విశ్వరూపt(త్రివేణి)

రచన: ఎస్. వి. రామమూర్తి, ఐ.సి.ఎస్.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

తన చుట్టూ తాను చూసే బహుళత్వానికి, సహజ ప్రవృత్తి మరియు సంప్రదాయాల ద్వారా తాను విశ్వసించాలని నేర్పబడిన ఏకత్వానికి మధ్య మానవునిలో ఒక సంఘర్షణ ఉంటుంది. మానవునికి తన చుట్టూ ఉన్న ఇతర శరీరాలు మరియు వస్తువుల నుండి వేరుగా ఉండే ఒక శరీరం ఉంది. అతనిలో తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని చూసే భాగం, ఆ ప్రపంచంలోని మిగతా అన్నింటి నుండి తనను తాను వేరుగా చూసుకుంటుంది. తన ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని గుర్తించడమే అతని అనుభవంలో మరియు ఆలోచనలో ప్రాథమికమైనది. తన చుట్టూ కూడా అతను పదార్థపు ముక్కలను చూస్తాడు, వాటిలో ప్రతిదానికీ దాని స్వంత ప్రత్యేక అస్తిత్వం ఉంటుంది మరియు అది ఇతరుల నుండి వేరుగా తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలుపుకుంటుంది. అతను మరియు ప్రపంచం రెండూ బహుళత్వపు ఒక విశాలమైన రాశి. అయినప్పటికీ, ఆది నుండి, విశ్వంలో ఒక ఏకత్వం యొక్క మెరుపులు మానవునికి కనిపిస్తాయి, అది మొదట స్థూల రూపాల్లో వ్యక్తమై, తరువాత హేతుబద్ధీకరించబడి దైవ భావనగా రూపుదిద్దుకుంటుంది. చాలా మంది నాగరిక మానవులు, తాము చూసే ప్రపంచంపై ఉన్న నమ్మకంతో పాటు, తాము చూడని దేవునిపై ఉన్న నమ్మకాన్ని తమ జీవితంలో శాసిస్తారు. దృశ్యమానానికి, అదృశ్యానికి మధ్య ఉన్న ఈ సంఘర్షణ, మానవుడు నిరంతరం పరిష్కరించాల్సిన ఒక సమస్యను సృష్టిస్తుంది.

ఈ సమస్య కేవలం సిద్ధాంతపరమైనది కాదు. దీనికి తీవ్రమైన ఆచరణాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఇది మానవుని అవగాహనను, అతని భావనను, అతని ప్రవర్తనను మరియు తన దృష్టిని ఏకీకృతం చేయాలనే తపనను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఈ ప్రపంచం సంబంధం లేని అస్తిత్వాల సముదాయమైతే, తనకంటే పెద్దవైన, శక్తివంతమైన ఉనికిల మధ్య మానవుడు తనను తాను చిన్నవాడిగా, ఒంటరివాడిగా భావిస్తాడు. ఒక జంతువుగా, అతను బలహీనుడు. ప్రకృతి యొక్క అపారమైన శక్తులను ఎదుర్కోవడానికి అతని మేధోశక్తి ఒక పోరాటంగా మారుతుంది. అతను నక్షత్రాల ప్రపంచంలో ఒక చిన్న చుక్క వంటి గ్రహానికి బంధించబడి ఉన్నాడు. అతని జీవితం స్వల్పమైనది. అతని మరణం నిశ్చయమైనది. అతనికి తెలియని కారణాల వల్ల అతని ఉత్తమ ఉద్దేశాలు, ప్రయత్నాలు తరచుగా నిష్ఫలమవుతాయి. అతను కొంత గర్వపడదగిన పురోగతిని సాధించి ఉంటాడు. కానీ అంతులేని అగాధాలు, భారీ విజయాలు ఉన్న ఈ ప్రపంచంలో, తన పేదరికాన్ని కౌగిలించుకునే ఒక పేదవాడిలా అతను అలా చేస్తాడు. ఒకవేళ మానవుడు ఈ విశ్వంలో భాగం కాకపోతే, ఒకవేళ ఈ విశ్వం దానిని క్రమబద్ధంగా ఉంచి, అవసరమైనప్పుడు నాశనం చేసే ఒక మార్గదర్శక చైతన్యం యొక్క ఫలితం కాకపోతే, మానవుడు జీవించడానికి మరియు పోరాడటానికి ఆనందకరమైన, నిరంతర ప్రేరణను పొందలేడు.

