‘ఐరిష్ బ్లాక్‌గార్డ్’ అని పిలవబడే పొగాకును కొంతకాలం చాలా మితంగా వాడటం, తన పాత గురువు ఇచ్చిన ఈ బహుమతి ఫలితమే; కానీ అతను కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత దానిని మానేశాడు, మరియు మళ్ళీ ఎన్నడూ పునఃప్రారంభించలేదు.

క్లోవర్ లేన్ సమీపంలోని బాలుర ఆటస్థలంలో—అక్కడే పాఠశాల కూడా ఉండేది—ఒకానొక బాల్య జ్ఞాపకం ప్రకారం, ఎండుగడ్డిని కుప్పగా పోసిన ఒక భారీ రాశిని ‘సెరింగపటం చెరసాల’గా భావించి, అందులో బందీగా ఉన్న తనను, విజేతలైన బ్రిటిష్ సైనికులు (నిజానికి పక్క ఇంట్లో ఉండే బాలుడు, అతని ఇద్దరు బంధువులు) వచ్చి విడిపించారని అతను గుర్తు చేసుకునేవాడు. అప్పుడు, ఇంగ్లాండ్ నుండి (అంటే, వరుసలో ఉన్న రెండో ఇల్లు) తనను విడిపించి, వివాహం చేసుకోవడానికి వచ్చిన తన కాబోయే భార్య (మిస్ గ్రీన్) అతన్ని చూసి ఎంతో ఆనందపడిందట! అంతేకాదు, ఇదే ఆటస్థలంలో—అతనే స్వయంగా రాసుకున్నట్లుగా—ప్రభుత్వంలో మంచి పలుకుబడి ఉన్న ఒక స్నేహితుడి ద్వారా, ‘రాడికల్స్’ అనే భయంకరమైన ముఠా గురించి అతను రహస్యంగా విన్నాడు. ఆ రాడికల్స్ సిద్ధాంతాలు ఏమిటంటే: ప్రిన్స్-రీజెంట్ (రాజప్రతినిధి) మహిళలు ధరించే ‘స్టేస్’ (ఒక రకమైన బిగుతైన నడుము పట్టీ) ధరిస్తాడని, ఎవరికీ జీతం తీసుకునే హక్కు లేదని, సైన్యం మరియు నౌకాదళాలను రద్దు చేయాలని! ఈ విషయాలు విని అతను భయంతో వణికిపోయేవాడు; రాత్రిపూట పడకపై పడుకున్నప్పుడు, ఆ రాడికల్స్‌ను త్వరగా పట్టుకుని ఉరితీయాలని దేవుడిని ప్రార్థించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, పెద్దయ్యాక అతను తన బాల్యపు జ్ఞాపకాలు ముడిపడి ఉన్న ఆ ప్రదేశాన్ని మళ్లీ సందర్శించినప్పుడు, అక్కడ ఆటస్థలం కనిపించకపోవడం అతనికి పెద్ద నిరాశను కలిగించింది; ఎందుకంటే, ఆ స్థానంలో ఇప్పుడు ఒక రైల్వే స్టేషన్ వచ్చేసింది. అక్కడ ఉన్న రెండు అందమైన హాథోర్న్ చెట్లు కూడా మాయమైపోయాయి; ఒకప్పుడు కంచెలు, పచ్చిక బయళ్లు, బట్టర్‌కప్ మరియు డైసీ పూలతో కళకళలాడిన ఆ చోట, ఇప్పుడు కేవలం రాళ్లు రప్పలతో నిండిన, ప్రయాణానికి అసౌకర్యంగా ఉండే దారి మాత్రమే మిగిలి ఉంది.

అతనికి తొమ్మిదేళ్లు దాటిన కొద్ది కాలానికే, అతని తండ్రిని చాథమ్ నుండి సోమర్‌సెట్ హౌస్‌కు పిలిపించారు. దాంతో అతను ఆ మంచి ఉపాధ్యాయుడిని, తన జీవితాంతం మధుర జ్ఞాపకాలుగా వెంటాడిన ఆ పాత ప్రదేశాన్ని వదిలి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఇక్కడే అతనికి డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్ ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్న ప్రసిద్ధ పుస్తకాలతో పరిచయం ఏర్పడింది—అంటే ‘రోడెరిక్ రాండమ్’, ‘పెరెగ్రిన్ పికిల్’, ‘హంఫ్రీ క్లింకర్’, ‘టామ్ జోన్స్’, ‘వికార్ ఆఫ్ వేక్‌ఫీల్డ్’, ‘డాన్ క్విక్సోట్’, ‘గిల్ బ్లాస్’, ‘రాబిన్సన్ క్రూసో’, ‘అరేబియన్ నైట్స్’ మరియు ‘టేల్స్ ఆఫ్ ది జీనీ’ వంటివి. వీటితో పాటు ‘స్పెక్టేటర్’, ‘టాట్లర్’, ‘ఐడ్లర్’, ‘సిటిజన్ ఆఫ్ ది వరల్డ్’, మరియు మిసెస్ ఇంచ్‌బాల్డ్ రాసిన ‘కలెక్షన్ ఆఫ్ ఫార్సెస్’ వంటి రచనలతో కూడా అతనికి పరిచయం కలిగింది. ఇవన్నీ అతనికి అందుబాటులో ఉన్న చిన్న గ్రంథాలయంలో ఉండేవి. వీటి గురించి అతనికి ఉన్న అతి పాత జ్ఞాపకం ఏమిటంటే—చాథమ్‌లో ఉన్నప్పుడు, వీటిని ఒకసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడుసార్లు మాత్రమే కాకుండా, పదే పదే చదువుకోవడం. అతనికి ఒక్క స్నేహితుడు కూడా లేని ఆ రోజుల్లో, ఈ పుస్తకాలే అతనికి ఎంతోమంది స్నేహితులుగా తోడు నిలిచాయి. ఆ ప్రదేశాన్ని వదిలి వెళ్లేటప్పుడు, తాను కేవలం ఆ ప్రాంతాన్నే కాకుండా, తన అనారోగ్యంతో కూడిన చిన్న జీవితానికి రంగులద్దిన, వెలుగును పంచిన ఆ పుస్తకాలను కూడా వదిలి వెళ్తున్నానని అతను తరచుగా చెప్పేవాడు. అది అతని కల్పనా శక్తికి పుట్టినిల్లు; అక్కడ నిరంతరం మారుతూ ఉండే దృశ్యాలు, వైవిధ్యభరితమైన సన్నివేశాలు అతని జీవితంలో ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయో, వాటిని శాశ్వతంగా తన కళ్ల ముందు నుండి దూరం చేసే చీకటి మేఘం కమ్ముకొచ్చినప్పుడే అతను గ్రహించాడు. ఉత్సాహంగా అటు ఇటు తిరిగే సైనిక దళాలు, నిరంతరం జరిగే కవాతులు, తుపాకుల మోతలు, కృత్రిమ ముట్టడిలు మరియు రక్షణ విన్యాసాలు, ఆసుపత్రిలో అతని బంధువు ఏర్పాటు చేసిన నాటకాలు, తన తండ్రితో కలిసి ‘షీర్‌నెస్’కు ప్రయాణించిన నౌకాదళ చెల్లింపుల నౌక (నేవీ-పే యాచ్), మరియు మెడ్‌వే నదిలో తేలుతూ సముద్రపు సుదూర దృశ్యాలను గుర్తుకు తెచ్చే నౌకలు—వీటన్నింటినీ అతను కోల్పోవలసి వచ్చింది. ఇకపై అతను బాలురు ఆడుకునే ఆటలను చూడలేడు, వారు చేసే ఆ కృత్రిమ ముట్టడిలను, రక్షణ విన్యాసాలను మళ్లీ చూసే అవకాశం అతనికి లేదు. అతన్ని ‘కొమోడోర్’ అనే స్టేజ్-కోచ్ (గుర్రపు బండి)లో లండన్‌కు తీసుకువెళ్లాల్సి ఉంది. కెంటిష్ అడవులు, పొలాలు, కోభమ్ పార్క్ మరియు హాల్, రోచెస్టర్ కేథడ్రల్ మరియు కోట—వీటన్నింటితో ముడిపడి ఉన్న అద్భుతమైన అనుభూతులన్నీ, అలాగే తాను ఎంతో గాఢంగా ప్రేమించిన ఆ ఎర్రని బుగ్గలు గల చిన్నారి కూడా, ఒక కలలా కరిగిపోనున్నాయి. “మేము బయలుదేరడానికి ముందు రాత్రి,” అని ఆయన నాతో చెప్పారు, “నా యజమాని సామాన్లు సర్దుతున్న చోటికి వచ్చి, నాకు జ్ఞాపికగా గోల్డ్‌స్మిత్ రాసిన ‘బీ’ (Bee) అనే పుస్తకాన్ని ఇచ్చారు.”

