సరసభారతి ఉయ్యూరు

ఆధునిక భారత దేశ నిర్మాత  శ్రీ కె.ఎం .మున్షి జీవితచరిత్ర -21

రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మోడెమ్ స్టేట్ యొక్క మూడు అవయవాలను-లెజిస్లేచర్, న్యాయవ్యవస్థ మరియు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థను సృష్టించడం గురించి చాలా ఆలోచించారు. అయితే, నెహ్రూ, ఆదర్శవాది, అయితే, రాజ్యాంగం సామాజిక న్యాయంతో కూడిన రాజకీయ స్వేచ్ఛ యొక్క పెర్సిలియన్ భావనను అదనంగా పొందుపరచాలని ఆరాటపడ్డారు. “భారత సేవ”, “అంటే కష్టాలు అనుభవిస్తున్న లక్షలాది మంది సేవ” అని ఆయన ప్రకటించారు. రాష్ట్ర విధానానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ఆదేశిక సూత్రాలపై ఉపోద్ఘాతం మరియు అధ్యాయాలు రాజ్యాంగం ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడిన ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో భాగం కావు, కానీ అవి జాతీయ శ్రేయస్సు మరియు పురోగతికి అత్యవసరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ఉపోద్ఘాతం యొక్క ప్రేరణ 1789 నాటి అమెరికన్ రాజ్యాంగం నుండి వచ్చింది. ఇది తమ దేశాన్ని సార్వభౌమ ప్రజాస్వామ్య రిపబ్లిక్‌గా మార్చడానికి భారతీయ ప్రజలకు కట్టుబడి ఉంది. అదనంగా, వారు తమ పౌరులందరికీ న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం మరియు సౌభ్రాతృత్వం యొక్క ఆశీర్వాదాలను పొందుతారని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. అసెంబ్లీలోని చాలా మంది ప్రముఖ సభ్యులు అటువంటి ప్రవేశికకు అనుకూలంగా ఉన్నారని మున్షీ మాకు చెప్పారు. ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ఆదేశాన్ని చేర్చడం

చట్టంలోని సూత్రాలు ప్రధానమంత్రి అభిరుచులు మరియు కాంగ్రెస్ నిబద్ధతతో ప్రభావితమయ్యాయి. అమెరికన్ హక్కుల బిల్లు వలె, ప్రాథమిక హక్కులు ప్రజలు తాము ఆమోదించే చట్టాల ద్వారా పాలించబడే హక్కును సమర్ధిస్తాయి మరియు వారికి నియంత్రణ లేని వ్యక్తుల శాసనాల ద్వారా కాదు. ఈ హక్కులు మెడీస్ చట్టాల వలె మార్చలేనివి కావా అనే ప్రశ్న చాలా చర్చనీయాంశంగా ఉంది, అలాగే వాటిని సవరించడానికి లేదా రద్దు చేయడానికి పార్లమెంటుకు స్వేచ్ఛ ఉందా అనే అంశం. సరిగ్గా లేదా తప్పుగా, ఈ దేశంలో తదుపరి పరిణామాలు అమెరికన్ మరియు భారత రాజ్యాంగాలలో పొందుపరచబడిన ప్రాథమిక హక్కులు సంపూర్ణమైనవి కావు అనే డాక్టర్ అంబేద్కర్ అభిప్రాయాన్ని నిలబెట్టాయి.* నెహ్రూ ఇలాంటి విషయాలపై ఆసక్తి చూపినప్పటికీ, సర్దార్ పటేల్ వాటి పట్ల ఉదాసీనంగా ఉన్నారని మున్షీ వెల్లడించారు. . దేశానికి బలమైన మరియు సుస్థిరమైన ప్రభుత్వాన్ని అందించడమే అతని ప్రాథమిక ఆందోళన. దీని ద్వారా ప్రజల రాజకీయ మరియు ఆర్థిక హక్కులను ఉత్తమంగా పొందవచ్చని ఆయన విశ్వసించారు.

రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కేంద్ర ప్రభుత్వ అవయవాలను రూపొందించడం గురించి చాలా ఆలోచించారు. వారు ఉభయసభల శాసనసభకు అవకాశం కల్పించారు, అయితే ఒక వర్గం పార్లమెంటు వన్-ఛాంబర్‌కు అనుకూలంగా తన అభిప్రాయాన్ని బలంగా వ్యక్తం చేసింది. మన దగ్గర పార్లమెంటు ఉంది, ఇది చట్టాన్ని రూపొందించే సంస్థ కంటే చాలా ఎక్కువ. ఇది భారతీయ ప్రజల సార్వభౌమాధికారం మరియు గౌరవాన్ని మాత్రమే కాకుండా, వారి ఆశలు మరియు ఆకాంక్షలను కూడా ప్రతిష్ఠించే ఒక ఆగస్ట్ సంస్థ. దీని విధులు చట్టాలను ఆమోదించే వాటి కంటే చాలా వైవిధ్యమైనవి మరియు ముఖ్యమైనవి. కార్యనిర్వాహకుడు తన ఆదేశాలకు అనుగుణంగా తన విధులు మరియు బాధ్యతలను ఖచ్చితంగా నిర్వర్తించేలా చూసుకోవాలి. సంక్షిప్తంగా, అది ఆర్గస్ యొక్క నిద్రలేని కళ్ళతో దేశ ప్రయోజనాలను పర్యవేక్షించాలి మరియు దాని బాధ్యతలను నెరవేర్చడంలో విఫలమైతే మిలింగ్ పార్టీని శిక్షించాలి. అటువంటి బాధ్యతలను భుజానికెత్తుకోవాలంటే, పార్లమెంటు సభ్యులు తప్పక వహించాలి

పరిజ్ఞానంతో, నిటారుగా, నిజాయితీగా మరియు ముందుకు చూసే వ్యక్తిగా ఉండండి. నిజానికి, వారు మహోన్నత నమూనాలుగా భావిస్తున్నారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారాల త్రయంలో కీలకమైన అంశంగా ఉన్న భారత సుప్రీంకోర్టు నిర్మాణం మరియు అధికారాల గురించి చాలా ఆలోచించబడింది. ఫెడరల్ కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి సర్ S. వరదాచారియర్‌తో కూడిన ప్రముఖ న్యాయనిపుణులతో కూడిన తాత్కాలిక కమిటీని ఈ అంశంపై తన సిఫార్సులను చేయడానికి రాజ్యాంగ సభ అధ్యక్షుడు నియమించారు. కమిటీలో సర్ అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్, సర్ B. L. మిట్టర్, భారత ప్రభుత్వ మాజీ న్యాయ సభ్యుడు, సర్ B. నర్సింగ్ రావు మరియు మున్షీ ఉన్నారు. స్వతంత్ర భారతదేశం యొక్క అవసరాలను తీర్చడానికి, 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం ఉనికిలోకి తీసుకురాబడిన ఫెడరల్ కోర్టు యొక్క ప్రాతిపదిక మరియు అధికారాలను మార్చడం అవసరం. దేశం యొక్క న్యాయ మరియు రాజకీయ వ్యవస్థలు సమర్థవంతంగా పని చేసేలా కేంద్ర న్యాయవ్యవస్థ విస్తృతమైన అధికార పరిధిని కలిగి ఉండాలని ఆయన విశ్వసించారు. హైకోర్టుల స్వాతంత్ర్యం పూర్తిగా పరిరక్షించబడాలని కోరడంతో పాటు, ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఒకసారి ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తితో కూడిన యూనిట్లు స్థాపించబడి, భాషా ప్రావిన్సులు ఏర్పడితే, ఈ యూనిట్లు చిన్న జాతీయ రాష్ట్రాల తరహాలో అభివృద్ధి చెందడానికి సహజంగానే ధోరణి ఏర్పడుతుంది. అటువంటి ప్రయత్నంలో ఉన్న ఏకైక నివారణ, మొదటి మరియు అన్నిటికంటే, ఏకీకృత సంస్థగా సుప్రీంకోర్టు ప్రభావం. కేంద్ర ప్రభుత్వం నిస్సందేహంగా రాజకీయంగా మరియు ఆర్థికంగా అనేక రకాల ప్రభావాలను చూపుతుంది. కానీ చట్టాలు మరియు వివరణల యొక్క ఏకరూపతతో కూడిన ఏకీకరణ యొక్క అపస్మారక ప్రక్రియ, ఏకీకరణను అపస్మారక స్థితికి చేరుస్తుంది మరియు అందువల్ల మరింత స్థిరంగా ఉంటుంది. సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగానికి మకుటాయమానంగా ఉండాలని ఆయన కోరారు. మున్షీ మరియు ఇతరుల కృషికి ధన్యవాదాలు, యూనియన్ న్యాయవ్యవస్థ ప్రపంచంలోని ఏ ఫెడరల్ సుప్రీంకోర్టుకు ఇవ్వబడిన దానికంటే చాలా విస్తృతమైన అధికారాలను కలిగి ఉంది. ఇది అత్యున్నత న్యాయస్థానం

అప్పీల్ మరియు యూనియన్ మరియు రాష్ట్రాల మధ్య మరియు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలలో అసలు అధికార పరిధిని కలిగి ఉంటుంది.

ప్రభుత్వం యొక్క మూడవ శాఖ ఎగ్జిక్యూటివ్, ఇది రాష్ట్ర భద్రత మరియు పురోగతిపై ఆధారపడి ఉంటుంది కాబట్టి ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. రాజ్యాంగం రూపొందుతున్నప్పుడు రాష్ట్రపతి మరియు ప్రధానమంత్రి అధికారాలకు సంబంధించిన కీలకమైన ప్రశ్నకు మున్షీ బాగా ఆలోచించి, దాని ప్రకటన తర్వాత దాని గురించి విపరీతంగా రాశారు. ఇండియన్ యూనియన్ ప్రెసిడెంట్ లేదా రాష్ట్ర గవర్నర్ కేవలం ఫిగర్ హెడ్ అని, ఏ విధమైన విధులు నిర్వర్తించకూడదనే వాదనను అతను ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు. ఈ అంశంపై జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మరియు రాజేంద్ర ప్రసాద్ మధ్య జరిగిన వివాదాన్ని ఆయన చాలా దగ్గరగా అనుసరించారు. భారత ప్రభుత్వ వ్యవస్థను వెస్ట్‌మినిస్టర్ వ్యవస్థకు అనుకరణగా మార్చే ధోరణిని రాజేంద్ర ప్రసాద్ మరియు మున్షీ తిరస్కరించారు. రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించే సమయంలోనూ, ఆ తర్వాత రాష్ట్రపతి పదవిని ఏ మాత్రం ప్రాముఖ్యత లేని కారణంగా తొలగించడం అసాధ్యమని మున్షీ గట్టిగా నిలదీశారు. దేశం దీర్ఘకాలంగా ఒకే పార్టీ అంటే కాంగ్రెస్ ఆధీనంలో ఉంటుందని గ్రహించగలిగే తెలివి అతనికి ఉంది మరియు దేశం మోనో-పార్టీ-నియంత్రిత “నిరంకుశ రాజ్యం”గా మారకుండా నిరోధించడానికి తగిన రాజ్యాంగ రక్షణలు అవసరమని భావించారు. అందువల్ల, అతని ప్రయత్నాలు రాష్ట్రపతి అధికారాలు మరియు విధులను బలోపేతం చేయడం వైపు మళ్లించబడ్డాయి, తద్వారా సంక్షోభంలో అతను ప్రవేశించి రాజ్యాంగ విచ్ఛిన్నతను నివారించగలడు.

రాష్ట్రపతి అధికారాలను నిర్వచిస్తూ రాజ్యాంగంలో నిబంధనలు రూపొందించబడ్డాయి. అతనికి లభించిన కీలకమైన స్థానం ఏదైనా నిర్దిష్ట రాజ్యాంగం నుండి తీసుకోబడలేదు, అయితే ఇది “సందర్భంలో వచ్చిన రాజీ ఫలితం.

