రవీంద్రనాథ్ చిత్రాలు (త్రివేణి)
రచన: జి. వెంకటాచలం-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
యూరప్ ఆయన కవిత్వానికి ఆమోదముద్ర వేసిన తర్వాతే, భారతదేశం టాగోర్ కవిత్వాన్ని గుర్తించింది; ఇప్పుడు యూరప్ అమెరికాలు, తమ కళాభిజ్ఞులు విమర్శకుల ద్వారా, ఆయనను గొప్ప ప్రతిభ అరుదైన నైపుణ్యం గల చిత్రకారుడిగా ప్రశంసిస్తుండటంతో, భారతదేశం కూడా ఆ దిశగా ఆయన ప్రతిభను నెమ్మదిగా అంగీకరించడం ప్రారంభిస్తోంది. పారిస్‌లోని ఒక ప్రముఖ కళా ప్రదర్శనశాలలో టాగోర్ తన చిత్రాల ప్రదర్శన నిర్వహిస్తున్నారని, కళాకారులు కళా విమర్శకులు ఆయన కళను ప్రశంసిస్తున్నారని, ఇంకా యూరప్ అమెరికాలోని ఆర్ట్ గ్యాలరీలు ఆయన చిత్రాలను భారీ ధరలకు కొనుగోలు చేస్తున్నాయని వార్తలు మొదట భారతదేశానికి చేరినప్పుడు, చాలామంది ఆశ్చర్యపోయి, అదొక పెద్ద ప్రహసనమని భావించారు. కానీ, ఆ తర్వాత రుజువైనట్లుగా, టాగోర్ తన ప్రదర్శనలను పారిస్‌లోనే కాకుండా ఇంగ్లాండ్, జర్మనీ న్యూయార్క్‌లోని ఇతర ప్రముఖ కళా కేంద్రాలలో కూడా నిర్వహించారు, ఆ దేశాలలోని కొన్ని అగ్రశ్రేణి జాతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరీలు ఆయన చిత్రాలను సొంతం చేసుకోవడానికి ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడ్డాయి, ఒక చిత్రకారుడిగా ఆయన సాధించిన విజయం ఆధునిక కాలపు కళా చరిత్రలో అతిపెద్ద ఆశ్చర్యాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.
కానీ ఇటీవల ఆయన బొంబాయి నగరంలో ఒక ప్రదర్శన నిర్వహించినప్పుడు, ఆయన చిత్రాలు భారత ప్రజలను అక్షరాలా ఆశ్చర్యానికి, గందరగోళానికి గురిచేశాయి. సందర్శకుల కళ్లలో ఆందోళన కనిపించింది, అన్ని రకాల వినోదకరమైన వ్యాఖ్యలు వినిపించాయి. “దీన్నేనా కళ అంటారు?” అని తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురైన ఒక ఉన్నత సమాజ మహిళ విసుక్కుంది. ఆమె స్వయంగా ప్రపంచమంతా పర్యటించిన రచయిత్రి, కానీ కంగారు స్వభావం కలది. “మాకు ఈ చిత్రాలు అర్థం కావడం లేదు, నిజం చెప్పాలంటే అస్సలు అర్థం కావడం లేదు,” అని టాగోర్, ఆయన కవిత్వం పట్ల సదుద్దేశం గల ఎందరో స్నేహితులు, అభిమానులు వ్యాఖ్యానించారు. “ఈ కళ మాకు అందనిది,” అని ఒక యువ కళాకారిణి ఒప్పుకుని, “దీన్ని మెచ్చుకోవాలంటే బహుశా బెంగాల్‌లో పుట్టాలేమో,” అని వ్యంగ్యంగా అంది. అక్కడక్కడా ఆ చిత్రాల పట్ల ఆసక్తి చూపించి, వాటిలో కొంత కళాత్మకతను కనుగొన్న వ్యక్తి ఒకరు తారసపడ్డారు. టాగోర్ చిత్రాలు ఆయన కళ పట్ల ఎలాంటి ఉత్సాహాన్ని లేదా అభిమానాన్ని రేకెత్తించకపోయినా, కనీసం సాధారణంగా అలవాటైన కళాత్మక వ్యక్తీకరణ యొక్క కొత్త పద్ధతుల గురించి ప్రజలను ఆలోచింపజేస్తాయి.
