భారతీయ సంస్కృతికి సంబంధించిన ఒక లక్ష్యం(త్రివేణి )
డాక్టర్ పి. గుహ-ఠాకూర్త, ఎం.ఏ., పి.హెచ్.డి.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
జనవరి చివరి వారంలో, ఆక్స్ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో బెంగాలీ భాషా అధ్యాపకుడైన మిస్టర్ ఎడ్వర్డ్ థాంప్సన్, భారతీయ సంస్కృతికి సంబంధించిన ఒక లక్ష్యంతో భారతదేశానికి వచ్చారని బొంబాయి వార్తాపత్రికలో చదివినప్పుడు, నాకు కొంత నిరాశ కలిగింది. ఎందుకంటే, నా మిత్రుడైన మిస్టర్ థాంప్సన్ ఈ పనిని చేపట్టడానికి చాలా అనువుకాని సమయాన్ని ఎంచుకున్నారని నాకు అనిపించింది. ప్రస్తుతం భారతదేశం, బ్రిటన్తో తన రాజకీయ మరియు మేధోపరమైన సంబంధాల విషయంలో ఒక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. అటువంటి పరిస్థితుల్లో, భారతదేశం పట్ల ఎంతో నిష్పాక్షికంగా, నిజాయితీగా వ్యవహరించే మిస్టర్ థాంప్సన్ వంటి మేధావికి కూడా, ఆంగ్ల మరియు భారతీయ సాహిత్యాల మధ్య సాంస్కృతిక సహకారాన్ని పెంపొందించే ప్రయత్నం చేయడం ఏమాత్రం సరైన సమయం కాదు; పైగా, ఇందులో ఆయన విజయం సాధించడం కూడా కష్టమే. నాకున్న ఈ సందేహాలన్నింటినీ వివరిస్తూ ఆయనకు ఒక లేఖ రాశాను. ఆయన పంపిన సమాధానంలో, నా అభిప్రాయంతో ఆయన ఏకీభవిస్తున్నట్లు నేరుగా చెప్పకపోయినా, ఆ లేఖలోని ధోరణి ఏమాత్రం ఉత్సాహంగా లేదు. ఆ తర్వాత, ఆయన ఢిల్లీకి వచ్చినప్పుడు నన్ను కలుసుకోవడానికి వచ్చారు. అప్పుడు నేను మళ్ళీ అదే విషయాన్ని ప్రస్తావించాను. దాదాపు రెండు గంటల పాటు ఆయనతో జరిపిన సంభాషణ ద్వారా, తాను సందర్శించిన మేధో కేంద్రాల నుండి ఆశించిన స్పందన లభించకపోవడంతో ఆయన నిరాశ చెందారని నేను సులభంగా గ్రహించగలిగాను. భారతదేశంలో తాను గడపాలని అనుకున్న కాలాన్ని కుదించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నానని ఆయన ఎంతో విచారంతో చెప్పారు. కలకత్తా నుండి బయలుదేరే ముందు ఒక పత్రికా ప్రతినిధితో మాట్లాడినప్పుడు, ఆయన ఇక్కడికి వచ్చినప్పటి కంటే ఎంతో బాధతో, నిరాశతో తిరిగి ఇంగ్లాండ్కు వెళ్లారని స్పష్టమైంది. అయితే, గాంధీ-ఇర్విన్ ఒప్పందంలోని లోపాల గురించి లేదా రౌండ్ టేబుల్ సమావేశంలో మహాత్మా గాంధీ చేసిన పొరపాట్ల గురించి తన అభిప్రాయాలను చెప్పే బదులు, ‘భారతీయ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం’ (Indian Renaissance movement) పట్ల ఆయనకు కలిగిన అభిప్రాయాలను మనతో పంచుకుని ఉంటే బాగుండేది. ఈ దేశంలో గడిపిన