భారతదేశ చరిత్ర(త్రివేణి)

 ప్రతాపగిరి రామమూర్తి, M.A.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(చరిత్ర ఆచార్యులు, విల్సన్ కళాశాల, బొంబాయి)

మన గతాన్ని వివరించే కథనాలను రూపొందించడానికి చరిత్రకారులు ఉపయోగించిన కొన్ని ఊహల లేదా భావనల యథార్థతను చర్చించడమే ఈ వ్యాసం యొక్క ఉద్దేశ్యం. చరిత్ర రచనకు సంబంధించిన పద్ధతులు లేదా సిద్ధాంతాలను లోతుగా తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఇక్కడ లేదు. తగినంత పరిజ్ఞానం లేకపోయినా, సంఘటనలు జరిగినట్లుగానే యథాతథంగా వర్ణించే పనికి మన రచయితలు ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో పూనుకుంటారు. ఒక వాస్తవిక గతాన్ని చిత్రించాలన్నదే వారి ఏకైక ఆందోళన; అయితే, అస్పష్టమైన నీడల పట్ల వారికి ఒక రకమైన భయం కూడా వెంటాడుతూ ఉంటుంది.

దీని ఫలితంగా, మన చరిత్ర రచనలు సాధారణంగా ఏకపక్షంగా ఉంటున్నాయి. అవి మన గతం యొక్క నిజమైన స్వభావాన్ని లేదా ఆ కాలపు జీవన సారాంశాన్ని మనకు తెలియజేయవు. ఎందుకంటే, భారతదేశ గతం ప్రపంచ చరిత్రలో తెలిసిన ఇతర దేశాల చరిత్రల వంటిది కాదు. దీనిని అర్థం చేసుకోవాలంటే, కేవలం రాజవంశాల గతిని లేదా గొప్ప రాజ్యాలు మరియు సామ్రాజ్యాల ఉత్థానపతనాలను గమనించడం సరిపోదు. యుద్ధాలు  నేరాల వంటి సంఘటనలను మాత్రమే పరిశీలించడం వల్ల, మన చరిత్ర అనేది కేవలం గతించిపోయిన విషయాల సమాహారం (లేదా ఒక సమాధి) అనే భావన కలుగుతుంది. కానీ, మన చరిత్ర ఆదర్శాలు, నమ్మకాలు  ఆత్మ సాధనలతో నిండి ఉందన్న విషయాన్ని మనం గ్రహించలేకపోతున్నాము. భారతదేశం ఆధ్యాత్మిక విషయాలలో తన్మయత్వం చెందింది; ఆమె చరిత్ర అనేది మానవ మేధస్సు యొక్క  “ఎప్పటికీ పురాతనమైనది, అదే సమయంలో ఎప్పటికీ నూతనమైనది” అయిన అనంత అన్వేషణను వ్యక్తపరిచే ఆలోచనల యొక్క నమోదు.

కాబట్టి, జీవన సారాంశాన్ని నిర్దేశించిన ఆత్మ చైతన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, చరిత్రకు సంబంధించిన వాస్తవాలు లేదా సంఘటనల పైపొరను దాటి లోతుగా పరిశీలించడం అవసరం. జీవన సారాంశాన్ని అందించడమే చరిత్ర యొక్క లక్ష్యం అని మేము భావిస్తున్నాము. వాస్తవ ప్రపంచాన్ని ‘విలువ’ల కోణంలో అంచనా వేయాలి; ఎందుకంటే చరిత్రకారుడు ఆత్మ యొక్క అంతర్గత ప్రపంచాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి—బహిర్గత మానవాళి అనేది ఆ అంతర్గత చైతన్యానికి కేవలం ఒక వ్యక్తీకరణ మాత్రమే. మనం అర్థం చేసుకోవాలనుకుంటున్నది మరణించిన వ్యక్తిని లేదా శిలాజం వంటి నిర్జీవ అంశాన్ని కాదు, ఒకప్పుడు జీవించి ఉన్న ఆ వ్యక్తిని, అతని ఆశలను మరియు ఆశయాలను.

