శ్రీ టి. ఆర్. వెంకటరామ శాస్త్రి(త్రివేణి)

 “సి. ఎస్.”ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

మద్రాసు ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక మండలి (Executive Council) సభ్యత్వానికి శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి రాజీనామా చేసిన మరుసటి వారంలో, నేను ఒక స్నేహితుడి ఇంట్లో జరిగిన అల్పాహార విందులో పాల్గొనే అవకాశం కలిగింది. సహజంగానే, ఆ వారం అందరూ చర్చించుకుంటున్న ఆ ముఖ్య విషయంపైనే సంభాషణ సాగింది. అక్కడ ఉన్నవారిలో ఇద్దరు వ్యక్తులు, శాస్త్రి గారు తీసుకున్న నిర్ణయం ఎంతవరకు సమంజసమనే విషయంపై చర్చించడం మొదలుపెట్టారు.

“ఆత్మగౌరవం లేదా నిజమైన దేశభక్తి కలిగిన ఏ వ్యక్తయినా, శాస్త్రి గారు అనుసరించిన మార్గం తప్ప మరొకటి ఎంచుకోలేరని నా అభిప్రాయం,” అని వారిలో వయసులో పెద్దవారైన వ్యక్తి అన్నారు. “ఆయన చర్య మన గౌరవాన్ని పెంచింది తప్ప తగ్గించలేదు. ఒకవేళ ఆయన తటపటాయించి ఉంటే లేదా ఈ విషయంలో ఇతరుల సలహాలు కోరి ఉంటే, ఎటువంటి ప్రయోజనమూ చేకూరేది కాదు.”

“అవును, కచ్చితంగా,” అని అవతలి వ్యక్తి బదులిచ్చారు, “కానీ నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం ఏమిటంటే, ఆయన అకస్మాత్తుగా అంత దృఢమైన నిర్ణయం ఎలా తీసుకోగలిగారు అనేది.”

శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి గురించి ఇతరులకు కలిగే సాధారణ అభిప్రాయానికి ఈ సంభాషణ ఒక సంకేతాన్ని ఇస్తుంది. ఆ అభిప్రాయం సరైనదైనా కావచ్చు, లేదా తప్పైనా కావచ్చు. కానీ, తన స్థాయికి మరియు సామర్థ్యానికి తగిన మార్గదర్శకత్వం అవసరమైన సందర్భాల్లో లేదా ప్రజల మనస్సులపై తన వ్యక్తిత్వ ముద్రను బలంగా వేయడంలో ఆయన అంతగా ప్రభావం చూపలేరని చెప్పడం సత్యానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఆయన చేసినంత గొప్ప త్యాగానికి మరెవరైనా అయితే మరింత గొప్ప గుర్తింపును లేదా ప్రతిఫలాన్ని పొందే అవకాశం ఉండేది. వాస్తవానికి మించి తనను తాను గొప్పగా చూపించుకోవడం ఆయన స్వభావం కాదు. అందుకే, ఒకసారి న్యాయవాదుల బృందం హైకోర్టు న్యాయమూర్తి పదవిని అలంకరించగల వారి అర్హతల గురించి చర్చిస్తున్నప్పుడు, ఆయన స్నేహితుడు ఒకరు ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: “నిజమే, హైకోర్టు న్యాయమూర్తికి ఉండాల్సిన లక్షణాలన్నీ శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రిలో ఉన్నాయి. ఆయనకు తగిన వ్యక్తిత్వ హోదా, మేధస్సు, విచక్షణా జ్ఞానం మరియు మర్యాదపూర్వక ప్రవర్తన ఉన్నాయి; కానీ నిర్ణయం తీసుకోవడంలో ఆయన అంత వేగంగా స్పందించకపోవచ్చు.”

