కృతజ్ఞతాంజలి*(త్రివేణి)
ప్రొఫెసర్ ఎన్. ఎస్. ఫడ్కే-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ వంటి మహనీయుని స్మృతికి తగిన నివాళి అర్పించడం అంత సులభం కాదు. ఆయన వ్యక్తిత్వం చాలా సంక్లిష్టమైనది; కేవలం ఒకే కోణంలో ఆయన గొప్పతనాన్ని అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు. ఆయన అనేక కోణాల నుండి కాంతిని వెదజల్లే ఒక అద్భుతమైన రత్నం వంటివారు. ఆయన కవి, తత్వవేత్త, గొప్ప విద్యావేత్త, కళాభిమాని—ముఖ్యంగా సంగీతం, చిత్రలేఖనం, నృత్యం అంటే ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. ఆయన అద్భుతమైన కథా రచయిత, యుగపురుషుడైన నవలా రచయిత. ఆయన పలికిన ప్రతి మాటలో, రాసిన ప్రతి అక్షరంలో, చేసిన ప్రతి పనిలోనూ దృఢమైన జాతీయవాదం, తన మాతృభూమి పట్ల రాజీలేని గర్వం ప్రతిబింబించేవి. ఇలా, ఠాగూర్ ఒక సంక్లిష్టమైన వ్యక్తిత్వం కలవారు—అనేక ఉత్తమ గుణాల అరుదైన సమ్మేళనం. ప్రపంచం ఆయనను అత్యంత గొప్ప భారతీయులలో ఒకరిగా గుర్తుంచుకుంటుంది. బెంగాల్ ప్రజలు ఆయనను ‘గురుదేవ్’గా—బెంగాల్ పునరుజ్జీవనానికి మార్గదర్శిగా, శాంతినికేతన స్థాపకుడిగా స్మరించుకుంటారు. వ్యక్తిగతంగా, నా చిన్నతనంలో నా మనస్సుపై గాఢమైన ముద్ర వేసిన గొప్ప నవలా రచయితగా ఆయనను నేను ఎప్పటికీ గుర్తుంచుకుంటాను. సాహిత్యం పట్ల నాకు కలిగిన ఉత్సాహాన్ని పెంపొందించడంలో, మరికొందరితో పాటు, ఆయన కూడా పరోక్షంగా దోహదపడ్డారు.
నోబెల్ బహుమతి లభించే వరకు, బెంగాల్లో కూడా ఠాగూర్ పేరు అందరికీ తెలిసి ఉండేది కాదు. కాబట్టి, మహారాష్ట్రలో మాకు ఆయన గురించి నోబెల్ బహుమతి సందర్భంలోనే తెలియడం ఆశ్చర్యమేమీ కాదు. చాలామంది మరాఠీ పాఠకుల మాదిరిగానే, నేను కూడా మొదట చదివిన ఠాగూర్ రచన ‘గీతాంజలి’. అయితే, ఆ పుస్తకం నాపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపలేకపోయింది. కవితల నాణ్యతను తక్కువ చేయాలని నేను ఇలా అనడం లేదు; కేవలం, అప్పటి సాధారణ మరాఠీ పాఠకులకు ఆ కవితల్లోని భక్తి, ఆధ్యాత్మిక భావనలు కొత్తగా ఏమీ అనిపించలేదని, అందుకే ఆ రచనలోని నవ్యత వారిని అలరించలేదని మాత్రమే చెబుతున్నాను. ‘గీతాంజలి’ని చదువుతున్నప్పుడు, మన సొంత కవి-సంతుల రచనలలో ఇలాంటి కవిత్వం ఎంతో ఉందని నాకు అనిపించింది. కాబట్టి, ‘గీతాంజలి’కి ఉన్న ఏకైక ప్రత్యేకత ఏమిటంటే—అది ఆంగ్ల భాషలో అందుబాటులోకి రావడం వల్ల, భారతదేశం దాటి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న విస్తృత పాఠకలోకానికి చేరడం మాత్రమే. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ పుస్తకం నాపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపలేదు. కవిగా రవీంద్రనాథ్ నన్ను ఏమాత్రం కదిలించలేకపోయారు!
