ప్రముఖ రొమాంటిక్ కవి పి.బి.షెల్లీ జీవిత చరిత్ర -6

105

ఆమెను వేధించిన ఆ హానికరమైన కీటకాన్ని తొలగించడం —

అలా చేయడం వల్ల అతను తనపై ఎలాంటి అకాల మరియు విషాదకరమైన దురదృష్టాన్ని

కొనితెచ్చుకుంటాడో. ఇప్పుడు నేను నిన్ను కేవలం క్షణికమైన ఉల్కలా కాకుండా,

ప్రకృతి ధర్మం ప్రకారం నా జీవిత చరమాంకంలో నాకు తోడుగా నిలిచే

శాశ్వత మిత్రుడిగా చూడగలను. ఇప్పుడు నేను నిన్ను నాలాంటి మిత్రుడిగానే

కాక, మరింత సమర్థవంతంగా మరియు క్రియాశీలకంగా ఉపయోగపడే వ్యక్తిగా

భావించగలను; తోటి మనుషుల మేలును కోరుకునేవాడిగా, అదే సమయంలో

మేలు చేసే ముసుగులో వారికి తీవ్ర హాని కలిగించే గుణాలు ఏమాత్రం లేని

వ్యక్తిగా నిన్ను చూడగలను.

నా వాదనలకు నువ్వు పూర్తిగా కాకపోయినా సగం అంగీకరించావని నాకు అర్థమవుతోంది.

పర్వాలేదు, నువ్వు వాటికి సానుకూలంగా స్పందించావు, మిగిలినది కాలమే నిర్ణయిస్తుంది.

“ఒక రైతు నీ ప్రసంగాన్ని చదివినంత మాత్రాన హింస, రక్తపాతం వంటి

భావనలకు లోనవుతాడని నేను అనుకోవడం లేదు” అని నువ్వు అంటున్నావు.

ఇది కేవలం ప్రాథమిక దశలో ఉన్న తత్వవేత్త మాట్లాడే మాట,

మానవ మనస్తత్వాన్ని అధ్యయనం చేయడంలో సుదీర్ఘమైన మరియు

ఓర్పుతో కూడిన అనుభవం ఉన్న వ్యక్తి పలికే మాట కాదు.

నైతిక కారణాలు రసాయన చర్యల వంటివి. రసాయన శాస్త్రవేత్త తన మిశ్రమానికి

మరొక పదార్థాన్ని కలిపేటప్పుడు, కేవలం ఆ కొత్త పదార్థం యొక్క గుణాలనే

కాకుండా, అంతకుముందే అందులో ఉన్న పదార్థాల గుణాలను కూడా పరిగణనలోకి

తీసుకోవాలి; లేకపోతే ఫలితాన్ని అంచనా వేయడంలో అతను విఫలమవుతాడు.

అతను కలిపిన పదార్థం విడిగా చూస్తే పూర్తిగా హానిలేనిదిగా అనిపించవచ్చు,

కానీ పాత్రలో అప్పటికే ఉన్న పదార్థాలతో కలిసి అది పేలుడుకు దారితీసి,

అతని పరికరాలను, ప్రయోగశాలను లేదా అతన్ని మరియు పక్క ఇళ్లను

గాలిలోకి ఎగరగొడితే, సరైన మరియు సమగ్రమైన విశ్లేషణ ప్రకారం

ఆ సంఘటనకు అతనే బాధ్యుడు అవుతాడు. తాను తలపెట్టిన విషయం అతనికి అర్థం కానప్పుడు, అటువంటి భయంకరమైన పనికి తన అపవిత్రమైన చేతులను దూరంగా ఉంచి ఉండాల్సింది. ఒకవేళ అతను ఆలోచనా రహితంగా ఆ చివరి ప్రమాదకరమైన పదార్థాన్ని కలపకుండా ఉండి ఉంటే, అటువంటి విపత్తు సంభవించి ఉండేది కాదు. “నేను మట్టిలో కలిసిపోయిన ఎన్నో యుగాల తర్వాత జరిగే పరిణామాలలో నేను పాలుపంచుకోవడం గానీ, లేదా వాటికి కారణం కావడం గానీ అసాధ్యం కదా, కాబట్టి అటువంటి విషయాల గురించి నేను ఎందుకు ఆలోచించాలి?” అని మీరు అంటున్నారు. ఇలా అనడం ద్వారా, మీరు ఒక తీవ్రమైన దృక్పథం నుండి మరొక దానికి మారుతున్నారు. విద్యకు సంబంధించిన ఒక సూత్రాన్ని నేను తరచుగా అనువర్తిస్తుంటాను, అది ఇక్కడ కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది: “త్వరగా నిరుత్సాహపడకండి; విత్తనాన్ని నాటండి. కొంతకాలం గడిచాక, మీరు అస్సలు ఊహించని సమయంలో, అది మొలకెత్తి పంటను ఇస్తుంది.” స్వచ్ఛందంగా లేదా సామాజిక నియమాల కారణంగా నేను బాధ్యత వహించిన పిల్లల విషయంలో నేను అనేకసార్లు నిరాశకు గురయ్యాను. మేధస్సు, జ్ఞానం, నైతిక విచక్షణ మరియు ప్రవర్తనకు సంబంధించిన విత్తనాలను నేను నాటాను, కానీ చాలా కాలం పాటు ఆ నేల “సాగు చేసేవారి శ్రద్ధకు ఏమాత్రం ప్రతిఫలం ఇవ్వనిదిగా” అనిపించింది. కానీ వాస్తవానికి అలా జరగలేదు. అత్యంత శుభప్రదమైన మార్పులు నిశ్శబ్దంగా, ఎవరికీ తెలియకుండా జరుగుతూనే ఉన్నాయి; అవి అత్యంత కీలకమైన సమయంలో బయటపడి, చూసేవారందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించాయి. ఇలా ఆశ్చర్యం కలిగించే సందర్భాలు ఏర్పడటానికి కారణం మన ఇంద్రియాల పరిమితులే (అంటే విషయాలను వెంటనే గ్రహించలేకపోవడమే). ఈ దీవుల ప్రజలకు మరియు ఐరోపా ప్రజలకు మధ్య, ఇరవై ఏళ్ల క్రితానికి ఇప్పటికీ పెద్దగా తేడా లేదని మీకు అనిపించవచ్చు. కానీ మీరు ఈ విషయాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తే, మార్పు ఎంత అపారమైనదో గ్రహిస్తారు. గత వంద సంవత్సరాలలో జరిగిన దానికంటే ఎక్కువగా, ఈ ఇరవై ఏళ్లలో మానవజాతి తన ‘బాల్య దశ’ (అపరిపక్వత) నుండి బయటపడటానికి గొప్ప పురోగతిని సాధించింది. అత్యంత ఆశించదగిన విషయం ఏమిటంటే—మేధోపరమైన మరియు ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఏకాంతమైన ఆ అంతర్మథనాన్ని (పరిపక్వతకు దారితీసే ప్రక్రియను) కొనసాగించడం, అలాగే బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంధాన్ని మరియు తత్ఫలితంగా జరిగే చర్యలను కొంతకాలం వాయిదా వేయడం. దీనికి కూడా ఒక సరైన సమయం ఉంటుంది. “మీరు ఊహించని గడియలోనే మనుష్య కుమారుడు వస్తాడు.” డబ్ల్యూ. జి.

పి. బి. షెల్లీకి, డబ్లిన్.