అంటే, చరిత్ర అనేది గతించిపోయిన నిర్జీవమైన గతం కాదు, అది ఒక “జీవన గతం”—అంటే ఒకప్పుడు ఉన్న జీవన వాస్తవికతలో అంతర్లీనమై ప్రవహిస్తున్న గతం. గతాన్ని కేవలం జరిగిపోయిన వాస్తవాల సముదాయంగా భావించడం, వస్తువుల స్వయం ప్రతిపత్తి కోసం తత్వవేత్త చేసే అన్వేషణంత నిష్ఫలమైనది. స్వయం ప్రతిపత్తి గల గతానికి అస్తిత్వం లేదు. అది మన ప్రస్తుత అనుభవంతో ముడిపడి ఉండాలి. అది కేవలం గుర్తుంచుకోదగినది మాత్రమే కాకుండా, అనుభవించదగినది కూడా అయి ఉండాలి. మనం చరిత్ర మొత్తాన్ని మనలోనే జీవించగలం, ఎందుకంటే చరిత్ర అంటే జీవించడమనే సాహసానికి చేసే నిరంతర ప్రయత్నమే.

అందువల్ల, శాశ్వతత్వాన్ని దాని ఏకత్వంలో గ్రహించలేనంతగా కాలం యొక్క తాత్కాలిక ప్రభావానికి లోనైన మన వాస్తవిక చరిత్రకారులను మనం తిరస్కరించాలి. బెనెడెట్టో క్రోస్ నిజంగా గమనించినట్లుగా; ప్రతి నిజమైన చరిత్ర సమకాలీన చరిత్రే,  గతాన్ని నిరంతరం వర్తమానంగా పరిగణించడం కల్పన కాదు. మనం వివిధ కాలాల మధ్య భేదాలు చూపడానికి ప్రయత్నించి, తద్వారా మానవ ఆసక్తికి సంబంధించిన వాటన్నిటినీ కోల్పోవడం దురదృష్టకరం.

అందువల్ల, చరిత్ర కేవలం గతం కాదు. అది ‘సంఘటన’ కూడా కాదు. ‘కథనాత్మక’ స్ఫూర్తి యొక్క ఆధిపత్యం మన చరిత్రకారుల మొత్తం దృక్పథాన్ని కలుషితం చేసింది. కాలక్రమానుసారంగా అమర్చబడిన కథనాల నిర్మాణం చరిత్ర కాదు. అది అంతకంటే ఎక్కువ. రస్కిన్ మరియు మెకాలే ఇద్దరూ భావించినట్లుగా, వాస్తవాలు కేవలం మలినాలు మాత్రమే, మరియు సంఘటనలు, జరగబోయేవి మూర్తీభవించిన ఆలోచనల నుండి, ఆ అమూర్త సత్యం నుండే చరిత్ర తన విలువను పొందుతుంది. చరిత్ర అంటే తనను తాను వ్యక్తపరిచే ఆలోచన, మనస్సు… రికార్డులలో, మనస్సు వాస్తవానికి ముందు ఉంటుంది. అంటే, చరిత్ర అంతా ఒక విధంగా మనిషి మనస్సులోనే ఉంటుంది; మా మాటను తప్పుగా అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఉన్నందున, అది ముందుగా స్వరపరిచిన సింఫనీ లాంటిది కాదని మేము వెంటనే స్పష్టం చేస్తున్నాము. శాశ్వతంగా సంపూర్ణమైన విషయాన్ని కాలంలోకి అనువదించడం కంటే చరిత్ర ఎక్కువగా ఉండాలనేది మానవ స్ఫూర్తి యొక్క తిరస్కరించలేని ఆవశ్యకత అని లోట్జే నిజంగానే నొక్కి చెప్పారు. మా ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే, హెగెల్ చెప్పినట్లుగానే, చరిత్ర అనేది మనిషి ఉనికి యొక్క నియమం, దాని సంభావ్యతలోని భావన, దాని స్ఫూర్తిలోని సార్వత్రికం.