అతను అటువంటి వ్యక్తి అయి ఉండి కూడా, ఎలా చివరకు దుర్భర స్థితికి, నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాడనే విషయంపై మా మధ్య తరచుగా చర్చలు జరిగేవి. ఒక సందర్భంలో, అతను తన తండ్రి వ్యక్తిత్వం గురించి నాకు వివరించాడు. అతను చెప్పిన మాటలను యథాతథంగా ఇక్కడ పేర్కొనడం, నేను చెప్పక తప్పని ఈ కథకు సరైన పరిచయం అవుతుందని భావిస్తున్నాను. “మా నాన్నగారు ఈ ప్రపంచంలోనే అత్యంత దయగల, ఉదార స్వభావం కలిగిన మనిషి అని నాకు తెలుసు. నా తల్లి, తోబుట్టువులు లేదా స్నేహితుల పట్ల—ముఖ్యంగా వారు అనారోగ్యంతో లేదా కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు—ఆయన చూపిన శ్రద్ధ, ప్రేమ వర్ణనాతీతం. నేను అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు, ఆయన అలసట లేకుండా, ఎంతో ఓపికతో పగలు, రాత్రి నా పక్కనే ఉండి నన్ను కనిపెట్టుకుని ఉండేవారు. ఆయన చేపట్టిన ఏ పనినైనా, బాధ్యతను లేదా నమ్మకాన్ని ఎంతో ఉత్సాహంతో, నిజాయితీతో, సమయపాలన పాటిస్తూ, గౌరవప్రదంగా పూర్తి చేసేవారు. ఆయన ఎప్పుడూ అవిశ్రాంతంగా శ్రమించేవారు. ఆయనకు నా పట్ల ఒక రకమైన గర్వం ఉండేది, అలాగే నేను పాడే హాస్య గీతాలను ఆయన ఎంతో మెచ్చుకునేవారు. అయితే, ఆయనకున్న సరళమైన స్వభావం, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఆ సమయంలో నాకు చదువు చెప్పించాలనే ఆలోచననే పూర్తిగా విస్మరించారు. అంతేకాదు, ఆ విషయంలో నాకేదైనా హక్కు ఉందనే భావనను కూడా ఆయన పూర్తిగా పక్కన పెట్టేశారు. దాంతో, నా పరిస్థితి ఎలా తయారైందంటే—ఉదయాన్నే ఆయన బూట్లు, నా బూట్లు శుభ్రం చేయడం; చిన్న ఇంట్లో పనులకు సహాయపడటం; నాకంటే చిన్నవారైన తోబుట్టువులను (మేము మొత్తం ఆరుగురం ఉండేవాళ్ళం) చూసుకోవడం; మరియు మా పేదరికపు జీవనశైలికి తగ్గట్టుగా చిన్న చిన్న పనుల కోసం బయటకు వెళ్లడం వంటి పనులకే పరిమితమయ్యాను.”

నేను ఇంతకుముందు ప్రస్తావించిన బంధువు (వివాహ సంబంధం ద్వారా బంధువైన) జేమ్స్ లామెర్ట్, అప్పటికే శాండ్‌హర్స్ట్‌లో తన విద్యను పూర్తి చేసుకుని, సైన్యంలో అధికారి పదవి (కమిషన్) కోసం ఎదురుచూస్తూ, బేహమ్ స్ట్రీట్‌లోని మా కుటుంబంతో కలిసి నివసిస్తుండేవారు. ఆయనకు అప్పటికి కూడా నాటకరంగం పట్ల ఆసక్తి తగ్గలేదు, అలాగే దానికి సంబంధించిన సృజనాత్మక పనుల్లో ఆయనకు మంచి నైపుణ్యం ఉండేది. ఒంటరిగా ఉన్న ఆ బాలుడిపై జాలిపడి, అతని కోసం ఒక చిన్న నాటకశాలను తయారు చేసి, దానికి రంగులు వేశారు.

అతని ప్రస్తుత జీవితంలో అదొక్కటే ఒక కల్పనాత్మక వాస్తవికత; కానీ,

అతను తీవ్రంగా కోల్పోయిన దానిని అది తీర్చలేకపోయింది. ఆ లోటు ఏమిటంటే, తన వయసున్న అబ్బాయిల సాంగత్యం. వారితో కలిసి అతను పాఠశాల ప్రయోజనాలను పంచుకోవచ్చు, బహుమతుల కోసం పోటీపడవచ్చు.

