హిందూ-జావనీస్ కళ యొక్క స్వర్ణయుగం(త్రివేణి)

రచన: టి. ఎన్. రామచంద్రన్, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నానువాదం

(పురావస్తు సహాయకుడు, మద్రాస్ మ్యూజియం)

1925లో, హాలండ్‌లోని లైడెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృత ప్రొఫెసర్ మరియు కెర్న్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ అధ్యక్షులు అయిన డా. జె. పి. వోగెల్, మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉపన్యాసాల పరంపరను అందించారు. ఆయన ఉపన్యాసాలలో ఒకటి ‘హిందూ-జావనీస్ కళ’ అనే అంశంపై ఉంది. అనేక లాంతరు స్లయిడ్‌ల సహాయంతో ఆ అంశాన్ని ఆయన పాండిత్యపూర్వకంగా వివరించడం ద్వారా, ఆ ప్రొఫెసర్ ఆ విషయాన్ని చాలా ఆసక్తికరంగా మార్చి, ఆ ప్రత్యేక అంశంపై మరింత పరిశోధనను ప్రేరేపించారు. ఈ దిశగా నేను చేసిన కృషి ఫలితాలు ‘త్రివేణి’లో అనుకూలమైన భాగాలలో ప్రచురించబడతాయి.

“మలయ ద్వీపసమూహంలో ఇండో-ఆర్య నాగరికత వ్యాప్తి గొప్ప చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన విషయం.” నిజానికి ఆ వ్యాప్తి అసాధారణమైనది మరియు బృహత్తరమైనది, ఎందుకంటే ఆ వ్యాప్తి వలన ప్రభావితమైన ప్రదేశాలలో సుమత్రా, బోర్నియో, బాలి మరియు జావా వంటి చిన్న ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ నాగరికత బహుశా క్షీణ దశలో ఉన్నప్పటికీ, నేటికీ బాలిలో ఉంది. కానీ, జావానే తన గురించి ఒక విశిష్టమైన, మనోహరమైన మరియు అత్యంత ఆసక్తికరమైన కథను చెబుతుంది. దాని స్మారక చిహ్నాలు కళాకారుడికి ప్రేమ వాక్యాలను వినిపిస్తే, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తకు దాని అద్భుతమైన గతాన్ని గుసగుసలాడతాయి.

దక్షిణ భారతీయునికి జావా ప్రత్యేక ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది, ఎందుకంటే అతను జావాలో దాదాపుగా ఒకేలాంటి కళాకృతులు, ఒకేలాంటి దేవతలు, ఒకేలాంటి శాసనాలు మరియు రచనలు, మరియు కొంత సంకోచంతో చెప్పాలంటే, ఒకేలాంటి సంస్కృతిని కూడా కనుగొంటాడు. ఈ సంస్కృతి బౌద్ధం కంటే ఎక్కువగా హిందూ సంస్కృతికి దగ్గరగా ఉంటుంది, అయినప్పటికీ బౌద్ధమత అవశేషాలు కూడా కనిపిస్తాయి. జావా ఆధునిక చరిత్రను అధ్యయనం చేసేవారికి, పదిహేనో శతాబ్దంలో జావా ప్రజలలో ఎక్కువమంది ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించడం అనేది అత్యంత కీలకమైన మరియు ముఖ్యమైన ఘట్టంగా కనిపిస్తుంది. అయితే, హిందూ-జావనీస్ కళాఖండాల కోసం అన్వేషించే కళాకారులకు లేదా పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు అక్కడ ఎంతో విలువైన సమాచారం లభిస్తుంది; ఎందుకంటే, “నాలుగు శతాబ్దాల ముస్లిం పాలన కూడా హిందూమతానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లను పూర్తిగా చెరిపివేయలేకపోయింది.”

