త్యాగరాజు(త్రివేణి)-

రచన: సి. సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

సంగీత విద్వాంసుడు మరియు వాగ్గేయకారుడైన త్యాగరాజు జీవిత విశేషాల గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారం చాలా తక్కువ. అయితే, ఆయన మరణించిన తేదీ మాత్రం మనకు కచ్చితంగా తెలుసు. అది 1847 జనవరి (పుష్య మాస బహుళ పంచమి రోజు). అంటే, ఈ మహనీయుని మరణ శతాబ్ది ఉత్సవాలను మనం ఇంకా జరుపుకోవాల్సి ఉంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ 1775 నుండి 1835 వరకు, శ్యామశాస్త్రి 1763 నుండి 1827 వరకు జీవించారు. వీరి ముగ్గురూ తిరువారూరులోనే జన్మించారు.

త్యాగరాజు జన్మతేదీ విషయంలో ఆయన జీవిత చరిత్రకారులు భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశారు. సమగ్ర పరిశీలన అనంతరం, ఇటీవలి రచయిత శ్రీ ఎం. ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్ దీనిని 1759వ సంవత్సరంగా నిర్ధారించారు. అంటే త్యాగరాజు 88 ఏళ్ల సుదీర్ఘ జీవితాన్ని గడిపారు. బాలుడి విద్యాభ్యాసం కోసం, ఆయనకు కేవలం ఆరేళ్ల వయసు ఉన్నప్పుడు, త్యాగరాజు తండ్రి తంజావూరుకు ఆరు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న తిరువయ్యారు గ్రామానికి (దీనిని ‘పంచనద క్షేత్రం’ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది సంస్కృత విద్యా కేంద్రం) తమ నివాసాన్ని మార్చారు.

ఆయన రూపం ఎలా ఉండేదో తెలుసుకోవడానికి, ఆయన 50 ఏళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు గీసిన ఒకే ఒక్క చిత్రం మైసూర్‌లోని జగన్మోహన్ ప్యాలెస్‌లో వేలాడదీయబడి ఉంది. ఆయనకు ఒక కుమార్తె మరియు ఒక మనుమడు ఉండేవారు; కానీ వారు ఆయన తర్వాత ఎక్కువ కాలం జీవించలేదు, దాంతో ఆయన ప్రత్యక్ష వంశం అంతరించిపోయింది. కబీర్, రామదాస్, నామ్‌దేవ్ మరియు తుకారాం వంటి భారతీయ ‘భాగవత’ సంతుల (భక్తుల) వరుసలో ఆయన చివరివారని చెప్పవచ్చు. ఆయన మాతృభాష తెలుగు అయినప్పటికీ, ఆయన పూర్వీకులు ఆయన జననానికి ముందే మూడు తరాల పాటు తమిళ ప్రాంతంలో నివసించారు. అందువల్ల, త్యాగరాజు చిన్నతనం నుండే తమిళ ప్రాంత సంప్రదాయాలను మరియు సంగీత సంస్కృతిని పూర్తిగా ఆకళింపు చేసుకున్నారు. త్యాగరాజు కీర్తనలలో చాలా వరకు తెలుగులోనే (అదీ కొంత అస్పష్టమైన లేదా వ్యాకరణపరంగా సరిలేని తెలుగులో) ఉండటం వల్ల, నేడు తెలుగువారు ఆయనను తమ సొంత వ్యక్తిగా భావిస్తారు. అంతేకాదు, “సృజనాత్మక ప్రతిభ లేనివారైనప్పటికీ” అద్భుతమైన ఆ సంగీత రచనలను తర్వాతి తరాల కోసం భద్రపరిచినందుకు తమిళులకు కృతజ్ఞతలు తెలిపేంతటి ఉదారతను తెలుగువారు ప్రదర్శిస్తారు. అయితే, ప్రాంతీయవాదం ఇంతటితో ఆగదు. అతివాద ధోరణి కలిగిన కొందరు తమిళులు, ఈ తెలుగు కీర్తనలు పరభాషలో ఉన్నాయన్న కారణంతో వాటిని వదిలివేయాలని వాదిస్తారు. కళారంగంలో ఇదెంతటి అసంబద్ధమైన ఆలోచన!

