–సాహిత్య నోబెల్ పొందిన ఐరిష్ కవి నవలాకారుడు అసంబద్ధ నాటక రచయిత శామ్యూల్  బెకెట్ జీవిత చరిత్ర-4

61

మిస్టర్ మిక్స్ రాకతో, ఆయన గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఆర్థర్ స్థానాన్ని భర్తీ చేస్తారు; అదే సమయంలో ఆర్థర్ పదోన్నతి పొంది మొదటి అంతస్తులో వాట్ స్థానంలోకి వెళ్తారు. ఎందుకంటే, మిస్టర్ నాట్ వద్ద పనిచేసే సేవకులు ఆయన ఇంటిని తమ శాశ్వత ఆశ్రయంగా మార్చుకోవడానికి వీలులేదు. కొత్త వ్యక్తి రాగానే, వారు తమ స్థానాన్ని వదిలి వెళ్లాల్సి ఉంటుంది—గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఉన్నవారు మొదటి అంతస్తుకు మారాలి, లేదా ఇప్పటికే మొదటి అంతస్తులో ఉన్నవారు బయటి ప్రపంచంలోకి తిరిగి వెళ్ళిపోవాలి. ‘రాక అనేది నిష్క్రమణ నీడలో ఉంటుంది, నిష్క్రమణ అనేది రాక నీడలో ఉంటుంది’. వాట్ వేసవి కాలంలో వచ్చి, మళ్ళీ వేసవి కాలంలోనే వెళ్ళిపోతాడు; కానీ, తాను వచ్చిన వేసవికి, వెళ్ళిపోయిన వేసవికి మధ్య ఎన్ని సంవత్సరాలు గడిచాయో అతనికి తెలియదు.

మిస్టర్ నాట్ ఇంట్లో తాను ఎంతకాలం గడిపానో, గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఎంతకాలం, మొదటి అంతస్తులో ఎంతకాలం, మొత్తం మీద ఎంతకాలం ఉన్నానో వాట్‌కు ఎప్పటికీ తెలియదు. అది చాలా సుదీర్ఘమైన కాలంలా అనిపించిందని మాత్రమే అతను చెప్పగలడు.

ఆర్సెన్ ముందుగానే ఊహించినట్లుగానే, వాట్ మిస్టర్ మిక్స్‌కు ఎటువంటి విషయాలూ వివరించడానికి ప్రయత్నించలేదు; కనీసం వీడ్కోలు పలికేటప్పుడు చెప్పాల్సిన ఆ కొన్ని సాధారణ మాటలను కూడా అతను అనలేదు—అయితే, ఆ మాటలకు అక్కడ ఉండిపోయే వ్యక్తికి, అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయే వ్యక్తికి ఎంతో అర్థం ఉంటుంది.

మిస్టర్ నాట్ ఇంటి నుండి బయటపడిన తర్వాత, వాట్ రైల్వే స్టేషన్‌కు చేరుకుంటాడు. సిగ్నల్‌మెన్ అనుమతితో రాత్రంతా వెయిటింగ్ రూమ్‌లో గడుపుతాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం, పోర్టర్ ఒక్కసారిగా తలుపును బలంగా తెరవడంతో వాట్ దిగ్భ్రాంతికి గురవుతాడు. అతన్ని తేరుకునేలా చేయడానికి రైల్వే సిబ్బంది ఒక బకెట్ మురికి నీటిని అతనిపై విసరబోతారు, కానీ అది వారి చేతుల్లోంచి జారిపడి అతనికి గాయాలవుతాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ సంఘటనను పట్టించుకోకుండా అతను లేచి నిలబడి, రైలు మార్గంలో చివరి స్టేషన్ వరకు టికెట్ కొనుక్కుంటాడు. రైలు వచ్చి అతన్ని తీసుకువెళ్ళిపోతుంది; ఇక అక్కడ మిగిలిన రైల్వే సిబ్బంది, తాము ఇంకా బతికే ఉన్నామన్న సంతోషంలో మునిగిపోతారు.

“ఏది ఏమైనా,” అన్నాడు మిస్టర్ గోర్మన్, “జీవితం మరీ అంత చెడ్డదేమీ కాదు!” అతను తన చేతులను పైకి ఎత్తి, ఆరాధనా భావంతో చాచాడు. ఆ తర్వాత వాటిని తిరిగి తన ప్యాంటు జేబుల్లో పెట్టుకున్నాడు. “చివరికి అంతా తేలేది ఇదే కదా,” అన్నాడు అతను…

“ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో కూడా దేవుడు లేడని అంటుంటారు!” అన్నారు మిస్టర్ కేస్.

ఈ అతిశయోక్తికి ముగ్గురూ హృదయపూర్వకంగా నవ్వుకున్నారు.

♦ jk

ఈ విచిత్రమైన, రహస్యభరితమైన కథా నేపథ్యం ‘మర్ఫీ’ (Murphy) నవలలోని నేపథ్యం కంటే చాలా అస్పష్టంగా ఉంటుంది: మిస్టర్ నాట్ (Mr. Knott) ఇల్లు ఐరిష్ గ్రామీణ ప్రాంతంలో, గుర్రపు పందాల మైదానం (racecourse) పక్కన, సముద్రానికి దగ్గరగా, అలాగే ఒక రైల్వే స్టేషన్‌కు సమీపంలో ఉందని మాత్రమే మనకు తెలుస్తుంది. ఈ రైల్వే స్టేషన్ ఒక నగరానికి—బహుశా డబ్లిన్‌కు—నేరుగా అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. అయితే, ఈ ఇంటికి బయటి ప్రపంచంతో ఉండే సంబంధాలు చాలా తక్కువ; ఇది భూగోళంపై ఎక్కడా లేనట్లుగా అనిపిస్తుంది. లించ్ (Lynch) కుటుంబం వంటి బయటి వ్యక్తులపై ఈ ఇల్లు ఆధారపడి ఉండటం కూడా అత్యంత అవాస్తవికంగా, విడ్డూరంగా ఉంటుంది.

ఈ నవలలోని ప్రధాన పాత్రలైన వాట్ (Watt), సామ్ (Sam) మరియు మిస్టర్ నాట్ (Mr. Knott) కంటే, ఇతర చిన్న పాత్రలు బహుశా ఉద్దేశపూర్వకంగానే మరింత స్పష్టంగా చిత్రించబడ్డాయి. మొదటి సేవకుడైన ఆర్సెన్ (Arsene), తన వీడ్కోలు ప్రసంగంలో నిరాశావాద దృక్పథాన్ని వ్యక్తపరుస్తాడు. అతను జీవితాన్ని “ఆద్యంతం ఒక విసర్జిత పదార్థం (ordure)”గా భావిస్తాడు. అంతేకాకుండా, తన సేవా కాలంలో అప్పుడప్పుడు తన నోటి నుండి వచ్చిన “చేదు, మరియు చెప్పడానికి కూడా సిగ్గుపడేలా దైవదూషణతో కూడిన మాటల” గురించి ప్రస్తావిస్తాడు. మరోవైపు, ఆర్థర్ (Arthur) చాలా ప్రశాంతమైన స్వభావం కలవాడు; అతను తోటలో మిస్టర్ గ్రేవ్స్‌తో (Mr. Graves) సరదాగా కబుర్లు చెప్పడానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు. ఇక ఎర్స్కిన్ (Erskine) విషయానికి వస్తే, అతను పూర్తిగా మౌనంగా ఉంటాడు. వాట్ అతని కింద, గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడు, ఎర్స్కిన్ అరుదుగా మాత్రమే వాట్‌తో ఒక్క మాట మాట్లాడటానికి ఇష్టపడతాడు. మిస్టర్ స్పైరో — ఇతను ధారాళంగా మాట్లాడే, ఉదార దృక్పథం కలిగిన కాథలిక్ లే-మ్యాన్ (మతపరమైన హోదా లేని భక్తుడు); లేడీ మెక్‌కాన్ — కఠినమైన స్వభావం గల గృహిణి; మరియు మిసెస్ గోర్మన్ — చేపలు అమ్మే మహిళ — వీరందరికీ వారిదైన ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి. అలాగే, రైల్వే ఉద్యోగులైన స్టేషన్ మాస్టర్ మిస్టర్ గోర్మన్ (జూనియర్), సిగ్నల్‌మ్యాన్ మిస్టర్ కేస్, మరియు పోర్టర్ మిస్టర్ నోలన్ కూడా తమదైన ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంటారు. ముఖ్యంగా, వీరి ఐరిష్ యాస ‘వాట్’ (Watt) నవలలో ఎంత సహజంగా ఉంటుందంటే, బెకెట్ రాసిన ‘ఆల్ దట్ ఫాల్’ (All that Fall) అనే రేడియో నాటకంలోని పాత్రల యాసతో సమానంగా, అత్యంత ప్రామాణికంగా అనిపిస్తుంది.

