వీణా ధనం(త్రివేణి)

రచన: దివంగత శ్రీపాద రామమూర్తి-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

[ఈ వ్యాసం ప్రచురణ వెనుక ఒక విషాద ఘట్టం ఉంది. ధనమ్మాళ్‌కు ఈ ఘన నివాళులర్పించిన రామమూర్తి, త్రివేణి పత్రికకు ఆ వ్యాసం పంపిన వారం రోజులకే, నవంబర్ నెల మొదట్లోనే కన్నుమూశారు. ఆయన మద్రాసు శాసనసభకు ముఖ్య విలేకరిగా పనిచేశారు, మరియు ఒక నిష్ణాతుడైన పండితుడు, విమర్శకుడు కూడా. ఆయనకు లలిత కళలంటే ఎంతో ఇష్టం. త్రివేణి, ది హిందూ మరియు ఇతర పత్రికలకు ఆయన అందించిన రచనలను ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ ఆసక్తిగా చదివేవారు. ఆయన రూపంలో దక్షిణ భారతదేశం ఒక గొప్ప సంగీత విద్వాంసుడిని కోల్పోయింది.–కె.]

ఆధునిక జీవితపు హడావిడి, దాని బహుముఖ కార్యకలాపాలు, వేగంగా మారుతున్న విలువల నడుమ, అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా స్వచ్ఛమైన, నిష్కళంకమైన శాస్త్రీయ సంగీత సారాన్ని మాత్రమే స్వీకరించి, ఆస్వాదించి, ఆకళింపు చేసుకుని, వివేకవంతులైన ప్రపంచానికి అందించిన వీణారంగపు పట్టాభిషిక్త రాణి శ్రీమతి ధనమ్మాళ్ గారి మరణంతో కలిగిన అపారమైన నష్టాన్ని మనం పూర్తిగా గ్రహించలేకపోవచ్చు. ఆమె రమ్యమైన రాగాలు, వృత్తిపరమైన మరియు ఔత్సాహిక సంగీత ప్రియులైన రెండు తరాల మేధావులపై అడ్డుకోలేని ఆకర్షణను కలిగించాయి. దివంగత తిరుక్కోడిక్కావల్ కృష్ణ అయ్యర్ మరియు ట్రిచి గోవిందస్వామి పిళ్ళై వంటి ప్రముఖ దిగ్గజాలు, మార్గదర్శకులకు ఆమె ఆరాధ్య ఆదర్శంగా నిలిచారు. ఆమె ఉన్నత శ్రేణి సంగీత నిపుణులకు సైతం అతీతమైన కళాకారిణి, మరియు రాగ కళ యొక్క అత్యున్నత రూపాల వ్యాఖ్యానం, వివరణ రంగంలో సర్వోన్నతంగా నిలిచారు. ఆమె నైపుణ్యం గల చేతులలో వీణ ఒక కొత్త జీవాన్ని, శక్తిని, పరిధిని, ఆకర్షణను సంతరించుకుంది; ఆమె ఆ వాద్యానికి ప్రాణం పోస్తున్నట్లుగా అనిపించేది; ఆమె మంత్రముగ్ధులను చేసే సంగీతంలోని మాయ మమ్మల్ని ఇంతవరకు తెలియని, అనుభూతి చెందని, గ్రహించలేని పారవశ్యపు, స్వప్నమయ ప్రశాంతత యొక్క దివ్యలోకాలకు తీసుకువెళ్ళేది. వీణ యొక్క స్వర సూక్ష్మతలు అత్యంత ప్రభావవంతంగా వినబడే తన సొంత గదిలోని అనియంత్రిత స్వేచ్ఛలో ఆమె అత్యుత్తమంగా రాణించేది. శుక్రవారాల్లో, భారతదేశంలోని ఈ మరియు ఇతర రాష్ట్రాల నుండి, కొన్నిసార్లు ఇతర ఖండాల నుండి కూడా వచ్చే సంగీతకారులు, ఔత్సాహికులు మరియు కళాభిమానులకు, స్త్రీపురుషులకు ఆమె ఇల్లు ఒక పుణ్యక్షేత్రంగా ఉండేది; చివరిగా వచ్చిన ప్రముఖ విదేశీ సందర్శకుడు డాక్టర్ ఆర్నాల్డ్ బేక్. సంగీతంలో అపారమైన ప్రావీణ్యం కలిగినప్పటికీ, ఆమె తన జీవిత చరమాంకం వరకు ఎంతో ఉత్సాహంతో, నిష్ఠతో, ఒక పవిత్ర సేవాభావంతో తన కళను ఆరాధించారు. సంగీత దేవత పట్ల ఆమెకు ఉన్న భక్తిపూర్వక గౌరవం, తన అద్భుతమైన సంగీతాన్ని ఆలపించే ముందు ఆమె సృష్టించే ప్రశాంతమైన వాతావరణం, భావరాగభరితమైన మధుర స్వరాల నిరంతర ప్రవాహం, మరియు అందులోని వైవిధ్యభరితమైన మెరుగులు—ఇవన్నీ శ్రోతలను మంత్రముగ్ధులను చేసేవి. వారిని లౌకిక జీవితంలోని సంఘర్షణలు, చింతల నుండి పైకి లేపి, ఒకానొక ఆనందమయ, శాశ్వతమైన ఉన్నత స్థితికి చేర్చేవి. ఇంతగా ప్రశంసలు పొందిన ఆమె సంగీతంలోని ప్రత్యేకత ఏమిటి? వందలాది మంది విద్యావంతులు, కళాభిజ్ఞులు కేవలం గంటసేపు ఆమె గానాన్ని వినడం కోసం ఎటువంటి కష్టాలనైనా భరించడానికి ఎందుకు సిద్ధపడేవారు? ఈ ప్రశ్నకు పూర్తిస్థాయిలో, సంతృప్తికరంగా సమాధానం చెప్పడం చాలా కష్టం; ఎందుకంటే, నిజమైన కళ తనలోని కళా నైపుణ్యాన్ని బయటకు తెలియకుండా దాచి ఉంచుతుంది. అటువంటి రహస్యాన్ని పూర్తిగా విశ్లేషించడం నిపుణులకు కూడా సాధ్యం కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆమె సంగీతంలోని ప్రధాన లక్షణాలు, ఆమెకు లభించిన ప్రత్యేక అవకాశాలు, మరియు ఆమె ఒక అనితరసాధ్యమైన శైలిని రూపొందించుకోవడానికి దోహదపడిన విస్తృతమైన రాగ సంపద గురించి పాఠకులకు ఒక అవగాహన కల్పించే ప్రయత్నం ఇక్కడ చేయబడుతోంది.

