మొట్టమొదటి బెంగాలీ సొనెట్ కవయిత్రి(త్రివేణి )

రచన: కాలిపద ముఖర్జీ, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

“నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను, సొనెట్ మన భాషలో అద్భుతంగా రాణిస్తుంది.” –

-మైఖేల్ ఎం. ఎస్. దత్తా.

సొనెట్, పెట్రార్క్ కాలం నుండి, అంతకు ముందు కాకపోయినా, ఐరోపా సాహిత్యంలో ఒక గొప్ప ప్రక్రియగా ఉంది. దాని అసలు స్వభావం ఏమిటో, అది ఏమి వ్యక్తపరచాలనుకుంటుందో ప్రఖ్యాత కవి-విమర్శకుడు థియోడర్ వాట్స్-డంటన్ ఈ విధంగా అద్భుతంగా వివరించారు: –

“సొనెట్ ఒక రాగ తరంగం:

భావోద్వేగ ఆత్మ యొక్క ఉప్పొంగే జలాల నుండి

ఒక సంపూర్ణమైన ఆటుపోటు సంగీతపు కెరటం

‘అష్టకం’లో ప్రవహిస్తుంది; ఆపై స్వేచ్ఛగా వెనుదిరుగుతూ,

దాని తగ్గుతున్న ఉప్పెనలు ‘షట్కం’లో దొర్లుతాయి

జీవితమనే కల్లోల సముద్రపు లోతుల్లోకి తిరిగి.”

అనేక దేశాలలో ఎన్నో అమూల్యమైన రత్నాలు, నిషేధించబడినప్పటికీ అందమైన ఈ అమరికలో ప్రపంచానికి అందించబడ్డాయి. కానీ సొనెట్‌ను ఎవరు ప్రారంభించారో ఇప్పుడు ఎవరూ ఖచ్చితంగా చెప్పలేరు. కొంతమంది విమర్శకులు, మిస్టర్ ఎస్. వాడింగ్టన్‌ను అనుసరించి, మొదటి సొనెట్ కవి ప్రొవెన్స్‌కు చెందిన ఫ్రెంచ్ కవి ఫ్రా గిట్టోన్ అని ఊహించారు; మరికొందరు, ఉదాహరణకు మిస్టర్ జె. ఎ. సైమండ్స్ వంటి వారు, సిసిలీ రాజసభలో ఫ్రెడరిక్ వద్ద సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్‌గా పనిచేసిన పియర్ డెల్లె విగ్నే (Pier delle Vigne) మొదటి ‘సానెట్’ (sonnet) కవి అని పేర్కొన్నారు; “ప్రారంభ ఇటాలియన్ కవిత్వాన్ని అధ్యయనం చేసే ఎవరూ ఆయన వాదనలను విస్మరించలేరు.” అయితే, ఒక విషయం మాత్రం నిర్వివాదాంశం: డాంటే (1265-1321), పెట్రార్క్ (1304-1374), మరియు టాస్సో (1493-1569) వంటి ఇటాలియన్ కవులు సానెట్ ప్రక్రియను అత్యున్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లారు. వీరిలో పెట్రార్క్ ఈ కవితా ప్రక్రియకు మొదటి గొప్ప ప్రతిపాదకుడు. ఆయన రాసిన ‘ఆఫ్రికా’ (Africa) అనే ఇతిహాసం (ఇది స్కిపియో ఆఫ్రికానస్ అనే వీరుని గురించి చెబుతుంది) లేదా ‘డి విరిస్ ఇలస్ట్రిబస్’ (De Viris Illustribus) అనే గద్య రచనలు ఆయనకు అంతగా పేరు తీసుకురాలేదు; కానీ, లారా (Laura) అనే మహిళపై ఆయనకున్న ప్రేమతో ప్రేరణ పొంది రాసిన ‘కాన్జోనియర్’ (Canzoniere) — అంటే ఆయన గీతాలు మరియు సానెట్లు — ఆయన కీర్తికి అసలైన పునాదులుగా నిలిచాయి. మిస్టర్ వాట్స్-డంటన్ రాసిన పై పంక్తులను చదువుతున్నప్పుడు, మన కళ్ల ముందు ఒక దృశ్యం మెదులుతుంది: ప్రేమలో విరహవేదన అనుభవిస్తున్న ఒక కవి, నిర్మానుష్యమైన సముద్ర తీరంలో నడుస్తూ, చంద్రకాంతిలో అలలు పైకి లేస్తూ, తిరిగి కిందకు పడుతున్న తీరును ఏకాగ్రతతో గమనిస్తున్నాడు. ఆ దృశ్యం అతడిని ఎంతగానో ముగ్ధుడిని చేసి ఉండవచ్చు; ఆ ప్రేరణతోనే, సముద్రపు అలల గమనానికి అనుగుణంగా, లయబద్ధమైన కవితల ద్వారా తన హృదయ వేదనను అతను వ్యక్తం చేసి ఉండవచ్చు.

ఈ విధంగా, డాంటే కాలం నుండి, గొప్ప కవులు తమ అంతరంగాన్ని వ్యక్తపరచుకోవడానికి ‘సానెట్’ ఒక అత్యంత అనువైన మాధ్యమంగా మారింది. అంతేకాకుండా, చాలా సానెట్లు మరియు సానెట్ సంపుటాలు ప్రేమకు సంబంధించిన కవితలుగానే, ప్రేమ గాథలుగానే రూపొందాయి. అందుకే ఐరోపాకు చెందిన అత్యంత గొప్ప కవులైన డాంటే, షేక్స్‌పియర్, మిల్టన్, టాస్సో మరియు కామోయెన్స్ వంటి వారందరూ సానెట్ కవులుగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఐరోపాలో ‘సానెట్’ (sonnet) ప్రక్రియను అత్యంత ఆదరించిన వారిని, అందులో ప్రావీణ్యం సంపాదించిన వారిని గురించి వర్డ్స్‌వర్త్ ఒక సానెట్‌లో పేర్కొన్నారు. స్వయంగా గొప్ప సానెట్ రచయిత అయిన వర్డ్స్‌వర్త్, ఈ ప్రక్రియను సమర్థిస్తూ రాసిన ఆ సానెట్‌ను, బెంగాలీ భాషలో మొట్టమొదటి సానెట్ రచయిత మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా కంఠస్థం చేసుకున్నారు. ఆయన ఒకసారి తన మిత్రుడు దివంగత సత్యేంద్ర నాథ్ ఠాగూర్ ఇంట్లో దీనిని ఎంతో అద్భుతంగా వినిపించారు.

అయితే, గేయ కవిత్వంలో సానెట్‌కు సమానమైన, లేదా అంతకంటే మెరుగైన ఇతర ప్రక్రియలు కూడా ఉన్నాయి. మరి అలాంటప్పుడు, ఎంతోమంది గొప్ప కవులు ఇతర ప్రక్రియలను కాదని, సానెట్‌నే ఎందుకు ఎంచుకున్నారు? దీనికి సమాధానం వర్డ్స్‌వర్త్ రాసిన మరొక సానెట్‌లో కనిపిస్తుంది. “అతి స్వేచ్ఛ వల్ల కలిగే భారాన్ని” అప్పుడప్పుడు అనుభవించే గొప్ప కవులు, సానెట్ అనే “చిన్న పరిధి” (scanty plot of ground) లో బంధీ కావడానికి ఎందుకు ఇష్టపడతారో, ఆయన అందులో క్లుప్తంగా వివరించారు.

ఈ గొప్ప, విస్తృతంగా ఆదరణ పొందిన కవితా ప్రక్రియ ఇటలీలో పుట్టి, కాలక్రమేణా ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, పోర్చుగీస్ వంటి వివిధ భాషా సాహిత్యాల్లోకి ప్రవేశించింది. ఇంగ్లీష్ సాహిత్యంలోకి ఇది సర్ థామస్ వ్యాట్ (1503?-1542), హెన్రీ హోవార్డ్ (ఎర్ల్ ఆఫ్ సర్రే, 1517?-1547) వంటి వారి కృషి ద్వారా వచ్చింది. వీరు పెట్రార్క్ (Petrarch) శైలిని అనుసరిస్తూ ప్రేమకు సంబంధించిన సానెట్లను రచించారు. ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, పెట్రార్క్‌ను ఒక నమూనాగా ఎంచుకోవడం (ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా జరిగిందా లేదా యాదృచ్ఛికంగా జరిగిందా అన్నది పక్కన పెడితే) ఇంగ్లాండ్‌లోని కవితా ఆలోచనల్లో, ఇతివృత్తాల్లో ఒక అద్భుతమైన మార్పును తీసుకువచ్చింది. ఈ సందర్భాన్ని వివరిస్తూ ప్రొఫెసర్ సెయింట్స్‌బరీ ఇలా పేర్కొన్నారు:

“మధ్యయుగ కవిత్వంలో వ్యక్తిగత అనుభూతులు లేదా వ్యక్తిగత దృక్పథం కనిపించకపోవడం ఒక సాధారణ విషయం; ముఖ్యంగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఇది మరీ స్పష్టంగా ఉండేది. కానీ, వ్యాట్ మరియు సర్రేల రాకతో, ఇంగ్లీష్ కవిత్వం ఒక్కసారిగా అత్యంత వ్యక్తిగతమైనదిగా, అంటే ‘ఆత్మపరిశీలనాత్మక’ (introspective) ధోరణి కలిగినదిగా మారింది. అంతకుముందు కూడా ప్రేమ కవిత్వం ఉండేది, కానీ అప్పటి సంప్రదాయం ప్రకారం అందులో వ్యక్తిగత అంశాలకు తావుండేది కాదు. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది.” ఆ ప్రేమికుడు తన సంతోషాల కన్నా తన దుఃఖాల గురించి, అవి తనపై చూపిన ప్రభావం గురించి తనకు సాధ్యమైనంత వ్యక్తిగత రీతిలో పాడాడు. జాతీయ అభిరుచిపై రూపకాలంకారానికి ఇంకా బలమైన పట్టు ఉన్నప్పటికీ, మరియు ‘ది ఫేరీ క్వీన్’లో దానికి అత్యున్నతమైన కవితా రూపం ఇంకా లభించనప్పటికీ, అది ‘రోమన్ డి లా రోజ్’లో ఐరోపాను బంధించి, అప్పటి నుండి ఐరోపా కవిత్వంలోని అన్ని విభాగాలలో, ముఖ్యంగా ప్రేమ వ్యవహారాల విభాగంలో ఆధిపత్యం చెలాయించిన రూపకాలంకారానికి పూర్తిగా భిన్నమైనది. ఇంగ్లాండ్‌లో నూతన కవిత్వం ఉదయించడంతో, మరియు ఒకే రకమైన సంప్రదాయబద్ధమైన భావనల నిరుత్సాహపరిచే ప్రభావాల ముందు ‘డేంజియర్’ మరియు అతని తోటి దయ్యాలు పారిపోయాయి.

బెంగాలీ కవిత్వంలో కూడా ఇలాంటిదే జరిగింది. మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తా రాకకు ముందు, నిజానికి, ఆయన ‘చతుర్దశపది-కవితాబలి’ అని పేరు పెట్టిన తన బెంగాలీ సొనెట్లను రచించి, ప్రచురించక ముందు, కొందరు ప్రముఖ కవులు, గేయరచయితల పాటలను మినహాయిస్తే, బెంగాలీ కవిత్వం ఏ విధంగానూ నిజంగా వ్యక్తిగతమైనది కాదు. ప్రేమ కవిత్వం పుష్కలంగా ఉండేది, కానీ వాటన్నింటిలో ఒక ఉమ్మడి సంప్రదాయం ఉండేది. అదేమిటంటే, వ్యక్తిగత అంశాన్ని ఎల్లప్పుడూ అణచివేసి, పరమాత్మ అయిన కృష్ణుడు, రాధ మరియు వ్యక్తిగత ఆత్మల పేర్లతో అలంకారికంగా చిత్రీకరించడం. మధ్యయుగపు బెంగాలీ ప్రేమ కవిత్వం దాదాపు అంతా అలంకారిక స్వభావం గలదే. ఇది సంస్కృతంలో జయదేవుని గీతా-గోవింద (భారతీయ గీతాగీతం) సంప్రదాయాన్ని పంచుకుంది. మధుసూదన్, సొనెట్ మరియు బ్లాంక్ వెర్స్‌ను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా, కేవలం వైయాట్ మరియు సర్రేల రచనలను కలపడమే కాకుండా, బెంగాలీ కవిత్వంలో వ్యక్తిగత భావన అనే ఒక కొత్త ధోరణిని ఆవిష్కరించారు. దానికి, ఒక నిజమైన మనిషి జీవితం అందించే దాదాపు అనంతమైన పరిస్థితుల వైవిధ్యాన్ని, ఇతివృత్త వైవిధ్యాన్ని ఆయన జోడించారు.

అయితే, ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: మధుసూదన్ ఏ కాలంలోనైనా, ఏ వ్యక్తికైనా సుపరిచితమైన ఆంగ్ల కవుల పాఠశాలలోనే ఆత్మవ్యక్తీకరణను నేర్చుకున్నప్పటికీ, తన నాటకాలను మరియు రెండు ఇతిహాస కావ్యాలను రచించిన తర్వాత—ఇదంతా మూడేళ్ల పూర్తి సాహిత్య ఏకాగ్రతతో చేసిన కృషి—ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నప్పుడు, ‘అతి స్వేచ్ఛ యొక్క భారాన్ని’ అనుభవించిన తర్వాతే, వర్డ్స్‌వర్త్ వలె, ‘సొనెట్ యొక్క పరిమితమైన పరిధిలో బంధించబడటానికి’ ఆయన సంతోషించారు. అయితే, మధు తన ‘కృష్ణ కుమారి’ నాటకాన్ని రచిస్తున్న సమయంలో లేదా ఆ తర్వాత తన మొదటి సొనెట్‌ను రచించాడనే విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు. అది కవితా సౌందర్యం లేనిది కానప్పటికీ, పూర్తిగా ప్రయోగాత్మకమైనది. దాని గురించి ఆయన తన స్నేహితుడైన రాజ్ నారాయణ్ దత్తాకు, “నేను మన భాషలోకి సొనెట్‌ను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను” అని రాశారు. ఆ తర్వాత, ‘కవి మాతృభాష’ అని తాను పిలిచిన సొనెట్‌ను ఉటంకించి, అతను ఇలా అన్నాడు, “దీని గురించి మీరేమంటారు, నా ప్రియ మిత్రమా? నా వినయపూర్వక అభిప్రాయం ప్రకారం, మేధావులు దీనిని తీర్చిదిద్దితే, కాలక్రమేణా మన సొనెట్ ఇటాలియన్ సొనెట్‌కు పోటీ ఇస్తుంది.” కానీ, అది ఒక అరుదైన ఉదాహరణ మాత్రమే. దానికి ముందు, అతను తన మాతృభాషలో సొనెట్లు రాయడం ప్రారంభించడానికి చాలా కాలం ముందు, ఒక విచిత్రమైన కలం పేరుతో ఆంగ్లంలో వ్రాసిన ఒక ఖాళీ పద్య సొనెట్ యొక్క చాలా ఆసక్తికరమైన ఉదాహరణ ఉంది. సుమారు 1841లో వ్రాయబడిన ఈ విచిత్రమైన రచనను, అతని ఉన్మాదానికి మరియు విచిత్ర స్వభావానికి ఒక ఉదాహరణగా మేము క్రింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

శని గ్రహంలో సాయంకాలం

ఒక మరగుజ్జుకు అంకితం చేయబడిన ఖాళీ పద్య సొనెట్

ముందుమాట

పాఠకుడా! ముందుమాటతో సొనెట్‌ను ఎవరు ప్రచురిస్తారు? మీరు ‘ఎవరూ ప్రచురించరు’ అని అంటారని నేను విన్నాను, లేదా విన్నట్లు ఊహిస్తున్నాను! సరే! నేను ప్రచురిస్తాను. మనుషులు ‘ఆచారం’ అని పిలిచే దానికి నేను శత్రువును. కానీ ఏది ఏమైనప్పటికీ, నేను నా సొనెట్‌ను ముందుమాటతో ప్రచురిస్తాను: నేను ప్రపంచానికి ఏదో కొత్తది నేర్పించాలి. కోపగించుకోవద్దు. ఇదిగో! నేను ఖాళీ పద్యంలో ఒక సొనెట్ రాశాను! ఎంత అరుదైన ప్రయోగం! నన్ను నమ్మండి, ఓ పాఠకులారా, కవిత్వ దేవత తన పట్ల నేను చేసిన ఈ ‘మర్యాద ఉల్లంఘన’కు కోపగించుకోలేదు. ఓ ఆనందం! ఓ వైభవం! ఓ సంతోషం! నాకు ముందు ఎవరూ సాహసించని దాన్ని నేను విజయవంతంగా పూర్తి చేశాను!

ఈ ఆవేశపూరితమైన చిన్న ఉద్వేగాన్ని మన్నించండి. నేను నా కథాంశాన్ని శని గ్రహంలో ఏర్పాటు చేశాను, ఎందుకంటే నేను భూసంబంధమైన ప్రతిదాన్నీ అసహ్యించుకుంటాను.

ఒక ప్రకాశవంతమైన బంగారు తెర కప్పివేసింది

ప్రకాశవంతమైన పగటి దేవుడి నుదుటిని: మరియు ఆకాశం

తన వక్షస్థలంపై ఒక ఫలకంలా ధరించింది

సాధువైన కలం కూడా మధురమైన రూపాలను గీసింది!–

ఇప్పుడు ఎన్నో పక్షులు,–కోకిల్స్-ఫిలోమెల్స్ కాదు

కానీ మరింత దివ్యమైన జాతులకు చెందినవి–పాడటం ప్రారంభించాయి

పగటి శవపేటికపై ఎంత మధురమైన శోకగీతాన్ని,

ఓ ఈ దీనభూమి పుత్రులారా, మీరే సృష్టించి ఉండగలరు!

ఎంతో ఆప్యాయంగా స్మరించబడే ఆ మరణానికి నిట్టూర్పు,

ఇప్పుడు పడమటి నుండి ఆరు చంద్రులు చేతులు కలిపి ఉదయించాయి–

సిగ్గుతో ఎర్రబడిన, సుందరమైన సౌందర్యవతుల మృదువైన పట్టీలా–

ఓ! వాటి కాంతి కిరణాలు ఆ దృశ్యాన్నంతటినీ ఎంతగా ప్రకాశవంతం చేశాయి:

వాటి కాంతులు సరస్సులపైనా, గలగల పారే నదులపైనా పడ్డాయి,

వెండి కంబళ్ళలా:–ఇక్కడితో ఈ సొనెట్ ముగిసింది!

