అల్పాయుష్కుడైన ,’’సౌందర్యమే సత్యం, సత్యమే సౌందర్యం’’అని నిర్వచించిన  ఆఖరి రొమాంటిక్ కవి జాన్ కీట్స్ జీవిత చరిత్ర -2

3

ఇక్కడి నుండి జాన్ కీట్స్ జీవితంలో మిగిలి ఉన్నదంతా దుఃఖమయమైన ఘట్టాలే. ఈ కథనాన్ని రాయడం గానీ, చదవడం గానీ ఎంతో నిరాశాజనకంగా ఉంటుంది. మధ్యాహ్నపు వేళ చీకటి గదిలో బందీగా ఉన్న అనుభూతి ఇది. బయట ఆ కవి ప్రతిభా సూర్యుడు ప్రకాశిస్తున్నాడని, ఆ గది నుండి బయటకు రాగానే మళ్లీ వెలుగు, వెచ్చదనం లభిస్తాయని తెలిసినప్పటికీ… లోపలి వాతావరణం మాత్రం అంతే గాఢమైన చీకటితో, భారమైన నిస్పృహతో నిండి ఉంటుంది. శారీరక, మానసిక వేదనలతో సతమతమవుతూ, విసుగు మరియు నిరసనతో, అప్పుడప్పుడు ఆవేశంతో ఊగిపోతూ, మరికొన్నిసార్లు ఓర్పుతో వాస్తవాన్ని అంగీకరించే స్థితికి కుంగిపోతూ… కీట్స్ మృత్యు ఛాయల లోయలో తన దారిని వెతుక్కుంటూ సాగుతాడు.

వివరాల్లోకి వెళ్లే ముందు, ఆనాటి పరిస్థితులను ఒక్కసారి పరిశీలించాలి. కీట్స్‌కు రెండు బలమైన కోరికలు ఉండేవి: ఒకటి కవి కావాలనే గాఢమైన ఆశయం, మరొకటి ఫానీ బ్రాన్ (Fanny Brawne) పట్ల ఉన్న గాఢమైన ప్రేమ. 1820 ప్రారంభం నాటికి, కవిగా తన నిజమైన వృత్తి పట్ల అతనికి స్పష్టమైన అవగాహన ఉంది; అలాగే, ఒక చిన్న మరియు కొంతవరకు ప్రభావవంతమైన వర్గం తనను గుర్తించినప్పటికీ, బహిరంగంగా మాత్రం తన కవిత్వం తిరస్కరించబడుతోందని, ఎగతాళికి గురవుతోందని కూడా అతనికి తెలుసు. పాములు, బాతుల బుసలు, మోసగాళ్లు మరియు గుడ్లగూబల అరుపులే అతనికి సమాధానంగా లభించేవి. త్వరలో రాబోయే తన కవితా సంపుటికి కూడా అదే గతి పడుతుందని అతనికి తెలుసు; దానిలోని గొప్పతనాన్ని దుర్మార్గంగా వ్యతిరేకిస్తారని, క్రూరంగా తిరస్కరిస్తారని అతను ఊహించగలిగాడు. కవిగా చెప్పుకోదగ్గ గుర్తింపు పొందలేకపోతే, అతని ప్రధాన ఆశయం భగ్నం కావడమే కాకుండా, మంచి ఆదాయాన్నిచ్చే ఇతర సాహిత్య పనులను పొందడంలో కూడా ఆటంకాలు ఎదురయ్యేవి—ఎందుకంటే అతనికి అప్పటికే ఏ ఇతర స్థిరమైన వృత్తి గానీ, ఉద్యోగం గానీ లేవు. ఆర్థికంగా అతను చాలా పేదవాడు, పైగా ఆ సమయంలో చేతిలో చిల్లిగవ్వ కూడా లేని పరిస్థితి. ఈ పరిస్థితులు లేదా ఇలాంటివే కొనసాగినంత కాలం, అతను ప్రేమించిన స్త్రీని వివాహం చేసుకోలేకపోయేవాడు. అనారోగ్యం కారణంగా బందీగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె ప్రవర్తనలోని అస్థిరత, చంచల స్వభావం గురించిన ఆలోచనలు అతన్ని తీవ్ర వేదనకు గురిచేసేవి. వ్యాధి అతని ప్రాణశక్తిని హరిస్తోంది, నొప్పి అతన్ని పీడిస్తోంది, మృత్యువు మరింత ఆజ్ఞాపక స్వరంతో అతన్ని పిలుస్తోంది. కవిత్వ కీర్తి అతనికి ‘టాంటలస్’కు ఎదురైన అనుభవంలా (అందుబాటులో ఉన్నట్లు అనిపించినా దక్కనిదిగా) మారింది, ప్రేమ ‘ఇక్సియన్’ అనుభవంలా (ఆశించిన దానికి విరుద్ధమైన బాధాకరమైన బంధనంగా) మారింది.

కీట్స్ తన అల్పకాలిక జీవితంలోని చివరి ఏడాదిలో గడిపిన జీవితం లేదా ఆరంభమైన మరణం అటువంటిది.

1820 ఫిబ్రవరికి ముందు ఆరు నెలల పాటు అతను అశాంతితో, నిరుత్సాహంతో గడిపాడు. “ఆ నిరాశ నన్ను ఆవరించడమో, లేదా ఏదో తీవ్రమైన భావోద్వేగంతో బాధపడటమో జరిగేది; ఒకవేళ కవిత్వం రాయడానికి ప్రయత్నిస్తే, ఆ భావనల విషతుల్యమైన ప్రభావం మరింత తీవ్రమయ్యేది,” అని అతను జేమ్స్ రైస్‌కు రాశాడు. అతను అప్పుడప్పుడు ‘లాడనం’ (మత్తుమందు) వాడటం మొదలుపెట్టాడు, కానీ 1819 చివరలో బ్రౌన్ ప్రోద్బలంతో ఆ ప్రమాదకరమైన అలవాటును మానేస్తానని మాట ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాతే ఆ విపత్తు సంభవించింది: అది హాంప్‌స్టెడ్‌లో, ఫిబ్రవరి 3వ తేదీ రాత్రి జరిగింది.

“ఒక రాత్రి, సుమారు పదకొండు గంటల సమయంలో,” అని లార్డ్ హౌటన్

చెప్పిన ప్రసిద్ధ మాటలను ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను, “కీట్స్ ఇంటికి

ఒక విచిత్రమైన శారీరక ఉత్తేజ స్థితిలో తిరిగి వచ్చాడు; అతన్ని

ఎరగని వారికి అది తీవ్రమైన మత్తులో ఉన్నట్లు అనిపించి ఉండవచ్చు.

అతను తన స్నేహితుడితో [బ్రౌన్] ఇలా చెప్పాడు: తాను స్టేజ్-కోచ్

(గుర్రపు బండి) పైన ప్రయాణించడం వల్ల తీవ్రమైన చలికి గురయ్యానని,

కొంచెం జ్వరంలా అనిపిస్తోందని చెప్పాడు; కానీ వెంటనే, ‘ఇప్పుడు

అలా ఏమీ అనిపించడం లేదు’ అని అన్నాడు. పడుకోమని చెప్పగానే

అతను సులభంగానే అంగీకరించాడు; చల్లని దుప్పట్లలోకి దూకినట్లుగా

వెళ్ళినప్పుడు, తల దిండుపై ఆనించకముందే, అతను చిన్నగా దగ్గి ఇలా

అన్నాడు: ‘నా నోటి నుండి రక్తం పడింది. నాకు ఆ కొవ్వొత్తిని తీసుకురా:

ఆ రక్తాన్ని నేను చూడాలి.'” అతను

కొద్దిసేపు ఆ ఎర్రటి మరక వైపు స్థిరంగా చూశాడు, ఆపై,

ఎప్పటికీ మరువలేని ప్రశాంతతతో కూడిన భావనతో తన స్నేహితుడి ముఖం వైపు చూస్తూ ఇలా అన్నాడు: ‘ఆ రక్తం రంగు నాకు తెలుసు–అది ధమనుల రక్తం (arterial blood). ఆ రంగు విషయంలో నేను పొరబడలేను.

ఆ చుక్క నా మరణ శాసనం; నేను చనిపోక తప్పదు.'”

కొద్దిసేపటికే ఒక శస్త్రచికిత్సకుడు (సర్జన్) వచ్చి, కీట్స్ నుండి రక్తాన్ని తీసి (రక్తమోక్షణం చేసి), ఆ రక్తస్రావం పెద్ద ప్రమాదకరమైనది కాదని చెప్పాడు, కానీ రోగి మాత్రం సంతృప్తి చెందలేదు. కొన్ని రోజుల తర్వాత అతను మిస్ బ్రాన్‌కు ఇలా రాశాడు, “నా ఊపిరితిత్తుల్లోకి రక్తం ఎంత వేగంగా దూసుకువచ్చిందంటే, నాకు ఊపిరి ఆగిపోతున్నట్లు అనిపించింది.” అయితే, ఆ నెల 6వ తేదీ నాటికి అతను కోలుకోవడం మొదలుపెట్టాడు, అప్పుడు తన సోదరికి రాసిన లేఖలో ఇలా అన్నాడు: “మంచు కరిగే సమయంలో అజాగ్రత్తగా నా పెద్ద కోటు (great-coat) వేసుకోకపోవడం వల్ల నాకు జలుబు చేసింది, అది నా ఊపిరితిత్తులకు పాకింది.” ఆ తర్వాత అతను గుండె దడతో బాధపడ్డాడు; కానీ మార్చి 25 నాటికి అతను బాగా కోలుకుని, పట్టణానికి వెళ్లి హేడన్ గీసిన ‘క్రైస్ట్స్ ఎంట్రీ ఇంటూ జెరూసలేం’ (Christ’s Entry into Jerusalem) అనే చిత్రాన్ని చూసేంత శక్తిని పొందాడు, అలాగే ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో ఐదు మైళ్లు నడవగలిగే స్థితికి వచ్చాడు. మార్చిలో తాను తిరిగి ఆరోగ్యం పుంజుకుంటున్నానని, ఒకవేళ ఆరు వారాల పాటు వాపు (inflammation) రాకుండా చూసుకోగలిగితే కోలుకుంటానని రాశాడు; ఏప్రిల్‌లో, ఆందోళన మరియు కవిత్వ రచన వల్ల కలిగే ఉద్వేగం కారణంగా ఏర్పడిన నాడీ సంబంధిత చికాకు, సాధారణ బలహీనత మాత్రమే తనకున్న సమస్యలని డాక్టర్ అతనికి భరోసా ఇచ్చారు. ఆరోగ్యం దృష్ట్యా అనుకూలించని సమయంలో, అంటే మే మొదటి వారంలో, కీట్స్ హాంప్‌స్టెడ్‌లోని తన నివాసాన్ని వదిలి వెళ్లాల్సి వచ్చింది; ఎందుకంటే బ్రౌన్ అప్పటికే స్కాట్లాండ్‌కు బయలుదేరుతూ, తన అలవాటు ప్రకారం ఆ ఇంటిని అద్దెకు ఇచ్చేశాడు. దాంతో కీట్స్ కెంటిష్ టౌన్‌లోని వెస్లియన్ ప్లేస్‌లో నివసించడానికి వెళ్లాడు. అక్కడి నుండి బయలుదేరే ముందు రాసిన ఒక లేఖలో అతని భవిష్యత్తు గురించిన అనిశ్చితి కనిపిస్తుంది; అతను దక్షిణ అమెరికాకు వెళ్ళవచ్చు, లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా, ఈస్ట్ ఇండీస్‌తో వ్యాపారం చేసే నౌకలో సర్జన్‌గా ప్రయాణించవచ్చు.

ఫిబ్రవరి 3న రక్తం పడేలా చేసిన అనారోగ్య సమస్య నుండి కోలుకోవడం మొదలుపెట్టినప్పటి నుండి కీట్స్ ఆరోగ్యం బాగానే ఉంటూ వచ్చింది; కానీ ఆ పరిస్థితి ఎక్కువ కాలం నిలవలేదు. జూన్ 22న అతనికి మళ్లీ రక్తనాళం చిట్లి, ఉదయం మరియు సాయంత్రం వేళల్లో రక్తం వాంతి అయ్యింది. లీ హంట్ జోక్యం చేసుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైందని భావించి, రోగిని తన ఇంటికి (నెం. 13 మోర్టిమర్ టెర్రస్, కెంటిష్ టౌన్) తరలించాడు. జూలై 7 నాటికి—అంటే “లామియా”, “హైపెరియన్” మరియు అతని అత్యుత్తమ రచనలన్నీ ఉన్న కీట్స్ చివరి కవితా సంపుటి ప్రచురితమైన సమయంలోనే—అతను ఇంగ్లాండ్‌లో ఉండకూడదని, ఇటలీకి వెళ్లాలని వైద్యుడు సూచించాడు. 12వ తేదీన, గాడ్‌విన్ మరియు షెల్లీల స్నేహితురాలైన శ్రీమతి గిస్‌బోర్న్, హంట్ ఇంట్లో అతన్ని చూసింది; అప్పుడు అతను చాలా కృశించిపోయి, “డాక్టర్ లాంబ్ చేత మరణశిక్ష విధించబడిన వ్యక్తిలా” కనిపించాడు. మూడు రోజుల తర్వాత అతను హేడన్‌కు ఇలా రాశాడు: “నా మనస్సు స్వతంత్రంగా ఆలోచించగలిగే స్థాయికి చేరుకున్నప్పుడే నేను కన్నుమూస్తానేమోనని భయంగా ఉంది.” లీ హంట్ ఇంట్లో అతని బస ముగిసిన తీరు, కీట్స్ యొక్క దెబ్బతిన్న నాడీ వ్యవస్థను మరియు దానివల్ల కలిగిన తీవ్రమైన మానసిక సున్నితత్వాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఆగస్టు 10న, మిస్ బ్రాన్ రాసిన ఒక లేఖ (అందులో “అత్యంత స్వల్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన విషయం కూడా లేదు”) ఆ ఇంటికి వచ్చింది. అప్పుడు కీట్స్ తన గదిలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు; పనిలో నిమగ్నమై ఉన్న శ్రీమతి హంట్, ఆ లేఖను అతనికి అందించమని ఒక పనిమనిషిని కోరింది. మరుసటి రోజే ఆ పనిమనిషి ఇంటి పని మానేసి వెళ్లిపోయింది; వెళ్తూ వెళ్తూ, ఆ లేఖను థోర్న్‌టన్ హంట్ (అప్పుడు అతను చిన్న పిల్లాడు) చేతికి ఇచ్చి, దాన్ని తిరిగి తన తల్లికి ఇవ్వమని చెప్పింది. 12వ తేదీన థోర్న్‌టన్ ఆ పని చేసినప్పుడు, ఆ లేఖ తెరిచి ఉంది; బహుశా పనిమనిషికి కలిగిన పనికిమాలిన కుతూహలం వల్లనో లేదా థోర్న్‌టన్ అమాయకపు బాల్యచాపల్యం వల్లనో అది తెరువబడి ఉండవచ్చని భావించవచ్చు. “ఊహకందని ఈ పరిస్థితి దురదృష్టవంతుడైన కీట్స్‌పై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. అతను గంటల తరబడి రోదించాడు, మరియు హంట్ ఎంతగా బతిమాలినా సరే, ఆ ఇంటిని విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అదే సాయంత్రం అతను హాంప్‌స్టెడ్‌కు వెళ్ళాడు. హాంప్‌స్టెడ్‌లో బ్రాన్ కుటుంబం నివసిస్తున్న ఇంట్లో అతనికి ఆశ్రయం దొరకడం కొంత ఊరటనిచ్చింది; ఆ ఇల్లు (బ్రౌన్ మరియు కీట్స్ నివసించే ఇంటి పక్కనే ఉన్నది) ఇంతకుముందు డిల్క్ కుటుంబం అద్దెకు ఉన్నదే. అయితే, మిస్ బ్రాన్ నిరంతర సాన్నిహిత్యం వల్ల కలిగే భావోద్వేగ ఉద్వేగం అతనికి హానికరం కావచ్చు. ఇటలీకి ప్రయాణించే సమయం వచ్చే వరకు అతను అక్కడే ఉన్నాడు. తన వ్యాధి స్వభావం మరియు తీవ్రత గురించి అతనికి ఇంకా కొంత అనిశ్చితి ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆగస్టు 14న అతను తన సోదరికి ఇలా రాశాడు: ‘ఇది ఇంకా క్షయ (consumption) కాదని నా నమ్మకం; కానీ నేను శీతాకాలమంతా ఇదే వాతావరణంలో ఉంటే అది క్షయగా మారవచ్చు.’ ఏది ఏమైనప్పటికీ, కోలుకోవడం గురించి లేదా ఇటలీ పర్యటన వల్ల గణనీయమైన ప్రయోజనం పొందడం గురించి అతని ఆశలు చాలా తక్కువగానే ఉండేవి.