అందువల్ల, గతాన్ని కేవలం స్థూలమైన వాస్తవిక అర్థంలో గతంగా పరిగణిస్తే, అది పూర్తిగా ఊహకు అందనిది. మనం చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించే గతం అనేది, వస్తువుల స్వభావ ప్రపంచం కాదు; అది ఉనికిలో లేకుండా పోయిన ప్రపంచం, అందువల్ల అది ఒక ఏకాంత వాస్తవం. అటువంటి వాస్తవాన్ని వర్తమానంతో ఎన్నడూ ముడిపెట్టలేము; ఆ అనుసంధాన గొలుసు దాని లంకెలుగా తెగిపోతుంది. మనకు భారతదేశపు గతం అనేది వర్తమానంలో సజీవంగా ఉన్న ఒక అవశేషం; ఎందుకంటే గతం వర్తమానంగా పరిణమించింది. గతంలోని భారతదేశం, వర్తమాన భారతదేశంలోకి తనను తాను ప్రక్షేపించుకోవడమే. లేదా మరో మాటలో చెప్పాలంటే, భారతదేశపు గతం అనేది దాని వర్తమాన అనుభవం, దానిని ఒక ఏకత్వంగా స్వీకరించడమే – క్రోస్ చెప్పినట్లుగా “సంశ్లేషణాత్మక ఏకత్వం” – ఇది దేశకాలాల్లో ఒక క్రమాన్ని వెల్లడి చేయగల ఏకత్వం; అయితే, ఆ క్రమంలోని ప్రతి అంశం, ఇతరులతో సంబంధం లేని ఒక ఏకాంత వాస్తవంగా కాకుండా, నిజ జీవిత ప్రవాహపు లయను వ్యక్తపరిచే ఒక సేంద్రీయ సంబంధంలో ఉంటుంది.4 మరియు గతం నుండి మన వర్తమాన అనుభవంలోకి ఏది ప్రవేశిస్తుందో, అదే ఆ పదానికి ఉన్న విస్తృత అర్థంలో చరిత్ర.

అందువల్ల, మనకు, ఋగ్వేదం లేదా బౌద్ధ జాతకాలు, ఇతిహాసాలు, స్మృతులు మరియు శ్రుతులు అనేవి, గడిచిపోయిన రోజుల రాజకీయ సంఘటనలను వర్ణిస్తాయని చెప్పుకునే, ప్రస్తుతం మన వద్ద ఉన్న ఏ ఇతర అవశేషం వలెనే చరిత్రే. ఎందుకంటే, ఇదివరకే చెప్పినట్లుగా, మనం తెలుసుకోవాలనుకునేది శిలాజం గురించి కాదు, మన ముందున్న అవశేషం ఎవరికి మృత ప్రతినిధిగా ఉందో ఆ జీవించి, ఆలోచించే మనిషి గురించి. ప్రామాణికమైనవిగా పిలవబడే వాస్తవాల అన్వేషణలో, మనం మానవ స్పర్శను కోల్పోయే ప్రమాదంలో పడతాము. మన గతాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి ఉన్న అత్యంత భయంకరమైన అడ్డంకి ఏమిటంటే, చరిత్రను కేవలం కథనాల నిర్మాణానికి పరిమితం చేసే ధోరణి. మరియు అటువంటి నిర్మాణం అసాధ్యమైన చోట, సందేహాస్పద వైఖరిని అవలంబించి, అపోహలు  ఇతిహాసాల నుండి ప్రశ్నించలేని వాస్తవాన్ని వేరు చేయడానికి చేసే ప్రయత్నంలో శ్రమను వృధా చేయడం. ఎక్కడైతే ఆధారాలు ఉండవో, అక్కడ చరిత్ర కూడా ఉండదని సాధారణంగా భావిస్తారు; కాలక్రమానుసారంగా అనుసంధానించబడిన కథనాల రూపంలో వాటి జ్ఞాపకశక్తి భద్రపరచబడనందున చారిత్రక సత్యాలు నశించిపోతాయన్నట్లుగా. రాట్జెల్ చక్కగా చెప్పినట్లుగా, “చరిత్ర యొక్క సారం, జరిగిన దానిని గుర్తుచేసుకోవడం మరియు నమోదు చేయడంలో కాదు, అది జరగడం అనే వాస్తవంలోనే ఉంది.”