కుతంత్రాలతో నిండిన ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉండి కూడా నిజాయితీగా వ్యవహరించే కొద్దిమంది వ్యక్తులలో ఆయన బహుశా ఒకరు. వ్యాజ్యాల్లో గెలుపు వల్ల కక్షిదారుల జీవితాలపై తీవ్ర ప్రభావం పడటం లేదా తన బ్యాంక్ ఖాతాలో భారీగా డబ్బు చేరడం వంటి ఫలితాలు కలిగే క్లిష్టమైన కేసుల పట్ల ఆయనలో ఎటువంటి ప్రత్యేక ఉత్సాహం కనిపించదు. 1923 నాటి ‘తంజావూరు ప్యాలెస్ అప్పీల్’ కేసులో అప్పటి ప్రముఖ న్యాయవాదులందరూ భాగం పంచుకున్నారు; నిజానికి, అందులో భాగం లేకపోవడమే ఒక అవమానంగా వారు భావించేవారు. అయితే, ఆ కేసులో తనకు అవకాశం దక్కనప్పుడు ఆయన ఏమాత్రం నిరాశ చెందలేదు. పైగా, హాయిగా నూనె స్నానం చేసి, సమయానికి భోజనం చేసే అవకాశం దొరికినందుకు ఆయన ఊపిరి పీల్చుకున్నారు. సంక్లిష్టమైన లెక్కలు లేదా ఆలోచనల బంధనాల నుండి విముక్తిని కోరుకోవడం ఆయన నైజం.

మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలి వారాల్లోనే, మిస్టర్ వెంకటరామ శాస్త్రి గారు తనతో మాట్లాడేందుకు లేచి నిలబడినప్పుడు కోర్టు హాలులో ఒక ప్రత్యేకమైన హుందాతనం, మర్యాదపూర్వక వాతావరణం నెలకొన్నట్లు సర్ వాల్టర్ ష్వాబే భావించేవారు. ఎందుకంటే, శాస్త్రి గారు ఎప్పుడూ తమ ప్రత్యర్థి పట్ల న్యాయంగా వ్యవహరిస్తారు మరియు దోషరహితమైన భాషను ఉపయోగిస్తారు. ఆయన ఎత్తైన ఆకృతి ఆయన హుందైన ప్రవర్తనకు మరింత వన్నె తెస్తుంది. ఆయన నడక తీరు (కొన్నిసార్లు సాక్సులు, బూట్లు లేకుండా నడిస్తే బాగుండేదేమో అనిపించేలా ఉంటుంది) మినహాయిస్తే, మొదటి చూపులోనే మంచి అభిప్రాయాన్ని కలిగించే సహజ లక్షణాలేవీ ఆయనలో లోపించలేదు.

అనుకోకుండా ఎదురయ్యే సమస్యలను ఎదుర్కోవడంలో ఆయన ఎంతో సంతోషిస్తారని గానీ, కోర్టులో ఆ క్షణంలో కలిగే స్ఫూర్తిపై ఎటువంటి ఆందోళన లేకుండా ఆధారపడతారని గానీ చెప్పలేము. ఆయన తన కేసును సిద్ధం చేసుకుని, ముఖ్యమైన అంశాలను తెల్లని కాగితంపై చక్కని చేతిరాతతో రాసుకుని, వాదనలు వినిపించేటప్పుడు తన ముందు ఉంచుకుంటారు. ఆయన ఎప్పుడూ సంపూర్ణ ప్రశాంతతతో ఉంటారని చెప్పలేం, కానీ అరుదుగా మాత్రమే తన ఆత్మనిగ్రహాన్ని కోల్పోతారు. “ఆ రోజుల్లో, కృష్ణస్వామి అయ్యర్ లేదా సుందర అయ్యర్ నాపై కేసులో వాదించాల్సి వచ్చినప్పుడు, ఆ కేసు విచారణకు వచ్చే వరకు రోజుల తరబడి నాకు ఆహారం రుచించేది కాదు,” అని ఆయన ఒకసారి తన సహజమైన నిరాడంబరతతో చెప్పారు. ఆయన వాదనలో కేవలం ప్రభావం చూపడం కోసం చేసే ప్రదర్శనలు గానీ, ఓటమి భయంతో ఆవేశానికి లోనవడం గానీ కనిపించవు. ఓడిపోయే అవకాశం ఉన్న కేసులో కూడా ఆయన స్థిరంగా, దృఢంగా ఉండగలరు. కర్తవ్య భావన మరియు ప్రత్యర్థి బలం ఆయనను ఆ సందర్భానికి తగినట్లుగా రాణించేలా చేస్తాయి. సహాయం కోసం ఆయన సమర్థుడైన జూనియర్ న్యాయవాదిపై ఆధారపడతారు; తానే సందిగ్ధంలో ఉన్నప్పుడు కూడా వారిని ఎప్పుడూ కఠినంగా మందలించరు. నుదుటి మధ్యభాగం వరకు పైకి లేచిన కనుబొమ్మలతో, ఎంతో స్పష్టతతో మరియు జాగ్రత్తతో ఆయన మాట్లాడతారు; ఇలాంటి శైలి చాలా మంది ప్రముఖ న్యాయవాదులకు కూడా సాధ్యం కాదు. అయినప్పటికీ, మాటల ఉచ్చారణలో గానీ లేదా పదాల ఎంపికలో గానీ ఒక రకమైన సహజమైన సరళత లేదా స్వేచ్ఛ ఇందులో పూర్తిగా కనిపించదు. సరైన ఉచ్చారణపై సాధించిన పట్టు కంటే, ఆయన పడే శ్రమ కొన్నిసార్లు మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఏ పరిస్థితుల్లోనైనా ఆయనపై నమ్మకం ఉంచవచ్చు; ఆయన చేసే పనులన్నింటిలోనూ ఔచిత్యం, వాడే పదాలన్నింటిలోనూ భాషాశుద్ధి మాత్రమే ఆయనకు ప్రేరణగా నిలుస్తాయి.