-క్రూక్-కాక్.”

ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నప్పుడే మధుసూదన్ ఫ్రెంచ్, జర్మన్ భాషలతో పాటు ఇటాలియన్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు. అక్కడే అతను పెట్రార్క్ యొక్క సొనెట్లను మొదటిసారి చదివాడు. ఆ సొనెట్లే అతనికి స్ఫూర్తినిచ్చి, సొనెట్‌ను శ్రద్ధగా ప్రయత్నించేలా చేశాయి. అలాగే, తాను ఎప్పటినుంచో కోరుకుంటున్నట్లుగా దానిని బెంగాలీలోకి పరిచయం చేయడానికి కూడా ప్రేరేపించాయి. ఫ్రాన్స్‌లోని వెర్సైల్స్‌లో గల 12, రూ డెస్ చాంటియర్స్ చిరునామా నుండి, 1865 జనవరి 26వ తేదీన మధుసూదన్ తన స్నేహితుడైన గౌర్దాస్ బైసాక్‌కు ఇలా రాశాడు, “నేను ఈ మధ్య ఇటాలియన్ కవి అయిన పెట్రార్క్‌ను చదువుతున్నాను, మరియు అతని శైలిలో కొన్ని ‘సొనెట్లు’ రాస్తున్నాను.” ఈ విధంగా, అన్ని భాషల సంపదతో తన మాతృభాషను సుసంపన్నం చేయడమే జీవితంలో అత్యున్నత ఆశయంగా పెట్టుకున్న మధుసూదన్ దత్తా యొక్క కృషి ద్వారా సొనెట్ బెంగాలీ కవిత్వంలోకి ప్రవేశించింది.

మైఖేల్ తన సోనెట్‌లను (sonnets) రచించేటప్పుడు పెట్రార్క్‌ను ఆదర్శంగా తీసుకున్నప్పటికీ, ఆ ఇటాలియన్ కవి ఆయనకు కేవలం ఒక నమూనాగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక ప్రేరణాశక్తిగా కూడా నిలిచారు. ఈ ప్రక్రియకు “సహజమైన” లేదా “సమకాలీన” అని పేర్లు ఉన్నప్పటికీ, సాధారణంగా దీనిని “పెట్రార్కన్” (Petrarchan) శైలి అని పిలుస్తారు. పెట్రార్కన్ సోనెట్‌లు, అలాగే స్పెన్సర్, షేక్స్‌పియర్, డాంటే వంటి కవిత్వ, నాటక రంగాల్లోని దిగ్గజాల సోనెట్‌లు—వీటన్నింటికీ మూల ప్రేరణ, ఒక ప్రియమైన స్త్రీ పట్ల కవికి కలిగే అంతర్గత అనురాగం లేదా గాఢమైన ఆకాంక్షే. ఈ సందర్భంలో, పెట్రార్క్ జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం—బహుశా అతి ముఖ్యమైన ఘట్టం—ఏమిటంటే, 1327 ఏప్రిల్ 6న అవిగ్నాన్‌లోని సెయింట్ క్లారా చర్చిలో ఆయన మొదటిసారిగా లారాను (Laura) కలవడం. లారా కేవలం కవి కల్పిత సృష్టి మాత్రమేననే వాదనను విద్వాంసులు ఎవరూ అంగీకరించలేదు; ఆమె నిజంగా జీవించిన స్త్రీ అని వారు నిర్ధారించారు. ఆమెను ఉద్దేశించి రాసిన సోనెట్‌లు, ఓడ్ (ode) ప్రక్రియకు చెందిన కవితల ద్వారా, ఆమె వివాహిత అని, పెట్రార్క్‌తో ఆమెకు గౌరవప్రదమైన—అంతగా సన్నిహితం కాని—స్నేహబంధం ఉండేదని స్పష్టమవుతోంది. పెట్రార్క్ రాసిన ‘కాన్జోనియర్’ (Canzoniere—లారాను ఉద్దేశించి రాసిన సోనెట్‌లు మరియు ఓడ్‌లు) ఒక రకంగా వ్యక్తిగత పరిధిని దాటి సార్వత్రికతను సంతరించుకున్నాయి (మిసెస్ బ్రౌనింగ్ తన సోనెట్‌ల అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని దాచిపెట్టి, వాటికి ‘సొనెట్స్ ఫ్రమ్ ద పోర్చుగీస్’ అని పేరు పెట్టడం దీనికి ఒక ఉదాహరణ). ఇవి కవి తన అంతరాత్మ లోతుల్లోంచి ఆలపించిన ఒక సుదీర్ఘమైన, అవిచ్ఛిన్నమైన గీతకావ్యంగా కనిపిస్తాయి. ఈ కవితల్లో పెట్రార్క్, లారాను ఒక ‘నిరంతర ఆనందదాయక చింతన’కు కేంద్రబిందువుగా—అంటే ఒక అందమైన స్త్రీగా లేదా స్వయంగా ‘సౌందర్య స్వరూపిణి’గా—చిత్రీకరించారు. ఆమె ఒక రమణీయమైన ప్రకృతి దృశ్యంలోనే కాకుండా, కవి యొక్క అంతరాత్మలోనే నిక్షిప్తమై ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. ప్రేమే ‘సానెట్’ (sonnet) ప్రక్రియకు జన్మనిచ్చిందని చెప్పవచ్చు. స్పెన్సర్, షేక్స్‌పియర్, డాంటే వంటి గొప్ప కవుల రచనలే దీనికి నిదర్శనం. డాంటే తన ‘వీటా నువా’ (Vita Nuova – కొత్త జీవితం)లో, బీట్రిస్ పట్ల తనకు ఉన్న అపారమైన ప్రేమను, ఆమెపై తనకు గల అనిర్వచనీయమైన గౌరవాన్ని అద్భుతమైన సానెట్ల ద్వారా కీర్తించారు. షేక్స్‌పియర్ కూడా తన హృదయాన్ని ఈ ప్రక్రియ ద్వారా ఆవిష్కరించుకున్నారు; ఆయన రాసిన సానెట్లలో ఎక్కువ భాగం తన ‘డార్క్ లేడీ’ (Dark Lady) పట్ల ఆయనకున్న ప్రేమను తెలియజేయగా, మరికొన్ని తనకెంతో ఆత్మీయుడైన స్నేహితుడికి అంకితం చేయబడ్డాయి. షేక్స్‌పియర్‌కు ముందే, స్పెన్సర్ తన ‘అమోరెట్టి’ (Amoretti) ద్వారా తన ప్రియురాలు ఎలిజబెత్ పట్ల గల ప్రేమను వ్యక్తపరిచారు. డాంటే గాబ్రియేల్ రోసెట్టి కూడా—ఆయన అంతకు ముందు పేర్కొన్న కవుల స్థాయికి చెందిన వారు కాకపోయినప్పటికీ, సానెట్ ప్రక్రియను అత్యంత సహజంగా, సమర్థవంతంగా ఉపయోగించిన ఆంగ్ల కవులలో ఒకరిగా నిలిచారు—తన ‘హౌస్ ఆఫ్ లైఫ్’ (House of Life) అనే సంపుటిలో, అందగత్తె ఎలిజబెత్ సిడాల్‌తో తనకున్న ప్రేమ జ్ఞాపకాలను భద్రపరిచారు.