తక్కువ సమయంలో, భారతదేశానికి మరియు పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి మధ్య కొత్త మేధోపరమైన సంబంధాలను ఏర్పరిచే అవకాశాలేమైనా ఉన్నాయని ఆయన గుర్తించారా, లేదా? ఆయన పూర్తిగా తన సొంత చొరవతోనే ఈ పర్యటన చేపట్టారని, బహుశా అటువంటి మేధోపరమైన సహకారం ఏదైనా సాధ్యమైతే రోడ్స్ ట్రస్టీలకు నివేదిక ఇవ్వాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ పర్యటన చేసి ఉండవచ్చని నేను అర్థం చేసుకున్నాను. ప్రస్తుతం చురుకుగా, విలసిల్లుతున్న ఆరేడు భారతీయ మాండలికాలలో దేనిలోనైనా, కనీసం ఆయన అభిప్రాయంలోనైనా పశ్చిమ దేశాలలో గుర్తింపు పొందవలసిన అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన ఆధునిక భారతీయ రచయిత ఎవరైనా మిస్టర్ థాంప్సన్కు తారసపడ్డారా? భారతదేశం విడిచి వెళ్ళే ముందు, మిస్టర్ థాంప్సన్ ఈ ప్రశ్నకు తన సంతృప్తితో పాటు మా సంతృప్తి కోసం కూడా సమాధానం కనుగొని ఉండాల్సింది.
ప్రస్తుతం విస్తృతంగా ఉన్న అనేక రాజకీయ, జాతిపరమైన విద్వేషాలు, వైరుధ్యాలు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశంలో ఇంగ్లాండ్ మరియు భారతదేశాల మధ్య ఉన్న అగాధాన్ని పూడ్చాలని, పరస్పరం మేధోపరమైన మరియు సాంస్కృతిక విజయాలను పంచుకోవాలని ఆకాంక్షించే వ్యక్తులు ఇంకా గణనీయ సంఖ్యలో ఉన్నారని నేను నమ్ముతాను. ‘విశ్వభారతి క్వార్టర్లీ’, ‘ఓరియంట్’, ‘త్రివేణి’ వంటి సాహిత్య పత్రికలలో, మిస్టర్ థాంప్సన్ తన మనసులో ఉన్న ఆశయాలకు, ఆదర్శాలకు సరిగ్గా సరిపోయే అంశాలను ఖచ్చితంగా గుర్తించి ఉంటారు. ఇటువంటి పత్రికలు, స్థానిక భాషలలోని వివిధ సాహిత్య రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించి ప్రచురించడం ద్వారా, ఆ భాషలను ప్రోత్సహించడానికి నిరంతరం కృషి చేస్తున్నాయి. తద్వారా, భారతదేశం మరియు ఇంగ్లాండ్ల మధ్య మేధోపరమైన సహకారాన్ని అత్యంత ఆచరణాత్మక పద్ధతిలో పెంపొందిస్తున్నాయి. మిస్టర్ థాంప్సన్ భారతదేశంలోని వివిధ మేధో కేంద్రాలను సందర్శించినప్పుడు, భారతీయ పునరుజ్జీవనానికి చెందిన నిజమైన సాంస్కృతిక నాయకులతో, ముఖ్యంగా వివిధ స్థానిక భాషలలోని యువ కవులు, నవలా రచయితలు, నాటకకర్తలు లేదా విమర్శనాత్మక వ్యాసకర్తలతో ఎంతవరకు పరిచయం పెంచుకోగలిగారో నాకు తెలియదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆధునిక భారతీయ సంస్కృతి మరియు మేధో కార్యకలాపాల మూలాలను తాకడానికి మిస్టర్ థాంప్సన్కు ఉన్న ఏకైక మార్గం ఇదే.