దాదాపు ఇదే సమయంలో అతని సోదరి ఫ్యానీ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో విద్యార్థినిగా ఎన్నికైంది;

ఇంట్లోని అందరి కన్నీటి శుభాకాంక్షల మధ్య, తన చదువును ప్రారంభించడానికి ఆమె దూరంగా వెళ్ళిపోవడాన్ని చూసినప్పుడు, తనను ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదనే ఆలోచనతో తన గుండెకు ఎంత గుచ్చుకుందో అతను నాతో చెప్పాడు.

అయినప్పటికీ, కాలం గడిచేకొద్దీ, అత్యంత కఠినమైన, సమర్థవంతమైన ఉపాధ్యాయుల వద్ద అతని చదువు కూడా తెలియకుండానే కొనసాగింది;

నిర్లక్ష్యం చేయబడి, దుఃఖంలో ఉన్నప్పటికీ,

చాథమ్‌లో తాను నింపుకున్న కలల ప్రపంచాన్ని, శృంగారాన్ని అంతటినీ క్రమంగా లండన్‌కు బదిలీ చేసుకోగలిగాడు. అప్పుడు బేహమ్ వీధి పైభాగంలో కొన్ని ధర్మశాలలు ఉండేవి,

దాదాపు ఇరవై ఏడు సంవత్సరాల క్రితం అతను నాతో కలిసి ఆ ప్రదేశాన్ని మళ్ళీ సందర్శించినప్పుడు కూడా అవి ఇంకా ఉన్నాయి;

ఆ ప్రదేశానికి వెళ్లి, అక్కడి నుండి (మేము కలిసి చూసినప్పుడు అక్కడ లేని) దుమ్ము కుప్పలు, డాక్ ఆకులు, పొలాల మీదుగా పొగలోంచి అస్పష్టంగా కనిపించే సెయింట్ పాల్స్ గోపురాన్ని చూడటం ఒక గొప్ప అనుభూతి అని అతను నాతో చెప్పాడు.

ఆ తర్వాత గంటల తరబడి అస్పష్టమైన ఆలోచనలలో మునిగిపోయేలా ఆ అనుభూతి అతనికి కలిగింది.

నిజమైన పట్టణంలోకి, ముఖ్యంగా కోవెంట్ గార్డెన్ లేదా స్ట్రాండ్ పరిసరాల్లోని ఏ ప్రదేశానికైనా నడకకు వెళ్లడం అతనికి సంపూర్ణ ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.

కానీ అన్నింటికన్నా ఎక్కువగా, అతనికి సెయింట్ గైల్స్ పట్ల ఒక తీవ్రమైన వికర్షణ ఆకర్షణ ఉండేది.

తనను బయటకు తీసుకెళ్లిన వారిని సెవెన్-డయల్స్ గుండా కూడా తీసుకెళ్లేలా ఒప్పించగలిగితే, అతను అత్యంత సంతోషంగా ఉండేవాడు.

“ఓరి దేవుడా!” అని అతను ఆశ్చర్యంగా అనేవాడు, “ఆ ప్రదేశం నుండి నా మనసులో దుష్టత్వం, లేమి, మరియు యాచకత్వం యొక్క అద్భుతమైన వింత దృశ్యాలు ఎలా ఉద్భవించాయి!” పాఠకులకు గుర్తుండే ఉంటుంది, ఆ కాలమంతటా అతను తరచుగా అనారోగ్యానికి గురవుతూ ఉండేవాడు. దీనివల్ల, తన వయస్సుతో పోలిస్తే అతను చాలా చిన్నగా, బలహీనంగా కనిపించేవాడు.

అతని బాల్యంలోని ఆ దశ గురించి ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. తర్వాతి కాలంలో అతనికి కీర్తి, సంపద లభించినప్పుడు, ఆ బాల్య జ్ఞాపకాలు అతని మనసుపై ఒక బాధాకరమైన భారాన్ని మోపాయి. ఒక స్నేహితుడితో ఆ విషయాలను పంచుకున్నాకే అతనికి కొంత ఉపశమనం కలిగింది; త్వరలో నేను ప్రస్తావించబోయే ఒక సంఘటన, అతను ఈ విషయాలను బయటపెట్టడానికి కారణమైంది. అయితే, ఆ సంఘటనకు ముందు కొన్ని నెలల కాలం గడిచింది. ఆ కాలానికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలను, మా మధ్య జరిగిన సంభాషణలు లేదా ఉత్తరప్రత్యుత్తరాల ద్వారా నేను సేకరించగలిగాను. ఆ వివరాలే ఇప్పుడు ఈ రచనలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఒక ముఖ్య విషయం చెప్పాలి—ఈ వివరాలను ఇలా ఉపయోగించుకోవాలనే ఆలోచన అప్పుడే కలిగింది. అతని మరణానికి చాలా కాలం ముందే, నేను అతని కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించి, అతని గురించి రాసే అవకాశం ఉంటుందని నేను నమ్మడం మానేశాను. అయినప్పటికీ, అతను తన బాల్యంలో వ్యక్తం చేసిన కోరికను ఎప్పుడూ వెనక్కి తీసుకోలేదు. అంతేకాదు, తన మరణానికి ముందు రోజు వరకు కూడా అతను నాపై ఉంచిన నమ్మకం, ఈ రచనను పూర్తి చేయడానికి నాకు తోడ్పడింది. నిజానికి, ‘డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్’ (David Copperfield) నవలలో అతను కొంతవరకు తన గతాన్ని వెల్లడించడం ద్వారా, నా పనిని మరింత  సులభతరం చేశాడు.

బేహామ్ స్ట్రీట్ (Bayham Street)లో నివసిస్తున్నప్పుడు, అతను ప్రధానంగా తన కుటుంబానికి చెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులను కలిసేవాడు—ఒకరు అతని తల్లికి అన్నయ్య, మరొకరు అతని గాడ్‌ఫాదర్ (ధర్మపిత). ఆ గాడ్‌ఫాదర్ వృత్తిరీత్యా నౌకలకు అవసరమైన పరికరాలు (రిగ్గింగ్, మాస్ట్‌లు, తెడ్లు, బ్లాక్‌లు వంటివి) తయారు చేసేవారు. ఆయన లైమ్‌హౌస్ (Limehouse) ప్రాంతంలో ఒక చక్కని, పటిష్టమైన ఇంట్లో నివసించేవారు.