జావాలోని అనేక భౌగోళిక నామాలను గమనిస్తే, అవి భారతీయ మూలాల నుండి ఉద్భవించాయనో లేదా వాటి ద్వారా ప్రేరణ పొందాయనో అనిపిస్తుంది; ఇది మనలో ఒక రకమైన ఆసక్తిని, అభినందనా భావాన్ని కలిగిస్తుంది. ఈ ద్వీపంలోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరాన్ని ‘సెమెరు’ (Semeru) లేదా ‘స్మెరు’ (Smeru) అని పిలుస్తారు. ఇది భారతీయ పురాణాల్లోని ‘సుమేరు పర్వతం’ (Mount Sumeru) గుర్తుకు తెస్తుందనడంలో సందేహం లేదు.

జావా అనేక జిల్లాలుగా విభజించబడింది. వీటిలో అత్యంత తూర్పున ఉన్న ప్రాంతాన్ని ‘బెసుకి’ (Besuki) అని పిలుస్తారు. ఇది సంస్కృతంలోని ‘వాసుకి’ (సర్పరాజు) అనే పదానికి జావనీస్ రూపమేనని స్పష్టమవుతోంది. ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు ఎలా వచ్చిందనే దానిపై డాక్టర్ వోగెల్ వివరిస్తూ, బహుశా అక్కడ “సర్ప దేవునికి (వాసుకికి) అంకితం చేయబడిన ఏదో ఒక ఆలయం” ఉండేదని పేర్కొన్నారు.

జావా మధ్యభాగంలో ప్రవహించే ప్రధాన నది ‘సెరాయు’ (Serayu). ఇది ‘ప్రహు’ (Prahu) అనే పర్వతం యొక్క దక్షిణ వాలు ప్రాంతాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ఈ పేరు సంస్కృతంలోని ‘సరయు’ (Sarayu) నది నుండి వచ్చిందని స్పష్టమవుతోంది. నేడు ‘గోగ్రా’ (Gogra) నదిగా పిలువబడే ఈ సరయు నది ఒడ్డునే శ్రీరాముని రాజధాని అయిన అయోధ్య ఉంది.

జావనీస్ మరియు మలయ భాషలలో సంస్కృత మూలాలు కలిగిన పదాలు ఎంత ఎక్కువగా ఉన్నాయంటే, ఇంగ్లీష్ భాషలో లాటిన్ (రోమన్) మూలాలు కలిగిన పదాలు ఏ స్థాయిలో ఉంటాయో, దాదాపు అంతే స్థాయిలో ఇవి కనిపిస్తాయి. సంస్కృత పదాల మాదిరిగానే, మలయ భాషలోని పదాలలో కూడా చివరి నుండి రెండవ అక్షరంపై ఒత్తిడి (accent) పడుతుంది. ఉదాహరణకు, ‘అర్జున’ (Arjuna) అనే పేరును జావనీస్ ప్రజలు ‘అర్జున’ (Arjuna) అని ఉచ్చరిస్తారు. ఇతర ముఖ్యమైన అంశాలను గమనిస్తే, జావానీస్ భాషలోని చాలా పదాల ఉచ్చారణలో మార్పులు వచ్చాయి, పదాల అసలు అర్థాలు కాలక్రమేణా మారాయి, మరియు సంస్కృతంలోని ‘మహా ప్రాణ’ (aspirated) వ్యంజనాలు జావానీస్ భాషలో కనిపించవు.

ప్రాచీన జావానీస్ భాషను ‘భాష-కవి’ (Basa Kavi) అని పిలుస్తారు, దీని అర్థం “కావ్య భాష” అని. ‘కవి’ అనే పదాన్ని తరచుగా ‘వేద’ అనే పదానికి పర్యాయపదంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ ‘కవి’ భాషలో భద్రపరచబడిన సాహిత్యం, చాలా వరకు భారతీయ మూలాల నుండి స్వీకరించబడినది లేదా వాటి ద్వారా ప్రేరణ పొందినదని చెప్పవచ్చు. జావాలోని ఉన్నత వర్గాల వారికి మరియు ఉన్నతాధికారులకు ఇచ్చే బిరుదులు లేదా హోదాలలో సంస్కృత పదాలను మనం చూడవచ్చు.

