నా ఉద్దేశ్యంలో ప్రేమని గురించిన నవల విప్లవాన్ని గురించిన నవల కంటే తక్కువేం కాదు. రచయితకున్న నిజమైన విప్లవాత్మక బాధ్యత ఏమిటంటే తను రాయాలనుకున్న వస్తువుని మరింత బాగా రాయటం

90ల తర్వాత తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మాజికల్‌ రియలిజానికి మార్క్వెజ్‌ పర్యాయపదం అయ్యాడు. 1982లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ తెచ్చిపెట్టిన ‘ఒన్‌ హండ్రెడ్‌ ఇయర్స్‌ ఆఫ్‌ సాలిట్యూడ్‌’ నవలలోని యునైటెడ్‌ ఫ్రూట్‌ కంపెనీ గ్లోబలైజేషన్‌కి ఉదాహరణగా మారింది. గ్రామీణ నేపథ్యం గల మన రచయితలు ఎక్కడో ఖండాంతరాల అవతల మకొండోలో తమ ఊరినీ, తమ ఊరిలో ఉర్సులా వంటి తల్లుల్నీ చూడగలిగారు. మొన్న తన మరణం తర్వాత వేలాది సామాన్య పాఠకులు, రచయితలతో పాటు, కొలంబియా అధ్యక్షుడు, అమెరికన్‌ ప్రెసిడెంట్‌ కూడా సంతాపం ప్రకటించారు. ఇంతగా ఖండాంతర నానా జాతుల సాహిత్య హృదయాలనీ ప్రపంచపు నలుమూలలా కొల్లగొట్టిన మార్క్వెజ్‌ దక్షిణ అమెరియా కొలంబియాలోని ఓ మారుమూల అరాచక రచయిత. తన నవయవ్వనంలో ఎలా రాయాలో తెలీక తబ్బిబ్బయిన మన తోటి తెలుగు కుర్ర రచయితలలాంటి వాడే అయినా, రాయటం కోసం బతికేందుకు దుర్భరమైన కష్టాలకు సిద్ధమవటం, తనదైన రచనా శిల్పాన్ని సాధించటం అందుకు దోహదపడ్డాయి. ఓ మామూలు కథ రాయడానికి 500కి పైగా కాగితాలు తగలేస్తాననే మార్క్వెజ్‌ అంటే, మన రచయితలకు షాక్‌ తగలక తప్పదు. 1983లో సహ రచయిత, తన మిత్రుడు కూడా అయిన మెండోజాకి ఇచ్చిన ఈ ఇంటర్వ్యూలో మార్క్వెజ్‌ అనేక విషయాలను ప్రస్తావించాడు. రష్యా, ఫ్రెంచి, చైనాల తర్వాత, ఇప్పుడు లాటిన్‌ అమెరికన్‌ సాహిత్యం మనల్ని వెంటాడబోతోంది గనుక, మార్క్వెజ్‌ మాటలని జాగ్రత్తగా విని వాటిని మనదైన వాస్తవికతలోంచి ఆలోచించటం, చర్చకు పెట్టటం తెలుగు సాహిత్యానికి తప్పనిసరి. అందులో ఇదొక ప్రయత్నం…

 నువ్వు అలా నవు్ముతావా?

– అవును. రచయిత తన జీవిత కాలంలో రాసేది ఒకే ఒక పుస్తకం అని నవు్ముతాను. అదెన్ని పేర్లయినా తగిలించుకోనీ, ఎన్ని సంపుటాల్లో అయినా రానీ. బాల్జాక్‌, కాన్రాడ్‌, మిల్‌విల్లే, కాఫ్కా ఎవర్నయినా తీసుకో. రాసేది ఒకే పుస్తకం. ఒక్కోసారి రాసిన వాటిలో ఒకదానికి బాగా పేరొచ్చిందనుకో, ఇక ఆ రచయిత ‘ఆ ఒకే ఒక పుస్తకం తాలూకూ రచయిత’గా చరిత్రలో మిగిలిపోతాడు. సెర్యాంటిస్‌ డాన్‌క్విక్సోట్‌ రచయిత. ఆయన రాసిన కథలు ఎవరికి గుర్తున్నాయి? గాటివూలా రచయిత మిగ్యుల్‌ ఏంజెల్‌ ఆసి్ట్రయాస్‌కి ‘ది ప్రెసిడెంట్‌’ నవలా రచయితగానే పేరు. కానీ అది అతని ‘లెజెండ్స్‌ ఆఫ్‌ గాటివూలా’ కంటే గొప్పదేం కాదు.