ఈ విధంగా మానవుడు, తన చుట్టూ ఉన్న మనుషులు మరియు వస్తువులతో తనకున్న బంధుత్వంపై ఎక్కువ లేదా తక్కువ నమ్మకం ద్వారా తనలోని వేరు అనే భావనను సరిదిద్దుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. పైకి సంబంధం లేనివిగా కనిపించే లెక్కలేనన్ని సంఘటనల నుండి, అతను ఏకరూపతలను గమనిస్తూ, వాటినే నియమాలుగా పేర్కొంటున్నాడు. అతని తర్కంతో ఏకీభవించే ఈ నియమాలు, అతనికి తాను ఒక విస్తృతమైన అస్తిత్వమనే భావనను కలిగిస్తాయి. తద్వారా అతను తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతో తాను ఏకమైనట్లుగా మరింత ఎక్కువగా భావించగలుగుతాడు. అవగాహన ద్వారా కలిగే ఇటువంటి ఐక్యతే జ్ఞాన యోగ మార్గం.

మరలా, అతను ప్రపంచాన్ని శక్తుల వ్యక్తీకరణగా చూస్తాడు; వాటికి భావోద్వేగ విధేయతను చూపడం ద్వారా వాటితో ఏకత్వాన్ని పొందుతాడు. ప్రపంచంతో ఈ విధంగా ఏకం కావడమే భక్తి యోగ మార్గం. మరోవైపు, మరింత సాధారణంగా, మానవుడు తనలాంటి వారి పట్ల సరైన ప్రవర్తనా మార్గాలను గ్రహించి, తన వేరుగా ఉన్న ఆత్మ నుండి వ్యతిరేక ప్రేరణలు ఎదురైనప్పటికీ వాటిని అనుసరిస్తాడు. ప్రేమ, దానం, దయ, కర్తవ్యం, త్యాగం వంటి భావాలు కర్మ యోగ మార్గాన్ని అనుసరించే ఆచరణాత్మక జీవితపు దారంలో అల్లుకుపోయి ఉంటాయి.

చివరగా, తమకు ప్రసాదించబడిన శారీరక, మానసిక లేదా ఆధ్యాత్మిక సాధనాల నుండి ఉద్భవించిన బహుళత్వపు దృష్టి ఎంత వాస్తవమో, ఏకత్వపు దృష్టి కూడా అంతే వాస్తవమని భావించి, ఆ సాధనాలను సక్రమంగా ఉపయోగించడం ద్వారా ఈ వైరుధ్యభరితమైన దృష్టిని సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నించిన వారు కూడా ఉన్నారు. బహుళత్వాన్ని, ఏకత్వాన్ని సమన్వయం చేసే ఈ మార్గమే రాజ యోగ మార్గం.

ఈ యోగ రూపాలు వ్యక్తిగతమైనవి. ఒక జాతి వీటిని అనుసరించినప్పుడు, అవి నాగరికతను సృష్టిస్తాయి. మానవుడు అనుసరించినప్పుడు, అవి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