మరోవైపు, ‘వాట్’ పాత్ర చాలా అస్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఒక చిక్కుముడిలా ఉంటుంది. ఇతను ‘మర్ఫీ’ (Murphy) పాత్రకు పునర్జన్మ అని స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది (లండన్‌లో మరణించే సమయంలో అతనికి నక్షత్రాల పేర్లు బాగా తెలుసునని చెప్పబడింది) — అంటే, బెకెట్ సృష్టించిన తర్వాతి పాత్రల మాదిరిగానే, ‘వాట్’ కూడా తన పూర్వ పాత్రతో ముడిపడి ఉన్నాడు. అయినప్పటికీ, ‘మర్ఫీ’కి ఉన్నంత స్పష్టమైన వ్యక్తిత్వం ‘వాట్’కు లేదు. ఇతను ఎక్కడా ఒక నమ్మదగిన, సజీవమైన మనిషిలా కనిపించడు; బదులుగా, ఒక నీడలాంటి వ్యక్తిగా కనిపిస్తాడు. అతని జీవితంలో జరిగే సంఘటనలలో అతనే స్వయంగా పాల్గొంటున్నట్లు అనిపించదు — ఉదాహరణకు, మిస్టర్ స్పైరో అతనితో మాట్లాడినప్పుడు, ‘వాట్’ నుండి ఎటువంటి ప్రతిస్పందనా కనిపించదు. నిజానికి, శామ్ (Sam)కు చెప్పిన గందరగోళమైన కథనం మినహాయిస్తే, ఈ పుస్తకంలో అతను కేవలం మూడు లేదా నాలుగు సార్లు మాత్రమే మాట్లాడతాడు. అంతేకాకుండా, ఇతరులతో వ్యవహరించేటప్పుడు అవసరమైతే, ఇతరులను చూసి నేర్చుకున్నట్లుగా, తన ముఖంపై కృత్రిమంగా ఒక చిరునవ్వును పుట్టించుకోవాల్సి వస్తుంది. అయితే, ఇది సహజమైన లేదా స్వచ్ఛందమైన భావవ్యక్తీకరణలా అనిపించకపోగా, చాలామందికి ఇది కేవలం ‘పళ్ళ మధ్య నుండి గాలిని పీల్చుకునే ఒక వింత చర్య’ (sucking of the teeth) లాగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అతను మాట్లాడేటప్పుడు, ఒక ‘అసాధారణ యాస’తో, వ్యాకరణ నియమాలను చాలా జాగ్రత్తగా పాటిస్తూ మాట్లాడుతాడు (ఉదాహరణకు, పోర్టర్ మిస్టర్ నోలన్ ‘The nearest end’ అని అంటే, వాట్ మాత్రం ‘The ‘nearer’ end’ అని అంటాడు). దీనికి కారణం—మిసెస్ నిక్సన్ చెప్పినట్లుగా—అతను ‘ఒక విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్న వ్యక్తి’ (యూనివర్సిటీ మ్యాన్) కావడం కావచ్చు.

65

శాముయెల్ బెకెట్ నవలలు

అతను స్పష్టంగా అంతర్ముఖుడు (ఇంట్రోవర్ట్). అతని ప్రపంచంలో ఈ స్వరాలు ఎంతగా నిండిపోయాయంటే, అవి మర్ఫీ (Murphy) ఊహల్లోని దృశ్యాల మాదిరిగానే అతని ఉనికిలో భాగమైపోయాయి. గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, మర్ఫీ తన అంతరాంతర ప్రపంచంలోకి వెళ్లడాన్ని దృశ్యపరమైన అంశాలతో (ఉదాహరణకు, బెలక్వా తన బండరాయి చాటున కూర్చుని ధ్యానంలో ఉండటం వంటివి) వర్ణిస్తే, వాట్ (Watt) విషయంలో అది వినడానికి సంబంధించినదిగా—అంటే అంతర్గత సంభాషణలను వినే ప్రక్రియగా—ఉంటుంది. ఈ ఇతివృత్తం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం, కథానాయకుడికి చుట్టూ ఉన్న భౌతిక ప్రపంచంతో ఎటువంటి సంబంధం లేదని, అతను దాని నుండి వేరుగా ఉన్నాడని నొక్కి చెప్పడమే. వాట్ ప్రదర్శించే నిష్క్రియత్వం కూడా అతను ప్రపంచానికి ఎంత దూరంగా ఉన్నాడో తెలియజేస్తుంది:

మిస్టర్ నాట్ (Mr. Knott) దగ్గర ఉన్నా, లేకపోయినా వాట్‌కు ఎటువంటి తేడా ఉండేది కాదు. ఆయనతో ఉన్నప్పుడు అతను సంతృప్తిగా ఉండేవాడు, ఆయనకు దూరంగా ఉన్నప్పుడు కూడా అంతే సంతృప్తిగా ఉండేవాడు. రాత్రిపూట ఆయన దగ్గర నుండి వెళ్ళేటప్పుడు గానీ, మళ్ళీ ఉదయం ఆయన దగ్గరకు వచ్చేటప్పుడు గానీ, వాట్ ఎప్పుడూ ఎటువంటి ఉపశమనాన్ని గానీ లేదా విచారాన్ని గానీ వ్యక్తం చేయలేదు.

అదేవిధంగా, ఎవరైనా అతని పట్ల శత్రుపూరితంగా ప్రవర్తించినా, అతను వారిపై ఎటువంటి ద్వేషాన్ని లేదా కక్షను పెంచుకోలేదు:

ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెప్పాలంటే, ఎవరైనా కళ్ళలోకి ఉమ్మి వేసినా, అతని ప్యాంటు పట్టీలు (braces) తెగిపోయినా, లేదా అతని మీద బాంబు పడినా—వీటిలో దేని పట్ల కూడా అతని మనసులో ఎటువంటి అసహనం లేదా కోపం చోటు చేసుకోలేదు.

మరో సందర్భంలో, మిస్టర్ నాట్ ఇంటికి మొదట వచ్చినప్పుడు, గాల్ (Gall) తండ్రీకొడుకుల రాక వంటి వింత సంఘటనల పట్ల వాట్ కొంత ‘ఆందోళన’ చెందాడు. కానీ, కింది అంతస్తులో తన పని కాలం ముగిసే సమయానికి, “మెరుగుపడాలనే అతని ఆందోళన, కోలుకోవాలనే అతని తపన… వీటిలో ఏమైనా మిగిలాయా? ఏమీ మిగలలేదు” అని పేర్కొనబడింది. మిస్టర్ నాట్ ఇంట్లో అతను గడిపిన చివరి కాలం ముగిసే సమయానికి కూడా ఇదే భావన మళ్ళీ కనిపిస్తుంది:

పై అంతస్తులో జరిగిన వింత సంఘటనల గురించి—అవి కింది అంతస్తులో ఉన్న వాట్‌ను ఎంతగానో ఆలోచింపజేశాయో—వాటికి ఎటువంటి వివరణ దొరకలేదు. కానీ అవి

ఇక వాట్‌ను ఏమాత్రం ఆందోళనకు గురిచేయలేదు.