కళాసారమంతా సరళతలోనే ఉందనే సుప్రసిద్ధ సత్యం, ధనమ్మాల్ సంగీత ప్రదర్శనలో ఎంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుందంటే, పైపైన చూసేవారికి కూడా అది సులభంగానే అర్థమవుతుంది. నిజానికి, ఆమె ఆలపనలను, కృతులను వినే ఎవరికైనా మొదటగా తట్టే అంశం—వాటిలో ఉండే పారదర్శకత, మరియు అవి ఎంతో సహజంగా, లలితంగా సాగిపోయే తీరు. అయితే, ఆమె శైలిని అనుకరించాలని సాహసించే ఏ సంగీతజ్ఞుడైనా, వెంటనే ఒక నిరాశకు లోనవ్వక తప్పదు. ఎందుకంటే, తాను పట్టుకోవాలని ఆశించిన ఆ సంగీత సౌందర్యం ఒక మృగతృష్ణలా, అందని ద్రాక్షలా మిగిలిపోతుందని వారికి త్వరలోనే అర్థమవుతుంది. ఆమె సంగీతం పైకి ఎంతో ప్రశాంతంగా, సులభంగా అనిపించినప్పటికీ, దాని లోతుల్లో అంతుచిక్కని గాంభీర్యం దాగి ఉంటుంది; ఎంతటి మేధావికైనా ఆ లోతులను పూర్తిగా అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు. దశాబ్దాల తరబడి ఆమె సంగీతాన్ని విన్న నిపుణులు కూడా, ఆమె సంగీత ప్రపంచంలోని కనీసం అంచును కూడా అందుకోలేక విఫలమయ్యారు. ఆమె రాగాలలోని సరళత ఎంత గొప్పదంటే, అవి ఎంతో సులభంగా అనిపించినప్పటికీ, వాటిలోని సూక్ష్మతను శాస్త్రీయ విశ్లేషణతో వివరించడం గానీ, లేదా ఎవరైనా అనుకరించడం గానీ అసాధ్యం. వృత్తిపరమైన సంగీతజ్ఞులకు ఆమె ఒక ఈర్ష్యాపాత్రంగా, కళాభిమానులకు ఒక అందని ఆదర్శంగా నిలిచారు. అదే సమయంలో, ఏ దేశంలోనైనా, ఏ కాలంలోనైనా చాలా అరుదుగా ఉండే, అత్యున్నత కళాభిరుచి కలిగిన రసిక హృదయులకు ఆమె సంగీతం ఒక ఓదార్పుగా, ఆరాధనీయమైన కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది. సరళతలో ఉండే ఈ అనితరసాధ్యమైన సౌందర్యం కేవలం సంగీతానికే పరిమితం కాదు; సాహిత్యం, శిల్పం, చిత్రలేఖనం వంటి ఇతర కళారూపాల్లో కూడా ఇది కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు కాళిదాసు, షేక్స్‌పియర్ లేదా రవివర్మలను తీసుకుంటే—వారి రచనల్లోని ఇతివృత్తాలు ఎంతటి గొప్పగా ఉంటాయో, వాటిని వ్యక్తీకరించే పద్ధతులు అంత సరళంగా ఉంటాయి. కానీ, వారి సృజనాత్మకతను ఎవరైనా అనుకరించగలరా? ధనమ్మాల్‌ది ప్రధానంగా ఒక వ్యాఖ్యాన శైలి (interpretation) అని