–సాహిత్య నోబెల్ పొందిన ఐరిష్ కవి నవలాకారుడు అసంబద్ధ నాటక కర్త శామ్యూల్ బెకెట్ జీవిత చరిత్ర -2

25

శామ్్యూల్ బెకెట్ నవలలు

లూసీ బంధువులు అతనిపై కురిపించే ‘సానుభూతి అనే జిగట పదార్థం’ — అది నేరుగా ఉమ్మి రూపంలో కావచ్చు లేదా లేఖల ద్వారా కావచ్చు — అతనికి ఏమాత్రం నచ్చదు. అతను కన్నీళ్లు కార్చలేకపోవడానికి కారణం, ‘యుక్తవయసులోనే ఆ ఓదార్పు వనరును అతిగా వాడేసి, పూర్తిగా ఖాళీ చేసేయడమే’. అందుకే, ‘డింగ్-డాంగ్’ (Ding-Dong) కథలో, పియర్స్ వీధిలో పాలు, రొట్టె పట్టుకెళ్తున్న ఒక చిన్న పాప బస్సు కింద పడి ప్రమాదానికి గురైనప్పుడు, అతని దృష్టి ఆ ప్రమాదం మీద కాకుండా, దాని వల్ల ఏర్పడిన ఒక విచిత్రమైన, విషాదకరమైన దృశ్యంపై నిలుస్తుంది:

మంచి పాలు రోడ్డు అంతా పరచుకున్నాయి; ఎటువంటి దెబ్బ తగలని ఆ రొట్టె మాత్రం, ఎవరో చేతులతో తీసి అక్కడ జాగ్రత్తగా పెట్టినట్లుగా, ఫుట్‌పాత్ అంచున అలా నిలబడి ఉంది…

‘వాకింగ్ అవుట్’ (Walking Out) కథలో కూడా, లూసీకి జరిగిన ప్రమాదాన్ని ఇలాగే ఎటువంటి భావోద్వేగం లేకుండా, తటస్థంగా పేర్కొంటారు:

…కారు చక్రాలు ఆ గాడిద (jennet) అవశేషాలపై నుంచి వెళ్లాయి; అది అక్కడికక్కడే, సంధ్యా సమయంలో, ఒక్క అరుపు కూడా అరవకుండా ప్రాణాలు విడిచింది. లూసీ అంత అదృష్టవంతురాలు కాదు; ఆమె జీవితాంతం అంగవైకల్యంతో మిగిలిపోయింది, ఆమె అందం కూడా ఘోరంగా దెబ్బతిన్నది.

బెలాక్వా (Belacqua) చూపే జాలి, ‘దుఃఖంతో నిండిన జీవితాన్ని కొనసాగించే సాహసం చేస్తున్న సకల జీవుల’ పట్ల ఉంటుంది. అందుకే, ‘డాంటే అండ్ ద లాబ్‌స్టర్’ (Dante and the Lobster) కథలో, సమాజం వెలివేసిన వారు, శాపగ్రస్తులైన వారు అతనికి కరుణను కలిగిస్తారు. ఇందులో, మలాహైడ్‌కు చెందిన మెక్‌కేబ్ అనే హంతకుడి కథ — ఇతని క్షమాభిక్ష అభ్యర్థన తిరస్కరించబడటంతో ఉరిశిక్ష ఖరారవుతుంది — సజీవంగా ఉడకబెట్టబడబోతున్న ఒక లాబ్‌స్టర్ (సముద్రపు పీత వంటి జీవి) కథతో ముడిపడి ఉంటుంది. వారి గతిని ఒక విస్తృత దృక్పథంతో, అంటే దైవ శాపం మరియు నరకవాసానికి సంబంధించిన కోణంలో చూడవచ్చు. ఇది ‘ముళ్ల భారాన్ని మోస్తూ, సర్వస్వాన్ని కోల్పోయి, భూమిపై శాపగ్రస్తుడై, పరారీలో తిరిగే సంచారిగా’ మారిన కయీనుకు, అలాగే నరకంలో (ఇన్ఫెర్నోలో) ఉన్నవారికి వర్తిస్తుంది:

‘quì vive la pietà, quando è ben morta…’ (ఇక్కడ దయ సజీవంగా ఉంటుంది, అది పూర్తిగా నశించినప్పుడు…)

— అని వర్జిల్ మాటలను ఉటంకిస్తూ బెలాక్వా అంటాడు. అయితే, ఆ వాక్యంలోని చమత్కారమైన శ్లేష (pun) పట్లనే అతను ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతాడు. ‘ఎందుకు ఉండకూడదు?’ అని అతను ఆలోచిస్తాడు.

నరకంలో కూడా దయ, కరుణ ఎందుకు ఉండకూడదు? దైవత్వం మరియు కరుణ రెండూ కలిసి ఎందుకు ఉండకూడదు? త్యాగం అనే కఠిన స్థితిలో కొంచెం కరుణ, తీర్పును అధిగమించి ఆనందించేలా కొంచెం దయ ఎందుకు ఉండకూడదు? అతను యోనాను, సొరకాయ తీగను, నినెవె నగరం పట్ల అసూయాపరుడైన దేవుడు చూపిన కరుణను గుర్తు చేసుకుంటాడు. ఇక పాపం మెక్‌కేబ్ సంగతి—తెల్లవారేసరికి వాడికి కఠిన శిక్ష తప్పదు…

26

బెలాక్వా

బెలాక్వా తన విచిత్ర స్వభావం కలిగినవాడే అయినప్పటికీ, నరకంలో ఉన్న ‘జీవచ్ఛవాల’ పట్ల లేదా భూమిపై మరణాన్ని ఎదుర్కొంటున్న సజీవుల పట్ల అతనికి కరుణ లేకపోలేదు. బెకెట్ సృష్టించిన పాత్రలన్నింటికీ దైవ న్యాయం ఎలా పనిచేస్తుందో అంతుచిక్కదు. రొయ్య (lobster), మెక్‌కేబ్, కయీను, మరియు డాంటే వర్ణించిన నరకవాసుల వంటి జీవుల గతిని చూసి అయోమయానికి గురికావడంలో బెలాక్వా ఒక్కడే కాదు.

అతనే ఒక విచిత్ర వ్యక్తి; తోటి మనుషులతో పూర్తిగా కలిసిపోలేడు. తాను కనిపించే రచనల్లో అతను ఒక క్రియాశీల కథానాయకుడిగా కంటే, తరచుగా ఒక ప్రేక్షకునిగానే కనిపిస్తాడు. బెకెట్ అతన్ని ప్రధానంగా వ్యంగ్య రచనల కోసం ఒక సాధనంగా ఉపయోగిస్తాడని గమనించవచ్చు. బెకెట్ రచనలన్నింటిలోనూ వ్యంగ్యం ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది: ప్రారంభ రచనల్లో సమాజంపై, వ్యక్తులపై వ్యంగ్యం ఉంటే, తరువాతి రచనల్లో అది మానవాళి మొత్తాన్ని ఎగతాళి చేసేలా, మరింత లోతైన వ్యంగ్యంగా మారుతుంది. అందుకే, బెకెట్‌ను ఒక హాస్య రచయితగా విమర్శకులు పరిగణిస్తారు. స్విఫ్ట్ వంటి వారి తరహాలో కఠినమైన, ఎగతాళి కూడిన హాస్యం అతని రచనల్లో ఉన్నప్పటికీ, అది నిజమైన హాస్యమేనని వారు భావిస్తారు. అతని రచనలు ఒకవేళ విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తే, అది నవ్వు ద్వారానే జరుగుతుంది; ఆ నవ్వు ఎంత క్రూరంగా ఉన్నా, లేదా అది ఎంతవరకు ‘బ్లాక్ హ్యూమర్’ (dark/noir humour)కి దగ్గరగా ఉన్నా సరే!