ఇక్కడ ఫన్నీ బ్రాన్‌కు కీట్స్ రాసిన ప్రేమలేఖల గురించి ప్రస్తావించడం సముచితం. ఇవి (ఇప్పటికే చెప్పినట్లుగా) 1819 జూలై 1న మొదలై, 1820 మే ప్రారంభంలో హాంప్‌స్టెడ్ విడిచిపెట్టడానికి మరియు ఆగస్టులో హంట్ ఇంటిని వదిలి వెళ్ళడానికి మధ్య ఏదో ఒక తేదీన ముగిశాయి. చివరి లేఖ తేదీని 1820 జూలై 10 లేదా ఆ ప్రాంతంలో ఉన్నట్లుగా మనం భావించవచ్చు. ఈ లేఖలను చదివిన తర్వాత కీట్స్ వ్యక్తిత్వం నా దృష్టిలో గొప్పగా అనిపించిందని నేను చెప్పలేను. ప్రేమలేఖలు స్వీయ-నియంత్రణకు లేదా ‘దార్శనిక దృక్పథానికి’ (philosophic mind) నమూనాలుగా ఉండాలని ఎవరూ ఆశించరు; ఒకవేళ అవి అలా ఉంటే, అవి మంచి ప్రేమలేఖలు కావు లేదా ఒక ప్రేమికుడిగా అతను గొప్పవాడు కాదని అర్థం. అయినప్పటికీ, ఇలాంటి లేఖలలో ఒక వ్యక్తి ప్రేమికుడిగా తన అత్యుత్తమ స్థితిని ప్రదర్శించాలని కోరుకుంటాం;” ఒక వ్యక్తి వాటిలో తన అత్యున్నత వ్యక్తిత్వాన్ని, తన అత్యంత స్థిరమైన మరియు గాఢమైన ఆశయాలను ఒకే దిశలో కనుగొనాలని కోరుకుంటాడు. కీట్స్ తన ప్రేమలేఖలన్నింటిలోనూ అసమతుల్యంగా, అదుపులేని స్వభావం కలవాడిగా మరియు అతిగా స్పందించే వ్యక్తిగా కనిపిస్తాడు; అతను తీవ్రమైన భావోద్వేగాలను, అధికమైన ఆప్యాయతను ప్రదర్శిస్తాడు కానీ, వాటి వెనుక ఉండాల్సిన అంతర్గత సున్నితత్వం మరియు గౌరవభావం లోపిస్తాయి. అతను తన ప్రేయసిలో తన సొంత ఉనికిని మాత్రమే చూసుకుంటాడు. వ్యాధి అనే కఠినమైన చీకటి ఛాయల్లోకి ఆ లేఖలు మరింతగా జారుతున్న కొద్దీ, అతను తనపై తనకు ఉన్న నియంత్రణను కోల్పోయి, ఇతరులపై విపరీతంగా విరుచుకుపడతాడు; తాను వారికి అపనమ్మకంగా ప్రవర్తించడానికి ఒక కారణం దొరకాలన్నట్లుగా, తన స్నేహితులు తనకు ద్రోహం చేశారని భావించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వీటన్నింటినీ అర్థం చేసుకుని మన్నించడం సాధ్యమే, అంతేకాదు అది అవసరం కూడా; కానీ దీనికి ఎలాంటి మినహాయింపు లేదా సానుభూతి అవసరం లేదని భావించడం మాత్రం వ్యర్థమని నాకు అనిపిస్తుంది. ఈ లేఖల పరంపరలో ప్రారంభ దశకు చెందిన వాటిలో, అతని జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని ఆసక్తికరమైన అంశాలను మనం గమనించాలి. మిస్ బ్రాన్ తన రచనల కోసం కాకుండా, తన వ్యక్తిత్వం కోసమే తనను ఇష్టపడిందని తాను నమ్ముతున్నానని, అందుకే ఆమెను మరింతగా ప్రేమిస్తున్నానని అతను పేర్కొంటాడు; ఆమె పట్ల ప్రేమ కలిగిన కొత్తలో తన మనసులోని భావాలను తెలియజేస్తూ లేఖ రాసినప్పటికీ, ఆమె తన పట్ల కొంత అయిష్టత చూపించిందేమోనని భావించి ఆ లేఖను తగలబెట్టేశానని చెబుతాడు; జీవితాంతం డబ్బు విషయాల పట్ల ఉదాసీనంగా ఉన్నప్పటికీ, స్నేహితుల వనరుల విషయంలో మాత్రం జాగ్రత్తగా ఉండాలని అనుకుంటాడు; ఆమెకు “క్రెసిడా” (Cressida) లక్షణాలు ఉన్నాయేమోనని—అంటే అందరితో కలిసి తిరగడం, వినోద కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడం వంటి యువతికి సహజమైన సరదా స్వభావం పట్ల అతను అసహనం వ్యక్తం చేసే సందర్భాల్లో ఇది ఒకటి—భయపడతాడు. 1819 అక్టోబర్ 10న ఆమె నుండి “వెయ్యి ముద్దులు” పొందానని, ఆ వెయ్యి ఒకటవ ముద్దును కూడా వదులుకోకూడదని నిశ్చయించుకున్నానని అంటాడు. 1820 జూన్ ప్రారంభంలో, ఆమె “బ్రౌన్‌తో సరసాలాడే అలవాటు కలిగి ఉందని” ప్రస్తావిస్తాడు; అయితే బ్రౌన్‌కు “తాను కీట్స్‌ను నెమ్మదిగా చావు అంచుల వరకు తీసుకువెళ్తున్నానని” తెలియదు. —వాటిలో మూడింటిని ఇక్కడ ఇవ్వడం సముచితం కావచ్చు…

నీ లేఖ ఇప్పుడే అందింది. నీకు దూరంగా ఉంటూ ఇంతకంటే సంతోషంగా ఉండటం అసాధ్యం; ఆ లేఖ ముత్యాల నిండిన నౌక కంటే విలువైనది. సరదాగానైనా సరే, నన్ను బెదిరించవద్దు. మనుషులు మతం కోసం ప్రాణత్యాగం చేయడం చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయేవాడిని—అది తలచుకుంటేనే ఒళ్లు గగుర్పొడిచేది. కానీ ఇకపై నాకు ఆ భయం లేదు; _నా_ మతం కోసం నేను కూడా ప్రాణత్యాగం చేయగలను. ప్రేమే నా మతం—దాని కోసం నేను ప్రాణాలు ఇవ్వగలను; నీ కోసం కూడా ప్రాణాలు ఇవ్వగలను. ప్రేమయే నా సిద్ధాంతం, అందులో నువ్వే ఏకైక సూత్రానివి. నేను ఎదిరించలేని ఒక శక్తితో నువ్వు నన్ను పూర్తిగా ఆకర్షించావు; నిన్ను చూసేంత వరకు నేను దాన్ని ఎదిరించగలిగేవాడిని; నిన్ను చూసిన తర్వాత కూడా, ‘నా ప్రేమకు గల కారణాలను తర్కంతో ఖండించడానికి’ చాలాసార్లు ప్రయత్నించాను. ఇకపై అలా చేయలేను, ఆ బాధ భరించలేనంత తీవ్రంగా ఉంటుంది. నా ప్రేమ స్వార్థపూరితమైనది; నువ్వు లేకుండా నేను ఊపిరి కూడా పీల్చుకోలేను.”

(II.)

[తేదీ ఖచ్చితంగా తెలియదు—సుమారు జూన్ 15, 1820 కావచ్చు.]

“నా ప్రియమైన ఫానీ… ఈ ఉదయం నా మనసు గందరగోళంగా ఉంది, చెప్పడానికి వంద విషయాలు ఉన్నప్పటికీ ఏం చెప్పాలో నాకు అర్థం కావడం లేదు. నీతో సంబంధం లేని ఏ ఇతర సుఖాన్ని (ఆరోగ్యంతో కూడినదైనప్పటికీ) అనుభవించడం కంటే, ఈ ఉదయం నీకు లేఖ రాయడానికే నేను ఇష్టపడతాను—అందులో కొంత బాధ మిళితమై ఉన్నప్పటికీ సరే. నా ఆత్మ సాక్షిగా చెబుతున్నాను, నేను నిన్ను అమితంగా ప్రేమించాను. నీ ముఖ కవళికలు, నీ కదలికలు, నీ వేషధారణ వంటి వివిధ రూపాలను నేను ఎంత మృదువైన భావనతో నిరంతరం తలచుకుంటానో నీకు తెలిస్తే బాగుండేది. ఉదయం నువ్వు కిందకు రావడం, కిటికీ దగ్గర నన్ను కలవడం… ఇలా నేను చూసిన ప్రతి దృశ్యాన్ని మళ్లీ మళ్లీ, అనంతంగా చూసుకుంటూ ఉంటాను. ఒకవేళ నేను ఆహ్లాదకరమైన ఆలోచనల్లో ఉంటే, ఒక రకమైన ‘సంతోషకరమైన వేదన’లో జీవిస్తాను; అదే అసహ్యకరమైన ఆలోచనల్లో ఉంటే, అది ‘అత్యంత దారుణమైన వేదన’గా మారుతుంది.

“మాట, ఆలోచన మరియు చేతలలో నేను నిన్ను సరిగ్గా చూసుకోలేదని నువ్వు ఫిర్యాదు చేస్తున్నావు.[7] అందుకు నేను చింతిస్తున్నాను—నిన్ను బాధపెట్టినందుకు కొన్నిసార్లు నాకు తీవ్రమైన పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది. నాకున్న ఏకైక వివరణ ఏమిటంటే, నా భావోద్వేగాల తీవ్రత వల్లే ఆ మాటలు నా నోటి నుండి వెలువడ్డాయి.” ఏది ఏమైనప్పటికీ, నేను పొరపాటు పడ్డానని అంగీకరిస్తున్నాను: ఒకవేళ నేను ఏ కారణం లేకుండానే అలా చేశానని నమ్మగలిగితే, నేను అత్యంత నిజాయితీతో పశ్చాత్తాపపడే వ్యక్తిని అయ్యేదాన్ని. మీ ఉత్తరాలలో ఉన్న కొన్ని అంశాలు అడ్డు రాకపోతే, నేను ఇప్పుడు నా పశ్చాత్తాప భావాలకు లోనయ్యేదాన్ని, నా అనుమానాలన్నింటినీ ఉపసంహరించుకునేదాన్ని, మరియు మీకు దూరంగా ఉన్నప్పటికీ మనసుతోనూ ఆత్మతోనూ మీతో మమేకమయ్యేదాన్ని. నేను ఎప్పటికైనా మిమ్మల్ని వదిలి వెళ్లడం సాధ్యమని మీరు అనుకుంటున్నారా? నా గురించి, మీ గురించి నేను ఏమనుకుంటానో మీకు తెలుసు; అది నాకు ఎంత పెద్ద నష్టమో, మీకు ఎంత తక్కువ నష్టమో నేను గ్రహిస్తానని మీకు తెలుసు.

“‘నా స్నేహితులు మిమ్మల్ని చూసి నవ్వుతారు.'” వారిలో కొందరిని నేను ఎరుగుదును; వారందరినీ పూర్తిగా తెలుసుకున్న తర్వాత, ఇకపై వారిని స్నేహితులుగా గానీ, కనీసం పరిచయస్తులుగా గానీ భావించను. నా స్నేహితులు ఒక్క సందర్భంలో తప్ప మిగిలిన అన్ని వేళలా నాతో చక్కగా ప్రవర్తించారు; కానీ ఆ ఒక్క సందర్భంలో మాత్రం వారు చాడీలు చెప్పేవారిగా, నా ప్రవర్తనను విశ్లేషించేవారిగా మారిపోయారు—ఎవరితోనూ పంచుకోవడం కంటే చావడమే మేలనిపించే ఒక రహస్యాన్ని వారు గూఢచారిలా కనిపెట్టడానికి ప్రయత్నించారు. దీనివల్ల నేను వారి మేలు కోరలేను; వారిలో ఎవరినీ మళ్లీ చూడాలని కూడా నాకు లేదు. ఒకవేళ చర్చకు కేంద్రబిందువు నేనే అయితే, పనికిమాలిన పుకార్లు పుట్టించేవారికి నేను స్నేహితుడిగా ఉండలేను. దేవుడా, మన ప్రేమ వ్యవహారాలు ఒక చిన్న వర్గం వారి సూక్ష్మ పరిశీలనకు (మైక్రోస్కోప్‌కు) గురికావడం ఎంతటి అవమానకరం! వారి నవ్వులు నిన్ను ప్రభావితం చేయకూడదు—(ఆ నవ్వులకు గల కారణాలను బహుశా నేను ఏదో ఒక రోజు నీకు చెబుతాను; ఎందుకంటే, నా పట్ల గొప్ప స్నేహం ఉన్నట్లు నటించిన కొందరు వ్యక్తులు—నాకు తెలిసిన కారణాల వల్ల—నన్ను తీవ్రంగా ద్వేషిస్తున్నారని నాకు అనుమానం ఉంది)—ముఖ్యంగా, నిన్ను మళ్లీ ఎప్పటికీ చూడకపోయినా సరే, తన జ్ఞాపకాలలో నిన్ను ఒక పవిత్రమైన దేవతలా (saint) నిలుపుకునే వ్యక్తితో పోల్చినప్పుడు వారి నవ్వులకు విలువ లేదు. నిన్ను ఇష్టపడని, నీ అందాన్ని చూసి అసూయపడే, నిన్ను నాకు దూరం చేయాలని కోరుకునే, నీ విషయంలో నిరంతరం నన్ను నిరుత్సాహపరిచే ఆ నవ్వేవాళ్ళ గురించి పట్టించుకోకు! మనుషులు ప్రతీకారం తీర్చుకునే స్వభావం కలవారు: వారిని లెక్కచేయకు. నన్ను ప్రేమించడం తప్ప మరేమీ చేయకు: ఆ విషయం నాకు కచ్చితంగా తెలిస్తే, నా జీవితం, ఆరోగ్యం స్వర్గతుల్యం అవుతాయి, మరణం కూడా తక్కువ బాధాకరంగా ఉంటుంది. అమరత్వాన్ని నమ్మాలని నేను ఆశిస్తున్నాను; నీకు పూర్తిగా వీడ్కోలు పలకడం నా వల్ల కాదు. ఒకవేళ నీతో ఇక్కడ సంతోషంగా గడిపే అదృష్టం నాకు ఉంటే, అత్యంత సుదీర్ఘమైన జీవితం కూడా ఎంత తక్కువ కాలం అనిపిస్తుంది! నేను అమరత్వాన్ని నమ్మాలనుకుంటున్నాను—నీతో శాశ్వతంగా జీవించాలనుకుంటున్నాను. నీకూ, ఆ నవ్వేవాళ్ళకూ మధ్య నా పేరు ఎప్పుడూ ప్రస్తావనకు రానీయకు: నీ పట్ల ఉన్న గాఢమైన ప్రేమ తప్ప నాకు వేరే అర్హత ఏమీ లేకపోయినా, అటువంటి సమాజంలో నన్ను పవిత్రంగా, చర్చకు రాని వ్యక్తిగా ఉంచడానికి ఆ ప్రేమే సరిపోతుంది. ఒకవేళ నేను క్రూరంగా, అన్యాయంగా ప్రవర్తించి ఉంటే, నా క్రూరత్వం కంటే నా ప్రేమ ఎప్పుడూ గొప్పదేనని ప్రమాణం చేస్తున్నాను—ఆ క్రూరత్వం కేవలం ఒక్క నిమిషం మాత్రమే ఉంటుంది, కానీ నా… ఏది ఏమైనా, మన ప్రేమ శాశ్వతంగా నిలిచి ఉంటుంది. నా విషయంలో మీరు రాజీ పడటం వల్ల మీ ఆత్మగౌరవం దెబ్బతిని ఉంటే, దేవుడికి తెలుసు—మీ గురించి ఆలోచించేటప్పుడు నా మనసులో అహంకారానికి ఏమాత్రం తావు ఉండేది కాదు. మీ పేరు నా పెదవుల నుండి ఎప్పుడూ రాదు—నా పేరు మీ పెదవుల నుండి రానీయకండి. ఆ మనుషులకు నేను నచ్చను.

“నా ఉత్తరం చదివిన తర్వాత కూడా మీరు నన్ను చూడాలని అనుకుంటున్నారు. నడిచి మీ దగ్గరకు వచ్చేంత శక్తి నాకుంది: కానీ నాకు ధైర్యం చాలడం లేదు—మళ్ళీ మీ నుంచి విడిపోయేటప్పుడు కలిగే బాధను నేను తట్టుకోలేను. నా ప్రియతమా, మిమ్మల్ని చూడాలంటేనే భయంగా ఉంది: నాకు శక్తి ఉంది, కానీ మిమ్మల్ని చూసేంత ధైర్యం మాత్రం లేదు. నా చేయి మళ్ళీ ఎప్పటికైనా మిమ్మల్ని కౌగిలించుకుంటుందా? ఒకవేళ అలా జరిగితే, మళ్ళీ మిమ్మల్ని వదిలి వెళ్లాల్సిన పరిస్థితి వస్తుందా?

“నా ప్రియతమా, మీ మొదటి ఉత్తరాన్ని నమ్ముతున్నంత సేపు నేను సంతోషంగా ఉంటాను. మీరు మనస్ఫూర్తిగా నావారేనని నాకు ఖచ్చితంగా తెలిస్తే చాలు, అప్పుడు బ్రతికే దానికంటే ఎంతో సంతోషంగా ప్రాణాలు వదలగలను.”

” మీ స్నేహితులు విశ్రాంత జీవితం గడపడానికి ఏ ద్వీపాన్ని సూచిస్తున్నారు? మీతో ఒంటరిగా అక్కడికి వెళ్లడానికి నాకు సంతోషమే, కానీ ఇతరుల సమక్షంలో వెళ్లడానికి మాత్రం నేను ఇష్టపడను: కాలక్షేపానికి వేరే మార్గం లేని కొత్త వలసవాసుల చాడీలు, అసూయలు భరించలేనివిగా ఉంటాయి. నిన్న మిస్టర్ డిల్కే నన్ను చూడటానికి వచ్చారు, కానీ ఆయన వల్ల నాకు సంతోషం కంటే బాధే ఎక్కువగా కలిగింది. ‘ఎల్మ్ కాటేజ్’ (Elm Cottage) మరియు ‘వెంట్‌వర్త్ ప్లేస్’ (Wentworth Place) వద్ద కలుసుకునే వారి సాంగత్యాన్ని ఇకపై నేను ఏమాత్రం భరించలేను. గత రెండేళ్ల కాలం నా మనసులో చేదు అనుభూతిని మిగిల్చింది. నేను మీతో కలిసి జీవించలేకపోతే, ఒంటరిగానే జీవిస్తాను.

“మీకు దూరంగా ఉన్నంత కాలం నా ఆరోగ్యం పెద్దగా మెరుగుపడుతుందని నేను అనుకోవడం లేదు. అయినప్పటికీ, మిమ్మల్ని కలవడానికి నాకు మనసు రావడం లేదు: కాంతి కిరణాలను నేను తట్టుకోలేను, వెంటనే మళ్లీ నా నిరాశాలోకంలోకి జారిపోతాను. నిన్న మిమ్మల్ని కలిసి ఉంటే కలిగే బాధతో పోలిస్తే, ఇప్పుడు నేను అంతగా బాధపడటం లేదు. మీతో సంతోషంగా ఉండటం అసాధ్యం అనిపిస్తోంది: దానికి నా అదృష్టం కంటే గొప్ప అదృష్టం కావాలి—అది ఎప్పటికీ జరగదు.

“మీరు రాసిన ఒక లేఖలోని భాగాన్ని దీనితో జతచేస్తున్నాను, దాన్ని మీరు కొంచెం మార్చాలని కోరుకుంటున్నాను: ఆ విషయాన్ని నా పట్ల అంత నిష్ఠురంగా కాకుండా (మీకు అభ్యంతరం లేకపోతే) కాస్త సున్నితంగా చెప్పాలని నా కోరిక.