ప్రెసిడెంట్ అధికారాలపై నిశితంగా హేతుబద్ధంగా మరియు సమర్ధవంతంగా సమర్పించబడిన వ్యాసంలో, మున్షీ గట్టిగా ప్రకటించాడు, “రాజ్యాంగ పరిషత్తులోని బాధ్యతాయుతమైన సభ్యులెవరూ రాజ్యాంగం ప్రకారం రాష్ట్రపతి శక్తిహీనులుగా ఉండకూడదని లేదా రాజ్యాంగ సభకు అంతగా అర్థం కాలేదు; దీనికి విరుద్ధంగా, చాలా మంది సభ్యులు అతనికి విస్తృత అధికారాలు కలిగి ఉన్నారని భావించారు. రాష్ట్రపతి “పార్లమెంట్ యొక్క జీవి” లేదా “కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న పార్టీ నామినీ” కాకూడదని ఇది అత్యవసరంగా పరిగణించబడింది. అతను తప్పనిసరిగా పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వాన్ని పార్లమెంటరీ అరాచకంగా లేదా “రాజ్యాంగ మితిమీరిన చర్యలకు పాల్పడకుండా మెజారిటీ ప్రభుత్వం”గా మారకుండా నిరోధించే బాధ్యత కలిగిన స్వతంత్ర కార్యకర్త అయి ఉండాలి. నిజానికి ఆయన రాజ్యాంగానికి అత్యున్నత సంరక్షకుడిగా ఉండాల్సిన అవసరం ఉంది. మున్షీ ఇలా వ్రాశాడు: “ప్రెసిడెంట్ యొక్క అధికారాలు ప్రధానమంత్రికి బదిలీ చేయబడి, అధ్యక్షుడు ఒక వ్యక్తిగా మారితే, పాక్షిక-సమాఖ్యగా యూనియన్ యొక్క స్వభావం పూర్తిగా నాశనం చేయబడుతుంది. యూనియన్ ఏకీకృతం అవుతుంది మరియు దేశం యొక్క ఐక్యతను కాపాడే దాని అధికారాలు కూడా భౌతికంగా బలహీనపడతాయి”** మున్షీ ఖచ్చితంగా రాష్ట్రపతి నియంతగా ఉండకూడదని మరియు అటువంటి అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా వివిధ రాజ్యాంగ రక్షణల గురించి దృష్టిని ఆకర్షించాడు. దేశాధినేత “సుప్ర-మంత్రిత్వ” అధికారాలను వినియోగించుకోవడానికి అర్హులని పేర్కొంది. రాష్ట్రపతి అధికారాల గణనకు ముందు చాలా ఆలోచనలు మరియు చర్చలు జరిగాయి, అవి స్పష్టంగా మరియు వర్గీకరణ పరంగా పేర్కొనబడ్డాయి. ఆ అధికారాలు అమలు చేయడానికి ఉద్దేశించినవి కావు అని చెప్పడం అన్ని తర్కం మరియు కారణాలకు విరుద్ధం.

భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ద్వారా అందించబడినందున, రాజ్యాంగ సభలో మున్షీ మరియు అతని సహచరులు రాష్ట్రాల ప్రభుత్వానికి నమూనాను కనుగొనడానికి పెద్దగా కష్టపడాల్సిన అవసరం లేదు. 1937లో మంత్రిగా అతని అనుభవం, తగిన మార్పులతో, ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన నిబంధనలను స్వేచ్ఛా భారత రాజ్యాంగంలో బాగా ఆమోదించవచ్చని ఆయనను ఒప్పించారు. కీలకమైన అంశం గవర్నర్ అధికారాల పరిధి. రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో ఎవరూ బ్రిటీష్ పాలనలో ఉన్నట్లుగా ఆయన సంపూర్ణంగా ఉండాలని కోరుకోలేదు, అయితే మారిన పరిస్థితులలో అతనికి ఎంత అధికారం ఇవ్వాలనే దానిపై భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి. మంత్రి మరియు గవర్నర్‌గా ఆయన పాత్రను వివరించే తదుపరి అధ్యాయంలో ఈ అంశంపై మున్షీ అభిప్రాయాలు చర్చించబడతాయి.

మున్షీకి న్యాయ పాలనపై గట్టి నమ్మకం. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చట్టంపై ఉన్న గౌరవానికి భంగం వాటిల్లకూడదని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. మాస్ యాక్షన్, అది అహింసాత్మకమైనప్పటికీ, అతనికి అసహ్యకరమైనది. డాక్టర్ అంబేద్కర్ తన లక్షణమైన ముక్కుసూటితనంతో, సత్యాగ్రహం మరియు శాసనోల్లంఘన వంటి రాజ్యాంగ సభ ఉద్యమాలలో “అరాచకత్వానికి వ్యాకరణం” అని వర్ణించారు, ఈ పదబంధాన్ని బ్రిటిష్ రాజనీతిజ్ఞుడు అస్క్విత్ ప్రసిద్ధి చెందారు. సమానమైన దృఢమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్న మున్షీ ఇలా వ్రాశాడు: “సత్యాగ్రహం, ఒక సామూహిక కార్యకలాపం ఖచ్చితంగా రాజ్యాంగ విరుద్ధం మరియు సామాజిక వ్యతిరేకం, ఇది అరాచకానికి మార్గం సుగమం చేస్తుంది. ఇది అహింసాయుతమైనదనే వాస్తవం అది రాజ్యాంగ విరుద్ధం కాదు”. నిజానికి, సత్యాగ్రహాన్ని అహింసా హద్దుల్లో ఉంచడం అసాధ్యమని మనం చూశాం; గాంధీజీ నాయకత్వంలో కూడా ఉద్యమం చాలా చోట్ల హింసాత్మకంగా మారింది.*

మున్షీకి స్వేచ్ఛా భారత రాజ్యాంగం యొక్క ప్రధాన వాస్తుశిల్పులలో ఉన్నతమైన స్థానాన్ని పొందే ప్రతి హక్కు ఉంది. అతని జ్ఞానం మరియు పరిశ్రమ మరియు గొప్ప పని పట్ల అతని ఉత్సాహం

రాజ్యాంగ నిర్మాణ సంస్థకు ఒక ఆస్తి. విశిష్ట న్యాయమూర్తి ఆయనకు అర్పించిన అత్యున్నత నివాళి ఈ అధ్యాయానికి తగిన ముగింపునిస్తుంది. జస్టిస్ N. H. భగవతి ఇలా వ్రాశారు: “రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించే గొప్ప ప్రక్రియలో, మున్షీ ఒక ముఖ్యమైన మరియు ప్రస్ఫుటమైన పాత్రను పోషించాడు, దాని ప్రారంభం నుండి చివరి వరకు నిరంతర ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నాడు. రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడిన అనేక ఆలోచనల వెనుక మున్షీ యొక్క సారవంతమైన మెదడు ఉంది. మున్షీ తన ఆలోచనలు ఎంతవరకు సరైనవని భారతదేశ భవిష్యత్తు చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది, కానీ బలమైన మరియు ఐక్య భారతదేశం, బలమైన కేంద్రం మరియు సమగ్ర న్యాయవ్యవస్థ కోసం అతను చేసిన ధైర్యమైన పోరాటం కోసం అతను ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటాడు మరియు అతను శాశ్వతంగామన రాజ్యాంగ వ్యవస్థాపక పితామహులలో స్థానం”. ఉంటాడని హామీ ఇచ్చారు

XII

మంత్రి మరియు గవర్నర్

మున్షీ మహాత్మాగాంధీని తన అత్యున్నత ఉదాహరణగా భావించి లోతైన దృఢ నిశ్చయంతో అనుసరించాడు, కానీ మేధావిగా మరియు వ్యావహారికసత్తావాదిగా అతని స్వంత ఔన్నత్యం, మహాత్మా యొక్క అన్ని ఆదర్శాలను పవిత్రమైనదిగా అంగీకరించకుండా నిరోధించింది. ఉదాహరణకు, మతపరమైన ప్రశ్నకు గాంధేయ వైఖరి అతనికి నమ్మకం కలిగించలేదు. కౌన్సిల్ ప్రవేశం మరియు రాజ్యాంగ సంస్కరణల విషయంలో మహాత్ముడి అభిప్రాయాలు అతనికి సమానంగా ఆమోదయోగ్యం కాదు. జూలై 1933లో మహాత్ముడు ఇలా ప్రకటించాడు: “స్వాతంత్ర్యం కోరుకోవడం కోసం కౌన్సిల్‌లలోకి ప్రవేశించాలనే ఆలోచనతో నా తల తిరుగుతోంది”. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935, అధికార బదిలీ యొక్క చివరి బ్రిటీష్ విడత, అతని దృష్టిలో సమానంగా శుద్ధమైనది. నెహ్రూ దీనిని “బానిస రాజ్యాంగం” అని కొట్టిపారేసినప్పుడు, గాంధీ ఆ శాసనాన్ని అస్సలు చదవలేదని వైస్రాయ్‌కి చెప్పడం ద్వారా దానికి కూపీ డి గ్రేస్ ఇచ్చారు.

కాంగ్రెసోళ్లందరూ ఈ అభిప్రాయాన్ని పంచుకోలేదు. ఉదాహరణకు, సి. రాజగోపాలాచారి యొక్క అభిరుచులు వైట్‌హాల్ యొక్క రాజకీయ సంస్కరణలను వాటి విలువ కోసం పని చేయడం. మున్షీకి ఈ విషయంపై లోతైన నమ్మకం ఉంది. ఇచ్చిన రాయితీలను సద్వినియోగం చేసుకోవడం ద్వారా, అధికారాన్ని పూర్తిగా బదిలీ చేయాలని డిమాండ్ చేయడానికి కాంగ్రెస్ మరింత బలమైన స్థితిలో ఉంటుందని ఆయన విశ్వసించారు. అందువల్ల, అతను 1935 చట్టాన్ని పూర్తిగా భిన్నమైన కోణంలో చూశాడు మరియు దానిని “రాజకీయ చతురత మరియు రాజ్యాంగ ముసాయిదా యొక్క గొప్ప ఫీట్”గా అభివర్ణించాడు. ఈ శాసనం డొమినియన్ హోదాకు ఖచ్చితంగా సోపానాన్ని అందించిందని మరియు ప్రెస్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్, కార్యాలయం ద్వారా సమర్ధించిందని అతను నమ్మాడు.

.1935-37 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో, కాంగ్రెస్ 711 స్థానాలను కైవసం చేసుకుని అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించింది. “కాంగ్రెస్ స్వీప్” అని ప్రొఫెసర్ బ్రెచెర్ చెప్పారు, “సగం కంటే తక్కువ ఉన్న 1,585 సీట్లు, 657, ‘జనరల్‘ లేదా ఓపెన్, అంటే విడిగా కేటాయించబడలేదు, మూసివేయబడ్డాయి. ఎన్నికల సమూహం. ముస్లింలు, సిక్కులు, క్రిస్టియన్లు, యూరోపియన్లు, భూస్వాములు మరియు ఇతరులలో సమతౌల్యం విచ్ఛిన్నమైంది. పనికిరానిది. కాంగ్రెస్ అధికారాన్ని తిరస్కరించడం వల్ల ప్రతిఘటన వాదులకు దానిని చేజిక్కించుకోవడానికి అవకాశం ఇస్తుందని, తద్వారా భారతదేశం అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో అనవసరంగా ఆలస్యం చేస్తుందని ఆయన భయపడ్డారు. అందువల్ల, అతను పదవిని స్వీకరించడానికి తన అభ్యంతరాన్ని ఉపసంహరించుకోమని మహాత్ముడి వద్దకు వెళ్ళాడు. ఈ చట్టాన్ని చదవని గాంధీ, దాని నిబంధనలను తనకు వివరించమని మున్షీని కోరాడు. అతని మాటలు ఓపికగా విన్న తర్వాత, మహాత్ముడు ఇలా అన్నాడు: “మీరు నాకు చెప్పేదానిని బట్టి, ఈ చట్టంతో మనం ఏదైనా చేయగలమని నేను భావిస్తున్నాను”.

ఈ శాసనం ప్రావిన్సుల గవర్నర్‌లకు ఏకపక్ష అధికారాల సమృద్ధిని ప్రదానం చేసింది, వారు అలా ఎంచుకుంటే, వారు ప్రముఖ మంత్రిత్వ శాఖలకు హాని కలిగించవచ్చు. మళ్ళీ, కాంగ్రెస్ బ్రిటీష్ బ్యూరోక్రసీతో చాలా కాలం పాటు వ్యక్తిగతంగా వ్యవహరించింది మరియు ప్రభుత్వ బాధ్యతలను స్వీకరించడం అసూయలు మరియు వైరుధ్యాలను రెచ్చగొట్టడానికి తగినది. అంతేకాకుండా, అధికారం లేకుండా బాధ్యతను స్వీకరించే ప్రమాదం స్పష్టంగా ఉంది. 1937 మార్చిలో, కాంగ్రెస్, చట్టసభల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకులను ప్రజాకర్షణకు అంగీకరించవద్దని ఆదేశించింది.

