.ది ట్రిపుల్ స్ట్రీమ్( త్రివేణి )ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
నా ప్రేమ కొరకు సక్రమంగా శ్రమించేవాడు
చివరికి విజయం సాధిస్తాడు! కానీ ఇందులో గనుక
నీ పిరికి హృదయం విఫలమైతే, నీ వైఫల్యాన్ని నా వద్దకు తీసుకురా!
– దివ్య గీతం
‘త్రిధార’ 1
కళాశాలలో గాంధీజీ
పన్నెండేళ్లకు పైగా క్రితం, గాంధీజీ మొదటిసారి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పర్యటించినప్పుడు, ఆయన మచిలీపట్నంలోని జాతీయ కళాశాలలో రెండు ప్రశాంతమైన రోజులు గడిపారు. అక్కడి విశాలమైన ఖాళీ ప్రదేశాలు, పచ్చిక బయళ్ళు, తాటాకు కుటీరాల వరుసలు ఆయనను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ చిరస్మరణీయమైన రోజులలో ఆయన, ఆ కళాశాల యొక్క నిస్వార్థ వ్యవస్థాపకుడైన కోపల్లె హనుమంతరావును ప్రేమించడం నేర్చుకున్నారు. అది ఒకే రకమైన భావాలు గల వ్యక్తుల కలయిక; తమ దార్శనికతను వాస్తవ రూపంలోకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తున్న దార్శనికుల సమావేశం. హనుమంతరావు ఏడాదిలోపే కన్నుమూశారు, అప్పటి నుండి ఆ కళాశాల ఎన్నో ఒడిదుడుకులతో కూడిన చరిత్రను కలిగి ఉంది. కానీ గాంధీజీకి అది ఆధునిక భారతదేశానికి ఒక గొప్ప వారసత్వంగా ఎల్లప్పుడూ ఆకర్షణీయంగానే అనిపించింది. కాబట్టి, ఈ నెల మొదట్లో ఢిల్లీలో, తన కఠినమైన పర్యటనల సమయంలో ప్రతి సోమవారం, మంగళవారం ఆయనకు అవసరమైన సంపూర్ణ నిశ్శబ్దాన్ని, శాంతిని కల్పించి, ఆయనకు స్వాగతం పలకడానికి కళాశాల మరోసారి సిద్ధమవుతోందని చెప్పినప్పుడు ఆయన ఎంతో సంతోషించారు.
ఆయన 17వ తేదీ సాయంత్రం వచ్చినప్పుడు, ఆయనకు కేవలం హనుమంతరావు మాత్రమే కనిపించలేదు; వ్యవస్థాపకుడికి ఆదిమ స్నేహితుడు, సహోద్యోగి అయిన డాక్టర్ పట్టాభిషిక్తరామయ్య వెల్లూరు జైలులో ఉన్నారు. అసలు కార్యకర్తల బృందంలో, గాంధీజీకి స్వాగతం పలకడానికి శ్రీ కృష్ణారావు మాత్రమే హాజరయ్యారు. కాలచక్రంలో ఒక విచిత్రమైన మలుపు ఏమిటంటే, ఈ పర్యటనకు కేవలం ఒక నెల ముందు మాత్రమే ప్రిన్సిపాల్‌గా కళాశాలలో తిరిగి చేరిన సంపాదకుడు త్రివేణి, ఆ ప్రముఖ అతిథితో ఇరవై నిమిషాల ఇంటర్వ్యూలో ఆతిథ్యం ఇచ్చి, సిబ్బందిని పరిచయం చేసి, సంస్థ పనితీరు వివరాలను వివరించవలసి వచ్చింది. ఒక కొత్త ప్రిన్సిపాల్‌కు అదెంతటి గౌరవం, ఆయన పనికి ఎంతటి ఆశీర్వాదం! గాంధీజీ తన బస కోసం చేసిన ఏర్పాట్ల పట్ల సంతృప్తి వ్యక్తం చేసి, యువ వాలంటీర్లు చేపట్టిన ‘మౌన వ్రతం’ను అభినందించారు. ఇది చాలదన్నట్లు, ఆయన ‘త్రివేణి’ పత్రిక ఖర్చులు గడుస్తున్నాయా, ఎప్పటిలాగే మద్రాసు నుండి ప్రచురితమవుతోందా అని దయతో అడిగి తెలుసుకొని, ‘నేను జైలులో ఉన్నప్పుడు కూడా మీ పత్రికను అందుకునేవాడిని’ అని వ్యాఖ్యానించారు. అటువంటి శుభసూచకంగానే, ప్రధాన సంపాదకుని రూపంలో కళాశాల ‘త్రివేణి’తో అనుసంధానమైంది.