“ఈ రోజుల్లో చరిత్రకారులు చాలావరకు గొప్ప పాండిత్యం ఉన్నవారే. వారు కాలక్రమానుసారం లేకపోవడం కంటే చిన్న చిన్న తప్పులకే ఎక్కువగా భయపడతారు; తప్పుడు విలువను ఆపాదించడంపై వచ్చే వివాదాస్పద వాదన కంటే, తప్పుడు తేదీ వల్ల ఖచ్చితంగా ఎదురయ్యే ఎగతాళికే వారు ఎక్కువగా భయపడతారు!” అనే హెచ్. జి. వెల్స్ ఫిర్యాదు ఎంత నిజం! రాధాకృష్ణన్ వంటి తత్వవేత్తలు మరియు వి. ఎ. స్మిత్ వంటి చరిత్రకారులు “ఖచ్చితమైన కాలక్రమం లేనప్పుడు, దేనినైనా చరిత్ర అని పిలవడం ఒక తప్పు పేరు,” అని  “ఖచ్చితంగా చరిత్ర అని పిలవబడే ఒక గ్రంథం కాలక్రమం అనే అస్థిపంజరంపై నిర్మించబడాలి, అంటే, ఎక్కువ లేదా తక్కువ ఖచ్చితమైన తేదీల శ్రేణిలో ఉండాలి” అని అభిప్రాయపడతారు. స్పష్టంగా, చరిత్రకారుని పదవికి మరియు చరిత్రకారుని విధికి మధ్య తీవ్రమైన గందరగోళం ఉంది. చరిత్ర అంటే సమాచారపు ముక్కలను, ఒక దారంలోని పూసల వలె కాలక్రమానుసారంగా అమర్చడం కాదు. ప్రతిదీ మనం చరిత్రను గతంగా కాకుండా, వర్తమాన ఆసక్తిగా అర్థం చేసుకోవడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

మనం ఆసక్తి లేదా అనుభవం గురించి మాట్లాడినప్పుడు, చరిత్ర “అనుభవం యొక్క ఒక సంకర రూపం, గణనీయమైన స్థాయిలో ‘ఉనికి లేదా సత్యం’ కలిగి ఉండటానికి అసమర్థమైనది” అని మనకు చెప్పవచ్చని మనకు తెలుసు; ఎందుకంటే, చరిత్ర యొక్క ‘ఉనికి లేదా సత్యం’ దాని ధృవీకరించబడిన మరియు ధృవీకరించదగిన నిశ్చయతగా పరిగణించబడుతుంది. చారిత్రక సత్యం గురించిన చర్చ మనల్ని మళ్ళీ వస్తువుల-యొక్క-స్వరూప ప్రపంచపు వాస్తవిక జాలాల్లోకి తీసుకువెళుతుంది. ఎందుకంటే, బెనెడెట్టో క్రోస్‌తో పాటు మనం ఇలా అడుగుతాము: “మన ఆత్మను సృష్టించే వర్తమానం ఎప్పుడైనా ఎలా అనిశ్చితంగా ఉండగలదు?” చరిత్రలో జీవితానికి మరియు ఆలోచనకు మధ్య విడాకులు తీసుకురావడం ద్వారా మాత్రమే మనం అసంబద్ధమైన స్థానాలకు నడిపించబడతాము. ఎందుకంటే, చరిత్ర గురించిన మన భావన నుండి చూసినప్పుడు ఆ ప్రశ్నే అసంబద్ధంగా మారుతుంది. ‘చరిత్ర’ అనే పదానికి అసలు అర్థం ‘విచారణ’, ఆ తర్వాత మాత్రమే విచారణ ఫలితాలను ఒక ప్రత్యేక కథన రూపంలో పొందుపరచడానికి ఈ పదం వర్తించడం మొదలైంది. చరిత్రకు గ్రీకు పదం ‘హిస్టోరియా’, దీనికి అర్థం; ‘సత్యాన్వేషణ’. గత కాలపు మానవ మనస్తత్వ పనితీరును విశ్లేషించేటప్పుడు, న్యాయనిర్ణేత పాత్రను పోషించకుండా మనం ఉండలేము.