కాబట్టి, వాట్ చాలా నిష్క్రియమైన వ్యక్తి. మరోవైపు సామ్ మరింత చురుకైనవాడు; వాట్ కథనానికి సంబంధించిన సమస్త సమాచారాన్ని సేకరించే కఠినమైన బాధ్యత అతనిదే. అతను తనను తాను వాట్‌కు ‘ప్రతినిధి’ (లేదా ‘నోరు’) అని చెప్పుకుంటాడు, కానీ వాట్ అందించిన సమాచారాన్ని స్వీకరించడంలోనూ, తిరిగి చెప్పడంలోనూ తనకు పెద్దగా సామర్థ్యం లేదని కూడా పేర్కొంటాడు. దీనికి తోడు, ఆ సమయంలో సామ్‌కు వినికిడి శక్తి తగ్గడం, వాట్ చాలా వేగంగా, అతి తక్కువ స్వరంతో మాట్లాడటం, మరియు ఈ మొత్తం కథను చెప్పడానికి ‘కొన్ని సంవత్సరాల’ సమయం పట్టడం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే…

ఇక్కడ చర్చించిన విషయాలే కాకుండా, మిస్టర్ ఎర్స్‌కైన్ సంస్థలో వాట్ ప్రవేశించినప్పటి నుండి, అతను అక్కడి నుండి నిష్క్రమించే వరకు జరిగిన వాట్ అనుభవాలన్నింటినీ క్రోడీకరించడంలో ఎంతటి కష్టాలు ఎదురయ్యాయో కొంతవరకు అర్థం చేసుకోవచ్చు.

వాట్ చెప్పిన కథను నమోదు చేయడానికి సామ్ ఒక నోట్‌బుక్‌ను ఉపయోగించాడు. దీనివల్ల కూడా పొరపాట్లు దొర్లే అవకాశం ఉంది:

వాట్ నాకు చెప్పిన విషయాల్లో కొన్నింటిని నేను వదిలేసి ఉండవచ్చు; నిజానికి, అప్పట్లో నా చిన్న నోట్‌బుక్‌లో ప్రతి విషయాన్ని చాలా జాగ్రత్తగా రాసుకున్నాను. వాట్ చెప్పినంత సుదీర్ఘమైన కథను నమోదు చేసేటప్పుడు—ఎంత జాగ్రత్తగా రాసుకున్నా సరే—కొన్ని విషయాలు తప్పిపోకుండా ఉండటం, అలాగే అసలు చెప్పని విషయాలను పొరపాటున చేర్చకుండా ఉండటం చాలా కష్టం. సామ్ గురించి మనకు తెలిసే విషయాలు చాలా తక్కువ; అతనికి ‘మెరిసే పుర్రె’ ఉందని, మానసిక రోగిగా అతను ఒక ‘అందమైన యూనిఫాం’ ధరిస్తాడని మాత్రమే తెలుస్తుంది. అయితే, అతను గానీ, వాట్ (Watt) గానీ ఆ సంస్థలోని ‘ఇతర పనికిమాలిన వ్యక్తులతో’ (scum) ఎటువంటి సంబంధం పెట్టుకోరు.

ఆ వ్యక్తులు నడవాలో, కారిడార్లలోనో గుంపులుగా చేరి, విపరీతమైన శబ్దాలు చేస్తూ, స్పష్టంగా విచారంతో కుమిలిపోతూ, నిరంతరం బంతితో ఆడుకుంటూ ఉంటారు.

సామ్ మరియు వాట్ కేవలం వాతావరణం వారిద్దరికీ అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే కలుసుకుంటారు.

వారికి నచ్చే వాతావరణం అంటే—బలమైన గాలి, ప్రకాశవంతమైన ఎండ రెండూ కలిసి ఉండటం. అయితే, వాట్‌కు గాలి ముఖ్యమైతే, సామ్‌కు ఎండ ముఖ్యం. దీని ఫలితంగా, ఎండ అంతగా ప్రకాశవంతంగా లేకపోయినా, గాలి బలంగా ఉంటే వాట్ పెద్దగా ఫిర్యాదు చేసేవాడు కాదు. అలాగే, తగినంత ప్రకాశంతో కూడిన ఎండ తగిలినప్పుడు, గాలి బలంగా ఉన్నప్పటికీ, అది ఇంకాస్త బలంగా ఉంటే బాగుండేదేమో అని అనిపించినా, సామ్ ఆ గాలిని క్షమించేసేవాడు. కాబట్టి, వారు చిన్న తోటలో నడుస్తూ, బహుశా మాట్లాడుకుంటూ, ఇద్దరూ సమానమైన ఆనందాన్ని పొందే సందర్భాలు చాలా అరుదుగా ఉండేవని స్పష్టమవుతోంది.

ఒకసారి వారు కలుసుకున్నప్పుడు, వారి పనులు క్రూరంగా (sadistic) ఉంటాయి: వారు ఎలుకలకు పక్షుల గుడ్లను, కప్పలను, ఇంకా ఎగరడం రాని పక్షి పిల్లలను ఆహారంగా పెడతారు.

మేము దగ్గరకు రాగానే, ఆ ఎలుకలు ఎంతో నమ్మకంతో, ఆప్యాయతతో మా చుట్టూ గుమిగూడేవి. అవి మా ప్యాంటు కాళ్ల మీదుగా పైకి పాకుతూ, మా ఛాతీపైకి వచ్చి చేరేవి. అప్పుడు మేము వాటి మధ్య కూర్చుని, మా చేతులతోనే వాటికి ఒక లావుపాటి కప్పను లేదా పక్షి పిల్లను ఆహారంగా ఇచ్చేవాళ్ళం. లేదా, మా గుండెపై హాయిగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న ఒక లావుపాటి ఎలుక పిల్లను అకస్మాత్తుగా పట్టుకుని, దానినే దాని తల్లికో, తండ్రికో, తోబుట్టువులకో, లేదంటే అంత అదృష్టం లేని మరేదైనా బంధువు ఎలుకకో ఆహారంగా ఇచ్చేసేవాళ్ళం. ఇలాంటి సందర్భాల్లోనే,

అభిప్రాయాలను పంచుకున్న తర్వాత, మేము దేవునికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటామని అంగీకరించుకున్నాం.

ఈ చివరి వ్యాఖ్యలో వ్యక్తమయ్యే వ్యంగ్యపూరితమైన తీవ్రతను బట్టి చూస్తే,

మూడవ భాగంలో ఉన్న ఆ ధ్యానానికి సామ్ (Sam) రచయిత అనిపిస్తుంది.

అదేవిధంగా,

మిస్టర్ నాట్ తన గదిలో, ఇంట్లో, లేదా తోటలో ఉన్నప్పుడు ధరించే దుస్తులు చాలా వైవిధ్యంగా, అత్యంత వైవిధ్యంగా ఉండేవి. కొన్నిసార్లు బరువైనవి, మరికొన్నిసార్లు తేలికైనవి; కొన్నిసార్లు హుందాగా, మరికొన్నిసార్లు అస్తవ్యస్తంగా; కొన్నిసార్లు సాదాసీదాగా, మరికొన్నిసార్లు రంగురంగులవిగా; కొన్నిసార్లు మర్యాదపూర్వకమైనవి, మరికొన్నిసార్లు వింతైనవి (ఉదాహరణకు, ఆయన ధరించే స్కర్టు లేని ఈత దుస్తులు) ఇలా రకరకాలుగా ఉండేవి. తరచుగా ఆయన తన ఇంటి గదుల్లో, మెట్ల మీద, లేదా నడవాలో తిరుగుతున్నప్పుడు, లేదంటే పొయ్యి దగ్గర కూర్చున్నప్పుడు, తలపై టోపీని లేదా క్యాప్‌ను ధరించేవారు; కొన్నిసార్లు తన అస్తవ్యస్తమైన జుట్టును అదుపులో ఉంచడానికి నెట్‌ను కూడా వాడేవారు. మరికొన్నిసార్లు ఆయన తల మీద ఏమీ ఉండేది కాదు.

కాబట్టి,

వాట్ అప్పుడప్పుడు ప్రవేశ ద్వారం వద్ద లేదా తోటలో చూసే వ్యక్తి, ప్రతిసారీ ఒకేలా ఉండేవాడు కాదు. వాట్ గమనించినంత వరకు, ఆ వ్యక్తి శరీర లావు, ఛాయ, ఎత్తు, చివరికి జుట్టు కూడా చాలా భిన్నంగా ఉండేవి. అంతేకాదు, ఆయన కదిలే తీరు లేదా కదలకుండా ఉండే పద్ధతి కూడా ప్రతిసారీ వేర్వేరుగా ఉండేది. ఒకవేళ అది మిస్టర్ నాట్ అని వాట్‌కు తెలిసి ఉండకపోతే, ఆ వ్యక్తి ప్రతిసారీ ఒకే వ్యక్తి అని అతను ఏమాత్రం ఊహించలేకపోయేవాడు.