అయితే, సానెట్ ప్రక్రియను ‘సందర్భోచిత అంశాల’ (occasional purposes) కోసం మొట్టమొదటగా, అత్యంత విజయవంతంగా ఉపయోగించిన కవి బహుశా మిల్టన్ కావచ్చు. మధుసూదన్ లాగే, మిల్టన్ కూడా పెట్రార్క్ రచనల ద్వారా ప్రేరణ పొంది సానెట్లు రాయడం ప్రారంభించారు. పెట్రార్క్ రాసిన సానెట్లు ప్రధానంగా ప్రేమకు సంబంధించినవి అయినప్పటికీ, ఆయన రాసిన మరికొన్ని ఇతర అంశాలకు సంబంధించిన గేయాల (lyrics) నుండి మిల్టన్ ఈ ‘సందర్భోచిత’ శైలిని గ్రహించి ఉండవచ్చు. పెట్రార్క్ చేసిన ఈ కొన్ని ప్రయత్నాలలో అతని అత్యుత్తమ రచనలలో మూడు ఉన్నాయి—ఒకటి, తన దేశాన్ని ఉద్దేశించి చేసిన ప్రసిద్ధ ప్రసంగం (ఇటాలియా మియా), ఇందులో అతను ఇటాలియన్ రాకుమారుల మధ్య ఉన్న విభేదాలను మరియు ఇటలీకి శాపంగా మారిన కిరాయి ‘అనాగరికులను’ తమ సహాయానికి పిలిచినందుకు వారిని నిందించాడు; ఈ మాటలను ఒకటిన్నర శతాబ్దాల తర్వాత మాకియవెల్లి తన ‘ప్రిన్స్’ గ్రంథంలోనూ, మరియు మన కాలంలో ఆస్ట్రియా నుండి స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన పోరాటంలోనూ పునరావృతం చేశాడు; రెండవది, (స్పిరిటో జెంటిల్), దీనిని కొందరు వ్యాఖ్యాతలు యువ కొలోనాను ఉద్దేశించి చేశారని భావిస్తే, మరికొందరు ప్రసిద్ధ కోలా డి రియెంజీని ఉద్దేశించి చేశారని భావిస్తారు; రోమ్‌లో ప్రాచీన గణతంత్ర ప్రభుత్వ రూపాలను పునరుద్ధరించడానికి రియెంజీ చేసిన తీవ్ర ప్రయత్నం పెట్రార్క్‌లో ఉత్సాహాన్ని రగిలించింది; మరియు మూడవది, (ఓ అస్పెల్లాటా ఇన్ సియెల్ బీటా ఇ బెల్లా అనిమా), ఇది తన స్నేహితుడైన జాకోపో కొలోనాను, అవిశ్వాసులకు వ్యతిరేకంగా ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన ఫిలిప్ యొక్క క్రూసేడ్‌లో చేరమని ప్రేరేపించడానికి ఉద్దేశించినది. మిల్టన్ యొక్క సొనెట్ల గురించి ప్రొఫెసర్ సెయింట్స్‌బరీ ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: “నిష్పాక్షికంగా తీసుకుంటే, వాటి సంఖ్య తక్కువైనప్పటికీ, మిల్టన్ సొనెట్లు విచిత్రంగా విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఇవి ఒకేసారి రెండు విషయాలను తెలియజేస్తాయి: ఒకటి, ‘సందర్భానుసార’ ప్రయోజనాలకు ఈ ప్రక్రియ ఎంతగా అనుకూలంగా ఉంటుందో; రెండు, ఈ అనుకూలతను దుర్వినియోగం చేయాల్సిన అవసరం ఏమాత్రం లేదో. వర్డ్స్‌వర్త్ స్వయంగా దానిని దుర్వినియోగం చేశాడు, మరియు అతని కంటే తక్కువ స్థాయి వారు దానిని ఇంకా ఎక్కువగా దుర్వినియోగం చేశారు.” అదే విమర్శకుడు ఇంకా ఇలా జోడించారు: “అయితే, ఇది సహజమే, కవి యొక్క ఆత్మకథాత్మక ధోరణి ఇంత ఆసక్తికరంగా మరెక్కడా చూపబడలేదు.” ఈ మాటలు, తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, మిల్టన్ సొనెట్లు ఎలా ఉంటాయో మనకు ఒక అద్భుతమైన అవగాహనను ఇస్తాయి. తన జీవితకాలపు సాహిత్య ఆదర్శమైన మిల్టన్ అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ, మైఖేల్ కూడా తన బెంగాలీ సాన్నెట్లను రచించాడు. వాటిలో చాలా వరకు ఆత్మకథాత్మక ధోరణిలో ఉండి, వర్డ్స్‌వర్త్ సాన్నెట్ల వలెనే చాలా విస్తృతమైన పరిధిని, వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. సాన్నెట్ రచనలో వర్డ్స్‌వర్త్, కొందరి అభిప్రాయంలో, ‘షేక్స్‌పియర్ కంటే కొంచెం దిగువన, మిల్టన్‌తో సమాన స్థాయిలో’ నిలుస్తాడు. మిల్టన్ ప్రభావంతోనే…

II

మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తకు మొదటి జీవిత చరిత్రకారుడైన దివంగత జోగేంద్రనాథ్ బోస్—ఆయన స్వయంగా మంచి కవి—మధుసూదన్ రాసిన సోనెట్లను (చతుర్దశపది కవితలను) ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు:

1. ప్రకృతికి సంబంధించిన సోనెట్లు.

2. ప్రశంసాత్మక సోనెట్లు.

3. పురాణ గాథలలోని సంఘటనలను వర్ణించే సోనెట్లు.

4. వ్యక్తిగత సోనెట్లు.

మిల్టన్ రాసిన సోనెట్లను స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ ఈ విధంగా వర్గీకరించారు:

1. వివాదాస్పద సోనెట్లు.

2. మహిళలను ఉద్దేశించిన సోనెట్లు.

3. వ్యక్తిగత సోనెట్లు.

4. రాజకీయ సోనెట్లు.

తర్వాతి భాగంలో గమనించినట్లుగా, మధుసూదన్ కూడా రాజకీయ సోనెట్లు రాశారు, కానీ ఆయన ఎటువంటి వివాదాస్పద సోనెట్లను రాయలేదు. మిల్టన్ తన మహాకావ్యాలను రచించకముందే తన సోనెట్లన్నింటినీ రాశారు; ఆయన మొదటి సోనెట్‌ను కేంబ్రిడ్జ్ వదిలే సమయంలో, రెండవ దానిని హార్టన్‌లో ఉన్నప్పుడు రాశారు. ఇటలీలో ఉన్న కాలంలో (1638-39) ఐదు ఇటాలియన్ సోనెట్లను, ఒక ‘కాన్జోన్’ (canzon)ను రచించారు. ఎనిమిదవ సోనెట్‌ను 1642లో రాశారు, ఆ తర్వాత తన వివాదాస్పద రచనల కాలంలో చివరి పదహారు సోనెట్లను రాశారు. అయితే, మధుసూదన్ విషయంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. ఆయన 1865లో ఫ్రాన్స్‌లోని వెర్సైల్స్‌లో ఉన్నప్పుడు తన సోనెట్లను రచించారు; అప్పటికే ఆయన తన రెండు మహాకావ్యాలను, నాటకాలను, మరియు ఇతర ముఖ్యమైన కవితా సంపుటాలను పూర్తి చేసి ఉన్నారు. న్యాయవాద వృత్తికి (Bar) అర్హత సాధించేందుకు ఆయన 1862 జూన్‌లో ఇంగ్లాండ్‌కు బయలుదేరారు. అక్కడ ఏడాదిన్నర కాలం గడిపిన తర్వాత, 1863 అక్టోబర్‌లో ఫ్రాన్స్‌కు వెళ్లి, వెర్సైల్స్‌లో రెండేళ్లపాటు నివసించారు. ఆ సమయంలోనే ఆయన ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ భాషలను నేర్చుకున్నారు. అక్కడే ఫ్రాన్సిస్కో పెట్రార్క్ ప్రభావంతో ఆయనలోని సుప్త కవితా ప్రతిభ మేల్కొనగా, కొత్త కవితా ప్రక్రియల వైపు అడుగులు వేశారు; కాబట్టి, మధుసూదన్ రచనలపై ఇటాలియన్ ప్రభావం పడిన మూడవ దశగా దీనిని పేర్కొనవచ్చు. ఈ కాలంలోనే మధుసూదన్ వంద బెంగాలీ సోనెట్లను రచించి, వాటిని కలకత్తాకు పంపి ప్రచురింపజేశారు. బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో, ఇలా ఒక కవితా సంపుటిని ప్రచురణ కోసం కలకత్తాకు పంపడం అంతకుముందు ఎన్నడూ జరగలేదు. అందువల్లనే, ప్రతి సోనెట్‌లోని మొదటి రెండు పంక్తులను రచయిత రాసిన అసలు ప్రతిలో ఉన్నట్టే ప్రచురణకర్త ముద్రించారు; తద్వారా అవి ఎలా ఉండేవో పాఠకులకు తెలిసే అవకాశం కలిగింది. మిగిలిన పంక్తులను మాత్రం యథావిధిగా ముద్రించారు. ఒకానొక సందర్భంలో మధుసూదన్ తన మిత్రుడైన గౌర్‌దాస్ బైసాక్‌కు ఇలా వ్రాశారు: “మిల్టన్ తన మాతృభాషను సుసంపన్నం చేసిన స్ఫూర్తి, మన మధ్య ఉన్న ప్రతి ప్రతిభావంతుడికి ప్రేరణనివ్వాలి.” మధుసూదన్ స్వయంగా అటువంటి స్ఫూర్తిని పొందారనడానికి ఆయన రచించిన ఈ ‘సానెట్లు’ (sonnets) నిదర్శనం. స్వదేశానికి ఏడు వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పటికీ, ఆయన తన మాతృభాషలోని దారిద్ర్యాన్ని (లోపాలను) విస్మరించలేదు; పైగా, ఒక సరికొత్త కవితా ప్రక్రియతో దానికి అలంకారం చేశారు. నేడు బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఈ ప్రక్రియ ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది.

ఈ సానెట్లలో గమనించదగ్గ ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, వీటి రూపం తప్ప, ఇవి ఏ ఇతర విదేశీ కవి రచనలకూ అనుకరణలు కావు. ఆస్కార్ వైల్డ్ ఒక సందర్భంలో, “అనుకరణ ఎక్కడ ముగుస్తుందో, అక్కడే కళాసృష్టి మొదలవుతుంది” అని అన్నారు. మధుసూదన్ విషయంలో ఇది అక్షరాలా నిజం. ఆయన ఇతరుల ఆలోచనలను, భావాలను కేవలం ప్రతిబింబించేలా కాకుండా, నిజమైన కళాఖండాలను మనకు అందించారు. ఇక్కడ ఆయన తనదైన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు; ఈ సానెట్లలో ఆయన తన అంతరాత్మనే ఆవిష్కరించారని చెప్పవచ్చు. ఆయన రచించిన ఈ సానెట్ల సంపుటి, ఎటువంటి కృత్రిమ వేషధారణలు లేకుండా, కవిని ఆయన సహజ రూపంలో మన ముందు ఉంచుతుంది. అందుకే ‘మధు-మెమరీ’ (Madhu-Memory) గ్రంథకర్త బాబు నాగేంద్రనాథ్ షోమ్ ఇలా పేర్కొన్నారు: “కవి అంతరంగిక జీవితాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఆయన సానెట్ల సంపుటిని చదవాలి; ఎందుకంటే అందులో ఆయన తన సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని, తనదైన అనితరసాధ్యమైన శైలిలో వ్యక్తపరిచారు.”