డేవిడ్‌కు బాగా తెలిసిన అదే తాకట్టు దుకాణం (pawnbroker’s shop), చార్లెస్‌కు కూడా అంతే పరిచయమైపోయింది. అక్కడ తాకట్టు దుకాణదారుడు, లేదా కౌంటర్ వెనుక పనిచేసే అతని ప్రధాన గుమాస్తా, చార్లెస్ పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపేవాళ్లు. వారు తాకట్టు రసీదును సిద్ధం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ బాలుడు లాటిన్ క్రియలను (Latin verbs) conjugating చేయడం, లేదా ‘musa’, ‘dominus’ వంటి పదాలను అనువదించడం లేదా విభక్తులతో (declensions) చెప్పడం వినడానికి వారు ఎంతో ఆసక్తి చూపేవారు. ఇలాంటి పనుల మధ్య కాలం నెమ్మదిగా గడిచిపోయింది; చివరికి, గౌవర్ స్ట్రీట్ నంబర్ నాలుగులోని గృహోపకరణాలలో కొన్ని కుర్చీలు, వంటగది బల్ల, మరియు కొన్ని పడకలు తప్ప మరేమీ మిగలలేదు. అప్పుడు వారు ఖాళీ అయిన ఆ ఇంటిలోని రెండు గదుల్లోనే, ఒక రకమైన తాత్కాలిక నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుని, రాత్రింబవళ్లు అక్కడే గడపసాగారు.

ఇదంతా, ఇక ముందు చెప్పబోయే కథకు కేవలం ఒక నాంది మాత్రమే.

[1] “ఈ లేఖను ఇంతటితో ముగిస్తాను, ఎందుకంటే డ్రాయింగ్ రూమ్‌లో ‘మసానిల్లో’ (Masaniello) సంగీతం వాయిస్తున్నారు. ఇది నాకు చిన్నతనంలో, కొద్ది మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ఒక సంఘటనను గుర్తుకు తెస్తోంది. అప్పట్లో ఎవరో ఒకరు (ఆమె ఎవరో, ఆమె మరణించినప్పుడు ఎటువైపు వెళ్ళిపోయారో!) నాకు సాయంత్రం వేళ ప్రార్థనా గీతాన్ని (evening hymn) పాడి వినిపించేవారు. అప్పుడు నేను దిండుపై తల ఆనించి ఏడ్చేవాడిని—బహుశా నేను ఎవరినైనా తన్నానన్న పశ్చాత్తాపంతో కావచ్చు, లేదా ఆ రోజు మరెవరో నా మనసును గాయపరిచినందుకు కావచ్చు.” — గాడ్స్‌హిల్ నుండి, సెప్టెంబర్ 24, 1857. “మళ్ళీ ఇక్కడ ఉండటం… అంటే, మరెక్కడైనా ఉండటం లాగే, ఇక్కడ కూడా ఉండటం అన్నమాట.” [2] “ఆ ఇంటి యజమానురాలు మా జ్ఞాపకాల్లో ఎక్కడా మిగలలేదు; కానీ, ఆ ఇరుకైన, సుదీర్ఘమైన ప్రవేశ మార్గంలో, ఎప్పుడూ ఒకే చోట పడి ఉండే డోర్-మ్యాట్ మీద, ఒక లావుపాటి ‘పగ్’ (pug) జాతి కుక్క ఉండేది. దానికి మా పట్ల ఏదో తెలియని పగ ఉండేది; కాలం గడిచినా అది మాత్రం అలాగే ఉండిపోయింది. ఆ కుక్క చేసే భయంకరమైన మొరుగుడు, మా కాళ్లపైకి అకస్మాత్తుగా దూకి కరిచే ప్రయత్నం, దాని తడి నల్లని ముక్కు, తెల్లని దంతాలతో కూడిన వికృతమైన నవ్వు, గొర్రెల కాపరి కర్రలా వంకరగా తిరిగిన దాని తోక—ఇవన్నీ ఇప్పటికీ స్పష్టంగా గుర్తున్నాయి. దానికి ‘ఫిడిల్’ (fiddle – వాయిద్యం) అనే పదంతో ఏదో సంబంధం ఉన్నట్లు అనిపించడం వల్ల, అది బహుశా ఫ్రెంచ్ జాతికి చెందినదై ఉంటుందని, దాని పేరు ‘ఫిడెల్’ (Fidèle) అని మేము భావించాము. అది ఒక మహిళకు చెందినది; ఆమె ఎక్కువగా ఇంటి వెనుక గదిలోనే ఉండేది. ఆమె జీవితం అంతా ఏదో వాసన చూడటంలోనూ, గోధుమ రంగులో ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన టోపీని (beaver bonnet) ధరించడంలోనే గడిచిపోయినట్లు అనిపిస్తుంది.”–_Reprinted Pieces_, 287. (ఆయన రచనల నుండి తీసుకున్న ఉల్లేఖనల కోసం, ‘చార్లెస్ డికెన్స్ ఎడిషన్’ (Charles Dickens Edition)ను ఉపయోగించడం జరిగింది.)

[3] “మా తాతగారింట్లో అప్పటివరకు ఏకైక సంతానంగా పెరిగిన నాకు, కొన్ని వారాల పాటు అక్కడ గడిపిన తర్వాత, సోదరుల మధ్య గొడవలు జరగడం చాలా సహజమైన విషయమని అర్థమైంది.”–లాక్‌హార్ట్ రాసిన _Life_ (జీవిత చరిత్ర), సంపుటి 1, పేజీ 30.