మధ్య జావాలోని పాలకులు మరియు ఇతర నాయకులు ‘రాజ’, ‘ప్రభు’, ‘అధిపతి’, మరియు ‘ఆర్య’ వంటి బిరుదులతో పిలవబడతారు. ఇవి సంస్కృతంలోని ‘రాజ’, ‘ప్రభు’, ‘అధిపతి’, మరియు ‘ఆర్య’ అనే పదాలకు సమానమైనవి. వంశపారంపర్యంగా పాలించే నాయకులను ‘భుపతి’ (సంస్కృతంలో ‘భూపతి’) అని పిలుస్తారు. అధికారులలో ‘మంత్రి’, ‘పతి’, ‘ధ్యక్ష’ (సంస్కృతంలో ‘అధ్యక్ష’), మరియు ‘వెదోనో’ (సంస్కృతంలో ‘వదన’) వంటి హోదాలు సర్వసాధారణం.

వ్యక్తుల పేర్ల విషయానికి వస్తే, అరబిక్ మూలాలున్న పేర్లతో పాటు సంస్కృత మూలాలున్న పేర్లు కూడా కనిపిస్తాయి. జావాలోని ఉన్నత వర్గాల వారు ‘సూర్యవినత’, ‘సూర్యపుత్ర’ వంటి పేర్లకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిచ్చేవారు. సంస్కృత మూలాలున్న ఇటువంటి పేర్లు, నేడు భారతదేశంలో అంతగా వాడుకలో లేకపోయినప్పటికీ, అప్పట్లో జావాలోని ఉన్నత వర్గాలకు ఎలా నచ్చాయనే ప్రశ్న తలెత్తవచ్చు. దీనికి డాక్టర్ వోగెల్ వంటి డచ్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఇచ్చే సమాధానం ఏమిటంటే: – “ఇటువంటి పేర్ల వాడకం, నిస్సందేహంగా, ప్రాథమికంగా…”

‘మండపం’ (స్తంభాలతో కూడిన హాలు) అనే వాస్తుశిల్ప పదం, జావా వాస్తుశిల్పాన్ని అధ్యయనం చేసే వారికి ప్రత్యేక ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. దీనికి సమానమైన జావానీస్ పదం ‘పెండపా’ (pendapa). ఇది ఒక ఇంటి ముందు భాగంలో ఉండే పెద్ద స్తంభాల హాలును సూచిస్తుంది; జావా దేశపు నాయకులు ఇక్కడే తమ అతిథులను ఆహ్వానిస్తుంటారు.

జావా సంస్కృతిపై హిందూ సంస్కృతి ప్రభావం ఎంతగా ఉందో చెప్పడానికి జావానీస్ పురాణగాథలే ఒక బలమైన నిదర్శనం. హిందూ ఇతిహాసమైన రామాయణంలోని కథానాయకుడు శ్రీరాముడు, అలాగే పాండవ సోదరులు (యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు) — వీరంతా తమ జన్మభూమిలో ఎంతటి ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్నారో, జావా ప్రజల మధ్య కూడా అంతే ప్రాచుర్యం పొందారు. నిజానికి, రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాల్లోని కథలు జావాలో ఎంతగా ప్రాచుర్యం పొందాయంటే, అవి స్థానిక సంస్కృతిలో పూర్తిగా కలిసిపోయాయి. ఫలితంగా, ఇవి విదేశీ మూలాల నుండి వచ్చాయన్న విషయాన్నే ప్రజలు మర్చిపోయారు. నేడు జావాలోని సామాన్య ప్రజలకు పాండవులు, శ్రీరాముడు అంటే తమ సొంత గడ్డపైనే పుట్టి పెరిగిన జాతీయ వీరులుగానే కనిపిస్తారు.