అలా అయితే, రచయిత ఒకే ఒక పుస్తకం కోసం జీవిస్తాడని అనుకుంటే, నీ సంగతేంటి? నీ ఒకే ఒక పుస్తకం ‘వుకోండో’ పుస్తకమేనా?(వూర్క్యెజ్‌ రచనల్లో తరచూ వచ్చే ఊరి పేరు వుకోండో)

– కాదు. నీకూ తెలుసు. Leaf Storm, One Hundered Years of Solitude ఈ రెండు నవలల్లో వూత్రమే వుకోండో వస్తుంది. మిగతా రచనల నేపథ్యం కొలంబియా తీరాన ఉండే ఒక వూరువుూల పట్నం. అక్కడికి రైలూ, రోడ్డూ ఉండవు. లాంచీలో ప్రయాణమే.

ఫ అయితే నీ ఒకే ఒక పుస్తకం…

– నా ఒకే ఒక పుస్తకం ఏకాంతం. ఏకాంత వాసానికి చెందిన వునిషి. Leaf Storm లో వుుఖ్యపాత్ర బతుకూ చావూ అంతా ఏకాంతంలోనే.No one writes to the colonel లో కల్నల్‌ ఎదురుచూస్తూ.. చూస్తూనే ఉంటాడు. ఎప్పటికీ రాని తన పెన్షన్‌ కోసం. In Evil Hour నవలలో మేయర్‌ కూడా ఏకాంత జీవి. అయితే అతనికిది ‘అధికారం వల్ల వచ్చిన ఏకాంతం.’

 ఏకాంతమే నీ అన్ని రచనలకీ వస్తువయితే దాని వుూలాలు ఎక్కడ నుంచీ వచ్చాయి? నీ బాల్యం నుంచా?

– అది నా ఒక్కడికి సంబంధించింది కాదు. అది అందరి సవుస్య. అయితే ఒక్కొక్కరు ఒక్కోలా దాన్ని ప్రకటించవచ్చు. ఏకాంత భావన చాలావుంది రచనలలోకి చొరబడింది. కొంతవుంది రచయితలకి తెలిసీ – ఇంకొందరికి తెలీక. నీ రచనల్లో కూడా. కాదా?

అవును. నేనూ రాశాను. నీ One Hundered Years of Solitude నవలకి బీజ రూపం నువ్వు ఎప్పుడో రాసిన Leaf Storm లో ఉంది. అప్పటి ఆ యువ వూర్క్వెజ్‌ గురించి ఇప్పుడు నువ్వే వునుకుంటున్నావు?

– జాలి పడతాను. ఎందుకంటే అతను నవలని త్వరత్వరగా వుుగించేశాడు. తను మొదటిసారీ చివరిసారీ రాసేది ఆ నవలే అనుకున్నాడు. అప్పటి తన ప్రపంచ జ్ఞానాన్నంతా – వుుఖ్యంగా తను అమెరికన్‌, యూరోపియన్‌ రచయితల నుంచి నేర్చుకున్న అన్ని మెళకువల్నీ, చవుక్కుల్నీ అందులో ప్రదర్శించాడు.

 ఆ నవల రాసినప్పుడు నీకు ఇరవై రెండేళ్లు. బారాంక్విలా లో ఉండి అందరూ వెళ్లిపోయాక పత్రికాఫీసులో తెల్లార్లూ కూర్చుని రాసుకునే వాడివి.