గవర్నర్‌లు తమ “జోక్యానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక అధికారాలను లేదా వారి రాజ్యాంగ కార్యకలాపాలకు సంబంధించి మంత్రుల సలహాలను పక్కన పెట్టడానికి” అనుమతించబడరని ప్రభుత్వం గంభీరమైన హామీని ఇస్తే తప్ప, వారి సంబంధిత ప్రావిన్సులలోని మంత్రిత్వ శాఖలు. గవర్నర్‌లు తమ ప్రత్యేక అధికారాలను విడిచిపెట్టాలని ఇది ఖచ్చితంగా ఉద్దేశించలేదు, అయితే మంత్రుల చొరవ మరియు చొరవను అడ్డుకోవడానికి వారు శిక్షార్హత లేకుండా ఉపయోగించబడరని హామీ ఇవ్వాలనుకున్నారు.

బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ నాయకుల కాంగ్రెస్ విజ్ఞప్తికి అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. జూన్ 17, 1937న ప్రధాన మంత్రి నెవిల్లే చాంబర్‌లైన్ హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌లో మాట్లాడుతూ గవర్నర్లు “విచక్షణ మరియు నిగ్రహంతో” ప్రత్యేక అధికారాలను ఉపయోగించాలని భావిస్తున్నారు. “భారతదేశంలో ప్రాంతీయ స్వపరిపాలన పని చేయాలి మరియు బాగా పని చేయాలి” అనే నిజమైన కోరిక సభలో ఉందని అతను ఖచ్చితంగా చెప్పాడు. ఈ సభలో మనం కొత్త బాధ్యతల పంపిణీని స్పష్టంగా గుర్తిస్తే తప్ప ఇది సాధ్యమవుతుందని నేను నమ్మలేను. ఐదు రోజుల తర్వాత, జూన్ 22న, వైస్రాయ్, లార్డ్ లిన్లిత్‌గో, ఈ సమస్యపై తన ప్రభుత్వ వైఖరిని సవివరంగా వివరించాడు. ఒక సందేశంలో, “గవర్నర్‌కు పరిమిత పరిధికి వెలుపల ఉన్న రోజువారీ పరిపాలనలో జోక్యం చేసుకునేందుకు గవర్నర్‌కు స్వేచ్ఛ లేదా అర్హత లేదా అధికారం ఉందని సూచించడానికి ఎటువంటి పునాది లేదని ఆయన వివరించారు. అతనికి ప్రత్యేకంగా పరిమితమైన బాధ్యతలు. ఆ పరిమిత పరిధిలో కూడా తన మంత్రుల యాడ్/ఐస్‌కు వ్యతిరేకంగా నిర్ణయం తీసుకునే ముందు గవర్నర్ తన మంత్రులకు నిర్ణయానికి వచ్చిన కారణాలను స్పష్టం చేయడానికి ఎటువంటి బాధను విడిచిపెడతాడు.

కొంతవరకు అవగాహన లేని విమర్శలను రేకెత్తించే సారూప్యతతో అంగీకరించడం.

1935-37 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో, కాంగ్రెస్ 711 స్థానాలను కైవసం చేసుకుని అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించింది. “కాంగ్రెస్ స్వీప్” అని ప్రొఫెసర్ బ్రెచెర్ చెప్పారు, “సగం కంటే తక్కువ ఉన్న 1,585 సీట్లు, 657, ‘జనరల్‘ లేదా ఓపెన్, అంటే విడిగా కేటాయించబడలేదు, మూసివేయబడ్డాయి. ఎన్నికల సమూహం. ముస్లింలు, సిక్కులు, క్రిస్టియన్లు, యూరోపియన్లు, భూస్వాములు మరియు ఇతరులలో సమతౌల్యం విచ్ఛిన్నమైంది. పనికిరానిది. కాంగ్రెస్ అధికారాన్ని తిరస్కరించడం వల్ల ప్రతిఘటన వాదులకు దానిని చేజిక్కించుకోవడానికి అవకాశం ఇస్తుందని, తద్వారా భారతదేశం అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో అనవసరంగా ఆలస్యం చేస్తుందని ఆయన భయపడ్డారు. అందువల్ల, అతను పదవిని స్వీకరించడానికి తన అభ్యంతరాన్ని ఉపసంహరించుకోమని మహాత్ముడి వద్దకు వెళ్ళాడు. ఈ చట్టాన్ని చదవని గాంధీ, దాని నిబంధనలను తనకు వివరించమని మున్షీని కోరాడు. అతని మాటలు ఓపికగా విన్న తర్వాత, మహాత్ముడు ఇలా అన్నాడు: “మీరు నాకు చెప్పేదానిని బట్టి, ఈ చట్టంతో మనం ఏదైనా చేయగలమని నేను భావిస్తున్నాను”.

ఈ శాసనం ప్రావిన్సుల గవర్నర్‌లకు ఏకపక్ష అధికారాల సమృద్ధిని ప్రదానం చేసింది, వారు అలా ఎంచుకుంటే, వారు ప్రముఖ మంత్రిత్వ శాఖలకు హాని కలిగించవచ్చు. మళ్ళీ, కాంగ్రెస్ బ్రిటీష్ బ్యూరోక్రసీతో చాలా కాలం పాటు వ్యక్తిగతంగా వ్యవహరించింది మరియు ప్రభుత్వ బాధ్యతలను స్వీకరించడం అసూయలు మరియు వైరుధ్యాలను రెచ్చగొట్టడానికి తగినది. అంతేకాకుండా, అధికారం లేకుండా బాధ్యతను స్వీకరించే ప్రమాదం స్పష్టంగా ఉంది. 1937 మార్చిలో, కాంగ్రెస్, చట్టసభల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకులను ప్రజాకర్షణకు అంగీకరించవద్దని ఆదేశించింది.

గవర్నర్‌లు తమ “జోక్యానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక అధికారాలను లేదా వారి రాజ్యాంగ కార్యకలాపాలకు సంబంధించి మంత్రుల సలహాలను పక్కన పెట్టడానికి” అనుమతించబడరని ప్రభుత్వం గంభీరమైన హామీని ఇస్తే తప్ప, వారి సంబంధిత ప్రావిన్సులలోని మంత్రిత్వ శాఖలు. గవర్నర్‌లు తమ ప్రత్యేక అధికారాలను విడిచిపెట్టాలని ఇది ఖచ్చితంగా ఉద్దేశించలేదు, అయితే మంత్రుల చొరవ మరియు చొరవను అడ్డుకోవడానికి వారు శిక్షార్హత లేకుండా ఉపయోగించబడరని హామీ ఇవ్వాలనుకున్నారు.

బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ నాయకుల కాంగ్రెస్ విజ్ఞప్తికి అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. జూన్ 17, 1937న ప్రధాన మంత్రి నెవిల్లే చాంబర్‌లైన్ హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌లో మాట్లాడుతూ గవర్నర్లు “విచక్షణ మరియు నిగ్రహంతో” ప్రత్యేక అధికారాలను ఉపయోగించాలని భావిస్తున్నారు. “భారతదేశంలో ప్రాంతీయ స్వపరిపాలన పని చేయాలి మరియు బాగా పని చేయాలి” అనే నిజమైన కోరిక సభలో ఉందని అతను ఖచ్చితంగా చెప్పాడు. ఈ సభలో మనం కొత్త బాధ్యతల పంపిణీని స్పష్టంగా గుర్తిస్తే తప్ప ఇది సాధ్యమవుతుందని నేను నమ్మలేను. ఐదు రోజుల తర్వాత, జూన్ 22న, వైస్రాయ్, లార్డ్ లిన్లిత్‌గో, ఈ సమస్యపై తన ప్రభుత్వ వైఖరిని సవివరంగా వివరించాడు. ఒక సందేశంలో, “గవర్నర్‌కు పరిమిత పరిధికి వెలుపల ఉన్న రోజువారీ పరిపాలనలో జోక్యం చేసుకునేందుకు గవర్నర్‌కు స్వేచ్ఛ లేదా అర్హత లేదా అధికారం ఉందని సూచించడానికి ఎటువంటి పునాది లేదని ఆయన వివరించారు. అతనికి ప్రత్యేకంగా పరిమితమైన బాధ్యతలు. ఆ పరిమిత పరిధిలో కూడా తన మంత్రుల యాడ్/ఐస్‌కు వ్యతిరేకంగా నిర్ణయం తీసుకునే ముందు గవర్నర్ తన మంత్రులకు ఆ నిర్ణయాధికారం ఒకటి అని ఆలోచించడంలో తనకు తోచిన కారణాలను స్పష్టం చేయడానికి ఎటువంటి బాధలు లేకుండా చేస్తాడు. తీసుకోవడానికి, మరియు అది సరైనది”.*

మద్రాస్, సెంట్రల్ ప్రావిన్సులు, యునైటెడ్ ప్రావిన్సులు, బీహార్ మరియు ఒరిస్సా. కొంతకాలం తర్వాత, నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్ కూడా దాని నియంత్రణలోకి వచ్చింది. చాలా నెలల తర్వాత అస్సాంలో కాంగ్రెస్ సంకీర్ణ మంత్రివర్గం ఏర్పడింది. ఆ విధంగా పార్టీ పదకొండు బ్రిటిష్ ఇండియన్ ప్రావిన్సులలో ఎనిమిదింటిలో కమాండింగ్ స్థానాన్ని పొందింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్య డిమాండ్‌కు సంబంధించి బ్రిటన్ యుద్ధం మరియు శాంతి లక్ష్యాల సమస్యపై 1939 అక్టోబర్‌లో కాంగ్రెస్ తన ప్రభుత్వ బాధ్యతలను వదులుకోకుంటే భారతదేశ భవిష్యత్తు మరియు భవిష్యత్తు భిన్నంగా ఉండేవి. ఒకటి లేదా రెండు మినహాయింపులతో, మంత్రిత్వ శాఖలు గొప్ప ఉత్సాహంతో, సామర్థ్యం మరియు అవగాహనతో పనిచేశాయి, తద్వారా “కాంగ్రెస్ శ్రేణులలో నిర్మాణాత్మక రాజనీతిజ్ఞత” ఉనికిని ప్రదర్శించింది. మద్రాసులో సి.రాజగోపాలాచారి, యునైటెడ్ ప్రావిన్స్‌లో గోవింద్ బల్లభ్ పంత్, బొంబాయిలో బాల్ గంగాధర్ క్షేర్ మరియు నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్‌లో డాక్టర్ ఖాన్ సాహిబ్ తమ ప్రావిన్సుల విధినిర్వహణలో రాజనీతిజ్ఞతలో గొప్ప ఎత్తులకు ఎదిగారు. మూడు కాంగ్రెసేతర ప్రావిన్స్‌లలో రెండింటిలో, ప్రముఖ మంత్రిత్వ శాఖలు, వీటిలో ఏ ఒక్కటి కూడా ముస్లిం లీగ్‌కు విధేయత చూపలేదు, ముందుకు చూసే వ్యక్తులచే నాయకత్వం వహించబడింది. అయినప్పటికీ, సింధ్ వ్యవహారాలు స్థిరమైన స్థితిలో ఉన్నాయి.