భారతీయ పురాణగాథలు జావా సమాజంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజల ఆదరణను పొందడానికి ప్రధానంగా రెండు కారణాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, వీటిని ప్రాచీన జావానీస్ పద్యకావ్యాలలో గానం చేస్తారు; ఇది మన దగ్గర ఈ వీరుల కీర్తిని చాటిచెప్పే జానపద గేయాలను గుర్తుకు తెస్తుంది. రెండవది, వీటిని నాటక రూపంలో ప్రదర్శిస్తారు. భారతదేశంలో కూడా వీటిని నాటకాలుగా ప్రదర్శిస్తారు, కానీ అక్కడ అవి మనకు తెలిసిన సాధారణ నాటక శైలిలో ఉంటాయి. అదే జావాలో అయితే, ఇవి ‘వయాంగ్’ (Wayang) అని పిలువబడే ఒక ప్రత్యేకమైన ‘నీడ నాటకం’ (shadow-show) రూపంలో ప్రదర్శించబడతాయి.

ఈ ‘వయాంగ్’ జావా ప్రజలకు అత్యంత ఇష్టమైన వినోద కార్యక్రమంగా పేరు పొందింది. ఇది సూర్యాస్తమయం నుండి సూర్యోదయం వరకు, అంటే సుమారు 12 గంటల పాటు ఎటువంటి విరామం లేకుండా కొనసాగుతుంది. జావాలో దక్షిణ భారతదేశంలో ఉన్నటువంటి వాతావరణ పరిస్థితులే ఉంటాయి. ఇక్కడ ప్రదర్శించే ఈ మూకాభినయ తరహా ప్రదర్శన, దక్షిణ భారతదేశంలోని ‘కూత్తు’ (Koottu) కళారూపాన్ని పోలి ఉంటుంది. అయితే, ఒక ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే—’వయాంగ్’ ప్రదర్శన నిశ్శబ్దంగా సాగుతుంది, కానీ మన ‘కూత్తు’ ప్రదర్శనలో చాలా సందడి, శబ్దాలు ఉంటాయి. ఈ ప్రదర్శన సాయంత్రం 6 గంటలకు ప్రారంభమవుతుంది. ఇది ఉదయం 6 గంటలకు ముగుస్తుంది. “అర్జునుడు, కృష్ణుడు, రాముడు వంటి పాత్రలు ‘వయాంగ్’ (Wayang) తోలుబొమ్మల రూపంలో ఇక్కడ కనిపిస్తే భారతీయులు ఆశ్చర్యపోవచ్చు. విచిత్రమైన కల్పనాశక్తితో కూడిన, అదే సమయంలో అత్యంత కళాత్మకమైన ఈ బొమ్మలు, ఇండోనేషియా కళా సంప్రదాయానికి నిజమైన ప్రతిరూపాలు.”

జావా ద్వీపంలో ఉన్న అనేక చారిత్రక కట్టడాలను పరిశీలిస్తే, అక్కడ అటువంటి స్మారక చిహ్నాలు ఎన్నో కనిపిస్తాయి. వీటిలోని శిల్పాలు, హిందూ మతం జావా సంస్కృతిలో ఎంత లోతుగా పాతుకుపోయి, అక్కడి ప్రజల జీవనశైలిని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేశాయో నిరూపిస్తాయి. హిందూ కాలానికి చెందిన ఈ ప్రాచీన పవిత్ర స్థలాలు, “దురదృష్టవశాత్తూ, శతాబ్దాల నిర్లక్ష్యం మరియు ఉదాసీనత కారణంగా నేడు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి.” 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, డచ్ పండితుల కృషితో, జావాలోని ఈ హిందూ వారసత్వ సంపద పట్ల మళ్ళీ ఆసక్తి పెరిగింది; కాలక్రమేణా ఇది గొప్ప గౌరవభావంగా మారింది.