చెప్పవచ్చు, స్వతంత్ర సృజన (creative art) అని ఖచ్చితంగా చెప్పలేకపోయినప్పటికీ, ఈ సత్యం ఆమె విషయంలో కూడా సంపూర్ణంగా వర్తిస్తుంది. ఆమెకు ఇది సాధ్యమైంది, ఎందుకంటే, తన సుదీర్ఘ అనుభవం మరియు విస్తారమైన సంగీత పరిజ్ఞానం వల్ల, ఆమె ప్రతి రాగం యొక్క మూలాన్ని గ్రహించి, ప్రాచీన గురువుల రచనలలో నిక్షిప్తమైన దానిలోని అనేక కోణాలను దృశ్యమానం చేసుకోగలిగింది. ఆ రచనలను నేర్చుకునే ఏ అవకాశాన్నీ ఆమె వదులుకోలేదు. అందుకే ఆమె ప్రదర్శించిన ప్రతి ‘ఆలపణ’ అదే ‘రాగం’ యొక్క ఒక కొత్త కోణాన్ని ఆవిష్కరించింది మరియు ఆమె ప్రదర్శన ఎల్లప్పుడూ నిరంతర తాజాదనం, వ్యక్తిత్వంతో కూడుకుని ఉండేది. ఇటీవలి కాలంలో ఏ విద్వాంసుడికీ ఈ లక్షణం ఉన్నట్లు తెలియదు. అందుకే ఆమె గానంలో ఏకధ్వని లోపించలేదు. ప్రతి ‘రాగం’ యొక్క విశిష్ట లక్షణాలను వ్యక్తపరచడం కన్నా దాచిపెట్టే వికారమైన అదనపు అంశాలతో అది నిండిపోలేదు. ఆమె ప్రధానంగా వాద్యకారిణి అయినప్పటికీ, వివిధ ‘స్వరాల’ శాస్త్రీయ స్వర విలువలను అతిగా ఆరాధించలేదు. ఎందుకంటే ‘రాగభావం’ అనేది కళాత్మకమైనది, భావోద్వేగభరితమైనది, దానిని మొత్తంగా అనుభూతి చెందవచ్చు, ఆస్వాదించవచ్చు మరియు వ్యక్తపరచవచ్చు కానీ, స్పష్టమైన మేధోపరమైన లేదా శాస్త్రీయ విశ్లేషణకు అది అతీతమైనదని ఆమె విశ్వసించారు. ఒక సవాలుగా, ఆమె ఒకసారి ‘ప్రతి మధ్యమ’ మినహా, ఆరోహణ మరియు అవరోహణ స్వరాలన్నింటిలోనూ ‘సావేరి’ (ఒక ప్రసిద్ధ ‘ఔడవ-సంపూర్ణ’) రాగాన్ని, ప్రతి ఫ్రెట్‌పై వంపును తగిన విధంగా ఉపయోగిస్తూ వాయించారు. అయినప్పటికీ, ‘సావేరి’ ప్రతి మలుపులోనూ స్పష్టంగా మరియు నిస్సందేహంగా ప్రతిధ్వనించింది. ఆమె ‘శివ శివ యానరాద’ను వాయించడంలో ప్రత్యేక ఆనందాన్ని పొందుతూ, అందులో వచ్చే ‘గాంధార’ యొక్క స్వర విలువ ఖచ్చితంగా ఏమిటో తన ప్రేక్షకులలోని సంగీత గణిత శాస్త్రవేత్తలను అడిగేవారు. ఉన్నత శ్రేణి కళాకారులందరూ శాస్త్రీయ ‘స్వరం’ యొక్క పరిమితులను గ్రహించి, దానిని తమ కళాత్మక భావనపై ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి అనుమతించకుండా, నేర్పుగా ఉపయోగించాల్సిన ఒక రకమైన ధ్వని పదార్థంగా చూస్తారు.