ఆ రిటార్ట్ (రసాయన పాత్ర) పేలిపోయి అతని యంత్రాలు, గది, లేదా స్వయంగా అతనూ మరియు పక్కన ఉన్న ఇళ్లూ గాలిలో ఎగిరిపోతే, కచ్చితమైన మరియు సరైన అంచనా ప్రకారం ఆ పరిణామానికి అతనే బాధ్యుడు అవుతాడు. తాను ప్రయోగించిన ఆ విషయం గురించి అతనికి సరైన అవగాహన లేనప్పుడు, అంతటి ప్రమాదకరమైన పనికి తన అపరిపక్వమైన చేతులను దూరంగా ఉంచి ఉండాల్సింది. ఒకవేళ అతను ఆలోచనా రహితంగా ఆ చివరి ప్రమాదకరమైన పదార్థాన్ని కలపకుండా ఉండి ఉంటే, అటువంటి విపత్తు సంభవించి ఉండేది కాదు. “నేను మట్టిలో కలిసిపోయిన ఎన్నో యుగాల తర్వాత జరిగే పరిణామాలలో నేను పాలుపంచుకోవడం గానీ, లేదా వాటికి కారణం కావడం గానీ అసాధ్యం కదా, కాబట్టి అటువంటి విషయాల గురించి నేను ఎందుకు ఆలోచించాలి?” అని మీరు అంటున్నారు. ఇలా అనడం ద్వారా, మీరు ఒక తీవ్రమైన దృక్పథం నుండి మరొక దానికి మారుతున్నారు. విద్యకు సంబంధించిన ఒక సూత్రాన్ని నేను తరచుగా అనువర్తిస్తుంటాను, అది ఇక్కడ కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది: “త్వరగా నిరుత్సాహపడకండి; విత్తనాన్ని నాటండి. కొంతకాలం గడిచాక, మీరు అస్సలు ఊహించని సమయంలో, అది మొలకెత్తి పంటను ఇస్తుంది.” స్వచ్ఛందంగా లేదా సామాజిక నియమాల కారణంగా నేను బాధ్యత వహించిన పిల్లల విషయంలో నేను అనేకసార్లు నిరాశకు గురయ్యాను. మేధస్సు, జ్ఞానం, నైతిక విచక్షణ మరియు ప్రవర్తనకు సంబంధించిన విత్తనాలను నేను నాటాను, కానీ చాలా కాలం పాటు ఆ నేల “సాగు చేసేవారి శ్రద్ధకు ఏమాత్రం ప్రతిఫలం ఇవ్వనిదిగా” అనిపించింది. కానీ వాస్తవానికి అలా జరగలేదు. అత్యంత శుభప్రదమైన మార్పులు నిశ్శబ్దంగా, ఎవరికీ తెలియకుండా జరుగుతూనే ఉన్నాయి; అవి అత్యంత కీలకమైన సమయంలో బయటపడి, చూసేవారందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించాయి. ఇలా ఆశ్చర్యం కలిగించే సందర్భాలు ఏర్పడటానికి కారణం మన ఇంద్రియాల పరిమితులే (అంటే విషయాలను వెంటనే గ్రహించలేకపోవడమే). ఈ దీవుల ప్రజలకు మరియు ఐరోపా ప్రజలకు మధ్య, ఇరవై ఏళ్ల క్రితానికి ఇప్పటికీ పెద్దగా తేడా లేదని మీకు అనిపించవచ్చు. కానీ మీరు ఈ విషయాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తే, మార్పు ఎంత అపారమైనదో గ్రహిస్తారు. గత వంద సంవత్సరాలలో జరిగిన దానికంటే ఎక్కువగా, ఈ ఇరవై ఏళ్లలో మానవజాతి తన ‘బాల్య దశ’ (అపరిపక్వత) నుండి బయటపడటానికి గొప్ప పురోగతిని సాధించింది. అత్యంత ఆశించదగిన విషయం ఏమిటంటే—మేధోపరమైన మరియు ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఏకాంతమైన ఆ అంతర్మథనాన్ని (పరిపక్వతకు దారితీసే ప్రక్రియను) కొనసాగించడం, అలాగే బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంధాన్ని మరియు తత్ఫలితంగా జరిగే చర్యలను కొంతకాలం వాయిదా వేయడం. దీనికి కూడా ఒక సరైన సమయం ఉంటుంది. “మీరు ఊహించని గడియలోనే మనుష్య కుమారుడు వస్తాడు.” డబ్ల్యూ. జి.

పి. బి. షెల్లీకి, డబ్లిన్.

108 – జీవిత చరిత్ర

అధ్యాయం IV.

మానవతావాదుల సమావేశం ఒకటి జరిగింది; దీని గురించి వార్తాపత్రికలో ప్రచురించారు (బహుశా కొంత ప్రతిఫలం ఆశించి దీనికి కాస్త అతిశయోక్తితో కూడిన ప్రచారం కూడా కల్పించి ఉండవచ్చు). ఆ తర్వాత మరిన్ని సమావేశాలు జరిగాయో లేదో తెలియదు. పాపం, బిష్ (Bysshe) ఒక ప్రసంగం చేసి తన పథకాన్ని ప్రతిపాదించాడు; కానీ అది విజయవంతం కాలేదు. తన ముద్రిత ప్రసంగాలలో అతను “సంయమనం, క్రమబద్ధత మరియు ఆలోచనాశీలత” గురించి ప్రస్తావించాడు; “ఏదైనా పనిని సమర్థవంతంగా చేయాలంటే, ముందుగా వీటిని అలవర్చుకుని, వాటికి కట్టుబడి ఉండాలని దృఢ నిశ్చయం చేసుకోవాలి” అని చెప్పాడు. “ఐరిష్ ప్రజలు తమను తాము సంస్కరించుకోవాలి – ఆయుధ బలంతో కాదు, మేధోశక్తితో మరియు సత్యం, న్యాయాలపై విశ్వాసం ఉంచడం ద్వారా. ఏ ఐరిష్ వ్యక్తి కూడా తన కర్తవ్య మార్గం నుండి పక్కకు తప్పుకోకూడదు. బహిరంగంగా, నిజాయితీగా మరియు ఏకాగ్ర చిత్తంతో ఉండండి. ఓ ఐరిష్ ప్రజలారా, మిమ్మల్ని మీరు సంస్కరించుకోండి; శాంతి, సామరస్యం, పరోపకారం మరియు క్షమాగుణాన్ని కోరుకోండి; సంయమనం, క్రమబద్ధత మరియు ఆలోచనాశీలత వంటి అలవాట్లను పెంపొందించుకోండి; జ్ఞానం, సద్గుణం, శాంతి మరియు మానవతావాదం వైపు సాగే ప్రగతికి అనుగుణంగా మిమ్మల్ని మీరు మలుచుకోండి.” ఇటువంటి మాటలు, ఇటువంటి సరళమైన సూచనలతోనే ఆ ముద్రిత ‘సర్వరోగ నివారిణి’ (సమస్యల పరిష్కార మార్గం) రూపొందించబడింది; నిస్సందేహంగా, మౌఖికంగా…

108 జీవిత చరిత్ర

ఆ ఉపన్యాసం పాత పద్ధతిలోని మాటలనే మళ్లీ వల్లెవేసింది. అందులో ఆకట్టుకునే అంశం ఏదీ లేదు, పైగా అది ప్రజలను ఆకట్టుకోలేకపోయింది కూడా; ఆ సంస్థ మొదటి సమావేశంలోనే విఫలమైంది. ఆ కవికి ఆ స్ఫూర్తిదాయకమైన, కానీ విఫలమైన కల త్వరలోనే విసుగు పుట్టించింది; బహుశా ఆ ప్రయత్నం గనుక విజయవంతమై ఉంటే, అతని స్వభావం చాలా వైవిధ్యమైనది కాబట్టి, అతను దాని పట్ల ఇంకా త్వరగానే విసుగు చెంది ఉండేవాడు. ఒకవేళ అతను ఏదైనా సంస్థను స్థాపించి ఉంటే, హఠాత్తుగా దాన్ని మొదలుపెట్టి, అంతే వేగంగా దాన్ని వదిలేసి, ఆ అద్భుతమైన సృష్టిని శాశ్వతంగా మర్చిపోయేవాడు. అస్థిరమైన, అస్వాభావికమైన స్వభావం గల ఆ తండ్రి, ఉష్ట్రపక్షి (ostrich) లాగా, తన నిస్సహాయమైన లేదా ఆశలు రేకెత్తించే సంతానాన్ని త్వరగానే వదిలేసి ఉండేవాడు. అతను ఇలా రాశాడు: “మీకు నిజమైన ప్రయోజనం చేకూర్చే చోట, ఎటువంటి శ్రమనైనా భరించడానికి నేను ఈ దేశానికి వచ్చాను.”

ఆ మానవతావాద సమావేశానికి ఎవరైనా వ్యాపార ధోరణి గల దేశభక్తులు లేదా డబ్బు కోసం పనిచేసే ఆకలిగొన్న ఉద్యమకారులు హాజరై ఉంటే – ఖర్చు అంటే డబ్బు ఖర్చు చేయడమేనని భావించి ఉంటారు – కానీ ఆ యువ వక్త జేబులో చిల్లిగవ్వ కూడా లేదని, అక్కడ మంచి సలహాలు తప్ప (అవి వారికి అవసరం లేదు) మరేమీ దొరకదని గ్రహించిన వెంటనే, వారు ఆ నిష్ఫలమైన మానవతావాద ప్రయత్నం నుండి తప్పుకున్నారు. అలాగే, ఐర్లాండ్ సమస్యలను తమ సొంత ఆస్తిగా భావించే పాత తరం నాయకులు, తమ దీర్ఘకాలిక ‘భిక్షాటన’ వృత్తికి (చందాల సేకరణకు) ఆటంకం కలిగించే బయటి వ్యక్తి పట్ల అసూయపడ్డారు.