వాస్తవానికి, బహుళత్వ దృష్టిపై ఆధారపడిన జ్ఞాన సముదాయం విజ్ఞానశాస్త్రం, మరియు ఏకత్వ దృష్టిపై ఆధారపడినది మతం. వాటి మూలాలలో, అవి ఒకదానికొకటి వేరుగా ఉంటాయి. కానీ అవి ఒకదానికొకటి వ్యతిరేకం కావు, ఎందుకంటే అవి ఒకదాని వైపు మరొకటి పయనిస్తాయి. తన చుట్టూ ఉన్న బహుళ భేదాలను మానవుడు గ్రహించడంలోనే విజ్ఞానశాస్త్రానికి ఆధారం ఉంది. ఇది పరిశీలకులందరి దృష్టిని, వస్తువులన్నింటి కదలికను వ్యవస్థీకరించడమే. కానీ ఈ ప్రయత్నం యొక్క లక్ష్యం ఏకత్వం వైపు ఉంటుంది. విజ్ఞానశాస్త్రం మనుషుల మరియు వస్తువుల కార్యకలాపాలను అతికొద్ది నియమాలకు కుదించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. విజ్ఞానశాస్త్రం బాహ్య ప్రపంచంలోని జ్ఞానమంతటినీ ఒకే నియమంగా వ్యవస్థీకరించగలిగితే, ప్రపంచ ఏకత్వానికి ప్రతీకగా నిలిచే ఆ ఒక్క నియమమే నిజంగా దైవ వ్యక్తీకరణ అవుతుంది. మరోవైపు, మతానికి ఆధారమైన ఏకత్వ భావన అనేది, ఒక మతాన్ని అనుసరించేవారు సరైనదిగా స్వీకరించవలసిన ఆలోచన, భావన మరియు ప్రవర్తనల సముదాయానికి కేవలం ఒక ప్రారంభ బిందువు మాత్రమే. కొన్నిసార్లు పూర్వనిర్ధారణ తర్కం ద్వారా, మరికొన్నిసార్లు జాతిపరమైన అనుభవాల పరీక్ష ద్వారా, ఆచరణలో సరైన జీవన విధానాలు ప్రతి మత నాయకులచేత అభివృద్ధి చేయబడి, వారి అనుచరుల ముందు ఉంచబడతాయి. విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం రెండూ బహుళత్వం మరియు ఏకత్వం యొక్క కలయికను కోరుకుంటాయి, కానీ అవి వ్యతిరేక దిశల నుండి ప్రారంభమవుతాయి. బహుళత్వానికి మరియు ఏకత్వానికి మధ్య ఉన్న మార్గం సుదీర్ఘమైనది మరియు కష్టతరమైనది. అత్యంత ధైర్యవంతులు తప్ప మిగతా అందరి విషయంలో, విజ్ఞానశాస్త్రం ప్రాథమికంగా బహుళత్వాన్ని విశ్వసించడానికి, మరియు పరిశీలకుల బహుళత్వం ఎంతవరకు చూడగలదో అంతవరకే ఏకత్వాన్ని విశ్వసించడానికి మొగ్గు చూపుతుందని బహుశా ఊహించవచ్చు. అదేవిధంగా మతంలో కూడా, ఏకత్వాన్ని గ్రహించేవాడు తన బహుళత్వ దృష్టిలో మసకబారడానికి మొగ్గు చూపుతాడు. విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని సరిదిద్దే మార్గం మరింత విజ్ఞానశాస్త్రం, మరియు మతం మరింత మతం. అవి పూర్తయినప్పుడు, ఒకటి మరొకటిగా ఉంటాయి. అసంపూర్తిగా ఉన్నప్పుడు, అవి ప్రమాదకరమైన షార్ట్-సర్క్యూట్‌కు గురవుతాయి.

విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం యొక్క పాక్షిక దృష్టిని నివారించడానికి, తత్వశాస్త్ర పద్ధతిని ఆశ్రయించడం మరియు విజ్ఞానశాస్త్రం, మతం రెండూ సేకరించిన బహుళత్వం మరియు ఏకత్వానికి సంబంధించిన విషయాలను అధ్యయనం చేయడం అవసరం. అస్తిత్వాల, వర్గాల, గుణాల బహుళత్వంలో విస్తృతమైన వైవిధ్యం ఉంది. విజ్ఞానశాస్త్రం, అస్తిత్వాల బహుళత్వాన్ని దేశకాలాల చతుర్మితీయ చట్రంలో అమర్చడం ద్వారా వాటిలో ఒక క్రమాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. అది పదార్థాన్ని దేశకాలంలోని వంపులుగా చూస్తుంది. దీనికి సంబంధించి జీవం మరియు మనస్సు యొక్క స్థానం గురించి అది సందేహాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. పదార్థం మరియు దేశకాలాలకు, విద్యుత్తుకు మరియు చలనానికి మధ్య ఉన్న సంబంధం గురించి అది కొన్ని పరికల్పనలను పరిశీలనలో ఉంచింది. అది సంఘటనలను గురుత్వాకర్షణ, విద్యుత్ బలం, ఉష్ణం మొదలైన నియమాల వంటి చాలా సంక్షిప్తమైన నియమాల సముదాయంగా కుదించింది. భౌతిక గుణాలను భౌతిక అస్తిత్వాలకు ముడిపెట్టారు. కానీ జ్ఞాన ఐక్యత అన్వేషణలో నైతిక విలువల స్థానం అపరిష్కృతంగా మిగిలిపోయింది. అందువల్ల విజ్ఞానశాస్త్రం ఒక అసంపూర్ణ నిర్మాణం; తమ ఆధారాన్ని కోల్పోవాల్సి వస్తే ఆకాశాన్ని అందుకోవడానికి ప్రయత్నించకుండా, నేలపై స్థిరంగా నిలబడే మనుషుల అంకితభావంతో కూడిన శ్రమ ద్వారా ఇది మరింతగా నిర్మించబడుతోంది.