జావాలో పురావస్తు పరిశోధనలకు పునాది వేసిన ఘనత, బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో (క్రీ.శ. 1811–16) జావా గవర్నర్-జనరల్‌గా పనిచేసిన సర్ స్టామ్‌ఫోర్డ్ రాఫెల్స్‌కు దక్కుతుంది. అయితే, ఈ పరిశోధనల ద్వారా అద్భుతమైన ఫలితాలను సాధించి, ఈ చారిత్రక కట్టడాల వైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పిన ఘనత మాత్రం డచ్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల బృందానికే చెందుతుంది. వీరు గొప్ప సంస్కృత పండితులు, ఇండోనేషియా భాషా నిపుణులు మరియు నెదర్లాండ్స్‌లోని లైడెన్ నగరంలో ‘కెర్న్ ఇన్‌స్టిట్యూట్’ (Kern Institute) స్థాపకుడైన డాక్టర్ కెర్న్ నాయకత్వంలో పనిచేశారు.

వారి అధ్యయనాల సారాంశం ఏమిటంటే, “నేడు శిథిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ మనల్ని ఆశ్చర్యపరిచే అనేక రాతి మరియు ఇటుక దేవాలయాలు, భారత ప్రధాన భూభాగం నుండి సముద్రం దాటి వచ్చిన ఒక గొప్ప నాగరికతా ప్రవాహం వల్ల ఉద్భవించాయి.” ఈ నాగరికతా ప్రవాహం బ్రాహ్మణ మతం మరియు బౌద్ధ మతం అనే రెండు సంప్రదాయాలకు దారితీసింది. ప్రస్తుతానికి మనం మొదటిదైన బ్రాహ్మణ మతం గురించి మాత్రమే చర్చిద్దాం.

ఈ కట్టడాలను అలంకరించిన వివిధ శిల్పాలను పరిశీలిస్తే, అందులో అనేకమంది హిందూ దేవతల రూపాలు కనిపిస్తాయి. వీరిలో ముఖ్యంగా బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు (త్రిమూర్తులు), గణేశుడు మరియు దుర్గాదేవి వంటి దేవతలు ఉన్నారు. ఈ ద్వీపంలో విస్తారంగా ఉన్న శిథిలావస్థలో ఉన్న అనేక దేవాలయాలలో ఈ దేవతల విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి. అయితే, వీటిలో శివారాధనకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఇచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది; ఎందుకంటే, ఈ దేవాలయాలన్నింటిలోనూ శివునికి మధ్యలో, అంటే ప్రధాన స్థానాన్ని కల్పించారు. వివిధ దేవతల అమరికను బట్టి చూస్తే, శివుడే ప్రధాన దైవంగా పరిగణించబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. డచ్ పండితుల రచనల ద్వారా, “జావాలో ఆచరించిన బ్రాహ్మణ మతం స్పష్టంగా శైవమతమే” అని, కాలక్రమేణా అది బౌద్ధమతంతో కలిసిపోయిందని నిర్ధారించవచ్చు.

హిందూ-జావనీస్ కళా చరిత్రలో ‘స్వర్ణయుగం’గా పేర్కొనబడే కాలం, సుమారు క్రీ.శ. 700 నుండి 900 వరకు ఉన్న రెండు శతాబ్దాల కాలానికి చెందుతుంది. ఈ కాలాన్నే “హిందూ-జావనీస్ వాస్తుశిల్పానికి చెందిన శాస్త్రీయ యుగం” (classical period) అని కూడా పిలుస్తారు.

మధ్య జావాలోని బ్రాహ్మణ మతపరమైన కట్టడాలు ఉన్న ఈ రెండు శతాబ్దాల కాలాన్ని ‘హిందూ-జావనీస్ కళా స్వర్ణయుగం’గా సముచితంగానే పిలవవచ్చు; అయితే, హిందూ నాగరికత యొక్క ఆరంభాలు…

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –27-1-26-ఉయ్యూరు —