“నా ఆరోగ్యం సహకరిస్తే, నా మనసులో ఉన్న ఒక కవితను రాసేవాడిని; అది నాలాంటి పరిస్థితుల్లో ఉన్నవారికి ఓదార్పునిచ్చేదిగా ఉండేది. మీలాంటి స్వేచ్ఛా జీవనం గడిపే వ్యక్తి పట్ల, నా లాగే ప్రేమలో ఉన్న ఒకరిని నేను అందులో చిత్రించేవాడిని. షేక్‌స్పియర్ ఎప్పుడూ విషయాలను అత్యంత అద్భుతమైన రీతిలో చెబుతారు. హామ్లెట్ ఓఫీలియాతో ‘మఠానికి వెళ్లు, వెళ్లు, వెళ్లు!’ అని అన్నప్పుడు, అతని హృదయం కూడా నా లాగే తీవ్రమైన వేదనతో నిండిపోయి ఉండేది.” నిజానికి, నేను ఈ విషయాన్ని వెంటనే వదిలేయాలనుకుంటున్నాను–నేను చనిపోవాలనుకుంటున్నాను. మీరు నవ్వుతున్న ఈ పశులోకాన్ని చూసి నాకు వికారం వస్తోంది. నాకు మగవాళ్ళంటే, ఆడవాళ్ళంటే ఇంకా ఎక్కువ ద్వేషం. భవిష్యత్తులో నాకు ముళ్ళు తప్ప మరేమీ కనిపించడం లేదు: వచ్చే శీతాకాలంలో నేను ఇటలీలో ఉన్నా, లేదన్నా, బ్రౌన్ తన అసభ్యతలతో మీ దగ్గరలోనే నివసిస్తూ ఉంటాడు. నాకు విశ్రాంతి దొరికే ఆశ ఏమాత్రం కనిపించడం లేదు. ఒకవేళ నేను రోమ్‌లో ఉన్నాననుకోండి. అప్పుడు, నేను మిమ్మల్ని ఒక మాయా అద్దంలో చూసినట్లుగా, అన్ని వేళలా పట్టణానికి అటూ ఇటూ తిరుగుతూ చూడగలను–మానవ స్వభావంపై కొంచెం నమ్మకాన్ని నా హృదయంలో నింపుకోగలిగితే బాగుండును: కానీ నేను దాన్ని కూడగట్టలేకపోతున్నాను. ఈ ప్రపంచం నాకు భరించలేనంత క్రూరంగా ఉంది. సమాధి అనే ఒకటి ఉన్నందుకు నేను సంతోషిస్తున్నాను–అక్కడికి చేరే వరకు నాకు ఎప్పటికీ విశ్రాంతి లభించదని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు. ఏదేమైనా, నేను ఇకపై డిల్కేను గానీ, బ్రౌన్‌ను గానీ, వారి స్నేహితులను గానీ చూడకుండా నా ఆనందాన్ని తీర్చుకుంటాను. నేను విశ్వాసంతో నిండిన మీ చేతుల్లోనైనా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను, లేదా నాపై పిడుగు పడాలని కోరుకుంటున్నాను.–దేవుడు మిమ్మల్ని దీవించుగాక. జె. K.”

దీనత్వం మరియు తీవ్రమైన చేదు భావనలతో (acrimony) ఇంతగా నిండిన లేఖను—ప్రేమలేఖ సంగతి పక్కన పెడితే—చదవడం చాలా అరుదు; ఇందులో వ్యక్తమైన దీనత్వానికి కారణం అత్యంత వాస్తవమైనది మరియు స్పష్టమైనది; కానీ ఆ చేదు భావనకు గల కారణం మాత్రం ఎక్కడా కనిపించదు లేదా ఊహించడానికి కూడా వీలులేదు. ఆ అనారోగ్యంతో ఉన్న వ్యక్తి (కీట్స్) ఆగ్రహానికి గురయ్యేలా మిస్టర్ డిల్క్ ఏమి చేశారో, లేదా ఏమి చేసి ఉంటారని భావించవచ్చో అస్సలు అర్థం కాదు. కీట్స్ రాసిన పద్యాల ఆధారంగా చూస్తే, మిస్టర్ బ్రౌన్ జీవితాన్ని ఆనందంగా గడిపే వ్యక్తిగా (bon vivant) లేదా సరదా మనిషిగా ఉండేవారని భావించవచ్చు; చేపలు, మాంసం లేదా స్త్రీలు—ఇలా ఈ లోకంలోని భోగభాగ్యాల పట్ల ఆయనకు మంచి అవగాహన ఉండేది; ఆయన హాస్యప్రియుడు, అప్పుడప్పుడు వాడుక భాషలోని మాటలను (slang) వాడేవారు. కానీ “బ్రౌన్‌తో సరసాలాడుతున్నారని” మిస్ బ్రాన్‌ను నిందిస్తూ కీట్స్ రాసిన మరో లేఖలో ఇలా అన్నారు: “నా పట్ల ఆయనకున్న ప్రేమ, స్నేహం నాకు తెలుసు—ఆయన సహాయం లేకపోతే ఈ క్షణంలో నా దగ్గర చిల్లిగవ్వ కూడా ఉండేది కాదు”; అలాగే, బ్రౌన్ ప్రవర్తనలోని “అసభ్యత” వల్ల మిస్ బ్రాన్ సిగ్గుపడే పరిస్థితి ఎప్పుడైనా తలెత్తుతుందని మేము భావించలేము. విదేశాలకు వెళ్లాల్సి రావడం మరియు మరణం వంటి నిరాశాజనక పరిస్థితుల్లో కీట్స్ ఇలాంటి ధోరణిలో లేఖ రాశారన్న విషయం తెలుసుకోవడమే చాలు; పరిస్థితి అలా కాకుండా ఉండి ఉంటే బాగుండేదని మనం కోరుకోవచ్చు.

కీట్స్ ఇటలీకి వెళ్లాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. 1820 సెప్టెంబర్ 18న ఆయన లండన్ నుండి ‘మరియా క్రౌథర్’ (Maria Crowther) అనే నౌకలో తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించారు. ఆయన బయలుదేరడానికి కొద్దిసేపటి ముందు ఆ కవిని చూసిన దృశ్యాన్ని హేడన్ (Haydon) చాలా బాధాకరంగా ఇలా వివరించారు: “నేను ఆయనను చివరిసారిగా హాంప్‌స్టెడ్‌లో చూశాను; అప్పుడు ఆయన తెల్లని పరుపుపై వెల్లకిలా పడుకుని, నిస్సహాయంగా, చిరాకుతో, తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నారు. ఆయన చేతిలో ఒక పుస్తకం ఉంది; తన బలహీనత పట్ల ఆగ్రహంతో ఉన్న ఆయన, ఈ ప్రపంచం పట్ల అసహ్యభావంతోనూ, మరో మెరుగైన ప్రపంచంపై ఎలాంటి ఆశలు లేకుండానూ ఈ లోకాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోతున్నట్లు అనిపించారు. నేను ఆయన పక్కన నిలబడి ఉన్నప్పుడు, ఒకవేళ తాను కోలుకోకపోతే ‘గొంతు కోసుకుంటానని’ ఆయన గొణుగుతూ అన్నారు. నేను ఆయనను శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాను కానీ ఫలితం లేకపోయింది. ఆ స్థితిలో ఉన్న ఆయనను చూసి తీవ్ర మనస్తాపంతో అక్కడి నుండి వచ్చేశాను.” నేను ఇంతకు ముందు ప్రస్తావించని మరో ఆప్తమిత్రుడు కూడా ఆయనతో పాటు వెళ్లారు; శ్రద్ధాసక్తులతో కూడిన, స్వార్థం లేని స్నేహానికి సంబంధించిన చరిత్రలో జాన్ కీట్స్ మరియు జోసెఫ్ సెవెర్న్ (Joseph Severn) పేర్లను కలిపే ఈ స్నేహబంధం అత్యంత హృదయపూర్వకమైన వాటిలో ఒకటి. కీట్స్ కంటే రెండేళ్లు పెద్దవారైన సెవెర్న్, 1813లోనే మిస్టర్ విలియం హాస్లామ్ ద్వారా కీట్స్‌తో పరిచయం పెంచుకున్నారు. అప్పట్లో కీట్స్ ‘గైస్ హాస్పిటల్’ (Guy’s Hospital)లో చదువుతుండేవారు, అయినప్పటికీ ఆయన సెవెర్న్‌కు “ఒక కవికి ఉండాల్సిన లక్షణాలన్నింటినీ” ప్రతిబింబించేలా కనిపించేవారు. ఆ సమయంలో వారి పరిచయం పెద్దగా ముందుకు సాగినట్లు లేదు; కానీ, మిస్టర్ ఎడ్వర్డ్ హోమ్స్ (ఈయన “లైఫ్ ఆఫ్ మొజార్ట్” మరియు “ఎ రాంబుల్ అమంగ్ ది మ్యూజీషియన్స్ ఆఫ్ జర్మనీ” గ్రంథాల రచయిత) చొరవతో, కీట్స్ “ఎండిమియన్” (Endymion) కావ్యాన్ని రచిస్తున్న సమయంలో వారి పరిచయం మళ్లీ బలపడింది. అలాగే, శిల్పకళ వంటి దృశ్య కళలలోని గొప్పతనాన్ని కీట్స్ గ్రహించేలా శిక్షణ ఇవ్వడంలో హేడన్‌కు సెవెర్న్ కూడా కొంతమేర సహకరించి ఉండవచ్చు. 1820లో,

రాయల్ అకాడమీలో చిత్రకళా విద్యార్థి అయిన సెవర్న్, స్పెన్సర్ రచన ఆధారంగా గీసిన ‘ది కేవ్ ఆఫ్ డిస్పేర్’ (The Cave of Despair) చిత్రానికి స్వర్ణపతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు. దీనివల్ల తన కళలో మరింత నైపుణ్యం సాధించడానికి ఇటలీలో మూడేళ్లపాటు గడిపేందుకు అవసరమైన ఖర్చులు సమకూరాయి. అతనికి చిత్రలేఖనంతో పాటు సంగీతంలోనూ అద్భుతమైన ప్రతిభ ఉండేది; ఆ సమయంలో అతను ఎంతో ఉల్లాసంగా, ఉత్సాహంగా ఉండటం ఒక ఊరటనిచ్చే విషయం. ఎందుకంటే, ఆ ఉత్సాహం లేకపోతే, ఆ తర్వాత ఐదు నెలల పాటు అతను ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులు అతన్ని పూర్తిగా కుంగదీసి ఉండేవి. ఇక్కడ కీట్స్ తన మంచి స్నేహితుడైన బ్రౌన్‌కు రాసిన మరో లేఖను ప్రస్తావించక తప్పదు. ఇది ఎంతో హృదయవిదారకంగా ఉంటూనే, ఫానీ బ్రాన్‌కు రాసిన గత లేఖలో ఉన్న చేదు అనుభూతిని (నోటిలో ఇత్తడి రుచిలా అనిపించే ఆ అసహ్యకరమైన భావనను) కొంతవరకు ఉపశమింపజేసేలా ఉంటుంది.

“_శనివారం, సెప్టెంబర్ 28._

“_మరియా క్రౌథర్_ నౌకలో, యార్మ్‌మౌత్ సమీపంలో (ఐల్ ఆఫ్ వైట్).

“ప్రియమైన బ్రౌన్,–నీకు ఒక _ఆనందకరమైన_ లేఖ రాసే సమయం ఇంకా రాలేదు.

నేను నీకు లేఖ రాయడంలో ఎప్పటికప్పుడు ఆలస్యం చేస్తూ వచ్చాను, ఎందుకంటే

నా కోలుకోవడం గురించి ఒక్క ఆశాజనకమైన వార్తతోనైనా నీలో ఉత్సాహాన్ని

నింపడం ఎంత అసాధ్యమో నాకు తెలుసు. ఈ ఉదయం మంచం మీద ఉన్నప్పుడు

నాకు ఒక ఆలోచన వచ్చింది. ‘కాస్తయినా అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడే’ లేఖ రాసేయాలని

అనుకున్నాను; లేకపోతే మరీ అనారోగ్యం పాలై అస్సలు రాయలేకపోవచ్చు,

అప్పుడు రాయాలనే కోరిక బలంగా కలిగితే అది నాకు పెద్ద బాధగా మారుతుంది.

నేను ఇంకా చాలా లేఖలు రాయాల్సి ఉంది, రాయడం మొదలుపెట్టినందుకు నా అదృష్టాన్ని

మెచ్చుకుంటున్నాను, ఎందుకంటే సమయం మించిపోతోంది – ఇదే నాకు అత్యుత్తమ అవకాశం కావచ్చు.

“ప్రస్తుతం నౌక కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉంది, ఈ ఉదయం నేను కాస్త ప్రశాంతంగా ఉన్నాను.

నా ఉత్సాహం తక్కువగా అనిపిస్తే, దానికి కారణం రెండు వారాలుగా సముద్రం మీద

ఉన్నా ఎక్కడికీ కదలలేకపోవడమేనని నువ్వు భావించవచ్చు. బెడ్‌హాంప్టన్‌లో నిన్ను

కలవలేకపోవడం నాకు చాలా నిరాశను కలిగించింది, అలాగే ఈ రోజు నువ్వు

చిచెస్టర్‌లో ఉన్నావన్న ఆలోచనే నాకు చాలా అసహనాన్ని కలిగిస్తోంది.[10] కేవలం ఆ అనుభూతి కోసమే లండన్‌కు బయలుదేరి ఉంటే బాగుండేది—కానీ అక్కడ నేను ఏం చేయగలను? నా ఊపిరితిత్తులు, కడుపు లేదా అంతకంటే అధ్వాన్నమైన ఇతర సమస్యలను నేను వదిలి వెళ్ళలేను కదా.

“నన్ను మరీ ఎక్కువగా కలవరపెట్టని అంశాల గురించి రాయాలని అనుకుంటున్నాను. అయితే, నేను తప్పక ప్రస్తావించి, ఆ విషయాన్ని ముగించాల్సిన ఒక అంశం ఉంది. నా శరీరం తనంతట తానుగా కోలుకునే అవకాశం ఉన్నా, ఈ విషయం దానికి అడ్డుపడుతుంది. నేను దేనికోసం అయితే అత్యంత ఆశగా జీవించాలనుకుంటున్నానో, అదే నా మరణానికి ప్రధాన కారణం కాబోతోంది. దీనిని నేను ఆపలేను—ఎవరు మాత్రం ఆపగలరు? నేను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడే ఇది నన్ను అనారోగ్యానికి గురిచేసేది, ఇక ఈ స్థితిలో నేను దానిని ఎలా భరించగలను? నేను ఏ విషయం గురించి పదే పదే ప్రస్తావిస్తున్నానో మీరు ఊహించగలరని నాకు తెలుసు: మీ ఇంట్లో నా అనారోగ్యం ప్రారంభ దశలో ఉన్నప్పుడు నాకు కలిగిన అత్యంత బాధాకరమైన విషయం ఏమిటో మీకు తెలుసు కదా. ఈ బాధల నుండి విముక్తి పొందడానికి నేను ప్రతి రోజూ, ప్రతి రాత్రీ మరణాన్ని కోరుకుంటాను; కానీ మళ్ళీ మరణం వద్దని కూడా అనుకుంటాను, ఎందుకంటే మరణం ఆ బాధలను కూడా తుడిచిపెట్టేస్తుంది—కానీ అసలు ఏమీ లేకపోవడం కంటే ఆ బాధలే మేలు కదా. భూమి, సముద్రం, బలహీనత మరియు క్షీణత అనేవి మనుషులను వేరు చేసేవి; కానీ మరణం అనేది శాశ్వతంగా విడదీసేది. ఈ ఆలోచన కలిగించే వేదన నా మనసును దాటి వెళ్ళినప్పుడు, మరణం యొక్క చేదు అనుభవం గడిచిపోయిందని నేను చెప్పగలను. మీరు నన్ను మంచి మాటలతో ఓదార్చాలని నేను తరచుగా కోరుకుంటాను.

“నేను ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేకుండానే, నేను చనిపోయిన తర్వాత నా కోసం మీరు మిస్ బ్రాన్‌కు (Miss Brawne) మంచి స్నేహితులుగా ఉంటారని నాకు తెలుసు. ఆమెలో చాలా లోపాలు ఉన్నాయని మీరు భావించవచ్చు: కానీ నా కోసం, ఆమెలో ఒక్క లోపం కూడా లేదని భావించండి. మాట ద్వారా గానీ, చేత ద్వారా గానీ ఆమెకు మీరు ఏదైనా చేయగలిగితే, కచ్చితంగా చేస్తారని నాకు తెలుసు. ప్రస్తుతం నా పరిస్థితి ఎలా ఉందంటే, ఒక స్త్రీ కేవలం స్త్రీ అన్న కారణంతో నాపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపలేరు—చెక్కలు, రాళ్ళలాగే వారు నాకు అనిపిస్తారు; అయినప్పటికీ, మిస్ బ్రాన్ మరియు నా సోదరి పట్ల నాకున్న అనుభూతులలోని వ్యత్యాసం ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటుంది. వారిలో ఒకరు నా మనసును పూర్తిగా ఆక్రమించుకున్నట్లు అనిపిస్తుంది…”

డిసెంబర్ 14. అతని బాధ చాలా తీవ్రంగా, నిరంతరంగా ఉంది, మరియు అతని

ధైర్యం పూర్తిగా నశించిపోయింది, ఇక ఏ చిన్న మార్పు వచ్చినా అతనికి మతిభ్రమణం కలగక తప్పదు.