యుక్తవయసులో అనివార్య పరిస్థితుల దృష్ట్యా క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, ఈ కవి తన సానెట్లలో ఎంత మధురంగా తన ప్రియమైన బెంగాల్ గురించి—అక్కడి ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలు, పండుగల గురించి—అలాగే హిమాలయాలను కిరీటంగా, సముద్రాన్ని వస్త్రంగా ధరించిన భారతదేశం గురించి కీర్తించడం ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. అయితే, సాహిత్యపరంగా ఆయన ఒక విశ్వజనీన దృక్పథం (cosmopolitan outlook) కలిగిన వ్యక్తి. ఆయన రచించిన ప్రశంసాత్మక సానెట్లు దీనికి నిదర్శనం. ఇవి కేవలం ఐదు మాత్రమే ఉన్నాయి: మూడు యూరప్‌కు చెందిన గొప్ప కవులు—డాంటే, విక్టర్ హ్యూగో, ఆల్ఫ్రెడ్ టెన్నిసన్—గురించి, ఒకటి ప్రఖ్యాత భారతీయ అధ్యయనవేత్త (Indologist) థియోడర్ గోల్డ్‌స్టక్కర్ గురించి, మరొకటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన వెర్సైల్స్ నగరం గురించి ఉన్నాయి. వీటి అనువాదాలను కింద ఇస్తున్నాము… మొత్తం ఐదు సొనెట్లు: –

డాంటేకు

ఉదయాన్నే బంగారు ఫోబస్ నక్షత్రంలా

ఊదా రంగు సూర్యునికి సూచికగా

తన సుందరమైన కిరణాలతో దూరంగా ఉన్న చీకటిని పారద్రోలినట్లు,

అలాగే నీ వెలుగు ప్రతిఒక్కరి మనస్సు నుండి

అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలింది: నీ ఆరాధన గెలుచుకుంది

నిద్రపోతున్న కవిత్వాన్ని తన నిద్ర నుండి మేల్కొల్పింది.

ఈ లోకంలో నీ కీర్తిని మసకబార్చేవారు ఎవరూ నాకు కనబడలేదు

ఓ అదృష్టవంతునిగా జన్మించిన కవి, నీ కీర్తిని మసకబార్చేవారు ఎవరూ లేరు.

పాపులు ప్రవేశించడానికి ఆశలన్నీ వదులుకునే నరక ద్వారం గుండా నీ కవిత్వమే నిన్ను నడిపించింది.

నీ కథను చెప్పడానికి నువ్వు ఆనందంగా తిరిగి వచ్చావు.

దేవతల వలె నువ్వు ఎప్పటికీ అమరుడవు.

అటువంటి నక్షత్రం తన కీర్తి ఆకాశం నుండి రాలిపోగలదా?

అటువంటి మొగ్గను ఏ పురుగు అయినా ఎప్పుడైనా పాడుచేయగలదా?

విక్టర్ హ్యూగోకు

మినర్వా నీకు ప్రసాదించిన వీణను మీటు,

మధురంగా, పరిపూర్ణ ఆనందంతో మీటు;

నీ దేశం నీ కీర్తి వైభవంతో నిండి ఉంది,

గోకులము ‘బోకుల్’ (బకుళ) పుష్పాలతో శోభిల్లే రీతిలో!

వసంతకాలంలో నీ కవితా కుసుమాల మకరందంతో

నా మనస్సు పరవశించి, ఉన్మత్తమవుతోంది:

నీవు నిజంగా ‘విక్టర్’ (విజేత)వు, మానవాళిలో ఒక విజేతవు,

మృత్యువును సైతం ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే వీరుడవు.

నీ దేశమనే వనంలో, ‘జీవవృక్షం’ (Tree of Life) వలె

నీ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచి ఉంటుందని నా నమ్మకం;

కవి ఒక ప్రవక్త అనే భావన

ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి ఉంది. కాలక్రమేణా

శిలాస్తంభాలు సైతం శిథిలమైపోయినప్పుడు,

నీ కీర్తి మాత్రం అజరామరంగా వెలుగొందుతూనే ఉంటుంది.

ఆల్ఫ్రెడ్ టెన్నిసన్‌కు

నీ కవితా వనంలో వసంతం ముగిసిపోయిందని

ఎవరు చెప్పారు, ఓ ‘శ్వేత ద్వీప’ (ఇంగ్లాండ్) కవీ?

వినండి, ఇక్కడ నిరంతరం సంగీతం వినిపిస్తోంది,

కోకిలరాజు ఎప్పటిలాగే తన మధుర గీతాలను ఆలపిస్తున్నాడు.

ఓ కవితా దేవతా (Muse), నీ వీణ ఎప్పుడు మౌనంగా ఉంటుంది?

అది ఎప్పటికీ ఆగదు, సముద్ర తరంగాల హోరులాగే;

నక్షత్రాల తీగలతో కూడిన ఆకాశం కూడా

నిరంతరం ఒక సుందర సంగీతాన్ని వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.

నీ కవితా మందిరం భక్తులు లేక శూన్యమవుతుందా?

ప్రవేశించు ఓ కవీ, నీ ప్రతిభకు తగినట్లుగా

తీగల్లాంటి సుకుమార పాదాలు కలిగిన ఆ దేవత నిన్ను ఆహ్వానిస్తోంది.

నీవు సృష్టించిన పుష్పాలతో ఆమెను ఆరాధించు,

తద్వారా మృత్యువు అనే గొడ్డలి వేటు నుండి తప్పించుకో,

నీవు నిరంతరం ఆశించిన ఆ కీర్తిని సొంతం చేసుకో.

థియోడర్ గోల్డ్‌స్టకర్‌కు

దేవదానవులు క్షీరసాగరాన్ని మథించి అమృతాన్ని పొందినట్లుగా,

నీవు సంస్కృత విజ్ఞాన సాగరాన్ని మథించి కీర్తిని గడించావు,

నేడు ప్రపంచంలోని పండితులలో నీవు అగ్రగణ్యుడవు.

భారతీయ కోకిలలన్నీ తమ మధుర స్వరాలతో

ప్రతి కొమ్మ నుండి నీ చెవులకు విందు చేస్తున్నాయి.

భూమిపై ఏ రాజుకు లభిస్తుంది ఇంతటి గౌరవం?

కిరీటధారియైన ఏ చక్రవర్తికి దక్కుతుంది నీకు లభించినంతటి ఆదరణ? వాల్మీకి తన మధురమైన వీణాధ్వనితో,

నీ కోసం రాముని గాథను ఉత్సాహంగా ఆలపిస్తున్నాడు;

వ్యాసుని గీతం, సముద్ర ఘోష వలె,

గంభీరంగా, ఉదాత్తంగా నీకై వినిపిస్తోంది!

పూర్వజన్మలో నీవు చేసిన పుణ్యఫలమే,

దైవిక తేజస్సు కలిగిన కాళిదాసును నీకు మిత్రునిగా లభింపజేసింది.

వెర్సైల్స్ (Versailles) గురించి

ఓ కాలమా! ఈ భూమిపై నీవు ఎన్ని నాటకాలు ఆడుతున్నావో ఎవరికి తెలుసు?

ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని సృష్టించమని ఆజ్ఞాపించి, తన కోరిక మేరకు ఈ భూలోక స్వర్గాన్ని నిర్మించి ఆ రాజు ఎక్కడ ఉన్నాడు?

స్త్రీలలో అప్సరసల వంటి సౌందర్యవతులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

రాజసం కలిగిన వారి మనస్సులను పాటలతో, మధురమైన నృత్యాలతో, శృంగారభరితమైన కాంతితో అలరించిన వారెక్కడ?

రాజ పాదాల చెంత పదాల పూలవాన కురిపించిన కవి ఎక్కడ ఉన్నాడు?

అర్జునుడిలా అజేయులైన, పరాక్రమవంతులైన వీరులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

బృహస్పతికి సమానమైన మేధావులైన మంత్రులు ఎక్కడ ఉన్నారు?

ఓ కాలమా! నీవు అందరికీ మృత్యువుగా మారావు; చివరికి అందరూ నీ వైపునకే కదా పయనిస్తారు!