టాగోర్ గారి చిత్రాలను సాధారణంగా ఆమోదించబడిన విద్యాసంబంధ ప్రమాణాలతో అంచనా వేయకూడదు, ఎందుకంటే అవి ఏ ఆమోదించబడిన శైలి, సంప్రదాయం లేదా పద్ధతిలో చిత్రించబడలేదు. వాటికి కళా నియమాలేవీ వర్తించవు. అవి కేవలం ఉల్లాసభరితమైన భావోద్వేగాలు అపరిమితమైన ఆనందం యొక్క సృష్టులు, అందువల్ల అవి అన్ని మౌలిక ప్రేరణల స్వభావాన్ని ప్రాముఖ్యతను పంచుకుంటాయి. చట్టాలు, నియమాలు కళకు జన్మనివ్వవు; కళ తనదైన శైలులను, వ్యక్తీకరణలను సృష్టిస్తుంది. అందువల్ల, టాగోర్ వంటి వారి మౌలిక సృజనాత్మక ప్రయత్నాలను అంచనా వేయడానికి నిజానికి ఏ ప్రమాణమూ లేదు. వాటిని వాటి అంతర్గత విలువ, వాటి లోపలి జీవశక్తి ఆధారంగానే అంచనా వేయాలి.
టాగోర్ ఏ విద్యాసంస్థలోనూ శిక్షణ పొందలేదు. ఆయన ఏ గురువు వద్ద చిత్రకళను అభ్యసించలేదు, అలాగే ఏ శైలిని గానీ, సాంకేతికతను గానీ ఉద్దేశపూర్వకంగా అనుకరించడం గానీ, అనుసరించడం గానీ చేయలేదు. ఆయనలోని సృజనాత్మక ప్రేరణ గీతలు, రంగులతో ఆడుకుంటుంది; ఆయన ప్రతిభ యొక్క మాయలో అవి ఒక నిర్దిష్టమైన ఆకారాన్ని, రూపాన్ని సంతరించుకుంటాయి. ఆయన ఎప్పుడూ రూపంలో గానీ, ఆలోచనలో గానీ పరిపూర్ణత కోసం ప్రయత్నించరు, కేవలం తన కల్పన లేదా ఊహను అప్రయత్నంగా, పక్షపాతం లేకుండా బొమ్మలు లేదా చిత్రపటాలు, దృశ్యాలు లేదా చిహ్నాలను సృష్టించనిస్తారు. అవి ఒక పిల్లవాడి ఆట సృష్టుల వలె సరళంగా, సహజంగా అందంగా ఉంటాయి.
కొన్ని చిత్రాలు ముతకగా, అసంపూర్తిగా ఉంటాయి; మరికొన్ని, రేఖల కచ్చితత్వం, సమతుల్యత కూర్పుపై దృష్టి సారించి, ఎంతో ఆనందదాయకంగా గీయబడ్డాయి. వాటి సౌందర్యాత్మక యోగ్యతలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో ప్రతి ఒక్కటీ ఒక శిల్పంలా, చైతన్యవంతమైన జీవశక్తితో నిండి, అత్యంత సజీవంగా ఉందనడంలో సందేహం లేదు. అతను గీసే ప్రతి రేఖలో, ప్రతి వంపులో ఒక సొగసు, సౌందర్యం, చలనం సున్నితత్వం ఉన్నాయి. అతని కళ నిజంగా ఒక స్ఫూర్తిదాయకమైన కళ; అతని ఏకరూప చిత్రాలలోనూ, సమూహ కూర్పులలోనూ ఒక నూతనత్వం, మౌలికత కనిపిస్తాయి. అతని చిత్రాలలోని కవితాత్మక గేయాత్మక స్వభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అతనే స్వయంగా చెప్పినట్లుగా: ‘నా చిత్రాలు రేఖలలో నా పద్యరూపాలు. ఒకవేళ యాదృచ్ఛికంగా అవి గుర్తింపుకు అర్హమైనవి అయితే, అది ప్రాథమికంగా రూపం యొక్క అంతిమమైన లయబద్ధమైన ప్రాముఖ్యత కోసమే అయి ఉండాలి, అంతేగానీ ఒక ఆలోచన యొక్క వ్యాఖ్యానం కోసమో లేదా ఒక వాస్తవం యొక్క ప్రాతినిధ్యం కోసమో కాదు.’ అతని అత్యంత అసంపూర్తి చిత్రంలో కూడా ఈ రూపం యొక్క లయబద్ధమైన ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది, ఇదే అతని కళను ఇంత ఆసక్తికరంగా చేస్తుంది