కాబట్టి, మనం మనల్ని ఇలా ప్రశ్నించుకోవాలి: తమిళుడైన శ్యామశాస్త్రి, అలాగే తంజావూరు ఆస్థాన విద్వాంసుడు, త్యాగరాజు సమకాలీనుడు మరియు విద్వాన్ సభేశ అయ్యర్ ముత్తాత అయిన దొరైస్వామి అయ్యర్ వంటివారు తమ సంగీత రచనలను ఎందుకు తెలుగులో చేశారు? తరతరాలుగా గాయకులు ఈ తెలుగు కీర్తనలను మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా ఎందుకు భద్రపరిచారు? దీనికి కారణాన్ని వెంటనే చెప్పవచ్చు. తమిళ సంగీత ప్రతిభ తెలుగు భాషా మాధ్యమంలో అత్యుత్తమంగా ఆవిష్కృతమైంది. ఎందుకంటే, అప్పటికే సంగీతం కేవలం మాటల పఠన దశ నుండి భావయుక్తమైన గీత రచనల దశకు (ముఖ్యంగా త్యాగరాజు కృషితో) మారింది; పాటలోని పదాల కట్టుబాట్లు తొలగిపోయి, అచ్చుల ప్రవాహం సంగీత రాగంలో లీనమైంది. అచ్చులతో అంతమయ్యే పదాలు, కఠినమైన సంయుక్తాక్షరాలు లేకపోవడం, మృదువైన అక్షరాలు మరియు అంతస్థ వర్ణాలు (semi-vowels) సమృద్ధిగా ఉండటం వంటి ‘తూర్పు దేశపు ఇటాలియన్’ (Italian of the East) లక్షణాలు కలిగిన తెలుగు భాష, తమిళ సంగీత సంస్కృతిని కాపాడి సుసంపన్నం చేసింది; వాస్తవానికి ఈ సంస్కృతి కన్నడ, తెలుగు మరియు తమిళ కళల కలయికతోనే ఉద్భవించింది.

అయితే, త్యాగరాజు కీర్తనలు మరియు ‘దివ్యనామ సంకీర్తనల’లో కొన్ని వయొలిన్ లేదా వీణ వాద్య సంగీతానికి అంతగా సరిపోవు; ఎందుకంటే వాటిలో పదాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండి, రాగ భావాన్ని దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంటుంది.

భారతదేశంలో వచ్చిన సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనంతో ఆయన జీవితంపై మనకు ఆసక్తి పెరిగింది. ఆయన ప్రత్యక్ష సంగీత శిష్యుల జ్ఞాపకాలలో నిలిచిపోయిన సంఘటనలు మరియు కథనాల ఆధారంగా ఆయన జీవిత చరిత్రను ఇటీవల రూపొందించారు. అన్నామలై సంగీత కళాశాల మొదటి ప్రిన్సిపాల్ అయిన నా సంగీత గురువు విద్వాన్ సభేశ అయ్యర్ ద్వారా కూడా నేను ఈ సంఘటనల గురించి విన్నాను.

ఇంతకుముందే ప్రస్తావించినట్లుగా, ఆయన దొరైస్వామి అయ్యర్ మునిమనవడు మరియు త్యాగరాజు శిష్యుడైన సభాపతి శివన్ యొక్క మనవడు. దొరైస్వామి అయ్యర్ యొక్క మరొక కుమారుడు గోవింద శివన్ కూడా త్యాగరాజు శిష్యుడే. రామస్వామి అయ్యర్ రాసిన పుస్తకంలో ఈ ఇద్దరి పేర్లు పేర్కొనబడలేదు.

త్యాగరాజు జీవితంలోని ముఖ్యమైన సంఘటనలను నేను ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తాను. చిన్న వయసులోనే త్యాగరాజు తన తండ్రిని కోల్పోయారు మరియు తన అన్నయ్య వల్ల కఠినమైన ప్రవర్తనను ఎదుర్కొన్నారు. కొంతకాలం తర్వాత, ఆయనకు తిరువయ్యూరులోని ఒక చిన్న ఇంటిలో సగం భాగం మరియు పూర్వీకుల నుండి సంక్రమించిన శ్రీరాముని బంగారు విగ్రహం మాత్రమే మిగిలాయి.