మద్రాస్, సెంట్రల్ ప్రావిన్సులు, యునైటెడ్ ప్రావిన్సులు, బీహార్ మరియు ఒరిస్సా. కొంతకాలం తర్వాత, నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్ కూడా దాని నియంత్రణలోకి వచ్చింది. చాలా నెలల తర్వాత అస్సాంలో కాంగ్రెస్ సంకీర్ణ మంత్రివర్గం ఏర్పడింది. ఆ విధంగా పార్టీ పదకొండు బ్రిటిష్ ఇండియన్ ప్రావిన్సులలో ఎనిమిదింటిలో కమాండింగ్ స్థానాన్ని పొందింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్య డిమాండ్‌కు సంబంధించి బ్రిటన్ యుద్ధం మరియు శాంతి లక్ష్యాల సమస్యపై 1939 అక్టోబర్‌లో కాంగ్రెస్ తన ప్రభుత్వ బాధ్యతలను వదులుకోకుంటే భారతదేశ భవిష్యత్తు మరియు భవిష్యత్తు భిన్నంగా ఉండేవి. ఒకటి లేదా రెండు మినహాయింపులతో, మంత్రిత్వ శాఖలు గొప్ప ఉత్సాహంతో, సామర్థ్యం మరియు అవగాహనతో పనిచేశాయి, తద్వారా “కాంగ్రెస్ శ్రేణులలో నిర్మాణాత్మక రాజనీతిజ్ఞత” ఉనికిని ప్రదర్శించింది. మద్రాసులో సి.రాజగోపాలాచారి, యునైటెడ్ ప్రావిన్స్‌లో గోవింద్ బల్లభ్ పంత్, బొంబాయిలో బాల్ గంగాధర్ క్షేర్ మరియు నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్‌లో డాక్టర్ ఖాన్ సాహిబ్ తమ ప్రావిన్సుల విధినిర్వహణలో రాజనీతిజ్ఞతలో గొప్ప ఎత్తులకు ఎదిగారు. మూడు కాంగ్రెసేతర ప్రావిన్స్‌లలో రెండింటిలో, ప్రముఖ మంత్రిత్వ శాఖలు, వీటిలో ఏ ఒక్కటి కూడా ముస్లిం లీగ్‌కు విధేయత చూపలేదు, ముందుకు చూసే వ్యక్తులచే నాయకత్వం వహించబడింది. అయినప్పటికీ, సింధ్ వ్యవహారాలు స్థిరమైన స్థితిలో ఉన్నాయి.

బొంబాయిలో కాంగ్రెస్ శాసనసభా పక్ష నేత ఎంపికలో కొంత ఇబ్బంది ఏర్పడింది. సాధారణంగా, బొంబాయిలో బ్రిటీష్ బ్యూరోక్రాట్ల దౌర్జన్యాన్ని ధైర్యంగా బహిర్గతం చేయడం ద్వారా జాతీయ ఖ్యాతిని పొందిన పార్సీ దేశభక్తుడైన K.F.నారిమన్‌కు ఆ ప్రత్యేకత చెంది ఉండాలి. అతను నగరం యొక్క అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మేయర్లలో ఒకడు మరియు వారి లక్ష్యంలో తన అవిశ్రాంత శ్రమతో పౌరుల హృదయాలను గెలుచుకున్నాడు. కాంగ్రెస్ శ్రేణుల్లో ఉన్నత స్థానంలో నిలిచి జాతీయ నాయకుల గౌరవాన్ని పొందారు. కానీ 1934లో సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీకి ఎన్నికల సమయంలో అతని ఆశ్చర్యకరమైన ప్రవర్తన అతని అభ్యర్థిత్వాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది.

జూలై 1937లో బొంబాయి మంత్రిత్వ శాఖ నాయకత్వం. 1934లో, కాంగ్రెస్ బొంబాయి నగరం నుండి సెంట్రల్ లెజిస్లేచర్‌లో రెండు స్థానాల్లో పోటీ చేయాలని నిర్ణయించుకుంది మరియు దాని అభ్యర్థులుగా డాక్టర్. G. V. దేశ్‌ముఖ్ మరియు నారిమన్‌లను ప్రతిపాదించింది. అక్టోబరులో, నారిమన్ తన స్నేహితుడు, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థుల ప్రత్యర్థి సర్ కోవాస్జీ జహంగీర్‌ను గెలిపించాలనే స్పష్టమైన ఉద్దేశ్యంతో సమర్థించలేని కారణాలతో పదకొండో గంటకు ఎన్నికల నుండి వెనక్కి తగ్గారు.

గతంలో అభ్యర్థిగా నిలబడేందుకు నిరాకరించిన మున్షీ, ఇప్పుడు సర్దార్ పటేల్ ఉల్లంఘనలోకి అడుగుపెట్టాలని ఒత్తిడి తెచ్చారు. అప్పుడు మరియు చాలా కాలం తరువాత, బొంబాయి కాంగ్రెస్‌కు బలమైన స్థానంగా ఉంది మరియు దేశ్‌ముఖ్ మరియు మున్షీ ఇద్దరూ విజయం సాధిస్తారని విశ్వసించడానికి అన్ని కారణాలు ఉన్నాయి. అయితే అప్పటి బాంబే ప్రావిన్షియల్ కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న నారిమన్ పోలింగ్ బూత్‌లకు వెళ్లి కొన్ని వార్డుల్లోని ఓటర్లు తమ రెండు ఓట్లను దేశ్‌ముఖ్‌కు వేయాలని సూచించారు, మున్షీ ఇప్పటికే గెలిచిన ఓట్లను సాధించారని చెప్పారు. ఈ విన్యాసాలకు ధన్యవాదాలు, సర్ కోవాస్జీ 18,140 ఓట్లతో విజయం సాధించగా, మున్షీకి 17,015 ఓట్లు వచ్చాయి. కాంగ్రెస్ అభ్యర్ధి ఓటమి దేశవ్యాప్త దిగ్భ్రాంతిని కలిగించింది, ఎందుకంటే బొంబాయి చాలాకాలంగా భారత జాతీయవాదానికి అత్యంత చెరగని ఫౌంటెన్‌గా పరిగణించబడింది. ఈ ఎపిసోడ్‌లో నారిమన్ సమర్థించలేని పాత్రను క్షమించలేదు. అతను 1932లో ప్రచురించిన ఒక బుక్‌లెట్‌లో మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంపై కఠినంగా వ్యవహరించడం ద్వారా బాంబే ప్రీమియర్‌షిప్‌కు అభ్యర్థిత్వం కోసం అతను మరింత పిచ్‌ను అణిచివేసాడు. అలాంటి వ్యక్తి నాయకత్వం వహిస్తే తాను ఏ మంత్రిత్వ శాఖలోనూ పనిచేయనని మున్షీ ప్రకటించాడు. *

మున్షీని బాంబే ప్రీమియర్‌షిప్‌కి ఎదగడానికి ఒక వర్గం అభిప్రాయం. సర్దార్ పటేల్ కంటే తక్కువ వ్యక్తి ఆ పదవికి ఉత్తమ వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు. మరాఠీ మాట్లాడే కాంగ్రెస్‌కు వ్యతిరేకంగా నారిమన్ ప్రచారం చేయడంతో పాటు

అయితే శాసనసభ్యులు మున్షీని ఎంపిక చేసుకునే అవకాశం లేదు. అందువల్ల, బొంబాయి శాసనసభలో పార్టీకి Khcr నాయకత్వం వహించాలని నిర్ణయించారు. మున్షీ తన కొత్త నాయకుడిని ఉన్నతమైన ఆదర్శాలు కలిగిన వ్యక్తిగా మరియు గాంధీయిజాన్ని హృదయపూర్వకంగా విశ్వసించే మరియు ఆచరించే వ్యక్తిగా గొప్ప గౌరవాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. అంతేకాకుండా, ఖేర్ గొప్ప సంస్కృత పండితుడు, ఇది ఇద్దరికీ సన్నిహితంగా ఉండటానికి మరింత సాధారణ స్థలాన్ని అందించింది. మున్షీ మంత్రివర్గంలోకి ప్రవేశించడానికి మార్గం సుగమం అయినప్పుడు, అతనికి పోర్ట్‌ఫోలియో గురించి గొప్ప ఆశ్చర్యం ఎదురుచూసింది. చట్టం మరియు విద్యా శాఖలు రెండింటినీ తన ఆధీనంలో ఉంచుకోవాలని ఆయన కోరుకున్నారు, అయితే ఒక హోం మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలు చేపట్టేందుకు ఒప్పించారు. మంత్రి పదవిలో విపరీతమైన ఆర్థిక నష్టం జరిగినప్పటికీ అతను తన కొత్త బాధ్యతను సంతోషంగా అంగీకరించాడు. కాంగ్రెస్‌ మంత్రులు నెలవారీ జీతం రూ. 500/-. మహాత్మా వారు కేవలం రూ. 75/- ఒక నెల. మున్షీ తన కొత్త స్థానం యొక్క ఆర్థిక చిక్కులను అంచనా వేయడంలో ఒక్క క్షణం కూడా వృధా చేయలేదు. మంత్రివర్గంలో తన సహోద్యోగులుగా ప్రతిభావంతులైన వ్యక్తుల బృందం ఉందని, ప్రభుత్వాన్ని నడపడంలో కాంగ్రెస్ ప్రయోగాన్ని విజయవంతం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నందుకు ఆయన సంతోషించారు. అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన న్యాయవాది మరియు స్వతంత్ర శాసనసభ్యుడు అయిన మహమ్మద్ యాసిన్ నూరి మంత్రిత్వ శాఖలో ముస్లిం సభ్యుడు.

సారూప్య భావాలు కలిగిన వ్యక్తులతో కూడిన ఖేర్ మంత్రిత్వ శాఖ సమిష్టి బాధ్యత సూత్రంపై నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ క్రమశిక్షణ కలిగిన బృందంగా పనిచేసింది. మంత్రివర్గం ఎలా పనిచేసిందో మున్షీ వివరించారు. “ప్రతి క్యాబినెట్ సమావేశానికి ముందు”, “మంత్రులు అనధికారికంగా సమావేశమై, ఎజెండాలోని విషయాలను చర్చించారు మరియు నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు” అని రాశారు. తర్వాత మంత్రివర్గం సమావేశమైనప్పుడు, గవర్నర్ అధ్యక్షతన, చర్చలు అధికారికంగా మరియు రంగులేనివి. ఇన్‌చార్జ్ మంత్రి ఎడతెరిపి లేకుండా ఏకపాత్రాభినయం చేయగా గవర్నర్ అధికారికంగా తన అంగీకారాన్ని తెలిపారు.

పదం లేదా రెండు, అర్థం చేసుకునే చిరునవ్వుతో పదవిని అంగీకరించడం”.* లార్డ్ బ్రబౌర్న్ మరియు అతని వారసుడు సర్ రోజర్ లుమ్లీ ఇద్దరూ అవగాహన ఉన్న వ్యక్తులు మరియు ఖేర్ మంత్రిత్వ శాఖతో తమ వ్యవహారాల్లో రాజ్యాంగ సంక్షోభాన్ని రేకెత్తించకూడదని నిశ్చయించుకున్నారు. అలా చేయడానికి తగినంత సాకులను కనుగొన్నారు. కొత్త ప్రాంతీయ స్వపరిపాలన వ్యవస్థ విజయవంతం కావడానికి వైట్‌హాల్ మరియు న్యూ ఢిల్లీ యొక్క ఆందోళనను వారు పూర్తిగా పంచుకున్నారు. మున్షీ పదే పదే సాక్ష్యమిచ్చినట్లుగా, బ్యూరోక్రసీలోని బ్రిటీష్ సిబ్బంది కూడా ఈ ప్రయోగాన్ని నిరాశపరచకూడదనే ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నారు.

ప్రభుత్వ పనికి సంబంధించిన రాజ్యాంగపరమైన అంశాలకు మున్షీ బాధ్యత వహించారు. అత్యంత జాగరూకతతో జనాదరణ పొందిన మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క హక్కులు, అధికారాలు మరియు రోగనిరోధకతలను కాపాడతాడని అతను విశ్వసించబడవచ్చు. హోం పోర్ట్‌ఫోలియో బాధ్యతలు స్వీకరించిన పక్షం రోజులలో, కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి రావడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను ప్రశంసించాలని ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ప్రజల పౌర హక్కులను, ప్రాథమిక హక్కులను పరిరక్షిస్తామని, అత్యవసర చర్యల కింద వారు పడుతున్న ఇబ్బందులను తొలగిస్తామని హామీ ఇచ్చింది. అదే సమయంలో, “ఏదైనా వస్తువును ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో వ్యవస్థీకృత లేదా అసంఘటిత హింసను ఉపయోగించడంతో కూడిన వర్గ ద్వేషం మరియు ఆలోచనల వ్యాప్తిని నిరోధించడానికి అన్ని చర్యలు తీసుకోవడం” ప్రభుత్వ హక్కును నొక్కి చెప్పింది. జనాదరణ పొందిన ప్రభుత్వానికి చెడ్డపేరు తీసుకురావడానికి లేదా ప్రావిన్స్ యొక్క ఆర్థిక పురోగతికి ఆటంకం కలిగించడానికి వారు చేసే ప్రయత్నాలను సహించబోమని విఘాతం కలిగించేవారికి, మతవాదులకు మరియు ఇతరులకు ఇది స్పష్టమైన హెచ్చరిక. మున్షీ శాంతిభద్రతలను ఉల్లంఘించకూడదని గట్టిగా విశ్వసించారు మరియు దానిని బలోపేతం చేయడానికి ఎంత దూరం వెళ్లడానికైనా సిద్ధమయ్యారు. గొప్ప జర్మన్, గోథే ఇలా చెప్పలేదా: “నేను రుగ్మతతో బాధపడటం కంటే అన్యాయం చేస్తాను”.