షెల్లీ ఇలా అంటాడు: “నా ప్రసంగంలో ‘ఖర్చు’ (expenditure) అనే పదాన్ని నైతిక కోణంలో వాడాను”; బహుశా అతని నైతిక దృక్పథం గల శ్రోతలు అతని అసలు ఉద్దేశాన్ని త్వరగానే గ్రహించి, అతని నుండి సెలవు తీసుకున్నారు.

తన ఆశలు లేని ఆ పథకం పట్ల త్వరగానే విసుగు చెందిన బిష్ (Shelley), విలియం గాడ్‌విన్ వాదనలే తనను ఆ పథకాన్ని వదిలిపెట్టేలా మరియు దేశం విడిచి వెళ్ళేలా ఒప్పించాయని తనను తాను నమ్మించుకున్నాడు. అతను ఆ వృద్ధ తత్వవేత్తను ఆ విషయాన్ని సులభంగా నమ్మేలా చేశాడు; ఆ ఊహాజనిత విజయం అతనికి ఎంతో సంతృప్తిని, ఆనందాన్ని కలిగించింది. తన “పొలిటికల్ జస్టిస్” (Political Justice) అనే చిన్న గ్రంథంలో వివరించిన పద్ధతిలో సాగించే తార్కిక విశ్లేషణకు అపరిమితమైన శక్తి ఉంటుందన్న నమ్మకం అతనిలో మరింత బలపడింది. కానీ, ఆ ఆసక్తికరమైన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు సరిగ్గా దానికి విరుద్ధమైన విషయాన్ని రుజువు చేస్తాయి; వాదనలు ఏమాత్రం ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదని అవి స్పష్టంగా చూపిస్తాయి. తెలివైన తర్కచాతుర్యంతో (sophistry), ఆ యువకుడు—చట్టాన్ని రద్దు చేయాలనే ఆలోచనపై ఆసక్తి ఉన్నంత కాలం—వాటిని ఎప్పుడూ నేర్పుగా తప్పించుకునేవాడు; లేదా వాటికి లొంగిపోకుండా ఉండేందుకు ఏదో ఒక సాకును (ఉదాహరణకు తన బలహీనమైన ఆరోగ్యాన్ని) అడ్డుపెట్టుకుని వాటిని తిరస్కరించేవాడు; అనేక ఇతర సందర్భాల్లో లాగానే, ఈ సందర్భంలోనూ అతను తన బలహీన ఆరోగ్యాన్నే సాకుగా చూపాడు.

“నా వివాహం జరిగేంత వరకు నా జీవితం అనారోగ్యాల పరంపరగానే సాగింది; నా సమస్య నాడీ వ్యవస్థకు మరియు కండరాల సంకోచ-వ్యాకోచాలకు (spasmodic nature) సంబంధించినది కావడంతో, అది కొంతవరకు నన్ను చదువుకోలేనంతగా అసమర్థుడిని చేసింది; అయినప్పటికీ, ఆరోగ్యం కాస్త మెరుగ్గా ఉన్న సమయాల్లో నేను కథా నవలలను—అందునా అత్యంత అద్భుతమైన వాటిని—విరామం లేకుండా చదివేవాడిని, అలాగే… యొక్క ఊహాజనిత ఆలోచనలను నిశితంగా పరిశీలించేవాడిని…”

ఆల్బర్టస్ మాగ్నస్ మరియు పారాసెల్సస్, వీరిలో మొదటి వ్యక్తిని నేను లాటిన్‌లో చదివాను, మరియు బహుశా ఈటన్ యొక్క సమస్త క్రమశిక్షణ నుండి పొందిన దానికంటే ఆ మూలం నుండి ఆ భాష గురించి ఎక్కువ జ్ఞానాన్ని సంపాదించాను.

ఈ కలల గురించిన కొన్ని అస్పష్టమైన భావనలను అతను ఇతరుల ద్వారా తెలుసుకున్నాడు, కానీ అతను ఆల్బర్టస్ మాగ్నస్ రచనలను లాటిన్‌లో ఎప్పుడైనా చదివాడన్నది కేవలం ఒక భ్రమ మాత్రమే. ఆ రచయిత రచనలు అతని వద్ద ఎప్పుడూ లేవు, మరియు అవి ఇరవై ఒక్క ఫోలియో సంపుటాలను నింపుతాయి కాబట్టి, వాటిని బుట్ట కింద దాచడం సాధ్యం కాదు.

అతను తీవ్ర ఒత్తిడికి గురైనప్పుడల్లా, అతని కవితాత్మక ఊహ ఒక సున్నితమైన మరియు ప్రమాదకరమైన ఆరోగ్య స్థితికి సంబంధించిన హృద్యమైన కల్పిత కథను సృష్టించేది; అతని దృఢమైన సూక్ష్మ ప్రపంచం తక్షణమే భయంకరమైన వ్యాధుల రంగస్థలంగా మారేది; అతను ఆత్రుతగా చేపట్టాలనుకుంటున్న పనిని చేయడానికి ఒక సాకుగా, కండరాల నొప్పులు, క్షయవ్యాధి, రక్తనాళాలు, సిరలు మరియు ధమనులు చిట్లడం వంటివి అతనిపై దట్టంగా ముసురుకునేవి. కోరుకున్నప్పటికీ, అది అవివేకమైనది మరియు అనుచితమైనదిగా భావించాడు.

విలియం గాడ్విన్‌కు అప్పటికి అతనితో వ్యక్తిగత పరిచయం లేదు; అతని స్వచ్ఛంద యోధుడి గురించి, శృంగారభరితమైన, ఉద్వేగభరితమైన, ఉదాత్తమైన ధోరణిలో వ్రాసిన అరడజను లేఖల నుండి అతను సేకరించగలిగినంత వరకు తప్ప మరేమీ తెలియదు; లేకపోతే, అతని పగటి కలలు కొన్ని గంటలపాటు రాజకీయ రూపాన్ని సంతరించుకున్నప్పుడు కూడా, తనకు గానీ లేదా ఇతరులకు గానీ ప్రమాదం వాటిల్లుతుందనే భయాలు అతనికి కలిగేవి కావు.

తాను స్వయంగా యుద్ధంలో పాల్గొనడానికి గానీ, లేదా ఇతరుల యుద్ధానికి కారణం కావడానికి గానీ ఎంతమాత్రం ఇష్టపడనని అతనికి తెలిసి ఉంటే, అతను తన పరిస్థితిని రాబర్ట్ ఎమ్మెట్ మరియు క్రాపీస్ హోల్‌లో బాగా ఉరితీయబడిన ఇతర వీరుల పరిస్థితితో పోల్చి ఉండేవాడు కాదు.

అయినప్పటికీ, ఆ తీవ్రమైన మరియు గంభీరమైన హెచ్చరికలు అనవసరమైనప్పటికీ, అవి వివేకవంతమైనవి మరియు అతని గురువు యొక్క మంచి ఉద్దేశాలకు, స్నేహపూర్వకమైన ప్రవర్తనకు ప్రశంసలు మరియు కృతజ్ఞతలు తప్పక చెందాలి. కవిత్వ స్వభావంతో ఉప్పొంగి, కొట్టుకుపోయిన అతని స్ఫూర్తిదాయకమైన మెదడు, హేతువుకు పూర్తిగా లొంగనిదిగా ఉండేది; ఆ స్ఫూర్తి ఉప్పొంగినంత సేపు బైషే అదుపులేనివాడుగా, మొండివాడుగా మరియు నియంత్రించలేనివాడుగా ఉండేవాడు. అతని స్నేహితుడు విలియం గాడ్విన్ అతనిపై గొప్ప ప్రభావం చూపాడని అంటారు, మరియు అది నిజమే; కానీ వాస్తవానికి అతని ప్రభావం ఇంతవరకే పరిమితమైంది — అతను స్వయంగా చేయాలని నిశ్చయించుకున్న పనిని చేయమని అతనిని అంత సులభంగా ఒప్పించగల వ్యక్తి మరొకరు లేరు.