మతం మాత్రం విశ్వం యొక్క ఏకైక వాస్తవికత అయిన దేవుడిపై తన నమ్మకాన్ని దృఢంగా పాటిస్తుంది. కొన్నిసార్లు, ఈ ఐక్యతను అంతర్లీనంగా ఉన్న దేవుని రూపంలో విశ్వం యొక్క నిర్మాణంగా చూస్తారు. కొన్నిసార్లు, ఈ ఐక్యత భేదాలను గ్రహించడం ద్వారా కాకుండా వాటిని నిర్మూలించడం ద్వారా సాధించబడుతుంది, దాని ఫలితంగా దేవుడు ప్రపంచానికి అతీతుడవుతాడు. ఎక్కడైతే విజ్ఞానశాస్త్రం బహుళత్వాన్ని ధృవీకరించి, తాను గ్రహించని ఐక్యతను పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి నిరాకరిస్తుందో, అక్కడ విజ్ఞానశాస్త్రానికి, మతానికి మధ్య సయోధ్యకు ఆస్కారం ఉండదు. ఎక్కడైతే మతం దేవుడిని ధృవీకరించి, ప్రపంచాన్ని తిరస్కరిస్తుందో, అక్కడ కూడా అటువంటి సయోధ్యకు తక్షణ అవకాశం ఉండదు. తాను చూసినదాన్ని ధృవీకరిస్తూనే, భౌతికంగా చూడనిదాన్ని తిరస్కరించని విజ్ఞానశాస్త్రానికి, దేవుడిని ధృవీకరిస్తూనే బహుళత్వ ప్రపంచాన్ని కూడా ధృవీకరించే మతానికి మధ్య సయోధ్య సాధ్యమవుతుంది. విజ్ఞానశాస్త్రానికి, మతానికి మధ్య సయోధ్య కుదిర్చే ఉద్యమం దేవుని అంతర్లీనతపై ఆధారపడిన మతం వైపు నుండే రావాలి. అప్పుడు దేవుని అంతర్లీనతకు, అతీతత్వానికి మధ్య మరో సయోధ్య కుదరవలసి ఉంటుంది.

ఇప్పుడు మనం వివిధ రకాల బహుళత్వాల నుండి ఐక్యతను గ్రహించే మార్గాలను పరిశీలిద్దాం.

