మహాకవి దాసుశ్రీరాములు గారి దృశ్యకావ్యం –కురంగ గౌరీశంకరం ‘’
మహాకవి, అష్టావధాని, న్యాయవాది అయిన దాసు శ్రీరాములు గారు (1846–1908) రచించిన విశిష్టమైన సాహిత్య రూపాలలో కురంగ గౌరీ శంకరము ఒకటి. పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు చివరి దశకాల్లో మరియు ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఆరంభంలో తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేసిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి శ్రీరాములు గారు. ఆయన రాసిన నాటకాల్లో లేదా రూపకాలలో ఈ కురంగ గౌరీ శంకరము ప్రత్యేకమైన పౌరాణిక, సాహిత్య ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంది.
దాసు శ్రీరాములు (1846–1908)
తెలుగు సాహిత్యంలో ఆశుకవి సింహులుగా ప్రసిద్ధులైన కవి, పండితుడు మరియు వాగ్గేయకారుడు.
గ్రంథ నేపథ్యం మరియు విశేషాలు
దాసు శ్రీరాములు గారు కేవలం పద్య కావ్యాలకే పరిమితం కాకుండా నాటకాలు, జావళీలు, పదాలు, శతకాలు వంటి అనేక ప్రక్రియలలో రచనలు చేశారు. ఆయన రచించిన ప్రముఖ గ్రంథాల జాబితాలో కురంగ గౌరీ శంకరము ఒకానొక ప్రసిద్ధ నాటక రచనగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ నాటకానికి సంబంధించిన ముద్రిత ప్రతులు మరియు సాహిత్య విశ్లేషణలు పరిశోధకులకు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నాయి.
- రచనా ప్రక్రియ: పౌరాణిక మరియు రూపక అంశాలతో కూడిన దృశ్యకావ్యంగా ఇది రూపుదిద్దుకుంది.
- వస్తువు / నేపథ్యం: శివుడు, గౌరి (పార్వతి) మరియు పురాణ కథాంశాల ఆధారంగా భక్తి, రసపోషణ ప్రధానంగా ఈ రచన సాగుతుంది.
- సాహిత్య విలువ: శ్రీరాములు గారి సహజమైన పాండిత్యం, భాషా శైలి, పదప్రయోగం ఈ నాటకంలో అడుగడుగునా కనిపిస్తాయి.
దాసు శ్రీరాములు గారి ఇతర ప్రముఖ రచనలు
కవిగా, పండితుడిగా ఆయన చేసిన సేవలు ఎనలేనివి. కురంగ గౌరీ శంకరము కాక ఆయన మరిన్ని అద్భుతమైన గ్రంథాలను అందించారు:
దాసు శ్రీరాములుగారు రచించిన ‘కురంగ గౌరీ శంకరము‘ కావ్యం తెలుగు సాహిత్యంలో, ముఖ్యంగా యక్షగాన ప్రక్రియలో ఒక విశిష్టమైన మరియు భక్తిభరితమైన రచన. దీనికి సంబంధించి ఒక సమగ్రమైన వ్యాసం క్రింద ఇవ్వబడింది:
దాసు శ్రీరాములుగారి ‘కురంగ గౌరీ శంకరము‘ – ఒక పరిశీలన
తెలుగు సాహిత్యంలో భక్తి, తత్త్వశాస్త్రం మరియు జానపద కళారూపాలను మేళవిస్తూ ఎన్నో అద్భుతమైన రచనలు వచ్చాయి. అందులోనూ దృశ్య-శ్రావ్య కావ్యమైన యక్షగాన ప్రక్రియకు తెలుగు నేలపై ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఈ కోవకు చెందినదే, ప్రముఖ కవి, పండితులు మరియు తత్త్వవేత్త అయిన దాసు శ్రీరాములుగారు రచించిన ‘కురంగ గౌరీ శంకరము‘.
1. కవి పరిచయం:
దాసు శ్రీరాములుగారు (1846–1912) తెలుగు సాహితీ లోకంలో సుపరిచితులు. వీరు బహుభాషా కోవిదులు, నాటకకర్తలు, ఆశుకవులు మరియు సంగీతజ్ఞులు. భద్రాచలం ప్రాంతంతోనూ, ఆధ్యాత్మిక రచనలతోనూ వీరికి ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. భక్తి ప్రపత్తులు, సమాజోద్ధరణ, వేదాంత దృక్పథం వీరి రచనల్లో ప్రధానాంశాలుగా కనిపిస్తాయి. యక్షగానాలు, నాటకాలు, పద్య కావ్యాలు రాసి తెలుగు ప్రజల సాంస్కృతిక జీవనంలో చెరగని ముద్ర వేసారు.
2. ‘కురంగ గౌరీ శంకరము‘ – నేపథ్యం మరియు వస్తువు:
‘కురంగ గౌరీ శంకరము’ అనగా జింక రూపంలో ఉన్న గౌరీదేవి మరియు పరమశివునికి సంబంధించిన ఒక పవిత్రమైన కథాంశంతో రూపుదిద్దుకున్న యక్షగాన కావ్యం.