షెల్లీకి తోకచుక్క యొక్క విపరీతత్వం ఉంటే, అతనికి దాని ఊహించలేని వేగం కూడా ఉండేది. అతని “ఐరిష్ ప్రజలకు ప్రసంగం” యొక్క అనుబంధం నుండి, అతను సూర్యుడిని ఎంత అద్భుతమైన వేగంతో సమీపించాడో, ఆపై దాని నుండి ఎంత దూరంగా వెళ్ళాడో మనం అంచనా వేయవచ్చు;

తన పథంలో దూసుకుపోతూ… అకస్మాత్తుగా కనపడింది, ఆకాశమంతటా జ్వాలలా ఉల్కలా వ్యాపించి, ఆపై అంతే అకస్మాత్తుగా అనంతమైన అంతరిక్షపు అగాధంలోకి అదృశ్యమైంది. అతను ఎంత వేగంగా తన నిర్ధారణలకు వచ్చాడో, మరియు తన చర్యలను చేపట్టాడో చెప్పడానికి ఇది ఒక వినోదకరమైన ఉదాహరణ. “నేను ఇప్పుడు డబ్లిన్‌లో ఒక వారం ఉన్నాను, ఈ సమయంలో నేను…”

పెర్సీ బైషే షెల్లీ. 113

మతపరమైన మరియు రాజకీయ స్వేచ్ఛకు కట్టుబడిన మిత్రుడిగా నా కార్యకలాపాలకు అత్యంత విస్తృతమైన మరియు అనువైన వేదికగా ఐర్లాండ్‌ను ఎంచుకునేలా నన్ను ప్రేరేపించిన ఆ ప్రధాన సమస్యల విషయంలో, ప్రజల మనోభావాలను మరింత కచ్చితంగా తెలుసుకోవడానికి నేను ప్రయత్నించాను. “నా పరిశీలనల ఫలితంగా, ‘యూనియన్ చట్టం’ (Union Act) అమలులోకి రాకముందు ఐర్లాండ్ అనుభవించిన సమృద్ధిని తిరిగి సాధించే లక్ష్యంతో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నేను నిర్ణయించుకున్నాను.” ఒకవేళ ఆ అసహ్యకరమైన చట్టాన్ని రద్దు చేసి, పూర్వపు వైభవాన్ని పునరుద్ధరించడం మరో వారంలోనే సాధ్యమై ఉంటే, బాధిత ఐర్లాండ్ ప్రజల సమస్యలు పరిష్కారమయ్యేవి; కానీ దానికి మరికొంత సమయం, అంటే ఇంకొన్ని రోజులు అవసరమై ఉంటే, ఆ పవిత్రమైన, స్వేచ్ఛా జీవి అయిన కవి—’సాధువులు మరియు కన్యల ద్వీపం’ (Island of Saints and Virgins) నుండి తీవ్రమైన దుస్థితిని తన మధ్యవర్తిత్వంతో తొలగించే లోపే—నిస్సందేహంగా ఎక్కడికో దూరంగా ఎగిరిపోయి ఉండేవారు.

రెండుసార్లు—అంతకంటే ఎక్కువసార్లు కాదని నా నమ్మకం—ఆయన తన ఐరిష్ కార్యదీక్ష గురించి నాతో మాట్లాడారు. ఒక సందర్భంలో, ఒక సమావేశంలో—బహుశా అది మానవతావాదుల (Philanthropists) సమావేశం కావచ్చు—ప్రొటెస్టంట్ల పట్ల ఎంతటి ద్వేషం ప్రదర్శించబడిందంటే, దానికి స్పందిస్తూ ఆయన ఇలా అనాల్సి వచ్చింది: ప్రొటెస్టంట్లు కూడా తోటి క్రైస్తవులు, తోటి పౌరులు, కాబట్టి వారికి సమాన హక్కులు, సమానమైన దయ, సహనం మరియు ఇతరత్రా అన్నీ పొందే అర్హత ఉంది. వెంటనే ఆయన మాటలకు అడ్డుతగులుతూ అనాగరికమైన అరుపులు మిన్నంటాయి; పెద్ద గందరగోళం చెలరేగింది, దాంతో ఆయన మౌనం వహించాల్సి వచ్చింది.

అదే సమావేశంలో, ఆ తర్వాత కూడా, ఆయనపై శారీరక దాడి చేస్తామని బెదిరించారు. మతపరమైన మరియు వర్గపరమైన దురభిమానం యొక్క ఈ అనుచిత ప్రదర్శన, ఆయన చేపట్టిన ఆ తొందరపాటు ప్రయత్నం పట్ల ఆయనకు విరక్తి కలిగించింది; అలాగే ఆయన కళ్లు తెరిపించి, ఒక వాస్తవాన్ని గ్రహించేలా చేసింది: ఐరిష్ ప్రజల సమస్యలు సమాన హక్కుల నిరాకరణలో లేవు (మానవతావాద సంఘం అటువంటి హక్కులను కోరలేదు), కాకపోతే తమ ప్రొటెస్టంట్ సోదరులపై ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి, వారిని అణచివేయడానికి అవసరమైన అధికారం మరియు అవకాశాన్ని పొందడమే వారి అసలు ఉద్దేశం అని ఆయనకు అర్థమైంది. మరొక సందర్భంలో, ఆయన ‘కరన్’ (Curran) గురించి మాట్లాడారు, అయితే అది అసహ్యభావంతో కూడిన చర్చగా సాగింది.

బిష్ (Bysshe) గంభీరంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ఉత్సాహంగా ఉండేవారు; కవికి సహజమైన విషాదంతో కూడిన గంభీరమైన భావన కూడా ఆయనలో ఉండేది: ముఖ్యమైన విషయాల గురించి గంభీరంగా చర్చించడం ఆయనకు ఇష్టమైన పని. …మరియు తీవ్రమైన గంభీరత కలిగిన వ్యక్తి; ‘మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోల్స్’ (Master of the Rolls) యొక్క నిరంతర పరిహాసాలు, అంతులేని ప్రహసనాలు, అలాగే అసభ్యకరమైన మరియు నీచమైన బూతు మాటలు అతనికి విసుగు పుట్టించేవిగా, పిల్లచేష్టలుగా మరియు అంతకంటే అధ్వాన్నంగా అనిపించేవి. అతను వినయపూర్వకమైన ప్రవర్తన, మర్యాదపూర్వకమైన సంభాషణ కలిగినవాడు; ఒక స్వచ్ఛమైన, అమాయకపు యువతిలాంటి సున్నిత స్వభావం కలవాడు కావడం వల్ల, ఒక అనైతిక హాస్యగాడి యొక్క స్థూలమైన మరియు అసహ్యకరమైన అసభ్యత అతని మనసును గాయపరిచేది. అంతేకాకుండా, ఆ వృద్ధ న్యాయమూర్తి తన ఐరిష్ మూలాలు, ఇంటి వాతావరణం మరియు కుటుంబ వ్యవహారాల గురించి మాట్లాడే తీరు—అసభ్యకరమైన రీతిలో ఉండి—అతని వద్ద అతిథిగా ఉన్న ఆ సాధుస్వభావి యువకుని సున్నితమైన భావాలను నొప్పించేది.

షెల్లీ అరుదుగా మాత్రమే సరదా మాటలు ఆడేవాడు, విలియం గాడ్‌విన్ కూడా అటువంటి వాటిని అరుదుగా మాత్రమే ప్రస్తావించేవాడు; కాబట్టి, గాడ్‌విన్ చెప్పిన సందర్భంలో షెల్లీ చేసిన ఒక పరిహాసం అనేది నిజంగానే ఒక అరుదైన హాస్య సంఘటనగా నిలుస్తుంది.

115

సత్యం కోసం అన్వేషించే మందబుద్ధి గల ఇతరుల మాదిరిగానే, విలియం గాడ్‌విన్‌ను ప్రశ్నలు అడగడం, ఆయన ఇచ్చే సమాధానాలను (అవి ఎంతో కష్టపడితే తప్ప దొరికేవి కావు) దైవవాక్కులుగా స్వీకరించడం అలవాటుగా చేసుకున్న ఒక నీరసమైన, విసుగు పుట్టించే వ్యక్తి ఒక రోజు షెల్లీ సమక్షంలో ఎంతో గంభీరంగా ఇలా అడిగాడు: “చెప్పండి విలియం గాడ్‌విన్ గారూ, ప్రేమ గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?” ఆ ‘దైవవాణి’ (గాడ్‌విన్) మౌనంగా ఉండిపోయాడు. కాసేపటి తర్వాత, సలహా కోసం వచ్చిన ఆ వ్యక్తి తన ప్రశ్నను మళ్లీ అడిగాడు: “చెప్పండి విలియం గాడ్‌విన్ గారూ, ప్రేమ గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?” అప్పటికీ ఆయన మౌనంగానే ఉన్నాడు, కానీ షెల్లీ ఆయన తరపున సమాధానం ఇచ్చాడు.

“ప్రేమ గురించి నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే, జాపత్రిని (nutmeg) తురిమే పరికరం జాపత్రిపై ఎలా పనిచేస్తుందో, మానవ హృదయంపై ప్రేమ సరిగ్గా అలాగే పనిచేస్తుంది.”