డిసెంబర్ 17. ఒక్క క్షణం కూడా నేను అతనికి దూరంగా ఉండలేకపోతున్నాను. పగలంతా అతని మంచం పక్కన కూర్చుని

చదువుకుంటూ ఉంటాను, రాత్రిపూట అతను అలా అటూ ఇటూ తిరుగుతున్నా… ఓదార్చుతూ… అతను మంచం దిగి హఠాత్తుగా లేచి, ‘ఈ రోజే నా చివరి రోజు,’ అన్నాడు, నేను లేకపోతే కచ్చితంగా అదే జరిగేది. మరుసటి రోజు ఉదయం కూడా అంతే పరిమాణంలో రక్తం కారిపోయింది, అతనికి మళ్ళీ

రక్తస్రావం చేశారు. ఆ తర్వాత నేను అదృష్టవశాత్తు మాటలతో అతన్ని కొంచెం శాంతపరచగలిగాను, అతను త్వరలోనే చాలా ఓపిక పట్టాడు. ఇప్పుడు దగ్గినప్పుడు ఐదుసార్లు రక్తం

బయటకు వచ్చింది. అతను ఒక్క పదార్థం కూడా

జీర్ణం చేసుకోలేకపోతున్నాడు, అయినా ఆహారం కోసం తహతహలాడుతూనే ఉన్నాడు. ప్రతిరోజూ ఆకలితో చనిపోతానని

వాగుతూ ఉంటాడు, అనుమతించిన దానికంటే ఎక్కువ

ఇవ్వవలసి వచ్చింది…. డాక్టర్ క్లార్క్ ఎక్కువగా ఏమీ చెప్పరు…. చేయగలిగినదంతా అతను ఎంతో దయతో

చేస్తాడు; అతనిలాగే సున్నితమైన భావాలు గల అతని ప్రియురాలు, పాపం కీట్స్ తీసుకువెళ్ళే వాటన్నిటినీ సిద్ధం చేస్తుంది, ఎందుకంటే—ఒక రోగికి ఈ నిర్జన ప్రదేశంలో—వేరే ప్రత్యామ్నాయం లేదు.

[శ్రీమతి బ్రాన్‌కు.] “_జనవరి 11._ అతను ఇప్పుడు కోలుకుంటాననే ఆలోచనలను, ఆశలను లేదా కనీసం ఆ కోరికను కూడా పూర్తిగా వదిలేశాడు. ఈ లోకానికి, ఇక్కడి భవిష్యత్ ఆశలన్నింటికీ తుది వీడ్కోలు పలకడం వల్ల అతని మనస్సు ప్రశాంత స్థితిలో ఉంది… నేను పొయ్యి వెలిగిస్తాను, అతని అల్పాహారం తయారు చేస్తాను, కొన్నిసార్లు వంట కూడా చేయాల్సి వస్తుంది; అతని పడకను సర్దుతాను, గదిని ఊడుస్తాను కూడా… అయ్యో, సౌకర్యం లేని ఈ ఇటలీలోని నిష్ప్రయోజనమైన ప్రయోజనాల కోసం నా దురదృష్టవంతుడైన స్నేహితుడు మీ ‘వెంట్‌వర్త్ ప్లేస్’ను వదిలి రాకుండా ఉంటే బాగుండేది! ‘మీ ఇంట్లో గడిపిన ఆ కొన్ని సంతోషకరమైన రోజులు, అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్న ఏకైక సమయం’ గురించి అతను ఎన్నోసార్లు ప్రస్తావించాడు… పాపం కీట్స్ ఏ ఉత్తరాలనూ చూడలేకపోతున్నాడు–కనీసం చూడటానికి ఇష్టపడటం లేదు; అవి అతనిపై తీవ్ర ప్రభావం చూపి, అతని పరిస్థితిని మరింత ప్రమాదకరంగా మారుస్తాయి. చివరిగా వచ్చిన రెండు ఉత్తరాలను అతనికి ఇచ్చినందుకు నేను చింతించాను: అతను వాటిని చదవకుండానే తన పెట్టెలో పెట్టమని నన్ను అడిగాడు.

“_జనవరి 15._ బ్యాంకర్ టోర్లోనియా మాకు ఇక డబ్బు ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు. చెల్లింపు పత్రం (bill) ఆమోదం పొందకుండానే తిరిగి వచ్చింది, రేపు ఈ దురదృష్టకరమైన బస కోసం నా దగ్గరున్న చివరి ‘క్రౌన్’ (నాణెం) చెల్లించాలి: అంతేకాదు, ఒకవేళ అతను చనిపోతే, పడకలు, ఫర్నిచర్ అన్నీ తగలబెట్టబడతాయి, గోడలు గీకి శుభ్రం చేయబడతాయి, అప్పుడు వారు నూరు పౌండ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ డబ్బు కోసం నన్ను నిలదీస్తారు… వసంతకాలంలో ఒక చిత్రాన్ని పంపకపోతే ‘రాయల్ అకాడమీ’ నుండి నాకు లభించే ఆదరణ (ఆర్థిక సహాయం) ఆగిపోతుందన్న విషయం మీకు తెలుసు కదా. నేను సర్ టి. లారెన్స్‌కు లేఖ రాశాను.

“_ఫిబ్రవరి 12._ కొన్నిసార్లు అతను కోలుకుంటాడని నేను ఆశించాను; కానీ డాక్టర్ నిరాశాజనకంగా తల ఊపాడు, కీట్స్ కూడా తాను కోలుకుంటున్నానన్న మాట వినడానికి ఇష్టపడలేదు; కోలుకుంటాననే ఆలోచనే అతనికి అత్యంత భయంకరమైనదిగా అనిపిస్తుంది.

[శ్రీమతి బ్రాన్‌కు.] “_ఫిబ్రవరి 14._ అతని మనస్సు గొప్ప నిశ్చలతను, ప్రశాంతతను పొందుతోంది. ఈ మార్పు అతని శరీరం బలహీనపడటం వల్ల వచ్చిందని నాకు అనిపిస్తోంది; కానీ అది నాకు ఒక ఆహ్లాదకరమైన నిద్రలా అనిపిస్తోంది, ఎందుకంటే ఇంతకాలం నేను అతని మనస్సులోని తుఫానులో కొట్టుమిట్టాడుతూ వచ్చాను కదా. ఈ రాత్రి అతను నాతో చాలా సేపు మాట్లాడాడు, కానీ ఎంతో ప్రశాంతంగా; చివరికి హాయిగా నిద్రలోకి జారుకున్నాడు. అతనికి పీడకలలు లేకుండా మంచి కలలు వస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది. దీనివల్ల ఏదో ఒక మార్పు వస్తుంది: పరిస్థితి ఇంతకంటే అధ్వాన్నంగా మారదు కదా—బహుశా మెరుగుపడవచ్చు. ఈ రాత్రి అతను నన్ను కోరిన అనేక విషయాలలో ముఖ్యమైనది ఇది—అతని సమాధిపై ఇలా రాయాలి: ‘ఇక్కడ ఒక వ్యక్తి విశ్రమిస్తున్నాడు, అతని పేరు నీటిపై వ్రాయబడింది.’… అలాంటి ఒక ఉత్తరం వచ్చింది! అది నీదేనని అనుకుని నేను దానిని కీట్స్‌కు ఇచ్చాను; కానీ దురదృష్టవశాత్తు అది వేరొకరిది అని తేలింది. ఆ ఉత్తరాన్ని చూడగానే అతను తీవ్ర వేదనకు గురయ్యాడు. దాని ప్రభావం అతనిపై చాలా రోజుల పాటు ఉంది. అతను దాన్ని చదవలేదు—చదవలేకపోయాడు కూడా; కానీ దానిని, అతని సోదరి పర్స్ మరియు (తెరవని) ఉత్తరంతో పాటు తన శవపేటికలో ఉంచమని నన్ను కోరాడు: ఆ తర్వాత, *ఆ* ఉత్తరాన్ని కాకుండా, కేవలం తన సోదరి పర్స్, ఉత్తరం మరియు కొంత జుట్టును మాత్రమే శవపేటికలో ఉంచమని అడిగాడు. తన భావోద్వేగాల తీవ్రత మరియు అవి నెరవేరకపోవడం వల్లే తన అనారోగ్యం వచ్చిందని అతను భావించాడు; కానీ ఈ సున్నితమైన విషయంలో అతను వేరేలా ఆలోచించేలా నేను ఒప్పించాను…. ఒక ఇంగ్లీష్ నర్సును రోజు విడిచి రోజు రెండు గంటల పాటు వచ్చేలా ఏర్పాటు చేశాను…. అతను అర పైంటు తాజా పాలు తాగాడు: ఇక్కడి పాలు చూడటానికి, రుచి చూడటానికి ఎంతో బాగుంటాయి—అవి చాలా రుచికరంగా ఉంటాయి. గత మూడు వారాలుగా అతను వాటి మీదే జీవిస్తున్నాడు, కొన్నిసార్లు రోజుకు ఒకటిన్నర పైంటు వరకు తాగుతున్నాడు.

“_ఫిబ్రవరి 22._ ఈ ఉదయం, మసక వెలుతురులో, అతనిలో వచ్చిన మార్పు నన్ను భయపెట్టింది: గత మూడు రోజుల్లో అతని రూపం అత్యంత భయంకరంగా మారిపోయింది…. అతను ఎంతో సందేహంతో, భయంతో కళ్లు తెరుస్తాడు; కానీ నా వైపు చూడగానే, కళ్లు నెమ్మదిగా మూసుకుని, మళ్లీ మెల్లగా తెరుచుకుని, చివరికి నిద్రలోకి జారుకునే వరకు అలాగే మూసుకుపోతాయి.

“_ఫిబ్రవరి 27._ అతను వెళ్లిపోయాడు. అతను ఎంతో ప్రశాంతంగా మరణించాడు—అతను నిద్రపోతున్నట్లుగానే అనిపించింది. 23వ తేదీన, సుమారు నాలుగు గంటల సమయంలో, మరణం సమీపించే లక్షణాలు కనిపించాయి.” ‘సెవెర్న్–నన్ను పైకి ఎత్తుకో. నేను

చనిపోతున్నాను–నేను సులభంగా చనిపోతాను. భయపడకు: ధైర్యంగా ఉండు, మరియు ఇది వచ్చినందుకు దేవునికి కృతజ్ఞతలు చెప్పు.’ నేను అతన్ని నా చేతుల్లోకి ఎత్తుకున్నాను. అతని గొంతులో కఫం

మరుగుతున్నట్లు అనిపించింది, మరియు పదకొండు గంటల వరకు అది పెరిగింది, అప్పుడు అతను

క్రమంగా మృత్యువులోకి జారుకున్నాడు, ఎంత నిశ్శబ్దంగా అంటే అతను ఇంకా

నిద్రపోతున్నాడని నేను అనుకున్నాను. నేను ఇప్పుడు ఇంతకంటే ఎక్కువ చెప్పలేను. నాలుగు రాత్రులుగా

జాగరణ చేయడంతో నేను కుంగిపోయాను, అప్పటి నుండి నిద్ర లేదు.

IV.

వంశపారంపర్యంగా సంక్రమించిన వ్యాధి కారణంగా, కేవలం ఇరవై ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ కాలంలోనే అంతరించిపోయిన ఒక ఉజ్వలమైన జీవితానికి సంబంధించిన విషాద గాథ ముగింపునకు మనం ఇప్పుడు చేరుకున్నాము. ఇక మనం మరొక అంశం వైపు మళ్లుదాం—అదే కీట్స్ మేధో వికాసం మరియు అతని రచనలు; అవి ఎలాంటివి, వాటిని ఎలా స్వీకరించారు అనే విషయాలు. ఇక్కడ కూడా కొన్ని విషాద ఛాయలు కనిపిస్తాయి.

కీట్స్‌కు ప్రాసలతో (rhymes) కూడిన పదాలను పలకడం పట్ల సహజమైన ఆసక్తి ఉండేదని తెలిపే ఒక చిన్న సంఘటన—దీనికి హేడన్ (Haydon) మూలం—చాలా విశ్వసనీయమైనదిగా కనిపిస్తుంది. “ఫిన్స్‌బరీలోని క్రేవన్ వీధికి చెందిన శ్రీమతి గ్రాఫ్టీ అనే వృద్ధురాలు కీట్స్ సోదరుడు జార్జ్‌తో ఒక విషయం చెప్పారు. జాన్ ఏం చేస్తున్నాడని ఆమె అడిగినప్పుడు, అతను కవి కావాలని నిర్ణయించుకున్నాడని జార్జ్ చెప్పాడు. దానికి ఆమె, ‘అది చాలా విచిత్రం’ అని వ్యాఖ్యానించింది; ఎందుకంటే, అతను మాటలు నేర్చుకుంటున్న చిన్న వయసులో, ఎవరైనా అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పడానికి బదులుగా, వారు పలికిన చివరి పదానికి సరిపోయే ప్రాస పదాన్ని చెప్పి నవ్వేవాడు.” అయితే, కీట్స్ బాల్యానికి లేదా కౌమారదశకు సంబంధించి ప్రాసలకు సంబంధించిన ఏకైక సంఘటన ఇదే; పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు అతను కవిత్వం రాయడానికి కనీస ప్రయత్నం కూడా చేసినట్లు ఎక్కడా ఆధారాలు లేవు. అతను చేసిన మొట్టమొదటి ప్రయత్నం “ఇమిటేషన్ ఆఫ్ స్పెన్సర్” (Spenser శైలి అనుకరణ)—ఇది స్పెన్సర్ శైలిలో రాసిన నాలుగు పద్య పాదాల (stanzas) రచన. ఇది ఇలా మొదలవుతుంది:

“Now Morning from her orient chamber came,”

ఆ పద్య పాదాలు చాలా నాసిరకంగా ఉంటాయి. అతను ఎడ్మంటన్‌లో నివసిస్తున్నప్పుడు, తన పందొమ్మిదవ ఏట ఈ అనుకరణ రచనను చేశాడు. కాబట్టి, కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించిన వయసులో గానీ, ఆ పనిని మొదలుపెట్టినప్పుడు ప్రదర్శించిన నైపుణ్యంలో గానీ కీట్స్ విషయంలో అసాధారణమైన ప్రతిభ లేదా ముందస్తు పరిణతి ఏమీ కనిపించలేదు. పూర్తిగా బాల్యపు రచనలుగా పరిగణించదగిన మరికొన్ని పద్యాల గురించి నేను ఇంకా చెప్పగలను, కానీ అటువంటి వ్యాఖ్యలు ఈ పుస్తకంలోని తదుపరి భాగానికి మరింత సముచితంగా ఉంటాయి. కాబట్టి, అతని కవితా ప్రతిభకు లేదా అతని ప్రత్యేక శైలికి కనీసం కొంతైనా దగ్గరగా ఉండే లక్షణాలు కనిపించే అతని తొలి కవితలు “To —-” (అందులో “Hadst thou lived in days of old” అనే పంక్తులు) మరియు “Calidore, a Fragment” (అందులో “Young Calidore is paddling o’p the lake” అనే పంక్తులు) అని మాత్రమే నేను ఇక్కడ పేర్కొంటాను.

ఈ రెండు రచనల తేదీలు ఎక్కడా పేర్కొనబడలేదు, కానీ అవి బహుశా 1815 ప్రారంభం తర్వాత రాసినవి అయి ఉండవచ్చు; ఒకవేళ అదే నిజమైతే, వాటిని రాసే సమయానికి కీట్స్ వయస్సు దాదాపు ఇరవై ఏళ్లు ఉండి ఉంటుంది—ఇది ఏమాత్రం ‘చిన్న వయసులోనే అసాధారణ ప్రతిభ చూపడం’ (precocity) అనిపించుకోదు. కాబట్టి ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, 25 ఏళ్ల వయసులో మరణించినప్పటికీ అమరకవుల సరసన నిలిచినందుకు కీట్స్‌కు ఎంతటి ప్రశంసలు దక్కినా, అతను చాలా చిన్న వయసులోనే కవిత్వం రాయడం మొదలుపెట్టాడనో లేదా అప్పుడే అద్భుతంగా రాశాడనో అతన్ని ప్రత్యేకంగా అభినందించలేము. అతని ప్రారంభ దశలోని అపరిపక్వ రచనలను అతను తన దగ్గరే ఉంచుకోవడం అతని విచక్షణకు నిదర్శనం; ఎందుకంటే, ఆ తొలి రోజుల్లో అతని సాహిత్యపరమైన ఆంతరంగిక మిత్రుడిగా ఉన్న కౌడెన్ క్లార్క్ చెప్పిన దాని ప్రకారం, “మిస్టర్ లీ హంట్ జైలు నుండి విడుదలైన రోజున రాసిన” తన సోనెట్‌ను (పద్నాలుగు పంక్తుల కవితను) కీట్స్ అతనికి చూపించేంత వరకు, ఆ యువకుడు కవిత్వం రాయడానికి చేసిన ప్రయత్నాల గురించి క్లార్క్‌కు ఏమీ తెలియదు. హంట్ విడుదలైన రోజు 1815 ఫిబ్రవరి 3, అంటే అప్పటికే కీట్స్ దాదాపు ఏడాది లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పాటు రహస్యంగా కవిత్వ రచన సాగిస్తూనే ఉన్నాడు.

1816 వరకు—అంటే అతనికి సరైన వయసు (పరిపక్వత) వచ్చే వరకు—కీట్స్ నిజంగా అద్భుతమైన రచన ఏదీ చేయలేదు. అదే “On first looking into Chapman’s Homer” (చాప్‌మన్ అనువదించిన హోమర్ కావ్యాన్ని మొదటిసారి చదివినప్పుడు) అనే సోనెట్. చాప్‌మన్ అనువాద ప్రతి ఒకటి కౌడెన్ క్లార్క్‌కు అప్పుగా ఇవ్వబడింది; అతను మరియు కీట్స్ తెల్లవారే వరకు దానిని చదువుతూనే ఉండిపోయారు; ఆ యువ కవి ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతూ అరిచాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం పది గంటలకల్లా కీట్స్ ఆ ‘సానెట్’ (పదునాలుగు పంక్తుల కవిత)ను క్లార్క్‌కు పంపాడు. కాబట్టి అది ఒక అకస్మాత్తుగా కలిగిన ప్రేరణ—ఒక కవితాత్మక అగ్నిపర్వతం నుండి వెలువడి వెంటనే గడ్డకట్టిన లావా ప్రవాహం లాంటిది. కీట్స్ రాసిన అద్భుతమైన రచనలలో ఇది మొదటిది మాత్రమే కాదు, అతని మొదటి కవితా సంపుటిలో ఉన్న ఏకైక అద్భుతమైన రచన కూడా ఇదే.

ఈ సంపుటి (ఇప్పటికే చెప్పినట్లుగా) 1817 వసంతకాలం ప్రారంభంలో వెలువడింది. “ముద్రణాలయం నుండి చివరి ప్రూఫ్-షీట్ వచ్చినప్పుడు” తక్షణమే రాసిన, లీ హంట్‌కు అంకితమిచ్చే ఆ సానెట్, స్పష్టంగా శీతాకాలంలోనే రచించబడింది. ఈ సంపుటి పేరు “పోయమ్స్ బై జాన్ కీట్స్” (జాన్ కీట్స్ కవితలు). దీని ముఖచిత్రంపై ఉన్న సూక్తి స్పెన్సర్ రచన నుండి గ్రహించబడింది—

“స్వేచ్ఛతో ఆనందాన్ని అనుభవించడం కంటే

జీవికి లభించే గొప్ప సౌభాగ్యం ఏముంటుంది?”