టాగోర్ ఒక కళాకారుడికి అవసరమైన సాధారణ పరికరాలైన స్టూడియో, ఈజెల్స్, పాలెట్, బ్రష్‌లు, రంగులు, కాన్వాసులు, జిగురు మొదలైన వాటి గురించి పెద్దగా పట్టించుకోరు. ఆయన తనకు నచ్చినట్లుగా, తెలుపు లేదా రంగుల, గరుకు లేదా నునుపు, పెద్ద లేదా చిన్న అనే తేడా లేకుండా అన్ని రకాల కాగితాలపై, చివరికి వార్తాపత్రిక ముక్కలపై కూడా చిత్రాలు గీస్తారు. ఆయన గీసిన కొన్ని అద్భుతమైన చిత్రాలు ఒక సాధారణ ఫౌంటెన్ పెన్నుతోనో, గుడ్డ ముక్కతోనో, లేదా తన బొటనవేలు, వేళ్ళ సహాయంతోనో గీసినవే. ఈ శైలిలో ఆయన గీసిన రూపచిత్రాలు అత్యంత నేర్పుగా ఉంటాయి. ఆయన గీసిన ప్రకృతి దృశ్యాల స్కెచ్‌లలో ఒక ప్రత్యేకమైన వాతావరణం ఉంటుంది, ఆయన అప్పుడప్పుడు వాటికి రంగులు కూడా వేస్తారు. ఆయనకు సాధారణ ద్రవ రంగులంటే ఒక ప్రత్యేకమైన ఇష్టం, వాటితో ఆయన సృష్టించే గొప్ప రంగుల ప్రభావం అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఆయన అలంకరణ డిజైన్లు నిజంగా మౌలికమైనవి, వాటిలో కొన్ని అత్యంత ఆధునికంగా, ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉంటాయి.
ఆయన నిజంగానే ఒక ఫలవంతమైన చిత్రకారుడిగా మారారు. గత నాలుగు సంవత్సరాలలో ఆయన వేలాది చిత్రాలు గీశారు, ఆయనకు మూడ్ వచ్చినప్పుడు ఒకే సిట్టింగ్‌లో డజన్ల కొద్దీ చిత్రాలను గీస్తారు. ఆయన శక్తి అద్భుతమైనది ఆయన ఉత్సాహం ఇతరులకు కూడా వ్యాపిస్తుంది. టాగోర్ పనితీరును దగ్గరగా గమనించిన ఒక భారతీయ కళాకారుడు ఇలా రాశారు: ‘ఆయన చిత్రాల కూర్పు విషయంలో, మన కవి-చిత్రకారుడు అమోఘమైన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఆయన ఒకసారి తన చిత్రం యొక్క విషయాన్ని నిర్ధారించుకున్న తర్వాత, దాని రూపురేఖలు, ఖాళీలు వాటంతట అవే ఏర్పడతాయి. అందులో ఏమాత్రం తడబాటు, అనిశ్చితి ఉండవు. ఆ చిత్రం వేగవంతమైన కదలికలతో ముందుకు సాగుతుంది సమతుల్యమైన కూర్పు చెక్కుచెదరకుండా ఉంటుంది.’ ‘గీతలు ఎంతో నిశ్చయమైన చేతితో గీయబడ్డాయి వాటి మధ్య దూరం ఎంత ఖచ్చితంగా ఉందంటే, ఇది సంవత్సరాల తరబడి సాధన చేసిన అత్యంత అనుభవజ్ఞులైన కళాకారులకు మాత్రమే సాధ్యం.’
మొత్తం మీద రవీంద్రనాథ్ చిత్రాలు ఆధునిక చిత్రకారులలో ఎవరికైనా దీటుగా నిలవగల మౌలికత, నిష్కపటత్వం, సత్యసంధత జీవశక్తిని కలిగి ఉన్నాయి. టాగోర్ చిత్రాలు బాల్యపువి కావు, కానీ బాల్యపు లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయని డాక్టర్ ఆనంద కుమారస్వామి చేసిన సూటి వ్యాఖ్య, టాగోర్ ప్రతిభ యొక్క ఈ కొత్త దశపై ఇప్పటివరకు వచ్చిన విమర్శలలో అత్యంత వివేకవంతమైనది.
మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -18-8-26-