బెకెట్ తన ప్రారంభ రచనలలో ‘బెలాక్వా’ (Belacqua) అనే పాత్ర పట్ల ఒక రకమైన ‘పాక్షిక-అనుబంధ’ (semi-associative) దృక్పథాన్ని కలిగి ఉంటాడు. అతను తన కథానాయకుడికి మద్దతు పలుకుతూనే, మరోవైపు అతని నుండి దూరంగా నిలబడి, అతని బలహీనతలను నిష్పక్షపాతంగా పరిశీలిస్తాడు. ఉదాహరణకు, బెలాక్వా యొక్క ‘మంచులాంటి చల్లని ఆలింగనం’ (key-cold embrace) గురించి, అలాగే స్మెరాల్డినా (Smeraldina) తన జీవితంలో కొంత భాగాన్ని అతనితో గడిపిన ‘అల్ట్రా-వైలెట్ సాన్నిహిత్యం’ (ultra-violet intimacy) గురించి అతను వివరిస్తాడు. విన్నీ (Winnie) మరియు ఆల్బా (Alba) అనే పాత్రలకు కూడా ఈ ‘అధ్వాన్నమైన నాయకుడి’ (shabby hero) పట్ల—అంటే నిర్ణయాలు తీసుకోలేని, అస్థిరమైన మనస్తత్వం కలిగిన, ఏ పనికీ పనికిరాని ఆ వ్యక్తి పట్ల—ఒక రకమైన తిరస్కార భావం లేదా అసహ్యం ఉన్నట్లు మనకు తెలుస్తుంది. విన్నీ ఇలా అంటుంది: “నీ ఈ విచారకరమైన, గంభీరమైన ధోరణిని ఎప్పుడు వదిలేస్తావు?” ఇక ‘డ్రీమ్’ (Dream) అనే రచనలో, ఆల్బా ఇలా భావిస్తుంది:

ఈ రకమైన వెలవెలబోయే స్వభావం, ఇద్దరి మధ్య ఉండే ఈ విచిత్రమైన బంధం—ఇవన్నీ బహుశా నిరంతరం ఫిర్యాదులు చేసే ఒక ప్రత్యేక వర్గం వారికి (gimisseur) సరిగ్గా సరిపోవచ్చు; అతనికి ఇవి శాశ్వతంగా, సందర్భోచితంగా అనిపించవచ్చు. కానీ, ఆమె దృష్టిలో ఇదంతా కేవలం అర్థరహితమైన ప్రహసనం మాత్రమే. ఆమె ఎంతో ఆప్యాయంగా, అతను కాలక్రమేణా తన అలవాట్లను మార్చుకుంటాడని చెప్పేది; అప్పుడప్పుడు అతనిపై ప్రేమను, ఆదరణను కురిపించేది. కానీ, నిజానికి ఆమె మనసులో మాత్రం, అతనిలో మార్పు వచ్చే అవకాశం చాలా తక్కువని ఆమె బలంగా నమ్మేది.

ఈ ఇద్దరు స్త్రీల మాదిరిగానే, రచయిత కూడా బెలాక్వా ప్రవర్తనను సమర్థించుకోవాలంటే, దానికి కొంత ‘కనీస కరుణ’ (minimum of charity) అవసరమని భావిస్తాడు. అతని ప్రవర్తనను ఏమాత్రం క్షమించదగ్గదిగా మార్చాలంటే, ఈ కరుణ తప్పనిసరి. బెలాక్వా ప్రవర్తనలోని తీవ్రతను తగ్గించడానికి వీలైనంత వరకు వివరణలు ఇచ్చిన తర్వాత, రచయిత ఇలా అంటాడు: “దీని కంటే మెరుగ్గా మనం తటస్థంగా (fence మీద) ఉండలేం కదా!”

థెల్మా బోగ్స్ పట్ల బెలాక్వాకు ఉన్న మోజు యొక్క అంతిమతత్వం.

బెకెట్ నిజానికి తన సొంత నవలలలో ఒక వ్యక్తిగా కనిపించేంత వరకు వెళ్తాడు, ‘ది డ్రీమ్’ మరియు ‘మోర్ ప్రిక్స్ దాన్ కిక్స్’ లలో ‘మిస్టర్ బెకెట్’ గా, మరియు ‘వాట్’ లో ‘సామ్’ గా,

తాను తన కథానాయకులను ఒక తటస్థ స్థానం నుండి గమనిస్తున్నాననే వాస్తవాన్ని నొక్కి చెప్పడానికి ఇలా చేస్తాడు:

‘చూడండి, మిస్టర్ బెకెట్’, అన్నాడు [బెలాక్వా] తెల్లగా, ‘ఒక పనికిరాని మర్మజ్ఞుడు’. అతని ఉద్దేశం మర్మజ్ఞత కాదు, కానీ సరైన పదాన్ని వాడటానికి ఎప్పుడూ వెనుకాడేవాడు.

మేము అతన్ని జాగ్రత్తగా, సంయమనంతో చూశాము. అతనికి టోపీ లేదు, అతను ఐరిష్ గీతాన్ని ఈల వేశాడు, అతని ముఖ కవళికలు మరియు హావభావాలు ఉల్లాసభరితమైన నిస్పృహతో ఉన్నాయి. … సంధ్యా సమయంలో, సాయంత్రం వేళ, ఆ చిమ్మచీకటి రాత్రిలో, సంగీతం తరువాత,

సంగీతమనే ద్రాక్షారసంతో, రైన్ ద్రాక్షారసంతో, విషయాన్ని గ్రహించే అవకాశం మాకు లభించింది,

అతను ఎలా ఉన్నాడో అలా, ముఖాముఖిగా చూసే అవకాశం, అతను అప్పుడప్పుడు తనను తాను చూసుకోవడానికి ఎలా అయితే ప్రయత్నించాడో అలాగే.

^మేము కొంతకాలం పాటు పైలాడెస్ మరియు ఒరెస్టీస్‌గా ఉన్నాము/ అని బెలాక్వాతో తన సంబంధం గురించి బెకెట్ అంటాడు,

చాలా మర్యాదపూర్వకమైన స్థాయికి దిగజారింది; కానీ ఆ సంబంధం కొనసాగినంత కాలం నిలిచి ఉంది మరియు అత్యంత రహస్యంగా ఉంది. … తనను తాను వివరించుకోవాలనే ఆత్రుతలో అతను దుఃఖానికి గురయ్యే అవకాశం ఉంది. అంతేకాదు, ఈ ఆత్రుతే, లేదా కనీసం నాకు అలా అనిపించింది, అతను తనకు తాను ఆపాదించుకోవడానికి ఎన్నడూ అలసిపోని ఆత్మవిశ్వాసానికి ఒక విఘాతాన్ని కలిగించింది, నాలోని ఆ చిన్న మానవ ఆత్మకు ఒక విచారకరమైన పతనం, మరియు అది ఒక్కటే అతన్ని తన నీడకే అసమర్థుడైన కోతి అని బయటపెట్టడానికి సరిపోయింది. కానీ అతను, ఆ సమయంలో తాను తాగి ఉన్నానని, లేదా తన మాటలు పొంతన లేకుండా ఉంటాయని, అలాగే ఉండటానికే ఇష్టపడతానని, ఇలాంటివి చెబుతూ అన్నిటి నుండి తప్పించుకునేవాడు.

చివరికి అతను ఒక అసాధ్యమైన వ్యక్తి అని తేలింది. అతను చిత్తశుద్ధితో లేకపోవడంతో చివరికి నేను అతన్ని వదిలేశాను.

తన కథానాయకుడి పట్ల రచయిత ఒక విధమైన తటస్థతను పాటిస్తున్నప్పటికీ, ‘మర్ఫీ’ (Murphy) పట్ల ఆయన చూపే అదే రకమైన ఉదారతను తన కథానాయకుడి పట్ల కూడా ప్రదర్శిస్తుంటారు—ఈ పుస్తకంలోని పాత్రలన్నింటిలోనూ మర్ఫీ తప్ప మిగిలిన వారంతా ఏదో ఒక దశలో ఫిర్యాదులు చేస్తుంటారు, కానీ మర్ఫీ మాత్రం అలా చేయడు. రచయిత తన కథానాయకుడు కలిసే ఇతర వ్యక్తులను వ్యంగ్యంగా చిత్రించడం ద్వారా ఈ ఉదారతను వ్యక్తపరుస్తారు. ‘మోర్ ప్రిక్స్ దాన్ కిక్స్’ (More Pricks than Kicks) పుస్తకంలో ఇటువంటి వ్యంగ్య చిత్రణలు అనేకం ఉన్నాయి: వ్యక్తులలోని అంత ఆకర్షణీయంగా లేని లక్షణాలను అతి తక్కువ మాటల్లోనే పట్టుకోగల, అద్భుతమైన వ్యంగ్య చిత్రణా నైపుణ్యం బెకెట్‌కు ఉంది. ఇలా చేయడం ద్వారా, ఆయన స్పష్టంగా బెలాక్వా (Belacqua) పక్షాన నిలుస్తారే తప్ప, అతనికి వ్యతిరేకంగా ఉండరు. ‘కాసా ఫ్రికా’ (Casa Frica) వద్ద సమావేశమైన మేధావులను, వారి అర్థరహిత సంభాషణలను ఒకసారి గుర్తుచేసుకోవచ్చు; ఇటువంటి సంభాషణలను పసిగట్టడంలో బెకెట్‌కు అసాధారణమైన గ్రహణశక్తి ఉంది:

28

బెలాక్వా

“రావెన్నా (Ravenna)!” అని కౌంటెస్ ఉద్వేగంగా అన్నారు; ఆమె మనసులో ఏదో పాత జ్ఞాపకం మెదలగా, “ఎవరైనా రావెన్నా అని అన్నారా?” అని అడిగారు.

“ఇదిగోండి,” అంటూ ఆ యువతి ఒక శాండ్‌విచ్‌ను అందించింది: “గుడ్డు, టమోటా, దోసకాయతో చేసినది.”