ఆయన అన్నయ్య శ్రీరాముని విగ్రహాన్ని కావేరీ నదిలో పడేశారని, ఆ బాధలో త్యాగరాజు ‘తోడి’ రాగంలో ‘ఎందు దాగి నాడో’ అనే కీర్తనను ఆలపించారని చెబుతారు; ఆ విగ్రహం కోసం వెతుకుతున్నప్పుడు, ఆయన ‘కర్ణాటక బెహాగ్’ రాగంలో ‘నేనెందు వెదకుదురా’ అనే మరో కీర్తనను పాడారు.

తరువాత, ఆ విగ్రహం ఎక్కడ పడి ఉందో ఆయనకు కలలో కనిపించింది, ఆ విగ్రహాన్ని తిరిగి కనుగొన్న సందర్భాన్ని ఆయన ఒక కీర్తన ద్వారా స్మరించుకున్నారు.

ట్రావెన్‌కోర్‌కు చెందిన సంగీత విద్వాంసుడు గోవింద మారార్‌ను ఆయన కలిసినప్పుడు, సంగీతకారుడిగా త్యాగరాజుకు ఉన్న గర్వం కొంత తగ్గినట్లు అనిపిస్తుంది; ఆ సమయంలో ఆయన శిష్యులు ‘శ్రీరాగం’లో (ఆయన రచించిన ‘పంచరత్న కృతులలో’ ఒకటైన) ‘ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనము’ అనే కీర్తనను ఆలపించారు. ఆయన మద్రాసు సమీపంలోని పూనమల్లికి దగ్గరగా ఉన్న కోవూరుకు వెళ్ళారు; అక్కడ ఆ ఆలయ దైవమైన శ్రీ సుందరేశ్వరుని స్తుతిస్తూ ఐదు కీర్తనలను రచించారు.

తనను కీర్తిస్తూ పాటలు రాయమని తంజావూరు రాజు చేసిన అభ్యర్థనను త్యాగరాజు తిరస్కరించిన వృత్తాంతం, కళ్యాణి రాగంలోని ‘నిధి చాల సుఖమా’ అనే కీర్తనలో ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఆయనకు తిరువయ్యారులో ఒక యోగికి దక్కే గౌరవంతో ‘సమాధి’ (అంత్యక్రియలు) నిర్వహించారు; అక్కడ నేటికీ ఏటా సంగీతోత్సవం జరుగుతూనే ఉంది.

ఆయన రచించిన కీర్తనల క్రమానికి సంబంధించి మనకు ఎటువంటి ప్రత్యక్ష ఆధారాలూ లేవు. అయితే, ఆయన కృతులు మరియు కీర్తనలలో వ్యక్తమయ్యే పరిణతి చెందుతున్న ఆయన ఆలోచనా విధానాన్ని గమనించి, ఆయన కళాత్మక వికాస దశలను బట్టి వాటిని వివిధ కాలాలుగా విభజించవచ్చు.

ఆయన స్వరపరిచిన రాగాలు మరియు వాటి సంగీత స్వభావం గురించి నేను చర్చిస్తాను. ఆయన రాగాలలోని భావసారాన్ని ‘పూర్తిగా ఆధ్యాత్మికం’ (mystical) అని ఒక్క మాటలో చెప్పవచ్చు. ‘మిస్టిక్’ (ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు) అంటే ధ్యానం మరియు ఆత్మ సమర్పణ ద్వారా దైవంతో ఐక్యం కావడానికి లేదా లీనమవ్వడానికి ప్రయత్నించే వ్యక్తి అని ఆక్స్‌ఫర్డ్ నిఘంటువు నిర్వచిస్తోంది. మతపరమైన ఆధ్యాత్మికతలో ఒక ప్రత్యేకమైన భావోద్వేగ తీవ్రత ఉంటుందని చెబుతారు; అందులో పరమానందం మరియు తీవ్ర వేదన సూక్ష్మంగా కలిసిపోవడం వల్ల, ఆ రెండింటి మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం కొన్నిసార్లు కష్టమవుతుంది. ఆయన పాటల ఇతివృత్తం ఈ రెండు నిర్వచనాలకు సంపూర్ణంగా సరిపోతుందన్న విషయాన్ని సులభంగానే గ్రహించవచ్చు.