మిస్టర్ నాట్ దైనందిన జీవితం చాలా కఠినమైన నియమాలతో కూడి ఉంటుంది, కానీ ఆ చట్రం లోపల ఆయన తనకు కొంత స్వేచ్ఛను ఇచ్చుకుంటారు. ఏడాది పొడవునా, ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్నం సరిగ్గా పన్నెండు గంటలకు మరియు సాయంత్రం సరిగ్గా ఏడు గంటలకు, ఆయనకు ఆహారం ఒక గిన్నెలో, చల్లగా వడ్డించబడుతుంది. అయితే, ఆ గిన్నెను డైనింగ్ రూమ్‌లో ఉంచిన ఒక గంట తర్వాత తిరిగి తీసేస్తారు. మిస్టర్ నాట్ ఆ ఆహారాన్ని తినవచ్చు, తినకుండా వదిలేయవచ్చు, లేదా కొంత భాగం మాత్రమే తినవచ్చు; కానీ ఆయన ఏది చేసినా, ఆహారాన్ని వడ్డించడం మరియు తిరిగి తీసేయడం అనే సమయపాలన మాత్రం ఎల్లప్పుడూ ఖచ్చితంగా పాటించబడుతుంది. అతని భోజనంలో కొంత భాగం లేదా మొత్తం మిగిలిపోతే, దానిని ఒక ఆకలితో ఉన్న కుక్కకు పెడతారు. ఈ కుక్కను ప్రతిరోజూ సాయంత్రం వేళ, స్థానిక నిరుపేద కుటుంబానికి చెందిన ఆర్ట్ మరియు కాన్ లించ్ అనే ఇద్దరు వ్యక్తులు ఇంటి వెనుక తలుపు వద్దకు తీసుకువస్తారు. మిస్టర్ నాట్ భోజనం ఎలా తయారవుతుందో (వారానికి ఒకసారి అన్ని పదార్థాలను కలిపి వండుతారు), లించ్ కుటుంబం ఆ కుక్కను ఎలా చూసుకుంటుందో, మరియు వారు స్వయంగా ఎలా జీవిస్తున్నారో వాట్, శామ్‌కు చాలా వివరంగా చెబుతాడు. ఈ మొత్తం వ్యవస్థ పనితీరులో ఒక హాస్యాస్పదమైన, కఠినమైన అనివార్యత కనిపిస్తుంది. సేవకుల కదలికలలో కూడా ఇదే తరహా అనివార్యత ఉంటుంది—వారు నేల అంతస్తు నుండి మొదటి అంతస్తుకు, అక్కడి నుండి బయటి ప్రపంచానికి వెళ్లే విధానంలో ఇది స్పష్టమవుతుంది. ఎంతలా అంటే,

చాలా కాలం క్రితం మరణించిన వారి నుండి, ఇంకా పుట్టబోయే తరాల వరకు విస్తరించి ఉన్న ఈ సుదీర్ఘమైన క్రమబద్ధత గొలుసులో, ‘యాదృచ్ఛికం’ (arbitrary) అనే భావన కేవలం ‘ముందే నిర్ణయించబడిన యాదృచ్ఛికం’గా మాత్రమే మనుగడ సాగించగలదు.

అంతులేని సేవకులు, కుక్కలు మరియు కుక్కలను చూసుకునే వ్యక్తుల పరంపరలో—ఒకరు తమ ముందున్న వారి బాధ్యతలను స్వీకరించి, ఆ తర్వాత వాటిని తమ తర్వాతి వారికి అప్పగిస్తుండగా—మిస్టర్ నాట్ మాత్రమే శాశ్వతమైన, మార్పులేని అంశంగా కనిపిస్తారు. అయితే, పుస్తకంలోని అనుబంధ భాగంలో (addenda) ఒక సందర్భం వస్తుంది: అందులో ఆర్థర్ తోటలో ఒక వృద్ధుడిని కలుసుకుంటాడు. ఆ వృద్ధుడు, ఒకప్పుడు మిస్టర్ నాట్ కూడా లేని కాలం ఒకటి ఉండేదని సూచిస్తాడు. ఎందుకంటే, ఆ వృద్ధుడికి మిస్టర్ నాట్ తండ్రి గుర్తు ఉంటారు; అంతేకాక, అతను ఆర్థర్‌ను ప్రస్తుత మిస్టర్ నాట్ అని పొరబడతాడు. ఆర్థర్ ఈ విషయాన్ని వాట్‌కు తెలియజేస్తాడు—తాను ఒకప్పుడు ‘నాట్ కుటుంబం’ వద్ద పనిచేసిన ఒక వృద్ధుడిని కలిశానని చెబుతాడు:

‘నాట్ కుటుంబం’ అనే మాటలను వాట్ వినడం ఇదే మొదటిసారి.

ఒకప్పుడు ఈ మాటలు అతనికి నచ్చి ఉండేవి; అలాగే, మిస్టర్ నాట్ కూడా ఒక పురుగుల వరుస (vermicular series) లాంటి క్రమంలో ఒక భాగమేననే ఆలోచన అతనికి నచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు కాదు. మొదటి అంతస్తులో ఉన్న మిస్టర్ నాట్‌ను గమనించిన వాట్ (Watt)కు పెద్దగా సమాచారం ఏమీ లభించదు. మిస్టర్ నాట్ తాను నివసించే గదిలోని ‘దృఢమైన, అభిరుచి గల’ ఫర్నిచర్ అమరికను తరచుగా మారుస్తుంటాడని వాట్ తెలుసుకుంటాడు. అయితే, ఆయన చుట్టూ ఉండే ‘శూన్యమైన నిశ్శబ్దం, గాలి ఆడని విషాదఛాయ’ మాత్రం ఏమాత్రం మారకుండా అలాగే ఉండిపోతాయి. అంతేకాకుండా, మిస్టర్ నాట్ అకస్మాత్తుగా తన గది నుండి మాయమై, తిరిగి అంతే రహస్యంగా ప్రత్యక్షమవుతుంటాడు. ఆయన కనిపించినప్పుడు, ఏదో ఒక భాషలో తనలో తానే గొణుగుతూ లేదా పాడుకుంటూ ఉంటాడు. భాషా పరిజ్ఞానం బాగా ఉన్న వాట్‌కు కూడా ఆ భాష అర్థం కాదు; అయినప్పటికీ, ఆ శబ్దాలను విన్నప్పుడు వాట్‌కు ఎంతో ఆనందం కలుగుతుంది—‘వెదురు పొదలపై (లేదా రెల్లు గడ్డిపై) పడే వర్షపు చినుకుల శబ్దం, లేదా అలల తాకిడికి ప్రతిస్పందించే తీరం ఇచ్చే అనుభూతి’ లాంటి ఆనందం అది. మిస్టర్ నాట్ అప్పుడప్పుడు…

70

WATT

…‘అసాధారణమైన ఉత్సాహంతో, ఒంటి అవయవాల కదలికలతో కూడిన, ప్రత్యేకమైన లయబద్ధమైన (dactylic) ఉద్వేగభరిత పదాలను’ ఉచ్చరిస్తుంటాడు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి: “ఎక్సెల్‌మాన్స్! కేవెండిష్! హబ్బకుక్! ఎకిమోస్!” (Exelmans! Cavendish! Habbakuk! Ecchymosel!). అయితే, ఆయన ఎవరితోనూ నేరుగా సంభాషించినట్లు కనిపించదు. ఎర్స్కిన్‌తో ఆయన మాట్లాడటం వాట్ ఎప్పుడూ వినలేదు; అలాగే, వాట్‌కు, అతని యజమాని మిస్టర్ నాట్‌కు మధ్య ఎటువంటి సంభాషణ జరగదు. మిస్టర్ నాట్ ఎంతటి ప్రతికూల వ్యక్తిత్వం కలవాడంటే, కథనం చెప్పే క్రమంలో సామ్ (Sam) కొన్నిసార్లు ఆయన పేరును వాట్ పేరుతో పొరబడతాడు. నవల ముగిసే సమయానికి, వాట్‌కు ఎలాగైతే మిస్టర్ నాట్ అంతుచిక్కని వ్యక్తిగా మిగిలిపోయాడో, మనందరికీ కూడా ఆయన అలాగే అంతుచిక్కనివాడిగా, ఆయన అసలు స్వరూపం మనకు అందనంత దూరంలో ఉన్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఈ రహస్య స్వభావం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యాన్ని కింద చర్చిద్దాం. అయితే, దాని గురించి చర్చించే ముందు, మిస్టర్ నాట్ పాత్ర ఉన్న ఈ రచనలోని రూపపరమైన అంశాల గురించి కొంత తెలుసుకోవాలి.