ఆ గంభీరమైన ప్రశ్నకర్త ఆ హాస్యభరితమైన సమాధానాన్ని విని మౌనంగానే అసహనాన్ని ప్రదర్శించాడు; ఆపై కాసేపటికే మూడవసారి తన ప్రశ్నను అడిగాడు: “చెప్పండి విలియం గాడ్‌విన్ గారూ, ప్రేమ గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?”

“నా అభిప్రాయం పూర్తిగా మిస్టర్ షెల్లీ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తుంది.”

కర్రన్ గురించి – అంటే చమత్కారి మరియు వాగ్ధాటి గల దేశభక్తుడైన కర్రన్ గురించి – మరో మాట చెప్పాలి. లివర్‌పూల్ ప్రజలు నిజంగా మంచి స్వభావం కలవారు; అక్కడ న్యాయస్థాన సమావేశాలు (assizes) జరుగుతుండటం వల్ల – సాధారణంగా ‘నార్తర్న్ సర్క్యూట్’ పర్యటనలో భాగంగా ఏడాదికి రెండుసార్లు – దాదాపు ఇరవై ఏళ్లుగా అక్కడ బస చేస్తూ (వాళ్లు వాటిని ‘అపార్ట్‌మెంట్లు’ అంటారు), నన్ను ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో మరియు దయతో చూసుకున్నారని నేను నిజాయితీగా చెప్పగలను.

116

ఒక వేసవికాలపు న్యాయస్థాన సమావేశాల సమయంలో, రైలు ఆలస్యం కావడం వల్ల, నేను నిర్ణీత సమయం కంటే చాలా ఆలస్యంగా నా బస చేసే ప్రదేశానికి చేరుకున్నాను. లండన్ నుండి రైలులో చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణం వల్ల కలిగిన అలసటతో సాధారణం కంటే ఎక్కువ నీరసించిపోయాను. అప్పటికి భోజనం గురించి ఆలోచించే పరిస్థితి లేదు, అందుకే నేను టీ అడిగాను; ఒకటి రెండు కప్పులు తాగిన తర్వాత నా ఉత్సాహం పుంజుకుంది, దాంతో ధైర్యంగా ‘చాప్స్’ (మాంసం ముక్కలు) అడిగాను. కొద్దిసేపటికే రెండు గొర్రె మాంసం ముక్కలు (lamb chops) వడ్డించబడ్డాయి, వాటిని తినేశారు. కాసేపటి తర్వాత, తలుపు మీద మెల్లగా తట్టిన శబ్దం వినిపించింది. “లోపలికి రండి.” తలుపు కొంచెం తెరుచుకుంది, వంటమనిషిలా కనిపించే ఒక తల బయటకు కనిపించింది.

“మరొక ముక్క కావాలా? మీ కోసం ఇంకొకటి వండమంటారా?”

“వద్దు, ధన్యవాదాలు, ఇక వద్దు!”

“అయితే అవి నచ్చలేదా?”

“చాలా బాగున్నాయి. అవి అద్భుతంగా ఉన్నాయి; మంచి మాంసం, పైగా చాలా బాగా వండారు!”

“అయ్యో! చికాకుగా ఉందే!” తలుపు ఒక్కసారిగా పూర్తిగా తెరుచుకుంది, ఆ వంటమనిషి పూర్తిగా బయటకు కనిపించింది. “ఐర్లాండ్‌లోని ‘మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోల్స్’ అయిన గౌరవనీయులైన జాన్ ఫిల్పాట్ కర్రన్ గారి మేనకోడలికి, ఒక మాంసం ముక్కను ఎలా వండాలో తెలియదని మీరు అనుకుంటున్నారా?”

“అయితే మీ పేరు కర్రనా?”

“అవును, అదే నా పేరు, అయ్యా!”

“దివంగత ‘మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోల్స్’తో మీకు ఏమైనా బంధుత్వం ఉందా?”

“ఆయనతో నాకు ప్రత్యేకమైన బంధుత్వం ఏమీ లేదు. నేను కేవలం ఆయన మేనకోడలిని మాత్రమే!”

115

నాలుగవ అధ్యాయం.

మానవతావాదుల సమావేశం ఒకటి జరిగింది; దీని గురించి వార్తాపత్రికలో ప్రచురితమైంది (బహుశా కొంత డబ్బు చెల్లించి దీనికి ప్రచారం కల్పించి ఉండవచ్చు). ఆ తర్వాత మరిన్ని సమావేశాలు జరిగాయో లేదో తెలియదు. పాపం బిష్ (Bysshe) ఒక ప్రసంగం చేసి తన పథకాన్ని ప్రతిపాదించాడు; కానీ అది విజయవంతం కాలేదు. తన ముద్రిత ప్రసంగాలలో అతను “సంయమనం, క్రమశిక్షణ మరియు ఆలోచనాశీలత” గురించి ప్రస్తావించాడు; “ఏదైనా పనిని సమర్థవంతంగా చేయాలంటే, ముందుగా వీటిని అలవర్చుకుని, వాటికి కట్టుబడి ఉండాలని దృఢ నిశ్చయం చేసుకోవాలి” అని చెప్పాడు. “ఐరిష్ ప్రజలు తమను తాము సంస్కరించుకోవాలి – ఆయుధ బలంతో కాదు, మేధోశక్తితో మరియు సత్యం, న్యాయాలపై విశ్వాసం ఉంచడం ద్వారా. ఏ ఐరిష్ వ్యక్తి కూడా తన కర్తవ్య మార్గం నుండి పక్కకు తప్పుకోకూడదు. బహిరంగంగా, నిజాయితీగా మరియు ఏకాగ్ర చిత్తంతో ఉండండి. ఓ ఐరిష్ ప్రజలారా, మిమ్మల్ని మీరు సంస్కరించుకోండి; శాంతిని కోరుకోండి…”

నా వివాహం జరిగేంత వరకు నా జీవితం అనారోగ్యాల పరంపరగానే సాగింది; నాకున్న ఆ అనారోగ్య సమస్యలు నాడీ వ్యవస్థకు సంబంధించినవి మరియు అప్పుడప్పుడు తీవ్రంగా తిరగబెట్టే స్వభావం కలవి కావడంతో, అవి కొంతమేర నన్ను చదువుకోలేనంతగా బలహీనపరిచాయి. అయినప్పటికీ, ఆరోగ్యం కాస్త కుదుటపడిన సమయాల్లో నేను అద్భుతమైన కాల్పనిక గాథలను (romances) విరామం లేకుండా చదివేదాన్ని, అలాగే పెర్సీ బిష్ షెల్లీ (Percy Bysshe Shelley) యొక్క భావనాత్మక రచనలను ఎంతో శ్రద్ధగా పరిశీలించేదాన్ని. ఆల్బర్టస్ మాగ్నస్ మరియు పారాసెల్సస్—వీరిలో మొదటివారి రచనలను నేను లాటిన్ భాషలో చదివాను; నిజానికి ఈటన్ (Eton) విద్యాసంస్థలో పొందిన శిక్షణ కంటే, ఆ రచనల ద్వారానే ఆ భాషపై నాకు ఎక్కువ పట్టు లభించిందనే చెప్పాలి.

ఆ విచిత్రమైన భావనల గురించి అతనికి ఎక్కడో ఒకచోట అస్పష్టమైన విషయాలు తెలిసుండవచ్చు, కానీ ఆల్బర్టస్ మాగ్నస్ రచనలను లాటిన్‌లో చదివానని చెప్పడం మాత్రం కేవలం అతని కల్పన మాత్రమే. ఆ రచయిత పుస్తకాలు అతని దగ్గర ఎప్పుడూ లేవు; పైగా అవి భారీ పరిమాణంలో (ఫోలియో సైజులో) ఇరవై ఒక్క సంపుటాలుగా ఉంటాయి కాబట్టి, వాటిని ఎవరికీ తెలియకుండా దాచిపెట్టడం అసాధ్యం.

ఏదైనా పని చేయాలని అతనికి తీవ్రమైన కోరిక ఉన్నప్పటికీ, అది అవివేకమైనదని లేదా అనుచితమైనదని భావించినప్పుడు, ఆ పనిని చేపట్టడానికి సాకుగా తన అనారోగ్యం గురించిన ఒక హృదయ విదారకమైన కథనాన్ని తన కవితాత్మక ఊహతో సృష్టించుకునేవాడు. దృఢమైన ఆరోగ్యం కలిగిన తన శరీరం ఒక్క క్షణంలోనే తీవ్రమైన వ్యాధికి నిలయంగా మారిపోయినట్లు నటించేవాడు; కండరాల బిగుతు (spasms), క్షయ వ్యాధి, రక్తనాళాలు చిట్లిపోవడం వంటి సమస్యలు తనను చుట్టుముట్టాయని చెప్పేవాడు.