ఆయన న్యాయవాద వృత్తిలో శివస్వామి అయ్యర్ సంప్రదాయానికి చెందినవారు. అయ్యర్ గారి వద్ద ప్రత్యక్ష శిక్షణ పొందినప్పటికీ, ఆయన కేవలం చట్టానికి మాత్రమే అంకితమై ఉండేవారు కాదు; మంచి పుస్తకాలు ఆయనను ఎంతగానో ఆకర్షించేవి. తన గురువులో కనిపించే పాండిత్యం అచ్చం తనలో లేకపోయినా, వారిలాగే ఆయనకు కూడా విశాల దృక్పథం మరియు విస్తృతమైన విజ్ఞానం ఉండేవి. కోర్టు విరామ సమయాల్లో గానీ, సంగీత కచేరీలో గానీ, లేదా ఒంటరిగా నడుస్తున్నప్పుడు గానీ, ఆయన చేతిలో ఎప్పుడూ ఒక పుస్తకం కనిపిస్తుంది; చదువుతున్న పేజీని గుర్తు పట్టడానికి వీలుగా ఆయన ఒక వేలిని ఆ పుస్తకం మధ్యలో ఉంచి పట్టుకుని ఉండేవారు.

అదొక సాయంత్రం వేళ. శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి గారు తన కారులో సముద్ర తీరం (మెరీనా) వెంబడి వెళ్తున్నారు. అక్కడ నడుచుకుంటూ వెళ్తున్న తన జూనియర్ న్యాయవాదిని చూసి, అతన్ని కారులో ఎక్కించుకోవడానికి వాహనాన్ని ఆపారు. ఆ వ్యక్తి పక్క సీటులో కూర్చోగానే, శాస్త్రి గారు “నీకు ఒక విషయం చెప్పాలి” అన్నారు. కానీ కారు కదులుతుండగా ఆయన మౌనంగా ఉండిపోయారు, అటు పక్కన ఉన్న వ్యక్తి మాత్రం ఆ విషయం తెలుసుకోవాలని ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తూనే ఉన్నారు. కారు క్లబ్ వద్ద ఆగింది; శాస్త్రి గారు తన సహచరుడితో ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకుండా కారు దిగి నేరుగా బిలియర్డ్స్ బల్ల వద్దకు వెళ్లిపోయారు. కాసేపు సీటులోనే ఉండిపోయిన ఆ జూనియర్, తనను ఎందుకు అలా మధ్యలో వదిలేశారో అని ఆశ్చర్యపోయారు. ఆయన లోపలికి వెళ్లి, తనను ఎందుకు రమ్మన్నారని, ఏదైనా అత్యవసర పని ఉందా అని అడిగారు. దానికి ఆయన ఇచ్చిన విచిత్రమైన సమాధానం: “నువ్వు మెరీనాలో నడుస్తున్నావా?” ఆయనలో ఉండే అమాయకపు మతిమరుపు అటువంటిది. ఆయన మీ వైపే సూటిగా చూస్తూ, మిమ్మల్ని పూర్తిగా వేరొక పేరుతో పిలవవచ్చు. కానీ తన లోపాలను అంగీకరించే గుణం లేని చాలామందిలా కాకుండా, ఆయన తన పొరపాట్లను ఒప్పుకోవడానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేవారు. సంప్రదాయాల బంధనాలు ఆయనను కట్టిపడేయలేకపోయాయి. వయసు పెరగడం వల్ల ఆయన స్వభావంలో కఠినత్వం రాలేదు, అలాగే ఉన్నత పదవి ఆయనను అహంకారిగా మార్చలేదు.