♦ ♦

‘వాట్’ (Watt) నవల శైలి, అంతకుముందు వచ్చిన నవలల శైలి కంటే చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. అయితే, మర్ఫీ (Murphy) రచనల్లో కనిపించే పొదుపైన శైలిని, అలాగే సందర్భానుసార పరివర్తనలను (transitions) వదిలివేసే పద్ధతిని ఇక్కడ కూడా గమనించవచ్చు:

ఆ పెద్దమనిషి మరొక చేయి కూడా వృథాగా పోవడం లేదని నిర్ధారించుకోవడానికి మిస్టర్ హ్యాకెట్ ఒక అడుగు ముందుకు వేయగా, ఆయనకు ఒక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం తెలిసింది…

71

శాముయెల్ బెకెట్ నవలలు

కిటికీలోంచి బయటకు చూస్తున్నాడు… వింటున్నట్లుగా అనిపించే, కానీ కాంతిహీనమైన కళ్లతో ఆకాశం వైపు చూస్తున్నాడు. ఆ ఆకాశం అక్కడక్కడా ఒక గుమ్మటం, ఒక గోపురం, ఒక పైకప్పు లేదా ఒక శిఖరం మీద ఆనుకుని ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది.

మరోవైపు—ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం—ఈ పుస్తకంలోని చాలా సంఘటనలు అనవసరమైన, అతి జాగ్రత్తతో కూడిన సుదీర్ఘ వివరణలతో చెప్పబడ్డాయి:

చివరకు, అకస్మాత్తుగా అతను వికెట్ (ప్రవేశ మార్గం/గేటు) మీద దృష్టి సారించాడు.

వాట్ ఆ వికెట్ ఎక్కి, తన సంచులతో సహా ప్లాట్‌ఫారమ్‌పైకి చేరుకున్నాడు. ఎందుకంటే, వికెట్ ఎక్కకముందే అతను ముందుచూపుతో తన సంచులను వికెట్ అవతలి వైపునకు విసిరి, అవి నేల మీద పడేలా చేశాడు.

ఇప్పుడు సురక్షితంగా, తన సంచులతో స్టేషన్ లోపలికి చేరుకున్న వాట్, మొదట చేసిన పని ఏమిటంటే—వెనక్కి తిరిగి, తాను ఇప్పుడే వచ్చిన దారి వైపు వికెట్ గుండా చూడటం.

‘వాట్’ (Watt) నవలను చదివేటప్పుడు పాఠకుడికి వెంటనే తట్టే అంశం—ఇలాంటి సూక్ష్మమైన పరిపూర్ణత మరియు అత్యంత ఖచ్చితత్వం. నవల అంతటా ఇలాంటి ఉదాహరణలు చాలా ఉన్నాయి, కాబట్టి అవి ఏయే రూపాల్లో ఉంటాయో విడివిడిగా అన్వేషించాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్నిసార్లు ఈ పరిపూర్ణత, కొంత పాతకాలపు, అధికారిక లేదా అలంకారిక (baroque) శైలిలో ఉండే భాషా ప్రయోగాల్లో కనిపిస్తుంది:

ఆ మహిళ ఆ వ్యక్తి చెవులను పట్టుకుంది, ఆ వ్యక్తి చేయి ఆమె తొడ మీద ఉంది, మరియు ఆమె నాలుక అతని నోటిలో ఉంది;

అదేవిధంగా, కుక్కలు చనిపోవు, బదులుగా అవి ‘ప్రకృతికి చెల్లించాల్సిన అప్పును తీర్చుకుంటాయి’; ఒక చిన్న చెక్క వంతెన ఒక కాలువలోని ‘చీకటి జలాల మీద విస్తరించి’ ఉంటుంది.

ఖచ్చితత్వానికి మరొక సాధారణ రూపం ఏమిటంటే—ఒక పరిస్థితికి సంబంధించిన అన్ని వాస్తవాలను సమగ్రంగా వివరించడం. ఏదైనా ముఖ్యమైన విషయం పొరపాటున వదిలిపోతుందేమోనన్న ఆందోళన ఇందులో కనిపిస్తుంది:

మిస్టర్ నాట్ (Mr. Knott) మిగిల్చిన ఆహారాన్ని తినడానికి తెచ్చిన ఆ కుక్క, దాదాపు ఎప్పుడూ గొలుసుతోనే కట్టబడి ఉండేది, కాబట్టి దానికి చెప్పుకోదగ్గ వ్యాయామం ఏదీ లభించలేదు. ఇది అనివార్యం. ఒకవేళ ఆ కుక్కను స్వేచ్ఛగా వదిలి, దాని ఇష్టం వచ్చినట్లు తిరగనిచ్చి ఉంటే, అది దారి మీద ఉన్న గుర్రపు పేడను, నేల మీద విరివిగా దొరికే మిగతా చెత్తనంతా తిని, బహుశా దాని ఆకలిని శాశ్వతంగా పాడుచేసుకునేది, లేదా అంతకంటే దారుణంగా, పారిపోయి మళ్ళీ ఎప్పటికీ తిరిగి వచ్చేది కాదు.

ఈ సంపూర్ణత తరచుగా ఒక పీడకల లాంటి అనుభూతిని కలిగిస్తుంది:

చిత్రకారుడు దేనిని చిత్రించాలనుకున్నాడో అని అతను ఆశ్చర్యపోయాడు (వాట్‌కు చిత్రలేఖనం గురించి ఏమీ తెలియదు), ఒక వృత్తం మరియు దాని కేంద్రం ఒకదానికొకటి వెతుక్కోవడమా,

లేదా ఒక వృత్తం మరియు దాని కేంద్రం వరుసగా ఒక కేంద్రాన్ని మరియు ఒక వృత్తాన్ని వెతుక్కోవడమా,

72

వాట్

లేదా ఒక వృత్తం మరియు దాని కేంద్రం వరుసగా దాని కేంద్రాన్ని మరియు ఒక వృత్తాన్ని వెతుక్కోవడమా, లేదా ఒక వృత్తం మరియు దాని కేంద్రం వరుసగా ఒక కేంద్రాన్ని మరియు దాని వృత్తాన్ని వెతుక్కోవడమా, లేదా ఒక వృత్తం మరియు దాని కేంద్రం కాని దాని కేంద్రం మరియు దాని వృత్తాన్ని వరుసగా, [ఇలాగే కొనసాగుతుంది].

ఈ చిత్రం (ఎర్స్కిన్ గదిలోనిది) సూచించగల అన్ని రకాల విషయాలను మనకు ఈ విధంగా వివరించినట్లే, ఒక కమిటీలోని ఐదుగురు సభ్యులు ఒకరినొకరు చూసుకునే అనేక విధాల గురించి, పైలట్ నాట్ కిటికీ నుండి తలుపుకు, మంచానికి, నిప్పు దగ్గరకు చేయగల అన్ని రకాల విభిన్న కదలికలు మరియు కదలికలలోని వైవిధ్యాల గురించి, మరియు అతను తన ఫర్నిచర్ అయిన టాల్-బాయ్, వాష్‌స్టాండ్, నైట్‌స్టూల్ మరియు డ్రెస్సింగ్-టేబుల్ వంటి వాటి స్థానాలను మార్చగల అన్ని రకాల విషయాల గురించి కూడా మనకు వివరించబడింది. ఈ వర్ణనలు తరచుగా అనేక పేజీల వరకు విస్తరించి ఉంటాయి.