—ఈ సంపుటిలోనూ, సాధారణంగా కీట్స్ కవితా రచనలలోనూ ప్రధానంగా కనిపించే భావనను ఈ సూక్తి సంపూర్ణంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. కవితాత్మక వికాసం, శైలి మరియు ప్రతికూల విధి కారణంగా ఎంతటి విషాద ఛాయలు ఉన్నప్పటికీ, ‘ఆనందం’ అనేది అతని నిజమైన తత్వమని మనకు ఎప్పుడూ అనిపిస్తుంది. ‘స్వేచ్ఛ’—అంటే మానసిక శక్తుల స్వేచ్ఛా విహారం మరియు జీవితంలో గానీ కవిత్వంలో గానీ సంప్రదాయ కట్టుబాట్లను తిరస్కరించడం—అనేది అతని వ్యక్తిత్వంలో ఒక ముఖ్య లక్షణం; బహుశా హంట్ యొక్క ఈ యువ మిత్రుడు, పాఠకులు ‘స్వేచ్ఛ’ అనే పదానికి ఒక నిర్దిష్ట రాజకీయ కోణం కూడా ఉందని అర్థం చేసుకోవాలని ఆశించి ఉండవచ్చు. పైన పేర్కొన్న రచనలతో పాటు, ఈ సంపుటిలో “ఐ స్టూడ్ టిప్‌టో అపాన్ ఎ లిటిల్ హిల్” (I stood tiptoe upon a little hill); మూడు లేఖారూప కవితలు—”టు జార్జ్ ఫెల్టన్ మాథ్యూ” (సాహిత్యాభిలాష ఉండి, తదనంతరం ‘పేదరిక చట్టం’ అమలు విభాగంలో పనిచేసిన వ్యక్తి), “టు మై బ్రదర్ జార్జ్” (నా సోదరుడు జార్జ్‌కు), మరియు “టు చార్లెస్ కౌడెన్ క్లార్క్”; పదహారు సానెట్లు; అలాగే “స్లీప్ అండ్ పోయెట్రీ” (నిద్ర మరియు కవిత్వం) వంటివి ఉన్నాయి.

అక్కడ మనం మృదువైన మానవత్వాన్ని స్వీకరించి,

కూర్చుని, కవిత్వం అల్లుతూ, చాటర్‌టన్ గురించి ఆలోచిద్దాం,

అతనిని కలుసుకోవడానికి ఆ ఆప్యాయత గల షేక్‌స్పియర్

గొప్ప కీర్తి పొందిన నలుగురు ఆత్మలను స్వర్గం వైపు పంపాడు.”

అంతేకాకుండా, అతని యవ్వన దశలోని మొదటి సానెట్ (పదునాలుగు పంక్తుల కవిత) చాటర్‌టన్‌ను ఉద్దేశించి రాసినదే. ఆగస్టు 1816 నాటి “ఎపిస్టల్ టు జార్జ్” (జార్జ్‌కు లేఖ) కవిత, జాన్ కీట్స్ గడిపిన అనేక “విచారకరమైన గంటల” ప్రస్తావనతో మొదలవుతుంది; ఆకాశం, తేనెటీగలు మరియు స్త్రీ సౌందర్యాన్ని ఎంతగా చూసినా, తాను ఎప్పటికీ మంచి కవిత్వాన్ని రాయలేనేమోనన్న భయం ఆ సమయాల్లో అతన్ని వేధించేది. సెప్టెంబర్ 1816 నాటి “ఎపిస్టల్ టు క్లార్క్” (క్లార్క్‌కు లేఖ), కవిత్వ ప్రపంచంలోకి కీట్స్‌ను నడిపించడంలో క్లార్క్ అందించిన మార్గదర్శకత్వానికి గొప్ప నివాళిని అర్పిస్తుంది; ఇందులో ఇటీవల తరచుగా ఉదహరించబడుతున్న ఒక జంట పంక్తులు ఉన్నాయి–

“ఎవరు నా కోసం ఆ సానెట్‌ను చదివారు, అది ఉధృతంగా ఉచ్ఛస్థితికి చేరి,

ఆపై గర్వంగా ముగిసిపోయేలా?”

ఆ సానెట్–

“ఓ ఏకాంతమా, నేను నీతోనే జీవించాల్సి వస్తే,”

అనేది కీట్స్ ప్రచురించిన మొట్టమొదటి రచన. ఇది అంతకుముందు మే 5, 1816 నాటి *ది ఎగ్జామినర్* పత్రికలో ప్రచురితమైంది మరియు అతని ప్రారంభ సానెట్‌లలో ఇది అత్యుత్తమమైన వాటిలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఛందస్సు నియమాలకు సరిపోని పంక్తితో మొదలయ్యే సానెట్–

“ఎంతమంది కవులు కాల గమనాన్ని తమ కవిత్వంతో సువర్ణమయం చేస్తారు”

ఇది కీట్స్ రాసిన కవితల మొదటి సంపుటిలో భాగంగా ఉంది, దీనిని కౌడెన్ క్లార్క్ లీ హంట్‌కు చూపించారు. ఆ రచనలలోని మరొక కవిత పట్ల హంట్ “వెనుకాడకుండా తక్షణమే ప్రశంస” వ్యక్తం చేశారు; అయితే అక్కడే ఉన్న హోరేస్ స్మిత్, ఇప్పుడు మనం చదువుతున్న సానెట్‌ను చదువుతూ, ఒక క్లిష్టమైన మరియు అస్పష్టమైన పంక్తిని–

“ఆ దూరం గుర్తింపును దూరం చేస్తుంది,”

అంటే, దూరం కారణంగా గుర్తించలేని శబ్దాలు (లేదా సరళంగా చెప్పాలంటే, గుర్తించడానికి వీలులేనింత దూరంలో ఉన్నవి) అని అర్థం వచ్చే ఆ పంక్తిని “చక్కగా కుదించి చెప్పిన భావన” అని ప్రశంసించారు. హేడన్‌ను ఉద్దేశించి రాసిన మరో రెండు సానెట్లు అత్యంత ప్రశంసాపూర్వకమైన ధోరణిని కలిగి ఉంటాయి. “నిద్ర మరియు కవిత్వం” (చాప్‌మన్ హోమర్‌పై ఉన్న సొనెట్‌ను మినహాయిస్తే) ఈ సంపుటిలోని అన్నిటికంటే అత్యంత ముఖ్యమైన కవిత. ఇది కొంతవరకు హాంప్‌స్టెడ్‌లోని లీ హంట్ కుటీరంలోని గ్రంథాలయ గదిలో వ్రాయబడింది, అక్కడ ఒక సందర్భంలో కీట్స్ సౌకర్యం కోసం ఒక సోఫా-మంచం ఏర్పాటు చేయబడింది, మరియు కవితలోని తరువాతి పంక్తులు ఆ గదిలో ఉంచబడిన కళా వస్తువులను సూచిస్తాయి.

పాఠకులందరికీ గుర్తుండే, కవిత్వం గురించి చెప్పే ఆకట్టుకునే పంక్తితో పాటు–

“‘అది తన కుడి చేయిపై సగం నిద్రపోతున్న శక్తి,”

అతను ఇప్పుడు ఒక ప్రారంభకుడిగా ఉండి, త్వరలో నిపుణుడిగా మారబోతున్న కళ పట్ల కీట్స్ యొక్క ఉత్సాహాన్ని చూపే అనేక ఆసక్తికరమైన భాగాలు ఉన్నాయి–

“ఓహ్, పదేళ్లపాటు నేను కవిత్వంలో నన్ను నేను ముంచివేయగలిగితే!”

అలాగే

“కవిత్వం యొక్క గొప్ప అంతిమ లక్ష్యం, అది ఒక స్నేహితునిగా ఉండాలి

మనిషి యొక్క చింతలను శాంతపరచడానికి మరియు ఆలోచనలను ఉద్ధరించడానికి;”

మరియు మరలా

“కేవలం మనసుకు అత్యంత హాయినిచ్చే విషయాలను చెప్పేవారే కవి-రాజులుగా పరిగణించబడతారు”–

ఈ రెండు నిర్వచనాలలోనూ లీ హంట్ తన వంతు పాత్ర పోషించి ఉంటాడని, లేదా కనీసం తన అంగీకారాన్ని తెలియజేసి ఉంటాడని మనం ఊహించవచ్చు.

ఈ క్రింది సుప్రసిద్ధ తీవ్ర విమర్శ కూడా ముఖ్యమైనది, మరియు పాత తరం వారైన సుప్రసిద్ధ విమర్శకులు కీట్స్‌కు ఇచ్చిన ఆదరణ గురించి మనం మాట్లాడేటప్పుడు దీనిని మనసులో ఉంచుకోవాలి. అతను ఆ గొప్ప యుగం నాటి బ్రిటిష్ కవిత్వపు వైభవాలను గురించి విపులంగా చెబుతూ వచ్చాడు, అని స్పెన్సర్ మిల్టన్‌తో అన్నాడు, ఆ తర్వాత ఇలా కొనసాగిస్తాడు–

“ఇదంతా మరచిపోగలమా? అవును, ఒక చీలిక

డాంబికం మరియు అనాగరికతతో పెంచి పోషించబడినది

గొప్ప అపోలోను తన ఈ దేశం కోసం సిగ్గుపడేలా చేసింది.

అతని వైభవాలను అర్థం చేసుకోలేని మనుషులు జ్ఞానులుగా భావించబడ్డారు: ఒక పసిపిల్లవాడి బలంతో

వారు ఊయల గుర్రంపై అటూ ఇటూ ఊగారు,

మరియు దానిని పెగాసస్ అని అనుకున్నారు. అరె, విచార హృదయులారా!

స్వర్గపు గాలులు వీచాయి, సముద్రం ఉప్పొంగింది

దాని పోగుపడిన అలలను–మీరు దానిని అనుభూతి చెందలేదు; నీలాకాశం

తన శాశ్వత వక్షస్థలాన్ని ఆవిష్కరించింది, మరియు వేసవి రాత్రి మంచు

ఇంకా పోగుపడి ఉదయాన్ని

విలువైనదిగా చేసింది. సౌందర్యం మేల్కొని ఉంది–

మీరెందుకు మేల్కొని లేరు? కానీ మీరు మరణించారు

మీకు తెలియని విషయాలకు–దయనీయమైన నియమాలతో గీసిన

పాత చట్టాలకు గట్టిగా పెనవేసుకుపోయారు

మరియు నీచమైన దిక్సూచికి; అందువలన మీరు ఒక పాఠశాలను బోధించారు

మూర్ఖులను నునుపుగా చేసి, పొదిగి, చెక్కి, సరిపోయేలా చేసి,

చివరకు–యాకోబు తెలివి యొక్క నిశ్చయమైన దండాల వలె–

వారి పద్యాలు సరిపోయాయి. ఆ పని తేలిక;

వేలాది మంది చేతివృత్తులవారు కవిత్వమనే ముసుగు ధరించారు.

దురదృష్టవంతులైన, భక్తిహీనమైన జాతి,

ఆ ప్రకాశవంతమైన గేయకవిని అతని ముఖం మీదే దూషించారు,

కానీ ఆ విషయం వారికి తెలియదు! లేదు, వారు తిరుగుతూ

ఒక పేద, శిథిలమైన పతాకాన్ని పట్టుకుని

దానిపై అత్యంత బలహీనమైన నినాదాలు, మరియు పెద్ద అక్షరాలతో

బోయిల్యూ అనే ఒక వ్యక్తి పేరు చెక్కబడి ఉన్నాయి.

ఉత్సాహం అనేది సాధారణంగా క్షమించదగినదే. కీట్స్ చూపిన ఉత్సాహం స్పష్టంగా నిజాయితీతో కూడుకున్నది మరియు సరైన దిశలో సాగినది. అయినప్పటికీ, బోయిలో (Boileau) సిద్ధాంతాలను అనుసరించిన ఆ “మూర్ఖుల బృందం” (school of dolts)లో డ్రైడెన్ మరియు పోప్ వంటి అత్యంత సమర్థులైన వ్యక్తులు కూడా ఉన్నారన్న విషయాన్ని కీట్స్ గుర్తుంచుకుని ఉంటే బాగుండేది; కేవలం పదాలను కూర్చడం లేదా కత్తిరించడం (inlaying and clipping) వంటి పనులకే పరిమితం కాకుండా వారు ఎన్నో గొప్ప పనులు చేయగలిగేవారు. అలాగే, థామ్సన్ వంటి అద్భుతమైన వర్ణనాత్మక కవి ప్రపంచ సౌందర్యాన్ని పూర్తిగా విస్మరించారని కూడా అనలేము. ఇక బోయిలో రచనలను మనం చదివితే (ఈ రోజుల్లో చాలా తక్కువ మంది మాత్రమే వాటిని చదువుతున్నారు, కీట్స్ కూడా వారిలో లేరని నా నమ్మకం), అతని “సూత్రాలు” కేవలం పదాల కూర్పు లేదా కత్తిరింపుల గురించి కాకుండా, లోతైన అర్థం మరియు శ్రద్ధతో కూడిన సమతుల్యత గురించి ఎక్కువగా ఉంటాయని మనకు తెలుస్తుంది. ఇవి ఏమాత్రం తక్కువ చేసి చూడాల్సిన లక్షణాలు కావు, కానీ కీట్స్ తన యవ్వన దశలో వెలువరించిన “Poems, 1817” అనే ఆ చిన్న సంపుటిలో వీటిని చాలా వరకు తక్కువ అంచనా వేశాడనే చెప్పాలి.

ఈ కవితా సంపుటి కీట్స్ వ్యక్తిగత స్నేహితుల వలయం దాటి పెద్దగా ఎవరికీ చేరలేదని అంటారు; ఈ మాటలో పెద్దగా తప్పేమీ లేదని నా అభిప్రాయం, అయితే ఒక పరిశోధకుడు మాత్రం ఆ పుస్తకం గురించి “ప్రముఖ పత్రికలలో తరచుగా ప్రస్తావన ఉండేదని” పేర్కొన్నాడు. స్వయంగా కీట్స్ చెప్పిన మాటలు ఇలా ఉన్నాయి: “దీనిని నా స్నేహితులలో ఒక డజను మంది చదివి మెచ్చుకున్నారు; అలాగే నాకు పరిచయం లేని మరో డజను మంది చదివి దీనిని ఇష్టపడలేదు.” ఆ సంపుటిని ఇష్టపడిన స్నేహితుల జాబితాలో షెల్లీ ఖచ్చితంగా ఉండి ఉండడు, ఎందుకంటే ఆ పుస్తకాన్ని ముద్రణకు ఇవ్వవద్దని అతను కీట్స్‌కు సూచించి ఉన్నాడు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ప్రచురణకర్తలైన ‘మెస్సర్స్ ఆలియర్’ (Messrs. Ollier) కొద్ది కాలం తర్వాత దాని అమ్మకాలను నిలిపివేశారు. జార్జ్ కీట్స్‌కు వారు రాసిన లేఖను ఇక్కడ ప్రస్తావించకుండా వదిలేయలేము; జాన్ ‘ఐల్ ఆఫ్ వైట్’ లేదా ‘మార్గేట్’లో ఉన్న సమయంలో జార్జ్ ఆయన తరపున వ్యవహరిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది:–

“మీ సోదరుడు తన పుస్తకాన్ని ప్రచురించమని మమ్మల్ని కోరడం, లేదా దానిలోని ప్రతిభను చూసి మేము దాన్ని ప్రచురించడానికి అంగీకరించడం – ఈ రెండింటి విషయంలోనూ మేము ఇప్పుడు చింతిస్తున్నాము. అయితే, ఆ పుస్తకంతో ఇకపై ఎటువంటి సంబంధం ఉండకూడదని తిరస్కరించాల్సిన అసహ్యకరమైన పరిస్థితి నుండి మమ్మల్ని తప్పించినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాము; ఎందుకంటే, పాఠకుల కుతూహలం తీరిపోయిందని మరియు అమ్మకాలు పడిపోయాయని మేము భావిస్తున్నందున, ఆ పనిని మేము తప్పక చేయాల్సి వచ్చేది. మా దగ్గర ఆ పుస్తకాన్ని కొనుగోలు చేసిన వారిలో అత్యధికులు దానిని చాలా కఠినమైన మాటలతో విమర్శించారు; దానిపై పదేపదే కురిపించే ఎగతాళిని భరించడం కంటే, చాలా సందర్భాలలో ఆ పుస్తకాన్ని తిరిగి తీసుకుంటామని మేము ఆఫర్ చేయాల్సి వచ్చింది. వాస్తవానికి, గత ఆదివారమే ఒక పెద్దమనిషి దాని గురించిన మా అభిప్రాయాన్ని పూర్తిగా వ్యతిరేకించి, అది ‘కేవలం ఒక మోసం (take-in) తప్ప మరొకటి కాదు’ అని చెప్పినప్పుడు మేము తీవ్ర అవమానానికి గురయ్యాము. వ్యాపారంలో ఉన్నవారికి ఇటువంటి నిందలు లేదా విమర్శలను ఎదుర్కోవడం చాలా అసహ్యకరమైన విషయం; కానీ మీ లేఖ శైలిని చూశాక, అటువంటి సున్నితత్వాన్ని ప్రదర్శించడం వృథా అనిపించింది, లేకపోతే మేము వాటిని భరించి, ఆ విషయాలను మీకు తెలియకుండా దాచి ఉంచేవాళ్ళం. మా దగ్గర ఇంకా ఎన్ని ప్రతులు (copies) మిగిలి ఉన్నాయో తెలుసుకోవడానికి మేము వెంటనే చర్యలు తీసుకుంటాము మరియు తదనుగుణంగా మీకు తెలియజేస్తాము.

“3 వెల్‌బెక్ స్ట్రీట్, 29 ఏప్రిల్ 1817.”

ఆ “కవితల” (Poems) తదుపరి గతి ఏమిటనేది ఎక్కడా నమోదు చేయబడినట్లు నాకు కనిపించలేదు: బహుశా వాటిని ‘టెయిలర్ మరియు హెస్సీ’ (Taylor and Hessey) సంస్థకు అప్పగించి ఉండవచ్చు, వీరే తర్వాత “ఎండిమియన్” (Endymion) ప్రచురణ బాధ్యతను చేపట్టారు

అధ్యాయం V.