– అవును. నేనక్కడే ఓ హోటల్‌లో ఉండేవాడిని. అదో వేశ్యల అడ్డా. రూం అద్దె ఒకటిన్నర పెసోలు. ఓ కాలవ్‌ు రాస్తే వుూడు పెసోలు వచ్చేవి. సంపాదకీయం రాస్తే ఇంకో వుూడు. రూం అద్దె క్టటలేని రోజు నా Leaf Storm రాత ప్రతిని హోటల్‌ గువుస్తా దగ్గర తనఖా పెట్టేవాడిని. నేను ఆ కాగితాల కోసం తప్పక తిరిగి వస్తానని అతని నవ్ముకం.

 ఆ నవల అచ్చువేయటం కష్టవుయిందా?

– అవును. ప్రచురణకరర్త దొరకటానికే ఐదేళ్లు పట్టింది. ఓ అర్జెంటినా ఎడిటర్‌ అయితే నువ్వు రచనలు వూనేసి చేపలు పట్టుకోటం వుంచిదని పెద్ద ఉత్తరం రాశాడు.No Body Writes to the Colonel ని ఫ్రాన్స్‌లో గాలివూర్డ్‌ వాళ్లకి పంపాను. దాన్ని రెండో రోజే తిరగ్గొట్టారు.

 నీ రచనా పద్ధతిలో వచ్చిన తేడాల గురించి అడగాలి. Leaf Storm నవలకీOne Hundered Years of Solitude నవలకీ మధ్య రాసినWrites to the Colonel, In Evil Hour, Big Mama’s Funerel నవలల్లో నువ్వు హఠాత్తుగా వాస్తవిక పద్ధతిని ఆశ్రయించావు నీ వ్యూజిక్‌ని వదిలేసి. భాష సూటిగా, శిల్పం సాపుగా చాలా పరిమితుల్ని విధించుకున్నట్టు ఉంటుంది. ఎందుకనీ?

– Leaf Storm రాసినప్పటికి వాస్తవికతను కవితాత్మకంగా పాఠకులకి చేర్చేదే వుంచి నవల అనుకునేవాడిని. అది వచ్చిన కాలం- కొలంబియాలో రక్తసిక్త నిర్బంధం, తీవ్రమైన అణచి వేత అవులవుతున్న కాలం. ‘ఆ పాలకుల క్రూరత్వాన్ని నీ నవల బహిర్గతం చేయలేదు. ఖండించలేదు’ అని నా ‘మిలిటెంట్‌ మిత్రులు’ అనటం మొదలుపెట్టారు. దాంతో నేను ఒక అపరాధ భావనకి గురయ్యాను. అలాంటి భావాల్ని ఇవాళ ఒప్పుకోలేను. అవి సాహిత్యాన్ని తేలిక పరిచే పొరపాటు అభిప్రాయాలు. కానీ అప్పుడే వున్పించిందంటే- దేశం ఎదుర్కొంటున్న తక్షణ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను ప్రతిబింబించటం రచయిత బాధ్యత అని. ఆ దశలో రాసినవే అలాంటివి. అయితే అదృష్టవశాత్తూ నేను త్వరలోనే ఆ దశను దాటి సాహిత్యం గురించిన నా పాత భావనలోకి తిరిగి వెళ్లాను. ఆ రచనలు కొలంబియా జీవన వాస్తవికతను యథాతథంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. అవి రాయడం పొరపాటు అనీ అనుకోను. అయితే వాటిలో వాస్తవికతకు సంబంధించిన దూరదృష్టి లేకపోవటం కన్పిస్తుంది. అవి సూటిగా బల్ల గుద్ది నట్టు ఉంటాయి. అట్టే పరిపక్వం చెందని దశ అది. ఇంకో టేవుంటే ఆ రచనలన్నీ ‘చివరి పేజీతోనే ఖచ్చితంగా వుుగు స్తాయి.’ ఆ రచనా పద్ధతి ఇప్పుడయితే ఇరుకుగా అన్న్పిస్తుంది. అంతకంటే బాగా రాయగలనని అప్పటికే నాకు తెలుసు.