కానీ ఈ రకమైన వివరాలు మాత్రమే కచ్చితత్వాన్ని సాధించడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం కాదు: ఒక పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడి మాదిరిగా పునరావృతం చేయడం తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు, ఈ వాక్యంలో ‘క్లాస్ప్’ అనే పదం:

అతను కుక్క గిన్నె కోసం, గిన్నె అంచులను గట్టిగా పట్టుకునే క్లాస్ప్‌ల సహాయంతో బిగించగల ఒక చిన్న మూతను తయారుచేశాడు;

మరియు ఈ వాక్యంలో ‘not’ (కాదు/లేదు) అనే పదం:

దీని గురించి తెలిసిన కొద్దిపాటి విషయాల్లో కూడా ఇంకా అన్నీ చెప్పబడలేదు. చాలా విషయాలు చెప్పారు, కానీ అన్నీ కాదు. గాల్ (Gall) తండ్రీకొడుకుల విషయానికి వస్తే, ఇంకా చెప్పాల్సినవి పెద్దగా ఏమీ లేవు;

మరియు ఈ వాక్యంలో ‘never’ (ఎప్పటికీ… కాదు/చాలలేదు) అనే పదం:

ఆర్ట్ (Art), కాన్ (Con) ఇద్దరూ పొగాకు చుట్టలను (tobacco twist) బాగా నమిలేవారు. వారికి ఎంత పొగాకు ఉన్నా సరిపోయేది కాదు, అస్సలు సరిపోయేది కాదు.

ఇలా సరళమైన పదాలను పదేపదే వాడటం, కథనంలో అక్కడక్కడా విరామ చిహ్నాలతో వాటిని చేర్చడం—ఇది బెకెట్ (Beckett) శైలికి ప్రత్యేకమైన లక్షణం. ఇది మొదట ‘వాట్’ (Watt) అనే రచనలో కనిపిస్తుంది. అదేమిటంటే, కథనంలో కామాల మధ్య ‘ఓహ్’ (oh), ‘నో’ (no), లేదా ‘వాజ్ ఇట్ నాట్’ (was it not – అలా కాదా?) వంటి పదబంధాలను చొప్పించడం:

వాట్ (Watt) గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌ను చూడటం మానేసిన క్షణంలోనే, దానిపై ఆసక్తిని కూడా కోల్పోవడం నిజంగా ఒక అదృష్టకరమైన యాదృచ్ఛిక సంఘటన—అవును కదా?

దీనిని ఒక ప్రవర్తనా సూత్రంగానో లేదా తిరుగుబాటుకు ఒక ఉదాహరణగానో భావించేంత అమాయకుడు కాడు అతను. అస్సలు కాదు! ఎందుకంటే, తనకు చెప్పిన పనిని చేయడానికి వాట్ ఎప్పుడూ సిద్ధంగానే ఉండేవాడు.

అంతేకాకుండా, ‘సబ్జంక్టివ్’ (subjunctive – ఊహాజనిత లేదా సంభావ్యతను తెలిపే) క్రియా రూపాలను జాగ్రత్తగా వాడటం, అలాగే వీలైన చోటల్లా కామాలను ఉంచడం (ఇది దాదాపు చదువురాని వ్యక్తి రాసే పద్ధతిని పోలి ఉంటుంది)…

73

శామ్యూల్ బెకెట్ నవలలు

వాటిని ఉంచిన విధానం), వాట్‌కు ఒక నిశితమైన, అతి జాగ్రత్తగల కోణాన్ని ఇస్తుంది, ఇది మిగిలిపోయిన ఆహారాన్ని పారవేయడం వంటి భారీ కల్పనల యొక్క శ్రమతో కూడిన వివరణను వర్ణిస్తుంది మరియు నిజానికి సాధ్యం చేస్తుంది, ఇందులో కుక్క మరియు దాని పూర్వ చరిత్ర గురించి అంత వివరంగా చెప్పడం అవసరం. ఈ సంపూర్ణత యొక్క ఉద్దేశ్యం అంతటా హాస్యభరితంగా ఉంటుంది; నిజానికి వాట్ యొక్క చాలా విచిత్రమైన హాస్యం దాని శైలి యొక్క ప్రత్యేకతల నుండి వస్తుంది. ఉదాహరణకు, ప్రహసన అంశాలు, గంభీరమైన ముఖంతో మరియు అతిశయోక్తితో కూడిన అధికారిక పదాలలో చెప్పినప్పుడు మరింత ప్రహసనంగా మారతాయి:

అతను గుర్తుచేసుకోగలడు… అతని చనిపోయిన తండ్రి ఒక అడవిలో, మోకాళ్లపైకి మడిచిన ప్యాంటుతో మరియు చేతిలో బూట్లు మరియు సాక్సులతో అతనికి కనిపించిన సమయం; … లేదా, సున్నితమైన పెంపకంతో పెరిగిన, కానీ మంచి శరీర సౌష్ఠవం గల ఒక వృద్ధురాలు, (ఎందుకంటే ఆమె కాలు మోకాలికి బాగా పై వరకు తీసివేయబడింది), అతను కనీసం మూడు వేర్వేరు సందర్భాలలో తన పట్టుదలతో వెంబడించిన తరువాత, తన చెక్క కాలును విప్పుకుని, తన ఊతకర్రను పక్కన పెట్టిన సమయం.

ఈ హాస్యాస్పదమైన సంఘటన, వాట్ రచనలలో తరచుగా కనిపించే సాహిత్య మరియు వ్యావహారిక శైలుల విచిత్రమైన మిశ్రమంలో చెప్పబడటం వల్ల మరింత ఆసక్తికరంగా మారింది.

అతని ఈల శబ్దం అంత తీవ్రంగా లేకపోయి, అతని ప్రవేశం అంత ప్రతిధ్వనించకుండా ఉండి ఉంటే, అతను తలుపు వెనుక నుండి, ఎవరో చెప్తున్న సోలో-క్వి యొక్క కలవరపరిచే శబ్దాన్ని విని, జాగ్రత్తగా ముందుకు సాగి ఉండేవాడు. కానీ లేదు, అతను తాళం తిప్పి, తన బూటుతో తలుపును బలంగా ఢీకొట్టాడు, దాంతో అది చాలా వేగంగా లోపలికి ఎగిరిపడింది.

ఈ రకమైన శైలీపరమైన హాస్యంతో పాటు, రచయిత చేసే వ్యాఖ్యల రూపంలో మరింత స్పష్టమైన హాస్యం కూడా ఉంటుంది:

“అధికారీ, దేవుడే సాక్షి, దానిపై అతని చేయి ఉంది,” అని అతను కేక వేశాడు.

దేవుడు ప్రమాణం చేయలేని సాక్షి.

లేదా కథనంలో అక్కడక్కడా చొప్పించిన చమత్కారాల రూపంలో కూడా ఇది కనిపిస్తుంది:

ఆహారాన్ని తీసుకోవడానికి సహాయపడే పరికరాలుగా పరిగణించే స్పూన్, కత్తి, చివరకు ఫోర్క్‌లను ఉపయోగించడానికి ఆమె ఎన్నడూ అలవాటు పడలేకపోయింది; ఆమెకు మంచి సిఫార్సులు (రెఫరెన్స్‌లు) ఉన్నప్పటికీ ఇది జరిగింది.

సహజంగానే, ఇందులో కొంత హాస్యం ‘అసభ్యకరమైనది’ లేదా ‘రుచి లేనిది’ అనిపించే కోణంలో ఉంటుంది:

74

వాట్ (WATT)

‘వాట్’ (Watt) నవ్వులో ఒక ప్రత్యేకత ఉంది; అది ఎప్పుడూ ఒంటరిగా రాదు. కొద్దిసేపటికే మరొక నవ్వు దానిని అనుసరిస్తుంది—అయితే రెండోసారి వచ్చే నవ్వు మొదటి దానికంటే కాస్త తక్కువ తీవ్రతతో ఉంటుంది. ఈ విషయంలో అది ఒక ‘పాదరసం’ (గాలి వదలడం) లాంటిది.

బెకెట్ రాసిన ఇతర రచనల మాదిరిగానే, ‘వాట్’లో కూడా వ్యంగ్యం (irony) కనిపిస్తుంది; అయితే ఇది సాధారణం కంటే కొంచెం సూక్ష్మంగా, అంతర్లీనంగా ఉంటుంది:

[ఎర్నెస్ట్ లూయిట్] కాలేజీ బర్సర్‌కు అత్యంత సన్నిహితుడు. వారిద్దరి మధ్య ఉన్న సాన్నిహిత్యం (దీనిని అంతకంటే తక్కువగా పిలవలేం) ఉమ్మడి అభిరుచులపై, బహుశా ఉమ్మడి అలవాట్లపై కూడా ఆధారపడి ఉండేది. విద్యా వాతావరణంలో ఇటువంటి అలవాట్లు చాలా సాధారణం. వీటిలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన (లేదా విచిత్రమైన) అలవాటు ఏమిటంటే, నిద్ర లేవగానే బ్రాందీ తాగడం; వారు తరచుగా ఒకరికొకరు తోడుగా ఈ పని చేసేవారు.