“స్వీడన్ దేశస్థులకు ‘స్మోర్‌బ్రోడ్’ (Smoerrbroed – ఒక రకమైన శాండ్‌విచ్)లో డెబ్బై రకాలు తెలుసా?” అని న్యాయవాది అకస్మాత్తుగా అడిగారు.

అప్పుడు అంకెలను అమితంగా ఇష్టపడే వ్యక్తి (arithmomaniac) ఇలా అన్నాడు: “ఒక వృత్త చాపం (arc), దాని జ్యా (chord) కంటే పొడవుగా ఉంటుంది.”

“మీకు రావెన్నా తెలుసా, మేడమ్?” అని పురాతన లిపి పరిశోధకుడు (paleographer) అడిగారు.

“నాకు రావెన్నా తెలుసా!” అని పారాబింబి (Parabimbi) ఉత్సాహంగా అన్నారు. “ఖచ్చితంగా తెలుసు! అదొక అందమైన, గొప్ప నగరం.”

“డాంటే (Dante) అక్కడ మరణించాడని మీకు తెలుసు కదా?” అని న్యాయవాది అడిగారు.

“అవును, నిజమే,” అని పారాబింబి సమాధానమిచ్చారు.

“అతని సమాధి ‘పియాజ్జా బైరాన్’ (Piazza Byron)లో ఉందని మీకు తెలుసు కదా?” అని ప్రొఫెసర్ అడిగారు. నేను అతని సమాధి శాసనాన్ని కళ్ళలోకి చూస్తూ నిర్దాక్షిణ్యంగా వీరత్వంగా మార్చాను.’

‘బెలిసారియస్ ఆధ్వర్యంలో…’ అని పాలియోగ్రాఫర్ అన్నాడు.

‘ప్రియమైనా,’ అని పారాబింబి బెల్డమ్‌తో అంది, ‘ఇది ఎంత బాగా సాగుతోంది.

ఎంత సంతోషకరమైన బృందం, వారందరూ ఎంత సౌకర్యంగా ఉన్నారో. ‘ప్రజలను సౌకర్యంగా ఉండేలా చేసే నీ నైపుణ్యాన్ని చూసి నేను అసూయపడుతున్నాను,’ అని ఆమె ప్రకటించింది.

‘మోర్ ప్రిక్స్ దాన్ కిక్స్’లో ఇదే విధమైన పాత్రలో కనిపించే ఇతరులు…

ఓట్టో ఓలాఫ్ బాగ్స్; ఆత్మసంతృప్తితో ఉన్న భార్యాభర్తల మధ్య నలిగిపోతున్న భర్త (‘వాల్టర్ ఎన్నో ఏళ్లుగా చేసినట్లుగా, అతనికి శ్రమను తప్పించిన ఏ పురుషుడైనా అతని గౌరవంపై ఆధారపడగలడు’), ‘అహంకారపూరిత కోకిల’, స్త్రీల వంటి లక్షణాలున్న వాల్టర్ డ్రాఫిన్ స్వయంగా (‘ఒక పేస్ట్రీ వంటవాడు కేకుపై ఐసింగ్‌ను చిలకరించినట్లుగా, అతను తన మాటలను సున్నితమైన విచక్షణతో వెలిబుచ్చాడు’), థెల్మా యొక్క అవివాహిత సోదరి ఊనా (‘పవిత్రమైన జూలియానా ఆఫ్ నార్విచ్‌ను గుర్తుచేసుకోండి, ఆమె రూపానికి కొద్దిగా చేదును జోడించండి… [మరియు] దాతృత్వాన్ని, ప్రార్థనలను తీసివేయండి…’), మరియు చివరగా, బెలాక్వా స్నేహితుడు హెయిరీ (‘దుఃఖం అతని ముఖ కవళికలను తీర్చిదిద్దడంతో, తన ముఖం మెరుగుపడుతున్నట్లు అతను భావించాడు’). వీరు, ఇతరులతో పాటు, బెకెట్ తన కథానాయకుడిని సమర్థించుకోవడానికి ఉపయోగించే శుద్ధమైన మరియు సూటిగా ఉండే వ్యంగ్యానికి లక్ష్యంగా ఉన్నారు, అదే సమయంలో అతని పట్ల సాపేక్ష ఉదారతతో వ్యవహరిస్తారు. అతను ఎమ్ఎమ్ కు కూడా మంచి హాస్య చతురత ఉందని చూపిస్తాడు, ఉదాహరణకు తన పెళ్లి సందర్భంగా చేసిన కృతజ్ఞతా ప్రసంగంలో:

‘నేను వీరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పాలి: మిస్ బోగ్స్, ఇకపై ఆమెను ఏమాత్రం సందేహం లేకుండా ఆ పేరుతోనే పిలవవచ్చు, ఆమె ఎప్పటిలాగే సమయానుకూలంగా గుర్తుచేసేందుకు; మిస్టర్ డ్రాఫిన్, ఆయన అందించిన మైయోసిస్ అనే దయగల ప్రవాహానికి; మిస్టర్ మరియు మిసెస్ స్మాల్ డబుల్ బీ, వారి ఉదారతకు; దాసీలు, ముఖ్యంగా బెల్-బెల్ గురించి

29

శామ్యూల్ బెకెట్ నవలలు

వారి నాయకుడు, ఈ రోజు వారి చక్కగా లెక్కించబడిన విధుల కోసం, ఏదో ఒకటి

కేవలం ఆసరా కంటే ఎక్కువ మరియు వెళ్ళే దారి కంటే తక్కువ ] * . -c^నా నమ్మకమైన స్నేహితుడు మరియు పురుషులలో ఉత్తముడు. టైనీ హెయిరీ క్యాపర్ క్విన్, త్రాసును వంచుతూ,

ప్రతిరోజూ, నా కోసం మరియు చాలా మంది కోసం, వారి ఆధ్యాత్మిక శరీరం ఇప్పటికి నాకు అనిపిస్తుంది

అదే విధంగా, లూసీ మరణం తర్వాత అతను తన తోటలోకి వెళ్లి స్నాప్‌డ్రాగన్‌లతో ఆడుకుంటాడు:

నేల మీదున్న దుమ్ము, బంకమట్టిలో వాటి ముందు మోకరిల్లి, వాటి నాలుకలు బయటకు వచ్చేంత వరకు మెల్లగా వాటి గొంతు పిసకడం… ఆ సమయంలో తన విచారానికి అత్యంత అనువైన, మరియు తన స్వభావంలోని ఆ అద్భుత కథా అవసరానికి అత్యంత సంతృప్తినిచ్చే వినోదంగా అతను భావించాడు; ఆ అవసరం యొక్క సంక్షోభాలు, అతని అమూల్యమైన ఆత్మాభిమానానికి సంబంధించిన సంక్షోభాలతో సరిపోలినట్లు అనిపించేవి, ఒకవేళ అలాంటి అందమైన పదం ఒకటి ఉందని చెప్పగలిగితే.

తన పెళ్లికి ముందు (వాట్ ఎ మిస్‌ఫార్చూన్‌లో) బెలాక్వా పూర్తిగా ఏకాంతంలోకి వెళ్లి, తన బెస్ట్ మ్యాన్ హెయిరీని మరియు (విచారంతో) తన కాబోయే భార్యను తప్ప మరెవరినీ కలవడు; ఆమె నుండి వచ్చే ‘రోజువారీ చిన్న సందర్శన’ను ‘అంతా ఆటలో భాగమేనని మింగేయాల్సి’ వస్తుంది.

‘డ్రీమ్ ఆఫ్ ఫెయిర్ టు మిడ్లింగ్ విమెన్’లో అతను, ‘ఎదుటి వ్యక్తి మంచివాడైనా సరే, వీధిలో ఆగకుండా ముందుకు వెళ్లిపోవాలి’ అనే అవసరాన్ని అనుభవిస్తాడు. కానీ, ఈ విధంగా అతను తన సొంత వర్గానికి చెందిన వారిని ఆత్రుతగా దూరం పెట్టినప్పటికీ, తన కన్నా తక్కువ స్థాయి వారికి తాను ఏనాడూ ఏమాత్రం విలువైనవాడిని కాలేదనే విషయం గ్రహించినప్పుడు అతనికి బాధ కలుగుతుంది. . . . అతను ఏదైనా అత్యవసరమైన కొనుగోలు చేయడానికి అదే సమయంలో, అదే దుకాణంలోకి ప్రవేశించగలడు; అదే సమయంలో, అదే కేఫ్‌లో, అదే వెయిటర్ చేతుల మీదుగా కాఫీని పొందగలడు. . . అయినా, తన శ్రద్ధకు కనీసం ఒక చిరునవ్వుతోనో, ఒక దయగల మాటతోనో, లేదా అతి చిన్న అదనపు శ్రద్ధతోనో గుర్తింపు లభించినట్లు ఎన్నడూ తెలుసుకోలేడు. . . . ప్రజల మనసులపై తాను ఎలాంటి జాడను వదలకుండా ఉండటానికి శాపగ్రస్తుడయ్యానేమో అన్నట్లుగా అనిపించింది. . . . అతను ఈ బహిష్కరణకు ఎన్నడూ అలవాటు పడలేదు. . . . నిజం చెప్పాలంటే, అతను ఒక గదిలో ఒంటరిగా ఉండాలని బలంగా కోరుకున్నాడనిపిస్తుంది. అక్కడ అతను అద్దంలో తనను తాను చూసుకుంటూ, ఎటువంటి సిగ్గు లేకుండా తన ముక్కును పూర్తిగా శుభ్రం చేసుకోవచ్చు, అలాగే ఒంటిపై ఎక్కడ దురద పెడితే అక్కడ ఎంతసేపైనా హాయిగా గోక్కోవచ్చు.