ఉనికిని బహుళత్వంగా మరియు ఏకత్వంగా చూడటం అనేది, ఉనికికి బహుళత్వం లేదా ఏకత్వం అనే గుణం ఏదీ లేదనే అభిప్రాయానికి ఒక అడుగు దూరంలో ఉంటుంది. ఏకత్వం అనేది బహుళత్వానికి అత్యంత సరళమైన రూపం. అది గుణం లేకపోవడానికి ఒక మూర్త రూపం కూడా, ఎందుకంటే ఏకత్వానికి, తన ఉనికి తప్ప వేరే గుణం ఉండదు. కాబట్టి ఉనికికి రెండు ముఖాలు ఉంటాయి – పరిణామానికి మూలమైనది మరియు పరిణామానికి గమ్యమైనది. హిందూ తత్వంలో ఇవే శక్తి మరియు పురుషుడు. పురుషుడు అంటే ఉనికి యొక్క ఏకత్వం, శక్తి యొక్క కోరికలన్నీ, పరిణామ ప్రక్రియలన్నీ దానిలోకి దారితీస్తాయి. పురుషుడు మరియు శక్తి గుణం లేని ఒక అస్తిత్వాన్ని ఏర్పరుస్తాయి, దీనిని అర్ధనారీశ్వరునిగా వ్యక్తిగతీకరించవచ్చు, ఆయన పురుషుడు కాదు, స్త్రీ కాదు, అయినప్పటికీ రెండూనూ. కాబట్టి ప్రపంచం అనేది శక్తి పురుషుడిని అన్వేషించే ప్రక్రియ. శక్తి నుండి పురుషునికి వెళ్లే మార్గంలో పదార్థం ఉంటుంది. పురుషునికి వెళ్లే మార్గంలో ఆత్మ ఉంటుంది. మానవుడు పదార్థం నుండి ఆత్మకు ఒక వారధి. మానవుడు శక్తి నుండి పురుషునికి జరిగే ప్రక్రియలో ఒక భాగం. అతడు పదార్థం గుండా ప్రవహించే బహుళత్వపు పోగులను సమీకరించి, పురుషునిలో విలీనమయ్యే ఆత్మ యొక్క ఏకత్వాన్ని అన్వేషిస్తాడు. ఆలోచనలో, భావనలో, క్రియలో, శీలంలో బహుళత్వం నుండి ఏకత్వాన్ని సాధించడానికి చేసే అతని పోరాటంలో మానవుని ప్రాథమిక స్వభావం వ్యక్తమవుతుంది. పురుషుడైన భగవంతుని వైపు నడిపించేదే మానవునికి మంచిది, సత్యమైనది మరియు సామరస్యమైనది. భగవంతుని నుండి దూరం చేసి, బహుళత్వంలోకి, వేర్పాటులోకి విచ్ఛిన్నం వైపు నడిపించేదే చెడ్డది, అసత్యమైనది మరియు అపశ్రుతితో కూడినది. భగవంతుడు మానవుని విశ్వానికి కొలమానాన్ని అందిస్తాడు. అతని శక్తి మరియు పురుష అనే ద్వివిధ స్వభావం మానవుని నైతిక జీవితానికి, అభివృద్ధికి మరియు దాని విపర్యయానికి కూడా దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. మానవుడు ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు? విశ్వశక్తి నుండి, శక్తి గర్భం నుండి. అతడు ఎలా జీవిస్తాడు? శక్తి నుండి పురుషునికి, బహుళత్వం నుండి ఏకత్వానికి, మంచి, సత్యం, సౌందర్యం, సామరస్యం అనే మార్గాన్ని అన్వేషిస్తూ. అతడు ఎక్కడికి పయనిస్తాడు? పురుషునిలోకి, భగవంతునిలో విలీనమవుతూ. మానవుని జీవితం, విశ్వపు జీవితం అనేది, శక్తి తన ప్రభువైన పురుషుడిని ప్రసన్నం చేసుకుని, తద్వారా పరిణామ గుణం యొక్క పరిమితులు లేని స్వచ్ఛమైన అస్తిత్వాన్ని పొందే మార్గమే.

ఉనికి పరిణామంలోకి కరిగి, తిరిగి ఉనికిలోకి రూపాంతరం చెందే అటువంటి ప్రపంచంలో, మూడు కీలకమైన దశలు ఉన్నాయి. ఉనికి పరిణామంలోకి కరగడమే సృష్టి. పరిణామం యొక్క ప్రవాహమే ప్రపంచ పోషణ. పరిణామం ఉనికిలో విలీనం కావడమే దాని వినాశనం. ఈ విధంగా, హిందూ తత్వంలో ఈ మూడు ప్రక్రియలు బ్రహ్మ, విష్ణు మరియు శివుల కార్యాలుగా ప్రతీకాత్మకంగా చెప్పబడ్డాయి.