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ఇతర పరిశోధకుల్లాగే చరిత్రకారుడు కూడా పరికల్పనలను ఉపయోగించుకోవాలి; అతను తన ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకుని, తన సిద్ధాంతంతో ప్రారంభించాలి. డార్విన్ లాగే అతను కూడా, ఏ పరిశీలన అయినా ఉపయోగపడాలంటే అది ఏదో ఒక అభిప్రాయానికి అనుకూలంగానో లేదా వ్యతిరేకంగానో ఉండాలని గ్రహించాలి. మనం మన భావనలను కొంతకాలం పక్కనపెట్టి, వస్తువులనే స్వయంగా తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలన్న బేకన్ సలహా అసంబద్ధమైనది, ఎందుకంటే అది మనల్ని ‘వస్తువుల స్వభావం’ అనే ప్రపంచంలోకి తీసుకువెళ్తుంది. నిజానికి, మనం ఒక ముందస్తు తీర్పుకు కట్టుబడి, ఆ తర్వాత మన సిద్ధాంతానికి సరిపోయేలా వాస్తవాలను ఇరికించకూడదు. వస్తువుల పట్ల మన స్వంత దృక్పథం లేకుండా ‘వస్తువుల స్వభావం’ గురించి ఎలాంటి అవగాహన కలిగి ఉండటం అసాధ్యమని మాత్రమే మేము సూచిస్తున్నాము.

అందువల్ల, మనం మన దేశ చరిత్రను వ్రాయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, అప్పటికే ఉన్న భావనలను పక్కనపెట్టి, ఒక నూతన దృక్పథంతో ప్రారంభించాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతగానో ఉందని మేము భావిస్తున్నాము. ఇప్పటికే ఉన్న కథనాలను మనం కేవలం పునరావృతం చేస్తే, అది ఎంతో సమయాన్ని వృధా చేయడమే అవుతుంది. గోథే చెప్పినట్లుగా: “చరిత్రను ఎప్పటికప్పుడు తిరిగి రాయాలి; అది కొత్త వాస్తవాలు కనుగొనబడినందువల్ల కాదు, కానీ కొత్త కోణాలు వెలుగులోకి వచ్చినందువల్ల, ఒక యుగం యొక్క పురోగతిలో పాలుపంచుకునే వ్యక్తి గతాన్ని ఒక నూతన పద్ధతిలో చూడటానికి మరియు అంచనా వేయడానికి వీలు కల్పించే దృక్కోణాలకు నడిపించబడినందువల్ల.” బహుశా ఇది ప్రాచీన మరియు ఆధునిక చరిత్రకారులందరినీ ప్రభావితం చేసే ఒక అచేతన కారకం వల్ల కావచ్చు. యువతరం సాధారణంగా పాత తరం విగ్రహాలను కూల్చివేయడంలో ఆనందాన్ని పొందుతుంది; ఆలోచనలు యుగయుగాలుగా మారడం సహజం. అందువల్ల, ప్రతి యుగం చరిత్రను తన సొంత దృక్కోణం నుండి తిరిగి రాయాలని కోరుతుంది.