ఆమె ప్రావీణ్యం సంపాదించిన అనేక ఉత్తర భారతీయ రాగాలకు అదనంగా, దక్షిణ భారతదేశంలో 60 సంవత్సరాలకు పైగా సాగిన సంగీత సృష్టిలో భాగమైన ఆ విశిష్టమైన సంగీత సంపద యొక్క స్వభావాన్ని, పరిధిని ఇప్పుడు మనం అంచనా వేయడానికి ప్రయత్నిద్దాం. ఆమె నిజంగా ఒక రాగాల విజ్ఞాన సర్వస్వం, ఈ రాష్ట్రంలో రెండు మూడు తరాల సంగీత ప్రగతికి ఒక సజీవ నిదర్శనం. స్ఫూర్తిదాయకమైన త్రయం ప్రారంభించిన పునరుజ్జీవనం తరువాత అత్యున్నత స్థాయికి చేరిన శాస్త్రీయ రాగాల సారంతో ఆమె బాల్యంలో పోషించబడింది; పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్, మహా వైద్యనాథ అయ్యర్, కృష్ణ భాగవతార్, భీష్ఢార్ కోయిల్ సుబ్బరాయర్ వంటి కళా దిగ్గజాల మధ్య ఆమె సంగీత యవ్వనాన్ని గడిపి, వారి ఉత్తమ బాణీలను ఆకళింపు చేసుకుంది; జీవితాంతం కర్ణాటక సంగీత ఉన్నత సంప్రదాయాలలో మునిగి, కొత్త రాగాల పట్ల తీరని తపనతో, ఆమె తన సమకాలీనులందరినీ మరుగునపరిచే ఒక సంగీత దిగ్గజంగా ఎదగడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ఆమె అసాధ్యమైన ప్రదర్శనతోనే కాక, ఆమె సంగీత భాండాగారం యొక్క అపరిమితమైన విస్తృతి మరియు గొప్ప వైవిధ్యంతో కూడా ఆమె ఈ ఘనత సాధించింది. ఆమె ప్రారంభ శిక్షణకు దోహదపడిన సంగీత దిగ్గజాల సంఖ్య అపారమైనప్పటికీ, ఆమె జ్ఞానాన్ని సుసంపన్నం చేసి, ఆమె శైలిని తీర్చిదిద్ది, ఆమె కళాత్మక దృష్టిని విస్తృతం చేసిన ‘వాగ్యాకథలు’ పరిధి, లోతు మరియు నాణ్యతలో అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి. భక్తి గీతాలు

వీణ ధనమ్మాల్  గురించి మరిన్ని విశేషాలు

వీణ ధనమ్మాళ్ (తమిళం : வீணை தனம்