ఇందులో అనుకరణలు (parodies) కూడా కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, డెఫో రాసిన ‘రాబిన్సన్ క్రూసో’ శైలిని పోలి ఉండే ఈ భాగాన్ని చూడండి:

నేను కంచెకు ఎంత దగ్గరగా వచ్చానంటే, కావాలనుకుంటే ఒక కర్రతో దానిని తాకగలిగే స్థితిలో ఉన్నాను. పిచ్చివాడిలా అటు ఇటు చూస్తుండగా, పైన పేర్కొన్న కాలువలు లేదా జలసంధులలో ఒకటి నా ముందు ఉందని స్పష్టంగా గ్రహించాను. అక్కడ నా తోట సరిహద్దు, మరొకరి తోట సరిహద్దు ఒకే మార్గంలో సాగుతున్నాయి.

ఈ పుస్తకంలో, ఇతర రచనల్లో లాగే, బైబిల్ శైలిని అనుకరించే సందర్భాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి. పైన పేర్కొన్న ఎలుకల సన్నివేశంలో ఇలా ఉంటుంది: ‘…అప్పుడు మేము వాటి మధ్య కూర్చుని, వాటికి తినడానికి ఆహారం ఇచ్చేవాళ్లం’. నిజానికి, ఇక్కడ శైలి అనేది సందర్భాన్ని బట్టి, మానసిక స్థితిని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. ఎర్నెస్ట్ లూయిట్ కథలో విద్యాసంబంధిత భాషను హాస్యపూర్వకంగా అనుకరించడం (parody) కనిపిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఈ రచనలో అప్పుడప్పుడు చవకబారు పద్యాలు (doggerel) కూడా కనిపిస్తాయి. వీటిలో అత్యంత విశేషమైనది, ఏడేళ్ల జైలు శిక్ష పడిన గ్రెహాన్ అనే న్యాయవాది తన నెల్లీ కోసం రాసిన పాట:

నీ కోసం, ప్రియ నెల్లీ, నీడలు కమ్మిన వేళ,

జగ్-జగ్! జగ్-జగ్!

బంధీనైన నేను,

నా చపల చిత్తంతో నిన్నే తలచుకుంటున్నాను.

ఆమె ఇంకా బైర్న్‌తో తిరుగుతోందా?

హైడ్ తన చేతిని ఆమె వస్త్రాల మధ్య ఉంచుతున్నాడా,

గతంలోలాగే? అని నేను అడగగా, ప్రతిధ్వని ఇలా సమాధానమిస్తుంది: “ఖచ్చితంగా!”

‘వాట్’ (Watt) నవల, అంతకుముందు వచ్చిన రచనల కంటే శైలీపరంగా మరింత అద్భుతమైన నైపుణ్యంతో కూడినది. ఇందులో సాహిత్యపరమైన ఉల్లేఖనాలు చాలా వరకు తగ్గిపోయాయి; కానీ పద్యాలు, వ్యంగ్యానుకరణలు (parody and pastiche), చమత్కారం, మరియు విరోధాభాసలను (paradox) పద్ధతి ప్రకారం ఉపయోగించడం వంటి అంశాలు కలిసి, ఈ గద్యానికి ఎంతో సంక్లిష్టతను చేకూర్చాయి. ఉదాహరణకు, ఈ క్రింది భాగాన్ని చూడండి:

వాట్ కళ్లు కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి. వాటిని ఆపడం అతనికి సాధ్యం కాలేదు. ఆ కన్నీళ్లు అతని చెక్కిళ్లపై ఉన్న గాడుల వెంట ఏ ఆటంకం లేకుండా, నిరంతర ధారగా ప్రవహించాయి; ఇది అతనికి ఎంతో ఉపశమనాన్ని ఇచ్చింది.

ఈ సందర్భంలో, అత్యంత సాధారణమైన విషయంగా పేర్కొనే ‘అతి తక్కువ చేసి చెప్పే’ (understatement) శైలి గమనించదగ్గది. ఉదాహరణకు:

వాట్ గొడ్డలితోనో, ఇనుప కడ్డీతోనో, లేదా కొంచెం పేలుడు పదార్థంతోనో తలుపును పగలగొట్టగలిగేవాడేమో! కానీ అలా చేస్తే ఎర్స్కిన్‌కు అనుమానం కలిగే అవకాశం ఉంది, అది వాట్‌కు ఇష్టం లేదు.

ఇలాంటి వైవిధ్యభరితమైన శైలులను ఉపయోగించడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం, సాహిత్య సృజన అనే ప్రక్రియనే ఒక రకంగా ఎండగట్టడం లేదా దానిలోని కృత్రిమత్వాన్ని బయటపెట్టడం అనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, నాలుగు భాగాల సుష్ట నిర్మాణంలోనే ఉన్నప్పటికీ, అప్రస్తుత విషయాలు స్టెర్న్ ప్రభావం బలంగా ఉందని సూచించేంత ఉత్సాహంతో, తరచుగా చేపట్టబడ్డాయి; ఎందుకంటే ఈ పద్ధతిని ట్రిస్ట్రామ్ షాండీలో ఉపయోగించినంత నైపుణ్యంతోనూ, ఉద్దేశపూర్వకంగానూ వాట్‌లోనూ వాడారు. ఉదాహరణకు, ఎర్నెస్ట్ లూయిట్ కథ ముప్పై పేజీల పొడవైన ఒక పెద్ద అప్రస్తుత విషయంగా ఉంటుంది.

76

WATT

ఫ్యురెటిఫెర్ (Furetifere) మరియు ముఖ్యంగా స్టెర్న్ (Sterne) శైలిని పోలి ఉండే ఈ నవల, ‘మానవులుగా గుర్తించదగిన వ్యక్తుల గురించి, వారికి తెలిసిన పరిస్థితులలో కథను చెప్పడాన్ని’ తిరస్కరిస్తుంది. ఇందులో అప్రస్తుతమైన అంశాలు—అంటే ప్రధాన కథాంశానికి సంబంధం లేని చిన్న కథలు, పాటల ముక్కలు, వస్తువుల సుదీర్ఘ జాబితాలు, అలాగే తార్కిక (మరియు అహేతుకమైన) అవకాశాల కలయికలు—చొప్పించబడ్డాయి. అంతేకాకుండా, పుస్తకంలోని మిగిలిన భాగాల్లో చోటు దక్కని విషయాలను చేర్చడానికి ఇందులో ఒక ‘అపెండం’ (అనుబంధం) విభాగం కూడా ఉంది. అంతేకాక, ఇది ప్రధాన పాత్రల కంటే గౌణ పాత్రలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. చివరగా, ఇందులో ఎటువంటి స్పష్టమైన చర్య (action) గానీ, కథ ఒక ముగింపు వైపు సాగడం గానీ కనిపించదు—‘మర్ఫీ’ (Murphy) నవలలో కనిపించే తీవ్రమైన ముగింపు వంటిది ఇక్కడ ఉండదు. అయినప్పటికీ, ఈ బలహీనమైన, ఉద్దేశపూర్వకంగానే అస్థిరంగా మరియు అర్థరహితంగా సాగే కథనం; శైలిలోని క్లిష్టతలు; మరియు అత్యంత కష్టతరమైన విషయాలను చాలా జాగ్రత్తగా, సున్నితత్వంతో हाताळిన తీరు—ఇవన్నీ కలిసి ఈ నవలలోని ప్రధానాంశాలను నమ్మశక్యంగా పాఠకుల ముందు ఉంచుతాయి. ఇప్పుడు మనం ‘వాట్’ (Watt) నవలలోని ఈ ప్రధానాంశాల వైపు, అంటే దాని తాత్విక అంతరార్థం వైపు దృష్టి సారిద్దాం.

