ప్రాచీన భారతదేశ సామూహిక మానవుడు(త్రివేణి )

(భారతీయ కళా సృష్టి సిద్ధాంతం)

రచన: ఎస్. రామన్ కుట్టి మీనన్-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా నదులు, సముద్రాలపై భారీ వంతెనలు నిర్మించబడ్డాయి. ఒక వంతెన నీటి ఉపరితలంపై కనిపించే దానికంటే ఎంతో గొప్పది. దాని పునాదులు నదీ గర్భంలోని బురదకు వందల అడుగుల లోతున ఉంటాయి. కదిలే బురద యొక్క ఆకలిని తీర్చడానికి, లెక్కలేనన్ని పెద్ద గ్రానైట్ రాళ్లను లేదా వేలాది ఇసుక సంచులను దాని కింద పోస్తారు. వాటి వెనుక కళాత్మకంగా అమర్చిన స్తంభాలు, దూలాలు నిలబడి ఉంటాయి. కానీ ఈ రాళ్లు భూమి యొక్క చల్లని చీకటిలో శాశ్వతంగా పూడ్చిపెట్టబడి, మరచిపోబడతాయి. అదే విధంగా భారతదేశపు గొప్ప వాస్తుశిల్పులు, శిల్పులు, చిత్రకారులు తమ మాతృభూమిలో జీవిస్తారు. వారు శ్రమించి, బాధపడి, ఏ పేరునూ వదలకుండా భూమ్మీద నుండి కనుమరుగవుతారు. కానీ మనకు కనబడే ఈ కీర్తి అంతా వారికే రుణపడి ఉంది.

శతాబ్దాలుగా పోగుపడిన జ్ఞానం మన పూర్వీకులకు బోధించినదేమిటంటే, సామాన్య ప్రజల శ్రేయస్సు కోసం ఆత్మత్యాగం, బాధలు అనుభవించడం ద్వారా మాత్రమే ఆత్మకు అత్యున్నత సంతృప్తిని పొందగలమని, దానినే వారు ధర్మనిర్వహణ అని పిలిచేవారు.

ఒక జాతిని రూపొందించే వ్యక్తులు జీవితంలో వేర్వేరు స్థాయిలలో విజయం, అదృష్టం ఆనందాన్ని పొందుతారు. కానీ వ్యక్తికి లేని కొన్ని లక్షణాలు జాతికి ఉంటాయి. జాతి యొక్క సంస్కృతి, శీలం, ఆలోచనా విధానం, అంతేకాదు దాని హృదయం, మనస్సు  ఆత్మ అనేవి వ్యక్తిగత ప్రత్యేకతల గందరగోళానికి ప్రభావితం కాకుండా స్థిరంగా ఉంటాయి. విచిత్రం ఏమిటంటే, జాతి వ్యక్తులతో నిర్మించబడినప్పటికీ, అది వ్యక్తులతో సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా ఆలోచిస్తుంది  పనిచేస్తుంది. అందువల్ల, గాంధీని ‘భారతదేశపు ఆత్మకు ప్రతిరూపం’ అని స్లోకోంబ్ వర్ణించడం కేవలం ఒక భావోద్వేగపూరితమైన వ్యాఖ్య మాత్రమే కాదు, అది ఒక కఠోరమైన శాస్త్రీయ సత్యం.

జాతికి ఒక వ్యక్తిత్వం ఉన్నప్పుడు, ఆ వ్యక్తిత్వం ఆలోచనలలో  చర్యలలో వ్యక్తమవ్వదా? ‘సమిష్టి మానవుడు’ అని పిలవబడే జాతి, ప్రాచీన భారతదేశంలో ఉండేది  నేడు సోవియట్ రష్యాలో ఉంది. జర్మన్ జాతి ఎల్లప్పుడూ తనదైన ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రదర్శించింది. భారతదేశంలోని భారీ రాతి నిర్మాణాలు  హిందూ మతం కూడా భారత సమిష్టి మానవుని యొక్క అద్భుతమైన సృష్టి. మన రాతి దేవాలయాలను ఒక్క వ్యక్తి నిర్మించలేదు లేదా ఊహించలేదు; హిందూ మతాన్ని ఒక్క వ్యక్తి స్థాపించలేదు. అవి సమిష్టి మహానుభావుని సృష్టి.