ఇప్పుడు మనం “ఎండిమియన్” వైపు దృష్టి సారించాలి. కీట్స్ యొక్క తొలి పద్యాలలో (అలాగే తరువాతి పద్యాలలో కూడా) గ్రీకు పురాణాలకు సంబంధించిన అనేక ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి–మ్యూసెస్,

అపోలో, పాన్, నార్సిసస్, ఎండిమియన్ మరియు డయానా, మొదలైనవి. చాలా వరకు ఈ తొలి ప్రస్తావనలు చౌకబారు సాంప్రదాయికతలు తప్ప మరేమీ కావు; నిజానికి తరువాతి వాటిలో కొన్ని కూడా అంతే, ఉదాహరణకు 1819లో వ్రాయబడిన “కింగ్ స్టీఫెన్” నాటకంలో, “2వ కెప్టెన్” యొక్క పాఠశాల విద్యార్థి స్థాయి సాంప్రదాయవాదం ఇలా ఉంది–

“రాయల్ మాడ్

లింకన్ యొక్క జనసమ్మర్దమైన గోపురాల నుండి క్రిందికి చూసింది,

ఇలియన్ గోడల నుండి పల్లాస్ చూసినట్లు;”

మరియు అపోలో మరియు మ్యూసెస్ గురించి తన నీరసమైన మాటలను ఇలా కురిపించినందుకు కీట్స్‌కు, వారిలో ఏ అకెన్‌సైడ్, మేసన్, లేదా హేలీకి దక్కిన దానికంటే ఎక్కువ ఘనత దక్కుతుందని మనం కనుగొనలేము. అయితే, కొన్ని సమయాల్లో, ఈ మాటలలో ఒక నిజమైన ఆనందపు ధ్వని ఉంటుంది, అది మనల్ని ఒప్పించడానికి సరిపోతుంది, ఆ వ్యక్తి నిజంగా తన మనసును స్వాధీనం చేసుకున్నాడని, మరియు అతను గ్రీకు పురాణాలను కేవలం అలంకారిక మానవీకరణలకు అనుకూలమైన వాహనంగా మాత్రమే కాకుండా, సౌందర్య రూపాలలో సౌందర్య భావనల యొక్క ఎల్లప్పుడూ సజీవమైన ప్రతిరూపంగా అనుభూతి చెందగలడని. తొలి మరియు కొంతవరకు బాలుడి పద్యమైన, “నేను

ఒక చిన్న కొండ మీద కాలి వేళ్ళ మీద నిలబడ్డాను,” లో, ప్రకృతి యొక్క సుందరమైన విషయాల పట్ల గల తీవ్రమైన సున్నితత్వం యొక్క ఫలితమే శాస్త్రీయ పురాణాలు అని చూపించడానికి చాలా స్థలం కేటాయించబడింది: సైకీ, పాన్ మరియు సిరింక్స్,

నార్సిసస్ కథలు నిర్ధారణగా ఉదహరించబడ్డాయి–చివరగా డయానా మరియు ఎండిమియన్, ఈ క్రింది పంక్తులలో:–

“ఎవరి వెచ్చని తల నుండి ఎగిరివచ్చిన అతను ఎక్కడ ఉన్నాడు

అన్ని పాటల కన్నా మధురమైన, ఎల్లప్పుడూ నూతనమైన,

ఎల్లప్పుడూ సేదతీర్చే స్వచ్ఛమైన మాధుర్యం

ఎల్లప్పుడూ వచ్చి ఆశీర్వదించడానికి

వెన్నెలలో సంచరించేవాడిని? అతనికి తెచ్చివేసింది

అదృశ్య ప్రపంచం నుండి ఆకారాలను, అలౌకిక గానాన్ని

మధ్య గాలి నుండి, పూల గూళ్ళ నుండి

మరియు నక్షత్రాల ఊహాగానాలలో పూర్తిగా లీనమై ఉండే మెత్తటి పట్టులాంటి మృదుత్వం నుండి.

ఆహా నిశ్చయంగా అతను మన మర్త్య బంధనాలను ఛేదించాడు:

ఏదో అద్భుతమైన ప్రాంతంలోకి అతను వెళ్ళాడు

నిన్ను వెతకడానికి, దివ్యమైన ఎండిమియన్.

అతను ఒక కవి, నిశ్చయంగా ఒక ప్రేమికుడు కూడా,

కింద ఉన్న మర్రి లోయ నుండి మృదువైన గాలులు వీస్తున్న వేళ, లాట్మస్ శిఖరంపై నిలబడిన అతను,

ఆ గాలులు మృదువుగా, గంభీరంగా, మధురంగా, నెమ్మదిగా మోసుకొచ్చాయి—

డయాన్ దేవాలయం నుండి ఒక స్తోత్రగీతాన్ని, అదే సమయంలో పొంగిపొర్లుతున్న ధూపం

ఆమె నక్షత్రలోక నివాసానికి చేరింది.

కానీ, ఆమె ముఖం పసిపిల్లల కళ్లలా నిర్మలంగా ఉన్నప్పటికీ,

ఆమె ఆ బలిపీఠంపై చిరునవ్వుతో నిలబడి ఉన్నప్పటికీ,

ఆమె దీనమైన విధికి ఆ కవి విలపించాడు—

అంతటి సౌందర్యం నిర్జనమైపోయిందని ఏడ్చాడు;

అందుకే తీవ్రమైన ఆవేశంతో అతను కొన్ని సువర్ణ స్నానాలను గెలుచుకున్నాడు,

మరియు సౌమ్యురాలైన సింథియాకు ఆమె ఎండిమియాన్‌ను ఇచ్చాడు.

విశాలమైన గాలికి రాణి, అత్యంత సుందరమైన రాణి,

నా కన్నులు చూసిన సకల కాంతిలోకెల్లా,

నీ ప్రకాశంలో నీవు సర్వత్యాశక్తులను ఎలాగైతే మించిపోతావో,

అలాగే ప్రతి కథ నీ ఈ మధురమైన గాథను మించిపోతుంది.

ఓ, నేను నీ పెళ్లిరాత్రిలోని ఒక్క అద్భుతాన్ని చెప్పగలిగితే, ఆ మూడు మధురమైన మాటలు చాలు!

దూరపు ఓడలు ప్రయాణించేచోట వాటి పడవ అడుగుభాగాలను చూపిస్తున్నట్లు అనిపించాయి

ఫోబస్ తన భారీ చక్రాలను కాసేపు ఆలస్యం చేశాడు,

మరియు నీ సిగ్గుతో కూడిన దానిపై చిరునవ్వు నవ్వడానికి తిరిగాడు

మరియు నీ వైపు తిరిగాడు కళ్లు

తన అగోచర వైభవాన్ని అతడు ఆచరించక ముందే.

*       *       *       *       *

సింథియా, నీకూ, నీ ప్రియమైన గొర్రెల కాపరికీ మధ్య జరిగిన ఆ ముద్దుల తర్వాత

ఏర్పడిన గొప్ప ఆనందాలను నేను వర్ణించలేను:

అప్పుడు ఏ కవి అయినా జన్మించాడా?

ఇలాంటి భాగాలను చదివేటప్పుడు పాఠకులు తరచుగా పైపైన చదువుకుంటూ వెళ్ళిపోతుంటారు, తద్వారా ఆ విషయం యొక్క అసలు సారాంశాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేకపోవచ్చు. అందుకే, నేను ఈ విషయాన్ని అత్యంత సరళమైన, సూటి అయిన మాటల్లో ఇలా వివరిస్తాను: ఆర్టెమిస్ మరియు ఎండిమియన్ల పురాణగాథను సృష్టించిన వ్యక్తి ఒక కవి మరియు ప్రేమికుడై ఉండాలి. లాట్మోస్ కొండపై నిలబడి, స్వచ్ఛమైన కన్యలా ప్రకాశిస్తున్న చంద్రుడిని చూస్తూ, దిగువన ఉన్న ఆర్టెమిస్ ఆలయం నుండి వినిపించే మధురమైన స్తుతి గీతాన్ని వింటున్నప్పుడు, ఆ ప్రేమికుడు ప్రేమకు దూరంగా ఉన్నట్లు అనిపించే ఆ చంద్రుడి (లేదా ఆర్టెమిస్) పట్ల జాలిపడి, ఆమె కోసం ఎండిమియన్ అనే ప్రేమికుడిని కల్పించి ఉంటాడు. అప్పటి నుండి, సహజంగానే అందంగా ఉండే వెన్నెల సౌందర్యానికి ఈ పురాణగాథ మరింత శోభను చేకూర్చింది. ఈ పురాణగాథ ఆవిర్భావం గురించిన కీట్స్ అభిప్రాయాన్ని మరీ కఠినంగా పరిగణించకుండానే, ఒక విషయాన్ని గమనించవచ్చు: ఇందులో మతపరమైన భక్తిభావం లేదా ప్రకృతి దృగ్విషయాలకు రూపక అర్థాలను (allegory) ఆపాదించే విధానం వంటి అంశాలకు కీట్స్ ఏమాత్రం ప్రాధాన్యత ఇవ్వలేదు. ఇక్కడ సృష్టికర్త కేవలం ఒక కవి మరియు ప్రేమికుడు మాత్రమే; ఆర్టెమిస్ వంటి మధురమైన కన్యకు ఎప్పటికైనా ఒక ప్రేమికుడు ఉండకపోవడం చాలా విచారకరమని భావించే వ్యక్తి అతను. అంటే, భావోద్వేగంతో కూడిన ప్రేరణే ఇక్కడ ఏకైక చోదక శక్తిగా కనిపిస్తుంది. “ఒక కవి జన్మించాడా?” (Was there a poet born?) అనే చివరి వాక్యాన్ని, “ఆర్టెమిస్ మరియు ఎండిమియన్ల ప్రేమకథ ఒక కవిని సృష్టించకూడదా? ఆ కవిని నేనే ఎందుకు కాకూడదు?” అనే భావనతో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ కవిని తానే కావాలని కీట్స్ నిశ్చయించుకున్నాడు; మనం ఇంతకుముందు విశ్లేషించిన దృక్పథంతోనే ఆ పురాణగాథ యొక్క మూల సృష్టిని పరిశీలించాడు కాబట్టి, సహజంగానే అతను దానిని అదే దృక్పథంతో చిత్రించాడు. డయానా మరియు ఎండిమియన్ల గాథ కేవలం పాఠశాల అభ్యాసానికి తగిన పిరికి మరియు నియమబద్ధమైన శైలిలో పునఃప్రచురించబడిన ప్రాచీన కళాఖండంలా ఉండకూడదని కీట్స్ భావించాడు. ప్రకృతి సౌందర్య ముగ్ధతలో మునిగిపోయిన ఒక కవి మరియు ప్రేమికుడిగా, తన ఇతివృత్తానికి కవితాత్మక ఊహ, శృంగార భావోద్వేగం మరియు ప్రకృతిలోని వైవిధ్యభరితమైన దృశ్యాల సొగసును జోడించి దానికి కొత్త ప్రాణం పోయాలని అతను ఆశించాడు. నిర్జీవమైన పునరావృతం లేదా ప్రాణం లేని నియమబద్ధత వంటి పద్ధతుల కంటే, ఇలా చేయడం ద్వారానే గ్రీకు పురాణ గాథల అసలు ఆత్మకు తాను దగ్గరవుతానని కీట్స్ భావించాడు—అతని ఆలోచన ఖచ్చితంగా సరైనదే. అతనికి కావాల్సింది అడవి పూల పరిమళాలు నిండిన లోయ, ఎండిన మొక్కల నమూనాల సేకరణ (హార్టస్ సిక్కస్) కాదు.

“ఎండిమియన్” రచన వాస్తవానికి 1817 వసంతకాలంలో, అంటే అతని “పోయమ్స్” (Poems) సంపుటి ప్రచురితమైన సమయంలోనే ప్రారంభమైంది. దీని మొదటి ముసాయిదా 1817 నవంబర్ 28 నాటికి పూర్తయింది (ఇదివరకే చెప్పుకున్నట్లుగా), మరియు 1818 సంవత్సరాదిలో మొదలైన చలికాలం ముగిసే సమయానికి దీనికి సంబంధించిన పనులన్నీ దాదాపుగా పూర్తయ్యాయి. ఈ రచన అనేక సవరణలకు మరియు కుదింపులకు గురైంది; కాబట్టి కీట్స్ అజాగ్రత్తతో లేదా ఆనాటికి తనకు సాధ్యమైనంత స్వీయ-విమర్శ లేకుండా దీనిని రాశాడని అనడానికి వీలులేదు. అంతేకాకుండా, 1818 ఏప్రిల్ 27న మిస్టర్ టేలర్‌కు రాసిన లేఖను బట్టి చూస్తే, ఆ పెద్దమనిషి స్వచ్ఛందంగా కొన్ని సవరణలు చేయడానికి కూడా కీట్స్ అనుమతించినట్లు తెలుస్తోంది. హేడన్ అతన్ని ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రయత్నం వైపు ప్రోత్సహించగా, హంట్ మాత్రం దీనిని వ్యతిరేకించాడు. షెల్లీ మరియు కీట్స్ ఇద్దరూ ఆరు నెలల వ్యవధిలో ఒక మహాకావ్యాన్ని (epic) రాయాలని నిర్ణయించుకున్నారని ఒక కథనం ఉంది. షెల్లీ “ది రివోల్ట్ ఆఫ్ ఇస్లాం” (The Revolt of Islam) ను రచించగా, కీట్స్ “ఎండిమియన్”ను రాశాడు. వీరిద్దరిలో షెల్లీ వేగంగా రచనలు చేసేవాడని తేలింది. అతని 4,815 పంక్తుల కావ్యం 1817 శరదృతువు ఆరంభం నాటికి పూర్తయింది; అదే సమయంలో, 4,050 పంక్తులు కలిగిన కీట్స్ కావ్యం 1818 ప్రారంభ శీతాకాలం వరకు కొనసాగింది. ఆ రచనలో చాలా భాగం ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని మాగ్డలెన్ హాల్‌లో మిస్టర్ బెయిలీతో కలిసి కీట్స్ గడిపిన సమయంలోనే జరిగింది. ఆ తర్వాత, 1817 అక్టోబర్ 8న అతను బెయిలీకి ఇలా రాశాడు: “షెల్లీని కలవడానికి నేను నిరాకరించాను, తద్వారా నా రచనకు ఎటువంటి ఆటంకం లేని స్వేచ్ఛా వాతావరణం లభిస్తుంది.” దీనిని బట్టి ఒక విషయం అర్థం చేసుకోవచ్చు: అప్పటికే “ది రివోల్ట్ ఆఫ్ ఇస్లాం” (The Revolt of Islam) పూర్తి చేసిన షెల్లీ, మార్లో (Marlow) వద్ద తనను కలవాలని, అక్కడే “ఎండిమియన్” (Endymion) రచనను కొనసాగించాలని కీట్స్‌ను ఆహ్వానించి ఉంటాడు. షెల్లీ ఇచ్చే సానుభూతితో కూడిన, అదే సమయంలో కచ్చితమైన సలహాలు లభించే అవకాశం కూడా ఇందులో ఉండి ఉండవచ్చు. ఈ వాస్తవాల గురించి బెయిలీ ఇలా వివరించాడు: “అతను రాసేవాడు, నేను చదివేవాడిని—కొన్నిసార్లు ఒకే బల్ల వద్ద, మరికొన్నిసార్లు వేర్వేరు డెస్క్‌ల వద్ద కూర్చుని—అల్పాహారం సమయం నుండి మధ్యాహ్నం రెండు లేదా మూడు గంటల వరకు ఇలా సాగేది. అతను తన పనికి (రోజుకు సుమారు యాభై పంక్తులు రాయడం) ఉపక్రమించేవాడు; తన ముందు కాగితం ఉంచుకుని, ఉత్తరాలు రాసేటప్పుడు ఎంత క్రమబద్ధంగా మరియు సులభంగా రాసేవాడో, అలాగే దీనిని కూడా రాసేవాడు. నిజానికి, ‘కవిత్వం అనేది చెట్టు ఆకులు సహజంగా వచ్చినట్లుగా రాకపోతే, అది అసలు రాకపోవడమే మంచిది’ అని అతను చెప్పిన సూత్రానికి అనుగుణంగానే అతను వ్యవహరించేవాడు. కొన్నిసార్లు అతను అనుకున్న లక్ష్యాన్ని పూర్తిగా చేరుకోలేకపోయేవాడు, కానీ అలా జరగడం అరుదు; ఆ లోటును మరో రోజు పూరించుకునేవాడు. కానీ అతను ఎప్పుడూ తనపై బలవంతం చేసుకోలేదు. ఆ రోజుకు తన రచన పూర్తయ్యాక, సాధారణంగా అతను దానిని నాకు చదివి వినిపించేవాడు, ఆపై మేము నడకకు వెళ్ళే వరకు ఉత్తరాలు చదవడం లేదా రాయడం చేసేవాడు.” ఆ కావ్యంలోని మొదటి భాగాన్ని జనవరి మధ్యలో ప్రచురణకర్త అయిన మిస్టర్ టేలర్‌కు అందజేశారు. ఆ పుస్తకం ప్రారంభంలో ఉంచడానికి రచయిత ముఖచిత్రంతో కూడిన ఒక చక్కని చాక్-స్కెచ్‌ను (సుద్దతో గీసిన చిత్రం) రూపొందించే బాధ్యతను హేడన్ స్వీకరించాడు. అతను దానికి అనుగుణంగా రూపురేఖలు గీశాడు, కానీ ఆ సంపుటి, ఒక ఆక్టావో, ఎటువంటి పోర్ లేకుండా ఏప్రిల్‌లో వెలువడింది.

అయితే, కీట్స్ తన విమర్శకుల మాటలకు తలొగ్గి, మరింత క్లుప్తమైన—మరియు ఎంతో మెరుగైన—పీఠికను రాశాడు. దీనిపై ఏప్రిల్ 10వ తేదీ అని ఉంది; అంటే, రెనాల్డ్స్‌కు చాలా మొండిగా లేదా ధిక్కార ధోరణిలో లేఖ రాసిన మరుసటి రోజే ఇది రాయబడింది. ఈ రెండవ పీఠికలో చెప్పిన విషయం దాదాపు మొదటి దానిలాగే ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో ఎటువంటి దూకుడు లేదా “ఏమైతేనేంలే” (నిర్లక్ష్యపు) వ్యాఖ్యలు లేవు. దీనిని ఇక్కడ విస్మరించడం సరికాదు:–

“ఈ కావ్యం ఏ విధంగా రూపుదిద్దుకుందో నాకు బాగా తెలుసు, కాబట్టి దీనిని

ప్రజాక్షేత్రంలోకి తీసుకురావడంలో నాకు కొంత విచారం కలగకుండా లేదు.