★ * Jfc

‘వాట్’ నవలలో అత్యంత స్పష్టమైన అంశం—పాఠకుడికి వెంటనే తట్టే విషయం—ఏమిటంటే, కథానాయకుడు మిగిలిన మానవాళి నుండి పూర్తిగా వేరుపడి (alienated) ఉండటం. నవల ప్రారంభంలోనే, అతను తన తోటి మనుషులకు ఒక రహస్యమైన, అస్పష్టమైన వ్యక్తిగా కనిపిస్తాడు. మిస్టర్ హ్యాకెట్, అలాగే మిస్టర్ మరియు మిసెస్ నిక్సన్—వీరెవరూ అతను ఎవరో లేదా అతను ఏం చేస్తాడో నిర్ణయించుకోలేకపోతారు. ముఖ్యంగా మిస్టర్ హ్యాకెట్, ‘వాట్’ గురించి ఏదైనా సమాచారం తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో దాదాపు ఆత్రుతకు లోనవుతాడు:

అతను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ ఇంతగా ఆసక్తికి (లేదా కుతూహలానికి) లోనవ్వలేదు; నిజానికి, ఇంతటి తీవ్రమైన కుతూహలాన్ని అతను ఎప్పుడూ అనుభవించలేదు. అసలు తనను ఇంతగా ఆకర్షించిన లేదా కుతూహలానికి గురిచేసిన ఆ విషయం ఏమిటో కూడా అతనికి అర్థం కాలేదు. ‘నన్ను ఇంతగా ఆకర్షిస్తున్నది ఏమిటి?’ అని అతను ప్రశ్నించుకుంటాడు… ‘నేను కుతూహలంతో, ఆశ్చర్యంతో రగిలిపోతున్నాను.’ కాబట్టి, వాట్ (Watt) అనే వ్యక్తి మిస్టర్ హ్యాకెట్‌కు మరియు ఆయన స్నేహితులకు ఒక అపరిచితమైన వ్యక్తి. మిస్టర్ నిక్సన్ “నేను అతడిని నా జీవితకాలమంతా ఎరిగినట్లు అనిపిస్తుంది” అని చెప్పినప్పటికీ, ఆయన గురించి ఆయన పెద్దగా ఏమీ చెప్పలేకపోతాడు: “అతని గురించి ఎవరూ ప్రస్తావించరు, కొందరు వ్యక్తులు అలా ఉంటారు కదా!” అని అంటాడు. చివరకు, మిస్టర్ హ్యాకెట్ పదే పదే అడగడంతో విసిగిపోయి, “చెప్తున్నాను కదా, అతని గురించి ఏమీ తెలియదు. ఏమీ తెలియదు!” అని గట్టిగా అంటాడు. చివరికి, “అతను ఎవరో తెలిస్తే ఏంటి? మనకు దానివల్ల వచ్చే నష్టం లేదా లాభం ఏముంది?” అని అనుకుంటూ ఆ స్నేహితులు ఆ విషయాన్ని వదిలేస్తారు.

వాట్ ప్రజల్లో కుతూహలాన్ని రేకెత్తించడమే కాకుండా, వారిలో కోపాన్ని కూడా కలిగిస్తాడు. కథ ప్రారంభంలో, వాట్ ప్రయాణిస్తున్న ట్రామ్‌కార్ కండక్టర్ అతనిపై అరుస్తాడు; మిస్టర్ నిక్సన్ కూడా అలాగే ప్రవర్తిస్తాడు. వాట్ దాదాపు పడగొట్టబోయిన పాల డబ్బాల వ్యక్తి (పోర్టర్), అతని అజాగ్రత్తను చూసి తిడతాడు. లేడీ మెక్‌కాన్, వాట్ బహిరంగ రహదారిపై నడుచుకుంటూ వెళ్తుంటే, కేవలం అతను చూడటానికి నచ్చలేదన్న కారణంతోనే అతనిపై రాయి విసురుతుంది. పుస్తకం చివరలో, రైల్వే కార్మికులు తమ వద్ద ఉన్న వ్యర్థాల బకెట్‌తో అతడిని గాయపరుస్తారు. అతను స్పృహలోకి వచ్చినప్పుడు, వారు “ఎవడవురా నువ్వు? అసలు నీకు ఏం కావాలి?” అని అడగాలని అనుకుంటారు, కానీ వాట్ ఇచ్చే ఏకైక సమాధానం తన టోపీని తలపై పెట్టుకోవడం మాత్రమే. నిజానికి, అతను తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల గురించి ఏమాత్రం పట్టించుకోకుండా ప్రవర్తిస్తుంటాడు. టికెట్ కౌంటర్ వద్ద ఒక వ్యక్తిని చూసినప్పుడు మాత్రమే టికెట్ అడుగుతాడు; అంతకు మించి, తన గురించి ఇతరులు చర్చించుకుంటున్నప్పుడు లేదా అక్కడ జరుగుతున్న గందరగోళాన్ని అతను అస్సలు పట్టించుకోడు. అదేవిధంగా, పుస్తకం ప్రారంభంలో, పోర్టర్ పాల డబ్బాలను అటు ఇటు కదుపుతుంటే, వాట్ ఆ పని వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యాన్ని అర్థం చేసుకోలేక, “అతను డబ్బాలను సర్దుతున్నాడు” అని మాత్రమే అనుకుంటాడు. లేదా బహుశా ఇది అవిధేయతకు, లేక విధి నిర్వహణలో ఏదైనా నిర్లక్ష్యానికి దారితీసిన శిక్ష కావచ్చు. చివరలో రైల్వే సిబ్బంది అతడిని ‘టోపీ, సంచులతో ఉన్న సుదీర్ఘమైన, తడి కల’ (long wet dream with the hat and bags) అని ఎగతాళిగా పిలుస్తారు. ఇక అతడి స్థానంలో వచ్చిన మిస్టర్ మిక్స్ (Mr. Micks) అయితే, ఇతడిని చూసి భయంతో వణికిపోతాడు.

ఈ ప్రవాస స్థితి పట్ల వాట్ (Watt) ఏమాత్రం పట్టించుకోడు. తన సొంత శరీరమే తనను వదిలి వెళ్తుండగా, ఇక దీని గురించి అతడు ఎందుకు చింతించాలి?

వాట్ మూత్ర విసర్జన చేసి అప్పటికే రెండు గంటలు దాటిపోయింది… సాధారణంగా ప్రతి గంటకూ ఒక అత్యవసరమైన, ఒక రకమైన ‘అద్భుతమైన’ మూత్ర విసర్జన చేసే వ్యక్తి అతడు. తన శరీరానికి, బాహ్య ప్రపంచానికి మధ్య ఉన్న ఈ చివరి క్రమబద్ధమైన అనుసంధానం—అంటే మూత్ర విసర్జన—కూడా ఇప్పుడు బలహీనపడి, పూర్తిగా తెగిపోనుందని గ్రహించినప్పుడు, అతడిలో ఒకే సమయంలో విషాదం, ఆనందం రెండూ కలిగాయి.

కాబట్టి, వాట్ చివరికి ఒక మానసిక చికిత్సాలయంలో—కిటికీలు లేని, శరీర ఉష్ణోగ్రతతో వేడిగా ఉండే, నిశ్శబ్దంతో నిండిన, మెత్తని గోడలు కలిగిన గదిలో—అంటే మర్ఫీ (Murphy) భావించినట్లుగా ‘ఆనందాన్ని ఇచ్చే అంతర్గత నివాసాల్లో’—చేరడం పెద్ద వింతేమీ కాదు.

వాట్ అనుభవిస్తున్న ఈ ప్రవాస స్థితి, మర్ఫీ మానసిక రోగులతో కలిసి పంచుకోవాలని ఆశించిన స్థితి వంటిదే. అయితే, వాట్ ఈ స్థితికి చేరుకోవడానికి ఎంతో బాధను అనుభవించాల్సి వచ్చింది. అంతేకాకుండా, మర్ఫీ ఊహించినట్లుగా, ఈ ‘తీవ్రమైన మానసిక వికృతి’ (slap-up psychosis) వాట్‌కు ఏమాత్రం ఆనందాన్ని ఇచ్చినట్లు కనిపించదు. నిజానికి, మానవ ప్రపంచం నుండి వాట్ పూర్తిగా వేరుపడి, ఒక సంపూర్ణ ప్రవాస స్థితికి చేరుకున్నాడంటే, దానికి కారణం మిస్టర్ నాట్ (Mr. Knott) వద్ద అతడు గడిపిన కాలమే. ఆ కాలం వాట్ కోసం వస్తువుల ప్రపంచాన్ని, తర్కాన్ని, పేర్ల వ్యవస్థను పూర్తిగా నాశనం చేసింది.

సశేషం

దీపావళి శుభాకాంక్షలతో

మీ -గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -8-11-26-ఉయ్యూరు .