ప్రాచీన భారతదేశపు సమిష్టి మానవుని సేవలో, మన కళాకారులు స్వచ్ఛందంగా తమ వ్యక్తిత్వాన్ని త్యజించి, ఆయన అభిరుచులకు అనుగుణంగా నడుచుకున్నారు. ఆ సమిష్టి మానవుడే వారికి భూలోక దైవం, ఆయనకు సేవ చేయడమే ధర్మాన్ని ఆచరించడం. సమిష్టి మానవుని పట్ల కనబరిచిన అటువంటి నిగూఢమైన విధేయత, దానికి తోడు వ్యక్తిలో ఉన్న ఆత్మనిగ్రహం, ఆత్మార్పణ, ఆత్మాహుతి వంటి అద్భుతమైన గుణాలు కలవడంతో, మన సమిష్టి మానవుడు ఒక అత్యంత శక్తివంతమైన మహానుభావుడిగా మారాడు. ఆయన సమస్త విశ్వాన్ని, సకల ప్రకృతి దృగ్విషయాలను తనలో ఇముడ్చుకున్న ఒక ధర్మాన్ని నిర్మించాడు. ఆయన మహా కల్పనాశక్తి ఆది అంతం లేని, సుఖ దుఃఖాలు లేని ఒక బ్రహ్మాన్ని సునాయాసంగా ఊహించగలిగింది.

అత్యంత భక్తిభావం కలిగిన ఆ ‘సామూహిక మహాశక్తి’ (collective giant) కూడా విశ్వాన్ని శాసించే ఒక కీలక సూత్రం నుండి తప్పించుకోలేకపోయింది; అదే ‘సృష్టి పట్ల మక్కువ’. “సృష్టి అనేది దైవానికి అర్పించే ఒక నివాళి మరియు విశ్వం యొక్క దైవిక మూలానికి ప్రతిబింబం.” సృజనాత్మక శక్తిని సంతానోత్పత్తి ద్వారా గానీ లేదా సృజనాత్మక ఆలోచనల ద్వారా గానీ వెలికితీయవచ్చు. శంకరుడు లేదా ఫెరడేల చరిత్ర, సృజనాత్మక శక్తిని మేధోపరమైన మార్గంలోకి పూర్తిగా ఎలా మళ్లించవచ్చో స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఫెరడే తాను వివాహం చేసుకోవడం మర్చిపోయానని అన్నట్లు చెబుతారు. ఆ ‘సామూహిక మానవుడి’కి సంతానోత్పత్తి అనే ప్రశ్నే తలెత్తలేదు, ఎందుకంటే ఆ పని వ్యక్తులకే పరిమితం. అందువల్ల, అతను మేధావులైన మానవాళిని సైతం విస్మయపరిచే కల్పనాత్మక అద్భుతాలను సృష్టించాడు; కేవలం ఊహాజనితమైన లేదా తేలికపాటి విషయాలతో సంతృప్తి చెందక, భూమిపై దృఢమైన  బరువైన నిర్మాణాలను చేపట్టాడు. అతను ఒక వాస్తుశిల్పిగా, గొప్ప ఆలయ నిర్మాతగా మారాడు. కానీ ఒక మహాశక్తిగా, మనం సాధారణంగా చేసేట్లుగా కొన్ని గ్రానైట్ రాళ్లు లేదా కొద్దిపాటి కలపతో సరిపెట్టుకోకుండా, దృఢమైన కొండలనే చెక్కి పూర్తి స్థాయి ఆలయాలను రూపొందించాడు. కాలం గురించిన మన పరిమిత భావనలు అతన్ని ఏమాత్రం నిరుత్సాహపరచలేదు. ఒకట్రెండు శతాబ్దాల పాటు ఒకే నిర్మాణాన్ని కొనసాగించే వెసులుబాటు అతనికి ఉండేది. అలా భారతదేశంలో గొప్ప గుహాలయాలు—ఎల్లోరా గుహలు, ఎలిఫెంటా గుహలు, తిరుచిరాపల్లిలోని రాతి ఆలయాలు  మరెన్నో—రూపొందాయి. ఆ సామూహిక మానవుడు తప్ప మరెవరూ వాటిని నిర్మించలేరు; ఒక వ్యక్తి వాటిని కనీసం ఊహించడం కూడా అసాధ్యం. ఒకవేళ ఒక వ్యక్తి అంతటి భారీ నిర్మాణాలను ఊహించగలిగినా, తన పరిమితులు—అల్పాయుష్షు, ముడి పనిముట్లు, మరియు తాను సృష్టించిన దానిని స్వయంగా అనుభవించలేకపోవడం లేదా సొంతం చేసుకోలేకపోవడం వంటి భావనలు—అతనిని ఆ పనిని చేపట్టే ఆలోచన నుండే విరమించేలా చేస్తాయి. అంతేకాక, తన శ్రమ ఫలితాన్ని కనీసం చూడలేనని భావిస్తే పని చేయడం మనిషికి మానసికంగా అసాధ్యం. కాబట్టి, మన భారీ వాస్తు  శిల్పకళా అద్భుతాలను ఆ సామూహిక మానవుడే నిర్మించాడన్నది నిర్ధారణ అవుతుంది. వీటిని రాజులు నిర్మించారని మన చరిత్రకారులు చెబుతుంటారు. కానీ ఆ వాదనలో విశ్వసనీయత లేదు, ఎందుకంటే వ్యక్తులకు వర్తించే పరిమితులు రాజులకు కూడా వర్తిస్తాయి. ఈ ఆలయాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లోని సామాన్య ప్రజలు మాత్రం, వీటిని దేవతలు సృష్టించారని చెబుతుంటారు. అది నిజంగానే సత్యం యొక్క అంతరార్థాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