మీ – గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -29-7-24-ఉయ్యూరు ‘

ఆధునిక భారత దేశ నిర్మాత  శ్రీ కె..ఎం. మున్షి జీవిత చరిత్ర -18

నిజానికి, క్రౌన్ పారామౌంట్సీ ముగిసే వరకు, నిజాం తన నిజమైన స్థితిని మరచిపోనివ్వలేదు. లార్డ్ రీడింగ్ మార్చి 27, 1926 నాటి మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్ బేరార్ ప్రశ్నపై చేసిన వాదనలకు తిరిగి రావడం చిరస్మరణీయం. వైస్రాయ్ ఇలా ప్రకటించాడు: “మీ ఉన్నత స్థాయికి చెందిన “విశ్వసనీయ మిత్రుడు” అనే బిరుదు మీ ప్రభుత్వాన్ని బ్రిటీష్ కిరీటం యొక్క పారామౌంట్సీ క్రింద ఉన్న ఇతర రాష్ట్రాల నుండి వేరుగా ఉన్న వర్గంలో ఉంచే ప్రభావాన్ని కలిగి ఉండదని నేను జోడిస్తాను”. అదే సంవత్సరంలో, హైదరాబాద్‌లోని బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ రాష్ట్రం యొక్క సరైన రాజ్యాంగ స్థానాన్ని పేర్కొంటూ ఒక మెమోరాండంను రూపొందించారు. అంతగా తెలియని ఈ పత్రం యొక్క ప్రాముఖ్యత దాని గురించి కొంత వివరణాత్మక సూచనను కోరుతుంది. ఇది ఇలా చెబుతోంది: “ఇది (హైదరాబాద్) బ్రిటీష్ సంబంధానికి దాని ఉనికికి రుణపడి ఉందనడంలో సందేహం లేదు. అసఫియా కుటుంబం 1800లో దక్కన్‌లో బలంగా వేళ్లూనుకుంది; నిజానికి, ఇది ఎప్పుడూ విదేశీగా నిలిచిపోలేదని చెప్పవచ్చు. బ్రిటీష్ వారు లేకుండా, మరాఠా పునరుజ్జీవనానికి వ్యతిరేకంగా, రాష్ట్రంలో నివాసం ఉండే కొద్దిమంది ముస్లింలపైనే అది ఆధారపడి ఉండాలి. పూర్తిగా తనకే వదిలేస్తే ఇప్పటి నిజాం ఇంకెంత కాలం అయినా తనను తాను కాపాడుకోగలడా అనేది సందేహమే”.

రాష్ట్రం యొక్క బహుభాషా కూర్పుపై దృష్టిని కేంద్రీకరించిన పత్రం యొక్క గ్రహణశీల రచయిత, నిజాం నియంత్రణ నుండి వైదొలగడానికి మూడు భాషా ప్రాంతాలైన ఆంధ్ర, మరాఠ్వాడా మరియు కర్ణాటక యొక్క బలమైన కదలికను మంచి ప్రభుత్వం మాత్రమే తటస్థీకరిస్తుంది. పాలకుడు తన రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో తన “నిరంకుశ నిరంకుశత్వాన్ని” మృదువుగా చేయడానికి ఏమాత్రం మొగ్గు చూపలేదని నివాసి “విచారంతో” గమనించాడు. నిజాం యొక్క రాజ్యాంగ హోదా గురించి, పత్రం ఎత్తి చూపింది: “అంతర్గత సార్వభౌమాధికారంపై ఉన్న పరిమితులు పారామౌంట్‌సీని సూచిస్తాయి, ఇతర చోట్ల వలె పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందినట్లు చూపబడింది”. బ్రిటీష్ వారితో రాజకీయ సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడానికి ముందు తాను కలిగి ఉన్న స్థానాన్ని తన రాష్ట్రానికి పునరుద్ధరించాలని నిజాం చేసిన విజ్ఞప్తిని రెసిడెంట్ నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరించారు.

బ్రిటీష్ రక్షణ లేకుండా, రాష్ట్ర ప్రజలు త్వరలో ప్రజావ్యతిరేక ప్రభుత్వాన్ని “తుడిచిపెట్టుకుపోతారు” అని ఆయన అన్నారు. “హైదరాబాద్‌లో నిరంకుశమైన నిరంకుశత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడాన్ని అనుమతించడం వాస్తవానికి అసాధ్యమైనది, ఒడంబడిక లేదా ఏ ఒడంబడిక కాదు” అని ఆయన పూర్తి ముగింపుతో ప్రకటించారు. ముందుగా ఉన్న సార్వభౌమాధికారం గురించి నిజాం వాదన, మనం ఇంతకు ముందు చూసినట్లుగా, ఒక పురాణం.

బ్రిటీష్ ఉపసంహరణ తర్వాత హైదరాబాద్ సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం కోసం ఎంపిక చేసుకుంటుందని ప్రకటించినప్పుడు నిజాం చరిత్రలోని ఈ తిరుగులేని వాస్తవాలన్నింటినీ పక్కన పెట్టాడు. మే 1946 నాటి బ్రిటీష్ క్యాబినెట్ మెమోరాండంపై దృష్టి పెట్టడం ద్వారా అతను ఈ వైఖరిని తీసుకున్నాడు. జూన్ 12, 1947న విడుదల చేసిన ఒక ఫర్మాన్‌లో, “సమీప భవిష్యత్తులో పరమ శక్తి యొక్క నిష్క్రమణ చట్టం యొక్క ఫలితం నేను చేస్తాను. స్వతంత్ర సార్వభౌమ స్థితిని పునఃప్రారంభించడానికి అర్హులు అవుతారు”. ఇది చాలా అసంబద్ధమైన వాదన. అతని పూర్వీకుడు, ఖమరుద్దీన్, మొఘల్ చక్రవర్తుల సుబేదారు మాత్రమే. మరాఠాలు సంకల్పించినట్లయితే మరియు నిజాంలు బ్రిటిష్ వారి రక్షణను పొందకపోతే అతను మరియు అతని వారసులు అధికారం నుండి తొలగించబడతారు. కాబట్టి ఏ సమయంలోనూ హైదరాబాదు స్వతంత్ర లేదా ప్రామాణికమైన రాష్ట్రం కాదు. నిజాం తన రాజవంశం యొక్క స్థితిగతుల గురించి అసభ్యకరమైన వాదనలు చేయడం ద్వారా చరిత్రను తప్పుపట్టలేకపోయాడు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన వెంటనే, ప్రభుత్వం తన రాష్ట్రాన్ని కొత్త డొమినియన్‌లోకి తీసుకురావాలని కోరింది. సమస్యను పరిశీలించేందుకు రెండు నెలల సమయం కావాలని ఆయన చేసిన విజ్ఞప్తిని వెంటనే అంగీకరించారు. మంచి హమ్మింగ్ మరియు హావింగ్ తర్వాత మరియు అతని కట్టుబాట్లను గౌరవించాలనే ఉద్దేశ్యం లేకుండా, మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ నవంబర్ 29, 1947న స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. అతనికి అత్యంత అనుకూలమైన షరతులు మంజూరు చేయబడినప్పటికీ, అతను ఒప్పందాన్ని విస్మరించడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు. “స్వతంత్ర సార్వభౌమాధికారం” యొక్క ఎండమావి.

హైదరాబాద్‌లో భారత ఏజెంట్ జనరల్‌గా మున్షీని ఎదుర్కొన్న పని యొక్క పరిమాణాన్ని అంచనా వేయడానికి ముందు,

రాష్ట్రం గురించి కొన్ని వాస్తవాలు సంబంధితంగా ఉంటాయి. ఈ రాష్ట్రం భారతదేశంలోనే అతిపెద్దది మరియు 82,698 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంతో, ఇంగ్లండ్ మరియు స్కాట్లాండ్‌ల కంటే ఇది పెద్దదిగా ఉంది. హైదరాబాద్ ల్యాండ్‌లాక్డ్ మరియు ఇండియన్ యూనియన్ యొక్క “బొడ్డు”గా ఉంది. రాష్ట్రంలో 16,338,534 మంది జనాభా ఉన్నారు, వీరిలో హిందువులు 13,310,045 మంది మరియు ముస్లింలు 2,097,475 మంది ఉన్నారు. ఇది మూడు ప్రధాన భాషా ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. నిజాం పాలనలో సంధ్యా సమయంలో కమ్యూనిజం వేడి పుట్టించిన తెలంగాణ, దాదాపు సగం రాష్ట్రాన్ని కవర్ చేసింది, దాని తొమ్మిది మిలియన్ల ప్రజల మాతృభాష తెలుగు. నాలుగు మిలియన్ల మంది ప్రజలు మరాఠీ మాట్లాడే తదుపరి అతిపెద్ద ప్రాంతం మరాఠ్వాడా, మూడవ ప్రాంతం కర్ణాటకకు చెందిన భాగం మరియు రెండు మిలియన్లకు పైగా కన్నడ మాట్లాడే ప్రజలు నివసించారు. ఈ బహుభాషా రాజ్యంపై ఒక నిరంకుశుడు అధ్యక్షత వహించాడు, అతని ప్రభుత్వం “ఫాసిస్ట్ మైనారిటీ” ద్వారా బలపడింది. రాష్ట్రం సహజ వనరులతో సమృద్ధిగా ఉంది, కానీ దోపిడీకి గురికాలేదు, అయితే దాని mler ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్న వ్యక్తిగా పేరుపొందింది. అణచివేత భూస్వామ్య వ్యవస్థ రైతాంగాన్ని సంపూర్ణ దుస్థితికి తగ్గించింది, తద్వారా పేదరికం ఉన్న జిల్లాల్లో కమ్యూనిజం ఆధిక్యతను పొందేందుకు మార్గం సుగమం చేసింది. పరిపాలన బంధుప్రీతి, లంచం మరియు అవినీతితో చాలా లోతుగా మునిగిపోయింది, విప్లవాత్మక మార్పులే దానిని ప్రక్షాళన చేయగలవని కొంతమంది పరిశీలకులు భావించారు. ఈ దుర్భరమైన పరిస్థితి రజాకార్ల యొక్క హద్దులేని కార్యకలాపాల వల్ల మరింత దిగజారింది, వారి అలా హజ్రత్‌కు మద్దతుగా విస్తృతమైన తీవ్రవాదాన్ని అభ్యసించిన సాయుధ నిరాశాజనుల పెద్ద బృందం; నిజాం. ఈ హింసాత్మక పోకిరీల జనరల్సిమో కాసిం రజ్వీ, బయటి వ్యక్తి.

మున్షీ పతనానికి ముందు హిస్ ఎక్సాల్టెడ్ హైనెస్ మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ఏడవతో జరిగిన మొదటి మరియు ఏకైక ఎన్‌కౌంటర్ అసాధారణంగా ఫలించలేదు. అటువంటి విస్తృత ఖ్యాతి ఉన్న వ్యక్తిని కలవాలనే ఆలోచన భారతీయ ప్రతినిధికి “కొద్దిగా ఉత్తేజకరమైనది”. రాష్ట్ర ప్రధానమంత్రి మీర్ లైకాలీ, మున్షీతో పాటు

జనవరి 9, 1948న కింగ్ కోఠిలోని ఆయన నివాసంలో పాలకుడిని పిలిచారు. అతను ప్యాలెస్‌లో చూసినది మున్షీ యొక్క స్వంత మాటలలో ఉత్తమంగా వివరించబడింది: “మేము కారులో నుండి బయటికి రాగానే, వరండాలో నిలబడి ఉన్న ఒక సన్నని వృద్ధుడిని నేను చూశాను. అతను వాడిపోయిన ఫెజ్, చిమ్మట తిన్న మఫ్లర్, పాత షేర్వానీ మరియు పైజ్మా ధరించాడు, అవి మొదట టైలర్ షాప్ నుండి వచ్చినప్పుడు చివరిగా నొక్కబడ్డాయి. ఈ వ్యక్తిని సరిగ్గా ఉంచడం నాకు కష్టంగా ఉంది. కానీ తగిన హైదరాబాద్ శైలిలో లైక్ అలీ యొక్క చాలా తక్కువ మరియు గౌరవప్రదమైన విల్లు ఎటువంటి సందేహాలకు తావు ఇవ్వలేదు. శ్రేష్ఠుల సన్నిధిలో నిలబడ్డాను”.