అస్సీసీకి చెందిన ఫ్రాన్సిస్ వంటి ఆధ్యాత్మిక సాధకులు సాధారణంగా పేదరిక వ్రతాన్ని స్వీకరిస్తుంటారు. త్యాగరాజు కూడా ‘ఉంఛ వృత్తి’ (అయాచితంగా లభించే భిక్షతో జీవించడం) ద్వారా జీవనం సాగించారు. ఆయన తన శిష్యులతో కలిసి వీధుల్లో కీర్తనలు పాడుతూ వెళ్ళేవారని, అప్పుడు తిరువయ్యారు ప్రజలు స్వచ్ఛందంగా దానధర్మాలు చేసేవారని చెబుతారు. తనకూ, తన శిష్యులకూ అవసరమైన సాధారణ ఆహారం (బియ్యం వంటివి) అయిపోయినప్పుడు మాత్రమే, ఆయన మళ్ళీ అటువంటి భిక్షాటనకు వెళ్ళేవారు. నాటి సామాజిక వ్యవస్థలో దక్షిణ భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణులు ఆ జీవన విధానంలో ఏ తప్పూ కనిపించేది కాదు; ఎందుకంటే వారు సమాజ నైతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి తమదైన రీతిలో తోడ్పడుతూ ఉండేవారు. మరియు ‘పేదరికం, ఉన్నత ఆలోచనలు’ అనే కేవలం మేధోపరమైన జీవితాన్ని చేపట్టిన వారికి సమాజం దానధర్మాల రూపంలో తన రుణం తీర్చుకుంది. అందువల్ల, నేను ప్రతిపాదించిన ఆధ్యాత్మికత యొక్క రెండు నిర్వచనాలను వివరించే వాక్యాలను ఉదహరిస్తే సరిపోతుంది. హిందూ మత ఆలోచన పారవశ్యాన్ని మూడు రూపాల్లో సూచిస్తుంది: సమీప్య, సారూప్యత మరియు సాయుజ్య, అంటే వరుసగా సామీప్యత, సారూప్యత మరియు ఐక్యత. త్యాగరాజు స్వయంగా తన ముఖరి రాగంలోని పాటలో ‘సంగీత శాస్త్ర జ్ఞానం’ (సంగీత కళా జ్ఞానం) ‘సారూప్య’ ఆనందాన్ని తెస్తుందని చెప్పారు. ఈ పారవశ్యాన్ని లేదా పరవశాన్ని అనుభవించిన వారికి, జీవితం ఒక కొత్త అర్థాన్ని మరియు ఉద్దేశ్యాన్ని సంతరించుకుంటుంది. త్యాగరాజును ‘భారతదేశపు బీథోవెన్’ అని పిలుస్తారు. అది సరైనదే, ఎందుకంటే బీథోవెన్ ఇలా అన్నారు, “నా కళలో దేవుడు నాకు అత్యంత సన్నిహితంగా ఉంటాడు…..నేను దైవమత్తులో ఉన్న వ్యక్తిని.” ఈ పారవశ్యం తాత్కాలికమైనది, ఆ అనుభవాన్ని తిరిగి పొందాలనే కోరిక ఎంత బలంగా ఉన్నా, ఆ ఉన్నత చైతన్య అనుభూతిని మళ్లీ కొత్తగా కలిగించలేదని అంటారు. ఒక ఉన్నత ఆత్మ లేదా ఒక విశాల చైతన్యం నుండి వేరుపడిన ఈ క్షణాలలోనే, తండ్రి లేదా తల్లి కోసం బిడ్డ ఆర్తనాదంలాగా, లేదా ప్రియుడి కోసం ప్రియురాలు ఆర్తనాదంలాగా ఆత్మ నుండి ఒక ఆర్తనాదం వెలువడుతుంది. కొన్నిసార్లు, తన దర్శనంలోని అద్భుతానందంలో లీనమై, ఆత్మ సంగీతాన్ని వెలువరిస్తుంది. త్యాగరాజు పాటలలో చాలా వరకు విష్ణువు యొక్క ‘పూర్ణావతారం’ అయిన శ్రీరాముని ఆరాధనకు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఆయన మహాదేవుడు మరియు వినాయకుడిపై కూడా కొన్ని పాటలను రచించారు.