విలియం గాడ్‌విన్‌కు అతనితో అప్పటికి వ్యక్తిగత పరిచయం లేదు. ఆ యువకుడి గురించి గాడ్‌విన్‌కు తెలిసినదల్లా, అతను రాసిన అరడజను ఉత్తరాల ద్వారా గ్రహించిన సమాచారం మాత్రమే; ఆ ఉత్తరాలు కూడా అత్యంత ఉద్వేగభరితమైన, ఆవేశపూరితమైన శైలిలో ఉండేవి. ఒకవేళ ఆ పరిచయం ఉండి ఉంటే, అతని పగటి కలలు (భావనలు) కొన్ని గంటల పాటు రాజకీయ స్వరూపాన్ని దాల్చినప్పటికీ, వాటి వల్ల తనకు గానీ ఇతరులకు గానీ ఏదైనా ప్రమాదం వాటిల్లుతుందనే భయం గాడ్‌విన్‌కు కలిగేది కాదు. యుద్ధంలో స్వయంగా పాల్గొనడానికి గానీ, లేదా ఇతరులు యుద్ధం చేయడానికి కారణం కావడానికి గానీ అతనికి ఎంతమాత్రం ఆసక్తి లేదని గాడ్‌విన్‌కు తెలిసి ఉంటే, అతని పరిస్థితిని రాబర్ట్ ఎమెట్ లేదా ‘క్రాప్పీస్ హోల్’ (Croppies’ Hole) వద్ద ఉరితీయబడిన ఇతర వీరుల పరిస్థితులతో పోల్చి చూసేవారు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ హెచ్చరికలు అనవసరమైనవే అయినప్పటికీ, అవి వివేకవంతమైనవి మరియు మంచి ఉద్దేశంతో కూడినవి; కాబట్టి ఆ దయగల, స్నేహపూర్వక ఉద్దేశాలకు ప్రశంసలు మరియు కృతజ్ఞతలు దక్కాల్సిందే. అతని మార్గదర్శి. కవితాత్మక స్వభావంతో ఉత్తేజితమై, పరవశించిపోయిన అతని మేధస్సు తర్కానికి ఏమాత్రం లొంగేది కాదు; ఆ ప్రేరణావేశం ఉన్నంత సేపూ బిష్ (Bysshe) ఎవరి మాట వినేవాడు కాదు, ఎవరికీ లొంగేవాడు కాదు, అతన్ని అదుపు చేయడం అసాధ్యం. అతని స్నేహితుడు విలియం గాడ్‌విన్‌కు అతనిపై గొప్ప ప్రభావం ఉండేదని అంటారు, అది నిజమే; కానీ వాస్తవానికి ఆ ప్రభావం యొక్క సారాంశం ఏమిటంటే—తాను అప్పటికే చేయాలని నిశ్చయించుకున్న పనిని చేసేలా అతన్ని ఒప్పించడంలో గాడ్‌విన్ కంటే సమర్థుడు మరొకరు ఉండేవారు కాదు.

షెల్లీకి తోకచుక్క (comet) లాంటి విచిత్రమైన ప్రవర్తన ఉంటే, దానికి ఉండే ఊహించలేనంత వేగం కూడా అతనిలో ఉండేది. అతని “ఐరిష్ ప్రజలకు విజ్ఞప్తి” (Address to the Irish People) అనే రచనలోని అనుబంధం (postscript) ద్వారా, అతను సూర్యుని వైపు ఎంత వేగంగా దూసుకువచ్చి, ఆపై ఎంత వేగంగా దూరంగా వెళ్ళిపోయేవాడో మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు; తన కక్ష్యలో వేగంగా ప్రయాణిస్తూ అకస్మాత్తుగా కనిపించడం, ఆకాశంలో ఉల్కలా ప్రకాశించడం, ఆపై అంతే అకస్మాత్తుగా అనంతమైన అంతరిక్ష అగాధంలోకి అదృశ్యమైపోవడం అతని శైలి. అతను ఎంత వేగంగా నిర్ణయాలకు వచ్చేవాడో, కార్యాచరణను చేపట్టేవాడో చెప్పడానికి ఇది ఒక ఆసక్తికరమైన ఉదాహరణ. “నేను డబ్లిన్‌లో ఉండి వారం రోజులైంది, ఈ సమయంలో…”

మతపరమైన మరియు రాజకీయ స్వేచ్ఛకు కట్టుబడిన మిత్రుడిగా నా కార్యకలాపాలకు ఐర్లాండ్‌ను అత్యంత విస్తృతమైన మరియు అనువైన వేదికగా ఎంచుకునేలా చేసిన ప్రధాన సమస్యల పట్ల ప్రజల అభిప్రాయాలను మరింత కచ్చితంగా తెలుసుకోవడానికి నేను ప్రయత్నించాను. “నా పరిశీలనల ఫలితంగా, ‘యూనియన్ చట్టం’ (Union Act) అమలులోకి రాకముందు ఐర్లాండ్ అనుభవించిన సమృద్ధిని తిరిగి సాధించే లక్ష్యంతో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నేను నిర్ణయించుకున్నాను.” ఒకవేళ ఆ అసహ్యకరమైన చట్టాన్ని రద్దు చేసి, పూర్వపు వైభవాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కేవలం మరో వారం రోజులు మాత్రమే అవసరమై ఉంటే, బాధిత ఐర్లాండ్ ప్రజల సమస్యలు పరిష్కారమయ్యేవి; కానీ ఒకవేళ ఇంకాస్త ఎక్కువ సమయం—మరికొన్ని రోజులు—అవసరమై ఉంటే, ఆ పవిత్రమైన, రెక్కలు కలిగిన కవి—’సాంట్స్ అండ్ వర్జిన్స్’ (పుణ్యాత్ములు మరియు పవిత్ర కన్యల) దీవిగా పిలువబడే ఆ ప్రాంతం నుండి తీవ్రమైన దుస్థితిని తన మధ్యవర్తిత్వంతో తొలగించే లోపే—నిస్సందేహంగా ఎక్కడికో దూరంగా ఎగిరిపోయి ఉండేవారు.

రెండుసార్లు మాత్రమే—అంతకు మించి కాదని నా నమ్మకం—ఆయన తన ఐరిష్ లక్ష్యం గురించి నాతో మాట్లాడారు. ఒక సందర్భంలో ఆయన నాకు ఇలా చెప్పారు: ఒక సమావేశంలో—బహుశా అది మానవతావాదుల (Philanthropists) సమావేశం కావచ్చు—ప్రొటెస్టంట్ల పట్ల ఎంతటి వ్యతిరేకత ప్రదర్శించబడిందంటే, దానికి స్పందిస్తూ ఆయన ఇలా అనాల్సి వచ్చింది—ప్రొటెస్టంట్లు కూడా తోటి క్రైస్తవులే, తోటి… “ప్రేమ గురించి నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే, అది మానవ హృదయంపై సరిగ్గా జాజికాయను తురిమే పరికరం జాజికాయపై పనిచేసినట్లే పనిచేస్తుంది.”

ఆ గంభీరమైన ప్రశ్నకర్త ఆ హాస్యభరితమైన సమాధానాన్ని మౌనంగానే అసహ్యంతో విన్నాడు; కాసేపటి తర్వాత తన ప్రశ్నను మూడవసారి అడిగాడు. “చెప్పండి విలియం గాడ్‌విన్, ప్రేమ గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?”

“నా అభిప్రాయం పూర్తిగా మిస్టర్ షెల్లీ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తుంది.”

కర్రన్ గురించి – ఆ చమత్కారి మరియు వాగ్ధాటి గల దేశభక్తుడు కర్రన్ గురించి – మరో మాట చెప్పాలి. లివర్‌పూల్ ప్రజలు నిజంగా మంచి స్వభావం కలవారు; అక్కడ న్యాయస్థాన సమావేశాలు (అసైజెస్) జరుగుతున్నందున – సాధారణంగా సంవత్సరానికి రెండుసార్లు ‘నార్తర్న్ సర్క్యూట్’ పర్యటనలో భాగంగా – దాదాపు ఇరవై ఏళ్లుగా అక్కడ బస చేస్తూ (వాళ్ళు వాటిని ‘అపార్ట్‌మెంట్లు’ అంటారు), నాతో ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా మరియు దయతో వ్యవహరించారని నేను నిస్సందేహంగా చెప్పగలను.