[4] 1848 ఏప్రిల్ 22 నాటి ఒక లేఖ నుండి నేను ఉదహరిస్తున్నాను, పాఠకులు మన్నించగలరు. “నా కీర్తి విషయానికి వస్తే, నా భౌతిక శరీరం మట్టిలో కలిసిపోయి, క్రమశిక్షణ పట్ల నాకున్న మక్కువ కూడా ఇక పని చేయని రోజున, నాకు ఇంతటి జీవిత చరిత్రకారుడు, ఇంతటి విమర్శకుడు లభించడం కంటే గొప్ప అదృష్టం మరొకటి ఉండదు.” 1862 జూలై 6న ఇదే విషయాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ఆయన ఇలా రాశారు: “మరెవరూ ఎన్నడూ ఎరుగని విధంగా, నన్ను నీవు బాగా అర్థం చేసుకున్నావు.” ఈ సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో రాసిన నా డైరీలో కొన్ని వాక్యాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి, ఈ జీవిత చరిత్రలో రెండవ అధ్యాయానికి మూలాధారంగా మారనున్న ఆత్మకథాత్మక భాగం నాకు మొదటిసారిగా ఒక పూర్తి రూపంలో కనిపించిన సమయాన్ని తెలియజేయడమే కాకుండా, ఆ భాగాన్ని రాసినప్పుడు ఆయనకు కలిగిన భావాలను కూడా వ్యక్తపరుస్తున్నాయి: “జనవరి 20, 1849. వాస్తవ జీవితంలో ఆయనకు కలిగిన అనుభూతి, ఈ వివరణను చదివే ఇతరులకు కలగకపోవచ్చు… ఇది ఎప్పటికీ వెలుగు చూడకపోవచ్చు. ఆయనకు అటువంటి కోరిక ఏమీ లేదు. దీనిని జె.ఎఫ్. (J. F.) లేదా ఇతరుల నిర్ణయానికి వదిలేశారు.” ఈ తేదీకి ఐదు నెలల తర్వాత ‘డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్’ (David Copperfield) నవలలోని మొదటి భాగం ప్రచురితమైంది. అయితే, తన ఆత్మకథాత్మక భాగాన్ని ‘డేవిడ్ కాపర్ఫీల్డ్’లోని పదకొండవ భాగంలో చేర్చకముందే, దానిని తన సొంత పేరుతో పూర్తి చేయాలనే ఆలోచనను ఆయన విరమించుకున్నారని నాకు తెలుసు. ఆయన వ్యక్తం చేసిన “కోరిక లేకపోవడం” (no wish) లేదా నాకు వదిలిపెట్టిన విచక్షణాధికారం, ఆ తర్వాత ఎప్పుడూ మారలేదు. అదే డైరీ నమోదులో, ఆ ఆత్మకథాత్మక ప్రతి (manuscript) గురించి ఇలా ఉంది: “కల్పిత కథలు రాసేటప్పుడు చేసేలా ఇందులో ఎటువంటి దిద్దుబాట్లు (blottings) లేవు; ఒక సాధారణ లేఖ రాసినట్లుగా, ఎక్కడా ఆగకుండా నేరుగా రాసుకుంటూ వెళ్లారు.”

అధ్యాయం II.

బాల్యంలో కఠిన అనుభవాలు.

1822-1824.

మిస్టర్ డిల్కే ఇచ్చిన అర-క్రౌన్ (నాణెం) — బాల్యపు కథ — డి.సి. (D. C.) మరియు సి.డి. (C. D.) — లామెర్ట్ బంధువుల వ్యాపార ప్రయత్నం — జీవితంలో మొదటి ఉద్యోగం — ‘బ్లాకింగ్’ (బూట్ల పాలిష్) తయారీ కేంద్రం — ఒక చిన్న బాలుడి కష్టాలు — బాబ్ ఫేగిన్ మరియు పోల్ గ్రీన్ — “ఫాసిలిస్ డిసెన్సస్” (పతన మార్గం) — అణచివేయబడిన ఆశలు — గౌర్ స్ట్రీట్‌లోని నివాసం — ‘అలామోడ్’ (ఒక రకమైన మాంసాహార వంటకం) విందు — విచ్ఛిన్నమైన కుటుంబం — కామ్‌డెన్ టౌన్‌లోని మిసెస్ రాయ్లాన్స్ వద్ద బస — జైలులో గడిపిన ఆదివారాలు — పుడ్డింగ్ షాపులు మరియు కాఫీ షాపులు — జరిగినవి మరియు జరగవలసినవి — థామస్ మరియు హ్యారీ — లాంట్ స్ట్రీట్‌లో అద్దె గది — మార్షల్సీ (జైలు)లో భోజనాలు — సి. (C.) డి. మరియు

మార్షియోనెస్–గార్లాండ్ కుటుంబం యొక్క మూలాలు–బాబ్ ఫేగిన్‌తో సాహసం–శనివారం రాత్రి ప్రదర్శనలు–అధికారికంగా అంచనా వేయబడింది–కానన్ రోలో పబ్లికన్ మరియు భార్య–కాపర్‌ఫీల్డ్‌లో మార్షల్‌సీ సంఘటన–సంఘటన జరిగిన తీరు–పిక్‌విక్ కోసం సామగ్రి–సోదరి ఫ్యానీ యొక్క సంగీత బహుమతి–హంగర్‌ఫోర్డ్ మెట్ల నుండి చాండోస్ వీధి వరకు–జేమ్స్ లామెర్ట్‌తో తండ్రి గొడవ–గోదామును విడిచిపెట్టడం–బానిసత్వం యొక్క చేదు జ్ఞాపకాలు–బ్లాకింగ్ వ్యాపారానికి ఏమైంది.

ఇప్పుడు చెప్పబోయే ఈ సంఘటనలు బహుశా ఎప్పటికీ జరిగి ఉండేవి కావు.

తర్వాత వివరించబోయే సన్నివేశాలకు పరోక్షంగా కారణమైన వ్యక్తి జేమ్స్ లామెర్ట్. ఇతను నా అత్తగారి వివాహ బంధం ద్వారా నాకు బంధువు (కజిన్). ఇతని గురించి నేను తరచుగా ప్రస్తావించాను. ఇతను చాథమ్‌లో నాటక ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేసేవాడు. శాండ్‌హర్స్ట్‌లో శిక్షణ పూర్తి చేసిన తర్వాత, సైన్యంలో అధికారిగా (commission) చేరాలనే ఆశతో బేహామ్ స్ట్రీట్‌లోని మా కుటుంబంతో కలిసి నివసించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, అతని తండ్రి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా అతనికి ఆ పదవి లభించింది, కానీ అతను దానిని తన తమ్ముడికి ఇచ్చేశాడు. అయితే, మా కుటుంబం కామ్‌డెన్-టౌన్ నుండి మారకముందే, అతను మాతో కలిసి ఉండటం మానేశాడు. అతని సోదరి భర్త—అంటే అతని కజిన్ అయిన జార్జ్ లామెర్ట్—కొంత ఆస్తిపాస్తులు కలిగిన వ్యక్తి. అతను ఒక విచిత్రమైన వ్యాపార ప్రయత్నాన్ని మొదలుపెట్టి, జేమ్స్‌ను తన కార్యాలయంలో, తన ఇంట్లో ఉంచుకుని, ఆ పనిలో సహాయం చేయించుకునేవాడు. ఇప్పుడు డికెన్స్ రాసిన ఆత్మకథలోని ఒక భాగాన్ని ఇక్కడ ఇస్తున్నాను:

“ఈ వ్యాపారం అప్పట్లో చాలా ప్రసిద్ధి చెందిన ‘వారెన్స్ బ్లాకింగ్, 30, స్ట్రాండ్’ (Warren’s Blacking, 30, Strand) సంస్థకు పోటీగా మొదలైంది. జోనాథన్ వారెన్ అనే వ్యక్తి (ప్రసిద్ధుడైన వారెన్ పేరు రాబర్ట్), 30, హంగర్‌ఫోర్డ్ స్టేర్స్ (లేదా మార్కెట్), స్ట్రాండ్ అనే చోట నివసించేవాడు. తాను అసలైన ‘బ్లాకింగ్’ (బూట్ల పాలిష్) తయారీ విధానాన్ని కనుగొన్నానని, లేదా దానికి యజమానినని, కానీ తన బంధువైన ఆ ప్రసిద్ధ వ్యక్తి తనను మోసం చేసి, అన్యాయంగా బయటకు పంపేశాడని అతను చెప్పుకునేవాడు. చివరకు, అతను తన తయారీ విధానాన్ని, తన పేరును, మరియు 30, హంగర్‌ఫోర్డ్ స్టేర్స్, స్ట్రాండ్ అనే చిరునామాను (ఇందులో ’30, స్ట్రాండ్’ అని పెద్ద అక్షరాలతో రాసి, మధ్యలో ఉండే చిరునామా వివరాలను చాలా చిన్న అక్షరాలతో రాసేవారు) ఒక వార్షిక ఆదాయం (annuity) కోసం విక్రయించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. కొంచెం పెట్టుబడి పెడితే ఈ వ్యాపారాన్ని చాలా పెద్దదిగా చేయవచ్చని అతని ప్రతినిధులు ప్రచారం చేశారు. ఈ వ్యాపారంలో పెట్టుబడి పెట్టేందుకు జార్జ్ లామెర్ట్—అంటే జేమ్స్‌కు కజిన్ మరియు బావ—ముందుకు వచ్చాడు. అతను ఆ హక్కులను, ఆ చిరునామాను కొనుగోలు చేసి, ఆ ‘బ్లాకింగ్’ వ్యాపారాన్ని మొదలుపెట్టాడు.

“—నా దురదృష్టవశాత్తూ, ఆ సమయం నాకు చాలా చేదు అనుభవాలను మిగిల్చింది.” అక్కడ ప్రధాన నిర్వాహకుడిగా ఉన్న జేమ్స్ లామెర్ట్—బేహామ్ స్ట్రీట్‌లో మాతో కలిసి నివసించిన మా బంధువు—నేను ప్రతిరోజూ ఎలాంటి పనులు చేస్తున్నానో, అప్పట్లో మా కుటుంబ పరిస్థితి ఎలా ఉందో గమనించి, నన్ను ‘బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్’ (బూట్ల పాలిష్ తయారీ కేంద్రం)లో పనికి చేరమని సూచించాడు. అక్కడ నాకు వారానికి ఆరు షిల్లింగ్‌ల వేతనం లభిస్తుందని చెప్పాడు. అది ఆరు షిల్లింగ్‌లా లేక ఏడు షిల్లింగ్‌లా అన్నది నాకు సరిగ్గా గుర్తులేదు; బహుశా మొదట్లో ఆరు, ఆ తర్వాత ఏడు షిల్లింగ్‌లు ఇచ్చి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనా, నా తల్లిదండ్రులు ఈ ప్రతిపాదనను ఎంతో సంతోషంగా అంగీకరించారు. అలా ఒక సోమవారం ఉదయం, నా వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించడానికి నేను ఆ బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్‌కు వెళ్లాను.

“అంత చిన్న వయసులో నన్ను అంత సులభంగా ఎలా వదిలేశారో తలచుకుంటేనే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. లండన్‌కు వచ్చినప్పటి నుండి నేను ఒక దీనమైన, కష్టపడే చిన్న బాలుడిగా మారిపోయినప్పటికీ, నా పట్ల ఎవరికీ కనీస జాలి కలగలేదా? నేను అసాధారణమైన తెలివితేటలు, చురుకుదనం, ఉత్సాహం, సున్నితమైన మనస్తత్వం కలిగిన పిల్లవాడిని—శారీరకంగా గానీ, మానసికంగా గానీ చాలా త్వరగా గాయపడే స్వభావం కలవాడిని. నన్ను ఏదో ఒక సాధారణ పాఠశాలలో చేర్పించేందుకు కనీసం ప్రయత్నం చేయలేదా? నిజానికి అలా చేయడం సాధ్యమే కదా! బహుశా మా స్నేహితులందరూ విసిగిపోయి ఉంటారు, అందుకే ఎవరూ ఏమీ అనలేదు. నా తల్లిదండ్రులు కూడా పూర్తిగా సంతృప్తి చెందారు. ఒకవేళ నేను ఇరవై ఏళ్ల వయసులో, ఏదైనా మంచి పాఠశాలలో రాణించి, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లే స్థాయికి చేరుకున్నా, వారు ఎంత సంతోషించేవారో, అప్పుడు కూడా అంతే సంతోషంగా ఉన్నారు!