ఇక్కడ, తోటి మనుషులంటే బెలాక్వాకు ఉన్న భయం, ఏకాంతం పట్ల అతనికున్న మొగ్గు—సాధారణ వ్యక్తుల నుండి ఏదో ఒక రకమైన గుర్తింపు పొందాలనే అతని ఆకాంక్షతో సంఘర్షణకు లోనవుతాయి. కనీసం ‘డ్రీమ్’ (Dream) నవలలోనైనా అతనికి అటువంటి గుర్తింపు లభించదు. ‘మోర్ ప్రిక్స్ దాన్ కిక్స్’ (More Pricks than Kicks) లో కూడా అతనికి అటువంటి గుర్తింపు దక్కుతుందా అన్నది సందేహాస్పదమే. అతను వెనుకబడిన వీధుల్లోని కిరాణా దుకాణాలకు, పబ్లిక్ బార్‌లకు తరచుగా వెళ్తుంటాడు; సంచార వ్యాపారులు, బిచ్చగాళ్లు, బాటసారుల పట్ల ఎంతో ఆసక్తిని ప్రదర్శిస్తుంటాడు. ఉదాహరణకు, అతనికి స్వర్గంలో చోటును అమ్మే మహిళ కావచ్చు; లేదా ‘ఎండ్‌గేమ్’ (Endgame) నాటకంలోని ‘హ్యామ్’ (Hamm) లాగే, తన వీల్ చైర్‌ను నెట్టే వ్యక్తిని శాసిస్తూ, వీల్ చైర్‌లో కూర్చుని భిక్షాటన చేసే అంధుడైన పక్షవాత రోగి కావచ్చు; లేదంటే ‘వాకింగ్ డ్యూటీ’ (Walking Duty) లో కనిపించే ఆ బాటసారి కావచ్చు—అతనిలో ఎంతటి ‘సహజమైన గొప్పతనం’ ఉందంటే, అది బెలాక్వాలో తన సొంత ‘బలిసిన పొట్ట’ పట్ల తీవ్రమైన సిగ్గును కలిగిస్తుంది.

ఈ పరాయీకరణలో, ‘వాట్’ (Watt) మరియు ఇతర పాత్రల ప్రవాస జీవితానికి సంబంధించిన ఛాయలు కనిపిస్తాయి; దీనికి గల కారణాలు త్వరలోనే స్పష్టమవుతాయి. ఇంతలో, బెలాక్వా తన విచిత్రమైన స్వభావం కారణంగా, తన వంటి వారితో కూడా హాయిగా ఉండలేకపోతున్నాడని (ఫ్రికా ఇంట్లో జరిగిన పార్టీలో అతను పడిన ఇబ్బందులే దీనికి నిదర్శనం) గమనించాలి. అలాగే, తనకంటే తక్కువ హోదాలో ఉన్నవారిని కూడా, తనను వారిలో ఒకడిగా అంగీకరించేలా ఒప్పించలేకపోతున్నాడు.

★ ★

బెక్కెట్ రచనల్లో కనిపించే మరో ముఖ్యమైన అంశం—లైంగిక సర్దుబాటు లోపించడం (sexual maladjustment). ‘డ్రీమ్ ఆఫ్ ఫెయిర్ టు మిడ్లింగ్ ఉమెన్’ (Dream of Fair to Middling Women) నవలలో, బెలాక్వాకు నార్సిసిజం (తనను తాను అతిగా ప్రేమించుకోవడం) మరియు ఆటో-ఎరోటిసిజం (స్వయంగా లైంగిక ఆనందాన్ని పొందడం) వంటి ధోరణులు ఉన్నాయని స్పష్టంగానే సూచించబడింది. అతను తన ముక్కులో వేలు పెట్టుకోవడంలో పొందే ఆనందం గురించి మనం తరచుగా వింటుంటాం – “ఆహా, ఏకాంతం! ఒక మనిషి చివరకు ఎంతో ఇష్టంతో తన ముక్కుతో తాను నిమగ్నమవ్వగలిగే సమయం!” – అలాగే అతని ‘కైరోప్లాటోనిజం’ (chiroplatonism) గురించి కూడా ప్రస్తావన ఉంటుంది. అంతేకాకుండా, బెకెట్ సృష్టించిన తర్వాతి పాత్రలు స్వేచ్ఛగా అలవాటు చేసుకున్న ‘హస్తప్రయోగం’ (onanism) వంటి ప్రవృత్తులకు సంబంధించిన సూచనలు కూడా ఇందులో కనిపిస్తాయి. అయితే, బెలాక్వా (Belacqua) చేసే వికృత చేష్ట ఏమిటంటే, అతను ‘సైకిల్ క్లిప్పులు పెట్టుకుని, ఇతరుల వ్యక్తిగత విషయాల్లో తొంగి చూసే వ్యక్తి’ (peeping Tom)గా వ్యవహరించడం. ఒక సందర్భంలో (‘వాకింగ్ అవుట్’ కథలో), అడవిలో ప్రేమికులను రహస్యంగా గమనిస్తుండగా, కోపంతో ఊగిపోయిన ఒక వ్యక్తి అతడిని దారుణంగా చితకబాదుతాడు. బెలాక్వా ఈ అలవాటుకు ‘సుర్సుమ్ కోర్డా’ (sursum corda – అంటే ‘హృదయాలను పైకి లేపండి’ అని అర్థం) అని పేరు పెట్టుకుంటాడు; దీని గురించి అతను విన్నీకి, తన కాబోయే భార్య లూసీకి కూడా చెబుతాడు. లూసీకి ఒకానొక క్షణంలో అసలు విషయం అర్థమవుతుంది: అతను ఆమెతో “సంగీతంలా కలిసి జీవించాలి” అని చెప్పిన ముద్దుముద్దు మాటలు, అలాగే అతను తరచుగా జారుకునే ‘సుర్సుమ్ కోర్డా’ వంటి రహస్య ప్రపంచాలు – ఇవన్నీ కేవలం ఒక నీచమైన, అసహ్యకరమైన ‘దొంగచూపుల వ్యక్తి’ (peeping Tom) చేసే తప్పించుకునే ప్రయత్నాలు మాత్రమేనని ఆమె గ్రహిస్తుంది. చివరకు, ఆమె జీవితాంతం వైకల్యానికి గురైనప్పుడు మాత్రమే, వారిద్దరికీ సంతృప్తి కలిగేలా వారి వివాహం జరుగుతుంది.

నిజానికి, బెలాక్వాకు శారీరక ప్రేమ అంటేనే తీవ్రమైన అసహ్యం, భయం. ‘డ్రీమ్ ఆఫ్ ఫెయిర్ టు మిడ్లింగ్ విమెన్’ (Dream of Fair to Middling Women) నవల ప్రారంభంలోనే, కథానాయకుడు స్మెరాల్డినాతో ప్రేమలో ఉన్నాడని, అయితే అది కేవలం “నడుము పైభాగం వరకు” మాత్రమేనని మనకు తెలుస్తుంది. వారి సంబంధాన్ని వరుస “వైఫల్యాలు మరియు పాక్షిక వైఫల్యాలు”గా మార్చడంలో స్మెరాల్డినాయే పట్టుదలగా ఉంటుందని కూడా మనం చూస్తాం. ఆమె కోరికను తీర్చడానికి అతను తన శాయశక్తులా ప్రయత్నిస్తుంటే, ఆమె కూడా ఆ ప్రయత్నాలను స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది—కానీ, ఇందులో ఎటువంటి గాఢత (లేదా లోతు) ఉండదు.

డాంటే రాసిన ‘సోర్డెల్లో’ (Sordello) కావ్యంలోని ఆ “పరవశించిన ఆత్మ”లా, ఒక రాతి సందులో ఒదిగి కూర్చునే వ్యక్తిత్వం ఆమెకు ఉంటే బాగుండేది!