“ఒకరు పైకి ఎదగాలంటే చాలామంది కిందకు వెళ్లాల్సిందే. ఇది జీవితంలోని భావోద్వేగాలు లేని నియమం,” అని కె. ఎస్. వెంకటరమణి రాశారు. ఏది ఏమైనా, న్యాయవాద వృత్తికి ఈ మాట కొంతవరకు వర్తిస్తుంది. విజయవంతమైన నాయకుడు ఆ రంగం మొత్తాన్ని పూర్తిగా తన గుప్పిట్లోకి తీసుకునేంత వరకు సంపూర్ణ సంతృప్తిని పొందలేడు. కానీ శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి గారి విషయంలో అలా జరగలేదు. ఆయన ఎప్పుడూ అటువంటి లక్ష్యాన్ని పెట్టుకోలేదు. ప్రజలు ఆయనను గౌరవభావంతో చూస్తే, దానికి ఆయన బాధ్యులు కారు; వారు తమంతట తామే అలా చేస్తారు. ఆయన అందరితోనూ చాలా సహజంగా కలిసిపోతాడు. సంభాషణలో అక్కడక్కడా ఆయన చేసే హాస్య ప్రయత్నం, వినేవారిపై దాని ప్రభావం ఎలా ఉంటుందోనని ఆయన ఎదురుచూస్తుంటాడు. ఆయనకు స్వయంగా అంతగా హాస్య చతురత లేదు, కానీ అది ఉండాలని ఆయన ఎంతగానో కోరుకుంటాడు. అయితే, తమ గొప్పతనంతో కుంగిపోయిన ఇతరుల కంటే ఆయన నిరాడంబరతే తరచుగా ఆయన్ని ఉన్నత స్థానానికి చేర్చుతుంది.

ఆరోగ్యకరమైన శరీరం, మంచి భోజనం ఎంత ముఖ్యమో, సంస్కారవంతమైన సంభాషణల పట్ల ప్రేమ, సుఖవంతమైన జీవితం కూడా ఆయనకు అంతే ముఖ్యం. ఆయన సమతల మైదానాల్లోనే కాకుండా ఎత్తైన ప్రదేశాలలో కూడా వేగంగా నడవగలడు. మంచి స్నేహితుల సాంగత్యాన్ని లేదా బిలియర్డ్స్ ఆటను ఆస్వాదించగలడు. ఆయనకు వయసు మళ్లిన ఆడంబరాల పట్ల పెద్దగా మోజు లేదు.

ఈ ఉద్విగ్నభరితమైన కాలంలో పూర్తిస్థాయి రాజకీయ నాయకుడు కానప్పటికీ, ఆయనలో లిబరల్ పార్టీకి ఉండాల్సిన అన్ని మంచి గుణాలు ఉన్నాయి. ఆయన ఎల్లప్పుడూ గంభీరంగా ఉంటాడు, అరుదుగా మాత్రమే ఉద్వేగానికి లోనవుతాడు. ఆయన పార్టీ యొక్క ఆహ్లాదకరమైన నిరాసక్తత ఆయనను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఆయన లిబరల్ పార్టీకి కట్టుబడి ఉండటమే, గౌరవనీయులైన వి.ఎస్. శ్రీనివాస శాస్త్రి గారికి కట్టుబడి ఉండటం. గౌరవనీయులైన శ్రీ శాస్త్రి గారి సాన్నిధ్యమే శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి గారికి చాలా తరచుగా సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆయనను ఆరాధించే వారి వలయంలో గౌరవనీయులైన శ్రీ శాస్త్రి గారి గురించి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన కబుర్లు వినిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆయన తన అధినేత వెండిలాంటి వాక్చాతుర్యంతో అల్లుతున్న మాయాజాలాన్ని వినడానికి ఎంతో ఉత్సాహంగా, ఆనందంగా ఉంటారు.