నా దృష్టిలో, త్యాగరాజు కీర్తనలు ఈ ప్రత్యేకతను చాటుతాయి; హిందూ కర్మ సిద్ధాంతం పేర్కొన్నట్లుగా, జనన మరణ చక్రం లేదా ‘సంసారం’ నుండి విముక్తి పొందాలనే ఆయన తపనను ఇవి ప్రతిబింబిస్తాయి.

కొన్ని కీర్తనలు ఈ లక్షణాన్ని స్పష్టం చేస్తాయి:

(1) ‘నేను ఎంతగా వేడుకున్నా, నీవు నాకు కనిపించకుండా ఇలా మొండిగా ఎందుకు దూరంగా ఉంటున్నావు?’

(2) ‘నా ఆర్తనాదాన్ని నీవు ఎందుకు ఆలకించడం లేదు?’

(3) ‘ఓ విష్ణూ! నాకు ఆందోళన కలిగించే పరిస్థితిని ఎందుకు కల్పిస్తున్నావు?’

(4) ‘నా ముందు నిలబడటం వల్ల నీకు కలిగే నష్టం ఏమిటి?’

(5) ‘నా చేతిని వదలవద్దు.’

ఆయన కీర్తనలలోని ఈ మానవీయ స్పర్శ, దీక్షితార్ మరియు శ్యామశాస్త్రి రచనల నుండి వీటిని వేరు చేస్తుంది; వారి రచనలు దాదాపుగా స్వచ్ఛమైన స్తోత్రాలుగా (ఈశ్వరి లేదా ఈశ్వరుని కీర్తించేవిగా) ఉంటాయి.

ఆ కీర్తనల అర్థాన్ని గ్రహించినప్పుడు నాకు ఒక సందేహం కలిగింది–ఈ ప్రపంచం కేవలం ‘దుఃఖమయం’ (కన్నీటి లోయ) అని, దీని నుండి దూరంగా పారిపోవాలని ఆయన మనకు ఎందుకు అంతగా నొక్కి చెప్పాల్సి వచ్చింది? ఆయన మనకు అందించే నైతిక బోధన ఇంతేనా? “ప్రాథమిక నిరాశావాదం లేదా నైతిక ఉదాసీనత కారణంగా ‘మంచి జీవితం’ అనే భావనను పరిశీలించేటప్పుడు భారతదేశాన్ని అనర్హమైనదిగా భావించి, మనం దానిని మినహాయించాలి” అని బిషప్ గోర్ హిందూమతాన్ని నిందించడం నిజమేనా? కానీ మన అదృష్టం కొద్దీ, జార్జ్ శాంటాయానా మాటల్లో చెప్పాలంటే, మతం మూఢనమ్మకంగా ఉండటం మానేసి, ఆత్మను భయపెట్టడానికి కాకుండా దానిని పరిపూర్ణం చేసే ప్రయత్నంగా, ఒక హేతుబద్ధమైన క్రమశిక్షణగా మారాలని త్యాగరాజు మనకు బోధించేంత హేతుబద్ధంగా ఉన్నారు. ఆత్మసాక్షాత్కారం, ఆత్మవ్యక్తీకరణ వెల్లివిరిస్తున్న ఈ రోజుల్లో, అంటే నిజానికి ఆత్మనిగ్రహం పూర్తిగా కొరవడినప్పుడు, త్యాగరాజు మాటలు మనకు ఒక పాఠాన్ని అందిస్తున్నాయి. కనీసం నా వరకైతే, పురోహితులు తమ కర్తవ్యంలో విఫలమైన చోట, ఆయన పాటలు విజయం సాధించాయి. కొన్ని ఉదాహరణలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి.

(1) ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి ధ్యానం మంచిదా లేక గంగానదిలో స్నానం మంచిదా?

(1-ఎ) ఇతరుల సంపద లేదా భార్యపై మనకున్న స్వార్థపూరిత కోరికను మన మనస్సుల నుండి తొలగించుకోవాలి, మరియు క్రూరత్వానికి, నిందలకు అతీతంగా ఉండాలి. ఇతరులు.

(2) ఈ మంత్రాలు, తంత్రాలు వంటి కర్మకాండలన్నీ అవసరమా?