ఆ ‘విధానం’ ఏమిటో పాఠకులకు త్వరలోనే స్పష్టమవుతుంది; ఎందుకంటే

దీనిలో అపారమైన అనుభవరాహిత్యం, పరిణితి లేకపోవడం మరియు

ఒక పరిపూర్ణమైన రచనకు బదులుగా ఆత్రుతతో కూడిన ప్రయత్నం వల్ల

ఏర్పడే అనేక లోపాలు వారికి కనిపిస్తాయి. మొదటి రెండు భాగాలు,

అలాగే చివరి రెండు భాగాలు కూడా, ముద్రణకు అర్హమైనంత

పరిపూర్ణతను కలిగి లేవని నాకు అనిపిస్తోంది; ఒకవేళ ఏడాది పాటు

వాటిని సరిదిద్దడం వల్ల ఏమైనా ప్రయోజనం ఉంటుందని నాకు అనిపిస్తే,

నేను వాటిని ముద్రించేవాడిని కాదు. కానీ దానివల్ల ప్రయోజనం ఉండదు:

వాటి పునాదులే చాలా బలహీనంగా (ఇసుక మీద కట్టినట్లుగా) ఉన్నాయి.

ఈ ‘చిన్నారి రచన’ అంతరించిపోవడమే సముచితం—అయితే, అది

క్షీణిస్తున్న సమయంలోనే, చిరకాలం నిలిచిపోయే కవిత్వాన్ని

రచించడానికి నేను ప్రణాళికలు వేస్తూ, నన్ను నేను సిద్ధం చేసుకుంటాననే

ఆశ నాకు ఉంది కాబట్టి, ఈ ఆలోచన నాకు మరీ అంత బాధాకరంగా అనిపించడం లేదు.

“ఇలా మాట్లాడటం కాస్త అతివిశ్వాసంగా అనిపించవచ్చు, బహుశా దీనికి

శిక్ష కూడా అర్హమేమో. కానీ సున్నిత మనస్కుడైన ఏ వ్యక్తినీ అటువంటి

శిక్ష విధించడానికి ముందుకు రారు; ఒక గొప్ప లక్ష్యంలో విఫలం కావడం

కంటే భయంకరమైన నరకం మరొకటి ఉండదనే సత్యాన్ని గ్రహించి,

వారు నన్ను నా బాధతో ఒంటరిగా వదిలేస్తారు. విమర్శలను ముందుగానే

అడ్డుకోవాలనే ఉద్దేశంతో నేను దీనిని రాయలేదు; ఆంగ్ల సాహిత్య గౌరవం

పట్ల అంకితభావంతో వ్యవహరించే మరియు పరిశీలించే సమర్థులైన

వారి మనసులను గెలుచుకోవాలనే కోరికతోనే దీనిని రాశాను.” “బాలుని ఊహాశక్తి ఆరోగ్యకరమైనది, మరియు పరిణతి చెందిన పురుషుని ఊహాశక్తి కూడా ఆరోగ్యకరమైనదే. కానీ వాటి మధ్య జీవితంలో ఒక ఖాళీ ఉంటుంది,

ఆ సమయంలో ఆత్మ కల్లోలంగా ఉంటుంది, స్వభావం అనిశ్చితంగా ఉంటుంది, జీవన మార్గం అనిశ్చితంగా ఉంటుంది, ఆశయం మందదృష్టితో ఉంటుంది. దాని నుండే కృత్రిమత్వం పుడుతుంది, మరియు నేను ప్రస్తావిస్తున్న ఆ వ్యక్తులు రాబోయే పేజీలను చదివేటప్పుడు తప్పనిసరిగా రుచి చూడవలసిన వేలాది చేదు అనుభవాలన్నీ ఉంటాయి.

“నేను చాలా ఆలస్యంగా గ్రీస్ యొక్క అందమైన పురాణగాథను స్పృశించి, దాని ప్రకాశాన్ని మసకబార్చలేదని ఆశిస్తున్నాను; ఎందుకంటే నేను దీనికి వీడ్కోలు పలికే ముందు మరోసారి ప్రయత్నించాలనుకుంటున్నాను.”

ఇది ఒక వినయపూర్వకమైన పీఠిక అని ఎవరూ కాదనలేరు; నిజానికి ఇది మరీ వినయపూర్వకంగా ఉంది,

మరియు ఈ కవిత ప్రచురణకు యోగ్యమైనదా కాదా అనే విషయంపై చర్చకు రాగల అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాన్ని ప్రత్యర్థికి అప్పగిస్తుంది. ఇందులో వ్యక్తపరిచిన ఏకైక ఆత్మవిశ్వాసపు ఛాయ ఏమిటంటే—రచయిత చివరికి “జీవించడానికి తగిన పద్యాలను” సృష్టించగలడనే “కొంత ఆశ”—అంతకన్నా తక్కువగా, ఒక కవితను ప్రజల ముందు ఉంచే ఏ వ్యక్తి కూడా ఊహించలేడని చెప్పవచ్చు.

అందువల్ల, కీట్స్ తన విమర్శకుల నుండి శత్రుత్వాన్ని లేదా ప్రతీకారాన్ని రేకెత్తించడానికి ఏమీ చేయలేదని స్పష్టంగా నిర్దోషిగా ప్రకటించాలి; దాడి చేయగల ఏకైక విషయం ఆ కవితే—అది సమర్థించలేనిదని చాలా నిర్మొహమాటంగా ప్రకటించబడింది—లేదా రచయితలోని మరేదైనా అంశం అతని పుస్తకపు అట్టల లోపల కనిపించలేదు. ఈ పీఠిక నిజానికి వినయపూర్వకంగానే కాకుండా పౌరుషంగా కూడా ఉంది; ఇందులో దాస్యభావం గానీ… వినయపూర్వకమైన

అందులో ఒక పదం ఉంది; అయినప్పటికీ, ఆ తర్వాత కీట్స్ తన “ఎండిమియన్”ను పనికిమాలిన రాతగా విమర్శించడం చూసినప్పుడు, తాను రెనాల్డ్స్ అభ్యంతరాల పట్ల కొంచెం తక్కువ వినయంగా ఉండి, ఆ కావ్యంలోని నాలుగు పుస్తకాలలో ఏ ఒక్కటీ “ముద్రణకు అర్హత” లేదని అంత స్పష్టంగా అంగీకరించకుండా ఉండి ఉంటే బాగుండేదని అప్పుడప్పుడు అనుకుని ఉంటాడని నాకు అనిపించక మానడం లేదు. ఒక ప్రతికూల సమీక్షకుడు ఆ అంగీకారాన్ని తప్పకుండా అవకాశంగా తీసుకుంటాడు, మరియు తీసుకున్నాడు కూడా.

కీట్స్ “ఎండిమియన్” కోసం ముద్రించిన ముందుమాటతో, షెల్లీ “ది రివోల్ట్ ఆఫ్ ఇస్లాం” కోసం ముద్రించిన ముందుమాటను పోల్చి చూడటం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.

షెల్లీ, కీట్స్ లాగే, వినయశీలి; తన కవితా ప్రతిభకు సంబంధించిన ఏ ప్రశ్ననైనా తన పాఠకులకే వదిలేశాడు (అయితే, అంతకుముందు ప్రచురించబడిన “అలాస్టర్” బహుశా వీటికి హామీ ఇచ్చి ఉండవచ్చు); కానీ సమీక్షకులు తనను బెదిరించడానికి ఏమాత్రం అవకాశం లేదని అతను దృఢంగా వివరించాడు. నేను కేవలం కొన్ని వాక్యాలకు మాత్రమే చోటు కల్పించగలను:–

నేను ప్రస్తావించిన అనుభవాలు మరియు భావాలు ఒక వ్యక్తిని కవిగా మార్చవు; అవి కేవలం కవుల రచనలను ఆస్వాదించే శ్రోతలుగా లేదా పాఠకులుగా వారిని సిద్ధం చేస్తాయి. నా హృదయంలో కలిగే భావనల వంటి వాటినే ఇతరులలోనూ రేకెత్తించగల సామర్థ్యం—అంటే కవిత్వానికి అత్యంత ఆవశ్యకమైన లక్షణం—నాకు ఎంతవరకు ఉందో నాకు నిజాయితీగా తెలియదు. ప్రస్తుతం నేను ఎవరినైతే ఉద్దేశించి మాట్లాడుతున్నానో, వారిపై నా రచన చూపే ప్రభావం ద్వారానే ఆ విషయం నాకు బోధపడుతుందని నేను సంతృప్త భావనతో ఎదురుచూస్తున్నాను… ఈ కాలపు రచయితల దురదృష్టం ఏమిటంటే, వారు శాశ్వత కీర్తి గురించి పెద్దగా ఆలోచించకుండా, తాత్కాలిక ప్రశంసలు లేదా విమర్శల పట్ల మితిమీరిన స్పందనను కలిగి ఉంటారు. సమీక్షల పట్ల భయంతోనే వారు రచనలు చేస్తుంటారు. కవిత్వం లేని ఆ స్తబ్ధ కాలంలోనే ఈ విమర్శనా విధానం పుట్టుకొచ్చింది. కవిత్వం మరియు దాని శక్తులను నియంత్రించి పరిమితులు విధించే కళ—ఈ రెండూ కలిసి మనుగడ సాగించలేవు… అందుకే, అజ్ఞాత విమర్శలను ఏమాత్రం పట్టించుకోకుండా (హోమర్, షేక్‌స్పియర్ మరియు మిల్టన్ రాసినట్లుగానే) రాయడానికి నేను ప్రయత్నించాను.”

“ఎండిమియన్” (Endymion) పుస్తక ప్రచురణకర్త (బహుశా మిస్టర్ టేలర్ అయి ఉంటారు) ఆ పుస్తకానికి ప్రభావవంతమైన విమర్శకుల నుండి ఎలాంటి స్పందన లభిస్తుందోనని ఆందోళన చెందారు. ఆయన ‘క్వార్టర్లీ రివ్యూ’ సంపాదకుడైన విలియం గిఫోర్డ్‌ను కలిసి, పుస్తకం పట్ల సానుకూల దృక్పథంతో ఉండమని కోరడానికి వెళ్లారు; కానీ అక్కడ ఆయనకు ఏ రకమైన బుజ్జగింపులకూ లొంగని కఠినాత్ముడు (సెర్బెറస్ వంటివాడు) ఎదురయ్యాడు. ‘క్వార్టర్లీ’ పత్రిక యొక్క ఏప్రిల్ 1818 సంచికలో (వాస్తవానికి ఇది సెప్టెంబర్ వరకు ప్రచురితం కాలేదనిపిస్తుంది) ఒక విమర్శనాత్మక వ్యాసం వచ్చింది; కీట్స్ పేరు మరియు కీర్తితో ముడిపడి అది అపఖ్యాతికరమైన రీతిలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. గిఫోర్డ్ స్వయంగా దీని రచయితగా పరిగణించబడతారు. ఈ విమర్శనా వ్యాసం లేకుండా కీట్స్ జీవిత ప్రస్థానం గురించిన వివరణ అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోతుంది కాబట్టి, నేను దానిని ఇక్కడ యథాతథంగా పొందుపరుస్తున్నాను. ఇది క్లుప్తంగా ఉండటం దీని ప్రత్యేకత, దీనిని కుదించడం కూడా కష్టం; అయితే లీ హంట్‌కు సంబంధించిన ఒకటి రెండు వివరాలు ఇందులో లోపించాయని నాకు అనిపిస్తోంది. “సమీక్షకులు తాము విమర్శించే రచనలను పూర్తిగా చదవకుండానే విమర్శిస్తుంటారనే ఆరోపణలు తరచుగా వినిపిస్తుంటాయి. ఈ సందర్భంలో, రచయిత చేసే ఆ ఫిర్యాదును ముందే ఊహించి, ఆయన రచనను మేము చదవలేదని నిజాయితీగా ఒప్పుకుంటున్నాము. అలాగని మేము మా బాధ్యతను విస్మరించామని కాదు; వాస్తవానికి, ఆ కథ ఎంత అసాధారణంగా (మానవమాత్రులకు సాధ్యం కాని రీతిలో) అనిపిస్తుందో, దాన్ని చదివి ముగించడానికి మేము కూడా దాదాపు అంతటి అసాధారణ ప్రయత్నమే చేశాము. కానీ, మా పట్టుదలనంతా కూడగట్టుకుని ప్రయత్నించినప్పటికీ, నాలుగు భాగాలుగా ఉన్న ఈ ‘కావ్య-ప్రణయ గాథ’ (Poetic Romance)లో మొదటి భాగాన్ని దాటి ముందుకు సాగలేకపోయామని ఒప్పుకోక తప్పడం లేదు. మాలో ఉన్న ఈ శక్తిహీనతకు (లేదా అది ఏమైనా కావచ్చు) మేము చాలా చింతించేవారమే, కానీ ఒక ఊరట కలిగించే విషయం ఉంది: అదేమిటంటే, మేము ఎంతో శ్రమించి చదివిన ఆ మొదటి భాగం యొక్క అర్థం గురించి మాకు ఎంత అవగాహన ఉందో, అసలు చదవని మిగిలిన మూడు భాగాల గురించి కూడా అంతే అవగాహన ఉంది—అంటే ఏమీ లేదు.

“మిస్టర్ కీట్స్ (అదే ఆయన అసలు పేరు అయితే—ఎందుకంటే, స్పృహలో ఉన్న ఏ మనిషైనా ఇలాంటి అసంబద్ధమైన రచనకు తన అసలు పేరును జతచేస్తాడా అని మాకు సందేహం కలుగుతోంది) — రచయితకు భాషా సామర్థ్యం, ఊహాశక్తి లేదా ప్రతిభ లేవని మేము అనడం లేదు. ఆయనకు అవన్నీ ఉన్నాయి; కానీ దురదృష్టవశాత్తు, ఆయన ‘కాక్నీ పొయెట్రీ’ (Cockney Poetry) అని పిలువబడే ఒక కొత్త కవితా ధోరణికి అనుచరుడిగా ఉన్నారు. అత్యంత అసంబద్ధమైన భావాలను, అత్యంత అసభ్యకరమైన లేదా ముతక భాషలో చెప్పడమే ఈ ధోరణి యొక్క లక్షణం అని చెప్పవచ్చు.” “గత సంచికలో మనం గమనించినట్లుగా, ఈ సాహిత్య ధోరణికి లేదా వర్గానికి మిస్టర్ లీ హంట్ ప్రధాన మార్గదర్శిగా (hierophant) నిలవాలని ఆశిస్తున్నారు… ఈ రచయిత మిస్టర్ హంట్ శైలిని అనుకరించేవారే అయినప్పటికీ, ఆయన కంటే మరింత అస్పష్టంగా, దాదాపు అంతే కఠినమైన శైలితో, రెట్టింపు విస్తృతమైన వివరణలతో మరియు పది రెట్లు ఎక్కువ విసుగు పుట్టించేలా, అసంబద్ధంగా రాస్తుంటారు. మిస్టర్ హంట్ విమర్శకుడిగా తనను తాను ఊహించుకుని, తన సొంత ప్రమాణాలతో తన కవిత్వాన్ని అంచనా వేసుకునే సాహసం చేసినప్పటికీ, ఆయన రచనలలో సాధారణంగా ఒక అర్థం ఉండేది. కానీ మిస్టర్ కీట్స్ ఉదాహరణలతో సమర్థించుకోవాల్సిన సిద్ధాంతాలేవీ ప్రతిపాదించలేదు. కాబట్టి, ఆయన రాసే అర్థరహితమైన విషయాలు పూర్తిగా అకారణమైనవి; కేవలం రాయడం కోసమే ఆయన అలా రాస్తుంటారు. మిస్టర్ లీ హంట్ యొక్క విపరీతమైన విమర్శల ప్రభావానికి లోనైన ఆయన, ఆ విమర్శల కంటే మిన్నగా తన కవిత్వంలో పిచ్చిని ప్రదర్శిస్తుంటారు.

“మిస్టర్ కీట్స్ తన పీఠికలో, ఈ కావ్యం ప్రత్యేక పరిస్థితులలో రూపుదిద్దుకుందని సూచించారు. ‘నా అంతట నేను తెలుసుకున్న విషయం ఏమిటంటే…’ అని ఆయన పేర్కొంటూ, ఆ ప్రక్రియను వివరిస్తారు. మేము వినమ్రంగా ఆయనను క్షమించమని కోరుతున్నాము, కానీ ఇది మాకు అంత స్పష్టంగా అనిపించడం లేదు; ఆయన ఉద్దేశం ఏమిటో మాకు నిజంగా అర్థం కావడం లేదు. అయితే, తర్వాతి భాగం మరింత అర్థమయ్యేలా ఉంది. ‘మొదటి రెండు భాగాలు, అలాగే చివరి రెండు భాగాలు కూడా, ముద్రణకు అర్హమైనంత పరిపూర్ణతను కలిగి లేవని నాకు అనిపిస్తోంది.’ అంటే, ఆయన సొంత అభిప్రాయం ప్రకారం కూడా ‘మొదటి రెండు భాగాలు’ ప్రచురణకు పనికిరావు, ‘చివరి రెండు భాగాలు’ కూడా అదే స్థితిలో ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది. రెండు మరియు రెండు కలిస్తే నాలుగు అవుతాయి కాబట్టి, మొత్తం పుస్తకాల సంఖ్య అదేనని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఆ మొత్తం రచనపై మాకు ఒక స్పష్టమైన మరియు సరైన అంచనా లభిస్తుంది.”