 నీలో ఆ మార్పుకి కారణం ఏమిటి?

– నా రచనల గురించి విశ్లేషించుకోవటం. చాలా కాలం ఆలోచించాక ఒక నిర్ధారణకి వచ్చాను. నేను చేయాల్సిన పని- ఇంకా పెద్ద పని- మిగిలి ఉందని అర్థమయింది. అదేమంటే నా దేశ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను చెప్పటానికి మాత్ర మే నిబద్ధుడిననటం కాదు. అంతకంటే పెద్దదయిన ఈ ప్రపం చాన్నీ దాని వాస్తవికతనూ చెప్పటం. ఆ చెప్పటంలో కూడా నిస్పక్షపాతంగా ఉండటం, దేనివైపూ మొగ్గు చూపకపోవటం. అలా నా స్వానుభవం ద్వారా లాటిన్‌ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా చెలామణి అవుతున్న దాన్ని నేను అంగీకరించలేకపోయాను. అలాంటి సాహిత్య నిబద్ధతలో చాలా సమస్యలున్నాయి. అయితే వ్యక్తిగతంగా నేను రాజకీయ నిబద్ధుడిని. నా రాజకీయ నిబద్ధత నీకు తెలుసు.

 సోషలిజానికా…?

– అవును. నేను సోషలిస్టు ప్రపంచాన్ని కోరుకుంటున్నాను. ఆ సమసమాజం ఇవాళ కాకపోతే రేపు వస్తుందని నమ్ముతున్నాను. అయితే లాటిన్‌ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా పిలవబడుతున్న దానితో ఇంకా చెప్పాలంటే సామాజిక ప్రతిఘటనా నవలా ప్రక్రియతో నాకు విభేదాలున్నాయి. ఎందుకంటే దాని ప్రాపంచిక దృక్పథానికి పరిమితులున్నాయి. అందువల్ల అది తాను ఆశించిన రాజకీయ చర్యలకు ఉపయోగపడదు. సరికదా! అందుకు వ్యతిరేక ఫలితాన్నే ఇస్తోంది. ఎందుకంటే లాటిన్‌ అమెరికన్‌ ప్రజలు నిర్బంధం మీదా అన్యాయాల మీదా గురిపెట్టే నవలలని మించిన సాహిత్యాన్ని ఆశిస్తున్నారు. సాహిత్యం గురించిన వారి అంచనాలు మరింత పెద్దవి. ఎందుకంటే ఆ సమస్యల గురించి వారికి లోతుగా ముందే తెలుసు కాబట్టి. రచయితలు ఏమి రాయాలో రాయకూడదో నిర్దేశించటం ద్వారా రచయితల సృజనాత్మక శక్తికి బంధనాలు వేయటం అనే తప్పుని నా మిలిటెంట్‌ మిత్రులు తెలిసో తెలియకో చేస్తూ ఒక్కోసారి రియాక్షనరీగా కూడా వ్యవహరిస్తున్నారు. నా ఉద్దేశ్యంలో ప్రేమని గురించిన నవల విప్లవాన్ని గురించిన నవల కంటే తక్కువేం కాదు. రచయితకున్న నిజమైన విప్లవాత్మక బాధ్యత ఏమిటంటే తను రాయాలనుకున్న వస్తువుని ‘మరింత బాగా రాయటం’.

 తక్షణ రాజకీయ అవసరాల కోసం రాయటం ఆపావు. సరే,One Hundered Years of Solitude లాంటి వాటిలో మార్మిక వాస్తవికతా పద్ధతిని ఎలా సాధించావు?