ఒక వేసవికాలపు న్యాయస్థాన సమావేశాల సమయంలో, రైలు ఆలస్యం కావడం వల్ల, నేను నిర్ణీత సమయం కంటే చాలా ఆలస్యంగా నా బస చేసే ప్రదేశానికి చేరుకున్నాను. లండన్ నుండి సుదీర్ఘ రైలు ప్రయాణం వల్ల కలిగిన అలసటతో సాధారణం కంటే ఎక్కువ నీరసించిపోయాను. రాత్రి భోజనం గురించి ఆలోచించే పరిస్థితి లేదు, అందుకే టీ అడిగాను; ఒకటి రెండు కప్పులు తాగాక నాలో ఉత్సాహం వచ్చింది, దాంతో ధైర్యంగా ‘చాప్స్’ (మాంసం ముక్కలు) అడిగాను. వెంటనే రెండు గొర్రెపిల్ల మాంసం ముక్కలు (lamb chops) వడ్డించారు, నేను వాటిని తిన్నాను. కాసేపటి తర్వాత, తలుపు మీద మెల్లగా తట్టిన శబ్దం వినిపించింది. “లోపలికి రండి.” తలుపు కొంచెం తెరుచుకుంది, వంటవాడిలా కనిపించే ఒక తల బయటకు కనిపించింది.

“మీరు మరో చాప్ తీసుకుంటారా? మీకు ఇంకొకటి వండమంటారా?”

“వద్దు, ధన్యవాదాలు, ఇక వద్దు!”

“అయితే అవి మీకు నచ్చలేదా?” “అద్భుతంగా ఉన్నాయి. అవి చాలా బాగున్నాయి; మాంసం నాణ్యమైనది, పైగా చాలా చక్కగా వండబడింది!”

“అయ్యో! విసుగు తెప్పించకండి!” అని అంటూనే తలుపు ఒక్కసారిగా తెరుచుకుంది, వంటమనిషి అందరికీ కనిపించేలా నిలబడింది. “ఐర్లాండ్‌లోని ‘మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోల్స్’ (న్యాయస్థాన అధికారి) అయిన గౌరవనీయులైన జాన్ ఫిల్పాట్ కర్రన్ గారి మేనకోడలికి, మాంసం ముక్కను (చాప్) ఎలా వండాలో తెలియదని మీరు అనుకుంటున్నారా?”

“అయితే మీ పేరు కర్రనా?”

“అవును, కచ్చితంగా అదే, అయ్యా!”

“దివంగత ‘మాస్టర్ ఆఫ్ ది రోల్స్’తో మీకు ఏమైనా బంధుత్వం ఉందా?”

“నాకు ఆయనతో ప్రత్యేకమైన బంధుత్వమేమీ లేదు. నేను కేవలం ఆయన మేనకోడలిని అంతే!”

ఇది బహుశా ఒక అపోహ లేదా పొరపాటు అయి ఉండవచ్చు; వంశవృక్షాల వివరాల్లో తరచుగా తప్పులు దొర్లుతుంటాయి. అయితే, ఆ వ్యక్తి (మేనమామ అని చెప్పుకున్నవారు) తన జీవిత చరిత్రకారుడి ప్రకారం చాలా సామాన్యమైన నేపథ్యం కలిగినవారు కాబట్టి, ఆ వంటమనిషి చెప్పిన వంశ వివరాలు నిజం అయ్యే అవకాశం కూడా ఉంది; దీనిని నిర్ణయించే బాధ్యతను పాఠకులకే వదిలేస్తున్నాను.

నేను మొదట షెల్లీ కుటుంబంతో పరిచయం పెంచుకున్నప్పుడు, వారి మధ్య రక్తసంబంధాలు చాలా దగ్గరగా ఉన్నట్లు స్పష్టంగా తెలిసింది; అంతా ‘మా మామయ్య’, ‘మా అత్తయ్య’, ‘మా కజిన్ (బంధువు) ఇతను’, ‘ఆమె’, ‘మరొకరు’, ‘మా మేనల్లుడు’, ‘మా మేనకోడలు’ అనే మాటలే వినిపించేవి. ఇది నిజంగా చాలా ఆప్యాయమైన విషయం, అలాగే ఐక్యంగా ఉన్న కుటుంబం ఎంతో ఆనందదాయకం. అయినప్పటికీ, రక్తసంబంధీకుల మధ్యే పరిచయాలు పరిమితం కావడం వల్ల జీవితం సాధారణంగా, ఏ ప్రత్యేకతా లేకుండా సాగిపోయే ప్రమాదం ఉందన్న విషయాన్ని కాదనలేం. బిష్ (Bysshe) చిన్న వయసులోనే ఒక అందమైన కజిన్‌తో తీవ్రమైన ప్రేమలో పడ్డాడు. అతను తన సోదరీమణులతో తాత్విక స్నేహాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు మరియు తన మామయ్య అయిన కెప్టెన్‌కు జ్ఞానోదయం కలిగించేవాడు; ఒకవేళ తన సొంత బంధువులతో ఉన్న ఈ అనుబంధం ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా చివరి వరకు సాఫీగా కొనసాగి ఉంటే… ఒకవేళ అతను తనతో సత్సంబంధాలు కలిగిన తండ్రిని తన అధ్యయనాలకు మరియు సాహసోపేతమైన ఆలోచనలకు భాగస్వామిగా చేసుకుని ఉంటే — బహుశా అది సాధ్యమయ్యేదేమో — కుటుంబంలో శాంతిసౌఖ్యాలు వర్ధిల్లేవి. అయినప్పటికీ, అతనిలోని ప్రతిభ, మౌలికత, నవ్యత, ఊహాశక్తి మరియు కవితాత్మక సాహసం తీవ్రంగా అణచివేయబడి, కుంటుపడిపోయేవి. కానీ అలా జరగలేదు; కుటుంబ బంధాలన్నీ శాశ్వతంగా తెగిపోయాయి మరియు అతని

118 జీవిత చరిత్ర

దూరమవ్వడం సంపూర్ణమైంది. అల్పదృష్టి గల మానవులకు కఠినంగానూ, ప్రమాదకరంగానూ అనిపించే మార్గాల ద్వారానే, జ్ఞానయుతమైన దైవసంకల్పం తన ప్రియమైన వారిని గొప్ప ఫలితాల వైపు నడిపిస్తుంది.

అంత హఠాత్తుగా మొదలైన ఆ ఐరిష్ కల అంతే హఠాత్తుగా ముగియడంతో, ఆ యువ స్వప్నజీవి వాస్తవంలోకి వచ్చాడు; ఆ తర్వాత అకస్మాత్తుగా అదృశ్యమై, వేల్స్ (Wales)లో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ సమయంలో అతనికి మార్గనిర్దేశం చేసే లేదా తప్పుదోవ పట్టించే బాధ్యత ఎవరికైతే ఉందో, వారికి మాత్రమే అతను కనిపించాడు; నా విషయానికొస్తే, ఆ తర్వాత కొంతకాలం వరకు అతని గురించి గానీ, అతని సాహసయాత్రల గురించి గానీ నాకు ఏమీ తెలియదు; అంతేకాక, అతని చరిత్రలోని ఈ భాగానికి సంబంధించిన నా అసంపూర్ణ కథనం ఏ లేఖల ఆధారంగా అయితే రూపొందించబడిందో, ఆ లేఖలను నేను చాలా ఇటీవలి కాలం వరకు చూడలేదు.

అతని “పూజ్యనీయ మిత్రుడికి” రాసిన మరికొన్ని లేఖలు, అతని జీవితంలోని ఈ అశాంతితో కూడిన దశకు సంబంధించిన విషయాలను వెల్లడిస్తాయి: అయితే, ఆ లేఖలలో వివరాల కంటే అతని ప్రారంభ రోజులకు సంబంధించిన కల్పిత గాథలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

118  జీవిత చరిత్ర

…వారి మధ్య దూరం పూర్తిగా పెరిగిపోయింది. దూరదృష్టి లేని సామాన్య మానవులకు కఠినంగానూ, ప్రమాదకరంగానూ అనిపించే మార్గాల ద్వారానే, జ్ఞానయుతమైన దైవసంకల్పం తన ప్రియతములను గొప్ప ఫలితాల వైపు నడిపిస్తుంది.