(3) తన మనస్సును అదుపులో ఉంచుకున్నవానికి పూజలో చేసే ఈ తాళాల శబ్దాల వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?

(4) కావేరిలో గానీ, గంగానదిలో గానీ స్నానం చేయడం దుష్టబుద్ధి గల వ్యక్తిని రక్షించగలదా?

(5) రాగాలతో నిండి, కోపావేశాలకు లోనయ్యే వ్యక్తిని తపస్సు రక్షించగలదా?

(6) నిన్ను శివుడు, మాధవుడు లేదా బ్రహ్మ నుండి ఎవరు వేరు చేసి చూపగలరు?

ఇది మత సహనం యొక్క ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతూ, “అన్ని మార్గాలు భగవంతుని వద్దకే దారితీస్తాయి” అనే గీత యొక్క పాఠాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ పాఠం మనకు తెలియకుండా పోయింది, ఎందుకంటే నేటికీ వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు పూజ కోసం శివాలయంలోకి ప్రవేశించడు, కానీ శైవ బ్రాహ్మణుడు ప్రార్థనల కోసం విష్ణు ఆలయంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.

భారతదేశంలో స్త్రీపురుషుల వైవాహిక జీవితానికి సంబంధించి కూడా ఆయన మనకు పాఠాలు చెప్పగలరు. నేను “మా జానకి చెట్ట పట్టగా” అనే గీతాన్ని ప్రస్తావిస్తున్నాను. కంబోడి: “ఓ రామా!” “వివాహ క్రతువులో సీత చేయిని నీ చేతిలోకి తీసుకున్న తర్వాతే నువ్వు గొప్పవాడివి అయ్యావు” — అని ఆయన దీనిని ఇలా వివరిస్తారు:

భారతదేశంలో స్త్రీపురుషుల వైవాహిక జీవితానికి సంబంధించి కూడా ఆయన మనకు కొన్ని పాఠాలు అందించారు. కాంభోజి రాగంలోని “మా జానకి చేత పట్టగా” అనే కీర్తనను నేను ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తున్నాను: “ఓ రామా! వివాహ సమయంలో సీతమ్మ చేయి పట్టుకున్న తర్వాతే కదా నీవు గొప్పవాడివి అయ్యావు?” అని అందులో ఉంటుంది. దీనిని ఆయన ఇలా వివరిస్తారు:

“నీతో జరిగిన ఆ వివాహ ఘట్టం వల్లే, రావణుడిని మరియు ఈ లోకంలోని దుష్టశక్తులను సంహరించినవాడిగా నీకు కీర్తి లభించింది. ఆమె తన పాతివ్రత్య శక్తితోనే తనను వేధించిన శత్రువును భస్మం చేయగలిగేది; కానీ నీ కీర్తి పెరగాలనీ, ఆమెను విడిపించడానికి నువ్వు సముద్రాన్ని దాటి రావాలనీ భావించే ఆమె తన శక్తిని ప్రయోగించకుండా సంయమనం పాటించింది.”

అయితే, త్యాగరాజు విషయంలో నాకు ఒక ఫిర్యాదు ఉంది. కేవలం జీవించడంలో ఉండే ఆనందాన్ని కూడా తెలియజేసేలా ఆయన మనకు ఎలాంటి కీర్తనలూ అందించలేదు. మానవ జీవితంలో దుష్టత్వం, బాధ వంటి సమస్యలు ఉన్నాయని నేను కాదనను; కానీ ఉపనిషత్తులు చెప్పినట్లుగా – ‘ఆనందాత్ ఖలు ఇమాని భూతాని జాయంతే’ (సకల జీవరాశులు ఆనందం నుండే ఉద్భవిస్తాయి) – జీవితంలో ఎంత తక్కువైనా సరే ‘ఆనందం’ అనే భావన లేకపోతే, మనం ఆత్మహత్య చేసుకునే స్థితికి చేరుకోవచ్చు.