దీని అర్థం, చరిత్ర నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది కాబట్టి, అది ఉద్దేశ్యపూర్వక నిరంతరతను వెల్లడించదని, దాని ప్రక్రియలు హేతువుకు ప్రతిరూపాలు కావని కాదు. చరిత్ర అనేది అలల చప్పుడులా నిరంతరం జల్లెడ పట్టడం కాదు. పైకి కనిపించే దానితో సంబంధం లేకుండా, మార్పు కూడా యాదృచ్ఛికం కాదు, ఎందుకంటే అది ఉద్దేశపూర్వకమైనది. అయితే, మేము చెప్పదలచుకున్నది ఏమిటంటే, ఫ్లింట్ చెప్పినట్లుగా, చరిత్ర ద్వారా మనం “దేవుని స్వభావం  మార్గాల గురించిన మన జ్ఞానంలో నిజమైన పెరుగుదలను” పొందుతామనే సత్యాన్ని చరిత్రకారుడు విస్మరించకూడదు. మనం దైవ సంకల్పాన్ని, దేవుని నెరవేర్పును గ్రహిస్తాము. మానవజాతి కథ అనేది, జీవిత సమస్యను దాని ఆధ్యాత్మిక ఐక్యతలో అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించడం ద్వారా దాన్ని పరిష్కరించడానికి చేసిన శాశ్వత అన్వేషణ యొక్క రికార్డు. ఇది మరీ ముఖ్యంగా భారతదేశానికి వర్తిస్తుంది. దాస్ గుప్తా సరిగ్గా పేర్కొన్నట్లుగా, మన గత చరిత్ర మనకు అందించే ఆధ్యాత్మిక ఐక్యత అనేది “అంతర్గతంగా ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్ష మరియు ఆత్మ నియమానికి విధేయతతో కూడుకున్నది; ఇవి అన్నింటికంటే అత్యున్నతమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి.”

కాబట్టి, భారతీయ చరిత్రకారుడు చారిత్రక పరిణామ క్రమ స్ఫూర్తిని ఈ కోణంలోనే అర్థం చేసుకోవడం అత్యవసరమని మేము నొక్కి చెబుతున్నాము. ఆయన ప్రధానంగా మనకు ఆనాటి జీవన సారాంశాన్ని అందించడానికి ప్రయత్నించాలి; తద్వారా మనం దాని గురించి ఒక స్పష్టమైన అవగాహనను ఏర్పరచుకుని, దానిని మన ప్రస్తుత చైతన్యంతో అనుసంధానించుకోగలగాలి. అప్పుడే మనం చరిత్రలోని ‘వాస్తవాలను’ సరిగ్గా అంచనా వేయగలము మరియు మానవ ప్రగతి క్రమంలో వాటికి తగిన స్థానాన్ని నిర్దేశించగలము. కాబట్టి, చరిత్ర రచనకు సంబంధించిన మన పాత భావనలలోని లోపాలను గుర్తించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.

మన చరిత్రలు కేవలం ‘గతం’ లేదా కేవలం ‘ఘటనల’ దృక్కోణం నుండి రాయబడుతున్నంత కాలం, అవి వాస్తవికతకు దూరంగా ఉండి, జీవకళను కోల్పోతాయి. ఇకపై చరిత్రను ‘జీవనం’ (life) అనే దృక్కోణం నుండే రాయాలని మేము కోరుతున్నాము. ఎందుకంటే చరిత్ర అనేది మానవజాతి యొక్క మహాగాథ; అంతకు తక్కువ ఏదీ కాదు.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -23-7-26-ఉయ్యూరు .

—

.