కానీ, అలా జరగడానికి అవకాశం లేదు. క్షణాల్లోనే ఆమె ఉత్సాహంగా, నిండు యవ్వనంతో, కామవాంఛతో, ఒక విలాసవంతమైన, మొండి కన్యలా అతనిపైకి దూసుకువస్తుంది. ఒక బలమైన మగ గుర్రం కోసం సకిలిస్తూ, ఆత్రుతతో అరుస్తున్న ఒక ఉదారమైన ఆడ గుర్రంలా ఆమె ప్రవర్తిస్తుంది.

కానీ ఫ్రికా పార్టీలో, ఆ భవనమంతటా దావానలంలా వ్యాపించిన ఆ ముద్దుముద్దుల గుంపు పట్ల, ఆమె తన సహజ స్వభావానికి తగ్గట్టుగా ఏమాత్రం ఆసక్తి చూపలేదు.

అంత ఆత్మవిశ్వాసంతో, నాగరికంగా ఉన్న ఈ పాలిపోయిన చిన్నారిని చూసి ఏమనుకుంటారో అనే ఉద్దేశంతోనే, ఆ నీచమైన ముద్దులాటలో పాలుపంచుకోవాలనే తమ సహజ ప్రవృత్తిని అణచుకున్న వారందరినీ, ఆమె తనదైన ప్రశాంతమైన, అనుకరించలేని శైలిలో మంత్రముగ్ధులను చేసింది.

బెలాక్వా వచ్చినప్పుడు, ‘మగవాడు గానీ, ఆడవాడు గానీ, ఇంతటి పల్లెటూరి వెర్రివాడిలా కనిపించే వ్యక్తిని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు’ అని ఆమె అనుకున్నప్పటికీ, అతడిని తన సంరక్షణలోకి తీసుకుని, అతనితో పాటు పార్టీ నుండి వెళ్ళిపోతుంది. ఆమె ‘ఎ మిస్‌ఫార్చూన్’లో పెళ్లికూతురు స్నేహితురాలిగా క్లుప్తంగా మళ్ళీ కనిపిస్తుంది, అక్కడ ఆమె (అందరిలోనూ) వాల్టర్ డ్రాఫిన్‌ను తనను ఇంటికి తీసుకువెళ్ళమని అడుగుతుంది. గమనించదగ్గ ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, 1955లో తొలిసారిగా ప్రచురించబడిన బెకెట్ యొక్క ‘ఎకోస్ బోన్స్ అండ్ అదర్ ప్రెసిపిటేట్స్’ అనే సంకలనంలో, ఆమెకు అంకితం చేస్తూ వ్రాసిన ఒక గూఢమైన కవిత కూడా ఉంది.

బెకెట్ రచనలలోని మరికొందరు స్త్రీలు మాత్రమే ఆల్బా స్థాయిని సాధించారు (మర్ఫీ యొక్క సెలియా, మరియు ‘ఆల్ దట్ ఫాల్’లోని శ్రీమతి రూనీ ముఖ్యమైన మినహాయింపులు). వారిలో చాలామంది, మిస్ కాలెకెన్ ఫ్రికా వలె, నిర్దాక్షిణ్యంగా వ్యంగ్యానికి గురయ్యారు:

ఆమె సర్వీస్ ఫ్లాట్స్‌లోని ప్రతిభావంతులను కలుస్తుంది. అక్కడ ఆమె, హేవ్‌లాక్ పాటను గంభీరమైన స్వరంతో పాడుతూ దిగుతుంది, అనుచితమైన పనిని చేయడానికి ఆమె నిర్మొహమాటంగా తహతహలాడుతూ ఉంటుంది.

ఒక ఉపన్యాస పీఠంపై ఉన్నట్లుగా, ఆమె పుటాకార వక్షస్థలంపై, అల్లిన వస్త్రంతో కట్టబడిన పోర్టిగ్లియోట్టి యొక్క ‘పెన్-ఓంబ్రే క్లాస్ట్రాలి’ తెరిచి ఉంటుంది. ఆమె తన పంజాలలో సాడే యొక్క ‘హండ్రెడ్ డేస్’ మరియు అలియోషా జి. బ్రిగ్నోల్ యొక్క ‘ఆంటెరో-ఉకా’ పుస్తకాలను శ్రద్ధగా పట్టుకుంది.

అమ్మకం, తెరవబడకుండా, కుచ్చు గుడ్డతో కట్టబడి ఉంది. . . . ఏకాంత ధ్యానం ఆమెకు విశాలమైన నాసికా రంధ్రాలను ప్రసాదించింది. . . .

ఫ్రికా అంటే ఇదే. అతనిలాంటి వారు మరికొందరు కూడా ఉన్నారు. బెలాక్వాకు సాధారణంగా స్త్రీలంటే ఇష్టం ఉండదు; వారు ఎంత కామవాంఛతో ఉంటే, అతనికి అంతగా అసహ్యం కలుగుతుంది. స్త్రీలతో తన దైనందిన సంబంధాలు ‘సంగీతంలా’ ఉండాలని, అంటే లైంగికతకు తావులేనివిగా ఉండాలని అతను కోరుకుంటాడు. అతని ఇంద్రియ సుఖాల అంతరంగంలో కేవలం స్వయంగా పొందే ఆనందాలు (autoerotic) లేదా పరోక్షంగా ఊహించుకునే ఏకాంత అనుభూతులు మాత్రమే చోటు చేసుకుంటాయి. కాబట్టి, ఇక్కడ మళ్ళీ ‘ఏకాంతం’ అనే అంశం కనిపిస్తుంది. బెలాక్వాకు ఉన్న ఈ విచిత్రమైన లైంగిక దృక్పథం—దీనిపై ఈ పుస్తకాల్లో చాలా ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది—బెకెట్ సృష్టించిన మొదటి కథానాయకుడు ఒక ఒంటరి వ్యక్తి అని, అతను స్వచ్ఛందంగానే సమాజానికి దూరంగా నిలిచినవాడని చెప్పడానికి మరొక నిదర్శనం.

బెలాక్వా

ఆధ్యాత్మిక సమస్య (ఇది చివరి ముఖ్యమైన అంశం) బెలాక్వాకు బాహ్య ప్రపంచం నుండి తనను తాను వేరు చేసుకోవాలనే అవసరం నుండి పుడుతుంది. అతను ‘స్వయం సమృద్ధి’ని సాధించాలని—అంటే, “ఎప్పుడూ తన సొంతం అని చెప్పుకోవడానికి ఏమాత్రం అలసిపోని ఆ స్వయం సమృద్ధిని”—కోరుకుంటాడు. తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం తనలోకి చొరబడకుండా అడ్డుగోడలు నిర్మించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు:

అతను నిర్మించుకున్న బలహీనమైన అడ్డుగోడలు కూలిపోతున్నాయి; అతను మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది. రాళ్లు, పొదలు అతన్ని, ఆ భూభాగాన్ని ముంచెత్తుతున్నాయి—చెక్క ముక్కలు, ఆకులు, తీగలు, రాతి ఖండాలతో కూడిన ఒక భయంకరమైన వరదలా అది అతన్ని చుట్టుముడుతోంది. అతను కలుపు మొక్కల మధ్య, ఒక భవనం (Hof) శిథిలాల నడుమ నిలబడి, తనపైకి దూసుకొస్తున్న ఆ భారీ రాశులను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. పైకి చూసినప్పుడు, ఆ గరాటు వంటి నిర్మాణపు అంచులకు పైన, రాత్రి ఆకాశం ఒక చర్మంలా సాగి ఉంది. అతను లోపలి గోడను అధిరోహించి, తన తలతో ఆ బిగుతుగా ఉన్న ఆకాశాన్ని చింపి, ఆ ప్రళయం నుండి బయటపడి, ఆ భయంకరమైన దృశ్యానికి పైన ఉన్న ప్రశాంతమైన ప్రాంతంలోకి చేరుకోవాలని అనుకుంటాడు. (డ్రీమ్ ఆఫ్ ఫెయిర్ టు మిడ్లింగ్ ఉమెన్)

పారిస్ నేపథ్యంలో సాగే ఈ కథాభాగంలో, బెలాక్వా తన చుట్టూ మట్టితో ఒక రక్షణ వలయాన్ని నిర్మించుకుంటాడు. ఇది బయటి వ్యక్తులు, వస్తువులు తన వద్దకు రాకుండా అడ్డుకోవడానికి మాత్రమే కాదు, తాను వారి వైపు లేదా వాటి వైపు వెళ్లకుండా ఉండటానికి కూడా ఉద్దేశించినది. తనను తాను బందీగా మార్చుకోవాలనేది అతని సహజాతంగా ఉంటుంది… ప్రపంచం నుండి వేరు చేయబడిన ఈ ‘చిన్న గూడు’లో, అతను ఏమాత్రం కదలిక లేని సోమరితనంలో మునిగిపోతాడు. అక్కడ అతను ‘మరణించిన వారి ఆత్మలు, పుట్టకముందే చనిపోయిన వారు, ఇంకా పుట్టని వారు, అసలు ఎప్పటికీ పుట్టబోని వారు’—వీరందరితో కలిసి, కోరికలే లేని ఒక ‘లింబో’ (మధ్యస్థ స్థితి)లో నివసిస్తుంటాడు. ఈ స్థితిలో అతను ఒక గాఢమైన ప్రశాంతతను ఆస్వాదిస్తాడు:

…మనస్సు చివరకు తనకై తాను ఒక ఆశ్రయంగా మారుతుంది; ఏ విధమైన స్వార్థం, ఆసక్తి లేని స్థితి అది. మనస్సును పీడించే అశాంతికరమైన ఉద్వేగాలు, విచక్షణలు, వ్యర్థమైన ప్రయత్నాలన్నీ అణచివేయబడతాయి. అకస్మాత్తుగా మనస్సుకు విముక్తి లభిస్తుంది; అది ఇక అశాంతమైన శరీరానికి ఒక అనుబంధంగా ఉండదు, అవగాహన అనే ప్రచండ కాంతి ఆరిపోతుంది. అలసిపోయి, నొప్పి పుడుతున్న మనస్సుపై రెప్పలు వాలుతాయి; అకస్మాత్తుగా మనస్సులో ఒక చీకటి ఆవహిస్తుంది. ఇది నిద్ర కాదు, కల కూడా కాదు (కలలో ఉండే చెమటలు, భయాలు ఇక్కడ లేవు); ఇది ఒక మేల్కొన్న, మేధోపరమైన అస్పష్టత—బూడిద రంగు దేవదూతలతో నిండిన స్థితి… ఆ చీకటి సొరంగంలో, మనస్సు ఒక గర్భంలా, సమాధిలా మారినప్పుడు—అదే నిజమైన ఆలోచన, నిజమైన జీవనం, సజీవమైన ఆలోచన. జీవనోపాధి కోసం బానిసలా పనిచేసే ఆలోచన కాదు, లేదా జీవితం కోసం ఆలోచనను పరుగులు పెట్టించే స్థితి కాదు; ఇది ఎటువంటి ప్రతిఫలాన్ని ఆశించని, ఎటువంటి అపవిత్రమైన పనులతో సంబంధం లేని స్వచ్ఛమైన మేధో ప్రక్రియ.

అయితే, బెలాక్వా పొందుతున్న ఈ పరమానందం ఎంతో కాలం నిలవదు. ఎందుకంటే, స్మెరాల్డినా నుండి ఒక లేఖ వస్తుంది; ఆమె తన దగ్గరకు రమ్మని అతడిని పిలుస్తుంది. ‘తనలోని పాత వ్యక్తిత్వాన్ని చంపుకోవడానికి, ఈ ప్రేమ బంధం నుండి వెంటనే తప్పించుకోవడానికి ఇదే సరైన సమయం’—కానీ, బెలాక్వా ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోడు. ‘అందువల్ల అతను సొరంగం

55

శామ్్యూయెల్ బెకెట్ నవలలు

నుంచి బయటకు వచ్చాడు, అతని వెనుక అది చప్పుడు చేస్తూ మూసుకుపోయింది’ — మళ్ళీ అటువంటి అవకాశం ఎప్పటికీ రాదు. తన మనస్సులోకి ఉపసంహరించుకోవడమా లేక ప్రపంచంలోకి తిరిగి రావడమా అనే ఎంపిక ఎదురైనప్పుడు, అతను రెండో మార్గాన్నే ఎంచుకుంటాడు. మర్ఫీ ఇలా చేయడు

56

బెలాక్వా

ఈ ప్రారంభ రచనలలోని చమత్కారం, ఆడంబరపూరితమైన భాష (ఎడ్విన్ ముయిర్ 1954లో వీటిని “చాలా బాగున్నప్పటికీ, ఎంతో ఆలోచనాత్మకంగా రూపొందించినప్పటికీ, అస్సలు సాధ్యం కాని సంభాషణలు” అని అభివర్ణించారు) మధ్య ఒక ముఖ్యమైన అంశం దాగి ఉంది. బెకెట్ కల్పిత సాహిత్యంలో ఇది మరింత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుంది: అదే మనస్సు మరియు శరీరం మధ్య ఉండే తీవ్రమైన విభజన. ఈ విభజన వల్ల మనస్సు తనలోకి తాను ఉపసంహరించుకుని, ఒక ఏకాంత జీవనంలోకి వెళ్ళిపోతుంది. మనస్సు యొక్క ఈ ప్రత్యేక ఉనికి, దాని లక్షణాలు రచయితకు ప్రధానాంశాలుగా మారాయి; ముఖ్యంగా ఆయన తదుపరి రచన ‘మర్ఫీ’ (Murphy)లో ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ‘మర్ఫీ’ తన శరీరం నుండి పూర్తిగా విముక్తి పొందాలని ప్రయత్నిస్తాడు, అయితే అది సాధ్యం కాదు. బెకెట్ సృష్టించిన తర్వాతి పాత్రలు మాత్రం ఈ పోరాటాన్ని వదిలేస్తాయి; శరీరం ఒక పాత యంత్రంలా శిథిలమైపోతున్నా, దాన్ని అంగీకరిస్తాయి. అదే సమయంలో, తన ఉనికి అంతమైపోతుందేమోనని భయపడే మనస్సు మాత్రం, ఎప్పటికీ మారలేని వ్యర్థ ఆలోచనలను పదేపదే నెమరువేసుకుంటూ ఏదో ఒకటి మాట్లాడుతూనే ఉంటుంది.

57

అధ్యాయం 2

మర్ఫీ

మనిషికి, అతని గ్రహగతులకు (భాగ్యరేఖలకు) మధ్య మళ్ళీ ఆడే అవకాశం (రీమ్యాచ్) ఉండదు.

మర్ఫీ

‘మోర్ ప్రిక్స్ దాన్ కిక్స్’ (More Pricks than Kicks) ప్రచురితమైన తర్వాత, బెకెట్ కొన్ని విడి రచనలు చేయడంతో పాటు, ‘ఎకోస్ బోన్స్’ (Echoes Bones) అనే కవితా సంపుటిని కూడా వెలువరించారు. ఆ కాలంలో (1933–1935 మధ్య) ఆయన లండన్‌లో రెండేళ్లపాటు చాలా కష్టతరమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు (“ఆర్థికంగా, మానసికంగా.. అన్ని విధాలా చాలా దారుణంగా ఉండేవి” అని ఆయన నాతో చెప్పారు). ఆ తర్వాత, 1937లో ఆయన పారిస్‌లో స్థిరపడ్డారు. ఆ సమయంలో ఆయనకు ఎటువంటి వృత్తి లేదు; అయితే, సాహిత్య జర్నలిజం వైపు వెళ్లాలని ఆలోచించి, డెస్మండ్ మెక్‌కార్తీని కూడా కలిశారు. కానీ, దానివల్ల ఎటువంటి ఫలితం దక్కలేదు. 1933లో ఆయన తండ్రి మరణించగా, కుటుంబానికి చెందిన క్వాంటిటీ సర్వేయర్ల సంస్థ బాధ్యతలను ఆయన అన్నయ్య చేపట్టారు. తండ్రి ఆస్తిలో వాటాగా బెకెట్‌కు కొంత వార్షిక భృతి (annuity) లభించింది; ఇది ఆయన జీవనానికి సరిపోయేంతగా ఉండేది. కాబట్టి, ఒక పరిమిత కోణంలో చూస్తే, ఆయన సృష్టించిన రెండవ కథానాయకుడి పరిస్థితి ఆయన సొంత జీవితాన్ని పోలి ఉంటుంది.

లండన్‌లో ఉన్న ఆ కాలంలో ఆయన చెల్సియాలోని గెర్ట్రూడ్ వీధిలో నివసించేవారు. ఒకసారి, అక్కడ పనిచేసే తన స్నేహితుడైన వైద్యుడి ఆహ్వానం మేరకు, కెంట్ మరియు సర్రే సరిహద్దుల్లోని బెకెన్‌హామ్‌లో ఉన్న ‘బెత్లెమ్ రాయల్ హాస్పిటల్’ అనే మానసిక చికిత్సాలయాన్ని ఆయన సందర్శించారు. అక్కడే ఆయనకు ‘మర్ఫీ’ (Murphy) అనే పాత్రకు సంబంధించిన ఆలోచన కలిగింది. ఇది ఆయన రాసిన రెండవ కల్పిత రచన మరియు అత్యుత్తమ హాస్య రచనగా నిలిచింది; దీనిని 1938లో రూట్‌లెడ్జ్ (Routledge) సంస్థ ప్రచురించింది. ఇది వాణిజ్యపరంగా పెద్ద విజయం సాధించలేదు (దీనికి ముందు వచ్చిన రచన కూడా విజయం సాధించలేదు), కానీ కొంతమంది పాఠకులు దీనిని చదివారు. అంతేకాకుండా, ఇది కొంత ప్రభావం కూడా చూపింది (ముఖ్యంగా ఐరిస్ మర్డోక్ మరియు ఆమె రాసిన ‘అండర్ ద నెట్’ నవలపై దీని ప్రభావం కనిపిస్తుంది).