– అలా కథ చెప్పే పద్ధతి మా అమ్మమ్మది. ఓ చిన్న మారుమూల పట్టణంలో ఆమె జీవితం గడిచింది. అక్కడ సమ్మకాలకీ మూఢనమ్మకాలకీ తేడా లేదు. వాళ్ల కథలూ కబుర్లూ ఎంత నమ్మశక్యంగా ఉంటాయంటే అవి వాళ్ల రోజువారీ చర్యల్లో భాగం. నేనా రచనా పద్ధతిని కొత్తగా కనుక్కోలేదు. దెయ్యాలూ, భూతాలూ, కల్పనలూ, చిత్రమయిన జబ్బులూ, మంత్ర వైద్యాలూ, మూఢనమ్మకాలూ మా లాటిన్‌ అమెరికన్‌ సమాజానికే ప్రత్యేకం. వాటినే నేను రచనల్లోకి తీసుకువచ్చాను.

భాష దగ్గరికి వద్దాం.One Hundered Years..నవలలో పదజాలం ఘాటుగా, సారవంతంగా, మెరుపుల్లాంటి విన్యాసాలతో నిండి ఉంటుంది. ఆ భాష నీ ఇతర పుస్తకాల్లో అట్టే కన్పించదు. ఎందుకని?

– ఇలా అంటే స్వాతిశయంగా ఉంటుందేమో కానీ ఆ స్థాయిలో నేనే నవలనయినా రాయగలను. కానీ వాటికి ఆ భాష అవసరం లేదు. అందుకే అవి వేరుగా ఉంటాయి.

 ఇదెలా ఉందంటే రచయిత రోజుకో చొక్కాని మార్చినట్లు, ప్రతి పుస్తకానికీ ఒక్కో రకమైన భాష వాడుకోవచ్చు అన్నట్లుంది. భాష రచయిత అస్తిత్వంలో ఒక భాగం కాదా?

– కాదు. రచయిత కాదు భాషని నిర్దేశించేది. వస్తువు తనకవసరమైన భాషను శిల్పాన్నీ ఎంచుకుంటుంది. అందుకే In EVIL Hourలాంటి నా రచనలు సూటిగా పత్రికా విలేఖరి పద్ధతిలో ఉంటాయి.One Hundered Years నవలకి శైలీ, శిల్పం సంపద్వంతంగా ఉండాల్సిన అవసరం వచ్చింది. ఎందుకంటే అది కల్పనాత్మక ఇంద్రజాలిక వాస్తవికతను చిత్రించాలి కనుక- భాష కూడా అలానే ఉండాలి.

 ప్రపంచ సాహిత్య విమర్శకులంతాOne Hundered Years.. నవలని తిరుగులేని ఉత్తమ రచనగా పరిగణిస్తుంటారు. నువ్వు మాత్రం ఎక్కడా దాని గురించి గొప్పగా చెప్పుకోలేదు. అదంటే నీకంతగా ఇష్టం ఉన్నట్లు లేదు…

– అవును. ఇష్టం లేదు. అది నా జీవితాన్ని నాశనం చేసింది. అది అచ్చయ్యాక అంతకు ముందటి నా జీవితాన్ని కోల్పోయాను.

ఎలా?

– అది తెచ్చిన పేరు ప్రఖ్యాతులు. అవి వచ్చాక వాస్తవికతను గ్రహించే సున్నితత్వం పోతుంది. అధికారం చేజిక్కించుకోవటం వల్ల కూడా అదే జరుగుతుంది. దానికయ్యే ఖర్చు స్వంత జీవితాన్ని పణంగా పెట్టటం. అది అనుభవంలోకి వస్తే కానీ అర్థం కాదు.

 ఆ నవలకి దక్కిన బ్రహ్మాండమయిన విజయం న్యాయం కాదంటావు?

– అవును. న్యాయం కాదు. నా దృష్టిలో అది సాపుగా, సరళంగా, మెరుగులద్ది రాసిన నవల. సంక్లిష్టత లేదు. ఫ ఆ నవలని తిరస్కరిస్తున్నావా? – లేదు. కానీ లోకంలో ఉండే చమక్కులూ, అలంకారాలూ అన్నీ కలగలిపి అది రాస్తున్నప్పుడే నాకు తెలుసు.

ఏమని?

– అంతకంటే బాగా రాయగలనని. దాన్ని మించి రాయగలనని..