మొదటి సోనెట్‌కు—అంటే డాంటే గురించి రాసిన దానికి—ఒక ప్రత్యేక చరిత్ర ఉంది. గొప్ప ఇటాలియన్ కవి అయిన డాంటే జయంతి ఉత్సవాల (మూడు వందల ఏళ్ల వార్షికోత్సవం) సందర్భంగా దీనిని రచించారు. ఆ తర్వాత ఇది ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్ భాషల్లోకి అనువదించబడింది. ఇతర యూరోపియన్ కవుల మాదిరిగానే, మధుసూదన్ కూడా ఈ ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్ అనువాదాల ప్రతులను ఇటలీ రాజు ఇమ్మాన్యుయేల్‌కు పంపారు. ఆ కవితలోని సౌందర్యానికి, అంతేకాకుండా ఒక భారతీయుడు యూరోపియన్ కవికి నివాళి అర్పించాలనే ఆకాంక్షకు ముగ్ధుడైన రాజు, మధుసూదన్‌కు ఇలా లేఖ రాశారు: “ఇది ప్రాచ్య దేశాలను పాశ్చాత్య దేశాలతో కలిపే ఒక వారధి (ఉంగరం) వంటిది.” నిజానికి, ‘విశ్వజనీనత’ (cosmopolitanism) అనేది మధుసూదన్ సాహిత్య జీవితానికి మూల సూత్రంగా ఉండేది. ఆయన చేసిన రచనలే కాకుండా, తన బెంగాలీ రచనల ముఖచిత్రంపై ఆయన ఉంచిన చిహ్నం కూడా దీనిని నిరూపిస్తుంది; అందులో ఆయన ఒక ఏనుగుకు (తూర్పుకు చిహ్నం) మరియు ఒక సింహానికి (పశ్చిమానికి చిహ్నం) మధ్యలో, కవితా ప్రతిభకు ప్రతీకగా సూర్యుడిని ఉంచారు.

అయితే, ఒక విషయాన్ని మనం గుర్తుంచుకోవాలి: ఈ సోనెట్లలో మధుసూదన్ ముందుగా ఒక బెంగాలీగా, ఒక భారతీయుడిగా కనిపిస్తారు—ఆయన మిల్టన్ లాంటి గొప్ప దేశభక్తుడు. ఆ తర్వాతే ఆయన విశ్వజనీన దృక్పథం కలిగిన వ్యక్తిగా కనిపిస్తారు. మొదటి సాన్నెట్‌లో మధుసూదన్, బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఉత్తమ రచనలుగా గుర్తింపు పొందిన తిలోత్తమ, మేఘనాథ-బధ్, బ్రహ్మణంగన మరియు బీరంగనలను తన బెంగాలీ పాఠకులకు అందించిన రచయితగా తనను తాను పరిచయం చేసుకుని, తద్వారా తన గత కవితా ప్రస్థానాన్ని వారికి సమీక్షించుకుంటారు. ఇక ఆ తర్వాతి సాన్నెట్‌లో, ఇది పై సాన్నెట్‌కు అనుసంధానమై ఉండి, సాన్నెట్‌పై సాన్నెట్ అని పిలువదగినదిగా ఉంటుంది, ఆయన ఈ కవితా ప్రక్రియ యొక్క ఇటాలియన్ మూలం గురించి ప్రస్తావిస్తూ, లెక్కలేనన్ని కోకిలల గూటిని నిరంతర వసంత భూమిగా మార్చిన ఇటలీలోనే పెట్రార్క్ జన్మించాడని, ఆయన కవిత్వ గనిలో ఈ చిన్న రత్నాన్ని కనుగొని, తన సొంత దేశంలోని కవిత్వ దేవతకు దీనిని సమర్పించాడని గానం చేస్తారు. తాను కూడా పెట్రార్క్ లాగే ఈ అమూల్యమైన వజ్రాన్ని భారతీయ విద్యా దేవతకు కానుకగా సమర్పిస్తున్నానని ఆ కవి ఇంకా చెబుతారు. మధుసూదనుడి ఈ సొనెట్‌ను కొంత స్వేచ్ఛగా అనువదించి కింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

ఇటలీ కవిత్వపు సువిశాల వనం

ఎక్కడ లెక్కలేనన్ని కోకిలలు మధురంగా గానం చేస్తాయి

అరుదైన అమృతపు మధురమైన మంచు బిందువులు వర్షిస్తాయి.

మరియు హృదయాన్ని వసంతపు ఆనందాలతో నింపుతాయి.

మధురకంఠుడైన కవి కూడా అక్కడే జన్మించాడు,

ప్రసిద్ధ పెట్రార్క్, అతని పెంపకాన్ని

మినర్వా అత్యంత శ్రద్ధగా చూసుకుంది,

అతని చేతులకు బంగారు వీణను తెచ్చి ఇచ్చింది.

అతను ఈ అమూల్యమైన చిన్న రత్నాన్ని కనుగొన్నాడు

మరియు దానిని మినర్వా పాదాల వద్ద తన ఆలయంలో ఉంచాడు;

అమ్మా, నేను దీనితో ఒక పుష్పగుచ్ఛం అల్లుతున్నాను.

నా ఈ ప్రయత్నాన్ని వరాలతో స్వీకరించు.

భారతదేశ ఖ్యాతి గడించిన భారతి పాదాల వద్ద

తగినదని భావించిన ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాను.

ఈ లాంఛనప్రాయమైన పరిచయం తరువాత, చాలా కాలం క్రితం తాను వ్రాసిన మొదటి బెంగాలీ సాన్నెట్‌కు నిజానికి పునఃరూపమైన ‘బెంగాలీ భాష’పై వ్రాసిన తదుపరి సాన్నెట్‌లో కవి విలపిస్తాడు, లాటిన్‌లో వ్రాసినప్పుడు మిల్టన్ లాగానే, తాను కూడా తన యవ్వన సంవత్సరాలలో రత్నాలతో నిండిన తన సొంత మాతృభాషను తృణీకరించి, దురదృష్టవంతుడైన, దిక్కులేని బిచ్చగాడిలా ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్ళిపోయాడని; తన మాతృభాషకు అధిదేవత ఒక కల రూపంలో తనకు కనిపించి, తన భాషలోనే అద్భుతమైన రత్నఖనులు దాగి ఉండగా, తాను ఒక యాచకుడిలా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నావని మందలించిన వైనాన్ని కవి ఇందులో వర్ణించారు. ఆ దేవత చెప్పిన మాటలను అనుసరించి, ఆయన తిరిగి తన భాషా మూలాల వైపు అడుగులు వేశారు; అప్పుడు ఆయనకు బెంగాలీ భాషలో అపారమైన సంపద, రత్నతుల్యమైన భావాలు కనిపించాయి. కవిని ప్రేమించే వారికి ఈ సోనెట్ (పద్యం) ఆసక్తికరంగా ఉంటుందనే ఉద్దేశంతో, దాని అనువాదాన్ని ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాము: –

“స్వర్ణమయ సామ్రాజ్యాలలో ఎంతో కాలం తిరిగాను,

పరాయి దేశాలను చూడాలనే అత్యాశతో పరితపించాను,

నీ ఖజానాలో నిక్షిప్తమై ఉన్న రత్నాల మెరుపును విస్మరించి,

మూర్ఖుడిలా ప్రవర్తించాను.

భిక్షకుడి వృత్తిలోనే కాలం గడిపి,

నీచమైన వస్తువులను ఆరాధిస్తూ నా మనశ్శాంతిని కోల్పోయాను,

తామర వనాలను వదిలి, పాచి పట్టిన నేలపై దొర్లాను.

చివరకు నా కలల్లో నీ అధిదేవత ఇలా పలికింది: ‘బిడ్డా, తిరిగి రా!

నీ మాతృభాష అనే గదిలో రత్నాలు వెలుగుతున్నాయి,

మరి ఎందుకీ యాచక స్థితి? నీకేమైంది?’

నా తల్లి (మాతృభాష) ఆజ్ఞను సంతోషంతో పాటించాను:

నా మాతృభాషలోనే అపారమైన సంపదను కనుగొన్నాను.”

జాన్ కీట్స్ రాసిన ప్రసిద్ధ సోనెట్ ‘ఆన్ ఫస్ట్ లుకింగ్ ఇంటూ చాప్మాన్స్ హోమర్’ (On First Looking into Chapman’s Homer) ప్రభావం ఈ పద్యంలో కనిపిస్తుంది. సరిగ్గా ఇలాగే, జాన్ మిల్టన్ కూడా ఐరోపా పర్యటన ముగించుకుని ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, తనలో ఒక బలమైన కోరిక కలిగింది—”భవిష్యత్ తరాలు మర్చిపోలేని, చిరకాలం నిలిచిపోయే గొప్ప రచనను ఒకటి వదిలి వెళ్లాలి” అని ఆయన ఆకాంక్షించారు. తన స్నేహితుడు డేమన్ మరణంపై ఆయన రాసిన లాటిన్ శోకగీతంలో (ఎలిజీలో)—సిసిలియన్ కవుల శైలిని అనుసరిస్తూ—తన గత మూర్ఖత్వాన్ని విచారించుకుంటూనే, భవిష్యత్తులో తాను చేయబోయే గొప్ప కృషి గురించి ఆయన ఆశావహ దృక్పథంతో ఎదురుచూశారు.