నిజాం రూపురేఖలు, వస్త్రధారణ చూసి ఆశ్చర్యపోయేది ఒక్క మున్షీ కాదు. మరికొందరు ఇలాగే అవాక్కయ్యారు. లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్‌తో పాటు భారతదేశానికి వెళ్లిన అలన్ కాంప్‌బెల్-జాన్సన్, పురాణ విచ్ఛేదన కార్యకలాపాలలో అతనికి సహాయం చేయడానికి, మే 15, 1948న హైదరాబాద్‌లో నిజాంను పిలిచాడు. అతను ఇలా వ్రాశాడు: “మీర్ లైక్ అలీ ఒక పెద్ద సెట్టీపై దాదాపు కనిపించకుండా కూర్చున్న హిజ్ ఎక్సాల్టెడ్ హైనెస్‌ని నాకు పరిచయం చేయడానికి ముందుకు వచ్చాడు. నేను అతని థ్రెడ్-బేర్ రూపాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాను మరియు నేను అతని సమక్షంలో ఉన్నానని గ్రహించలేకపోయాను, కానీ నేను అతనిని తగిన మర్యాదతో పలకరించడానికి సమయానికి నన్ను కలిసి లాగాను. సందర్శకుడు హైదరాబాద్ పాలకుడు శారీరకంగా కుంగిపోయినప్పటికీ మానసికంగా అప్రమత్తంగా మరియు అతని అధ్యాపకులను పూర్తిగా నియంత్రించడాన్ని గమనించాడు. అతను “అహంకారం మరియు ఇరుకైనవాడు, కానీ అతని సొంత మైదానంలో బలీయమైనది”. అతను లొంగని మరియు దూకుడుగా ఉండేవాడు మరియు ఇతర రాకుమారులను కేవలం కులీనులుగా తొలగించాడు, వీరికి కొన్ని “మర్యాదలు” దక్కాయి!* మున్షీతో ఇండో-హైదరాబాద్ సమస్య గురించి ఎటువంటి చర్చ జరగకుండా నిశితంగా తప్పించుకుంటూ, నిజాం తన నిబంధనలను ప్రభుత్వానికి తెలియజేసినట్లు చెప్పాడు. భారతదేశం యొక్క. ఆ నిబంధనలు ఏమిటి మరియు అవి ఎంత విపరీతమైనవి అనేవి ప్రస్తుతం చర్చించబడతాయి. మున్షీతో అతని చర్చ చాలా అసంబద్ధమైన విషయాలను స్వీకరించింది.

భారత ప్రభుత్వానికి తాను చేసిన సవాలులో తనకు శక్తివంతమైన మద్దతు ఉందని నిజాం నమ్మాడు. బ్రిటీష్ ఆధిపత్యానికి అతని రాజవంశం సమర్పించడం చాలా కాలం కొనసాగింది, ఆ ఏర్పాటుకు ముగింపు ఉంటుందని అతను నమ్మడానికి నిరాకరించాడు. ఆగస్ట్ 14, 1947 రాత్రి చివరి బ్రిటీష్ రెసిడెంట్‌కు ఇచ్చిన విందులో ఆయన ఇలా అన్నారు: “బ్రిటీష్ కామన్వెల్త్ అని పిలువబడే నేషన్స్ కుటుంబంలో ఉండాలనేది ఇప్పటికీ నా కోరిక మరియు హైదరాబాద్ కోరిక. ఇన్ని సంవత్సరాల స్నేహం తర్వాత, హైదరాబాద్‌ను బ్రిటన్‌తో బంధించే సంబంధాలు తెగిపోవని నేను విశ్వసిస్తున్నాను. స్పష్టంగా, ఈ వ్యక్తికి బ్రిటన్ భారతదేశం కంటే దగ్గరగా ఉంది, ఇది అతని దృష్టిలో బహుశా విదేశీ దేశం. అవుట్‌గోయింగ్ రెసిడెంట్, హెర్బర్ట్, కొన్ని మాటలు చెప్పడం ద్వారా ఏమీ కోల్పోలేదు. అతను ఇలా అన్నాడు: “వారి మధ్య (హైదరాబాద్ మరియు గ్రేట్ బ్రిటన్) త్వరలో ఒక కొత్త సంబంధం ఏర్పడుతుందని మరియు అది అంతరించిపోతున్నట్లుగా నిరూపించబడుతుందనే ఆశతో నేను మీ శ్రేష్ఠమైన హైనెస్‌తో చేరాను”. నివాసి భవిష్యవాణి. అతను స్వేచ్చా భారత ప్రభుత్వం చాలా కాలం పాటు కొనసాగుతుందని అతను ఊహించలేదు, తద్వారా అతను తిరిగి రావడానికి ఎక్కువ కాలం ఉండదు. భారత ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలను దెబ్బతీయడానికి అతను తన శక్తి మేరకు అన్నీ చేశాడు. రెసిడెన్సీ ఫైళ్లను ధ్వంసం చేయడంతో పాటు మూడు మిలటరీ బ్యారక్‌లను నిజాంకు అప్పగించాడు. హెరోడ్ అవుట్-హెరోడింగ్‌లో తరువాతి నెమ్మదిగా లేదు. “బ్రిటీష్ వారు భారతదేశం నుండి వెళ్ళినప్పుడు, నేను స్వతంత్ర సార్వభౌమాధికారిని అవుతాను” అని అతను ప్రకటించాడు.* భారతదేశంలో తమ వృత్తి పోయినట్లు గుర్తించిన ఒక జంట జర్నలిస్టులతో సహా అనేక మంది బ్రిటిష్ జాతీయులు నిజాంతో ఉమ్మడిగా పనిచేశారు మరియు అతనిలో అతనికి సహకరించారు. ఈ దేశానికి వ్యతిరేకంగా సైనిక సన్నాహాలు మరియు ప్రచారం. బహుశా, అటువంటి మద్దతు అతనికి న్యూఢిల్లీని ధిక్కరించడానికి ధైర్యం కలిగించింది.

కోర్సు. అభూత కల్పనతో కూడిన రెండు-దేశాల సిద్ధాంతం ఆధారంగా పాకిస్తాన్ పుట్టుక ఒక అద్భుతానికి కొంచం తక్కువ కాదు మరియు ఉపఖండంలోని ముస్లింలలో వారి సంఘీభావం గురించి అపూర్వమైన అవగాహనను సృష్టించింది. దాని పాలకుడి మతం కారణంగా రాష్ట్రానికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి ఉంది మరియు అతనిని తన స్థానం నుండి తొలగించినట్లయితే మొత్తం ఇస్లామిక్ ప్రపంచం ఆగ్రహానికి గురవుతుందని కోరికగా భావించబడింది. అతను పాకిస్తాన్ స్థాపకుడు జిన్నాలో తన “కారణానికి” గట్టి మద్దతుదారుని కనుగొన్నాడు. అంతకుముందు, బలీయమైన ఖైద్-ఇ-ఆజం నిజాం తన ముందు కాళ్ళు చాచి, నోటిలో సిగార్‌తో కూర్చున్నప్పుడు అతని స్థానాన్ని చూపించాడు. అతను కోపంగా వచ్చిన వ్యక్తిని ఇలా అడిగాడు: “నేను ఎవరో నీకు తెలుసా? హైదరాబాద్ నిజాం పట్ల మీరు ఇలాగే ప్రవర్తిస్తున్నారా”# జిన్నా వెంటనే తనను తాను సరిదిద్దుకున్నాడు, కానీ తుఫాను పేలింది, క్షమాపణలు పరిస్థితిని తగ్గించలేకపోయాయి.

భారత ఐక్యతకు విఘాతం కలిగించే ఉమ్మడి లక్ష్యాన్ని అనుసరించి విరోధులు తర్వాత తమ పొదుపును పాతిపెట్టారు. జూన్ 1, 1948న, ఇప్పుడు పాకిస్తాన్ గవర్నర్ జనరల్‌గా ఉన్న జిన్నా, హైదరాబాద్ “స్వతంత్ర సార్వభౌమ రాజ్యమని” ప్రకటించాడు మరియు “పాకిస్తాన్ ముస్లింలు మాత్రమే కాదు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ముస్లింలు హైదరాబాద్ పోరాటంలో పూర్తిగా సానుభూతి పొందారు. ”. హైదరాబాద్ సమస్యపై అతని మాటలు అంతర్జాతీయ చట్టం మరియు నైతికత యొక్క అన్ని నిబంధనలపై ఆగ్రహం మరియు భారతదేశ దేశీయ వ్యవహారాలలో స్థూల జోక్యాన్ని ఏర్పరిచాయి. అయినప్పటికీ, వాటిలో అంతర్గత విలువ లేదు. అంతకుముందు, భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రానికి సహాయం చేయడానికి పాకిస్తాన్ సిద్ధంగా ఉందా అని అప్పటి హైదరాబాద్ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న ఛతారీ నవాబ్ అతన్ని అడిగినప్పుడు, అతని సమాధానం ప్రతికూలంగా ఉంది. నిజాం అయితే, కారణాన్ని చూడకుండానే ఉన్నాడు. రూ.లక్ష అప్పు ఇచ్చాడు. స్టాండ్‌స్టిల్ అగ్రిమెంట్ స్ఫూర్తికి విరుద్ధమైన పాకిస్థాన్‌కు 20 కోట్లు. అతని మొదటి లక్ష్యం స్వతంత్ర సార్వభౌమాధికారాన్ని పొందడం.

అతను ఈ ప్రయత్నంలో విఫలమైతే, అతను తన రాష్ట్రాన్ని పాకిస్తాన్‌లో చేర్చడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, అలాంటి చర్య భౌగోళిక నిర్బంధాలను ఉల్లంఘించినప్పటికీ.

నిజాం స్వప్న స్వప్నభూమిలో జీవించడానికి ఇష్టపడే స్వయం సంకల్పం కలిగిన నిరంకుశుడు, కానీ అతను ఆవేశపూరితమైన మతవాదుల ప్రభావానికి లోనయ్యే వరకు, అతను తెలివిగా తన సలహాదారులను ఎన్నుకున్నాడు. ఆగష్టు 1946లో, అతను ఛతారీ నవాబ్ స్థానంలో సర్ మీర్జా ఇస్మాయిల్ అతని ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. సర్ మీర్జా మైసూర్ దివాన్‌గా పేరు తెచ్చుకున్న మొదటి స్థాయి నిర్వాహకుడు, భారతదేశంలో అత్యంత జ్ఞానోదయం పొందిన మరియు రెండవ అతిపెద్ద సంస్థానం. అతను ప్రధాన రాజస్థాన్ రాష్ట్రం జైపూర్‌లో కూడా పనిచేశాడు మరియు అక్కడ అనేక ప్రగతిశీల చర్యలను ప్రవేశపెట్టడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. హైదరాబాదులోని స్థానిక కాంగ్రెస్ నాయకులతో సహా చాలా మంది సరైన ఆలోచనాపరులు ఆయన రాకను చూసి సంతోషించారు మరియు ఆ భగ్న రాష్ట్రంలో త్వరలో కొత్త శకం ప్రారంభమవుతుందని ఆశించారు. అయితే, రాష్ట్రంలో శక్తిగా ఉన్న మతవాద ద్రోహులు ఆయనకు వ్యతిరేకంగా గట్టి పోటీనిచ్చినందున, అలాంటి అంచనాలన్నీ త్వరలోనే తారుమారయ్యాయి. మే 15, 1947న ప్రీమియర్‌గా తన పదవికి రాజీనామాను సమర్పించిన మీర్జా, తాను “ఇ వద్ద వ్యతిరేకించబడ్డానని ఫిర్యాదు చేశాడు.

అతను ఈ ప్రయత్నంలో విఫలమైతే, అతను తన రాష్ట్రాన్ని పాకిస్తాన్‌లో చేర్చడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, అలాంటి చర్య భౌగోళిక నిర్బంధాలను ఉల్లంఘించినప్పటికీ.