- పేరు వెనుక ఆర్థం: ‘కురంగ’ అనగా జింక (మృగం). శివపార్వతుల లీలలు, భక్తుల పట్ల వారి కరుణ, ప్రకృతితో ముడిపడిన దైవిక సంబంధాన్ని ఈ కావ్యం రక్తికట్టిస్తుంది.
- ఈ రచన కేవలం ఒక పౌరాణికగాథ మాత్రమే కాకుండా, మానవ జన్మలోని తపన, భక్తి మరియు ఈశ్వర సాక్షాత్కారాన్ని సూచించే రూపకం.
3. సాహిత్య మరియు కళాత్మక విశేషాలు:
- ప్రక్రియ: ఇది ప్రధానంగా యక్షగాన శైలిలో సాగుతుంది. అంటే ఇందులో పద్యాలు, ద్విపదలు, దరువులు, గీతాలు, చూర్ణికలు మరియు సంభాషణలు ఉంటాయి. రంగస్థలంపై అభినయించడానికి, అలాగే పఠించడానికి కూడా ఇది ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.
- భక్తి – శృంగార రసాల సమ్మేళనం: శివపార్వతుల అన్యోన్యత, భక్తుల పట్ల వారి అనురాగం ఈ కావ్యంలో అద్భుతంగా చిత్రించబడ్డాయి. భక్తి రసంతో పాటు పాత్రల స్వభావానికి తగినట్లుగా భావాలు రంజింపజేస్తాయి.
- భాషాశైలి: దాసు శ్రీరాములుగారి శైలి సరళంగానూ, అదే సమయంలో పాండిత్య ప్రకర్షతోనూ కూడి ఉంటుంది. సామాన్య జానపదులకు అర్థమయ్యేలా లయబద్ధమైన పదాలతో ఈ యక్షగానాన్ని తీర్చిదిద్దారు. సంగీత సాహిత్యాల సుమధుర సంగమం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
4. సందేశం:
ఈ కావ్యం ద్వారా దాసు శ్రీరాములుగారు భక్తులకు దైవభక్తి, నిష్కల్మషమైన మనసు, మరియు ఈశ్వర శరణాగతి ఎంత ముఖ్యమో చాటిచెప్పారు. కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు దైవాన్ని నమ్ముకుంటే కచ్చితంగా ఆపద్బాంధవుడైన ఆ పరమశివుడు అనుగ్రహిస్తాడనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.
దాసు శ్రీరాములుగారు రచించిన ‘కురంగ గౌరీ శంకరము’ కేవలం ఒక నాటిక లేదా యక్షగానం మాత్రమే కాదు; అది తెలుగు సాంస్కృతిక వారసత్వంలో ఒక మణిపూస. భక్తిని, సంగీతాన్ని, సాహిత్యాన్ని సమపాళ్లలో అందించిన ఈ రచన తెలుగు యక్షగాన చరిత్రలో ఎప్పటికీ చిరస్మరణీయమైనది.
1. శంకరుని రూప వర్ణన మరియు ప్రార్థన
“లింగధృత కురంగ వృష తురంగ మంగళకర హరా!
అంజలి గైకొనరా.. ఆశ్రిత జన మందార!”
· భావం: చేతిలో లేడి (కురంగం) ధరించి, వృషభ వాహనుడై మంగళం ప్రసాదించే ఓ శంకరా! ఆశ్రితులను కాపాడే మందార వృక్షం వంటి నిన్ను భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాము.
2. గౌరీ-శంకరుల అనురాగ వర్ణన
“చంద్రమౌళి హృదయారవిందముల వసించు
సుందరీ నిలయ సౌందర్య లతవు నీవు;
గౌరీ దేవి అభినవ కళలతో వెలుగుచుండ
శంకరు శోభ లోకములనెల్ల తరింపజేయు!”
· భావం: పరమశివుని హృదయ పద్మంలో నివసించే సౌందర్య రూపం గౌరీదేవి. ఆ జగజ్జనని కాంతులు, పరమేశ్వరుని కళ్యాణ రూపం సమస్త లోకాలకు మంగళాన్ని కలిగిస్తాయి.
3. శివపార్వతుల అభేద రూప వర్ణన
“కైలాస నివాసుడు కాలకంఠుడై నిలువ
శివుని అర్ధాంగమున గౌరి విరాజిల్లు;
శక్తియు శివుడు ఒక్కటై జగతిని ఏలు నాడె
ముక్తి కిదియే మార్గంబై భాసిల్లుచుండు!”
· భావం: కైలాసవాసుడైన శంకరుని అర్ధాంగంలో గౌరీదేవి స్థానాన్ని పొందింది. శివ-శక్తుల అభేద స్వరూపమే ఈ చరాచర జగత్తును నడిపిస్తూ, భక్తులకు ముక్తి మార్గాన్ని చూపుతుంది.
ఈ నాటకంలో దాసు శ్రీరాములు గారు శాస్త్రీయ సంగీత ధోరణిలో జావళీలు, పదాలు, భక్తి పూర్వకమైన కంద, ఉత్పలమాల పద్యాలను ఉపయోగించి నాటకాన్ని అత్యంత రసవత్తరంగా తీర్చిదిద్దారు.
మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –6-11-26-ఉయ్యూరు.