కానీ మా జ్ఞాపకాలలో చిరకాలం నిలిచిపోయేది ప్రార్థనల సమయంలోని మరపురాని దృశ్యం. ప్రతిరోజూ రెండుసార్లు, వందలాది మంది స్త్రీపురుషులు, పిల్లలతో సహా, ఆయనను ఒక్కసారి చూడటానికి గంటల తరబడి వేచి ఉండేవారు. ఆయన మా అతిథి గృహం దగ్గరున్న మామిడి చెట్టు కింద పద్మాసనంలో కూర్చుని, హృద్యమైన గీతానందుకో లేదా మధురమైన గీతానందుకో తన సృష్టికర్తతో సంభాషించేవారు. ఆ క్షణాలలో మన ఆలోచనలు దాదాపు అప్రయత్నంగా, రెండు వేల ఐదు వందల సంవత్సరాల క్రితం ఈ భూమిపై నడిచిన ఆయన వైపు మళ్ళేవి – జ్ఞానోదయ మార్గం కోసం సన్యాసిగా మారిన ఆ యువరాజు.
సర్వత్రా అసంతృప్తి
ఎట్టకేలకు, సంయుక్త కమిటీ కృషి ముగిసింది. బ్రిటన్ యొక్క తూర్పు అధీన ప్రాంతం ప్రయోజనం కోసం మరో భారత ప్రభుత్వ చట్టాన్ని రూపొందించాల్సిన బాధ్యత ఇప్పుడు పార్లమెంటుపై ఉంది. భారతదేశం ‘కోల్పోయిన అధీన ప్రాంతం’ అవుతుందనే భయం ఇక లేదు, ఎందుకంటే బ్రిటీష్ మరియు భారతీయ అభిప్రాయాలలోని సంప్రదాయవాద వర్గాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య దినాన్ని వాయిదా వేయడానికి కుట్ర పన్నాయి. ప్రతిఒక్కరి ప్రయోజనాలు తగినంతగా రక్షించబడ్డాయి; రాకుమారులు, భూస్వాములు, ప్రభుత్వ అధికారులు, మతవాదులు – వీరందరూ భవిష్యత్ భారతదేశంలో ముఖ్యమైన కారకాలుగా గుర్తించబడ్డారు. కానీ నిజమైన పురోగతికి, కేంద్రంలో లేదా రాష్ట్రాలలో పరిపాలన గమనాన్ని నిర్దేశించే అధికారం సామాన్య పౌరుడికి ఉండటానికి, తరతరాల భారత దేశభక్తులు ఆకాంక్షించి, బాధపడిన ఆ స్వరాజ్యానికి సంబంధించిన కనీస ఆనవాళ్లు కూడా ఎక్కడా కనిపించడం లేదు. భారత ప్రతినిధి బృందంలోని సభ్యులు తమ నిరసనను నమోదు చేసి, మరింత ప్రగతిశీల దృక్పథం కోసం విజ్ఞప్తి చేశారు. సర్ తేజ్ బహదూర్ సప్రూ గారి మెమోరాండం భారతీయ ప్రగతివాదుల వాదనను అత్యంత స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. వీటన్నిటికీ మించి, శ్వేతపత్రంపై శ్రీ సి. వై. చింతామణి గారి తీవ్రమైన ఖండన కూడా ఉంది. ఈ కరడుగట్టిన ఉదారవాది ‘బ్రిటిష్ అహంకారం, స్వార్థం ఇంకా జయించబడలేదు’ అని భావిస్తున్నాడు, కానీ ఆ ఆశించిన పరిపూర్ణతను ఎలా సాధించగలమో మాత్రం అతను చెప్పలేకపోతున్నాడు. కాంగ్రెసేతర ప్రచారకులు ఒక ఉమ్మడి వేదికపైకి వచ్చి, కొత్త రాజ్యాంగాన్ని నిరపాయకరంగా మార్చడానికి మార్గాలను, ఉపాయాలను అన్వేషించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు, ఎందుకంటే దానిని ప్రయోజనకరంగా మార్చగలమనే ఆశ వారికి లేదు.