శ్రీరాముడిని లేదా తాను భావించిన దైవతత్వాన్ని కీర్తిస్తూ అసంఖ్యాకమైన పాటలు రాయడం ద్వారా, తన వ్యక్తిగత మోక్షం గురించే ఆయన అంతగా తపించడం నన్ను ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది. ఆయన జీవితంలో అహంభావం కాస్త ఎక్కువగా ఉందేమోనని నాకు అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, మహాభారతంలోని ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) కథ నా మనసులో మెదులుతూనే ఉంటుంది. ఇంద్రుడు అతన్ని స్వర్గానికి తీసుకువెళుతున్నప్పుడు, అతనికి స్వర్గం అక్కర్లేదని, భూమిపై తాను ప్రేమించిన తన భార్యాబిడ్డలు, సోదరులతో కలిసి నరకంలోనే ఉంటానని కోరుకున్నాడు కదా!

ఇటీవల, శ్రీ రామస్వామి అయ్యర్ రాసిన పుస్తకాన్ని చదువుతుండగా, త్యాగరాజు చివరిగా రచించిన కీర్తన రసాలి రాగంలోని “అపరాధముల” అని నాకు తెలిసింది. తన సొంత మోక్షం కోసం ప్రయత్నించడంలో తాను చేసిన తప్పు లేదా ‘అపరాధం’ (దీనిని ఒక రకమైన అజ్ఞానం లేదా ‘అంధత్వం’ అని కూడా అనవచ్చు) యొక్క తీవ్రతను ఆయన ఈ పాటలో గ్రహించారు. ఎందుకంటే, ప్రతి జీవి యొక్క కర్మఫలానికి అనుగుణంగా, వారి అవసరాలకు తగినట్లుగా దేవుడు రక్షణ హస్తాన్ని చాపుతాడని త్యాగరాజుకు తెలుసు. అయితే, కె. వి. శ్రీనివాస అయ్యంగార్ తన “త్యాగరాజ హృదయం”లో ఈ పాటలోని ‘తెలుయు’ (తెలుసు) అనే పదాన్ని ‘తెలియదా’ (తెలియదా?) అని మార్చి వేరే అర్థాన్ని చెప్పారు; అంటే, దేవుడు అందరికీ రక్షణ కల్పిస్తున్నప్పుడు త్యాగరాజు తన మోక్షం గురించి భయపడాల్సిన అవసరం లేదని దీని భావం. అర్థంలో ఎంతటి భారీ మార్పు ఇది! కచ్చితంగా త్యాగరాజు ఉద్దేశం వేరై ఉంటుంది.

శ్రీరాముడిని ఒక చిన్న పిల్లవాడిగా లేదా కౌమారదశలో ఉన్న బాలుడిగా భావించి ఆయన కీర్తించడంలో కనిపించే సంగీతపరమైన ఆవేశం నన్ను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది. ‘రారా మా ఇంటిదాక’ అనే పాటలో రాముడి అందమైన ఉంగరాల జుట్టు (‘అలక’) మరియు రాముడి నడక (‘ఒయ్యారపు నడకలు’) గురించి ఆయన చేసిన వర్ణనలు, దేవుడు తనకు ప్రసాదించని ‘కొడుకును ముద్దాడే’ కోరికను ఆయన మనసులో ఎంతగానో అణచిపెట్టుకున్నారని నాకు అనిపిస్తుంది. ఈ వ్యాఖ్య చేసినందుకు నన్ను క్షమించవచ్చు, కానీ బాల్యంలోని దైవత్వం పట్ల ఆయనకున్న దృక్పథాన్ని, అలాగే మంచి-చెడుల సామర్థ్యం మరియు ప్రకృతిని జయించే, మానవ సేవ చేసే అంతర్గత శక్తులు కలిగిన మానవ శిశువు పట్ల ఆయనకున్న గౌరవాన్ని నేను ప్రత్యేకంగా గమనించాను కాబట్టి ఇలా అంటున్నాను. సంగీత పరిజ్ఞానం లేని వారికి మోక్షం లభిస్తుందా అనే విషయంలో ఆయన అభిప్రాయం గమనించదగ్గది. వారికి మోక్షం లభిస్తుందా అని ఆయన సందేహిస్తారు! కేవలం పొట్ట నింపుకోవడం కోసం పాడే సంగీతకారుల పట్ల కూడా ఆయనకు చిన్నచూపు, అసహ్యం ఉన్నాయి; ‘ధన్యాసి’ రాగంలోని తన పాటలో, నిజమైన భక్తి (‘సద్భక్తి’) లేకపోతే కేవలం సంగీత జ్ఞానం వల్ల మోక్షం లభించదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