పురాతన కాలం నాటి కథలను చెప్పడంలో ఆయనకు ఒక చిన్నపిల్లవాడిలాంటి ఆనందం ఉంది. పాత నమ్మకాల పట్ల పెద్దగా గౌరవం లేకుండా ఆయన గతాన్ని శోధిస్తూ ఉంటారు. మన సామాజిక వ్యవస్థ సంస్కరణ, పునర్నిర్మాణం పట్ల ఆయనకు బలమైన పట్టు ఉంది. కానీ ఆయన ఇతరులలో, ముఖ్యంగా తన పిల్లలలో, వ్యక్తిగత ఆలోచనలను అణచివేయకుండా చాలా జాగ్రత్తపడతారు. ఎందుకంటే ఆయన ఎన్నడూ ఒక పెద్దరికంలా కఠినంగా వ్యవహరిస్తూ, తన కొడుకులు, కూతుళ్లు కేవలం పూజనీయమైన ఆరాధనతో దూరంగా ఉండాలని కోరుకున్నట్లు కనిపించరు.

ఒక ప్రజా నాయకుడిగా శ్రీ వెంకటరామ శాస్త్రి గారు మద్రాసు నగరం తనను చూసి గర్వపడేలా చేశారు. ఈ నగరం యొక్క చరిత్రను రాసినప్పుడు, ఆయన పేరు ఒక సాధారణ స్థానాన్ని ఆక్రమించదు. ఆయన నైతిక ఉన్నత ప్రమాణాలు, ఉదాత్తమైన ప్రవృత్తులు ఆయన మరణానంతరం కూడా చిరకాలం నిలిచి ఉంటాయి. వేదికపై ఆయన ప్రసంగాలలో ఉత్సాహం గానీ, ప్రకాశం గానీ ఉండకపోవచ్చు, కానీ ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంతత, వివేకం ఉంటాయి; ఆయన ఉచ్చారణ దోషరహితమైనది, ఆయన లక్ష్యాలు స్వచ్ఛమైనవి. ఆయన గుణాలు మనల్ని ఎన్నడూ అబ్బురపరచవు, కానీ చుట్టూ ఒక మృదువైన తేజస్సును వెదజల్లుతాయి. అతను దయగలవాడు, తన గురించి తాను ఎక్కువగా చెప్పుకునేవాడు మరియు అందరికీ అందుబాటులో ఉండేవాడు.

అతనిది సాటిలేని గొప్పతనం గల అద్భుతమైన రికార్డు కాకపోవచ్చు. అతని వృత్తి జీవితం నిరుపేదలకు, నిరాశలో ఉన్నవారికి ఎన్నో పాఠాలు నేర్పేదిగా ఉండకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ, అతను భారీ విధ్వంసాల నడుమ, అదుపులేని ప్రవాహాల మధ్య ఒక దృఢమైన వ్యక్తిగా నిలుస్తాడు; కఠినమైన బండరాళ్ల రాశిలో ఒంటరి శిఖరంలా. అధికారాన్ని చెలాయించడానికి అతనికి లభించిన ఆ గొప్ప అవకాశాన్ని, సూత్రాల కోసం వదులుకున్నప్పుడు అతను చూపినటువంటి ఉన్నతమైన స్వభావాన్ని మరెవరూ ప్రదర్శించి ఉండేవారు కాదు. అతను తనదైన నిష్కపటత్వంతో, విశ్వాసంతో తన సొంత మార్గంలో నడిచే ఒక నిజమైన స్వేచ్ఛావాది. అతను తరచుగా ఏదో మరిచిపోయి అలా కొట్టుకుపోతాడన్నది నిజం. బహుశా సాంఘిక మర్యాదల చిక్కులు గానీ, ఒక జాగ్రత్తగల గృహస్థుని కఠినమైన నియమాలు గానీ అతన్ని ఆకర్షించకపోవచ్చు. ఇంటి సణుగుడుకు దూరంగా, అతను సేదతీరడాన్ని ఆస్వాదించడానికి ఇష్టపడతాడు.

వెంకటరామ శాస్త్రి గారి గురించి మరింత సమాచారం

తిరువలంగాడు రాజు వెంకటరామ శాస్త్రి CIE (6 ఫిబ్రవరి 1874 – 2 జూలై 1953) ఒక భారతీయ న్యాయవాది  రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1924 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి అడ్వకేట్-జనరల్‌గా పనిచేశారు. ఆయనను T.R.V. శాస్త్రి అని కూడా పిలిచేవారు.