సమూహంగా ఏర్పడిన ప్రజలు ఒక భారీ నిర్మాణాన్ని చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, వారు ఆ ప్రాంతంలోని శిల్పులందరినీ పెద్ద సంఖ్యలో పిలిపించారు. కర్తవ్య నిర్వహణలో భాగంగా, ఆ భారీ సంకల్పాన్ని సాకారం చేయడానికి వారంతా ఒకచోట చేరారు. ప్రతి శిల్పీ ఆ భారీ నిర్మాణ పనులలో ఒక చిన్న భాగానికి అంకితమై, తన జీవితకాలమంతా శ్రమించి, చివరకు అక్కడే అస్తమించేవాడు. ఆ నిర్మాణం పూర్తయ్యేసరికి తరాల తరబడి శిల్పులు తమ సేవలను అందించారు. సమూహ సంకల్పం అటువంటిది. అక్కడ వ్యక్తిగత గుర్తింపుకు ప్రాధాన్యత లేకపోవడంతో, పనికి ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా ఒక వ్యక్తి స్థానంలో మరొకరు లేదా వారి వారసులు సులభంగా బాధ్యతలు చేపట్టేవారు. అలా ఆ సమూహం తమ గుహాలయాలను నిర్మించుకుంది.

సమూహ సంకల్పానికి అంతటి సంపూర్ణ అంకితభావంతో స్పందించిన ఆ సమాజ నిర్మాణం ఎలా ఉండి ఉంటుంది? పరిష్కరించాల్సిన అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న ఇదే. ఆ సమాజంలో లేదా దేశంలో ఐక్యత ఉందా? ప్రాచీన భారతదేశంలో వివిధ కులాలు, వర్గాలు మరియు మత శాఖల మధ్య సంపూర్ణమైన, సామరస్యపూర్వకమైన ఐక్యత ఉండేదని చెప్పవచ్చు. మన వాస్తుశిల్పం మరియు శిల్పకళ దీనిని బలంగా నిరూపిస్తాయి. నాటి భారతదేశంలో ఒక ఉన్నత స్థాయి ఐక్యత ఉండేదని మన శిల్పకళ రుజువు చేస్తోంది. భారతదేశం అంతటా కనిపించే బుద్ధుని రాతి విగ్రహాలను గమనించండి. గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ఈ విగ్రహాలన్నీ ఒకే ఆకారాన్ని కలిగి ఉండి, ఒకే భావనను తెలియజేస్తాయి. అదే సమయంలో, ఈ విగ్రహాలను రూపొందించిన శిల్పులు దేశంలోని వేర్వేరు ప్రాంతాలలో—వేల మైళ్ల దూరంలో—ఒకరితో ఒకరు ఎటువంటి సంప్రదింపుల అవకాశమూ లేకుండా జీవించేవారు. ఇప్పటికీ పంజాబీలు మరియు మలయాళీల మధ్య పరస్పర పరిచయం చాలా అరుదు; అటువంటిది, పంజాబీ మరియు మలయాళీ ఇద్దరూ ఒకే రకమైన ప్రతీకాత్మక విగ్రహాలను రూపొందించారంటే, వారి మధ్య ఆలోచనలు, భావనలు మరియు భావోద్వేగాలలో ఐక్యత ఉందని అర్థం. ఇక్కడ ‘ప్రతీకాత్మక’ (symbolic) అనే పదం చాలా ముఖ్యం; ఎందుకంటే ఒక భారతీయ శిల్పి చెక్కిన నిజమైన ఆవు విగ్రహం, పెరూ దేశపు శిల్పి చెక్కిన విగ్రహాన్ని పోలి ఉండవచ్చు, కానీ వారి మధ్య ఆలోచనలలో లేదా భావనలలో ఎటువంటి ఐక్యత ఉండకపోవచ్చు. బుద్ధుని విగ్రహం విషయంలో చెప్పిన ఈ అంశం శివుని వంటి ఇతర విగ్రహాలకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది. కాబట్టి, ప్రాచీన భారతదేశంలో ఆలోచనల పరంగా ఒక మౌలికమైన ఐక్యత ఉండేది. ఆలోచనలు, భావనలు మరియు భావోద్వేగాల ఐక్యతే అత్యున్నతమైన ఐక్యత అని అందరూ అంగీకరిస్తారు. ఇది ఒక దేశం సాధించగలిగే అత్యున్నత విజయం; దీనిని భారత్ సాధించిందని సగర్వంగా చెప్పుకోవచ్చు.

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –5-10-26-ఉయ్యూరు