మధుసూదన్ తన జీవితాంతం సీతను భారతీయ నారీత్వానికి ఆదర్శప్రాయమైన ప్రతిరూపంగా భావించి, ఎంతో గౌరవించారు. ఆయన తన అద్భుత కావ్యాల్లో పదేపదే ఆమెకు కవితాత్మక నివాళులర్పించారు. తన గొప్ప కావ్యం ‘మేఘనాద వధ’లో సీత యొక్క సున్నితమైన, మధురమైన రూపాన్ని ఎంతో అందంగా చిత్రించిన ఆయన, ఈ సందర్భంలో ఆమెకు అంకితం చేస్తూ ఒక సోనెట్‌ను (చతుర్దశపది పద్యం) రచించారు. ఇందులో ఆయన, రాక్షసరాజు రావణుని అశోకవనంలో సీత అనుభవించిన వేదనను వర్ణిస్తూ, ఆమెను అపహరించిన పాపానికి ఆ రాక్షస వంశమే సర్వనాశనం కాబోతోందని జోస్యం చెబుతారు. ‘సీతా వనవాసం’ (Sita-Banabase) అనే శీర్షికతో ఆయన మరికొన్ని సోనెట్‌లను కూడా రాశారు. లంకా విజయం తర్వాత, గర్భవతిగా ఉన్న సీతను అయోధ్య రాజు రాముడు అడవికి పంపిన ఘట్టాన్ని ఆయన ఎంతో కరుణరసాత్మకంగా ఇందులో పేర్కొన్నారు. తన పవిత్రతపై ప్రజలు వ్యక్తం చేసిన అనుమానాలను తొలగించేందుకు రాముడు ఆమెను అడవికి పంపాల్సి రావడం, ఆ కఠిన బాధ్యతను లక్ష్మణుడికి అప్పగించడం వంటి అంశాలను ఆయన ఇందులో చిత్రించారు. సీత గురించి రాసిన ఈ సోనెట్‌లన్నీ హృదయవిదారకంగా ఉంటాయి. వీటిలో ముందుగా పేర్కొన్న సోనెట్ మరొక కారణం చేత కూడా ముఖ్యమైనది; ఎందుకంటే, తన మహాకావ్యంలో రాముడు, లక్ష్మణుల పాత్రలను వికృతంగా చిత్రించి సాంప్రదాయ హిందువుల ఆగ్రహానికి గురైన మధుసూదన్, తన జీవితం చివరలో వారి పట్ల ఎంతటి గౌరవభావం కలిగి ఉండేవారో ఇది తెలియజేస్తుంది. అంతేకాకుండా, మహాభారతంపై కూడా ఆయన ఒక ప్రత్యేక సోనెట్‌ను రచించారు. ఇందులో ఆయన మహాభారత కర్త వ్యాసుడిని (సత్యవతీ పుత్రుడు) ఎంతో కొనియాడారు (ఇదే విషయాన్ని ఆయన తన ‘తిలోత్తమ సంభవం’ కావ్యంలోని మొదటి సర్గలో కూడా ప్రస్తావించారు). ఇందులో ఆయన కౌరవ వీరుడు దుర్యోధనుడు, సూర్యపుత్రుడు కర్ణుడు, మరియు పాండవ వీరులైన భీముడు, అర్జునుల గురించి క్లుప్తమైన, శక్తివంతమైన వర్ణనలు చేశారు; అలాగే కురుక్షేత్ర యుద్ధ సమయంలో కలిగే భయం, ఆశ్చర్యాలను తన కల్పనా శక్తితో వ్యక్తపరిచారు.

ఇక, పక్షుల గురించి రాసిన మూడు సోనెట్‌ల విషయానికి వద్దాం. మిల్టన్ అటువంటిది ఒక్కటే రాశారు—అదే ‘నైటింగేల్’కు అందమైన ఆరంభ గీతం—మరియు ఒక కవిగా, ప్రేమికుడిగా, మిస్టర్ స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ మాటల్లో చెప్పాలంటే, ప్రకృతి మరియు మనిషి పట్ల ప్రకాశవంతమైన మరియు задумчивый భావన అనే రెండు స్వరాలను పలికిస్తూ, ఆ సొనెట్‌ను రచించే సమయంలో ఆయన పూర్తిగా ‘ఊహాలోక స్వేచ్ఛ’ లేనివాడని చూపించారు. మధు కూడా ఫ్రాన్స్‌లోని తన సుదూర నివాసం నుండి ఒక ప్రేమికుడి మరియు కవి స్ఫూర్తితో ఈ సొనెట్‌లను రాశారు. మొదటిదైన ‘బౌ కథా కౌ’లో (అదే పేరు గల ఒక బెంగాలీ పక్షి, “వధువా, మాట్లాడు” అని పిలుస్తుంది), కవి మధురంగా పాడే ఆ పక్షి యొక్క задумчивый భావనను వర్ణిస్తూ, ఆ పక్షి స్త్రీపురుషులను అనుకరించడం పట్ల ఆశ్చర్యం వ్యక్తం చేస్తారు; మరియు తన స్వంత అనుభవం నుండి, ఆ ఆడ పక్షిని క్షమించమని కోరమని దానికి సలహా ఇస్తారు, ఎందుకంటే ప్రేమ రాజ్యంలో పరిపాలన అనేది యజమానితో పాటు సేవకుడి యొక్క ద్వంద్వ మరియు సమయోచిత వైఖరిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. తరువాతి పక్షి-సొనెట్‌ను ‘వసంతకాలపు పక్షికి’ అని పిలుస్తారు, కానీ ఈ సొనెట్ నిజానికి శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లో వ్రాయబడింది, అక్కడ శరదృతువు ఆ దేశానికి మంచులాంటి తెల్లని రూపాన్ని ఇస్తుంది. కవి, కోకిల కాకపోయినా మధురంగా పాడే ఆ పక్షిని, వసంతాన్ని ఆహ్వానించమని కోరుతాడు, ఈ సొనెట్ యొక్క క్రింది అనువాదంలో వలె: –

వసంతకాలపు పక్షికి

నీవు వసంత దూతవు కావు

భారతదేశంలో ప్రియమైన కోకిలగా ప్రసిద్ధి చెందినదానివి,

కోటికొండల పువ్వుల గానం వినసొంపుగా ఉంటుంది

అందమైన తోటలలో వసంతం: అయినా నీ పాటతో

నా మనసు మారుమోగుతుంది, అది ఎంతటి ఆనందాన్ని ఇస్తుందో.

ఇప్పుడు ఎవరు దుఃఖిస్తున్నారు? ఓ పక్షీ, ఆనందంగా పాడు.

ప్రతిదీ విలాపాన్ని పారద్రోలి ఉల్లాసాన్నిస్తుంది,

మరియు భూమాత కూడా తన రాజుపై ప్రేమను అనుభవిస్తుంది.

ఇక్కడ ఫ్రాన్స్‌లో, తరువాతి శరత్కాలం మృత్యువులా

భూమి యొక్క బాధపై క్రూరంగా, కనికరం లేకుండా ఉంటుంది,

దాని జుట్టును పూల దండలతో అలంకరించవద్దు,

దానిని తెల్లని వస్త్రాలతో కప్పవద్దు. అయినా నీవు జన్మనివ్వు

వసంతాన్ని, పరిమళభరితమైన శ్వాసతో కూడిన ఆనందమయ రుతువును,

భూమికి సౌందర్య కిరీటాన్ని అందించి, దానికి ఉల్లాసాన్ని పంచడానికి.

మూడవ సొనెట్‌లో, అంటే శ్యామ పక్షి గురించిన దానిలో, పంజరంలో ఉన్నప్పటికీ ఆ పక్షి ఎందుకంత మధురంగా పాడుతుందో కవి గ్రహించలేకపోయాడు. కీట్స్ యొక్క ‘హ్యాపీ ఇన్సెన్సిబిలిటీ’లో ఉన్నటువంటి ఒక భావన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, స్వేచ్ఛగా గడిపిన తన గతానందాన్ని ఆ పక్షి ఎలా మరచిపోతోందని కవి ప్రశ్నించినప్పుడు; చివరకు, విరహంలో కలిగే ప్రేమ యొక్క మసకబారిన ఆనందమే, చెరసాలలో కూడా ఆ పక్షికి అంత మధురమైన స్వరం ఇస్తోందని చెబుతూ అతను ముగిస్తాడు.

ఒక ఫ్రెంచ్ సుందరిని ఉద్దేశించి రాసిన రెండు సొనెట్లకు మనం ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి. మిల్టన్ ఐదు ఇటాలియన్ సొనెట్లు మరియు ఒక కాన్జోన్ రచించాడని మనందరికీ ఇప్పుడు తెలుసు – మిస్టర్ స్టాప్‌ఫోర్డ్ బ్రూక్ చెప్పినట్లుగా, మరియు మాసన్ సంభావ్యంగా భావించినట్లుగా, మొదటిది ఒక బోలోగ్నీస్ మహిళను ప్రశంసిస్తూ రాశాడు, మిగిలినవి అతను గాఢంగా ప్రేమించిన ఒక విదేశీ మహిళను ఉద్దేశించి రాశాడు; మరియు అవి నిజమైన, కానీ తాత్కాలికమైన అభిరుచి యొక్క ముద్రను కలిగి ఉన్నాయి. మధు విషయంలో కూడా, ఈ సొనెట్లు ఒక ఆరంభ గీతం వంటివని నేను భావించడానికి దారితీసింది; ఇవి మొదట ఫ్రెంచ్‌లో వ్రాయబడి, ఆ తర్వాత మాత్రమే బెంగాలీలోకి అనువదించబడ్డాయి. వీటిలో, బెంగాలీ కవి తన జన్మభూమి అయిన భారతదేశాన్ని కవితాత్మకంగా, సజీవంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ సూర్యోదయ పర్వతాల మీదుగా సూర్యుడు ఉదయించి, బింబ వర్ణపు భూమి పెదవులను ముద్దాడుతాడు; గంగానది మధురంగా దైవ స్తుతిని గానం చేస్తూ సముద్రాన్ని కలుస్తుంది; హిమవర్ణ హిమాలయాలు జలపాతాలు, సెలయేళ్లతో అల్లిన పవిత్రమైన దారాల వలె నిలుస్తాయి; వసంత వనాలలో కోకిలలు గానం చేస్తాయి; పగటిపూట తామర కన్య సూర్యుడిని ప్రసన్నం చేసుకుంటుంది; మరియు కలువ వధువు…

సోనెట్ (పద్యం)

సూర్యరశ్మి సోకగా స్వచ్ఛమైన నీటిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చిత్రించుకునే ప్రఫుల్ల కమలంలా,

ఓ నా ఆరాధ్య దైవమా! నా హృదయ ఫలకంపై నీ సౌందర్యాన్ని నువ్వు చిత్రించుకున్నావు—ఒక గొప్ప చిత్రకారుడు మాత్రమే చేయగలిగినట్లుగా!