ఈ నవలలోని కథానాయకుడు ‘మర్ఫీ’, బెలాక్వా (Belacqua) లాగే డబ్లిన్ నగరానికి చెందినవాడు. అతను ‘కార్క్ కౌంటీ’కి చెందిన మిస్ కౌనిహాన్ అనే యువతితో ప్రేమలో ఉంటాడు—అయితే ఆ యువతి ప్రవర్తన అంత సముచితంగా ఉండదు. కథ మొదలయ్యే సమయానికి, మర్ఫీ లండన్‌కు వచ్చి ఉంటాడు. ఆమెకు అలవాటైన విలాసాలన్నీ లభించేలా, ఆమె కోసం ఒక నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేయడమే తన ఉద్దేశమని అతను చెబుతాడు. కానీ, బెలాక్వా కంటే కూడా మర్ఫీ మరింత నిష్క్రియమైన వ్యక్తి. లండన్‌లో అతను చేసే పనులల్లా… హైడ్ పార్క్‌లోని ‘కాక్‌పిట్’ ప్రాంతంలో గడ్డిపై పడుకుని, తన ఉనికిని ఒక అద్భుతమైన సమాధి వైపు మళ్లించుకోవడం (అంటే, ఏమీ చేయకుండా కాలక్షేపం చేయడం), మరియు జ్యోతిష్య శాస్త్రానికి సంబంధించిన ఊహల్లో మునిగిపోవడం మాత్రమే. అతనికి ఎటువంటి వృత్తి, ఉద్యోగం లేదా వ్యాపారం లేవు. అతను తన ఇంటి యజమానురాలితో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుని జీవనం సాగిస్తుంటాడు: ఆమె నెదర్లాండ్స్‌లో ఉన్న మర్ఫీ ధనిక మామయ్యకు పంపే బిల్లులో అదనపు మొత్తాన్ని అక్రమంగా చేరుస్తుంది; ఆ అదనపు డబ్బులో కొంత భాగాన్ని తన కమీషన్‌గా తీసుకుని, మిగిలిన మొత్తాన్ని మర్ఫీకి అందజేస్తుంది. మిస్ కౌనిహాన్ సహనం వహిస్తే, ఈ పరిస్థితి నిరవధికంగా ఇలాగే కొనసాగవచ్చు, కానీ నీరీ మరియు సీలియా అనే రెండు కారణాల వల్ల అలా జరగలేదు.

నీరీ కార్క్‌లో ఒక వ్యాయామశాలను నడుపుతాడు, మరియు అతని మాజీ విద్యార్థి అయిన మర్ఫీ, నీరీ ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక సామర్థ్యాన్ని పొందడంలో విఫలమయ్యాడు, అదేమిటంటే ‘సహించలేని విసుగు పుట్టించే పరిస్థితులలో తన గుండెను ఆపుకోవడం’.

నీరీ అప్మోనియా (లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా ఐసోనమీ, లేదా అట్యూన్‌మెంట్) అని పిలిచే దానిని సాధించడానికి మర్ఫీ గుండె (తన పెట్టెలోని పెట్రూచ్కా వలె) చాలా అహేతుకంగా ఉంది. ఫిబ్రవరి 1955లో (ఈ పుస్తకంలోని తేదీలు ఎప్పుడూ అస్పష్టంగా వదిలివేయబడవు, మరింత కచ్చితత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి చాలా తరచుగా సంబంధిత గ్రహ సమాచారంతో పాటుగా ఇవ్వబడతాయి) మర్ఫీ వ్యాయామశాలను విడిచిపెడతాడు, మరియు ఒక నెల తరువాత నీరీ మిస్ కౌనిహాన్‌ను కలుస్తాడు, ఆమె పట్ల అతను వెంటనే ఒక ఉన్మాద ఆరాధనను అనుభవిస్తాడు, కానీ అది తిరస్కరించబడుతుంది. ఆమె కార్క్ నుండి డబ్లిన్‌కు బయలుదేరి, మర్ఫీ మరణం, ఆమెను తిరస్కరించడం, అవిశ్వాసం, లేదా ఆర్థిక వైఫల్యానికి సంబంధించిన సాక్ష్యం చేతిలో ఉండేంత వరకు తన పరిసరాల్లోకి మళ్లీ ప్రవేశించవద్దని అతనికి ఆజ్ఞాపించింది. నీరీ, మర్ఫీ కోసం వెతకడానికి మరియు అవసరమైన సాక్ష్యం అందుబాటులో ఉందో లేదో చూడటానికి, తన సర్వకార్యాలు చేసేవాడైన కూపర్‌ను లండన్‌కు పంపాడు.

ఈ విధంగా నీరీ మర్ఫీ విధిలో ఒక ముఖ్యమైన కారకంగా మారిన కొద్దికాలానికే, చెల్సియాలో వేశ్యావృత్తి చేసే ఐరిష్ అమ్మాయి సీలియా, ఒక వేసవి రాత్రి స్టేడియం వీధి ముఖద్వారం వద్ద ఆకాశాన్ని పరిశీలిస్తున్న మర్ఫీని కలుసుకుని, అతనితో కలిసి జీవించడానికి వెళ్ళిపోయింది. అతను త్వరలోనే ఆమెకు వివాహ ప్రతిపాదన చేశాడు, కానీ అతని తక్కువ ఆదాయంతో వారు పెళ్లి చేసుకోలేరు, మరియు మర్ఫీ తనకు ఎలాంటి లాభదాయకమైన వృత్తి లేదని ప్రకటించడంతో, సీలియా అతన్ని విడిచిపెట్టి తన సొంత ఊరికి తిరిగి వెళ్ళిపోయింది. ఆమె లేకుండా ఎక్కువ కాలం జీవించలేని అతను,

ఆమె ‘దయచేసి అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక వ్యవస్థ ఆధారంగా ప్రోత్సాహకాల నిధిని’ సమకూర్చితే, చివరకు పని వెతకడానికి అంగీకరిస్తాడు.

59

శాముయెల్ బెకెట్ నవలలు

ఇంతలో డబ్లిన్‌లో, కూపర్ అనే వ్యక్తి నగరంలోని మద్యపాన ఆకర్షణలకు లొంగిపోయి, నీరీకి సహాయపడలేక విఫలమవుతాడు. అప్పుడు నీరీకి మరొక శిష్యుడైన వైలీ (అతని పేరుకు తగ్గట్టుగానే తెలివైనవాడు) అండగా నిలుస్తాడు. అతను నీరీకి లండన్‌కు వెళ్లి, అక్కడే ఉండి వ్యవహారాలను స్వయంగా పర్యవేక్షించమని సలహా ఇస్తాడు. ఈ సలహా మేరకు నీరీ లండన్‌కు బయలుదేరగా, వైలీ మిస్ కౌనిహాన్ ప్రేమికుడిగా మారతాడు. నీరీ చేత తొలగించబడిన కూపర్, తిరిగి డబ్లిన్‌కు వచ్చి వీరికి పని చేయడం ప్రారంభిస్తాడు. చివరకు, వీరు ముగ్గురూ కలిసి డబ్లిన్ నుండి లండన్‌కు బయలుదేరుతారు. తద్వారా, మర్ఫీని వెతుకుతున్న వారి సంఖ్య (నీరీతో కలిపి) నాలుగుకు చేరుకుంటుంది.