నిజాం స్వప్న స్వప్నభూమిలో జీవించడానికి ఇష్టపడే స్వయం సంకల్పం కలిగిన నిరంకుశుడు, కానీ అతను ఆవేశపూరిత మతవాదుల ప్రభావానికి లోనయ్యే వరకు, అతను తెలివిగా తన సలహాదారులను ఎన్నుకున్నాడు. ఆగష్టు 1946లో, అతను ఛతారీ నవాబ్ స్థానంలో సర్ మీర్జా ఇస్మాయిల్ అతని ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. సర్ మీర్జా మైసూర్ దివాన్‌గా పేరు తెచ్చుకున్న మొదటి స్థాయి నిర్వాహకుడు, భారతదేశంలో అత్యంత జ్ఞానోదయం పొందిన మరియు రెండవ అతిపెద్ద సంస్థానం. అతను ప్రధాన రాజస్థాన్ రాష్ట్రమైన జైపూర్‌లో కూడా పనిచేశాడు మరియు అక్కడ అనేక ప్రగతిశీల చర్యలను ప్రవేశపెట్టడంలో కీలకపాత్ర పోషించాడు. హైదరాబాదులోని స్థానిక కాంగ్రెస్ నాయకులతో సహా చాలా మంది సరైన ఆలోచనాపరులు ఆయన రాకను చూసి సంతోషించారు మరియు ఆ భగ్న రాష్ట్రంలో త్వరలో కొత్త శకం ప్రారంభమవుతుందని ఆశించారు. అయితే, రాష్ట్రంలో అధికారంలో ఉన్న మతోన్మాద దురాక్రమణదారులు ఆయనకు వ్యతిరేకంగా గట్టి పోటీ పడటంతో అటువంటి అంచనాలన్నీ త్వరలోనే తారుమారయ్యాయి. మే 15, 1947న ప్రీమియర్‌గా తన కార్యాలయానికి రాజీనామా సమర్పించిన మీర్జా, “నా అభిప్రాయం ప్రకారం, రాష్ట్రానికి ఆత్మహత్యాయత్నానికి దారితీసిన స్థానిక ముసల్మాన్‌లలోని ఒక నిర్దిష్ట వర్గం ప్రతి మలుపులోనూ తనను వ్యతిరేకిస్తున్నట్లు” ఫిర్యాదు చేశాడు. .

మంచి మనసున్న ఛతారీ నవాబు తన స్థానంలో తిరిగి నియమించబడ్డాడు, అయితే నిజాం తన అంతిమఘటన వైపు పరుగెత్తకుండా నిరోధించడానికి అతను చాలా శక్తిహీనుడయ్యాడు. జూలై 1947లో, అతను హైదరాబాద్‌ను భారతదేశంలోకి చేర్చే సమస్యపై చర్చలు జరిపేందుకు సర్ వాల్టర్ మాంక్టన్, సర్ సుల్తాన్ అహ్మద్ మరియు నవాబ్ అలీ యావర్ జంగ్‌లతో కలిసి న్యూఢిల్లీకి ఒక ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు మరియు నిజాంకు అనుకూలమైన నిబంధనలను పొందాడు. అక్టోబరు 18న ముసాయిదా ఒప్పందం ఖరారైంది. తొమ్మిది రోజుల తర్వాత, ఒప్పందంపై నిజాం సంతకంతో ప్రతినిధి బృందం ఢిల్లీకి తిరిగి రావడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, దాని సభ్యులను ఉంచిన ఇంటిని రజాకార్ల భయంకరమైన గుంపు చుట్టుముట్టింది. వాటిని నిరోధించడానికి పోలీసుల ఆపరేషన్

భారతదేశం, రాజధానికి వెళ్లడం నుండి. నిజాం తమ నాయకుడు కాసిం రజ్వీని పిలిపించాడు, అతను పాత ప్రతినిధి బృందాన్ని రద్దు చేసి, తెలివైన ఇత్తెహాద్ మతోన్మాది మరియు భారతదేశాన్ని ద్వేషించే నవాబ్ మొయిన్ నవాజ్ జంగ్ నాయకత్వంలో కొత్త ప్రతినిధిని నియమించమని అతనిని ఒప్పించాడు. కొత్త ప్రతినిధి బృందంలో మరో ఇత్తెహాద్ తీవ్రవాది అబ్దుర్ రహీమ్ ఉన్నారు. ప్రస్తుతం ఉత్తరప్రదేశ్ అని పిలువబడే యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ నుండి జమీందార్ అయిన ఛతారీ నవాబ్ నవంబర్ 1, 1947న తన పాదాల నుండి హైదరాబాద్ దుమ్మును కదిలించి, తన స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.

సర్ సుల్తాన్ అహ్మద్, మితవాద దృక్పథం ఉన్న వ్యక్తి, నిజాం సలహాదారుని కంటే కృతజ్ఞత లేని పని ఏదీ లేదని త్వరలోనే కనుగొన్నాడు. హైదరాబాద్ వెలుపల ఉన్న తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లి సర్ సుల్తాన్ ఇలా వ్రాశాడు: “దురదృష్టవశాత్తూ, ఇత్తెహాద్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న తీవ్ర ముస్లిం వ్యతిరేకత, గట్టిపడింది మరియు ఈ వ్యతిరేకతలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది మొయిన్ నవాజ్ జంగ్ మరియు హైదరాబాద్ ప్రభుత్వంలో బీహారీ కార్యదర్శి సయ్యద్ తకియుద్దీన్. , సర్ మీర్జాచే తొలగించబడ్డాడు. మొయిన్ నవాజ్ జంగ్ యొక్క బావమరిది మీర్ లైక్ అలీ నుండి కూడా ప్రతిపక్షాలు గొప్ప ఆర్థిక సహాయాన్ని పొందుతున్నాయని అనుమానించబడింది. నవాబ్ అలీ యావర్ జంగ్, తరువాత స్వేచ్ఛా భారతదేశంలో గొప్ప బాధ్యత మరియు గౌరవప్రదమైన పదవులు ఇవ్వబడ్డాయి, ఇత్తెహాద్ సమూహం కూడా ఇష్టపడలేదు. అతను బ్రిటన్ మరియు అమెరికాతో “రక్షణాత్మక కూటమి” గురించి చర్చలు జరపడానికి మీర్ లైక్ అలీతో కలిసి విదేశాలకు వెళ్లేందుకు సున్నితంగా తిరస్కరించాడు. నిజాం సేవలో హుందాగా వ్యవహరించే సహచరుల మాదిరిగానే, వాస్తవ పరిస్థితులను ఎదుర్కొనకుండా పాలకుడి మొండి వైఖరిని ఆయన ద్వజమెత్తారు. అతను ఒక షియా మరియు అతను రాజీనామా చేసినప్పుడు, ఆ వర్గానికి చెందిన అధికారులను వదిలించుకోవడానికి ఒక సాధారణ డ్రైవ్ ప్రారంభించబడింది.

ఛతారీ నవాబ్ ఖాళీ చేసిన సీటులో మీర్ లైక్ అలీ, ఇత్తెహాద్ వ్యక్తి అని నమ్మించాడు. మున్షీ తన క్లయింట్‌గా అతనికి ముందే తెలుసు. అతను హైదరాబాద్ ప్రీమియర్‌తో సత్సంబంధాలను ఏర్పరచుకోగలడని మరియు తద్వారా దానిని సున్నితంగా చేయగలడని అతని ఆశ

భారతదేశంలో దాని చేరికకు మార్గం త్వరలోనే నేలపైకి వచ్చింది. ఇద్దరూ ఖచ్చితంగా తరచుగా కలుసుకున్నారు, కానీ ఈ సమస్యపై వారి మధ్య సాధారణ మైదానం లేదు. లైక్ అలీ ఒక అడుగు హైదరాబాద్‌లో, మరొకటి పాకిస్థాన్‌లో ఉన్నారు. జిన్నా తన బ్యూటీ ఆదర్శం, అతనితో సన్నిహిత సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాడు మరియు తన మాదిరిని మరియు అతని ఆధిపత్యాన్ని సంతోషపెట్టడానికి ఎంత దూరం వెళ్లడానికైనా సిద్ధపడ్డాడు. గోడపై రాత చూడడానికి నిరాకరించాడు. భారతదేశానికి ప్రతిఘటన నిరర్థకమైనదని మరియు వినాశకరమైనదని అతనికి తెలిసినప్పుడు కూడా, ఈ దేశంలో హైదరాబాద్ చేరిక ఆలోచనతో తనను తాను పునరుద్దరించుకోవడం అసాధ్యమని మున్షీతో చెప్పాడు. అటువంటి మొండితనం యొక్క భయంకరమైన పరిణామాల గురించి చెప్పినప్పుడు, అతను ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: “Mr. మున్షీ, సహదత్ బలిదానం లాంటిది ఉంది”. ఇత్తెహాద్ మరియు దాని “కత్తి-బాహు” అయిన రజాకార్ల నుండి అతనికి లభించిన మద్దతు నుండి విధిని ప్రలోభపెట్టడానికి అతను తన ధైర్యాన్ని పొందాడు.

ఈ చట్టవిరుద్ధమైన సమూహాలకు సంబంధించిన సంక్షిప్త సూచన సంబంధితంగా ఉంటుంది. మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాద్-ఉల్-ముసుల్మీన్, సంక్షిప్తంగా ఇత్తెహాద్, 1926లో ఉనికిలోకి వచ్చింది, దీని స్థాపకుడు మహ్మద్ నవాజ్ ఖాన్, రిటైర్డ్ అధికారి. నిజాంకు మద్దతు ఇవ్వడానికి మరియు మైనారిటీ వర్గానికి చెందిన ఆధిపత్యాన్ని శాశ్వతంగా కొనసాగించడానికి రాష్ట్రంలోని ముస్లింలను ఏకం చేయడం దీని లక్ష్యం. పెద్ద ఎత్తున మతమార్పిడుల ద్వారా హైదరాబాద్‌ను ముస్లిం మెజారిటీ రాష్ట్రంగా మార్చాలని ఖాన్ ఆశించాడు. బహదూర్ ఖాన్ అనే మరో వ్యక్తిలో నిజాం తన ఆధిపత్యాన్ని నిలబెట్టుకోవాలనే ఉత్సాహంతో ఉన్న వ్యక్తిని కనుగొన్నాడు మరియు అతనిని బహదూర్ యార్ జంగ్ అని పిలిచి దొర స్థాయికి ఎదిగాడు. అతను తన ఆశ్రితుడిని ఇత్తెహాద్‌కు అధిపతిగా చేశాడు. కమ్యూనలిజం యొక్క కొత్త ఛాంపియన్ రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రగతిశీల అంశాల పట్ల తన శత్రుత్వంలో నిష్పక్షపాతంగా ఉన్నాడు మరియు ముందుకు చూసే మరియు లౌకిక భావాలు కలిగిన హిందువులు మరియు ముస్లింలతో సమానంగా శత్రుత్వం కలిగి ఉంటాడు. అతను 1944లో మరణించినప్పుడు, నిజాం అతనికి గొప్ప నివాళి అర్పించాడు: “అతను”, “ఎంచుకున్న సమాజం (ముస్లింలు) హక్కులను పరిరక్షించడం కోసం సర్వశక్తిమంతుడి చేతి నుండి బహుమతి” అని హిజ్ ఎక్సల్టెడ్ హైనెస్ రాశారు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత, కాసిమ్ రజ్వీ తీసుకున్నారు