అప్పుడు మనకు మూడు రకాల ప్రపంచ దృక్పథాలు సాధ్యమవుతాయి: ప్రపంచం యొక్క బహుళత్వాన్ని ధృవీకరించే విజ్ఞానశాస్త్రం, దేవుని ఏకత్వాన్ని ధృవీకరించే మతం, మరియు విజ్ఞానశాస్త్రం, మతం రెండింటితో నిర్మించబడిన మరొక దృక్పథం. ఇది విశ్వం యొక్క బహుళత్వాన్ని మరియు దేవుని ఏకత్వాన్ని రెండింటినీ ధృవీకరిస్తుంది; ఈ మతం పదార్థం లేదా ఆత్మతో కాకుండా పదార్థ-ఆత్మతో వ్యవహరిస్తుంది; దీనిలోని మానవుని దృష్టి దేవుని విశ్వరూపానికి ప్రతీకగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే మానవుని దృష్టి దాని విషయాలలో బహుళమైనది, అయినప్పటికీ దాని పాత్ర అయిన తనలోనే ఏకీకృతమై ఉంటుంది. ఇది ఈశ్వరుని ప్రతిరూపం, ఆయన తన నిర్మాణంలో విశ్వం యొక్క అనంతమైన బహుళత్వాన్ని కలిగి ఉండి, దానిని తన ఉనికి యొక్క ఏకత్వంలో నిలుపుతాడు. హిందూమతం విశ్వరూప ధర్మం, ఆ విశ్వరూపంలోనే దైవం అంతర్లీనంగా ఉంటుంది. హిందువు దృష్టిలో, ఈ ప్రపంచం ఒక ప్రవాహం. అది తాను ప్రవహించే పదార్థాన్ని గానీ, తాను ప్రవహించే చైతన్యాన్ని గానీ విస్మరించలేదు. విశ్వరూపంలో అన్ని రకాల శక్తులకు, అన్ని అస్తిత్వాలకు, అన్ని రకాల జీవులకు, అన్ని పరిణామ గుణాలకు చోటు ఉంది. అయినప్పటికీ, అన్ని మతాలు నిలబడే దైవ ఏకత్వాన్ని అది ఎన్నటికీ అధిగమించలేదు. విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు మతం మధ్య సయోధ్య కోసం రెండు విభిన్న ఆలోచనా ఖండాలు అన్వేషిస్తున్నాయి. ఆ సయోధ్య, పురాతనమైనప్పటికీ నూతనమైన హిందూమత దృష్టిలో సాధ్యమవుతుంది.

స్తబ్దత అనే ‘ప్రళయం’ నుండి భారతదేశం బయటపడుతున్న ఈ తరుణంలో, గతంలో కంటే ఇప్పుడు ఈ విశ్వరూప దృష్టి మరింత అవసరం. నటరాజు విగ్రహాన్ని భావన చేసి, రూపుదిద్దడంలో దక్షిణ భారత కళాకారుడు విశ్వరూపానికి ఇచ్చిన మూర్త రూపాన్ని భారతదేశం మునుపెన్నడూ లేనంతగా తన ముందు ఉంచుకోవాలి.

నేను నటరాజు ముందు కూర్చుని కలలు కంటున్నాను. నేను కూర్చుని ఉండగా, ప్రభువు నిద్ర సంకెళ్లను తెంచుకోవడం చూస్తున్నాను. ఆయన తన శరీరాన్ని కదిలిస్తున్నాడు. లయ తరంగాలు ఆయన అవయవాల గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. శబ్దాలు ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. రంగులు మెరుస్తాయి. అతని చుట్టూ జీవజ్వాలలు ఉదయించి అస్తమిస్తాయి. సృష్టికి అధిపతియైనవాడు పరిణామ నృత్యంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. శక్తి పురుషుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడం ప్రారంభిస్తుంది.

ఆ ప్రభువు నృత్యం ఒక విశ్వాన్ని సృష్టిలోకి పిలుస్తుంది. నక్షత్రాలు ప్రజ్వరిల్లుతాయి. గ్రహాలు గిరగిరా తిరుగుతాయి. మరియు వాటిలో, మానవులైన చిన్న చిన్న రేణువులలో ఆ ప్రభువు తన ప్రతిబింబాన్ని మెరిపిస్తాడు. ఈ రేణువులు విశ్వమంతటా వెర్రిగా తిరుగుతూ, దాని సామరస్యాలను లెక్కిస్తూ, కొలుస్తూ, పేర్లు పెడుతూ ఉంటాయి. మరియు, ఇదిగో, అవి పరిణామ చలనం నుండి, సాక్షాత్తు ప్రభువు అయిన ఒక ఉనికి దర్శనాన్ని పిలిచాయి. పరిణామ నృత్యం సృష్టికి అధిపతియైన ప్రభువులో విలీనమైంది. శక్తి పురుషుడిని గెలుచుకుంది.

నేను ఆ కల నుండి మేల్కొన్నప్పుడు, నటరాజు నిలబడి చిరునవ్వుతో కనిపిస్తాడు; నాట్యం చేస్తూనే—అయినా నాట్యం చేయనట్లు.

బెంగళూరు,

27 అక్టోబర్ 1940.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –15-11-26-ఉయ్యూరు .