ఈలోగా, వారు వెతుకుతున్న మర్ఫీకి టిక్లెపెన్నీ అనే వ్యక్తి పరిచయమవుతాడు. “చాలా కీలకమైన పరిణామాలకు దారితీసిన ఈ భేటీ, అక్టోబర్ 11, 1955, శుక్రవారం నాడు జరిగింది.” టిక్లెపెన్నీ తీవ్ర ఆందోళనలో ఉంటాడు; ఎందుకంటే, లండన్ శివార్లలోని ‘మాగ్డలెన్ మెంటల్ మెర్సీసీట్’ (Magdalen Mental Mercyseat) అనే మానసిక చికిత్సాలయంలో నర్సుగా పనిచేస్తున్న అతను, అక్కడ తన సంరక్షణలో ఉన్న రోగుల మాదిరిగానే తానూ పిచ్చివాడైపోతానని భయపడుతుంటాడు. అప్పుడు మర్ఫీకి, స్వామి చెప్పిన రెండు విషయాల మధ్య ఒక సంబంధం స్ఫురిస్తుంది: మొదటిది, “పిచ్చివాళ్లు తన చూపుకు సులభంగా లొంగిపోతారు”; రెండవది, తాను “ఒక మధ్యవర్తిగా, ప్రోత్సాహకుడిగా, డిటెక్టివ్‌గా లేదా సంరక్షకుడిగా ఇతరులకు మార్గనిర్దేశం చేయాలి.” ఈ ఆలోచనతో, మర్ఫీ ఆ ఉద్యోగంలో టిక్లెపెన్నీ స్థానంలో తాను చేరతానని ప్రతిపాదిస్తాడు. ‘మాగ్డలెన్ మెంటల్ మెర్సీసీట్’లో అతనికి ఒక గది (అంతస్తులో ఉండే చిన్న గది) దొరుకుతుంది; ఆ గదిని వేడి చేయడానికి ఒక గ్యాస్ హీటర్ కూడా ఏర్పాటు చేస్తారు (దీనికి అవసరమైన గ్యాస్, అక్కడ ఉన్న ఒక మరుగుదొడ్డిలోని కుళాయి నుండి వస్తుంది). వార్డులలో పని ప్రారంభించిన వెంటనే, మర్ఫీకి ఒక కొత్త రకం మనుషులు కనిపిస్తారు. వీరు ‘అస్థిరమైన ప్రపంచంలోని అనిశ్చితుల’ నుండి పూర్తిగా విముక్తి పొంది ఉంటారు. తాను కూడా ఎంతో కాలంగా, తనకున్న ‘దురదృష్టకరమైన బలహీనతల’ (ముఖ్యంగా సీలియా పట్ల తనకున్న ఆకర్షణ వంటివి) మధ్య పోరాడుతూ, అటువంటి విముక్తిని సాధించాలని తపించిన మర్ఫీకి, వీరు కనిపించగానే ఎంతో ఆనందం కలుగుతుంది. “ప్రపంచానికి దూరంగా జీవించే వ్యక్తికి, తనలాంటి వారినే వెతుక్కోవాలనే కోరిక కలగడం సహజమే కదా!” (ఆండ్రే మాల్‌రో రాసిన ‘లా కండిషన్ హ్యూమెయిన్’ నుండి బెకెట్ ఉటంకించిన మాట). ఇలాంటి వ్యక్తులు దొరికారని నమ్మిన మర్ఫీ, సీలియాను శాశ్వతంగా వదిలేస్తాడు.

ఇక నీరీ విషయానికి వస్తే, మిస్ కౌనిహాన్ పట్ల అతనికి ఉన్న వ్యామోహం అప్పటికే పూర్తిగా తొలగిపోతుంది. ఇప్పుడు అతను మర్ఫీ కోసం పరితపిస్తుంటాడు—ఒక ప్రత్యర్థిగా కాదు, ఎంతో కాలంగా దూరమైన స్నేహితుడిగా. కూపర్, సీలియా ఎక్కడ ఉంటుందో కనిపెట్టి, “ఒక పురుషుడికి సంబంధించిన స్త్రీ ఎక్కడ ఉంటుందో, అక్కడ ఆ పురుషుడు కూడా త్వరలోనే ప్రత్యక్షమవుతాడు” అని భావించి, ఈ విషయాన్ని వై (Wyhe)కి, మిస్ కౌనిహాన్ కు తెలియజేస్తాడు. వారు ఇద్దరూ నీరీ గదికి చేరుకుని, మర్ఫీ దొరికాడనే వార్తను అతనికి చెబుతారు. ఒక ఆసక్తికరమైన సన్నివేశంలో, ఒకరినొకరు మోసం చేసుకుని, కలిసి నీరీని కూడా మోసం చేసిన ఆ ఇద్దరూ, మర్ఫీని ఉద్దేశించి చమత్కారమైన వ్యాఖ్యలు చేస్తారు. నీరీ మాత్రం వారిద్దరి పట్ల ఒక రకమైన సహనంతో కూడిన తిరస్కార భావాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు. మరుసటి రోజు, వారంతా కలిసి టాక్సీలో సీలియా ఉంటున్న చోటికి వెళ్తారు. అక్కడ వారికి తెలిసే నిజం ఏమిటంటే, మర్ఫీ ఇక సీలియాతో కలిసి ఉండటం లేదు. సీలియా ఇప్పుడు ఒక చిన్న గదిలోకి మారింది; ఆ గదిలో అంతకుముందు ఒక వృద్ధ బట్లర్ ఉండేవాడు, అతను తన గొంతు కోసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. రెండు రోజుల తరువాత, మర్ఫీ చనిపోయాడన్న వార్త మెర్సీసీట్ నుండి వస్తుంది. అతను ఏర్పాటు చేయించుకున్న గ్యాస్ పొయ్యి (అతను గానీ, టికిల్‌పెన్నీ గానీ ఆయిల్ స్టవ్ వంటి సురక్షితమైన అవకాశాల గురించి ఆలోచించలేదు, లేదా మరుగుదొడ్లలోని గొలుసులు సులభంగా తికమక పడతాయని గ్రహించలేదు), తన మొదటి విపత్కరమైన రాత్రి విధిని మరియు దానితో పాటు ఆసుపత్రి పట్ల తన బాధ్యతలన్నింటినీ వదిలి, తన అటక గదికి తిరిగి వెళ్ళిన తరువాత పేలిపోయింది. డబ్నర్‌లు కాలిపోయిన శరీరాన్ని గుర్తించడానికి (తన ప్రత్యర్థి మాత్రమే అలా చేయగలదని మిస్ కౌనిహాన్ తీవ్రంగా బాధపడుతుంది) మరియు అతని అవశేషాలను పారవేయడానికి వెళతారు. ఆ అవశేషాలను కాల్చి, ఒక కాగితపు సంచిలో పెట్టి అబ్బే థియేటర్‌కు తీసుకురావాలని మర్ఫీ సీలియాకు రాసిన లేఖలో వీలునామా రాశాడు. డబ్లిన్‌లోని అబ్బే వీధి నుండి, గొప్ప మరియు మంచి లార్డ్ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ ‘అవసరమైన ఇల్లు’ అని పిలిచే చోటికి ఏమాత్రం ఆగకుండా వెళ్లారు, అక్కడ వారి అత్యంత సంతోషకరమైన గంటలు గడిచాయి… మరియు నేను కోరుకుంటున్నాను, వీలైతే ఒక ప్రదర్శన జరుగుతున్నప్పుడు వారిపై సంకెళ్ళు వేయాలి, ఇదంతా ఎలాంటి లాంఛనాలు లేదా దుఃఖ ప్రదర్శన లేకుండా జరగాలి.

తన అన్వేషణ నుండి విముక్తి పొందిన నీరీ, వైలీ మరియు మిస్ కౌనిహాన్‌లకు డబ్బు చెల్లించి, వారు వేరే మార్గం లేక చివరికి వివాహం చేసుకోబోతున్నారని మనకు అర్థమవుతుంది. కూపర్, మర్ఫీ అవశేషాలను తీసుకుని, వాటిని వెదజల్లడానికి, వీలునామా రాసిన వ్యక్తి ఉద్దేశించిన చోట కాకుండా, ఒక పబ్లిక్-హౌస్ నేలపై చల్లుతాడు, మరియు సీలియా విచారంతో తన వృత్తికి తిరిగి వెళ్ళవలసి వస్తుంది.

‘మర్ఫీ’ (Murphy) నవలలోని కథాంశం—ఈ సారాంశం ద్వారా తెలిసేదేమిటంటే—కొన్నిసార్లు చాలా అసంభవంగా అనిపిస్తుంది (హ్యూ కెన్నర్ దీని గురించి ప్రస్తావిస్తూ, పాత్రలు ఏదో ఒక లక్ష్యం కోసం ఎంతో గంభీరంగా ప్రయత్నిస్తుంటాయని, ఆ లక్ష్య సాధనలో ‘మర్ఫీ’ ఉండటం ఎంత విచిత్రమో, అంత అనివార్యమని పేర్కొన్నారు). దీనిని సాంప్రదాయ నవలలకు ఒక వ్యంగ్య అనుకరణగా (parody) చూడవచ్చు; కథలోని వివిధ సంఘటనలు ఒకే సమయంలో జరగడాన్ని చాలా సూక్ష్మమైన ఖచ్చితత్వంతో వివరించడం, అలాగే కథలోని భిన్న అంశాలను ఎంతో నైపుణ్యంతో సమన్వయం చేస్తూ పాత్రలన్నింటినీ ఒకే చోటికి చేర్చడం—ఇవన్నీ రచయిత ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసిన ప్రయోగాలుగా కనిపిస్తాయి. అంతేకాకుండా, విమర్శనాత్మక దృష్టితో చూసే పాఠకులకు కొన్ని సందేహాలు కలగవచ్చు; ఉదాహరణకు, తన మరణానంతరం తన పార్థివ దేహాన్ని ఎలా చూసుకోవాలో వివరిస్తూ ‘మర్ఫీ’ ఒక వీలునామా రాసి, దానిని సీలియాకు పంపడం ఎలా సాధ్యమైంది?

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -6-11-26-ఉయ్యూరు .