ఓ నా అలంకారప్రాయురాలా! నేను జీవించి ఉన్నంత కాలం, నిన్ను నా హృదయం నుండి ఎవరు వేరు చేయగలరు, లేదా ఎవరు చెరిపివేయగలరు?

గంగానది తన సంగమ స్థానంలో నిలిచి ఉన్నట్లుగా,

లేదా, కమలంలో దాని సుగంధం అల్లుకుపోయినట్లుగా—

నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నా, మనం ఎప్పటికీ వేరు కాము;

ఏది ఏమైనా, నేను నిన్ను ఆరాధిస్తూనే ఉంటాను,

నేను ఎక్కడికి వెళ్లినా, ఎక్కడ ఉన్నా సరే!

ఓ నా ప్రియతమా! నువ్వు నా ప్రేమకు ప్రతిరూపానివి,

నా స్మృతి మందిరంలో నీకు శాశ్వత స్థానం ఉంది,

ఈ విశాల ప్రపంచంలో నువ్వు నాకు నిరంతర సహచరివి.

‘ఆశ’ (Hope) గురించి రాసిన ఈ సోనెట్ కొంత విషాదభరితమైనది; ఎందుకంటే, జీవితంలో ఊహించని కష్టాలన్నింటిలోనూ కవిని నమ్మించి, ముందుకు నడిపించింది కేవలం ‘ఆశ’ మాత్రమే. ఈ పద్యంలో కవి ‘ఆశ’ను ‘నిద్ర’తో పోలుస్తూ, మేల్కొన్న వారికి మాత్రమే ఆశ వ్యర్థమైన కలలను చూపిస్తుందని, అందులో చాలా వరకు నిజం కావని పేర్కొంటాడు. భవిష్యత్తు అనే అంధకారంలోనే ఆశ అనే వెలుగు ప్రకాశవంతంగా వెలుగుతుందని చెబుతూ ముగిస్తాడు. మధుసూదన్ రాసిన చివరి సోనెట్‌కు, అంతకుముందున్న పద్యాలతో ఒక సంబంధం ఉంది: ఇందులో కవి ఎంతో భారమైన హృదయంతో తన ‘కావ్య దేవత’కు (Muse) శాశ్వత వీడ్కోలు పలుకుతాడు. ఎందుకంటే, తాను ఒక విజయవంతమైన బారిస్టర్‌గా మారి, జీవితంలో సుఖసంతోషాలతో జీవించగలననే ఒక వ్యర్థమైన ఆశను అతను మళ్లీ పెంచుకున్నాడు. ఆ చివరి సోనెట్ యొక్క అనువాదం ఇక్కడ ఉంది: –

చివరి సోనెట్

ఓ మాతా! నా దీనమైన, అల్పమైన హృదయాన్ని వెలిగించిన నీ ప్రతిరూపాన్ని,

నేడు నేను ‘విస్మృతి’ (మరుపు) అనే జలరాశిలో ముంచివేస్తున్నాను!

నీ వేదికపై వెలిగిన జ్వాలలను నా కన్నీళ్లతో ఆర్పేశాను!

నా హృదయాన్ని దోచుకున్న ఆ సుందర కమలం, ఇప్పుడు ఒంటరిగా వాడిపోతోంది.

కవిత్వమనే ప్రవాహంలో నా ఈ పడవ మునిగిపోయింది.

బాల్యంలో నిన్ను నేను గుర్తించలేకపోయాను, ఓ మాతా!

యవ్వనంలో నిన్ను పిలిచినప్పుడు, నీ శక్తిని నాకు ప్రసాదించావు. ఇప్పుడు, నా నుదుటి చుట్టూ చీకటి నీడలు అలుముకుంటున్నాయి:

దుఃఖకరమైన స్థితిలో నీ మందిరాలను నేను త్యజిస్తున్నాను.

కానీ, ఇది నీకు నా ప్రార్థన. ఓ తల్లి,

బెంగాళాను సకల భారతదేశపు కాంతితో నింపు.

ఈ విధంగా బెంగాల్ తొలి సొనెట్ కవి యొక్క చివరి సొనెట్ ముగుస్తుంది. మిల్టన్ సొనెట్ల వలె అతని సొనెట్లు కూడా పెట్రార్క్ నిర్దేశించిన పద్ధతికి ఎక్కువగా అనుగుణంగా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, మిల్టన్ వలె, ఈ బెంగాలీ కవి కూడా ఆ రూపంతో గొప్ప స్వేచ్ఛను తీసుకున్నాడు. ఉదాహరణకు, పెట్రార్కన్ సొనెట్ రూపం ప్రకారం ఎనిమిది పంక్తులతో కూడిన సొనెట్ యొక్క మొదటి వ్యవస్థ దానంతట అదే సంపూర్ణంగా ఉండాలి; కానీ మిల్టన్ సొనెట్ల వలె మధుసూదన్ సొనెట్ల విషయంలో ఇది ఎల్లప్పుడూ జరగలేదు. మధు, అష్టపది నుండి షట్పది వరకు కొనసాగించడంలో మిల్టన్‌ను అనుసరించాడు. ఈ విధంగా వారిద్దరూ, తాము అనుకరించిన పెట్రార్కన్ సొనెట్ యొక్క చివరి భాగాన్ని కోల్పోయారు. మధుసూదన్ ఈ రూపం విషయంలో మరింత స్వేచ్ఛ తీసుకున్నాడు, ఎందుకంటే అతను తన కొన్ని సాన్నెట్లలో అష్టకంలోని రెండు ప్రాసలను abba, baab మరియు abab, baba అనే క్రమంలో అమర్చాడు: అతని షట్పదులు కూడా రెండు లేదా మూడు ప్రాసలతో విభిన్నమైన అమరికలలో స్వేచ్ఛగా వ్రాయబడ్డాయి; కానీ పెట్రార్కన్ శైలి, భావోద్వేగ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉన్నంతవరకు షట్పదులకు ఎలాంటి అమరికనైనా అనుమతిస్తుంది. బౌ కథా కౌ పై వ్రాసిన ఒక సాన్నెట్ చాలా అస్తవ్యస్తంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే దాని రెండవ పంక్తిలో పద్నాలుగు అక్షరాలకు బదులుగా ఎనిమిది అక్షరాలు ఉంటాయి. మిల్టన్ ఒకే విషయంపై రెండు ‘జంట’ సాన్నెట్లను వ్రాశాడు, ఒకటి ‘నేను కొన్ని గ్రంథాలు వ్రాసిన తరువాత వచ్చిన నిందలపై’ మరియు మరొకటి సిరియాక్ స్కిన్నర్ పై. మధుసూదనుడు కూడా ఇలాంటి ఆరు జంట సొనెట్లను రచించాడు, వాటిలో ఒకదాని అనువాదాన్ని మేము క్రింద పునరుత్పత్తి చేస్తున్నాము: –

ఒక యువతితో పరిచయం గురించి

సూర్యుడు ఉదయించే ఆ దేశంలో

సూర్యోదయ పర్వతాల మధ్య, ప్రేమతో ముద్దాడుతాడు

ఊదా వర్ణపు ఆనంద కన్య పెదవులను;

మరియు ఆనందంగా దేవుని స్తుతిస్తూ పాడతాడు

ఈ ఆనందంలో గంగానది సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది;

మరియు ఆకాశాల నడుమ పర్వతాల రాజు

శాంతియుత నిశ్శబ్దంలో తన శిరస్సును పైకెత్తి,

ఊహించిన అబద్ధాలలో ఉన్న తన స్వరూపాన్ని చూసుకుంటాడు,

మానస సరస్సులోని అద్దంలో వలె భయంకరంగా,

వక్షస్థలంపై తెల్లని పవిత్ర దారాల వంటి సెలయేళ్లతో;

వసంతకాలపు పొదరిళ్లలో కోకిలలు పాడుతాయి; ప్రేమ సృష్టిస్తుంది

సూర్యునికి కమలాన్ని వధువుగా, మరియు రాత్రి

చంద్రునికి కలువను, ఓ ప్రభూ, నేను తీసుకున్నాను

అక్కడే నా జన్మను, నేను ప్రేమకు వీరుడను.

అదే విధంగా

కవి ఒక బానిస అని ఎవరికి తెలియదు

పువ్వులకు ఎలాగైతే దాసుడో, ప్రేమకు కూడా అలాగే బానిస

గాలి, ఓ నా సౌందర్యమా, అందుకే నేను ఆరాటపడుతున్నాను

నీ ప్రేమను; అలాంటప్పుడు నీ సుఖాన్ని ఎందుకు సందేహించి, విడిచిపెడుతున్నావు?

మన్మథుని వనంలో, నీ కవి విలపిస్తున్నాడు,

…