ప్రారంభ జీవితం

వెంకటరామ శాస్త్రి 1874 ఫిబ్రవరి 6న మాయవరం (ప్రస్తుతం మయిలాడుతురై అని పిలువబడుతోంది)లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి తిరువలంగాడు రాజు శాస్త్రి సంస్కృత పండితుడు. వెంకటరామ శాస్త్రి మాయవరంలోని మున్సిపల్ హైస్కూల్‌లో చదువుకున్నారు, 1894లో కుంభకోణంలోని ప్రభుత్వ కళాశాల నుండి పట్టభద్రులయ్యారు, 1898లో మద్రాసు లా కాలేజీ నుండి B.L. డిగ్రీని పొందారు. 1899 ఏప్రిల్‌లో మద్రాసు కోర్టులో న్యాయవాదిగా నమోదై, ప్రారంభంలో సర్ పి.ఎస్. శివస్వామి అయ్యర్ వద్ద అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశారు.

వృత్తి జీవితం

తన చదువు పూర్తయిన తర్వాత, శాస్త్రి 1899లో న్యాయవాదిగా నమోదయ్యారు. సర్ సి. పి. రామస్వామి అయ్యర్ తర్వాత 1924లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ అడ్వకేట్-జనరల్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

వెంకటరామ శాస్త్రి ‘నేషనల్ లిబరల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా’కు అధ్యక్షుడిగా కూడా వ్యవహరించారు. ఈ సంస్థ 1945లో, భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల ప్రాతినిధ్యంతో కూడిన మరియు మైనారిటీలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పించే నిబంధనలతో కూడిన కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించింది.

T.R. వెంకటరామ శాస్త్రి RSS రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించారు, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (RSS)పై నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడంలో సహాయపడ్డారు మరియు M.S. గోల్వాల్కర్ విడుదలకు కృషి చేశారు. ఆయన RSS పట్ల సానుభూతిపరుడు మరియు గోల్వాల్కర్‌కు వ్యక్తిగత మిత్రుడు.

జీవితం

మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ అడ్వకేట్-జనరల్‌గా తన పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత, ఆయన మద్రాసు ప్రభుత్వంలో ‘లా మెంబర్’ (న్యాయ శాఖ సభ్యుడు)గా పనిచేశారు. క్యాబినెట్ నుండి బ్రాహ్మణులను మినహాయించడం ద్వారా వారిని అసంతృప్తికి గురిచేయకూడదని భావించిన జార్జ్ గోషెన్ ఆయనను ఆ పదవికి నియమించారు. అదనంగా, శాస్త్రి భారత ప్రభుత్వంలోని ‘హిందూ లా కమిటీ’ సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు. తన సుదీర్ఘమైన మరియు విశిష్టమైన వృత్తి జీవితంలో, వెంకటరామ శాస్త్రి సిలోన్ శరణార్థులపై బాజ్‌పాయ్ కమిషన్ మరియు హిందూ కోడ్ సంస్కరణలపై బి.ఎన్. రావు కమిటీ వంటి అనేక కమిటీలలో సభ్యునిగా సేవలందించారు.

వెంకటరామ శాస్త్రి చెన్నైలోని ఎడ్వర్డ్ ఎలియట్స్ రోడ్‌లో నివసించేవారు; ఆయన తన చివరి శ్వాస విడిచే వరకు అక్కడే ఉన్నారు. ఒకసారి ఆయన ఇంట్లో జరిగిన దొంగతనం గురించి ఈ.ఎన్. పురుషోత్తమన్ తన “ది పోలీస్ ఐ సర్వ్డ్” (The Police I Served) అనే పుస్తకంలో ఇలా ప్రస్తావించారు:

“..ఆమె నాకు మద్రాసులోని గొప్ప న్యాయవాదులలో ఒకరైన శ్రీ టి.ఆర్. వెంకటరామ శాస్త్రి గారి గురించి చెప్పారు; ఆయన ఎడ్వర్డ్ ఎలియట్స్ రోడ్‌లో నివసించేవారు. ఆ ఇంట్లో దొంగిలించబడిన విలువైన వస్తువులలో, కాంచీ కామకోటి పరమాచార్య సమర్పించిన విఘ్నేశ్వరుని వెండి విగ్రహం కూడా ఉంది.

మరణం మరియు వారసత్వం

వెంకటరామ శాస్త్రి 1953 జూలై 2న మరణించారు. ఆయన మరణం సందర్భంగా, అప్పటి మద్రాసు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి సి. రాజగోపాలాచారి ఇలా అన్నారు:

“న్యాయస్థానం ఒక గొప్ప న్యాయ నిపుణుడిని కోల్పోయింది, అలాగే నేను ఒక మంచి స్నేహితుడిని కోల్పోయాను.”

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -19-7-26-ఉయ్యూరు