“ఆ బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్, పాత హంగర్‌ఫోర్డ్ మెట్ల దగ్గర, దారికి ఎడమ వైపున ఉన్న చివరి భవనం. అది చాలా పాతబడి, కూలిపోయే స్థితిలో ఉన్న భవనం; నది ఒడ్డున ఉండటంతో పాటు, అక్కడ ఎలుకలు విపరీతంగా తిరుగుతూ ఉండేవి.” చెక్క పలకలతో కప్పబడిన గదులు, కుళ్ళిపోయిన నేలలు, మెట్లు, నేలమాళిగల్లో గుంపులు గుంపులుగా తిరిగే బూడిద రంగు ఎలుకలు, అవి చేసే కిచకిచ శబ్దాలు, అటు ఇటు తిరుగుతున్నప్పుడు వచ్చే చప్పుడు—ఇవన్నీ నా కళ్ల ముందు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి; అక్షరాలా నేను మళ్లీ అక్కడే ఉన్నట్లు అనిపిస్తోంది. మొదటి అంతస్తులో ఉన్న ఆ కార్యాలయం నుండి బొగ్గు రవాణా చేసే పడవలను, నదిని చూడవచ్చు. అక్కడ ఒక చిన్న గూడు లాంటి ప్రదేశం ఉండేది, నేను అక్కడ కూర్చుని పని చేయాల్సి వచ్చేది. నా పని ఏమిటంటే—బూట్ల పాలిష్ (పేస్ట్-బ్లాకింగ్) ఉన్న డబ్బాలను కప్పడం; మొదట ఒక ఆయిల్-పేపర్‌తో, ఆ తర్వాత నీలం రంగు కాగితంతో వాటిని కప్పి, దారంతో గట్టిగా కట్టాలి. ఆ తర్వాత, కాగితం అంచులను చక్కగా, అందంగా కత్తిరించాలి; అలా తయారైన డబ్బాలు చూస్తుంటే, ఏదో మందుల దుకాణంలో దొరికే లేపనం డబ్బాల వలె చాలా బాగుండేవి. ఇలా నిర్ణీత సంఖ్యలో డబ్బాలను సిద్ధం చేసిన తర్వాత, ప్రతి దానిపై ఒక ముద్రిత లేబుల్‌ను అంటించాలి; ఆపై మళ్లీ కొత్త డబ్బాలతో ఇదే పనిని కొనసాగించాలి. నాతో పాటు మరికొందరు బాలురు కూడా కింద అంతస్తులో ఇదే పని చేసేవారు, వారికి కూడా నాకే సమానమైన వేతనం లభించేది. మొదటి సోమవారం ఉదయం, చిరిగిన ఏప్రాన్ ధరించి, కాగితపు టోపీ పెట్టుకున్న ఒక బాలుడు పైకి వచ్చి, దారాన్ని ఎలా ఉపయోగించాలో, ముడి ఎలా వేయాలో నాకు నేర్పించాడు. అతని పేరు బాబ్ ఫేగిన్; చాలా కాలం తర్వాత, నా ‘ఆలివర్ ట్విస్ట్’ (Oliver Twist) నవలలో నేను అతని పేరును ఉపయోగించుకున్నాను.

మా బంధువు ఒకరు, ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్న భోజన విరామ సమయంలో—బహుశా పన్నెండు నుండి ఒకటి గంట వరకు—నాకు ఏదైనా నేర్పించాలని ఏర్పాటు చేశారు. కానీ, ఆ కార్యాలయ పనికి ఈ ఏర్పాటు ఏమాత్రం సరిపడకపోవడంతో, అది త్వరగానే ఆగిపోయింది; ఇందులో ఆయన తప్పు గానీ, నా తప్పు గానీ ఏమీ లేదు. అదే కారణం చేత, నా చిన్న పని బల్ల, ఆ డబ్బాల గుంపులు, కాగితాలు, దారం, కత్తెర, జిగురు పాత్ర, లేబుళ్లు—ఇవన్నీ క్రమంగా ఆ కార్యాలయంలోని గూడు నుండి మాయమైపోయాయి.

టీ తాగడానికి మాకు అరగంట సమయం ఉండేదని గుర్తు. నా దగ్గర తగినంత డబ్బు ఉన్నప్పుడు, నేను ఏదో ఒక కాఫీ షాపుకు వెళ్లి, అర పైంటు కాఫీ, వెన్న రాసిన రొట్టె ముక్క తీసుకునేవాడిని. డబ్బు లేనప్పుడు, కోవెన్ గార్డెన్ మార్కెట్‌కు వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న పైనాపిల్ పండ్లను చూస్తూ గడిపేవాడిని. నేను తరచుగా వెళ్లే కాఫీ షాపుల్లో ఒకటి ‘మెయిడెన్ లేన్’లో ఉండేది; మరొకటి హంగర్‌ఫోర్డ్ మార్కెట్ దగ్గర ఒక సందులో (ఇప్పుడు అది లేదు) ఉండేది; ఇంకొకటి సెయింట్ మార్టిన్స్ లేన్‌లో ఉండేది. అది చర్చికి దగ్గరగా ఉండేదని, దాని తలుపు మీద అండాకారపు గాజు పలకపై ‘COFFEE-ROOM’ అని రాసి వీధి వైపునకు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది. ఇప్పుడు ఎప్పుడైనా నేను వేరే రకమైన కాఫీ షాపులోకి వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ అటువంటి అక్షరాలు గాజుపై కనిపిస్తే—వాటిని వెనుక వైపు నుండి, అంటే ‘MOOR-EEFFOC’ అని చదివినప్పుడు (అప్పట్లో నేను దిగులుగా ఆలోచిస్తూ తరచుగా ఇలాగే చేసేవాడిని)—నా ఒంట్లో ఒక రకమైన వణుకు పుడుతుంది.