అంత హఠాత్తుగా మొదలైన ఆ ఐరిష్ కల అంతే హఠాత్తుగా ముగిసిపోవడంతో, ఆ యువ స్వప్నజీవి వాస్తవంలోకి వచ్చాడు; ఆ తర్వాత అతను అకస్మాత్తుగా అదృశ్యమై, వేల్స్ (Wales)లో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ సమయంలో అతనికి మార్గనిర్దేశం చేసే లేదా తప్పుదోవ పట్టించే బాధ్యత ఎవరికైతే ఉందో, వారికి మాత్రమే అతని ఉనికి తెలిసింది; నా విషయానికొస్తే, ఆ తర్వాత కొంతకాలం వరకు అతని గురించి గానీ, అతని సాహసయాత్రల గురించి గానీ నాకు ఏమీ తెలియదు. అంతేకాదు, అతని జీవితంలోని ఈ ఘట్టానికి సంబంధించి నా అసంపూర్ణ కథనానికి ఆధారమైన ఆ లేఖలను కూడా నేను చాలా ఇటీవలి కాలం వరకూ చూడలేదు.

అతని “పూజ్యనీయ మిత్రుడికి” రాసిన మరికొన్ని లేఖలు, అతని జీవితంలోని ఈ అస్థిరమైన దశకు సంబంధించిన వివరాలను వెల్లడిస్తాయి. అయితే, ఆ లేఖలలో అతని వాస్తవ జీవనశైలి వివరాల కంటే, అతని బాల్యానికి సంబంధించిన కల్పిత గాథలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. దీనివల్ల మనం ఒక సాధారణ నిర్ధారణకు మాత్రమే రాగలము — అదేమిటంటే, ఆ జీవితం ఎంతో అసౌకర్యంగా ఉండేది. వసంతకాలపు నెలలు కూడా అత్యంత చల్లగా, ప్రతికూలంగా ఉండే ఆ వర్షభరితమైన, తుఫానులతో కూడిన వాతావరణం ఏ మనిషి ఆరోగ్యానికీ అనుకూలమైనది కాదు; ముఖ్యంగా, తనకు ఉన్నాయని అతను భావించిన వ్యాధుల బారిన పడే అవకాశం ఉన్న అతని శారీరక తత్వానికి ఆ వాతావరణం మరింత హానికరంగా పరిణమించింది. కాల్పనిక ఆకర్షణతో కూడిన బలమైన కారణాల వల్ల, అతను మెరియోనెత్‌షైర్ (Merionethshire)లో స్థిరపడాలని నిర్ణయించుకున్నాడు — బహుశా “శాశ్వతంగా” అక్కడే ఉండిపోవాలని అనుకున్నాడు; కానీ ఆ ప్రాంతం నివాసానికి అత్యంత అనుకూలం కానిది…

పెర్సీ బిష్ షెల్లీ. బహుశా వాతావరణం మరియు ఉష్ణోగ్రత పరంగా చూస్తే, ఆ ప్రాంతంలోని (ప్రిన్సిపాలిటీలోని) పన్నెండు అసంతృప్తికరమైన కౌంటీలలో అది ఒకటి కావచ్చు—ఎందుకంటే విలియం గాడ్‌విన్ రాసిన తక్కువ ప్రజాదరణ పొందిన నవలల్లో ఒకదానిలోని కథానాయకుడు జరిపినట్లుగా కల్పిత చర్యలకు అది వేదికగా చూపబడింది, మరియు ఆ ప్రాంతాన్ని స్వయంగా ఎప్పుడూ చూడని రచయిత దాని గురించి వర్ణించారు కాబట్టి.

షెర్‌వుడ్ అడవిలో—ఆ ఉల్లాసభరితమైన షెర్‌వుడ్‌లో—నివసించడం (ఎందుకంటే సాహసవంతుడైన రాబిన్ హుడ్ అక్కడ తన విల్లును ఎక్కుపెట్టాడు); వార్విక్‌లో నివసించడం (ఎందుకంటే ఆ పట్టణంలో ‘గై’ అనే వ్యక్తి ఎర్రటి ఆవును చంపాడు); ఒక ఇంటిని అద్దెకు తీసుకోవడం (ఎందుకంటే ‘లిటిల్ రెడ్ రైడింగ్ హుడ్’ మరియు ‘హాప్-ఓ-మై-థంబ్’ కిటికీలోంచి తొంగిచూసి, మళ్ళీ పారిపోయారు)—ఇలాంటివి ఉత్సాహాన్ని కలిగించే కారణాలు మరియు అవి గౌరవనీయమైనవి; కానీ యాత్రికులు మరియు మతపరమైన యోధుల (క్రూసేడర్ల) ప్రాధాన్యతలు కూడా అటువంటి గౌరవానికే అర్హమైనవి.

మెరియోనెత్‌షైర్ ‘ఫ్లీట్‌వుడ్’ (నవలలోని పాత్ర) యొక్క ప్రారంభ జీవితానికి వేదిక అయినప్పటికీ, అక్కడ తాత్కాలిక నివాసం కూడా దొరకలేదు, మరియు ఆ యువ యాత్రికులు ఇతర ప్రదేశాలలో ఇల్లు దొరుకుతుందేమోనని ప్రయత్నించి విఫలమయ్యారు. వారి ప్రయాణం గురించి సాధారణ కవితాత్మక అతిశయోక్తితో ఇలా చెబుతారు: “మేము ఉత్తర వేల్స్ అంతటా మరియు దక్షిణ వేల్స్‌లో కొంత భాగం నిష్ఫలంగా సంచరించాము.” చివరకు వారికి రాడ్నర్‌షైర్‌లోని ‘రైడర్’ (Rhayader) సమీపంలో ‘నాంట్‌గిల్ట్’ (Nantgwilt) అనే నివాసం దొరికింది, కానీ అది లభిస్తుందనే విషయంలో వారికి పూర్తి నమ్మకం లేదు; వాస్తవానికి, వారికి అది దక్కలేదు. కొన్ని అతను ఖయాడర్ (Khayader) సమీపంలోని తన బంధువు ఇంట్లో పది రోజులు లేదా రెండు వారాలు గడిపాడు.

ఆ పర్యటన సమయంలో బిష్ (Bysshe) నాకు రాసిన లేఖలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తాయి: ఆ సమయంలో అక్కడి ప్రకృతి దృశ్యాలు అతనిపై పెద్దగా ప్రభావం చూపలేదు; కానీ అతని కవితాత్మక ఊహ వాటి గురించి లోతుగా ఆలోచించి, ఈ అద్భుతమైన మరియు హృదయానికి హత్తుకునే చిత్రాన్ని సృష్టించింది:

“మేము ప్రస్తుతం నివసిస్తున్న నాంట్‌విల్ట్ (Nantgwilt) ప్రాంతం, గతంలో నేను అక్కడ ఉన్నప్పుడు నా మనసులో గాఢంగా ముద్రపడిన దృశ్యాలకు దగ్గరగా ఉంది. ఆ దృశ్యాలు సజీవంగా ఉన్నాయని నేను భావించినప్పటి నుండి నా పరిస్థితి ఎంతగానో మారిపోయింది; ఇప్పుడు వాటిని మళ్ళీ తలచుకున్నప్పుడు, ఆ పాత జ్ఞాపకాలు ఒక అస్పష్టమైన మరియు విచిత్రమైన రూపంలో కనిపిస్తున్నాయి.”

ఆ కవి మరియు అతని కుటుంబం ఆ చల్లని ఏకాంతంలో నిస్తేజంగా, ఒంటరిగా మరియు అసౌకర్యంగా గడిపారు; ఇతరులను కూడా అటువంటి బాధాకరమైన స్థితిలోకి లాగాలని, ఆ విచిత్రమైన (రొమాంటిక్) జీవనశైలిలోని నిరాశాజనకమైన అనుభూతులలో వారిని భాగస్వాములను చేయాలని వారు ఆత్రుతగా కోరుకోవడమే దీనికి నిదర్శనం. ఏథెన్స్‌లోని తన సౌకర్యవంతమైన గదిని వదిలి మంచుతో నిండిన కాకసస్ పర్వతాలలో నివసించమని ఏస్కైలస్ (Aeschylus)ను బలవంతం చేయడం ఎంత కష్టమో ఆలోచించండి—కేవలం అతను తన విషాద నాటకంలో ప్రొమెథియస్‌ను ఆ నిర్జనమైన పర్వతంపై బంధించినంత మాత్రాన అలా చేయడం సాధ్యం కాదు కదా! అలాగే, లండన్ నగరంలోని తన దుకాణం మరియు వ్యాపారం నుండి ఒక పుస్తక విక్రేతను బలవంతంగా వేరు చేసి, నగరపు వీధులు మరియు ‘బో-బెల్’ (Bow-bell) శబ్దాలకు దూరంగా తీసుకువెళ్లి, ఆ పాపం అతన్ని ఆకలితో ఉన్న గొర్రెలతో పాటు తిరిగేలా చేయడం కూడా అంతే క్రూరమైన చర్య అవుతుంది.

“సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -26-9-26-ఉయ్యూరు —