ఈ రాజకీయ భావోద్వేగాల వెల్లువ అంతటిలోనూ కాంగ్రెస్ నిష్క్రియంగా ఉంది. రాజ్యాంగ సంస్కరణల ప్రశ్నపై దానికి ఆసక్తి లేదు. సభ్యుల నుండి సరైన అభ్యర్థన గానీ లేదా ప్రధాన కార్యదర్శి స్వచ్ఛంద చర్య గానీ లేకుండా అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ సమావేశం జరగదు. కానీ కాంగ్రెస్ శ్రేణులలో అసంతృప్తి అంతకంతకూ గళం విప్పుతోంది, అయినప్పటికీ అసమ్మతివాదులను అనుసరించడం వల్ల ఏమి సాధించగలరో చెప్పడానికి ఇంకా చాలా తొందరపాటు అవుతుంది. అందువల్ల పరిస్థితి గందరగోళంగా ఉంది. జాతీయ శక్తికి కొత్త దిశానిర్దేశం చేయడానికి, ప్రతిచర్య శక్తులను ఎదుర్కోవడానికి ఇప్పుడు, మరెప్పుడూ లేనంతగా, నాయకత్వం అవసరం.
నూతన భావజాలం
కొంతకాలం పాటు పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ దానిని అందిస్తారని ఆశించారు.
ఉదయ్ శంకర్
ఈ ప్రతిభావంతుడైన కళాకారుడు దక్షిణ భారతదేశంలో కొద్దికాలం గడపడం, ప్రశంసాత్మకమైన లేదా ప్రతికూలమైన అసంఖ్యాకమైన వ్యాఖ్యలకు దారితీసింది. అంతేకాకుండా, యాదృచ్ఛికంగా భారతదేశపు శాస్త్రీయ నృత్య కళపై కూడా ఆసక్తి పెరిగింది. సంపాదకుడు మద్రాసులో లేకపోవడం వల్ల, ఉదయ్ శంకర్‌ను కలుసుకోవడానికి గానీ, ఆయన నృత్యాలను వీక్షించడానికి గానీ అవకాశం లభించలేదు. సహజంగానే, ఉదయ్ శంకర్ గురించిన ఏ చర్చలోనైనా ఇది ఆయనను ప్రతికూల స్థితిలో ఉంచుతుంది. భారతీయ కళలో ఒక నూతన శకం ప్రారంభమైందని విశ్వసించే వారందరితో పాటు, మేము కూడా ఉదయ్ శంకర్ రాకను ఒక గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంఘటనగా స్వాగతిస్తున్నాము. భారతీయ నృత్యానికి పాశ్చాత్య దేశాల గౌరవప్రదమైన దృష్టిని సంపాదించి పెట్టడమే ఒక చిన్న ఘనత కాదు; ఆ నృత్య వ్యాఖ్యానానికి తీవ్రమైన అభిరుచితో తనను తాను అంకితం చేసుకోవడమే ఉదయ్ శంకర్ యొక్క ప్రత్యేక కీర్తి. అతని నృత్యం భరతుని నాట్యశాస్త్ర నియమాలకు పూర్తిగా అనుగుణంగా ఉందా, దానికి అజంతా లేదా మలబార్ కథకళి స్ఫూర్తినిచ్చాయా, అసలు కథకళి నూటికి నూరు శాతం శాస్త్రీయమైనదా అనే ప్రశ్నలు ప్రధానమైన విషయాన్ని స్పృశించవు. ఒక ఆధునిక భారతీయ కళాకారుడు, ప్రాచీనుల సాంకేతికతకు ప్రతి విషయంలోనూ కట్టుబడి ఉండకుండా, శరీరం యొక్క సుందరమైన, లయబద్ధమైన కదలికల ద్వారా తన ఆత్మను వ్యక్తపరచడానికి స్వేచ్ఛ కలిగి ఉన్నాడా? అప్పుడప్పుడు సాంప్రదాయ పద్ధతి నుండి వైదొలగడం ద్వారా, అతను తన కళకు గొప్పతనాన్ని, జీవశక్తిని అందించగలిగితే, అతని కళ భారతీయతను లేదా శాస్త్రీయతను కోల్పోతుందా? ఉదయ్ శంకర్ నృత్యానికి, వివిధ భారతీయ భాషలలో ప్రాముఖ్యత పొందుతున్న నూతన కవిత్వంలో సారూప్యత ఉంది. సంప్రదాయానికి ఖచ్చితంగా కట్టుబడి ఉండటం ఏ విధంగానూ ఉత్తమమైనది కాదు; మరియు కవిత్వంలో వలె నృత్యంలోనూ, ఒక నిజమైన కళాకారుడు ఎల్లప్పుడూ కొత్త మార్గాలను అన్వేషిస్తూ, తనదైన ఒక సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసుకుంటాడు. ఉదయ్ శంకర్ ఈ కోవకు చెందినవాడని మేము భావిస్తున్నాము. ఈ దృక్కోణంలో, అతనిపై వచ్చిన విమర్శలలో చాలా వరకు అర్థరహితంగా కనిపిస్తాయి. ఆయన స్వయంగా మద్రాసులో ఒక భరతనాట్య ప్రైవేట్ ప్రదర్శనను చూసి, తన తదుపరి పర్యటనలో ఆ కళను మరింత క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలనే కోరికను వ్యక్తం చేశారని మాకు తెలిసింది. అందువల్ల, నకిలీ మరియు అర్థరహితమైన కదలికలను శాస్త్రీయ భారతీయ నృత్యంగా ప్రచారం చేయాలనే కోరిక ఆయనకు ఉందని ఆపాదించడం అనుచితం. ఒక మార్గదర్శి అనేక అడ్డంకులను ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. భారతీయ నృత్యాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసే క్రమంలో ఉదయ్ శంకర్, భిన్న దృక్పథాలు కలిగిన వ్యక్తుల నుండి విమర్శలను ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది. ఆయన ఈ విమర్శలను సరైన స్ఫూర్తితో స్వీకరిస్తారని, తన గొప్ప లక్ష్య సాధన నుండి ఏమాత్రం పక్కకు తప్పుకోరని మేము నమ్ముతున్నాము.