కానీ నేను ఆయన నవలలు చదవడం మొదలుపెట్టాక, కథ పూర్తిగా మారిపోయింది. ఆ మహనీయుని గొప్పతనం నాకు క్రమంగా బోధపడసాగింది. ఆయన ప్రతి నవలలోనూ, యవ్వన ప్రేమలోని ఆకర్షణీయమైన సౌందర్యాన్ని, భార్యాభర్తల అనుబంధంలోని మధురమైన పరిపక్వతను, ధార్మిక భక్తి, జాతీయ గర్వం వంటి ఉన్నత భావాల వైభవాన్ని, మానవ దుఃఖం, శోకాలలోని ఔన్నత్యాన్ని ఒక మహాకళాకారుడు తన పనిలో నిష్ణాతుడిగా చిత్రించడం నాకు స్పష్టంగా కనిపించింది. నేను అంతకుముందు బంకిం చంద్ర నవలలు చదివాను, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో శరత్ చంద్ర చటర్జీ రచనలు కూడా చదివాను. కానీ, టాగోర్ పట్ల నాకు కలిగినంత ఆకర్షణ వీరెవ్వరిలోనూ కలగలేదు. బెంగాలీ నవలకు నిజమైన కళాత్మక, ఆధునిక స్పర్శను మొట్టమొదట అందించింది రవీంద్రనాథ్ టాగోరే. ఆధునిక బెంగాల్ సాహిత్యానికి కళాత్మక స్వభావంలోని సున్నితత్వాన్ని, సంపన్నతను, సాంకేతిక నైపుణ్యంలోని ఆకర్షణను, కల్పనాశక్తిని, సానుభూతిలోని సున్నితమైన పరిపక్వతను తీసుకువచ్చింది టాగోరే. ఇవి ఆయనకు ముందు బెంగాలీ నవలలో కనబడలేదు, ఆయన తర్వాత ఏ బెంగాల్ రచయిత కూడా ఆ స్థాయిలో వాటిని ప్రదర్శించలేదు.
ఉదాహరణకు, టాగోర్ గారి ‘చొఖేర్వాలీ’, ‘నౌకాదుబి’, ‘గౌర్ మోహన్’ లేదా ‘చార్ అధ్యాయ’ తీసుకోండి. వీటిలో ప్రతి ఒక్కదానిలోనూ విభిన్న పాత్రల మధ్య జరిగే అద్భుతమైన, చమత్కారమైన పరస్పర చర్యను మీరు గమనిస్తారు. మిమ్మల్ని ఎంతగానో ఆకట్టుకునే పరిస్థితులు మీకు ఎదురవుతాయి. మానవ దుఃఖం, ఆశయాలు, నిరాశలు, ఆనందాలు, పరవశాలు, పారవశ్యాల సంగీతం, లయ మీకు వినిపిస్తాయి. ఈ పాత్రలు, సంఘటనల సందడికి అతీతంగా, టాగోర్ వ్యక్తిత్వం మీకు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన కళ్ళలో ఒక తాత్విక మెరుపు, ముఖంలో ఒక కవితాత్మక చిరునవ్వు, మానవ జీవితమనే శాశ్వత నాటకంపై తనకున్న లోతైన, విస్తృతమైన అవగాహనను మీకు అందించడానికి ఆయన ఎంతో ఆసక్తిగా ఉంటాడు!
ఒక నవలా రచయిత యొక్క నిజమైన కర్తవ్యం మనల్ని నిజమైన మానవులుగా తీర్చిదిద్దడం, ప్రకృతి సౌందర్యానికి, మానవ సంబంధాల సౌందర్యానికి మన ప్రతిస్పందన సామర్థ్యాన్ని పెంచడం అని నేను ఎల్లప్పుడూ నమ్ముతాను. దివంగత రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ ఈ కర్తవ్యాన్ని ఒక అద్భుతమైన, అసాధారణమైన రీతిలో నెరవేర్చారు. ఆయన పేరును స్మరించుకున్నప్పుడల్లా, నా జీవితంలో ఎక్కువ భాగాన్ని అంకితం చేసిన కళాక్షేత్రానికి ఆయన ఒక గొప్ప గురువు అని భావించి, నా మనసు మౌనంగా ఆయనకు నివాళి అర్పిస్తుంది; మంచుతో కప్పబడిన ఏకాంత పర్వత శిఖరం ముందు తల వంచినట్లుగా, గాఢమైన గౌరవంతో నా శిరస్సు ఆయన ముందు వంగుతుంది.
* కొల్హాపూర్లోని ‘రవీంద్ర పరిషద్’ నిర్వహించిన రవీంద్ర వార్షికోత్సవ సందర్భంలో సమర్పించిన నివాళి.
మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -16-11-26-ఉయ్యూరు .–