రజ్వీ ఒక అసాధారణ జీవి. అతను లక్నో మరియు అలీఘర్ విశ్వవిద్యాలయాల ఉత్పత్తి, కానీ అతని మెగలోమానియా అతని నుండి సంస్కృతి మరియు సామాన్యత యొక్క అన్ని జాడలను తొలగించింది. అతను ఒక మతోన్మాదుడు మరియు నిరోధించబడని శాడిస్ట్ అయ్యాడు మరియు భారతదేశం మరియు ఆమె గౌరవనీయమైన నాయకులపై తన నిరాడంబరమైన మరియు దారుణమైన ఆవిర్భావాల ద్వారా అల్లరిమూకలను రెచ్చగొట్టే కళను పెంచుకున్నాడు. అతను ప్రాణాంతకమైన ఆయుధాలతో నిరాశకు గురైన వ్యక్తుల యొక్క పెద్ద బృందాన్ని ఆయుధాలు చేశాడు మరియు వారిని రజాకార్లు అని పిలిచాడు, వారు రాష్ట్రంలోని హిందువులను భయభ్రాంతులకు గురిచేయడమే కాకుండా, భారత యూనియన్‌లోని అనేక సరిహద్దు గ్రామాలపై అనాగరికతలను ప్రయోగించారు. నైజాం మనసుపై క్రమానుగతంగా తన ఔన్నత్యాన్ని చాకచక్యంగా తినిపించిన రజ్వీ అధికార మత్తులో మునిగిపోయాడు. నిజాంకు ఆ వ్యక్తి చర్లాటన్ అని తెలుసు మరియు ఒకప్పుడు అతన్ని “బ్లాక్‌గార్డ్” మరియు “టుపెన్నీ- హాఫ్పెన్నీ” తోటి అని పిలిచాడు, అయినప్పటికీ అతను రజ్వీకి హైదరాబాద్ భవిష్యత్తు గురించి గొప్ప ఆలోచనలను కలిగి ఉన్నందున అతనిని చూపించడానికి ఎంచుకోలేదు. 1948 జనవరి 5న హైదరాబాదుకు వచ్చినప్పుడు, అక్కడ తన కొత్త బాధ్యతలను స్వీకరించడానికి మున్షీ తనను పిలుస్తారని బుద్ధిమాంద్యుడైన కండోటీయర్ ఆశించాడు. మున్షీ ఆ రకమైన ఏదైనా చేయడానికి అసహ్యించుకున్నాడు, అతనిని “హంచ్‌బ్యాక్ ఫ్యూహ్రర్” అని కొట్టిపారేశాడు. అలాన్ కాంపెల్-జాన్సన్ రజ్వీ యొక్క స్పష్టమైన చిత్రాన్ని గీశాడు, అతన్ని అతను “పూర్తి మతోన్మాది” అని పిలుస్తాడు. అతని చూపులు స్నేహితులను మరియు శత్రువులను ఒకేలా భయపెట్టాయి, కానీ అతని గురించి అసంబద్ధత యొక్క పరంపర ఉంది, ఇది అతనిని తీవ్రంగా పరిగణించడం కష్టతరం చేసింది. అతను “చార్లీ చాప్లిన్ మరియు మైనర్ ప్రవక్త కలయిక” వలె కనిపించాడు.*

ఇంకా ఈ అసంబద్ధమైన వ్యక్తి, సరైన స్థానంలో ఉరిపై లేదా జైలు గదిలో ఉండవలసి ఉంది, హైదరాబాద్ వ్యవహారాల్లో విపరీతమైన ప్రభావాన్ని చూపాడు మరియు దాని పాలకుడి పతనానికి కారణం కాదు. జనవరి లో

1948, మున్షీ హైదరాబాద్ వెళ్ళినప్పుడు, రజాకార్ల బలం 30,000, కానీ అదే సంవత్సరం జూలై-ఆగస్టు నాటికి అది 100,000 కంటే ఎక్కువ పెరిగింది, రిక్రూట్‌మెంట్ లక్ష్యం ఐదు రెట్లు పెరిగింది. వేగంగా విస్తరిస్తున్న సంస్థ యొక్క పని ఏమిటంటే, వారి మతపరమైన అనుబంధాలతో సంబంధం లేకుండా వారి మాతృభూమిని ప్రేమించే వారందరినీ భయభ్రాంతులకు గురి చేయడం మరియు హైదరాబాద్‌ను “విశ్వసనీయుల దేశం”గా మార్చడం. చర్చ్ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా, మెదక్ డియోసెస్ హెడ్ రెవ. డబ్ల్యూ. లీ కాటో ఎడ్వర్డ్స్, ఆగస్ట్ 1948లో మున్షీని కలిశారు మరియు రాష్ట్రంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రజాకార్ల దురాగతాల గురించి ఆయనకు తీవ్ర ఫిర్యాదు చేశారు. గ్రామాలను దోచుకున్నారు మరియు వారి నివాసులపై దాడి చేశారు. లంచం మరియు బెదిరింపు అనే ఆయుధం క్రైస్తవులను రజాకార్ల పంక్తిలో చేర్చడానికి స్వేచ్ఛగా ఉపయోగించబడింది.#

భారతదేశంతో హైదరాబాద్‌కు ఎలాంటి రాజకీయ సంబంధాలు ఉండకుండా నిరోధించడం మరియు నవంబర్ 1947 నాటి స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందాన్ని డెడ్ లెటర్‌గా తగ్గించడం రజ్వీ యొక్క ఏకైక లక్ష్యం. అంతకుముందు, అటువంటి ఒప్పందం కుదరకుండా నిరోధించడానికి అతను నిరాశాజనకమైన బిడ్ చేసాడు. అతను నిజాంతో ఇలా అన్నాడు: “స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తే, అది హైదరాబాద్ అంతం అవుతుంది”. అతని బహిరంగ మాటలు అతని దుర్మార్గాల వలె హద్దులేనివి. అతని దృష్టిలో హిందువులు “అనాగరికులు”. హైదరాబాద్‌ను ఆక్రమిస్తే సామూహిక హత్యాకాండలు జరుగుతాయని ఇండియన్ యూనియన్‌ను బెదిరించాడు. అతను తన అలా హజ్రత్‌కు సహాయం చేయడానికి డెక్కన్ ముస్లింలకు మరియు జిన్నా మరియు పాకిస్తాన్‌లకు బహిరంగ విజ్ఞప్తి చేశాడు. అదే సమయంలో, అతను భారతీయ నాయకులను నీచమైన దూషణలతో ముంచెత్తాడు. నిజానికి అతని మాటల్లో సంయమనం లేదు. ఒకానొక సందర్భంలో ఆయన ఇలా అన్నారు: “హైదరాబాదు జిల్లాలను త్వరలో కోలుకుంటుందని, బంగాళాఖాతంలోని అలలు మన సార్వభౌముని పాదాలను కడిగే రోజు ఎంతో దూరంలో లేదు.

నిజాం ఆఫ్ హైదరాబాద్ మరియు బెరార్ కానీ ఉత్తర సర్కార్ల కూడా. అతను, “జమ్నా మరియు మూసీల యూనియన్‌ను కలిపి భారతదేశం యొక్క మ్యాప్‌ను తిరిగి వ్రాస్తున్నాడు. మేము మహ్మద్ గజ్నీ మనవళ్లు మరియు బాబర్ కుమారులం. నిర్ణయించినప్పుడు, మేము ఢిల్లీలోని ఎర్రకోటపై అసఫ్జాహీ జెండాను ఎగురవేస్తాము. ఈ పిచ్చివాడిని ఆరాధించినవారు అతనికి ముజాహిద్-ఎ-ఆజామ్, పవిత్ర యుద్ధంలో గొప్ప పోరాట యోధుడు అనే బిరుదును ప్రదానం చేశారు! ఢిల్లీలో సర్దార్ పటేల్‌ను రజ్వీ కలిసినప్పుడు, ఆయన తన ఆచార పద్ధతిలో “హైదరాబాద్ కోసం చివరి మనిషి వరకు పోరాడి చనిపోతాం” అని ఆయన ముందు వాపోయారు. ఆ మహానుభావుడు ప్రశాంతంగా ఇలా జవాబిచ్చాడు: “నువ్వు కావాలంటే నేను నిన్ను ఆత్మహత్య చేసుకోకుండా ఎలా ఆపగలను?”

నిజాం రాజ్యాంగ సలహాదారు సర్ వాల్టర్ మాంక్టన్ సహనం మరియు పట్టుదలతో కృషి చేయకపోతే బహుశా నవంబర్ స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందం ఎప్పటికీ కార్యరూపం దాల్చేది కాదు. సర్ వాల్టర్ ఒక ప్రముఖ న్యాయవాది, మరియు సమర్థుడైన మరియు నిష్ణాతుడైన సంధానకర్త. న్యాయవాదిగా, ఈ బ్రిటీష్ న్యాయవాది ప్రైవీ కౌన్సిల్‌కు చేసిన అప్పీళ్లలో బొంబాయి హైకోర్టు న్యాయవాదులు చాలా డిమాండ్ చేశారని మున్షీ పేర్కొన్నాడు. మున్షీ బొంబాయిలో నిర్వహించిన కొన్ని కేసులు, “ప్రైవీ కౌన్సిల్‌కు అప్పీల్‌లో అతను అద్భుతంగా నిర్వహించాడు”. ఈ విశిష్ట లక్షణాలకు సర్ వాల్టర్‌కు లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్‌తో సన్నిహిత స్నేహం జోడించబడింది, అతను ఇండియన్ యూనియన్ తరపున హైదరాబాద్ రేగును పట్టుకునే బాధ్యతను స్వీకరించాడు. తన న్యాయవాది స్నేహితుడికి వసతి కల్పించడానికి చాలా దూరం వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉండటమే కాకుండా, జూన్ 1948లో భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టే ముందు దాదాపు అన్ని ఖర్చులతో హైదరాబాద్ సమస్యను పరిష్కరించాలని గవర్నర్ జనరల్ ఆత్రుతగా ఉన్నాడు. సర్ వాల్టర్ తన నియామకంతో సంతోషంగా లేడు. రజ్వీ యొక్క దూషణలు మరియు దూషణల ద్వారా అతను అవమానించబడ్డాడు అనే వాస్తవం కాకుండా, అతను నిజాంలో ఒక అసాధ్యమైన క్లయింట్‌ని కనుగొన్నాడు. అయినప్పటికీ, స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందంలో పొందుపరిచిన విధంగా హైదరాబాద్‌కు ప్రత్యేకమైన రాయితీలను పొందడంలో అతను పట్టుదలతో విజయం సాధించాడు. ఆ తర్వాత, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి పెద్ద మొత్తంలో రాయితీలు లభించిన తర్వాత కూడా నిజాం లొంగలేదని గుర్తించినప్పుడు,

సర్ వాల్టర్ తిరిగి ఇంగ్లండ్ వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను ఎప్పుడు తిరిగి వస్తాడని మొండి పట్టుదల లేని క్లయింట్ అడిగినప్పుడు, అతను ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: “నేను మళ్లీ వచ్చినప్పుడు మీరు ఇప్పటికీ నిజాం అవుతారని నేను ఆశిస్తున్నాను”.*

నవంబర్ ఒప్పందాన్ని నిజాయితీగా విచారించే ఉద్దేశం నిజాంకు లేదని మొదటి నుంచీ స్పష్టమైంది. “పూర్తి మరియు తులనాత్మక శాంతిని పొందడం కోసం వచ్చినది తాత్కాలిక ఏర్పాటు మాత్రమే అని అతనికి సలహా ఇవ్వబడింది, ఈ సమయంలో మనం తరచుగా చెప్పినట్లు, రెండు డొమినియన్లు ఎలా కలిసిపోతాయో మరియు మనల్ని మనం ఎంతవరకు సిద్ధం చేసుకోగలమో చూడవచ్చు. మరింత వాస్తవమైన స్వాతంత్ర్య ప్రదర్శన తరువాత”. భారత జాతీయ జీవన స్రవంతి నుండి వేరుచేయబడి, తన స్థానం యొక్క అజేయత గురించి రజాకార్ల ప్రచారంతో నిరంతరం తినిపించాడు, అతను తన అధిక ఆశయాలను అడ్డుకోలేనంతగా భారతదేశం చాలా బలహీనంగా ఉందని నమ్మాడు. కాసిం రజ్వీ మరియు అతని రిటైనర్లతో చేతులు కలిపిన లైక్ అలీ ప్రభుత్వం నవంబర్ పత్రాన్ని చిత్తు కాగితంగా పరిగణించాలని నిశ్చయించుకున్నట్లు రుజువు చేయడానికి సాక్ష్యం వేగంగా పెరిగింది. ఈ ద్రోహాన్ని ఎదుర్కోవడానికి, భారతీయ వైఖరి గట్టిపడటం ప్రారంభించింది. న్యూఢిల్లీ రజాకార్లను అణచివేయాలని, రాష్ట్రంలో ప్రాతినిధ్య ప్రభుత్వాన్ని ప్రవేశపెట్టాలని, చేరిక అంశంపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించాలని డిమాండ్ చేశారు.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -26-7-24-ఉయ్యూరు .