త్యాగరాజు సంగీతంలో హృదయానికి నేరుగా తాకే గుణం ఉంది; నిజమైన సంగీతాన్ని ఆయన స్వయంగా ‘ద్రాక్షా రసం’తో (ద్రాక్ష పండ్ల రసం) పోల్చారు. అదే సమయంలో, దీక్షితుల సంగీతంలో ‘నారికేళ రసం’ (కొబ్బరి నీరు లేదా కొబ్బరి పాలు) లక్షణాలు ఉన్నాయని ఇతరులు భావించారు. దీక్షితార్ సంగీతం యొక్క గంభీరమైన మరియు ఏనుగు నడకలాంటి నెమ్మదైన గతిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంతో కృషి అవసరం. వయోలిన్‌పై విల్లును ఒకసారి పూర్తిగా కదిలించే లోపే త్యాగరాజ కృతిలో ‘రాగ భావం’ అనుభవంలోకి వస్తుంది; కానీ దీక్షితార్ కృతిలో రాగ భావాన్ని ఆస్వాదించడానికి ‘పల్లవి’ మొత్తం లేదా పాట మొత్తం పాడాల్సి రావచ్చు.

చివరగా, ఈ వాగ్గేయకారుల సంగీతాన్ని మనం కాపాడుకోకపోతే, మన విలువైన వారసత్వాన్ని కోల్పోయే దుస్థితి మనకు ఎదురవుతుంది. అర్థశాస్త్రంలో ‘గ్రెషమ్ సూత్రం’ (Gresham’s law) ప్రకారం, చెడ్డ నాణెం మంచి నాణేన్ని చలామణి నుండి తొలగిస్తుంది. అలాగే, హిందుస్థానీ సంగీత శైలి కర్ణాటక సంగీతాన్ని పక్కకు నెట్టివేసే ప్రమాదం ఉంది. మన సంగీతంలోని సున్నితమైన మెలికలు మరియు వంపులను, గ్రీకు శిల్పాల బాహ్య రూప సౌందర్యంతో మాత్రమే నేను పోల్చగలను. అందరూ పాలరాతితో శిల్పాలు చెక్కే గ్రీకు శిల్పులు కాలేరు కదా; కాబట్టి మన సంగీత పద్ధతులను యథాతథంగా నిలుపుకోవడం చాలా అవసరం. ఎందుకంటే సంగీతం అనేది మన పిల్లల కంఠాలలో లేదా వారి వేళ్ల కదలికలలో మాత్రమే సజీవంగా నిలిచి ఉంటుంది. స్వయంగా త్యాగరాజ స్వామి అభిప్రాయం ప్రకారం కూడా, ‘స్వర’ గానం లేదా స్వరాలపై అవగాహన కలిగి ఉండటం అత్యంత ఆవశ్యకం.

ఉదాహరణకు, ‘బక్’ (Bucke) పేర్కొన్నట్లుగా విశ్వ చైతన్యం (cosmic consciousness) కలిగిన సోక్రటీస్ జీవితాన్ని, త్యాగరాజ జీవితంతో పోల్చి చూసినప్పుడు నాకు కొన్ని ఆలోచనలు స్ఫురిస్తాయి. సోక్రటీస్ తన అంతరాత్మ (daemon) నిర్దేశం మేరకు జీవిస్తూ, తోటి గ్రీకు పౌరుల వేధింపులను భరిస్తూ, చివరికి విషం (హెమ్లాక్) సేవించే వరకు తన మార్గంలోనే సాగారు. మరోవైపు, త్యాగరాజు విషయంలో, సమస్త మానవాళి నుండి తనను తాను వేరుగా భావించే భావన తొలగిపోయి, “అపరాధముల” (Aparadhamula) అనే కృతిని ఆలపించినప్పుడు ఆయనకు ఆ విశ్వ చైతన్య జ్ఞానోదయం కలిగినట్లు అనిపిస్తుంది. బహుశా నైతిక కోణంలో చూస్తే, ఆ చైతన్యం ఆయన జీవితంలో చాలా ఆలస్యంగా వచ్చిందేమో…

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –2-10-26-ఉయ్యూరు