అయితే, మిస్టర్ కీట్స్ ఈ ‘అపరిపక్వమైన మరియు ఆవేశపూరితమైన రచన’పై వచ్చే విమర్శలను తానే స్వయంగా అత్యంత ఆవేశపూరితమైన మాటలతో ఖండించారు. ఆయన తన ఊహలను భయపెట్టే ఆ విమర్శలనే ‘ఘోర నరకం'[14] నుండి తనను మినహాయించమని కోరి ఉండకపోతే; సరైన మార్గంలో నడిపించాల్సిన లేదా కనీసం తప్పు మార్గం గురించి హెచ్చరించాల్సినంత ప్రతిభ ఆయనలో మాకు కనిపించకపోయి ఉంటే; మరియు చివరగా, మానసిక క్రమశిక్షణ అత్యవసరమైన వయసులోనూ, స్వభావంతోనూ ఉన్నానని ఆయన మాకు చెప్పకపోయి ఉంటే—మేము ఆయనకు ఆ విమర్శల బాధను కలిగించేవారము కాదు. “ఈ కథ గురించి మాకు చాలా తక్కువ మాత్రమే అర్థమైంది. ఇది పౌరాణిక ఇతివృత్తంతో కూడినట్లుగా, బహుశా డయానా మరియు ఎండిమియన్ల ప్రేమగాథకు సంబంధించినట్లుగా అనిపిస్తుంది; కానీ ఈ రచన యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం మాకు పూర్తిగా అంతుచిక్కకపోవడంతో, దీని గురించి కచ్చితంగా ఏమీ చెప్పలేము. కాబట్టి, దీని శైలి మరియు ఛందస్సును తెలిపే కొన్ని ఉదాహరణలను అందించడంతోనే మేము సరిపెట్టుకోవాల్సి వస్తోంది. ఇక్కడ కూడా మేము అయోమయానికి గురయ్యాము. మొదట్లో, మిస్టర్ కీట్స్ ‘బౌట్స్ రైమ్స్’ (చివరన ప్రాసలు వచ్చేలా పదాలను కూర్చి ఆడే ఆట) అనే అంతులేని ఆటతో కాలక్షేపం చేస్తూ పాఠకులను విసిగిస్తున్నారని మాకు అనిపించింది; కానీ మాకు సరిగ్గా గుర్తుంటే, ఆ ఆటలో ఒక ముఖ్యమైన నియమం ఉంది: పూరించిన ప్రాస పదాలకు ఒక అర్థం ఉండాలి. కానీ మన రచయిత రచనలో, మేము ఇంతకు ముందే సూచించినట్లుగా, ఎటువంటి అర్థం కనిపించదు. ఆయన ఏదో ఒక పంక్తిని యాదృచ్ఛికంగా రాస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది; ఆ తర్వాత, ఆ పంక్తి రేకెత్తించిన భావనను కాకుండా, ఆ పంక్తి చివరన ఉన్న ‘ప్రాస’ పదం సూచించే భావనను ఆయన అనుసరిస్తారు. ఈ పుస్తకం మొత్తంలో ఒక సంపూర్ణ భావనను కలిగి ఉన్న కనీసం ఒక్క జంట పంక్తులు (couplet) కూడా కనిపించవు. ఆయన ఒక విషయం నుండి మరొక విషయానికి మారుతుంటారు; అయితే ఈ మార్పు భావాల అనుబంధం వల్ల కాకుండా, కేవలం శబ్దాల అనుబంధం వల్ల జరుగుతుంది. ఈ రచన అంతా అర్థ-పాదాలతో (hemistichs) కూడి ఉంది; ఆ పాదాలు కేవలం వాటిని నడిపించే ప్రాస పదాల ఒత్తిడి వల్లనే రచయితకు బలవంతంగా స్ఫురించాయని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.

“అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ఉదాహరణగా కాకుండా, ఎటువంటి సందేహానికీ తావులేని ఒక ఉదాహరణగా, ఈ కావ్యం ప్రారంభంలోని ఒక భాగాన్ని మేము ఎంచుకుంటున్నాము.

‘సూర్యుడు, చంద్రుడు,

పాత మరియు లేత చెట్లు – గొర్రెలకు నీడనిచ్చే వరంలా చిగురించడం;

అలాగే డాఫోడిల్ పూలు, అవి నివసించే పచ్చని ప్రకృతి;

వేసవి తాపాన్ని తట్టుకునేలా చల్లని ఆశ్రయాన్ని ఏర్పరచుకునే స్వచ్ఛమైన సెలయేళ్లు;

అందమైన కస్తూరి గులాబీలతో (musk-rose) నిండిన అటవీ ప్రాంతం;

మరియు గొప్ప వీరుల మరణానంతర స్థితి గురించి మనం ఊహించుకునే వైభవం కూడా అలాంటిదే,’ మొదలైనవి.” ఇక్కడ ఇది స్పష్టమవుతోంది, ‘చంద్రుడు’ అనే పదం, భావన కాదు,

సాధారణమైన గొర్రెలను మరియు వాటి నీడగల వరాన్ని_ సృష్టిస్తుంది, మరియు ‘మహోన్నత మృతుల శాపాలు’

ఆ ‘సుందరమైన కస్తూరి గులాబీ పువ్వులు’ లేకపోతే

ఎన్నడూ చొరబడి ఉండేవి కావు.

“మళ్ళీ–

‘ఎందుకంటే అది ఉదయం. అపోలో యొక్క ఊర్ధ్వ అగ్ని

ప్రతి తూర్పు మేఘాన్ని ఒక వెండి చితిగా మార్చింది

ఎంత స్వచ్ఛమైన కాంతితో అంటే దానిలో

ఒక విషాద ఆత్మ సులభంగా గెలవగలదు

విస్మృతిని, మరియు తన సూక్ష్మ సారాన్ని కరిగించి

గాలిలోకి కలిపేయగలదు. వర్షపు వాసనగల ఎగ్లాంటైన్

ఆ చక్కగా ఆకర్షించే సూర్యునికి మితమైన మాధుర్యాన్ని ఇచ్చింది;

పిట్ట అతనిలో లీనమైపోయింది; చల్లని సెలయేళ్ళు ప్రవహించి

గడ్డిలో తమ అతిశీతల బుడగలను వెచ్చబరచుకున్నాయి;

పర్వతాలపై మనిషి స్వరం వినిపించింది: మరియు ప్రకృతి జీవాలు, అద్భుతాల సమూహం

పదింతలు స్పందించి

ఈ సూర్యోదయాన్ని మరియు దాని పురాతన వైభవాలను అనుభూతి చెందింది.’

ఇక్కడ అపోలో అగ్ని మేఘాలతో ఒక చితిని—వెండి వర్ణపు చితిని—సృష్టిస్తుంది,

దానిలో ఒక ఆత్మ విస్మృతిని పొంది, తన సారాన్ని సూక్ష్మంగా కరిగించుకోగలదు;

మరియు సువాసనగల ఎగ్లాంటైన్ సూర్యునికి మాధుర్యాన్ని ఇస్తుంది,

మరియు చల్లని సెలయేళ్ళు గడ్డిలోకి ప్రవహించాయి;

ఆ తర్వాత, నూతనంగా జన్మించిన రోజు యొక్క పురాతన మహిమలను అనుభూతి చెందడానికి, ఆ సమూహం యొక్క స్పందన పది రెట్లు అధికమై స్పందించింది, మొదలైనవి.

ఇంకొక ఉదాహరణ–

‘ఏకాంత ఆలోచనల కొరకు, ఊహకు అందని ఆ నిలయంగా నిశ్చలంగా ఉండు, అటువంటి ఆలోచనలు భావనను తప్పించుకొని

స్వర్గపు సరిహద్దుల వరకు తీసుకువెళ్తాయి,

అప్పుడు నగ్నమైన మెదడును వదిలిపెట్టు; పులియబెట్టే పదార్థంలా నిశ్చలంగా ఉండు

అది ఈ మొద్దుబారిన, మట్టిముద్దల నేలలో వ్యాపిస్తూ,

దానికి ఒక దివ్యమైన స్పర్శను–ఒక నూతన జన్మను ఇస్తుంది.’

_నివాసం_, _తప్పించుకోవడం_–స్వర్గం_, _పులియబెట్టే పదార్థం_–_భూమి_, _జన్మ_–ఇలా,

ఆరు పదాలలో, ఆరు పంక్తుల సారాంశం ఇదే.

ఇప్పుడు మనం రచయిత యొక్క పద్యరచన అభిరుచిని పరిశీలిద్దాం. అతను నిజానికి ఒక వాక్యం రాయలేడు, కానీ బహుశా ఒక పంక్తిని అల్లగలడేమో. చూద్దాం. మన ఆంగ్ల వీర ఛందస్సుపై అతనికున్న ఛందస్సు భావనలకు ఈ క్రిందివి కొన్ని నమూనాలు:

‘దేవాలయం వలె ప్రియమైనది, చంద్రుడు కూడా అంతే,

భావ కవిత్వం, అనంతమైన వైభవాలు.

‘కలుపు మొక్కలలో దాగివున్న వేళ్ళన్నీ ఎంత సమృద్ధిగా ఉన్నాయో.

‘ఏదో వింత చరిత్రకు చెందినది, పంపగల శక్తివంతమైనది.

‘గాఢమైన మత్తుకు ముందు.

‘ఆమె కండువా రెపరెపలాడే మండపంలోకి.

‘నా ప్రయాణం కోసం మొండి కాన్వాస్ సిద్ధమైంది.

‘ఎండిమియన్, ఆ గుహ రహస్యమైనది

డెలోస్ ద్వీపం కన్నా. ఇక్కడి నుండి ప్రతిధ్వని రేకెత్తిస్తుంది

నిట్టూర్పులు కాదు, నిట్టూర్పుల వంటి వెచ్చని ముద్దులు, లేదా తేలికపాటి శబ్దం

నీ దువ్వే చేతి శబ్దం, అది ప్రయాణిస్తూ విసుగు పుట్టిస్తుంది

మరియు నా చిక్కుముడిలాంటి జుట్టు గుండా వణుకుతుంది.’

ఈపాటికి మన పాఠకులకు అతని వాక్యాల అర్థం, పంక్తుల నిర్మాణం గురించి చాలా వరకు సంతృప్తి కలిగే ఉంటుంది. ఇప్పుడు మేము, మిస్టర్ లీ హంట్‌ను అనుకరిస్తూ, అతను మన భాషను అలంకరించడానికి ఉపయోగించిన కొన్ని కొత్త పదాలను వారికి పరిచయం చేస్తున్నాము.

తాబేళ్లు తమ స్వరాలను ఉద్వేగపరుస్తాయని; ఒక పందిరి గూడు కట్టబడిందని, మరియు ఒక స్త్రీ జుట్టును గుండ్రంగా అలంకరించారని మనకు చెప్పబడింది; మరియు, ఈ విధంగా క్రియలుగా మారిన నామవాచకాల స్థానంలో, మిస్టర్ కీట్స్ గొప్ప సృజనాత్మకతతో, ‘మనుషులు-నత్తలు’, ‘మానవ సర్పత్వం’, ‘ఆనందం యొక్క తేనె స్పర్శ’, ‘భార్యలు అవసరాలు సిద్ధం చేస్తారు’ వంటి కొత్త పదాలను సృష్టిస్తాడు.

ఆ తర్వాత అతను క్రియా విశేషణాలు అనే వాటి సహజ తోకలను కత్తిరించి, వాటి నుదుటికి అంటించడం ద్వారా కొత్త క్రియలను రూపొందించాడు.

అందువలన ద్రాక్షారసం మిణుకుమిణుకుమన్నది, జనసమూహం వెంబడించినది, మరియు రాత్రి

ఆవరించినది; గాలి పైకి వీస్తుంది, మరియు గంటలు క్రిందికి కుంగిపోయాయి. కానీ,

అతను క్రియలలో కొన్ని క్రియా విశేషణాలను చేర్చినట్లయితే,

అతను మూల పదం నుండి వేరు చేసిన క్రియా విశేషణాలు మరియు క్రియా విశేషణాలతో భాషను పూరిస్తాడు.

అందువల్ల ఒక స్త్రీ ఆయాసపడుతూ, దగ్గరగా గుసగుసలాడుతుంది,

నిశ్శబ్దం చేయమని సైగలు చేస్తుంది, మరియు తన పడవను అలలున్న చిన్న సముద్రపు అంచులోకి నడుపుతుంది,

ఒక జల్లు హాయిగా కురుస్తుంది, మరియు ఒక రాబందు తన తోకను విప్పి ఉంటుంది.

“అయితే, మిస్టర్ లీ హంట్ మరియు అతని అమాయకపు శిష్యుని గురించి ఇక చాలు. ఒకవేళ ఎవరైనా సాహసించి ఈ ‘కావ్య గాథ’ను (Poetic Romance) కొనుగోలు చేసి, మాకంటే ఎక్కువ సహనంతో మొదటి భాగాన్ని దాటి చదివి, అందులోని అర్థాన్ని గ్రహించగలిగేంత అదృష్టవంతులైతే, ఆ విషయాన్ని మాకు తెలియజేయాలని వారిని కోరుతున్నాము. అప్పుడు మేము నిరాశతో వదిలివేసిన ఈ పనిని తిరిగి చేపట్టి, మిస్టర్ కీట్స్ పట్ల మరియు మా పాఠకుల పట్ల తగిన విధంగా సరిదిద్దుకునే ప్రయత్నం చేస్తాము.”

‘ది క్వార్టర్లీ రివ్యూ’లో వచ్చిన అత్యంత అపఖ్యాతి పాలైన వ్యాసం ఇది. దానిలోని అంశాలను పూర్తి నిష్పాక్షికతతో పరిశీలిస్తే, “ఎండిమియన్” (Endymion) కావ్యం అస్తవ్యస్తంగా మరియు అస్పష్టంగా ఉందన్న ఆరోపణలో తప్పేమీ లేదని చెప్పక తప్పదు; కీట్స్ తన ప్రాసల (rhymes) ప్రభావానికి లోనై సులభంగా దారి తప్పారని (లీ హంట్ స్వయంగా తన వ్యాఖ్యలలో దీనిని అంగీకరించారు); అనేక పదాలు కొత్తగా సృష్టించబడ్డాయని, అవి కూడా సరిగా లేవని; అలాగే పద్య రచనలో లోపాలు ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు—అయితే, ఛందస్సు సరిగా లేవని ‘ది క్వార్టర్లీ’ ఉదహరించిన కొన్ని పంక్తులు, సరైన ఒత్తిడితో చదివినప్పుడు నిర్దోషంగా లేదా శ్రావ్యంగా కూడా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, ఆ వ్యాసం ఒక నీచమైన మరియు అసహ్యకరమైన రచన; ఎందుకంటే, గొప్ప కవితా ప్రతిభను ప్రదర్శించే ఒక రచనను అది ఎగతాళి చేస్తూ తక్కువ చేసి చూపింది; అంతేకాకుండా, కవిగా కీట్స్ గురించి చేసిన నిజాయితీతో కూడిన (ఎంత కఠినమైనదైనా సరే) విశ్లేషణ కాకుండా, కవిత్వం రాసే ప్రత్యర్థి రాజకీయ నాయకుడైన హంట్ పట్ల మరియు అతనితో సాన్నిహిత్యం ఉన్నవారి పట్ల స్పష్టమైన దురుద్దేశంతో చేసిన దాడిలా అది కనిపిస్తుంది. “ఎండిమియన్”లోని గుణదోషాల మధ్య ఉండాల్సిన సమతుల్యతను దెబ్బతీయడం అనేది అత్యుత్తమంగా భావించినా ఒక మూర్ఖపు చర్యే; ఇక రచయిత రాసిన ముందుమాటను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత చూస్తే, అది ఒక క్రూరమైన చర్యగా కనిపిస్తుంది. మరియు అన్నింటికన్నా దారుణంగా, హంట్ యొక్క రాజకీయ కప్పును మత్తుమందుతో నింపే ఉపాయంగా, కీట్స్ యొక్క కవితా కప్పులో దూషణల విషాన్ని పోసినప్పుడు, అది ఒక పక్షపాతపూరిత నీచ చర్య.

షెల్లీ యొక్క “అడోనైస్” ఇత్తడి ఫలకంపై శాశ్వతమైన మరియు తప్పించుకోలేని సాహిత్య రికార్డు చెక్కబడిన ఈ చర్యపై ఇకపై మాటలు వృధా చేయనవసరం లేదు.

_ది క్వార్టర్లీ రివ్యూ_ లోని దాడితో పాటు _బ్లాక్‌వుడ్స్ మ్యాగజైన్_ లో కూడా దాడులు జరిగాయి. _ది క్వార్టర్లీ_ విమర్శనాత్మకంగా మరియు దురుద్దేశంతో ఉంటే,

_బ్లాక్‌వుడ్_ నీచంగా అవమానించేదిగా ఉండేది.

అక్టోబర్ 1817లో స్కాచ్ పత్రికలో “ఆన్ ది కాక్నీ స్కూల్ ఆఫ్ పొయెట్రీ” అనే వ్యాసాల పరంపర ప్రారంభమైంది, ఇది ప్రధానంగా, మరియు నిందాపూర్వకమైన తీవ్రతతో, లీ హంట్‌కు వ్యతిరేకంగా లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

ఈ పరంపరలోని 4వ సంచిక ఆగష్టు 1818లో వెలువడింది, మరియు అది కీట్స్‌పై తీవ్రమైన నిందగా మారింది. బ్లాక్‌వుడ్ చేయగలిగిన అత్యుత్తమ పరిహాసం ఏమిటంటే, అతన్ని జానీ కీట్స్ అని పిలవడం, మరియు అతను ఒక “వైద్యునికి” సహాయకుడిగా ఉన్నాడని ప్రస్తావించడం మాత్రమేనని చూపించడానికి, నేను దానిలోని సంకుచిత హాస్యాన్ని ఉపయోగించుకోను. ఈ పత్రాల రచయిత తన పేరును Z అని సంతకం చేశాడు, ఎందుకంటే అతను నిస్సందేహంగా తన గుర్తింపును దాచుకోకుండా ఇతరులను దూషించడానికి చాలా గొప్పవాడు మరియు ధైర్యవంతుడు; హంట్ ఎంతగా ఒత్తిడి చేసినప్పటికీ, అతను తన గుర్తింపును బయటపెట్టడానికి అంగీకరించలేదు. Z అనే వ్యక్తి సర్ వాల్టర్ స్కాట్ అల్లుడు, ఆ తర్వాత ‘ది క్వార్టర్లీ రివ్యూ’ సంపాదకుడైన లాక్‌హార్ట్ అని చెప్పబడింది; ఈ వాదనకు ఒక అసహ్యకరమైన అనుబంధం ఏమిటంటే—మేము దానిని నమ్మకూడదని గట్టిగా కోరుకుంటున్నాము—ఆ వ్యాసాలను రూపొందించడంలో స్కాట్ స్వయంగా చురుకైన సహాయం అందించాడు. మరో కథనం ప్రకారం, మొదట Z అనే వ్యక్తి జాన్ విల్సన్ (క్రిస్టోఫర్ నార్త్), దీనిని విలియం బ్లాక్‌వుడ్ సవరించాడు, కానీ కీట్స్‌పై ఉన్న వ్యాసం లాక్‌హార్ట్ కారణంగా వచ్చింది.

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -4-10-26-ఉయ్యూరు