వెంకట కవికి సన్మానం
గత దసరా పండుగ సమయంలో, ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన కవులు, కళాకారులు మరియు పండితులు మచిలీపట్నంలో సమావేశమై, అత్యంత విశిష్ట కవి అయిన వెంకట కవికి ఆయన అరవయ్యవ ఏట అడుగుపెట్టిన సందర్భంగా ఘనంగా సన్మానించారు. వెంకట కవి మరియు తిరుపతి కవి సహాధ్యాయులు; వీరు గొప్ప పండితులైన బ్రహ్మయ్య శాస్త్రి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. కౌమారప్రాయంలోనే వీరు ‘జంట కవులు’గా తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించారు. విజయనగర సంస్థానాధీశులు, దివంగతులైన ఆనంద గజపతి వంటి రాజుల ఆస్థానాల్లో వీరు ప్రదర్శించిన పాండిత్యం, పద్నాలుగో శతాబ్దంలో శ్రీనాథుడు సాధించిన సాహిత్య విజయాలను గుర్తుకు తెస్తుంది. సుదీర్ఘ సాహిత్య ప్రస్థానంలో, వీరు తెలుగు కవిత్వాన్ని ‘ప్రబంధ’ సంప్రదాయం అనే సంకెళ్ల నుండి విముక్తం చేసి, ఒక నూతన సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి బాటలు పరిచారు. వీరి శిష్యులలో ఒకరైన శ్రీ లక్ష్మీకాంతం గారు పేర్కొన్నట్లుగా, వీరి కవిత్వం పాత కాలపు ముగింపును మరియు కొత్త కాలపు ఆరంభాన్ని ఒకేసారి సూచిస్తుంది. నేడు ఆంధ్రలో ఉన్న ప్రముఖ రచయితలలో చాలామంది వీరి వద్ద శిష్యరికం చేసినవారే లేదా వీరి నుండి స్ఫూర్తి పొందినవారే. నేటి యువ కవులలో కొందరు కొత్త మార్గాల్లో పయనిస్తున్నారు; అయితే, వెంకట కవికి వారి శైలి అంతగా నచ్చడం లేదు. నిజానికి, ఇది ఆయన గతంలో చేసిన కృషి నుండే సహజంగా పరిణామం చెందిన మార్గమని ఆయన గుర్తించలేకపోతున్నారు.
దురదృష్టవశాత్తూ, తిరుపతి కవి కొన్నేళ్ల క్రితమే మనల్ని విడిచి వెళ్లారు. కానీ, ఆయనను కూడా గౌరవించే ఉద్దేశంతోనే ఈ ప్రత్యేక కార్యక్రమం జరిగిందని అందరూ భావించారు. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న ఆయన కుమారుడు, ఎంతో హృద్యమైన మాటలతో వెంకట కవికి తన నివాళులర్పించారు. ఈ సాహిత్య ఉత్సవాల సందర్భంగా, జంట కవుల సమగ్ర రచనలను కొత్త ముద్రణగా తీసుకురావాలని నిర్ణయించారు. సాహిత్య సంపదగా నిలిచే ఈ రచనల ప్రచురణ కోసం మేము ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాము.
డిసెంబర్ 31, 1933.
మీ- గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –11-11-26-ఉయ్యూరు .–