మిస్టర్ థాంప్సన్ తాను చేపట్టిన ఈ కార్యానికి ఎంతవరకు తగిన వ్యక్తి అనే విషయంలో నాకు ఎటువంటి సందేహం లేదు. ఎందుకంటే, ఆయనకు భారతీయ మేధో వర్గాలతో పాత పరిచయమే ఉంది. టాగూర్ జీవితం, రచనలపై ఆయన రాసిన గ్రంథాలు, ఆంగ్ల భాషా ప్రపంచంలో కవి గురించి సరైన అవగాహనను, అభినందనను పెంపొందించడంలో ఎంతో దోహదపడ్డాయి. ఆయన స్వయంగా అనేక నవలలు రాశారు; వాటిలో సమకాలీన భారతీయ జీవనాన్ని, దాని సమస్యలను ప్రతిబింబింపజేశారు. ఇవన్నీ భారతీయ సంస్కృతి పట్ల ఆయనకు ఉన్న గాఢమైన ప్రేమకు, గౌరవానికి నిదర్శనాలు. మిస్టర్ థాంప్సన్ స్వయంగా ఒక గొప్ప కవి; కాబట్టి, భారతీయ సాహిత్యంలో సహజంగానే కనిపిస్తున్న గీతాత్మక ధోరణులతో ఆయనకు మేధోపరమైన అనుబంధం ఉండటం సహజమే. బెంగాలీ భాషతో ఉన్నంత గాఢమైన పరిచయం ఇతర భారతీయ భాషలతో ఆయనకు లేకపోవచ్చు, కానీ ఆయనకు చాలా విస్తృతమైన, లోతైన మేధస్సు ఉంది. దీనివల్ల, బెంగాలీ భాషతో ఉన్నంత పరిచయం లేని ఇతర ఆధునిక భారతీయ భాషలలోని సామర్థ్యాలను కూడా, ఆంగ్ల మాధ్యమం ద్వారా ఆయన గుర్తించగలిగి ఉండేవారని నేను భావిస్తున్నాను. అయితే, మిస్టర్ థాంప్సన్ మనస్సు—సగటు విద్యావంతుడైన బ్రిటీష్ వ్యక్తితో పోలిస్తే భారతదేశం పట్ల ఎంతో సానుకూల దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ—రాజకీయ పక్షపాతం నుండి పూర్తిగా విముక్తమై లేదేమోనన్న చిన్న సందేహం నాకు ఉంది. భారతదేశానికి రాజకీయ సమానత్వం ఉందని బ్రిటన్ గుర్తించకపోవడమే, మేధోపరమైన రంగంలో సమాన భాగస్వాములుగా సహకరించుకోవడానికి అతిపెద్ద అడ్డంకిగా మారిందని ఆయన కూడా అంగీకరిస్తారు. దీనికి తోడు, భారతదేశంలోని ఒక వర్గం బ్రిటీష్ వారిలో అజ్ఞానం వల్ల కలిగే ఒక రకమైన వ్యంగ్యపూరిత ఉదాసీనత, మరియు తరచుగా, భారతదేశపు గత మరియు ఆధునిక మేధోపరమైన విజయాల పట్ల బలమైన పక్షపాత ధోరణి కనిపిస్తాయి. ఇది అత్యంత విషాదకరమైన విషయం; ముఖ్యంగా, పాశ్చాత్య నాగరికత ప్రభావానికి లోనైన ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే, ఆధునిక భారతదేశం ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని, కళలను ఎంతో ఉత్సాహంతో—బహుశా మరెక్కడా లేనంతగా—ఆదరించిందని గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు ఇది మరింత బాధాకరంగా అనిపిస్తుంది. కాబట్టి, భారతీయ సంస్కృతిపై అవగాహన కల్పించే తన లక్ష్యంలో భాగంగా, భారతదేశ సంస్కృతి మరియు సాహిత్యం పట్ల బ్రిటీష్ వారికి ఉన్న అపోహలను, పక్షపాతాలను తొలగించడానికి మిస్టర్ థాంప్సన్ ప్రయత్నించి ఉండాల్సింది. భారతీయ సంస్కృతి పట్ల కేవలం పైపైన చూపే అభిమానం, గౌరవంతో మిస్టర్ థాంప్సన్ అనుకున్న లక్ష్యం ఎప్పటికీ నెరవేరదు.
మీ-బితా దుర్గా ప్రసాద్ –17-11-26-ఉయ్యూరు —