“నా ఆర్థిక పరిస్థితి ఎంత దయనీయంగా ఉండేదో, నా జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు ఉండేవో—నేను ఏమాత్రం అతిశయోక్తి లేకుండా, నిజాయితీగానే చెబుతున్నాను. ఎవరైనా ఒక షిల్లింగ్ ఇస్తే, దాన్ని నేను భోజనానికో లేదా టీకో ఖర్చు చేసేవాడిని. ఒక చిరిగిన బట్టలు వేసుకున్న చిన్న పిల్లాడిగా, ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు సాధారణ మనుషులు, అబ్బాయిలతో కలిసి పనిచేశాను. నా దగ్గర ఉన్న డబ్బును ముందుగానే ఖర్చు చేయకుండా, వారం మొత్తం సరిపోయేలా చూసుకోవాలని ప్రయత్నించాను; కానీ అది సాధ్యం కాలేదు. ఆఫీసులో నాకు ఉన్న ఒక డ్రాయర్‌లో, డబ్బును ఆరు చిన్న చిన్న పొట్లాలుగా కట్టి, ఒక్కో దానిపై ఒక్కో రోజు పేరు రాసి ఉంచేవాడిని. సరైన తిండి లేక, ఆకలితో వీధుల్లో తిరిగిన రోజులు ఉన్నాయి. దేవుని దయ లేకపోతే, నా గురించి పట్టించుకునే వారు ఎవరూ లేని ఆ పరిస్థితుల్లో, నేను సులభంగా ఒక చిన్న దొంగగానో లేదా అనాథగా తిరిగే సంచారిగానో మారిపోయేవాడిని.” “బ్లాకింగ్ వేర్‌హౌస్‌లో (బూట్ల పాలిష్ తయారీ కేంద్రంలో) నాకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. అకౌంటింగ్ విభాగంలో పనిచేసే నా బంధువు, తనకున్న పరిమితుల్లోనే నన్ను మిగిలిన వారి కంటే భిన్నంగా చూసేందుకు ప్రయత్నించారు. అయితే, నేను అక్కడికి ఎలా వచ్చాననే విషయాన్ని ఎవరితోనూ (పెద్దవారితో గానీ, పిల్లలతో గానీ) పంచుకోలేదు; అక్కడ ఉన్నందుకు బాధపడుతున్నట్లు కూడా ఎక్కడా బయటపడనీయలేదు. నేను ఎంతటి తీవ్రమైన వేదనను రహస్యంగా అనుభవించానో, అది నాకే తప్ప మరెవరికీ తెలియదు. నేను ఎంతగా బాధపడ్డానో మాటల్లో చెప్పడం అసాధ్యం; వాస్తవ పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉండేదంటే, ఎవరూ ఊహించలేనంత తీవ్రంగా ఉండేది. కానీ, నేను ఎవరికీ ఏమీ చెప్పకుండా నా పనిని నేను చేసుకుంటూ పోయాను. మిగిలిన వారితో సమానంగా నా పనిని సమర్థవంతంగా చేయకపోతే, అందరి చిన్నచూపులకు, అవమానాలకు గురికాక తప్పదని నాకు మొదటి నుంచే తెలుసు. త్వరలోనే నేను కూడా మిగిలిన పిల్లలంత వేగంగా, నైపుణ్యంతో పని చేయడం నేర్చుకున్నాను. వారితో కలిసి పనిచేస్తున్నప్పటికీ, నా ప్రవర్తన, పద్ధతులు వారి కంటే భిన్నంగా ఉండటంతో మా మధ్య ఒక అదృశ్య దూరం ఏర్పడింది. అక్కడ పనిచేసే వారు, ఇతర పురుషులు నన్ను ఎప్పుడూ ‘యువ పెద్దమనిషి’ (young gentleman) అని పిలిచేవారు. థామస్ అనే వ్యక్తి (ఒకప్పుడు సైనికుడు, అక్కడ ఫోర్‌మెన్‌గా పనిచేసేవాడు), హ్యారీ అనే మరో వ్యక్తి (ఇతను సరుకులు రవాణా చేసేవాడు, ఎర్రటి జాకెట్ ధరించేవాడు) అప్పుడప్పుడు నన్ను ‘చార్లెస్’ అని పిలిచేవారు. అయితే, మేము చాలా సన్నిహితంగా ఉన్నప్పుడు, లేదా పని చేస్తున్న సమయంలో నేను వారికి పాత కథలు, విషయాలు చెప్పి అలరించినప్పుడు మాత్రమే వారు అలా పిలిచేవారు—ఆ విషయాలు అప్పటికే నా జ్ఞాపకాల నుండి క్రమంగా చెరిగిపోతున్నాయి. ఒకసారి ‘పోల్ గ్రీన్’ అనే వ్యక్తి ఈ ‘యువ పెద్దమనిషి’ అనే పిలుపును వ్యతిరేకిస్తూ గొడవకు దిగాడు, కానీ బాబ్ ఫేగిన్ వెంటనే అతడిని అదుపులోకి తెచ్చాడు.

“ఇటువంటి జీవితం నుండి నాకు విముక్తి లభిస్తుందనే ఆశే లేదని నేను భావించాను, ఆ ఆశను పూర్తిగా వదిలేశాను. అయితే, ఒక్క గంట కూడా నేను ఈ పరిస్థితిని అంగీకరించలేదని, నిరంతరం అత్యంత దుర్భరమైన బాధలోనే గడిపానని మాత్రం నేను దృఢంగా చెప్పగలను.” అయితే, నా తల్లిదండ్రులకు, తోబుట్టువులకు దూరంగా ఉండటం, అలాగే రోజువారీ పని ముగించుకుని ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ ఎటువంటి ఆదరణా, ఆత్మీయతా లేని శూన్యత ఎదురుకావడం నన్ను తీవ్రంగా కలవరపరిచేవి. ఈ పరిస్థితిని మార్చుకోవచ్చని నేను భావించాను. ఒక ఆదివారం రాత్రి, నా తండ్రి దగ్గర ఈ విషయం గురించి చాలా దీనంగా, కన్నీళ్లతో నా బాధను వెళ్లగక్కాను. ఆయనలోని దయగల స్వభావం కరిగిపోయింది; ఇది సరైన పద్ధతి కాదని ఆయనకు అనిపించింది. బహుశా అంతకుముందు ఆయన ఈ విషయం గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచించి ఉండకపోవచ్చు. నా జీవిత పరిస్థితులపై నేను చేసిన మొదటి ఫిర్యాదు ఇదే; ఇది నేను అనుకున్న దానికంటే ఎక్కువ విషయాలను బయటపెట్టింది. చివరకు, ‘లాంట్ స్ట్రీట్’ (Lant Street) లో నివసించే ఒక ఏజెంట్ ఇంట్లో నాకు ఒక గది దొరికింది (చాలా ఏళ్ల తర్వాత బాబ్ సాయర్ కూడా అక్కడే బస చేశాడు). అక్కడ నా కోసం ఒక పడక, పరుపులు ఏర్పాటు చేశారు. ఆ చిన్న కిటికీలోంచి చూస్తే కలప నిల్వ ఉంచే ప్రాంగణం (timber-yard) కనిపించేది; ఆ కొత్త నివాసంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు, అది నాకు ఒక స్వర్గంలా అనిపించింది.

ఇక్కడ కొంత సమాచారం లోపించింది, కానీ ఆయన రాసిన లేఖలు, నాకున్న జ్ఞాపకాల ఆధారంగా ఆ ఖాళీని పూరించడం కష్టమేమీ కాదు. ఆయనకు ఆ ‘స్వర్గం’ వంటి నివాసంలో లభించిన అతిపెద్ద ఆనందం ఏమిటంటే, అది ఆయనను మళ్ళీ తన కుటుంబానికి దగ్గర చేసింది—అది కొంత బాధాకరమైన పరిస్థితుల్లోనే అయినప్పటికీ. అప్పటి నుండి ఆయన తన కుటుంబంతో కలిసి—అంటే మార్షల్సీ (Marshalsea) జైలులో—అల్పాహారం తీసుకోవడం మొదలుపెట్టారు. జైలు ద్వారాలు తెరవగానే, లేదా అంతకంటే ముందే ఆయన అక్కడికి చేరుకునేవారు. అక్కడ వారికి భౌతిక సౌకర్యాలకు ఎటువంటి లోటు ఉండేది కాదు. ఆయన తండ్రికి వస్తున్న ఆదాయం అందుకు సరిపోయేది. నిజానికి, తగినంత స్థలం లేకపోవడం మినహా, మిగిలిన అన్ని విషయాల్లోనూ వారి కుటుంబం అక్కడ చాలా సౌకర్యవంతంగానే జీవించేదని ఆయన చెప్పగా విన్నాను.

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –23-10-26-ఉయ్యూరు .